text:
آذربایجان دمکرات فرقه سینین ۷۵ ایل دواملی مبارزه سی
۱۲ شهریور مراجعتنامه سینین نشری مناسبتیله
ایکینجی دنیا محاربه سینین بیتمه سی ایله مستملکه لرده استقلال حرکاتی و دمکراتیک حقوقلار اوغروندا آپاریلان ملی مبارزه بوتون دنیایا یاییلدی. انگلتره مستملکه لرده بازارلارینی قوروماغا، آ.ب.ش ایسه دنیا بازارلارینا نفوذ اتمهیه چالیشدی. بئله بیر شرایطده آذربایجانین تجربه لی رهبرلری طرفیندن آذربایجان ملی حرکاتینین تمه لی قویولدو.
۱۳۲۰- جی ایللرین سیاسی- اقتصادی شرطلری کندلی و زحمتکشلرین خیرینه سوسیال دییشیکلییه یول آچدی. ۱۹۴۱- جی ایلین سنتیابرین آیندا ایرانین ان بؤیوک تورپاق صاحبی اولان رضا خانین دیکتاتورلوغونون سوقوطوندان سونرا آذربایجان کندلیلرینین چوخدانکی آرزوسونون رئاللاشماسی اوچون الوریشلی شرایط یاراندی. ۱۹۴۱- جی ایللرین اولریندن باشلایاراق "قاچاق" کیمی تانینان آذربایجانین تورپاقسیز سلاحلی کندلی قروپلاری آذربایجانین شهر و کندلری اطرافیندا - میانا، اورمو، ماراغا، ساراب و ص. یئرلرده ملکدارلارا قارشی مبارزه یه قالخدیلار. سونرالار بو قروپلار واسطه سی ایله «فدای» اوردوسونون تمه لی قویولدو. فرقه تشکیل اولمادان اول سفر قهرمانی و اونون کیمی بیر چوخلاری بو سلاحلی قروپلار جرگه سینده بؤیوک ملکدارلارا قارشی مبارزیه قوشولموشلار. اونلارین هر بیریسی اؤز منطقه سینین بیر قهرمانی اولاراق فئوداللارین ظلمونه قارشی آیاغا قالخاراق کندلیلرین حاقلی مبارزه سینی دستکله ییب و مدافعه ائتمیشلر.
دولت مأمورلارینین کورروپسییا قورشانماسی، آذربایجانداکی ایداره ائتمه اورقانی تمثیلچیلرینین آذربایجان خلقینی تحقیر ائتمه لری، کندلیلرین آمانسیز ایستیسماری و کندلیلرین حقوقلارینا ژاندارم و بؤیوک تورپاق صاحبلرین مداخیله سی، امک قانونلارینین اولماماسی فابریکلرین ایفلاس ائدیلمه سی، اینفلیاسییا و تیجارتین دورغونلوغو اجتماعی اعتراضلارا سبب اولاراق ملی حرکاتا زمین یاراتمیشدی. بو دؤورده تکجه آذربایجاندا دئییل، ایرانین بوتون یئرلرینده کندلی عصیان و حرکاتلاری باشلانمیشدی. بعضآ ملکدارلارا قارشی بو عصیانلار سلاحلی مبارزه فونوندا گؤرونوردو. بو قیاملارین کؤکو مشروطه و حتی اوندان اؤنجه دؤوره تصادف ائدیر. بئله کی آذربایجان دمکرات فرقه سینین (شئیخ محمد خیابانی تشکیل ائتدیی پارتییا) یاراتدیغی «آزادیستان حکومتی» دؤورونده آپاریلان اساس تدبیرلردن بیری اولان بؤیوک ملکدارلارین تورپاقلارینین بؤلونمه سی ایدی. بو تدبیر شبوستر و آذر شهر منطقه لریندن باشلادی. لاکن مورتجه لر الی ایله شئیخ محمد خیابانی قتله یئتیریلدیکدن سونرا بو تدبیر یاریمچیق قالدی. بو فاکتلار گؤستریر کی، موجود اراضی و فئودال مناسبتلری، ایری تورپاق صاحبلرینین ایستیسماری و کؤکلو حاقسیزلیقلار اؤکله ده شرایطین پارتلاییش حدینه گلیب چاتدیغی اوچون اونون یئرینه عدالتلی مناسبتلر قویولماسی لابود ایدی. لاکن بؤیوک تورپاق صاحبلری و اونلاری دستکله ین مرکزی حکومت اجتماعتین بوتون انکشاف و ترققی یولونون قارشیسینی کسرک کؤهنه مناسبتلرین داوام ائتمه سینه، جمعیتین گئری قالماسینا، کندلیلرین آرتان یوخسوللوغونا و سفالتینه سبب اولدولار.
بونا گؤره ده، آذربایجاندا ذهنی شرایط اؤلکه نین دیگر بؤلگه لرینه نصبتده داها مناسب ایدی. شهریورین ۲۰- سیندن درهال سونرا آذربایجاندا انقلابی، گؤرکملی و تجربه لی سیاسی مبارزلر طرفیندن قورولان "آذربایجان انجومه نی" موهوم بیر اجتماعی- سیاسی مرکز اولاراق فعالیته باشلادی. ایرانین شیمالیندا قیزیل اوردونون اولماسی، آذربایجان انقلابچیلارینین ایشینی و فعالیتینی آسانلاشدیردی. ایرانین توده پارتییاسینین ۶۰.۰۰۰- دن آرتیق عضوو اولان بؤیوک و موتشککیل بیر تشکیلاتینین آذربایجاندا اولماسی آذربایجان دمکرات فیرقه سینین یارانماسینا و اوغور قازانماسینا زمین حاضرلامیشدی.
سید جعفر پیشه ورینین رهبرلیگی ایله آذربایجان دمکرات فیرقه سینین لیدئرلری، آذربایجانین سوسیال-اقتصادی شرطلرینی باشا دوشه رک ۱۲ شهریورده ۱۲ ماددهلیک بیر بیانات حاضرلادیلار. آدف رهبرلری اولدن کندلی مسئله سینه، آذربایجاندا اراضی مناسبتلرینین و تورپاق بؤلگوسونون بیر دفعه لیک حل ائدیلمه سینین واجیبلیینه توخوندولار. چونکی او دؤورده ۵ میلیونلوق آذربایجان اهالیسینین ۸۰% - دن چوخو کندلی ایدی. اونلارین اکثریتی تورپاقسیز کندلیلر ایدی. آذربایجان خلقینین بؤیوک اکثریتینین ماراقلاری اوغروندا مبارزه هم آذربایجان کندلیلرینی فرقه سیرالارینا جلب ائده بیلر، هم ده گئریده قالمیش جمعیتده کی مانعه لری آرادان قالدیرماق، سوسیال اقتصادی، مدنی انکشافا یول آچماق اوچون ان پوپولیار و دمکراتیک حل یولو اولا بیلر. آذربایجان دمکرات فیرقه سینین قوروجولاری، فیرقه نین پروقرامیندا مشروطه انقلابی، خیابانینین «آزادیستان» حکومتی و دنیا آزادلیق حرکاتلاری تجربه لرینی نظره آلمیشدیلار. بو پروقرام تورپاقسیز کندلیلری و زحمتکشلرین ایستکلرینه، ظالم ملکدارلارلا مبارزه ائتمه یه و دیگر حل اولونمامیش اجتماعی پروبلملره جاواب وئره بیله جک بیر پروقرام ایدی. محض بو سببدن ده چوخ سایدا فحله ، کندلی و آذربایجان ضیالیسی اونا قوشولدو. آدف واسطه سیله شرقده یارادیلان ایلک حکومت کندلیلرین اساس طلبلرینه جاواب وئرن و ایستکلرینه چاتماق اوچون اونلاری تشکیلاتلاندیردی.
فرقه نین اساس رهبرلری آزادلیق سئور، مترققی و اساساً سولچو و سوسیالیست ایدی. پیشه وری، سالاموللا جاوید، جعفر کاویان، تاغی شاهین ... هامیسی ایران کومونیست پارتییاسینین عضولری و قوروجولاری و یا لیدئرلری ایدیلر. اونلار «جنگللیک» حرکاتینا قوشولوب و رضا خانین دیکتاتورلوغونا قارشی مبارزه آپاردیلار. رضا خانین دهشتلی حبسخانالاریندا اولدولار. او دؤورون قورتولوش مبارزه لرینده چوخ زنگین تجربه لره ییه لندیلر. سادق پادیگان، شبوستری، دانشیان و ویلایی کیمی پارتییانین دیگر لیدئرلری هامیسی فیرقه یه قوشولموش، خیابانی حرکاتیندا دؤیوش تاریخی اولان و خیابانی متفقلری اولان ایرانین توده پارتییاسینین آذربایجانداکی رهبرلری و کادرلاری ایدیلر. بیریا، ایرانین توده پارتییاسینین عضوو و تهران تشکیلاتیندان سونرا ایرانین ان بؤیوک همکارلار اتفاقی اولان تبریز فحله لر بیرلیینین لیدئری ایدی. فیریدون ابراهیمی، فیرقه نین گنج لیدئرلرینین بیری، تهران اونیوئرسیتئتی حقوق فاکولته سینین معزونو، تهران قزئتلرینین اکثریتینین سیاسی شرحچیسی، آدف-نین مرکزی کمیته سینین عضوو، آذربایجان پروکورورو و ۱۹۴۶- جی ایلده اعدام اولونانلارین سیموولو ایدی. اوزون بیر مبارزه تاریخی اولان بو گؤرکملی و تانینمیش لیدئرلرین هامیسی خلق طرفیندن اعتبار قازانمیشدیلار. پیشه وری، پارلامئنتین اون دؤردونجو دورونده تبریز خلقی طرفیندن نماینده سچیلمیشدی.
بئله لیکله، آدف- نین انقلابی پروقرامیندا آذربایجان جمعیتینین بوتون گئری قالمیش، مورتجع و غیری-انسانی مناسبتلرینی آرادان قالدیرماق اوچون فکر آزادلیغی، مطبوعات آزادلیغی، آذربایجان تورک دیلینین رسمیلشدیریلمه سی، تورپاق بؤلگوسو، امک قانونو و ایشچیلرین سیغورتاسی، فحله لرین رفاهی کیمی دمکراتیک شعارلاری اؤز عکسینی تاپدی. یئرلی صنایعلرین قورونماسی، تاجیرلرین مدافعه سی، ملی حقوقلار، ایالت و ویلایت انجومه نلرینین سچیلمه سی یولو ایله ایشلرین اداره اولونماسی خلق طرفیندن یاخشی قارشیلاناراق آذربایجاندا بوتون ملی قوه لری بیر آرایا گتیریب و اونلاری تشکیلاتلاندیرا بیلدی.
ایران توده پارتییاسینین ایالت بؤلمه سی، تبریز همکارلار اتفاقی، آذربایجان جمعیتی، آزادلیق سئور و ملی شخصیتلر فرقه نی مدافعه ائتدیلر. نهایت فرقه عضولرینین سایی ۲۰۰۰۰۰ چاتدی. قادینلار و گنجلر تشکیلاتلاری فرقه یه دستک ائتمک مقصدی ایله اونا گئنیش کوتله لری جلب ائتدیلر.
آذربایجان مشروطه چیلری طرفیندن کونستیتوسییایا علاوه کیمی ایالت و ویلایت انجومه نلری قانونونون (۱۹۰۷ اییون) آرتیریلیب قبول ائدیلمه سینین اساس فلسفه سی، او دؤورده ایرانین سیاسی سهنه سینده کندلیلرله یئنی یارانمیش بورژوا آراسیندا باش وئرن قارشیدورما ایله علاقه لی ایدی. بیر طرفدن ده آریستوکراتلارلا، ایری تورپاق صاحبلری، خانلار، قبیله باشچیلاری و تورپاق صاحبی اولان روحانیلر تاپیلمیشدی. بونلار ایسه اؤلکه ده هر جور انکشافا مقاومت گؤستردیلر. یوخسول و تورپاقسیز کندلیلرین اسکی مناسبت و کؤله لیینین قورونوب ساخلانیلماسینی طلب ائدیردیلر. بو سیاسی قروپ یا روحانی و یا دا زنگین طبقه دن اولاماقلا یاناشی پارلامنت عضولری ایدیلر. او دؤورون شرطلرینی آنلاماق اوچون اونلارین خاطره لرینی اوخویوب، اؤیرنمک، سون درجه واجیبدیر. دؤردونجو پارلامئنتدهکی شیخ محمد خیابانینین و اون دؤردونجو سیاسی قورلوشون دیرنیشیندن باشقا بیر شئی دئییلدی. بونو دییشدیریب اجتماعیتی دمکراتیکلشمه سینده بوتون مانعه لرین آرادان قالدیریلماسیندا یالنیز اؤلکه خلقینین انقلابی حرکاتی یاردیم ائدیب، زحمتکش و کندلی طبقه سینین رفاهینی یوکسلده بیلردی.
او دؤورون حکومتی: صدرول- اشرف حکومتی (باغشاهین قسسابی)، حاکیمول- ملک (ماسونلاردان بیری، اینگیلیس آگنتی) نه اینکی آذربایجانین تکرارلانان طلبلرینه جاواب وئرمه دی، هم ده ۱۵- جی پارلامئنت سچکیلرینی تخیره سالدی. اونا گؤره ده فیرقه «آذربایجان خلقی اؤزو سچکی فرمانینی وئره جک» شعارینی ایرلی سوردو.
ایالت- ویلایت انجومنلرینین (موختاریت) قورولماسی فکری ایران کونستیتوسییاسینین حقوقی اساسلارینا اساسلانان قانونی، حقوقی دوشونجه یه سؤیکه نیردی. هم شیخ محمد خایابانی، هم ده سید جعفر پیشه وری، موجود شرایطه قارشی آپاردیقلاری مبارزه ده بو قانونی اساسلارا آرخالانیردیلار. لاکن هر دفعه ایری تورپاق صاحبلرینین، روحانیلرین کؤهنه و مورتجع قورولوشو تمثیل ائدن شاه سارایینین تخریباتی ایله قارشیلاشدیلار. پیشه وری ۱۹۲۰- جی ایللرده ایران همکارلار اتفاقینین اورگانی اولان «حقیقت» قزئتینده هله فرقه نین یارانماسیندان ایللر اؤنجه ایالت- ویلایت انجومنلری قانونونون برپاسی فکرینی ایران خلقلرینا بیان ائدیردی. پیشه وری «مرکزی حکومت و یئرلی اداره ائتمه» آدلی مقاله سینده بئله یازیر:
- "ملت اؤز حقوقلاریندان استفاده ائده بیلمه سی اوچون، ملی حکومت و دمکراتییا پرینسیپلرینین تام شکیلده حیاتا کچیریلمه لیدیر. یعنی بیر اؤلکه نین کیچیک رئسپوبلیکالارا چوریلمه سی لازیمدیر. " مختلف اؤلکه لرده فدئراسییا پرینسیپلری فرقلی اولسا دا، اساسلاری فرقلنمیر. فدئراسییا پرینسیپلری و یئرلی اهالینین نفوذو یالنیز سچکی کچیرمک اوچون دئییل، هم ده داخلی قاریشیقلیغین قارشیسینی آلماق، ملتی قوروماق و اؤلکه نی انکشاف ائتدیرمک اوچون فایدالیدیر. یئرلی انجومنلر بیر واسطه کیمی خانخانلیغا سون قویماقلا یاناشی، سچکی ساغلاملیغینا، یئرلی تیجارت و صنایعنین انکشافینا یاردیم ائدیر و دولت اوچون ده هئچ بیر ضرری یوخدور. "حکومت همیشه آیری بیر قوه دیرسه و ملت هر زامان حکومته منفی باخیشلا باخارسا، یاخود حکومت ملتی بیر قویون، ملت ایسه حکومتی جاناوار کیمی دوشونورلرسه اوندا خارابالیق و سفالت گوندن- گونه آرتاجاق.»
ملت اؤز حقوقلاریندان استفاده ائده بیلمه سی، ملی حکومت و دمکراتییا پرینسیپلرینین تام شکیلده حیاتا کچیریلمه سی لابود ایدی. بو اوزدن ۳ سنتیابر ۱۹۴۵- جی (۱۲ شهریور ۱۳۲۴- جو گونش ایلی) ایلده آذربایجاندا فرقه نین یارانماسی مقصدیله ۱۲ بنددن عبارت بیر بیاننامه حاضرلاندی، بو ۱۲ شهریور مراجعتنامه سی آدلاندیریلدی. یعنی "خلقین سسینه و ایراده سینه سؤیکه نمک) بیاننامهسی نشر ائدیلدی. فرقه نین ۱۲ مادده دن عبارت مراجعتنامه سی مشروطه انقلابینین آنایاساسینداکی ایالت- ویلایت انجومنینین برپاسی دئمک ایدی. او مادده لرین ان موهوم بندلری بونلاردان عبارت ایدی:
- ایرانین موستقللیینی و اراضی بوتؤولویونو قوروماقلا آذربایجان اوچون موختاریت طلب ائتمک (ایالت-ویلایت انجؤمنلیرینین یارادیلماسی)
- آذربایجان تورکجه سینین برپاسی و آذربایجاندا رسمی دولت دیلینه چوریلمه سی.
- ایران شورا مجلسینده آذربایجان نماینده لرینین سایینی آرتیرماق.
- بوتون اؤلکه اوزره سچکی آزادلیغینا تأمینات وئرمک.
- تورپاق بؤلگوسو واسطه سیله فئوداللار و مورتجعلرله مبارزه آپارماق.
بئله کی، فرقه نین ایلک قورولتایی ۱۱ اوکتیابر ۱۹۴۵- جی ایلده، ایکینجی قورولتایی (موسسیسلر مجلسی) ایسه ۲۹ نویابر ۱۹۴۵- جی ایلده ۱۵۰ مین انسانین ایمضاسی ایله ۵ میلیونلوق آذربایجان خلقینی تمثیل ائدن گئنیش سلاهیتلی ۷۰۰ نماینده نین (آذربایجان خلقینین بؤیوک کونقرسی) اشتراکی ایله کچیریلدی.
بیرینجی قورولتایدا فرقه نین نظامنامه سی و اساسنامه سی، ملی موختاریتی ، تورپاق بؤلگوسو، و همچینین. آذربایجان دیلینین رسمیت تاپماسی تصدیق اولوندو. اونون اجراسی فرقه یه تاپشیریلدی.
ایکینجی قورولتایین قرارینا اساساً فیقه ملی (یئرلی) مجلسینین قورولماسی اوچون سچکیلره حاضرلیق گؤره رک آذر آیینین ایکینجی هفته سینده سچکیلر کچیریلمکله فرقه اقتدارا گله رک ۲۱ آذر گونو آذربایجاندا موختار دولت یارادیلدی.
پیشه وری تبریزده کی شیر- خورشید زالیندا ائتدیی چیخیشیندا بو باره ده بئله دئییر: «کونستیتوسییا بو سلاحیتی آذربایجان خلقی ده داخل اولماقلا بوتون ایران خلقینه وئردی. بیلیرسینیز کی، ایران مشروطیتی تاریخینده آذربایجان انجومنی بؤیوک رول اوینامیشدیر. خوشبختلیکدن جناب رفیی (نظامود-دؤوله) بو مجلسین اشتراکچیلاریندان بیریدیر. اؤزو ده فرقه میزین قوروجولاریندان بیریدیر. جناب موستشارود-دؤوله ده بو تاریخی انجومنین عضوودور .... آذربایجان خلقی قیرخ ایل اول ایالت و ویلایت انجومنلری قوراراق سیاسی انکشاف و استعدادینی گؤستریبدیر.» ایندی ایسه فیرقه میز بوتون قارشیداکی مانعه لری آرادان قالدیریب و انجهمنلری تشکیل ائتمکله دونیا ایجتیمایتینه اؤز سیاسی یتگینلیینی اثبات ائتمه لیدیر.»
فیرقه نین ۱۲ شهریور بیاننامه سی، فرقه نین نشر اولونان سندلری، اونون رهبرلرینین مؤوقیی، مرکزی حکومت ایله رازیلاشما سندی (۱۳۲۵/۳/۲۳) و ان اساسی، ۲۵۰۰ فرقه عضولرینین دار آغاجلاریندا وئردیکلری سون شعارلارینین سندلری بو بو ادده عانین ثبوتودور. فرقه آذربایجانین پارچالانماسینی دئییل، مشروطه دؤورونون مترققی قانونلارینین برپاسینی و آذربایجان خلقینین ملی حقوقلارینین رئاللاشماسینی هابئله رضا شاه دیکتاتوراسینین آیاقلاری آلتیندا ازیلن اساس آزادلیقلارین و سوسیال عدالتین برقرار اولماسینی - تکجه آذربایجاندا یوخ، بوتون ایراندا ایستییردی.
آذربایجان دمکراتیک حرکاتینین اقتصادی، سوسیال، مدنی و سیاسی ساحه لرده بیر ایللیک فعالیتی او قدر گؤزه چارپیردی کی، حتی دوشمنلرینین آلقیشینا سبب اولوردو. آذربایجان ملی حکومتینی دئویرمیین یگانه یولو اونو سپاراتچیلیقدا گوناهلاندیرماق ایدی. سپاراتچیلیق اتهامی، آمریکا، اینگیلیس جاسوسلوق شبکه لری و اونلارین داخلی عامللر- سارای مورتجعلری و اونلارا باغلی مطبوعات طرفیندن ایران خلقینین ملی هیسسلرینی تهریک ائتمک و فرقه نی نفوذدان سالماق اوچون اورتایا آتیلدی. عینی حالدا یوخاریدا گؤستریلن موتیولرین داوامیندا ملی حرکاتین یارانماسیندا مهاجرلری گوناهلاندیریرلار. هالبوکی بوتون مهاجرلر رضا شاه حاکمیتی دؤورونده اؤلکه یه قاییتمیشدیلار. قادین و اوشاقلارلا بیرلیکده مهاجرلری سایی ۱۶ مین نفر ایدی. اونلارین اکثریتی آز ساوادلی و سیاست مسئله لریندن اوزاق اولاراق عادی یاشاییشلا مشغول ایدیلر.
شاه اوردوسو آ.ب. ش و انگیلترنین دسته یی اولمادان آذربایجان ملی حرکاتی و فدای اوردوسو ایله قارشی- قارشییا دورا بیلمزدی. حقیقت بودور کی، آذربایجانا هوجوم پلانی آ.ب. ش و انگیلترنین امری- شوارزکوپوون (ایران ژاندارما کوماندیری نورمان شوارتسکوو) کوماندانلیغی آلتیندا آمریکالی موشاورلرین پلانلاماسی ایله حیاتا کچیریلدی. آچسون اولر آذربایجاندا حربی عملیات کچیرمک اوچون ایرانین آ.ب. ش- داکی سفیری علا ایله گؤروشمه یه یاشیل ایشیق یاندیرمیشدی. بوندان علاوه، انگلتره و آمریکا حکومتلری، قوامول- سلطنه یه گؤندردیکلری باشقا مکتوبلاردا آذربایجانا قوشون گؤندریلمه سینه دستک اولدوقلارینی بیلدیرمیشدیلر. "آذربایجان خالق حرکاتینین قانلی رئپرئسسییاسی ایمپئریالیستلر و اونلارین داخلی عامللری اوچون سیلینمز بیر لکه دیر. " بوندان علاوه، اوردو محکمه سینین وئردیی ستاتیستیکایا اساساً ۲۵۰۰- دن آرتیق انسان تریبونال محکمه ده اعدام ائدیلدی. ۸۰۰۰ نفر ایسه اوزون مدتلی حبسه محکوم اولوندو. ۲۰۰۰۰ چوخ انسان محکمه سیز شهید ائدیلدی. ۳۶۰۰۰ نفر عائله سیله بیرلیکده بدرباد جهنم منطقه سینه گؤندریلدی. هابئله ملی حکومت دؤورونده آذربایجاندا ایشله ین و فرقه عضوو اولمایان چوخ سایدا ایشچی ایرانین اوزاق شهرلرینه سورگون ائدیلدی. "مینلرله انسان سووئت اتفاقینا مهاجرت ائتدی، آذربایجانین کند و شهرلرینده اون مینلرله انسان اؤزلرینی قورتارماق اوچون ایرانین دیگر شهرلرینه کؤچ ائتدی."
قید ائتمک لازیمدیر کی، او دؤورده آذربایجانین پایتاختی تبریز شهرینده اهالینین سایی ۳۰۰ مین نفر ایدی. دئمک اولار کی، بو تکجه بیر مغلوبیت دئییلدی، بلکه ده آذربایجان ملتین ان یاخشی اؤولادلارینین و ضیالی نسلینین سویقیریمی ایدی. بو ائله بیر لکه دیر کی، هئچ بیر آذربایجانلینین تاریخی یادداشیندان سیلینمیه جکدیر.
بو ستاتیستیکا جنایتین کمیت اؤلچوسونو گؤستریر، لاکن جنایتلرین تؤردیلمه سی دهشتلی، غیری- انسانی، اوتانج وئریجی ایدی. بونونلا علاقدار آشاغیدا بیر نئچه ایزاهاتلا کیفایتلنمک لازیمدیر.
روزوئلتین یاخین یولداشی هئنری واللاچه:
- "ایران پولیس قوه لرینین ایران خلقینه قارشی عملیاتیندا توغ ژنرال شووارزکوپفون کوماندانلیغی آلتیندا اولدوغونو سؤیله مکدن اوتانیرام. بو شخصین رهبرلیگی و آ.ب. ش-این ایرانداکی سفیری آللئنین امری ایله ان بؤیوک ایران موخالیفت پارتییاسی قانونسوز اعلان ائدیلدی. چوخ سایدا اؤلکه نین اجتماعی بیرلیکلرینین رهبرلری حبس اولوندو و بیر قروپو ایسه اعدام ائدیلدی. مینلرله عائله زورلا حبسخانالارا گؤندریلدی.»
آ.ب. ش-این یوکسک روتبه لی حاکمی ویللیام دووگلاس:
- "ایران اوردوسو آذربایجانا گیررکن دهشت تؤرتدی. عسگرلر قتل، قارت و تالانلار حیاتا کچیریردیلر. اونلار هر نه ایستییردیلر اونو ائدیردیلر. بئله کی آذربایجاندا چوخ پیس بیر خاطره قویدولار. آذربایجاندا کندلیلرین املاکی و مال- قاراسی تالان ائدیلدی. قادین و قیزلارا تجاووز ائدیلدی. ایران اوردوسونون وظیفه سی آذربایجانین آزاد ائدیلمه سی اولسا دا، خلقی قارت ائتمکله یاناشی، آرخاسینجا اؤلوم و تالانچیلیغی یادیگار قویدولار.. اوردونون آردینجا اؤلکه دن قاچان ملکدارلار گئری قاییتدیلار. اونلار تکجه همین ایلین املاک بهره سینی دئییل، هم ده اوندان اولکی ایلین ده املاک بهره سینی کندلیلردن گئری آلدیلار. کندلری او درجه ده تالان ائتدیلر کی، ارزاق احتیاطلاری توکنیب آج قالدیلار.....»
ژنرال حسین فردوست:
- ۱۹۴۶- جی ایلین دئکابریندا واشینقتونون تاپشیریغی اساسیندا و باش ناظرینین گؤستریشی ایله ایران سلاحلی قوه لری آذربایجانداکی دمکراتیک حرکات اشتراکچیلارینی آمانسیزلیقلا قتلیام ائتدیلر. "اونلار قروپ حالیندا توتولوب، گولڷه لندیلر و یا میدانلاردا دار آغاجیندان آسیلدیلاری." "اعدام ائدیلنلرین جسدلری کوچه لرده گؤرونوردو. تقریبآ ۲-۳ مین آدام اعدام ائدیلدی." آ. ب. ش و انگلتره نین دسته یی ایله شاهین حربی قوه لری، محمد دئیهیم و لوتو شاهبازین رهبرلیک ائتدیی یئرلی جنایتکارلار طرفیندن حیاتا کئچیریلن بو قیرغین هله ده تبریزلیلرین اسکی یادداشیندان سیلینمه ییبدیر.»
ایران شورا مجلسینده شاهین ال آلتیسی اولان تبریز نماینده سی رحیم زهتابینین چیخیشینین (اعترافینین) بیر حیسه سی: شاه قوشونو و ملکدارلارین هوجومو نتیجه سینده کندلیلرین قارت اولماسی، هابئله اونلارین کندلردن قاچماسی ۱۹۴۸-۴۹- جو ایللرین آجلیغینا سبب اولدو.
- «آذربایجانی مثلی گؤرونمه میش بیر آجلیق، اقتصادی بحران و دهشتلی ایشسیزلیک بورویوب. سانکی، بو بؤیوک ویلایت نهنگ بیر قبیریستانلیقدیر و هر کس کدرله اورادا فاتیهه اوخویور. رنگلر ساری، آیاقلاری ضعیف، دوشونجه لر غملی اولاراق هامی بؤیوک حیرت ایچینده دیر .... نه والینین گلیشی، نه اوردونون گلیشی، نه الاهزرت شاهین آندیچمه مراسیمی، نه مرکزدن بیر موفتتیشین گؤندریلمه سی، نه آذربایجان نمایندهلری و نه ده آذربایجان تاجیرلرینین هر بیری آذربایجانین آجیناجاقلی وضعیتینه یاردیم ائتمدی. تبریز دوشمن طرفیندن محاصره یه آلینمیش بیر شهره بنزییر. اورادا یئمک، پول و امین- آمانلیق یوخدور، اهالیین هر بیری گؤزلنیلمز حادثه نی گؤزلییر. حربی وضعیت و چوخ سایدا آگنت اولدوغو اوچون شهرده قریبه بیر منزره یارانیب. بو گون آذربایجانداکی وضعیتی گؤز اؤنونده جانلاندیردیقدا، اوچ-دؤرد ایل اول متفیق اؤلکه لرین مطبوعاتیندا و سییار کینوتئاترلاردا گستاپو آگنتلرینین فرانسا و پولشانین نجیب آداملاری ایله زوراکیلیغینا دایر دئدیکلرینی اوخویارکن گؤرریک کی، اونلارین وضعیتی آذربایجانین موجود وضعیتیندن داها یاخشی اولموش.»
ویللیام دووگلاس بو باره ده بئله یازیر:
- «.. آذربایجان ملکدارلاری... کندلیلر آجیندان اؤلرکن بازاردا بوغدالارینی باها قیمته ساتیردیلار ...
آجلیغین قارشیسینی آلماق مقصدی ایله مرکزی حکومت تبریزه گؤندردیی ۱۰۰۰ تون بوغدا خلقین الینه چاتمادی. یئرلی حکومت مأمورلاری بوغدانی آزاد بازاردا ساتدیلار و پولونو جیبلرینه قویدولار ... بئله لیکله، ۱۹۴۸- جی ایلین قیشیندا کندلیلر پراکتیکی اولاراق آجلیق و قیدانین اولماماسی سببیندن اوت و کؤک یئمه یه مجبور اولدولار ... خوی اطرافیندا دایاندیغیم شهرلردن بیرینده. ۳۰۰ قصبه ساکینیندن ۵۰ نفری آجلیقدان اؤلدو. کندلرده بوتون انسانلارین قتله یتیریلدیی بیر چوخ ائو وار ایدی. مالیکلرین آنباری بوغدا ایله دولو ایدی. … .. آذربایجانداکی سفالت، بدبختلیک او درجه یه چاتمیشدی کی، تبریز کوچه لرینده انسانلار و ایتلر جانلارینی قورتارماق اوچون بیر تیکه چؤرک اوغروندا بیر- بیری ایله مبارزه آپاریردیلار."
سوروشمالیییق، زولفوقاریلر، امیر افشارلار، بیدی لیلر، ایسکندریلر، ملیک هاسی میلر، لمپآ و قولدورلار او جمله دن، سلطان شقاقیلر، محمد دئیهیم، لوتو شاهباز، هاج آبولقاسیم جاوان، عزیز موه سینی، سیفولله باغمشیی، "باش کسن" راززاق… و تبریزین یوزلرله بدنام اونسورلری خلق ایدیمی؟ اینایتوللا رضالار، باباک امیر خوسروویلر ... کیمی یازیچیلار و راسیون یئین ضیالیلار ... خلقین سیرالاریندادیرلارمی؟ بونا باخمایاراق، ایرانین باشقا شهرلرینه کؤچ ائدن فرقه عضولری و ملی حکومتین طرفدارلاری ایران توده پارتییاسی و یا تهراندا یاشایان آذربایجان جمعیتلری سیرالاریندا چالیشماغا داوام ائتدیلر. بوتون شهرلرده پارتییا اؤزکلری یاراندی و تبریزده آذربایجانین دمکرات فرقه سی آدلانان دؤرد آکتیو قروپ فعالیته باشلادی. بو دؤرد قروپ داها سونرا تبریزده واحد بیر تشکیلاتدا بیرلشرک دمکرات فرقه سینین گیزلی فعالیتی گئنیشلندی و نفت صنایعسینین ملیلشدیریلمه سی اوغروندا ملی مبارزه ده اؤنملی رول اوینادی. ۱۹۵۱- جی ایلین ایون آییندا تبریزده ۲۰ میندن آرتیق انسانین اشتراکی ایله کئچیریلن سلح میتینقی، ۱۹۴۶- جی ایلدن سونرا ایلک میتینق ایدی. بو میتینگین مؤهتشملیگی شاه سارایینی و ایران ارتجاسینی واهیمه یه سالدی.. بو تشکیلات ۱۹۵۸- جی ایلده ساواک طرفیندن کشف ائدیلرک مغلوب اولوندو. تشکیلاتین رهبرلریندن ۵- i - ایوب کالانتاری، جاواد فوروغی، علی عظیم زاده جاوادی، خوسروو جهانبان آذر، حسن زهتاب، اعدام و دیگرلری بیر نئچه ایل حبس جزاسینا محکوم ائدیلدی. آذربایجان خلقینین ملی و دمکراتیک حرکاتی گؤستردی کی، بیر ملتین اؤز حاقینی الده ائتمک ایراده سینی قتل و اعدام یولو ایله سارسیدا بیلمز.
اسلام رئسپوبلیکاسی رژیمی، آذربایجان دمکرات فرقه سینی بوغماقدا اتهام ائتمکده پهلوی رژیمینین اوزونو آغارتدی. سئپاراتچیلیق مسئله سی، پهلوی رژیمینین تبلیغات آپاراتی و اونلارین ایرانداکی فعال خارجی شبکه لری طرفیندن معین مقصدلرله شعورلو شکیلده شیشیردیلدی. نیه؟ "چونکی بو تبلیغاتلا (دامغایلا) آذربایجان خلقینین آزادلیق، عدالت ، برابرلیک و ملی حاقلاری اوغروندا آپاردیغی ملی مبارزه نین اجتماعی- سیاسی تأثیرینی ایران و بؤلگه خلقی قارشیسیندا نئیتراللاشدیرماق، ایرانین بؤلونمه سی بهانه سیله اونلارا قارشی اهالینی قالدیرماق مقصدی گودوردو. ایرانی پارچالانما روحیه سی هله ده اؤز تأثیرینی گؤستریر. بئله لیکله ده فرقه نین ایران تاریخینده قازاندیغی موسبت مؤوقیینی اونون تاریخی و فعالیتی ایله تانیش اولمایانلار قارشیسیندا محکوم ائدیر.
بو گون اسلام جومهوری سی یئنیدن آذربایجان ملی- دمکراتیک حرکاتینین آزادلیق، عدالت سئورلیک و برابرلیک هدفلرینه قارشی پسیخولوژی- محاربه تبلیغاتی باشلاتماقلا، تأثیرینی نیتراللاشدیراراق و خلقی اونون تأثیر دایره سیندن اوزاقلاشدیراراق مقصدی ایله "سئپاراتیزم" سلاحیندان استفاده ائتمه یه ال آتمیشدیر. فرق اوندادیر کی، بو گون ملی حرکاتین بعضی فعاللاری و هامیلری اؤزلری آیریلماغین طرفداریدیرلار! بو انسانلار، قانونچولوق اوچون سئپاراتیزم مؤوضوسوندا تاریخی بیر قانونا اویغونلوق آختاریر، آذربایجانین آیریلماسینی و مستقلینی طلب ائتدیینی ادعا ائدیرلر! اونلار بو ادعالارینین حاقلی اولمالاری اوچون تاریخی فاکت کیمی فرقه نی بیر سئپاراتچی جریان اولاراق گؤستریرلر. بو ایسه تاریخین تحریف دئمکدیر. تاریخی تحریفلر سیاسی مقصدلر اوچوندور. شبهه سیز کی، سئپاراتیزم و یا آیریلما فکری دوشونجه و ایفاده آزادلیغی کونتکستینده حؤرمته لاییقدیر. لاکن آذربایجان ملی حرکاتیندا سئپاراتیزمی ادعا ائتمک ساده جه سیاسی اخلاقسیزلیقدیر. تأسفلر اولسون کی، آذربایجانین گنج نسلینین اکثریتینین فرقه و آذربایجان ملی حرکاتی تاریخیندن معلوماتلاری جدی بیر آراشدیرمادان داها چوخ ائشیتمه لریدیر. اون ایللیکلر بویو کونکرئت هدفلرله داوام ائدن زهرلی تبلیغات کوتله سی آلتیندا ایرانین چاغداش تاریخینده کی دمکرات فرقه سینین حقیقی مؤوقئیی گنج نسلیمیز اوچون هله آیدینلاشماییبدیر.
ملی حرکات مسئله سی ملی حکومتین مرکزی حکومته یا دا فارس حکومتینه قارشی یاخود فارسلارلا تورکلر آراسینداکی ابدی دوشمنچیلیک مسئله سی دئییلدی، چونکی فارس- تورک و هئچ بیر ائتنیک سرحدلری تانیمایان صینیف قارشی دورماسیدیر. بو قارشی دورمانین بیر طرفینده: ایری تورپاق صاحبلری، خانلار، روحانیلر، آریستوکراتلار، تاجیرلر، آذربایجان سیاستچیلری، اونلارا باغلی ضیالیلار، دیگر طرفده ایسه آذربایجان خلقی و اونون آزادلیغی اوغروندا مبارزه آپارانلار اوز- اوزه دایانمیشدیلار. مرکزی حکومتین مأمورلاری، شاه سارایینیین آداملری، فارس ایرقچی ملتچیلر، .شووونیست ضیالیلار، تورکیه نین او دؤورکی دولتی اونلاری حمایه ائدن مورتجع بین الخلق قوه لر و سایر. قدر بو آذربایجانلیلار دا ملی حرکاتی مغلوب ائدیب، اونو قان دریاسیندا بوغدولار. مسئله یه یالنیز دار و مورتجع بیر ایرقی- ائتنیک کونتئکستده باخماق اولماز. عکسینه، ایرانین دیگر بؤلگه لریندن اولان غیری-آذربایجانلی انقلابچی زابتلرین و ضیالیلارین حرکاتا قوشولمالارینین و فرقه سیرالاریندا فداکارلیقلا مبارزه ائتدیکلرینین شاهیدی اولدوق. او دؤورده دوغرو- دوزگون سیاست ایرانین دیگر خلقلرینی، آزادلیق، برابرلیک، همچینین واحد فعالیت شعارلاری و ایده آللاری آلتیندا مبارزه یه جلب ائتمه یه چالیشماق ایدی. همیشه یاشار سید جعفر پیشه ورینین فکرینجه ملی حرکاتین مغلوبیت سببی مبارزه ده بو اساس مسئله یه اؤنم وئرمهمک ایدی. فیرقهنین اؤنملی رهبرلرینین سولچو و سوسیالیست اولمالارینا باخمایاراق اونلار بیر ملی حرکاتی تشکیلاتلاندیریب و اونا باشچیلیق ائده بیلدیلر. «ملی» ناسیونالیس تورکچو دئمک دئییل. بلکه بیر ملتین مختلف زومره لرینین واحد بیر پروقرام اساسیندا ملتین منافعی اوغروندا ایرتیجاچی و ایری تورپاق ساحبلیری، اونلارین هیمایدارلاری اولان مرکزی دولته قارشی مبارزه آپارماقدان عبارتدیر. فرقه بو مختلف زومره نی بیر یئره توپلاییب تشکیلاتلاندیرماغی باجاردی. فرقه نین ده تشکیلاتی هونری بوندان عبارت ایدی.
بو گون گیزلی قوه لر سوللاری آذربایجان ملی حرکاتیندان آییرماغا و ملی قوه لرله قارشی- قارشییا قویماغا چالیشیرلار. تاریخدن خبرسیز اولانلار دا بونون تله سینه دوشورلر. بئله رفتار ائدیرلر کی، او دؤورون فرقه رهبرلرینین دئدیکلرینه علیهینه اولوب، ملی حرکاتینین دوشمنلرینین یولو ایله گئدیرلر. ملی حرکاتین دوشمنلری، خصوصیله رژیمین تهلوکه سیزلیک خیدمتلری، ملی حرکاتا قارشی ایکی اساس سیاست یورودور:
١- آذربایجانلیلارین آپاردیغی مبارزه نی ایرانین دیگر ملتلرینین، خصوصاً فارسلارین و ایرانین مرکزی بؤلگه لرینین مبارزه سیندن آییرماق، فکر آیریلیقلارینی قیزیشدیرماق، ایران اسلام رژیمین آنتی- ملی و رئپرسسیو سیاستلرینه قارشی یؤنلمیش مختلف مبارزه لرین بیرلشمه سینین قارشیسینی آلماق.
۲- ملی حرکاتین مختلف قوه لرینین بیرلشمه سینین قارشیسینی آلماق اوچون اساس فورمالاریندان مین هیله و فیتنه ایله سولا و آذربایجان سوسیالیستلرینه قارشی تبلیغات آپارماقلا ملی حرکات سیرالاریندا پارچالانما، دوشمنچیلیک یاراتمادیر. حقیقت بودور کی، سولدان باشقا هئچ بیر قوه نین ملی حرکات یاراتماق، رهبرلیک ائتمک و اونو حیاتا کچیرمک میسسییاسی باجاریغینا صاحب اولا بیلمز. ایران رژیمی بونو یاخشی بیلیر. حرکتده کی ائکسترمیزمین، ایرتیجاچی و ایرقچی دوشونجه لرین آرتماسینین اساس سببی هم ملی، همده رئگیونال میقیاسدا سول قوه لرین داغینیق و ضعیفلییندن ایرلی گلیر. بو چرچیوه ده سولا قارشی دوشمنچیلیک، چامور سپمک، یعنی حرکاتین رهبرلیک و هگمونلوق مسئله سینین آراشدیریب درک ائتمک اولار. هر ایکی حالدا دا، ائکسترئمیزمی تحریک ائتمک و اونو راسیونال حرکتدن چکیندیرمک بؤیوک بیر تاکتیکادیر. تجربه گؤستریر کی، رژیم عمرو بویو ائکسترئمیزمین چؤریینی یئییب. مخالفتده اولان قوه لری آرادان قالدیرماق و داغیتماق اوچون اوزون بیر تاریخی تجربه یه صاحبدیر.
حرکاتین دئوریلمه سی، فرقه نین مغلوبیتی انگلتره و آ.ب. ش- این شاه حکومتینه بیرباشا دسته یی اولمادان مومکون اولمازدی. آنجاق بو گون اؤزونو ملی حرکاتین اوره یی حساب ائدن بیر چوخ ادعاچی دوننکی ملی حرکاتین قددار دوشمنلرینی و بو گون "خیلاسکار" گؤستریرلر. "آ.ب. ش ایله دوشمنچیلیین ملی حرکاتدا یئری یوخدور." اورا قدر ایره لی گتدیلر. دیگری ایسه پیشه ورینین سولچو و سوسیالیست اولمادیغی قناعتینه گلمیش! چونکی هله اونو سؤیوب و تحقیر ائتمک جسارتینی اؤزونده تاپا بیلمیر. دوشونورلر کی، هارادا گوج وارسا، اونا سؤیکنمه لی و بو گوج طرفیندن قبول ائدیلمه سی اوچون هر گون بیر جیلده گیریر. بو قروپون توتدوغو یول آذربایجان خلقینین منافعلرینی همین گوجلرین آیاقلاری آلتیندا تاپدالاتدیریب و ماراقلیسی اودور کی، بونو «سیاسی چویکلیک» و یا «پراقماتیزم» آدلاندیریرلار.


c: text/html

text:
تالانچیلرده مافیایی بیرلیشلری و ایتلافلری نیمه اوچون؟
- رده: اۉزبېکچه بۉلیمی
- نویسنده: افغانستان همبستگی حزبی
- منتشر شده در جمعه، 03 سنبله 1396
ملی سیز و مرتجع حاکیملرده ایچیده کی قره مه قریشلیک بیر حدیگه یتگن اوچون سسیقلیک گی هر وجدانلیک افغانده بورنو نی بوزدی. اشرف غنی که امریکانی بیر مهره سی اوله راق اوچون قانخور کیشلرده و یمان عناصرلرده قولی نی قاتتی توتیپ ارگه ییتی، بوگون اوز بیرلیشچیلری بیلن اوریشیب اجتماع سیاسی فضاسینی کوپ تن کوپ قنیراق قیلگن. و دردی بیرده ارگده کیلر تاووقچی اوریش لریگه عام مردمی میز اصلی قربانلیلری که هر کون هلاک بولیب و هممه نیرسه لرنی اووتگه، قانگه و ویرانلیککه فنا بوله دی.
اینگ سونگلی حرکتده، یرشمس عنصرلر و اولکه میزدی بوگونگی حاضر مصیبتی نینگ اجینتلری، یتک و یوقاری دن گوزل آتلردی آستیگه «نجات افغانستان» و « بیرلیش مردمی» سیس چیقریب، ارگده مقابللگه قاتتی گپلرده تیللریگه آلیب کیلدیلر. عطا، محقق، دوستم و ضیا و باشقه مزدچیلر هفته لر تبلیغ قیلدی یوز مینگ کیشی بلغ ولایتی یوللرگه چیقرتمیز، لیکن اصلده ایشچیلردی پول مینم اجاره قیلیب، یوزدن کوب کیشی نینگ جمع قیللمدیلر و نتیجه سی شول که ملت بو اوباش معامله چی لردن بیزار و اولرده هیچ بیر حالده خلله میدی.
باشقه تماندن میرویس یاسینی، ظاهر قدیر، حضرت علی، امان الله خیری و باشقه یوقاری آدمخور جنگسالارلر و هیرویین ساتووچیلر اوتیز ییلدن کوپ ایلگری بو مردمده اوستیگه ظلم و تالان و اولترماقده اصلی سببی شولریده، بوگون ادب سیزلیک مینم «اتفاق مردمی» دن اییتیشیب قیین اکت قیله دیلر. گویا فکرلری « مردمده دسترخوانیده» دالر و چوکی ایسته می دی. بو جنایتکارلر اون آلتی ییل ایلگریدن بیری امریکا و یاردمچی لریگه اوزلرنی ساتگن لشکر بولیب غلاملیک قیلیب بوگون گی یمان حالده سببی بولگن، حالده چوکی و دالر اوچون ارگ مینم چنه اوره دیلر. فوری «مردمی» بولیب تلاش قیله دیلر که پشکتی تیریسینی اوزلرنی یمان یوزیگه تارته دیلر.
عطا، محقق، دوستم، ضیا مسعود و باشقه لر واویلا یولگه تشله گن، هممه سی، مزدور و مردم سیز و فاسد حکومتی مهره و پیچ لری دیر که افغانستانده نابود لیککه یتکیزگن. بولر خوفسیزلیک حالدی و پارتلش، اوزنی اولدریشی و قتللیک دی کیچیریب هایوهوی قیله دیلر. لیکن افغانستانده بیلمه سیز کیشی سی هم بیله دی که بولردی اصلی دردی چوکی و چور قیلماق دیر، تا نیت قیلیب قیینلیک و بدبختلیک تی آلیب تشلسه لر. اگر دالر تووگیچ چوکیلرده و ایترلی اختیارلر اولرگه بیرلسه تا اوزلرنینگ مافیالی فعالیت تیگه دوام بیریب، تیزیده مردمده مقابللگه تلوار چیرقیب و اعتراضلریدن هم خبر بولمسه. گرچکدن عمللگه کورمه دیکمه او زمان که « تبسم حرکتی» بوتون عدالتلیک طلب بیلن بلند بولدی، بیرینچی آدم محقق یدی که مقابللریگه توختاب و تلاش قیلدی که آرقه لریدن دیرک اورسه؟ بو یرتقیچی بوریلر اولکه میزگه اوریش و قان تمام بوماق دی ایسته میدیلر بوچون اولر اوز فایده لرنی بحرانلی و به یمان حالده تامین قیله دی.
ملی خاین لرده اصلی حربه سی قوم و مذهبده بعضیلرنی جلب قیلماق دی. بولر مللتی مقابللگه بدنام و یوزقره دیر، همیشه تلاش قیله دیلر تا ملیتی و سمتی و تللی حساسیت لرده قوزغاب، آگاه سیزلرده آرقه لریگه کیلدره دی. لیکن باشقه بو آلداقچیلر شوندی باجارشی یوق، ینه بیر قیته خللی دیلر که اوتگن ایسکی اورلگن قورللری مینم« اسلام خطرگه» دیب بو آتگه باج آله دیلر. عطا ینگی ایتیش لریگه فریاد قیلدی « او کیشیلر که ارگه اوتیریب دینی فکر لردی قریشگه بیل باغلب همت قیلگن.» مردم باشقه بولردی شیطانچیلک اوین لردن و سسیقلردن شوندی یمان کوره دیلر که اسلام کورستماقلری و قومی تیکه دارلیک لر نینگ بیر تعداد مردارخور روشنفکرلر دن تیش قاری، ساتیب آلگن لری یوق.
مرتجع و ملتگه قریشی جریانلر و کیشیلر قنچه اینگ گوزل شعارلر بیلن بیرله شیشلردی و ایتلافلری نی یولگه تشله سه لر، افغانستان اینگ چقور قان آغر و بدبختلیکگه سوق بیره دی. بو شکللده بیرلش بولماقلر ملی منافع نینگ اوچون ایمس بلکه قدرت و پل و ملتتی آخری بارو جوغی نینگ تالانماق اوچون. عطا و باشقه اوغریلر صریح و اوزمه اوز بقره دیلر که کوپ پوللر« ملی تدارکات کمیته سی» تماندن اشرف غنی نی تیمی نینگ قولیگه توشه دی و اولر بو تالان سفره دن بی بهره قالیب و عبدالله وکیل لری هم آرایشگه و خودنمالیککه پشینیب قالگن و قادر ایمس که بولرده منافع سینگ ارگ تماندن آلماقه چنه اورسه.
بولر فقط اوز شخصی و گروهی منافع سی اوچون قول مه قول بیریب کولگن عکسلر نینگ اجتماعی شبکه لرگه نشر قیله دیلر، ایلگریده قیته لر بیربیر نینگ مقابللگه ایتپ مردمده غمگه و قانگه اوترغیز گن. عطا بوگونگی نقابی مینم دوستم دی مدافع سی، فقط نیچه آیی ایلگری بیر مصاحبه گه اونی(دوستم) « بیر اوغری، تالانچی و فاسد» دیدی و حتا بیر زمانده ایت بیدی: « بلخ ولایت مردمی نینگ یللر دوستم اوز ظالملیک چکمه لر نینگ آستیگه آلگنیده... جنایتچی دوستم دن کوره طالب دها یخشی». قرمش ایکن بو سیاسی دلقکلر، بوگون بیر بیرنی قولر نینگ قیسه دیلر لیکن یاقینده گواه بولسک ایکن بیر سییک اوچون بیر بیری نی یورتماقه باشلب وکاغذی برلیک شیش لری چاچیله دی.
جاسوس پیشه و سفاک گلبدین ایکن امریکایی و اورپایی وکیل آته لری نینگ بیر اشوه بیلن دول و سورنی اوریب کیلین لردی قیلیب کابلگه جای به جای بولدی، شهورتلیک اوچون باشقه اسبابی یوق شو اوچون ایتنیک اختلافلرده تبلیگه سوخه دی. او(گلبدین) که لیوای «صلح» بیلن کابلگه قیلدی مکمل مصونیت و اتحادیه اورپا نینگ یوز میلیون دالر امکانات دن فایده آلدی، عملگه کی شو رقم ایتیل بدی زورورلک، ترور ینگه تنظیمی صف بندیلککه یرتووچی بولدی. هر قندیده باشقه گلبدین بیر سسیق لاشگه تبدیل بولگن لیکن غنی اونی پمپ قیلیب تلاش قیله دی که بو سسیقلنگن عنصردن رهبر سازلسه و سایه سیگه قدم اوریب باشقه حریف لرنی مقابلله قدرتنمایی قیلسه. لیکن مردمی میز غنی، اتمر ، ستانکزی و باشقه ارگ اوترگنلردی بو دلیلگه توف یومر قیله دیلر که امریکا بیلن افغانستان ده ساتیش دوسیه سینیگ امضالندن سونگ گلبدین بیلنن اویاتلی معامله نی قیلیب ایکینچی کته خیانتی بو ییرگه دی.
عطا و چوبخور اوباشلری نینگ بلند اوچماق بیر سببی بو که بیله دیلر، افغانستان بیر میدان شغالی که هممه منطقه و دنیا نینگ کوچلری استخباراتی بیلن اوز فایده لری اوچون ارزان بیگه مزدور لرده ساتیب آلماق اوچون تلاش قیله دیلر. سبب سیز ایمس ایدی که جیپسه شیش بیرینچی نقطه لری ترکیه گه قویللده و سونگ عطا علنی اعلان قیله دی که هر طرفدن پول تاپسه و حتی بو پول آلیشینی «قانونی» بولماق اوچون مسعود دی شاهد آپ کیلدی که اونی اعتراف قلیشیدن هر اولگه دن پول آلماق جایز دوشینه دی.
دوستم مسخره سیلاولیک کمپاینلر نینگ دوامیده بو شکلده غنی گه باشنی ساییدی: « وعده بیردیک اوز وعدم دن گیچ می من تا که جانم بار شو آدمدی کته لیگینی قبولم بار و اونی قولی مین و هیچ بیر امر دن و اطاعتی دن سرپیچلیک قیلمی من!»
دواملیک مسخره گه، ینه بیر بار بو نقطه اثبات بولندی که مزدورلر و مرتجعلر، بادارلریگه قیمت سیز دیر. زمانیده امریکانی باسقینچی حکومتی دوستم دی سیس بمب بیلن ادب قیلیب اونگه قوره طالبلردی سمت شمالدن تازه له دی و سونگ سیلاوگه ایسکی غنی مزدور نینگ کوچگه ایترماق اوچون اونی(دوستم) ایچکری رقیبلردی مقابللگه سیمرتر دی. لیکن حالده باداریکه فایده سی یوق اوچون حتی افغانستانگه کیلماقه جلونی آلیب و تحقیر قیلیب اوچاغی نی قیتریب یوباره دیلر. بلخ دی بدمعاشی غربی بادارلریگه عذر تیلیده که طرف سیز لیکلر نینگ حفظ قیلسین. او( عطا) کوپ یخشی بیله دی که ارباب تی قیذل خطی دن اوتسه نیمه عواقیبی بار. او (عطا) امریکانی نازدانه اولادلری نینگ سرنوشت لردن رضاشاه، پینوشه، سوهارتو، نوریگا، صدام حسین و غیره شک سیز بولمی، بیلده که اولردی حاجتلی کاغذ دی استفاده قیلماق دن سونگ تحقیرلیک شکلده اوزاق تشله دی. بلکه بیر کون افغان جاسوسلر نینگ تقاضای وقت بیلیب خیانت دوسیه لر نی آرشیف لردن چیقریب هممه کورماق اوچون قویسه.
اولکه میزگه امریکا نی مذهبی و مذهبی سیز غلاملری و مزدورلر عجایب لیکن بوش « ملی جبهه سی»، «شورای حراست و ثبات»، افغانستان نوین جبهه سی»، « جیپسله شیش، افغانستانده نجاتی اوچون»، « افغانستان مردمی محور» و ... بیرله شیش و جیپسله شیش لر رسوالی که اوردی سسیقلنگن کله پشیگه بیر پردی حسابله ندی. هر قندی شکلده و شمایلیگه کیرسه لر، بو اویاتلی جنایتکارلره و اولکه ساتوچیلرده یوزیگه تجربه بولگن، باشقه کوپی مردمی میزده سیاسی شعوری بلند کیتیب قیزل چلیچا یوزلریگه تارته دیلر. بود دینی و قومی و سیاسی تاجرلرده سسیقلنگن سیاسی عمری خلاص بولگن و فقط پول دی زوری بیلن و خارجی بادارلر نینگ حمایتی بیلن هنوزگچه ملتی یره ایلکه سیگه مینگن.
افغانستانده حالی شوندی بیر قانلی و چیگل که کزری هم جسور بولیب بو حاکیم گدودچیلیک دن استفاده قیلیب، ۱۵ یللیک اویاتلی هممه پشتاره سی بیلن نیچه دادفرسپنتا، داوود علی نجفی، رحمت الله نبیل، کریم براهوی و باشقه چوکره لر نی باش به باش قیلیب « افغانستان مردمی محور» ( مردم گه خاینلرده محوری اوقینلر) آت آستیگه اوزینی اپوزیسیون دیب سیس چیقرته دی. بو ملتگه قریشی عنصرلرده کوزه یولگه که امریکا و غربده فایده سیگه اوچون ینه بیر قیته جلات گلبدین و «ناراضچی ایناغه لری» بیلن ارکگه قوندیرلسه و ینه بیر قله دربدر ملتی اوستیگه مافیاچی حاکم لیک نی اعمال قیلسه. سپنا جاری بدبختلیک لرده باره سیگه تماغینی شیشیره ده لیکن بو اولکه گه بیر گرتی عدالت بولسیدی کیرگیده که اوزنی و اطرافیده کیلرده و کرزی اربابی نینگ علایده بوگون گی محشرده اساسی عامیللری نی سببی دوشینیب، قاتی مجازات گه محکوم بولرید لر.
باشقه باله لر میز هم دوشونگن که افغانستانده بقاسی بو ظالم اراذل و یمان اوزساتوچی لرده رد و ویران قیلماقده دیر که شرفسیز بولیب « افغانستانده تجاتیدن» گپره دیلر. امریکا و ناتو بیزورلیگی اوچون، شفقتسیز طالب و داعش گروه لردی کوچلی بولگن، یبانچیلرده و خاصتا پاکستان و ایران یمان حکومتلری نینگ شبحه سیز مداخله لری اوچون اولکه میزده جاری بولگن آریق قان نتیجه سی بو جاسوسچی باشقنلرده خیانت و تالاماق واولکه ساتووچی دیر.
بساقینچلرده و یبانچی پرست غلاملر نینگ قریشیگه بیرله شیب و بیر یورک بولیب قربانلی و قتیکیک دی قبول ایتیب، تورکلمسک او زمانگچه یرلگن افغانستان میز تینچیلیک، قوللب یشنیش، تانگلیک تی یوزی نی کورمیده.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
مارالیم!
کیان خیاو
بو وطندیر، بئله نارسیز- ناناسیزدیر، مارالیم!
بو دا غوربتدی،قرنفیل-قاناسیزدیر،مارالیم!
ائللرین وار یوخو بوردا تالانیب….اسره مرم!
بو وئران دونیا،موزئی مئیخاناسیزدیر، مارالیم!
داها هاردان گلهجکسن؟ بئله کی تورپاق ائویم
قاپی سیز،پنجره سیز،آستاناسیزدیر، مارالیم!
تاپشیریب تورپاغا چوخدان خینالی اللریمی
آنامین بیرچهیی چوخدان خیناسیزدیر،مارالیم!
آرادیم گوز یاشیمی،تاپمادیم ایتگینلریمی
بو دنیز، آینا ملکسیز، سوناسیزدیر، مارالیم!
و بو یوللار توخونا بیلمهیهجک بیر- بیرینه
کیرکیسیزدیر، ههوه سیزدیر، هاناسیزدیر، مارالیم!
ائله بیر گون کیمی چیخ قارشیما، زاغ-زاغ اسهلیم!
چن-دومانسیزدی بو داغ، فیرتیناسیزدیر، مارالیم!
آه اوونمور اورهییم، سال بونو بیر ساز دؤشونه
بو اوشاق هم آتاسیز، هم آناسیزدیر، مارالیم!
کیانام! باغریما غوربتلی تیکانلار سوواشیب
بو وطندیر! بئله نرگیز- ناناسیزدیر مارالیم!


text:
ژنو بیلیمیوردو
ژنو بیلیمیوردو (اینگیلیسجه: University of Geneva, فارسجا: دانشگاه ژنو، عربجه: جامعة جنيف)سوئیسنین ژنو شهرینده یئرلشن بیر عالی تحصیل موسّسهسی. بۇ بیلیمیوردو شهرین حومهسیندهدیر. ژنو بیلیمیوردو ۱۵۵۹ -جی میلادی ایلده قۇرولوب. عۆمومی و دؤولتی اؤیرهتیم قۇرومودیر و بودجهسینی دؤولت و بؤیوک شیرکتلر و خالقدان آلدیغی اعانهلرله تامین ائدیر.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
مزونلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده ژنو بیلیمیوردو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
قایناقلار[دَییشدیر]
- "Dominique Levy". Dominique-levy.com. Archived from the original on 2013-06-23. Retrieved 8 May 2014.


text:
میزان-16، باختر-کابل
کانلری و پطرولیم وزیرلیگینینگ سوزلاوسی نینگ ایتیشیچه، تاپی لایحهسینینگ، هرات شهری صنعتی پارکلرینی «گاز» تقسیملش ریجهسی تیارلندی.
باختر آژانسی نینگ خبریگه کوره: کانلر وزیرلیگینینگ سوزلاوچیسی، مفتی عصمتالله برهان نینگ خصوصی بیر رادیو بیلن بولگن صحبتیده شوندهی دیدی: حاضر تاپی لایحه سی باره سیده، تورکمنستان تمانیدن بیلن مذاکرهلر دوام ایتماقده.
او علاوه قیلدی: “کانلر و پطرولیم وزیرلیگی نینگ مسلکی معینی، انجنیر وحیدالله حلیمی باشچیلیگیده، بیر هیئت تورکمنستان کیتگن، تاپی قرشی سیده بولگن قیینچیلیکلرنی حل ایتیش اوچون، تورکمنستان تمانی بیلن اولتیریشلر و اوچرهشوو دوامی بار”.
دوام ایتدی برهان جنابلری: “تورکمنستان «گاز شهری» ترماغی و هرات صنعتی پارکی قوریلیشیدده همکارلیک قیلیشگه وعده بیردی و هر ایکی تمان نینگ تخنیکی تیملری تیزلیک بیلن بو توغریده ایشلرینی باشله یدی”.
رئیس الوزراء نینگ اقتصادی ایشلر بوییچه اورینباسری، ملا عبدالغنی برادر (میزان آیی-11) تاریخی هراتده تاجرلر و تدبیرکارلر بیلن بولگن اوچره شووده، تاپی لایحه سیده بیرینچی دن هرات یشاووچیلری بهره مند بوله دی، دیب اورغو بیرگن ایدی.
تاپی پروژه سی یکونلنیشی بیلن، تورکمنستان نینگ «گاز» ی افغانستان آرقلی پاکستان، سونگره هندگه انتقال تاپه دی. تورکمنستانده اونینگ «گاز» قوورلری (پایپ لاین) قوریلیب، افغانستان چیگره سیگه ییتگن.


text:
ماکس ائشتیرنئرین (1806-1856) باخیشیندا اؤزلوک و اؤزگورلوک
ماکس ائشتیرنئرين اؤزگورلوک آنلاييشي، بعضي دوشونرلرين ايفاده ائتديیي کيمي، موطلق اؤزگورلویون عرشه قالدیریلماسی دئمک دئییل. و یا أساسن یاشام طبيعتينين موطلق اؤزگورلویه ايمکان وئرمهديیي دوشونجهسينه سؤیکنمیر. اصلينده بوردا اوستو اؤرتولمک ايستهنیلن مسئله، ائشتیرنئرين دوشونجهسینده “اؤزگورلوک و اؤزلوک” آنلاييشلارینین بیربیریندن سئچیلمهسیدیر. ائشتیرنئر، اؤزگورلویو، بوتون محدودلاشديرمالارين يوْخلوغو آلامیندا ساوونور. آنجاق بونو اؤزگورلوک ايدئالي چئورهسینده دئييل، اؤزلوک دوشونجهسي مرکزينده ديله گتيریر (هاسانوف 2002:65). دوشونره گؤره، ‘اؤزگورلوک يالنيز اؤزونه يوک اولان هر شئيدن يونگوللشمهیي، اؤزوندن قورتولماغی اؤيرهدیر؛ سنه “اؤز”ون کيم اولدوغونو اؤيرتمیر.
قورتول! قورتول! اونون هارایی بودور: اؤزونو انکار ائت، اؤزوندن قورتول. لاکين اؤزلوک، سني اؤزونه گئري چاغيریر، اؤزونه گل دئيیر. اؤزگورلویون یاردیمی ایله بير چوخ چئشیدلی نسنهلردن یاخا قورتولماق. لاکين يئني شئيلر سني تکرار اینجیک سالیر؛ يعني پيس اولاندان قورتولورسان، پيسليک مسئلهسی اولدوغو کیمی یئرینده قالیر (ائشتیرنئر 1995ا:148). چونکي اينسان اؤزو اوچون اؤزگورلوک طلب ائدهرکن عئيني زاماندا اؤزونه قارشی يئني محدودلاشديرمالار دا قونداریر.
هر اؤزگورلوک ایستهیی، بير محدودلاشديرما ایستهییدیر. بونون اوچون باشلیجا مسئله اؤزگورلوک ايستهیی دئییل، اؤزلوک آرزوسودور. اينسان اؤزگور دوغولموشدور، اؤزگور باشلاميشدير، اينسان اؤزگوردور، آنجاق “اؤز”ونو ایتیریب. چونکي مينلرجه ايلليک مدنيت اونون نه اولدوغونو آنلاشیلمازلاشدیردیغی کیمی، يئنه اونو، ائگويست اولمايان لاکين ايدئاليست اولان آدام اولدوغونا دا اينانديرماغا مجبور ائتميشدير. اوندان قورتولماق گرهکیر! اؤزونو انکار ائدن و دقيق بیچیمده اؤزونو اؤزوندن یوخسول بوراخان (محروم ائدن) اؤزگورلویو آختارماق؛ اؤزونو آرا، ائگوْيست اول. بو سؤز بوردا چیرکین اخلاقی آنلام داشیمیر، سوز بوندان گئدیر: هر بيرينيز سینیرسیز گوجو اولان منليک اوْلون. باشقا سؤزله، يالنيز اؤزونو بیرداها تاني، يالنيز “اؤز”ون نه اولدوغونو بيل و ايکياوزلو داورانيشلاردان چکین. ايکياوزلو دئييرم، چونکي بو يوزايللیکلر بويونجا سن هله ائگويست اولاراق وارليغيني قورویا بيلمهدين. ائشتیرنئره گؤره، بو ائگوْيزم و اؤزلوک سايهسينده، کؤهنه اینانجلاردان قورتولوب آزاد اولماق مومکوندور. “کيم” سوْروسونا سؤيکهنن اؤزلوک دوشونجهسي تانریدان و اخلاقي دوشونجهلردن قوپماغی گئرچکلشدیرمک باخيميندان بير چيخيش يولودور. لاکين “کيم” سوالينا سؤيکهنن هر منليیين اؤزلوک آرزوسو فردين فرده، و توپلومون توپلوما قارشی ايقتيدار اوْلوشدورما دیلهیینی داها دا درينلشديریر.
دوشونرين اؤزگورلوک و اؤزلوک باغلامیندا سيرالاديغي بو اؤنرمهلر [گزارهلر] بارهده دوشونمک گرهکیر: سنين چالیشمالارین اؤزگورلویو چيخيش نؤقطهسي ائتمهیه یؤنلمیشسه، او زامان اؤزگورلویون “ایزم”لرینی ism توکتمهلیسن. اؤزگور اولماق ايستهين کيمدير؟ سن، من، بيز… بئله اولان تقدیرده نهدن اؤزگور؟ بيز، من و سن اولمايان هر شئيدن. بوندان دولایی بوتون مانعهتؤرهديجي قابيقلاردان اؤزگور اولان “أساس اؤز” ایستیثنا اولماقلا هر شئيدن اؤزگور اولدوغومدا یئرده نه قالار؟ يالنيز ‘من’ و مندن باشقا هئچ بير شئي. لاکين اؤزگورلوک، منيم اوچون نهسه ايفاده ائتمز (ائشتیرنئر 1995ا:147-149). چونکي اؤزگور اينسان يالنيز اؤزگورلشميش بير اينشادير، بئله کی، “اؤز” اينسان مولکونون صاحيبيدير. أن يوکسک دهير و يا أن يوکسک مقصد اولاراق اؤزگورلویون موباحیثه قونوسونا چئوریلمهسی فرده هئچ بير شئي باغیشلاماز، چونکي هر هانسي بير شئيين یوکسلدیلمهسی فرد اوچون دئييل، اينسان اوچوندور (هاسانوف 2002:66). فرد سوموت [کونکرئت] بير وارليق اولدوغوندان اؤترو، اونون اوچون گرهکلی اولان اؤزلوکدور، حالبوکي اينسان آنلاییشی تؤرهديلیب گئنللشدیریلمیش وارلیغی ايفاده ائتمکدهدير، بو دورومدا اؤزگورلوک آنجاق و آنجاق اينساني بير طلب اولا بيلر. او، فردي و يا ائگويستيک بير طلب دئييل.
ائشتیرنئره گؤره، اؤزگورلوک “من”ین سئوگيسي اوچون چاليشماقدیرسا ندن ائگونون اؤزو باشلانغيج، اورتا و سونلوق اوچون سئچيلميرمی؟ اؤزومو اؤزگور ائدن من دئييلممي؟ ايلک بینؤوره اولان من دئييلممي؟ آنجاق اينسان زنجيرلرين ايچينده یاشام سورور، اؤزگورلوک ایسه گلهجکله باغلی دویولان اوموددان باشقا بير شئي دئييل. (ائشتیرنئر 1995ا: 148-151). تک بير دوستاق حاليندا بئله اولسام دا وارام، مؤوجودام. قرارا گل: دوستاق حالدا وار اولماقمي ایستهییرسن، یوخسا ائگوْيزمين تأمين ائتديیي اؤزلوک بايراغيني دیکلدیرسن؟ اؤزگورلوک سن اولمايان هر شئيه قارشي ائحتيراصيني، ايستهیيني اويانديریر؛ ائگويزم سني اؤزوندن حظ آلماغا چاغيریر؛ اؤزگورلوک، اؤزلم، رومانتيک خيال، دونيويليک و گلهجهیه یؤنلمیش خريستيان اومودودور، بئلهجه قالماقدا دا داوام ائدهر. اؤزلوک حقيقتدير. اؤزلوک، آدامين أن باسقیچی شرطلرده بئله اؤزگور اولاجاغي آنلامینی داشیییر. چونکي اؤزلوک، فرددن باشلايان بير اؤزگورلوک بیلینجینین آنلامینی اؤز جانیندا گزدیریر (نیومان 1996آ:122).
اؤزگورلوک بير باشقا اوْتوریتهنین وئريله بيلهجهیی و يا بير آراچی یاردیمی ایله آلينا بيلهجک بير شئيین سویهسینه ائندیریلمیشدیر. آنجاق اوتوریته صاحيبلري اؤزلري طرفيندن وئريلن شئيين اؤزگورلوک اولا بيلمهديیيني بيلیرلر، چونکي اونلارين يالنيز اؤزلري اوچون گؤتوردوکلري اؤزگورلوکدور. بوندان دولایی ائگويستين اؤزگورلویو هميشه دالغالارلا بوغوشور. باغیشلانمیش اؤزگورلوک أن کيچيک بير فيرتينا دا، يا دا ساکينليکده يئلکنلريني قيریر، همیشه مولاييم بير یئل طلب ائدير. (ائشتيرنئر 1995ا:151). سون اولاراق دوشونرين اؤزگورلویون يوخلوغوندان و يا اؤزلوکدن نه آنلاديغيني يئکونلاشديرماق گرهکیرسه بونو دئمک اولار: سؤزسوز، اؤزلویون فرقينه وارميش اينسان، خاريجي آسيليليقلاردان قورتولموش و اؤزونو يئنيدن اينشا ائده بيلن وارلیقدیر. اؤزگورلویون يوخلوغو ايسه خاريجي بلیرلهنیملرینه/تعينلرینه بویون قویماق، هابئله مدني، اخلاقي و تئولوژيک دهيرلره آچيق اولما و بونلارين ایستکلرینین یئرینه گتیرمک اوغروندا حرکت ائتمک آنلامینی داشیییر. کؤکونه باخاندا مدني، اخلاقي و تئولوژيک دهيرلره تکرار ائتمکدن بئله چیخیر کی، سن اؤزونو گلیشدیریب جاوانلاشديرا بيلمیرسن، بير کؤله کيمي نهیهسه باغلي یاشاییرسان، و بير اؤلو کيمي دوندورولموش حالدا قالیرسان. چونکي اؤزگورلوک قايغيلارین گؤز آردی ائدیلمهسی و ثابيت آماجلارین بير یانا آتيلماسيدير. اينسانين ثابيت اينانجلارا نه بير ضروري باغلیلیغی، نه ده بير کؤنوللو أییلیمی/مئيلي واردير؛ یاشام توکهدیلهرک يانان بير ايشيق کيميدير.


text:
هوراس مان
هوراس مان (اینگیلیس:Horace Mann)؛(۴ مئی ۱۷۹۶، فرانکین، ماساچوست- ۲ آقوست ۱۸۵۹،یلوو ایسپرینقز، اوهایو) آمریکالی تحصیل ایصلاحاتچیسی، کؤلهلیگین لغوی طرفداری و ایجتیماعی تحصیلی تشویق ائتمک عؤهدهلیگی ایله تانینان ویق پارتیا سیاستچیسی ایدی. 1848-جی ایلده ماسوچوست ایالتی تحصیل شوراسینین کاتیبی وظیفهسینده خیدمت ائتدیکدن سونرا مان بیرلشمیش ایالتلر نومایندهلر مجلیسینه (1848-1853) سئچیلدی. 1852-جی ایلین سپتامبریندان اؤلومونه قدر آنتکیا کالجینین رییسی وظیفهسینده چالیشدی.
گؤرونتولر
قایناقلار
- BNE شناسهسیله مقالهلر
- Pages with red-linked authority control categories
- J9U شناسهسیله مقالهلر
- NTA شناسهسیله مقالهلر
- DTBIO شناسهسیله مقالهلر
- FAST شناسهسیله مقالهلر
- SNAC-ID شناسهسیله مقالهلر
- SUDOC شناسهسیله مقالهلر
- Trove شناسهسیله مقالهلر
- USCongress شناسهسیله مقالهلر
- ۱۷۹۶-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- ۱۸۵۹-جو میلادی ایلده اؤلنلر
- ۱۹. یوز ایلده آمریکالی سیاستچیلر
- اوهایو دوغوملو فعاللار
- فرانکین، ماساچوست دوغوملولار


text:
- اورجینال ترکیه (23)
- جامعه شناسی (12)
- تابلو ویترای (10)
- روانشناسی و موفقیت (39)
- جغرافیا (13)
- کتاب کودک (160)
- فولکلور و اسطوره (155)
- مجلات (92)
- ادبیات (770)
- سیاسی (43)
- حقوق (4)
- سایر (41)
- زبان و زبان شناسی (93)
- تئاتر و نمایش نامه (20)
- موسیقی (23)
- تاریخ (245)
آلما موغانلی
آلما موغانلی۱۳۶۹-جی ایلده، تهراندا موغانلی بیر عاییلهده آنادان اولموب. همن شهرده هستهای مهندسلیک اوزره لیسانس و فیزیک ساحسیندهیوکسک لیسانس آلیب. تورکیه تورکجهسی، فیزیک و ریاضی اؤیرتمنیدیر. آلما ۱۵یاشیندا شعر یازماغا باشلاییب و ۱۳۸۶-جی ایلده ایلک شعر توپلوسو "پیچاقلانمیش هئیوا" آدی ایلهیاشماق سیرا کیتابلاریندان ایشیق اوزو گؤرموشدور و ۱۳۹۷-جی ایلده " دونیا گیردکان قوخویور " آدلی ایکینجی شعر توپلوسو پایتختیایین ائویندنیاینلانیب. "باش چیخاران اؤلوم" ،"آغ مقبرهلرین شاعیری"،"باشقا بیر ماوی گؤی" شعر آنتولوژیلرینده و باکیدا بیر نئچه کیتابدا، شعرلریندن بیر نئچه اؤرنک وئریلمیشدیر. اونون بیرنئچه شعرینین فارسجایا چئویریسی "سایه نقرهای" آدلی کیتابدایاینلانیب. یاشماق سیرا کیتابلاریندان آذربایجان مدرن شعر اوزهرینده چالیشان شاعیری سایین راسیم قاراجانین "اؤلوم حاققیندا گونش" آدلی کیتابینی کؤچوروب، "قیرخ شاعیر بیر دوعا" آدلی کیتابینین تایپ و حاضیرلاما ایشلرینی گؤروب، آذربایجانین ان یاخشییازیچیلاریندان آفاق مسعودون "اوزو ایشیغا" آدلی رومانی،۱۳۴۰ و ۵۰-جی ایللردن سئچیلمیش شعرلر کیتابی اولان "داغینیق دالغالار" و "یوموروغومدا اولدوزلار" کیتابینی حاضیرلاییب.
یاشماق و گونش ژورناللاریندایازیچیلار هئیتینده چالیشیب و اونون شعرلری ایراندا و باشقا بیر نئچه اولکهده بیر چوخ قزئتده و ژورنالدا یایینلانیب. اونلارین آراسیندایارپاق قزئتی،یاشماق، دیلماج و آذری ژورناللاری، حیدر بابا و آفتاب درگیلری، خدافرین،یاشاییش، آغری و اولدوز قزئتلری، کانادادا حئیدر بابا درگیسی و تورکیهده کاردئش کالئملر و وارلیق ژورنالاریندان آد آپارماق اولار.
آلما بیر نئچه ادبی فئستیوالدا، گنج شاعیرلر آراسیندا اؤدوللندیریلیب.سون ایللرده نثر یازماغا باشلاییب اونون تورکجه قیسسا اؤیکولری ایرانین رسمی تلویزیون کانالینین بیرینده " برکه کاشی" پروگرامیندا اؤز دیلیندن اوخونوب. حیکایهلریندن بیر نئچهسی آذری ژورنالیندا و مهد تمدن قزئتیندهیایینلانیب. ۱۳۹۶-جی ایلده باکیدا قورولان "مؤولود مؤولود موکافاتی" آدلی حیکایه فئستیوالیندا اونون "قیرمیزی دون" آدلی حیکایهسی ایلک اونلوقدا یئر آلیب.
آلما عئینی زاماندا آذربایجان خالق اویونلاری و موسیقیسی ایلهده ایلگیلهنیر.


text:
افس اوپرا و باله فستیوالی باشلادی
حالقارا صونغات فستیوالی ایزمیرده باشلادی
3-نجی حالقارا افس اوپرا و باله فستیوالی اوروپا و عثمانلی کؤشک موزیکلری کنسرتی بیلن باشلادی.
فستیوالدا ایلکینجی کنسرت ایزمیرینگ افس آنتیک شهری اودهئون دا گچیریلدی.
اوروپا بیلن عثمانلی کؤشکلرینده چالینان آیدیملارا یر بریلن کنسرتده تأزه گؤرنۆشلی کروناویروس چأره لری اۆچین توماشاچیلارا ماسک بریلدی.
فستیوال دا 26-نجی ایول دا توماشاچیلار دا صاحنا آلار.
کنسرتده حالانیان موزیکلار دا یر آلیار.
دِگیشلی حابارلار
قطر ۲۰۲۲: انگلستان اۆچ گل بیلن سنگال توُپارینی ینگدی
انگلستان یاریم فینالا آدینی یازدیرماق اۆچین فرانسیانینگ میللی فوتبال توُپارینی یِنگمهلی


text:
حیات (قزئت)
"حیات" — آذربایجان مطبوعات تاریخینده موهوم رولو اولموش گوندهلیک ایجتیماعی-سیاسی، ایقتیصادی و ادبی قزئت.
تاریخی[دَییشدیر]
1905.جی ایل یانوارین 9-دا پئتئربورقدا چارا عریضه ایله موراجیعت ائتمگه توپلاشمیش دینج نوماییشچیلرین گوللـهباران ائدیلمهسی ایله باشلایان و بوتون روسیه اراضیلرینه یاییلان اینقیلاب ایری صنایع مرکزلریندن اولان باکیدا دا جیدی اعتیراضلارلا سیاسی گرگینلیکلرله موشاییعت اولونوردو. شهرده تعطیل و نوماییشلر باشلادی.
"حیات" قزئتی نشره 1905-جی ایل اییونون 7-ده باشلادی. "حیات"-ین فعالیته باشلادیغی ایلک ایکی آیدا - اییون و اییول آیلاریندا باکیداکی صنایع موسیسهلرینین دؤرد حیصهسینی تعطیل بورودو. چار قورولوشو ایدارهسینین ضعیفلهمهسیندن ایستیفاده ائدن تیفلیس و باکیدا اؤزلرینین سیاسی مرکزلرینی یاراتمیش داشناکسیون پارتیاسینین عوضولری و ائرمنی میلّی شوراسینین نومایندهلری آچیق-آشکار یئرلی موسلمان اهالیسینه، آذربایجان خالقینا قارشی تئررور و تخریبات تؤرهدیردیلر. ائرمنیلرین باکیدا، ناخچیواندا، قاراباغدا و زاقافقازییانین آذربایجانلیلار یاشایان حیصهسینده تؤرتدیکلری قتل عاملار سیستئملی شکیل آلمیشدی.
1905.جی ایلین فئورال آیینین ایلک اونگونلوگونده باکیدا قیرغینلار تؤرهدیلدی، دینج اهالی دهشتلی گونلر یاشادی. بئله بیر آغیر شراییطدن چیخماق اۆچون اینفورماسیا و تبلیغات واسیطهسینه جیدی ائحتیاج وار ایدی. زامانین طلبلرینه اویغون اولاراق، گوندهلیک قزئت نشر ائتمک مسلهسی آذربایجان ضیالیلارینی دوشوندوروردو. 1905-جی ایلین مارتین 15-ده آذربایجان خالقینین حیاتیندا گئنیش فعالیت اسفئراسی ایله درین ایز بوراخمیش، خئیریهچی حاجی زینالعابدین تاغییئوین منزیلینده توپلاشمیش ضیالیلار بیر چوخ اؤنملی مسلهلر کیمی گوندهلیک قزئت نشر ائتمگی ده موذاکیره ائتدیلر.
ایلک نؤمرهسی[دَییشدیر]
1905.جی ایل آپرئلین 16-دا دؤورون گؤرکملی ضیالیلاری علی بیگ حسینزاده و احمد بیگ آغااوغلو پئتئربورق باش مطبوعات ایدارهسینه "حیات" آدلی قزئت نشر ائتمک ایستگینی عریضه ایله بیلدیردیلر. ح.ز.تاغییئوین بؤیوک نوفوذو و ایشهقاریشماسی ایله 1905-جی ایل آپرئلین 22-ده قافقاز جانیشینی ووْروْنتسوْو داشکوْو "حیات"-ین نشرینه ایجازه وئردی. لاکین "حیات"-ین ایدئیا-سیاسی مضمونو ایکیقات سانسورا معروض قالدی. بئلهکی،قزئتین درج ائتدیگی موهوم اهمیتلی یازیلار روس دیلینه ترجومه ائدیلیب. تیفلیس سانسور کومیتهسینه گؤندریلدی. قزئتین مضمونو، ایدئیا ایستیقامتلری میلّی مؤوقئعده دایانان علیمردان بیگ توپچوباشوو (ناشیر)، علی بیگ حسینزاده (باش رئداکتور) و احمد بیگ آغااوغلو (1905-جی ایلین آخیرلارینادک باش رئداکتور) طرفیندن حیاتا کئچیریلیردی.
ایلک نؤمرهسی 1905-جی ایل 7 اییوندا، سونونجو نؤمرهسی 1906-جی ایل 3 سئنتیابردا (جمعی 325 سایی) چیخمیشدیر. بونلاردان 131-ای 1905-جی، 194-او ایسه 1906-جی ایلده ایشیق اوزو گؤرموشدو. "حیات"-ین 101-جی سایی علی بیگ حسینزاده و احمد بیگ آغااوغلونون رئداکتورلوغو ایله چیخمیشدیر. بو تاریخدن اعتیباراً احمد بیگ آغااوغلو "ایرشاد" قزئتینی نشر ائتدیردیگینه گؤره اوندان اوزاقلاشماق مجبوریتینده قالیر، علی بیگ حسینزاده ایسه قزئتدهکی فعالیتینی داوام ائتدیریر.
نشرینه قارشی تضییقلر[دَییشدیر]
"حیات"آ قارشی تضییق و تهدیدلر، سانسورون آغیر شرطلری قزئتین نشرینین ایلک آیلاریندا اؤزونو آچیق بوروزه وئریردی. ایلک سایینین چیخماسیندان آی یاریم سونرا ائرمنی سانسورچولارین تحریکی ایله سانسور کومیتهسینین صدری قاللئل "حیات"-ین چاپینین دایاندیریلماسی اۆچون قافقاز جانیشینلیگینه موراجیعت ائتدی. سانسور کومیتهسی قزئتی و اونون رئداکتورو احمد بیگ آغااوغلونو "پانایسلامیست ایدئیالارین آلوولو پرستیشکاری" ،"بوتون موسلمانلارین خلیفهسی ساییلان تورک سولطانینین نوفوذ و قودرتینین آرتماسی طرفداری" کیمی قلمه وئردیلر. دیگر طرفدن "حیات"-ین یارادیجی هئیتی "قاتی ایسلام طرفدارلاری" کیمی گوناهلاندیریلیر و آنتی-ائرمنی تبلیغاتی نتیجهسینده قافقازدا موسلمان فاناتیزمینین آلوولاناجاغی ایدیعا ائدیلیردی.
سانسور کومیتهسینین قافقاز جانیشینلیگینه موراجیعتینده علی بیگ حسینزادهنین و احمد بیگ آغااوغلونون "ایسلامین تمیزلیگی و ایلکینلیگینی قوروماق اۆچون" چاریزمه و روسلارا قارشی باریشماز مؤوقئعده دایانماسی دا قئید اولونوردو. ائرمنیلر علی بیگ حسینزادهنین و احمد بیگ آغااوغلونون رئال بیر قووّه کیمی فورمالاشماسیندان قورخوردولار.
ایلک سایی و یاییلماسی[دَییشدیر]
"حیات"-ین ایلک ساییندا درج اولونان "قزئتیمیزین مسلکی " سرلؤوحهلی مقالهده مطبوعاتین خالقین حیاتیندا، جمعیتین اینکیشافیندا اؤنمی قئید اولونوردو: "باش مقالهده گؤستریلیردی کی، غرب اؤلکهلرینده، حتّی اهالیسی 4-5 میلیون نفر اولان اؤلکهلرده 300-400 قزئت بوراخیلیر. مدنی میلّتلر قزئتی "بشری ائحتیاجلارین ان ضروریلریندن" ساییرلار. همین اؤلکهلرده اینسانلار قزئت اوخوماغی اؤیرهنیبلر، چایسیز-چؤرکسیز دولانا بیلمهدیکلری کیمی، قزئتسیز ده کئچینه بیلمیرلر. مطبوعاتین جمعیتین اینکیشافیندا، خالقین معاریفلنمهسی و ترقّیسیندهکی رولو بارهده بئله قییمتلندیریلیردی:
"اینسان اۆچون مونیس بیر یولداش، خئییرخاه بیر موعلّیم، نافیذ بیر مکتبدیر، هم ده ذیلّتده قالانلارا دوغرو یولو، هیدایت یولونو گؤستریر".
"حیات" قزئتی تکجه قافقازدا دئییل، ائلجه ده، وولقابویوندا، ایراندا و تورکیهده ده یاییلیردی. علی بیگ حسینزاده "حیات" قزئتی و "فیوضات" درگیسی ایله آذربایجاندا میلّی مفکورهنین، تورکچولوک حرکاتینین گئنیشلنمهسینده بؤیوک رول اوینامیشدیر. "حیات" قزئتینین اساس مقصدی آذربایجانا، آذربایجان خالقینا و تورکچولوگه خیدمت ائتمک ایدی.
علی بیگ حسینزادهنین عومومتورک ادبی دیلی کونسئپسیاسی[دَییشدیر]
نشرینین ایلک ساییندان سونرا "حیات" دیلی موذاکیره اوبیئکتینه چئوریلدی. قزئتینده دیل مسلهلرینده علی بیگ حسینزادهنین سئچیمی فرقلی ایدی و بو یاناشما سیستئمی عومومتورک ادبی دیل کونسئپسیاسینا اساسلانیردی. آذربایجاندا عومومتورک ادبی دیل کونسئپسیاسینی اورتایا قویان، بو ایدئیانی پراکتیکی باخیمدان اؤز اثرلرینده ایشلهدن و مودافیعه ائدن علی بیگ حسینزاده ایدی. تورک خالقلارینین میلّی-معنوی بیرلیگینه نایل اولماق اۆچون علی بیگ حسینزاده عومومتورک ادبی دیلینین قایدالارینین ایشلهنیب حاضیرلانماسی و اورتا مکتبلرده، مطبوعاتدا ایشلنمهسینی واجیب حئساب ائدیردی. اورتاق تورک دیلی ایدئیاسی ایله باغلی پولئمیکا ییرمینجی عصرین اوّللرینده داها دا گوجلنمیشدی. علی بیگ حسینزادهیه گؤره، ادبی دیل میلّتین مؤوجود اولماسی و یاشاماسی اۆچون واجیب شرطلردن بیری ایدی. او، فیکرینی اساسلاندیراراق یازیردی:
" ادبی دیله مالیک اولمایان قؤوم موستقیل قؤوم صورتینده چوخ یازماز. ادبی دیلی اولمایان قؤوم یاشاماق و دونیا معیشتینی کئچمک اۆچون اؤزوندن مدنیتلی، ادبی دیلی اولان بیر قؤومون دیلینی ایتخاذ ائتمگه مجبوردور. "
"حیات"-ین یارادیجی هئیتی[دَییشدیر]
"حیات" نشر اولوندوغو قیسا مودّتده آذربایجان ضیالیلارینی و ادبی-ایجتیماعی و سیاسی فیکیر تاریخینده اؤزونهمخصوص یئر توتان شخصیتلرینی اؤز اطرافیندا توپلادی. قزئتین 36 نفر دایمی یازار-مؤلیفی وار ایدی. علی بیگ حسینزاده، احمد بیگ آغا اوغلو، حسن بیگ زردابی، عباس صحت، محمد هادی، ه.س.آیازوو، اوزئییر حاجیبیگوو، عبدالرحیم بیگ حاقوئردییئو ، میرزه علی اکبر صابیر، نریمان نریمانوو، م.حاجینسکی، م.ه.شیخزاده، سلطان مجید غنیزاده، آخوند ابوتراب اوغلو قزئتین دایمی یازارلاریندان ایدی.
م.ع.صابیرین مشهور "موسلمان و ائرمنی وطنداشلاریمیزا" شئعیری و "بیر مجلیسده اون ایکی کیشینین صؤحبتی" ساتیراسی و باشقا اثرلری "حیات" قزئتینده چاپ اولونموشدور. صابیرین رئداکسیایا گؤندردیگی مکتوبوندا دئییلیردی کی، شاعیر بو شئعیری محمد حسن طاهرووون قزئتده چیخان مقالهسیندهکی"هر بیریمیز بو قزئتهنی اوخویوب، ایستیقبالیمیز اۆچون ایش گؤرمهلیییک" شوعاریندان روحلاناراق یازمیشدیر. آذربایجان رومانتیک ادبیاتینین بانیلریندن اولان محمد هادی ایلک مطبوع اثرلرینی "حیات"دا درج ائتدیرمیشدی. شاعیرین "بیانی-حقیقت" آدلی مقالهسی قزئتین 1905-جی ایل 24 اییول تاریخلی ساییندا چاپ اولونموشدو. 1906-جی ایلده کوردمیرده و سونرا هشترخاندا ایکن هادی بیر-بیرینین آردینجا "حیات"آ مقاله و شئعیرلر گؤندرمیشدی. بو یازیلاریندا شاعیر معاریف و مدنیتی تبلیغ ائدیر، "علمی-ابدا"نین اینکیشافیندان دانیشیر، آذربایجان ماحاللارینین، اهالینین مدنی ایقتیصادی وضعیتینی تصویر ائتمگه چالیشیردی. "حیات"دا چاپ اولونموش "طلبهلیک خاطیراتیمدان" (1906-جی ایل آپرئل) شاعیرین ترجومئیی-حالینی، خوصوصیله اوشاقلیق و گنجلیک ایللرینی اؤیرنمک مومکوندور. 1906- جی ایلدن اعتیباراً ایسه هادی "فیوضات" درگیسینده چالیشماغا باشلامیشدی. آذربایجان خالقینین گؤرکملی ادیبی عبدالرحیم بیگ حاقوئردییئو حئکایهلرینی "حیات"دا درج ائتدیرمیشدی. "آیین شاهیدلیگی" ،"آتا و اوغول" حئکایهلری موختلیف واختلاردا بو قزئتین صحیفهلرینده اوخوجولارا ارمغان ائدیلمیشدی.
ییرمینجی عصرین اوّللرینده آذربایجانین مدنی حیاتیندا، ایجتیماعی-سیاسی، بدیعی-ائستئتیک فیکرین اینکیشافیندا شرفلی یئر توتموش اوزئییر حاجیبیگلی ده اؤز پوبلیسیستیک یازیلاری ایله "حیات"دا اوخوجولارلا تماس قوروب. 1905-جی ایلده باکییا کؤچن اوزئییر بیگ حاجیبیگلی "حیات"-ین 17 سئنتیابر 1905-جی ایل تاریخلی ساییندا "بیر خانیم افندینین بیزلره حوسنی-توجهی" باشلیقلی مقالهسی نشر اولونموشدور. بو مقاله اول پئتئربورقدا چیخان " Novoya vremya " ،سونرا ایسه باکیداکی روسجا نشر اولونان "باکو" قزئتینده ماقدا نئیمان آدلی ژورنالیستین ائرمنی-موسلمان دعواسینا حصر ائتدیگی یازییا جاواب ایدی. م.نئیمان یازیسیندا آذربایجانلیلار بارهسینده بؤهتان یازمیشدی. مثلا، او گؤسترمیشدی کی، تئیمورلنگ اوردوسو نسلینی (یعنی آذربایجانلیلاری) شیمالی آمئریکانین "قیرمیزی دری" وحشیلرینی مدنیلشدیرمک نامومکوندور... بو ییرتیجیلارین طبیعتی-جینسیتینه مدنیتین بیر تاثیری اولارمی؟" حئیران ائدیجی جهت بودور کی، اوزئییر بیگ هله 20 یاشی تامام اولمامیش م.نئیمان کیمی "ژورنالیستلره" کسکین و توتارلی جاواب وئرمیش، آذربایجان تورکلرینه آتیلان بو بؤهتانی بعضی میلّتلرین "تورک-ایسلام" بیرلیگیندن قورخاراق اورتایا آتدیقلارینی یازمیشدی.
قئید ائدک کی، او.حاجی بیگلی "حیات" قزئتینده 3 آی ترجومهچی کیمی ایشلهمیش، سونرا فعالیتینی "ایرشاد" قزئتینده داوام ائتدیرمیشدی. ادبیات تاریخینین تدقیقاتچیلاری طرفیندن "آذربایجانا ان چوخ خیدمت ائدن پئدوقوق" کیمی خاطیرلانان سلطان مجید غنیزاده ده واختآشیری پوبلیسیست یازیلاری ایله "حیات"دا چیخیش ائدیردی. "لوغتی-روسی تورکی" ،"روس دیلینین دیلمانجی" ،"روس دیلینین موعلّیمی" ،"الیفبایی-موتحریکی" ،"کیلیدی-ادبیات" ،"لوغتی-تورکی و روسی" کیتابلارینین مؤلیفی اولان غنیزاده اؤلکهنین معاریفچی زومرهسینین تانینمیش سیماسی ایدی. ییرمینجی عصرین اوّللرینده س.م. غنیزادهنین درسلیک و لوغتینه طلبات او قدر قووّتلندی کی، گنج دیلشوناس عالیم بو کیتابلاری تکمیللشدیریب، یئنیدن چاپ ائتدیردی. "حیات" قزئتینده دیل موباحیثهلرینه قاتیلان س.م.غنیزاده بو مؤوضودا بیر نئچه مقاله یازمیشدی.
"حیات"-ین 10 نویابر 1905-جی ایل تاریخلی ساییندا "هانسی دیل ایله یازمالی" مقالهسینده علی بیگ جسینزادهنین عومومتورک دیل کونسئپسیاسینا قارشی چیخیر، فیکیرلرینی چوخ اینجه شکیلده اساسلاندیریردی و شیرواندا "حیات"ای اوخویوب باشا دوشمهین شیکایتچینین دیلی ایله یازیردی:
" آ کیشی، ائله دیل ایله یازیرلار کی، اوخویاندا آدامین دیشلری تؤکولور. آخی موحریرلر قانمالیدیر کی، بونو اؤز دیلیمیزله یازسینلار کی، خالق اوخویوب آنلاسین. "
س.م.غنیزاده اوخوجونون رأیی ایله صؤحبته موداخیله ائدهرک مقالهنی اؤز دوشونجهلری اساسیندا تاماملاییر:
" آخیر اؤزونوز اینصاف و موروّت ائدینیز: کاسیبین بیریسی هزار زحمت ایله پارا قازانیب اؤزونون و عاییلهسینین بوغازیندان ایلده 6 روبل کسیر کی، قزئته اوخویوب دونیا حادیثاتیندان معلومات جمع ائتسین. دؤرد صحیفهلیک سوفرهنی آچیب قاباغینا قویور. یئمک چوخ، لاکین هئچ بیرینی هضم ائده بیلمیر. "
"حیات"-ین اساس یارادیجی سیمالاریندان بیری ده بؤیوک موتفکّیر، میلّی تئاتر و مطبوعاتیمیزین یارادیجیسی حسن بیگ زردابی ایدی. اونون بو قزئتده چوخسایلی یازیلاری درج اولونموشدو. مدنیت، معاریف، جمعیتین موختلیف ساحهلرین، طبیعت، طیببه و حئیوانلار عالمی بارهسینده زردابی خئیلی سایدا پوبلیسیستیک مقاله نشر ائتدیرمیشدی. "حیات"-ین 8 دئکابر 1905-جی ایل تاریخلی نؤمرهسینده درج اولونان "جمعیتی خئیریه بیناسی" مقالهسینده ح.زردابی خئیریه جمعیتینی تأسیس ائتمکله خالقین ریفاهینی یوکسلتمگی، اونون ایقتیصادی-مدنی حیاتینی یاخشیلاشدیرماغی و بو یوللا مکتبلرین سایینین آرتیریلماسینین مومکونلوگونو دوشونوردو. بؤیوک پوبلیسیست مقالهسینده وضعیتین موقاییسهلی تحلیلینی وئرهرک یازیردی:
" بیزیم باکی شهرینده هر ایلده مرثیه خانالار اۆچون نئچه مین مانات پول ییغیلیر و یا فاغیر فوقرا آدینا اوندان دا آرتیق خرج اولور. آما اونلاردان میلّته هئچ بیر خئییر یوخدور. حتّی ضرری ده وار. چونکی بو سببله ایلبهایل مرثیه خانالارین و غئیری-دیلنچیلرین قدری ده آرتیر. "
مؤلیف گؤستریردی کی، مرثیه خانالارا ییغیلان همین وسایته مکتبلر آچیلسا، پئشه-صنعت اوجاقلاری یارادیلسا، خئیریه جمعیتلری دوزلدیلسه، خالقا چوخ خئییری دهیه بیلر. سؤزوگئدن مقالهده ح.زردابی "زامانی کئچمیش، دؤورله اویغونلاشمایان قدیم عادتلری دییشدیریب، زمانهیه مووافیق ایش گؤرمک" طلبینی ایرهلی سوروردو. "حالوا دئمکله آغیز شیرین اولماز" آتالار میثالینی چکیب ضیالیلاری حرکته کئچمگه، خالقی معاریفلندیرمگه سسلهییردی. ح.زردابی مدنی ترقّی یولوندا بوتون واسیطهلردن سؤز آچاراق میلّی تئاترین خالقا وئرهجگی ایمکانلاردان بحث ائدن "باکیدا موسلمان تئاترینین بیناسی" مقالهسینی "حیات"-ین 13 دئکابر 1905-جی ایل ساییندا درج ائتمیشدی. 1873-جو ایلده ح.زردابی باکی رئال گیمنازییاسینین شاگیردلریندن ن.وزیرووون، ع.آدیگؤزلووون و دیگر طلبهلرین یاخیندان ایشتیراکی ایله آذربایجان میلّی تئاترینین اساسینی قویموش، خالقی مدنیت، معاریفه جلب ائتمگه سعی ائتمیشدی. مؤلیف اؤز مقالهسینده او دؤوردن خئیلی واخت کئچمهسینه باخمایاراق، خالقین بو مدنیت اوجاغینا اعتیناسیز یاناشماسینی اورک آغریسی ایله قارشیلایاراق یازیردی:
" نئچه ایل بئله تئاتر چیخاردیق ایسه ده باکی موسلمانلارینا تئاترا گئتمگی اؤیرهده بیلمهدیک. چونکی او واختدا اونلار گون باتاندان سونرا ائودن چؤله چیخماغی گوناه ساییرلار."
"اکینچی" قزئتینین یارانماسینا دیقّت چکن ح.زردابی "حیات"-ین 28 دئکابر 1905-جی ایل و 3 یانوار 1906-جی ایل تاریخلی ساییندا، "روسیهده اوّلینجی تورک قزئتهسی" مقالهسینی درج ائتدیرمیشدی. مطبوع سؤزون ایمکانلارینی خالقین معاریفلنمهسینده، دیرچهلیشینده اساس فاکتورلاردان بیری حساب ائدن بؤیوک موتفکّیر یازیردی:
" بیر بولاغین سویونون آلتینا نه قدر بؤیوک داش قویسان، بیر نئچه ایلدن سونرا او سو تؤکولمکدن او داش مورور ایله اریییب دئشیلیر، هابئله سؤز ده بئیینلره اثر ائدر، "سونرا دوشمنین دوشمنلیگی، دوستون دوستلوغو و دوست گؤسترن یولون دوغرو اولماسی آشکار اولار. "
"حیات"داکی کسکین یازیلاریندا ح.زردابی دؤولت قوللوقچولارینین روشوت آلماسینا، پول گوجونه اونلارین حاقینین تاپدانماسینا، عدالتلی دئییل، عدالتسیزلیگی مودافیعه ائتمهلرینه اعتیراض ائدیر، خالقی بو عئیبجر اوصوللارا قارشی موقاویمته سسلهییردی. "کند میرزهلریندن خیلاص اولمالیییق" مقالهسینده مؤلیف ایالتلرده اؤزباشینالیقدان، قانونسوز عمللردن یازیردی: "بیزیم کند اهلی هئچ آغ گون گؤرمهییب. اونو همیشه سؤیوب-دؤیوبلر، اوندان روشوت آلیبلار. بئله پروریش تاپان آدامی هئچ ایناندیرماق اولماز کی، دونیادا تمیز آدام اولا". روشوت وئرمگه اونلار عادت ائدیرلر و روشوت آلانی دا چوخ یاخشی آدام حساب ائدیرلر. مقالهنین چاپیندان بیر عصردن چوخ کئچمهسینه باخمایاراق سانکی بو سیتات موعاصیر آذربایجان ژورنالیستیکاسینین هانسیسا بیر نومونهسیندن گؤتورولوب و بو پروبلئم ایندی جمعیتی ان چوخ دوشوندورن مسلهدیر. "حیات" قزئتینین 4 و 11 یانوار 1906-جی ایل تاریخلی سایلاریندا درج اولونان "زیندگانلیق دعواسی و یاخود دیریلیک موباریزهسی" و "ایتّیحادی-لیسان" سرلؤوحهلی مقالهلرینده معاریفچی دئموکرات جبههسینین کوماندانی اولان حسن بیگ حقیقی وطنپرورلیگی، اصیل اینسانیتی خالقی غفلت یوخوسوندان اویاتماقدا گؤرور و خالقا اوز توتوب دئییردی: "اوخویون، عئلم تحصیل ائدین". او، " ایتّیحادی-لیسان" مقالهسینده عئلمسیز جمعیتی قارانلیق اوتاغا بنزهدیردی:
" عئلم تحصیل ائتمگه باشلایان طایفا قارانلیق اوتاغین قاپیسینی آچیب چؤله چیخان کیمیدیر کی، بو زامان گونون ایشیغی اونون گؤزلرینی نورلاندیرماقدان باشقا، اوتاغین دا ایچینه داخیل اولوب، اورادا اولان شئیلری آرتیق ایشیقلاندیریب بیر غئیری-صورته سالیر. "
طیب، طبیعت، صحیّه قایدا-قانونلاردان بحث ائدن پوبلیسیستیک یازیلاردا حسن بیگ زردابی اینسانلارا خاریجی عالم بارهسینده تصوورلر فورمالاشدیرماغا، حادیثه و پروسئسلرین سببینی دوغرو آنلاماغا کؤمک ائدن معاریفچی مؤوقئع نوماییش ائتدیریردی. گؤرکملی ایجتیماعی-سیاسی خادیم، یازیچی-دراماتورق، پوبلیسیست نریمان نریمانوو دا "حیات"-ین مطبوع ایمکانلاریندان یارارلانمیش، موختلیف سپکیلی یازیلارینی درج ائتدیرمیشدی. ن.نریمانوو دؤورون طلبلرینه اویغون اولاراق فئلیئتون ژانریندا قلمه آلدیغی 50-دن چوخ یازینی "حیات"-ین صحیفهلرینده چاپ ائتدیرهرک اوخوجولارا چاتدیرمیشدی. ن.نریمانووون "حیات"داکی پوبلیسیست یازیلاریندا اساساً 1905-جی ایل اینقیلابی، اونون آذربایجانا تاثیری، خالقین میلّی اویانیشی پروسئسلری اؤز عکسینی تاپمیشدیر. پوبلیسیستیکاسیندا اؤز فیکیر و دوشونجهلرینی داها آسان یوللا خالقا چاتدیرماق اۆچون ن.نریمانوو موختلیف ادبی-بدیعی واسیطهلردن اوستالیقلا ایستیفاده ائدیردی. شیفاهی خالق ادبیاتیندان، کلاسیک آذربایجان یازیچیلارینین و غرب موتفکّیرلرینین اثرلریندن نومونهلر گتیرهرک فئلیئتونلارینی، مقالهلرینی ماراقلی و اوخوناقلی شکله سالیردی. آنا دیلی مسلهسینه اؤنم وئرن پوبلیسیست بو مؤوضویا "حیات"دا درج ائتدیردیگی یازیلاردا دوغما دیلین اینجهلیکلرینه توخونور، همچینن آذربایجانی آزاد و فیراوان گؤرمک ایستهییردی. وطن، آنا دیلی، اینسان آنلاییشلارینا سوسیال مضموندان فرقلی بدیعی یاناشما طرزی اورتایا قویان نریمانوو "حیات"-ین 30 اییول 1906-جی ایل تاریخلی ساییندا یازیردی:
" وطن اینسانین ائویدیر. نئجه کی، ائوینده هر بیر شئیه ایختیارین وار، نئجه کی، ائوین بدبختلیگی سنی غم دونیاسینا موبتلا ائدیر، خوشبختلیگی شاد ائدیر، ائله ده اؤزون اۆچون وطن بیلدیگین مملکتده ایختیارین گرکدیر اولا، اونون بدبختلیگی گرک اورگینی داغلایا، خوشبختلیگی سنی شاد-خورّم ائده. "
ن.نریمانوولا یاناشی، "حیات"دا "درویش" ایمضاسی ایله فئلیئتونلار چاپ ائتدیرن نجف بیگ وزیروو دا چالیشیردی. او، قزئتده "بالاجا موتفرّیقه" باشلیغی آلتیندا "درویش" ایمضاسی ایله 50-دن چوخ فئلیئتون چاپ ائتدیرمیشدی. ن.وزیروو چاپ ائتدیردیگی ادبی-بدیعی اثرلرده جهالتین و ایسلام فاناتیزمینین، مؤوهوماتین تؤرتدیگی نتیجهلری تنقید ائدیردی. "حیات"-ین 21 اییون 1905-جی ایل تاریخلی ساییندا درج ائتدیردیگی فئلیئتوندا مؤلیف یازیردی:
" عؤمرومده هر نه شیکایتیم وارسا، هامیسی او منی تنگهنفس ائدن جهالتدیر. خودایا، نه واخت او ظولمتدن خیلاص اولاجاغیق؟ "
قایناق[دَییشدیر]
- قولییئو عاکیف عبدالعظیم اوغلو. آذربایجان مطبوعات تاریخی (1875-1920). باکی، "عئلم و تحصیل" ، 2009 — 296 ص


text:
ریگ روان» اثر استیو تولتز.
آلدو بنجامین مردیه که در همهی عمرش مثل آهنربا همهی دردسرها و مشکلات رو به خودش جذب میکنه، ایدههای خلاقانهای برای کسب و کار داره که همه درنهایت به بدهکاری ختم میشن و همسرش هم رهاش کرده. لیام، نزدیکترین دوست الدو، بعد از ناکام موندن در زمینهی نویسندگی، پلیس میشه و در همه حال مشغول سرپوش گذاشتن روی اشتباهات و دردسرهای آلدو استش. و البته درنهایت تصمیم میگیره آلدو رو به عنوان سوژهی کتابش انتخاب کنه.
آ
اویغور
بیر "بالا" ایله تانیش اولدوم. بیرآز چکدی بیربیریمیزی آنلایاق. الآیاق
دیلی ایله، تورکجه، اویغورجا، چینجه، اینگلیسجه . آنجاق ياریماقیرچ آنلاییردیق
بیربیریمیزی. دانیشیغیمیزن چوخو دا گولوشلر آراسیندا ایتیردی، آنلاشیلماز قالان
سؤز ساولاری اؤرتباس ائتمک اوچون. گؤزلرینده جانلی بیر قارالیق وار. اوینار
دورور، گؤزللیک ساچیردی.
بالا»
اویغور دیلینده، بیزلره رغمن، تمامن مثبت آنلامدا، اوشاقدان توت اورتا یاشلی آداما
دئییلیر. فخرله ا
یولیسسئس
جیمز جویس
چئویرئن: نوزاد
ارکمن
"جویس، یولیسسئسی
یازارکن، ایلک اولماسا بیله، یئنی بیر یازینسال بیچیم قوللانماق ایستهمیشدیر.
دوبلینده، 1904 ایلینده یاشایان اورتانین آلتینداکی صینیفدن کیشیلری آلمیش،
هازیران (خرداد) آیینین باشلانقیجینداکی بیر گون بویونجا، سادهجه نهلر یاپمیش
اولدوقلارینی دئییل، نهلر دوشونموش اولدوقلارینی دا آنلاتمیشدیر. "منه ائله
گلیر کی، جویس، شاشیرتیجی بیر باشارییلا، سورکلی اولاراق دییشن کالئیدوسکو


text:
اویان نیوز: حدیندن آرتیق ایستی، شدتلی سویوق، قوراقلیق … فیرتینالار، سونو گلمهین یاغیشلار، سئل
حدیندن آرتیق ایستی، شدتلی سویوق، قوراقلیق … فیرتینالار، سونو گلمهین یاغیشلار، سئل …
گئریده بوراخدیغیمیز ۲۰۱۲، فلاکتلر ایلی اولاراق تاریخه کئچدی.
طبیعی فلاکتلرین خرجی ده ۱۶۰ میلیارد دولارا یئتیشدی.
۲۰۱۲-جی ایلده دونیا، بیر چوخ طبیعی فلاکت یاشادی …
شدتلی یاغیشلار، سئل و تورپاق سوروشمهلرینی اؤزو ایله گتیردی.
دونیانین فرقلی شهرلری، کوچهلر، یاشاییش یئرلری سو ایه باسدیریلدی …
شدتلی کولکلر، فیرتینا و قاسیرغالار، اورتالیغی دارماداغین ائتدی.
زلزهلهلر داش اوستونده داش بوراخمادی.
یوزلرله ایلدیر یاتان وولکانلار اویانیب کوکرهدی …
فلاکت بؤلگهلرینده حیات فلج اولدو.
اینسانلار طبیعت قارشیسینداکی آجیزلیگینین بیر دفعه داها فرقینه واردی.
۲۰۱۲-جی ایلده یاشانان طبیعی فلاکتلر جان ایتکینلرینین یاناشی مادی ضررلره ده گتیریب چیخاردی.
مونیخ مرکزلی سیغورتا قروپو “مونیخ ره” نین معلوماتلارینا گؤره ۲۰۱۲-جی ایلده طبیعی فلاکتلرین وئردیگی مادی ضرر ۱۶۰ میلیارد دولار اولدو.
بو ایتکیلرین یوزده ۶۷سی آمریکا بیرلشیک دولتلرینده باش وئرن فلاکتلردن قایناقلاندی.
بونلار آراسیندا دا ان ضررلیسی سندی قاسیرغاسی اولدو.
یالنیز سندیین یول آچدیغی ضررلرین مادی اؤلچوسو ۲۵ میلیارد دولاراولدو.
بمت-نین معلوماتلارینا گؤره، دونیانین بیر قیسیمی شدتلی یاغیش و کولکله مباریزه ائدرکن دونیا عمومیتی اوچون ۲۰۱۲، رکورد درجهده ایستی بیر ایل اولدو.
اوستهلیک متخصصلر بونا آلیشماغیمی لازیم اولدوغونو ایفاده ائدیر.
چونکی دونیادا ایقلیم دگیشیر؛ دونیا اوچون تهلوکه زنگلری چالیر …
اوستهلیک ده بیر چوخ طبیعی فلاکته، اینسانلارین، دونیانین قایناقلارینی دوشونجهسیزجه ایستیفاده ائتمهسینه یول آچیر.
دونیا طبیعتی قوروما وقفینین نوماییش ائتدیگی ‘یاشایان گزهگن ۲۰۱۲ راپورونا گؤره، قایناقلارین ایستیثمار ائدیلمهسی و حدیندن آرتیق ایستهلاک اوزوندن دونیانین ساغلیق وضعیتی ‘گئدهرک پیسلشیر.
متخصصلر، بو منفی گئدیشین ۲۰۱۳-جی ایلده ده سورمهسینین گؤزلنیلدیگینی و بونا باغلی اولاراق یاشاناجاق طبیعی فلاکتلر سببیله قیدا قیمتلرینده رکورد آرتیملار یاشاناجاغینا دقت چکیر ..
ت.ر.ت. تورکی


text:
ایستیون هاوکینق
ایستیون هاوکینق اینگیلیسجه: Stephen Hawking بریتانیالی بیلیم اینسانی. ۸ ژانویه ۱۹۴۲ تاریخینده دۆنیایا گؤز آچیب و ۱۴ مارس ۲۰۱۸ ده دونیاسین دئیشیب.
حیات[دَییشدیر]
ایستیون هاوکینگ ۱۹۴۲ جی ایلده اوکسفورددا آنادان اولموشدور. ۱۹۶۲ جی ایلده آکسفورد بیلیمیوردونی بیتیرمیش و نظری فیزیکا ایله مشغول اولماغا باشلامیش دیر. ائله همین دؤورده هاوکینگ ده سونرالار ایفلیجه سبب اولاجاق یان آمیوتروفیک اسکلئروزونون ایلکین علامت لری اؤزونو بیروزه وئریر. ۱۹۶۵ جی ایلده جین وایلدلا اینگیلیسجه: Ceyn Vayld ائوله نیر، بیر قیز و ایکی اوغلان آتاسی اولور. ۱۹۷۴ جو ایلده هاوکینگ لندن کرال جمعیتی نین عضو سئچیلیر. ۱۹۸۵ جی ایلده بوغازیندان کئچیردی یی عملیاتدان سونرا دانیشیق قابیلیتی نی ایتیریر. دوستلاری اونا اینسانلارلا اونسیت ساخلاماق اۆچون حاضیرلانمیش علیل آراباسینا یئرلشدیریلمیش دانیشیق سینتئزاتورو باغیشلاییرلار. حال حاضیردا او کمبریج یونیورسیته سینده اوچ عصر اول آیزاک نیوتون توتدوغو لوکاسیان شابلون:اینگیلسجه پروفسورلوغو وظیفه سینی توتور.
آغیر خسته لی یه باخمایاراق ، هاوکینگ فعال حیات طرزی سورور.۲۰۰۷ جی ایلین یاناوار آیندا چکیسیزلیک اوچوشو (خصوصی طیاره ده) حیات کئچیریر، ۲۰۰۹ جو ایلده ایسه فضایا اوچماغا حاضیرلاشیر. بوندان علاوه ، هاوکینگ بیرنئچه دفعه "سیمپسونلار اینگیلیسجه: Simpsonlar و فوتورامااینگیلیسجه: Futurama کیمی مولتی سریال لاردا اؤز رول لارینی سسلندیرمیشدیر.
علمی فعالیتی[دَییشدیر]
هاوکینگ ین اساس تدقیقات ساحه سی کوسمولوژیا فارسجا: کیهان شناسی و کوانت گراویتاسیاسی اینگیلیسجه: kvant qravitasiyası ایله علاقه دار دیر.
اساس نایلییت لری :
- قارا دلیک لرین تصویرینده ترمودینامیکانین تطبیقی
- ثابیت ائتمیشدیرکی ، "قارادلیک لر"هاوکینگ شعاعلانماسی(şüalanması) کیمی تانینان پروسئسس نتیجه سینده "بخارلانیرلار".
- و ۲۱ جولای ۲۰۰۴ جو ایلده قارادلیکده اینفورماسیانین یوخا چیخماسی پارادوکسونو حل لینه دایر اؤز فیکرینی ایره لی سورور.
علمی مشهورلاشدیرماسی[دَییشدیر]
هاوکینگ دونیادا علمین مشهورلاشدیریلماسینادا فعال ایشتیراک ائدیر. ۱۹۸۸ جی ایلین آپرئلینده ایشیق اوزو گؤره ن "زامانین قیسا تاریخی" آدلی کیتاب تئزلیک له عالیمه دونیا شهرتی گتیریر.
گیریش حیصّه ده یازیردی:
منه دئدیلرکی ، کیتابا سالاجاغیم هر بیر دوستور(فرمول) آلیجیلارین سایینی ایکی دفعه آزالداجاق. اوندا من عمومیت له دوستورسوز(فرمول سوز) کئچینمه یه قرار وئردیم. دوزدور ، هر حالدا بیر دوستورو – انیشتین نین مشهور E=mc² دوستورونو یازمالی اولدوم.
بیر قدر سونرا قارادلیک لر و یئنی کاینات لار (۱۹۹۳) ، دونیا ایکی کلمه ایله (۲۰۰۱) کیتاب لاری نشر اولونور. ۲۰۰۵ جی ایلده زامانین قیسا کیتابینین یئنی نشری زامانین ان قیسا تاریخی ایشیق اوزو گؤرور.
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ Ferguson 2011, p. 29.
- اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Stephen Hawking»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده ایستیون هاوکینق گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- Pages using infobox person with multiple spouses
- عالیم
- ۱۹۴۲جی ایلده دوغولانلار
- استیون هاوکینق
- ۱۹۴۲-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- ۲۰۱۸-جی میلادی ایلده اؤلنلر
- 20th-century atheists
- 20th-century astronomers
- 21st-century astronomers
- 20th-century English writers
- 21st-century atheists
- 21st-century English writers
- Academics of the University of Cambridge
- Albert Einstein Medal recipients
- Alumni of Trinity Hall, Cambridge
- Alumni of University College, Oxford
- Anti–Iraq War activists
- ویدئو کلیپلری اولان مقالهلر
- British transhumanists
- Burials at Westminster Abbey
- Commanders of the Order of the British Empire
- Cosmologists
- Deaths from motor neuron disease
- Disease-related deaths in England
- اینگیلیس گؤیبیلیمچ


text:
سولطان حسین بایقارا
حسین ابن بایقارا ابن عمرشیخ ابن تیمور، ٨٤٢-نجی هیجری ایلین محرّم آییندا هرات شهرینده آنادان اوْلوب، ١٤٦٩-نجی میلادی ایلدن ١٥٠٦-نجی ایلهجه خوراسان ایله اوْرتا آسیا دا خانلیق ائدیبدیر. حسین بایقارانین خانلیق چاغیندا هرات شهری صنعت، بیلیم و شعرده گۆجلی بیر مرکزه دؤندی. حسین بایقارا شعر و ادبیاتلا تانیشلیغی وار ایدی. اوْندان تۆرک ایله فارس دیللرینده شعر دیوانێ قالیبدیر. سۇلطان حسین بایقارانین تۆرک ادبیاتینین گۆجلنمهسی اۆچۆن چالیشمالاری، اوْ چاغدا بؤیۆک تۆرک شاعیرلر ایله یازیچیلارین ظهور ائتمهسینه سبب اولدی.[۱]
بایقارا شعریندن اؤرنک[دَییشدیر]
- وه کی کؤنگلوم نالهسی هردم بوْزولغان جان آرا ... گوییا بیر چغز ائرۆر فریاد ائتر ویران آرا
- حُقّهیی لعلینگ آراسیندا ائرۆرمۆ دۇر تیشینگ ... یا ائرۆر اوْل ژاله کیم بوْلغان گۆلی خندان آرا
- فۇرقتینگدن یوْق ایدی جیسمیمده جان، جانیمدا تاب ... گؤزده خونآب ایردی و غمگین کؤنگۆلده پیچ و تاب
- نه دمی درد و غمینگدن بار ایدی آرام و صبر ... نه زمانی داغی هجرینگدن بار ایدی خۇرد و خواب
قایناقلار[دَییشدیر]
- باقی سطرلر، جمالینگدن کؤزۆم روشن، سوییمه غنیئوا


text:
بستانآباد
اوجان یا دا بوستان آوا (حالحاضیرده رسمی آدی: بُستانآباد) — شرقی آذربایجان اوستانینین شهرلریندن بیریدیر. بو شهرین آدی کئچمیشده اوجان اولوب. اوجان تبریز شهرینین گونئیدوغوسوندا، تهران-تبریز و اردبیل-تبریز یولوندا یئرلشیب. سینیرلاری قوزئیدن هئریسه (قاراداغ ماحالی)، گونئیدن سراسکنده (هئشتری ماحالی)، دوغودان آلان بیراوغوش ماحالی و سارابا باتی دان تبریزه، گونئی دوغودان مییاناو تورکمنچایا و گونئی باتی دان ماراغایا قاویشیر.
اوجانین فاصلهسی تبریزدن ۵۰ کیلومئتیر، اردبیلدن ۱۵۵ کیلومئتیر و مییانادان ۱۰۰ کیلومئتیر دیر.
اوجانین هوندورلوگو دنیزلر سطحیندن ۱۶۷۹-۱۷۴۰ مئتیر و ساحهسی ۲۹۶۹-۳/۲۸۵۰ کیلومئتیر مربع دیر کی دئمهلی اوستان ساحهسینین یوزده ۴/۶ فاییزینی شامیل اولور. ۱۳۹۵–جی ایلین نوفوس ساییسینا اساساً اوجان شهرینین ۲۱٬۷۳۴ باش اهالیسی وارایمیش.[۱][۲]
کئچمیشی[دَییشدیر]
بوگونکو بوستانآوا شهری، اسکی اوجان شهرینین حودود لاریندا تیکیلمیش دیر. اوجان شهری تخمینا ۹۰۰ ایل بوندان اونجه تورک سلوجقلار طرفیندن سالینیب و سونرالار موغول ائلخانلاری اونو یایلاقلیق باشکند کیمی سئچمیشلر. اوجان شهری زامان زامان، تورک و موغول حوکومدارلارینین، هابئله بَیلرینین و خاتونلارینین ان سئودیکلری یئرلردن بیری اولموشدور. دئمه لی اوجان گئچمیشده محتشم و شانلی بیر شهرجیک اولوب؛ آنجاق سونرا لار صفوی دوورونون ایلک چاغ لاریندا، عوثمانلی لار هوجومو و زلزله نتیجه سینده، قاباقکی وارلیلیغینی ایتیریر و بیر داها اونو الده ائده بیلمیر. بوگونکو بوستان آوا آدلانان شهریسه، آدلیم اوجان شهرینین تام شیکلده ییخیلماسیندان تقریباً یوز ایل سونرا، آفشار چاغیندا، بیر کند اولاراق تورک قاراداغلی و سارابلی (شقاقی) کوچری طایفالارینین طرفیندن، اوجان چایینین جیواریندا تیکیلیبدیر. گئچن اون ایللیکلرده ده بوستانآوا کندی گئدگئده قاباغا گئتمیش و آرتیق شهره چئوریلمیشدیر.
جغرافیاسی[دَییشدیر]
اوجان داغلی و سویوق منطقه ده یئرلشیبدیر. اونون آرخاسیندا نئچه داغ وار. قوزای دان بوزقوش داغی و موروداغ داغی، باتیدان سهند داغی (۳۷۷۲ متر)، بوزداغ (۳۶۰۵متر)، بویوکداغ (۲۹۶۰ متر)، دروانهداغ (۲۹۵۴ متر)، قاباقداغ (۲۹۰۴ متر)، آلتی (۲۵۶۰ متر)، شبلی(۱۶۵۴ متر) و حیدربابا، شهرستانین اؤنملی اوجالیقلاری ساییلیرلار.[۳]
سیاسی بؤلوملر[دَییشدیر]
اوجان بؤلگهسی (فارسجا؛ شهرستانِ بُستانآباد)، ایران ایسلام جمهوریتینین ۱۳۸۲–جی ایلینین سیاسی بؤلمهلر اساسیندا ایکی بؤلوم، ۹ قصبه، ۲ شهر و ۱۷۵ کنده بؤلونور.[۴]
تاریخلی یئرلری[دَییشدیر]
1- عمارت نائب السلطنه: 1212 هـ ق تیکیلیب فقط بیر خارابه قالیب. خیرآباد و چمن اوجان یولونون کناریندا.
2- نادیر تپهسی: گویا نادیرشاه بورادا ایقامت ائدیب. اوجان شهری نین گونئیینده و مغول دوریندن قالیر.
3- قیزیل کوشک: مغول شاهلارین قصری
4- دییرمان تپهسی (تپه طاحونه): صبیرلی چایی و حاج آقا کندین آراسیندا یئرلشیب. بیر چوخ آثار واردیر.
5- جانقور: قدیم اوجان شهرین یئریدیر.
معروف کندلر[دَییشدیر]
- سعیدآباد (سئیدآوا): بولگهنین اسکی و بویوک کندلریندن دیر.
- کرگان: کند ایکی هیسسه دن عبارتدیر. بویوک و قالابالیق بیرکنددیر.
- سئیسان: بولگه نین ان قدیم و سابقه لی کندلریندن بیری دیر. بو کند ایسلام انقلابیندان اونجه بولگه نین ان بویوک و آباد کندیمیش آنجاق اهالیسینین چوخو باهایی مسلکلی اولدوغونا گوره کند تخریب اولونوب.
- حاج آقا: بو کند هله بوستان آوا بیر شهر کیمی اورتایا چیخمامیشدان اول، اوجان ماحالینین مرکزیمیش و بولگه نین والی لری بو کندده اقامت ائدرمیشلر.
- آلانا: بو کند تخمیناً ۴۵۰۰ نوفوسو اولماقلا بولگه نین لاب بویوک کندی دیر. آلانا اسکی تورک دیلنده گئنیشلیک چاییرلیق آنلامیندادیر.
- کوردکندی
- آنباردان
- سِیِدلَر نوغهدیسی (قوزو نوغهدی)
- قرهبابا
- الخلج: تورک خلج ائلینین آدیلا ایلگیلی دیر.
- قره چیمن
- شنگیلآوا: کئچمیشده بو کندین بویوک بیلری و خانلاری واریمیش. شنگیل آوالی قیزیل حوسئین بی، نادرشاهین بویوک باشچی لاریندان اولموشدور.
- خوشکهناو: شهریارین دوغولدوغو کنددیر.
- قره چای: سهندآوا ماحالینین مرکزی کندی دیر.
- گورآخار (گل آخور)
- ائینهدین (عینالدین)
- گون دوغدو
- سیغین سره: موغول دیلینده مارال اوولاغی آنلامیندادیر.
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ رسمی ایران اولکسینین اماری
- ^ بنیاد معارف اسلامی
- ^ اذربایجان شرقی استانداری رسمی سایتی[دائمی اولو باغلانتیلی]
- ^ کتاب معرفی شهرهایی از ازربایجان(پرویز یگانه زارع.120)
- درگاه ملی آمارایران Archived 2009-04-18 at the Wayback Machine.
- امار واطلاعات روستایی ایران Archived 2011-08-24 at the Wayback Machine.
- پور تال وزارت کشورایران Archived 2011-10-11 at the Wayback Machine.
- ایران کندلری Archived 2011-11-21 at the Wayback Machine.
- ایرانین آمار مرکزی Archived 2009-04-18 at the Wayback Machine.


text:
“آنجاق” سؤزجوٍيو رسمي ديلده داها چوْخ «يالنيزجا» و «تکجه» آنلامینی داشييير.
ـــ ايندي دنيادا يوْللار يوْخ، آنجاق کوٍچهلر وار. (ح.هئريسچي) لازیمسا جهالتله گوٍلشمک؛ بير چاره وار، آنجاق يئنيلشمک. (ح.جاويد)
“آمما” سؤزوٍ ايسه، جوملهلري و جمله عضولريني بيرلشديرهرک قارشيليق بيلديرير، باغلاييجي وظيفهسيني يئرينه يئتيرير.
ـــ آت قوْجادير، آمما چوْخ گوجلودور. سيزه گلرديم، آمما واختيم يوْخدور.
“آمما” سؤزجویو عربجهدن آلینما اولسا دا آرتیق دوغمالاشمیشدیر. اوندان “آممالی” [مسئلهلی] کیمی سؤزلر ده یارانمیشدی. منجه بئله بیر اؤنملی، ییغجام باغلاییجینین ایشلتمهسیندن چکینمک دیلی دارالدا بیلر. “اما” سؤزو منیمسهنیلهرک آذربایجان تورکجهسینده “آمما” کیمی یازیلیر، ایستانبول تورکجهسینده ایسه “آما” کیمی. هلهلیک بیرینجی واریانت دیلیمیزده رسمن ایشلهنیر، لاکین تشدیدلی سؤزلرین تشدیدینی گئتگئده آتماغی دوشونوندویومدن بو ایکینجیسینه ده قارشی چیخمیرام.
“آنجاق” سؤزو بو گوٍنکو دانيشيقلاردا داها چوْخ «آمما، لاکين» آنلاميندا گئدير. بونا گؤره، يئري گلديکده هر ايکي معنادا ايشلنمهسينه قارشي چيخماق يئرسيزدیر.
_____________________
“نئجه یازاق” کیتابینین بیرینجی جیلدیندن


text:
Audio-Video
Audio-Video
اوز آنا Dilimizdə Dua Oxuyaq
یک لقیش سین، ای منیم ربیم الله! و وریرهم سئنین او آدینا کی، اونونلا سین هیداییت بایرقلارینی اوکالتدین، اینایهت شفقلرینی ساچدین، اوز ایلاحی هوکمرانلیق سئلتنتینی اشکار ئتدین; onunla Sənin adlarının çırağı Sənin sifətlərinin taxçasında ظهیر اولدو و سئنین بیرلیک مهمانین و اینقیتا Məzhəri اولان Kəs parladı; onunla Sənin hidayət yolların bilindi, razılıq yolların nişanlandı; اونونلا آزغینلیق سوتونلاری تیتردی، زولم و حقسیزلیق الامهتلری آرادان قالکسدی; onunla hikmət çeşmələri qaynadı و səma nemətləri nazil oldu; اونونلا سین اوز بیندالرینی قورودون و شفان بیکس ایلدین; onunla Sən bəndələrinə mərhəmətini göstərdin və əfvini məxluqatına عسکر etdin - yalvarıram Sənə، Sənə bərk-bərk yapışanı və Sənə dönəni، Sənin mərhəmətindən və Sənin məhəbbət ətəyindən tutanı hifz eylə. سونرا اونا اوز شفانی نازیل ایله، اونو سلامت ایله، اونا سبر و دوزوم اوتا ایله و اوز اوکالیغیندان اونا ساکیتلیک بیکس ایله.
سین، هقیقتن، شفاوران، قورویان، کومک ادن، قودرتلی، قوووتلی، Ən Cəlallı، Hər şeyi Bilənsən.
-بهاءالله
شفا دوالاری
شفا دوالاری


text:
اورتون (فوتبالیست، دوغوم ۱۹۸۱)
اورتون (فوتبالیست، دوغوم ۱۹۸۱) (اینگیلیسجه: Ewerthon) (دوْغوم:۱۰ ژوئن ۱۹۸۱ (۴۱ یاش) سائو پائولو) بیر فوتبالیست. برزیل میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هوجومچو موقعیتینده اوْیناییب.
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ "Official club profile". RCDespanyol.com. Archived from the original on 2011-07-15. Retrieved 29 January 2008.
قارداش پروژهلرده اورتون (فوتبالیست، دوغوم ۱۹۸۱) گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۸۱-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- برزیل میلّی فوتبال تیمی
- بوروسیا دورتموند کولوبونون اویونچولاری
- رئال ساراقوسا کولوبونون اویونچولاری
- اشتوتقارت کولوبونون اویونچولاری
- اسپانیول کولوبونون اویونچولاری
- کورینتیانس کولوبونون اویونچولاری
- پالمیراس کولوبونون اویونچولاری
- ۲۰۰۳ کونکاکاف قیزیل کاپ اویونچولاری


text:
جیاکومو ماری
جیاکومو ماری (اینگیلیسجه: Giacomo Mari) (دوْغوم:۱۷ اکتبر ۱۹۲۴ وسکواتو) کئچمیشده بیر فوتبالیست و ایندیلیکده بیر مربی اوْلاراق چالیشیر. Italian میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هافبک موقعیتینده اوْیناییب.
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده جیاکومو ماری گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- چئویرمک یانلیش سئچیملر
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۲۴-جو میلادی ایلده دوغولانلار
- ۱۹۹۱-جی میلادی ایلده اؤلنلر
- ایتالیا فوتبولچیلاری
- کرمونزه کولوبونون اویونچولاری
- سمپدوریا کولوبونون اویونچولاری
- یوونتوس کولوبونون اویونچولاری
- اتالانتا کولوبونون اویونچولاری
- پادوا کولوبونون اویونچولاری
- ۱۹۵۰ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
- ۱۹۵۴ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری


text:
امریکا تورکیه-نین حیاتا کئچیردیگی عملیاتا موناسیبت بیلدیریب
جان کربی زووم واسیطهسیله کئچیردیگی بریفینقده آغ ائو موخبیرلرینین سواللارینی جاوابلاندیریب.
امریکا-دا آغ ائوین میللی تهلوکهسیزلیک شوراسینین ایستراتژی ایله تیشیم کووردیناتورو جان کربی تورکیه-نین گونئی سرحدینده "ترور تهلوکهسی" ایله اوز-اوزه اولدوغونو و اؤزونو ساوونما حقوقونا مالیک اولدوغونو بیان ائدیب.
جان کربی زووم واسیطهسیله کئچیردیگی بریفینقده آغ ائو موخبیرلرینین سواللارینی جاوابلاندیریب.
تورکیه-نین سوریه سرحدیندهکی وضعیتی قیمتلندیرن جان کربی "تورکیه خصوصاً ده گونئی ینده ترور تهلوکهسیندن اذیت چکمکده داوام ائدیر. طبیعی کی، اونلارین اؤزلرینی و وطنداشلارینی ساوونما حقوقو وار" ایفادهسینی ایشلهدیب.
جان کربی بؤلگهده باش وئرن پروسه لرله باغلی اونلاری ناراحات ائدن مقامین ایسه " SDG" آدلاندیردیقلاری ی.پ.گ/پ.کا.کا-نین "داعش"ا قارشی موباریزهسی اولدوغونو بیلدیرهرک دئییب کی، بؤلگهدهکی بیر عملیات طرفداشیمیز SDG-نین داعش ایله موباریزه ایمکانلارینی محدودلاشدیرا بیلر. بونون اوچون SDG ایله طرفداشلیق ائدیریک و داعشه تضییقی داوام ائتدیرمک ایستییریک.
ایلگیلیلی خبرلر
استوره: تورکیهنین ترورلا موباریزه حاقی وار
نروژ باشباخانی، "تهلوکه اولدوغو زامان تورکیهنین ترورلا موباریزه حاقی وار" دئدی
بروکسلده "داها عدالتلی بیر دونیا مومکوندور" آدلی پانل تشکیل ائدیلدی
متخصصلر، جمهورباشقانی رجب طیب اردوغانین "داها عدالتلی بیر دونیا مومکوندور" کیتابیندا دقته چاتدیردیغی دوشونجهلر اطرافیندا فیکیر آلیش وئریشی ائتدیلر
آوروپا پارلمانینا سایبری سالدیری
"آوروپا پارلمانی، چوخ گلیشمیش بیر سایبری سالدdری آلتیندا. کرملین یؤنوملو بیر قروپ سالدیرینین مسئولیتی اۆستلندی"


text:
آنا
آنا یا دا نَنَه - اوشاغین بیولوژی والیدینی و یا بو رولو سوسیال داشییان قادیندیر. دوغما آنادان باشقا اؤگئی آنا دا اولا بیلیر. قادین دوغدوغو اوشاغین سود آناسی ساییلیر. رپرودوکتیو طیبین اینکیشافی ایله علاقهدار اولاراق بیولوژی آنانی ژنتیک و سورروقات اولاراق ایکی قروپا بؤلورلر. بورادا بیولوژی آنا دئدیکده یومورتالیغینداکی هوجئیرهلردن اوشاق فورمالاشان آنا باشا دوشولور. سورروقات آنا ایسه یالنیز بتنینده اوشاغی گزدیرن و دوغان قادیندیر.
آنا، بؤیوک قادینلارا وئرین بیر لقب کیمی ده قوللانیلیر. مثلا: ربیعه آنا.


text:
کولگه لر قارانلیخ، کولگه لر ایشیخ
Dec 8, 2014
کولگه لر
دنیز ایشچی
کولگه لر قارانلیخ، کولگه لر ایشیخ
گئجه لر اوزوندور، گئجه لر قارا
قارانلیخ سالدیران ، اوز ائوی ایشیخ
ایشیخ لار سالدیراخ، قارانلیخلارا
گئجه قوش لاریدیر، قارانلیخ سئون
کولگه سالدیریللار ایشیخلیخلارا
یانار بیر چیراغام ، ائشیخ لیخ سئون
انسانی دانانلار قلب لری قارا
کولگه لر سئوگی دیر، کولگه لر بولاق
بولاق لی کونلومون ایچیدیر یارا
کولگه لر باهاردیر، کولگه لر چیراق
ائشیق سالدیریب لار قارانلیخ لارا
بویاخلی قورشاخ لار، قارلی بولاخ لار
قورشاق لار دولاشیر، ایلدیریملارا
کولگه لر دولاشیخ، الوان بویاخ لار
مسکن اول کولگه لر، قارلی قیش لارا
انسان ائولادینا عشق آماجیم وار
آزادلیخ ایستیرم من انسان لارا
ایچیمده قاینایان فیرتانالار وار
الو لار سالدیرار قارانلیق لارا
کولگه لر بولوت لار، کولگه لر چایلار
داملا آشارلارا گوی بولوت لارا
کولگه لر اورمان لار، کولگه لر داغلار
عالمده وارلیخلار باغلی یاناشیر
کائنات لار الوان، نور وارلیخ لارا
کولگه لر نورلارلا گویده بولاشیر
سولار دنیز لره، جان انسان لارا
قارانلیخدا قالماز اودلار اولکه سی
خزر داغلارینین دوش لری یارا
جوشقون محبتی سوگی کولگه سی
انسانلار بیر بیره، بیز انسان لارا
ائشیخ لار سالارام گوزلر قاماشسین
الو لار سالارام قارانلیخلارا
دالغالار سالارام چایلار دولاشسین
دنیزلر گونش لر کائناتلارا


text:
«حاکمیت خالقا» جون لٸنون و یوکو John Lennone v Yoko Ono اونو ایله موصاحیبه - طارق علی، Robin Blackburn روبین بلاکبورن ۲۱ یانوار ۱۹۷۱-جی ایلده جون لٸنوندان آلدیغی و یوکو اونونون دا قاتیلدیغی موصاحیبهنین کؤستبک ( قيزيل دالغا قيران) (The Red Mole) ژورنالیندا یاییملانمیشدیر.
«تکجه یول ایشچیلرین بدبختلیکلرینین فرقینه وارمالارینی تامین ائتمکله، اطرافلارینی بوروین خیاللاری قیرماقلا اولا بیلر. ماشینلاری و تئلئویزورلاری وار و حیاتدا داها آرتیق شئیلرینین اولا قیسا بیر حیصهسی.لٸنونو « Power to People » (اقتدار خالقا) ماهنیسینی یازماغا مجبور ائدن موصاحیبه، قیرمیزی بیلجگینی دوشونمک ایستهمیرلر. قارالارین و ایرلاندییالیلارین ظلمه معروض قالدیقلارینی و بیر سونراکینین اؤزلری اولاجاغینین فرقینه وارمالیدیرلار.»
طارق علی: سون آلبومونوز و
ایجتیمایته وئردیگینیز آچیقلامالار فیکیرلرینیزین گئتدیکجه رادیکاللاشدیغینی و
سیاسیلشدیگینی گؤستریر. نه زاماندیر بو شکیلده دوشونورسونوز؟
جون لٸنون: مؤوجود وضعیته قارشی هر زامان سیاسی اولموشام. سیز ده پولیسین
طبیعی بیر دوشمن اولدوغو و یا اوردونون
اینسانلاری هاراسا آپاریب اؤلدوردوگونو گؤرسهیدینیز، سیز ده بئله اولاردینیز.
قیساجاسی بو ایشچی سینفینین ایچیندن چیخماقلا علاقهلیدیر؛ داها سونرا یاشلانیر،
بیر عائله صاحبی اولور و سیستئم طرفیندن هضم اولونورسونوز. ۱۹۶۵-۶۶-جی ایللر عرفهسینده معلوم سوپئرايستار آخماقلیقلارینا گؤره هئچ
سیاسی دگيلدیم. فقط بو سادهجه منیم اوچون اؤزومدن قاچماغین بیر یولو ایدی. «حیاتدا
بوندان باشقا شئی یوخدورمو؟ شوبههسیز هامیسی بو دگيل» دئیه دوشوندوم. لاکین بیر
شکیلده همیشه سیاسی اولدوم. یازدیغیم ایکی کیتابدا دا دینله باغلی بیر چوخ ایسماریج
وار و بونلارین بیرینه ایشچی ایله کاپیتالیست حاقیندا یازدیغیم بیر اویونو علاوه
ائتدیم. اوشاقلیغیمدان بری سیستئمی تنقید ائدیرم. سانکی چیگنیمده علاوه بیر بئیین
وارمیش کیمی صینیف تاپشیریقلارینا هر زامان شعورلو یاناشمیشام. چونکی نه اولدوغونو،
اوستوموزه گلن صینفی ایستیثمارین نه اولدوغونو بیلیردیم، آنجاق بيتٸلز Beateles فیرتیناسی تأسف کی، منی بیر مدت حقیقتدن آرالی ساخلادی.
ط.ع: سیزجه یازدیغینیز موسیقینین اوغورلو اولماسینین سببی ندیر؟
ج.ل: او واختلار ایشچیلرین
موباریزه آپاردیقلاری دوشونولوردو.آنجاق ایندی کئچمیشه نظر سالاندا قارالارین
آتلئت، بوکسیور و یا شوومئن اولمالارینا ایجازه وئریلدیگی کیمی، بو ایشچیلره ده
سادهجه معین سوییهده اعتراض ائتمه آزادلیغینین وئریلدیگینی گؤرورم. يٸنهده، بونلارین ایجازه وئردیگی
Working Class Hero آلبوموندا دئدیگیم کیمی: بو
گون قاچماغین ان یاخشی یولو پوپ اولدوز اولماقدیر"Rolling
Stone" ژورنالینا دا عینی شئیی دئمیشم. اقتدار
صاحبی هله ده عینی اینسانلاردیر و سینفی قورولوشو هئچ دگیشمهمیش سایماق اولار.
گؤزل پالتارلارییلا بیر چوخ اوزون ساچلی،
سون دب اورتا صینیف اوشاقلاری اورتالیقدا فیرلانیر. هئچ بیر شئی دگیشمهييب. سادهجه
بیر آز گئییم طرزینی دگیشدیرمیشیک. گؤروندوگو کیمی ده، عینی آلچاقلار هر شئیی
ایداره ائتمگه داوام ائدیرلر.
ط.ع: طبیعی کی سینفی ایستیثمار هله آمئریکان روک قروپلارینین
دقتیندن کناردا قالان بیر مؤوضوعدور.
ج.ل: آمئریکان روک قروپلاری هامیسی
اورتا صینیف و بورژوازییادی. بونو دا بللی ائتمک ایستهمیرلر. ایشچیلردن قورخورلار، چونکی
آمئریکاداکی ایشچیلرین سیاسی اولاراق ساغدا اولدوقلارینی و سادهجه اؤز منافعلرینی
دوشوندوکلرینی ظن ائدیرلر. آنجاق بو اورتا صینفی تمثیل ائدن قروپلار نهلر باش وئردیگینین، سینفی
قورولوشون نهلره گتیریب چیخاراجاغینین فرقینه واراجاقلاری تقدیرده بوتون بو
بورژوا آخماقلیقلاریندان جانلارینی قورتارا بیلرلر.
ط.ع: بیر بيتٸلز عضوو اولاراق سیزه یوکلهنن رولدان سییریلماغا
نئجه باشلادینیز؟
ج.ل: بيتٸلزين ان پارلاق زامانلاریندا بئله بونا قارشی چیخماغا
چالیشدیم. بیر نئچه دفعه آمئریکایا گئتدیک و بیزه ویئتنام بارهسینده هئچ بیر سؤز سؤیلمهمگیمیز تنبئه ائدیلدی. بیر مدت سونرا
بیزدن بونو بیر داها ایستهدیکلرینده «محاربه ایستهمهدیگیمیزی و آبش-این درحال گئری
چکیلمهلی اولدوغونو» سؤیلهمگه قرار وئردیک و بو جور ده ائتدیک. او زامانلار
اوچون بو چوخ رادیکال بیر حرکت ایدی. اطرافینیزداکی هرکس سیزه سئزار کیمی داورانیب
نه قدر مؤحتشم اولدوغونوزو سؤیلهدیگی زامان «کرال یوخ، گئرچک اولماق ایستهییرم» دئمک چوخ چتیندیر.
بونا گؤره ده نوماییشگرانه ایکینجی سیاسی موناسیبت «بيتٸلز عیسادان بؤیوکدور» دئمک
اولدو. بو مؤوجود اولان منظرهنی حقیقتن دگیشدیردی. آمئریکادا آز قالسین اؤلدورولهجک ايدیم. بو حادثه بیزیم
دینلهییجیلریمیزی بؤیوک بیر
تراومایا سالمیشدی. بوندان سونرا بیزدن بئله «حساس» سواللاری جاواب وئرمهمگیمیز
ایستهنیلدی. بوتون قزئتلری
اوخویوردوم، اما اولان شئیلره سیزین ده بیلدیگینیز کیمی سسسیز قالیردیم. حادثهلری
باشا دوشوب دانیشمادیغیما گؤره چوخ اوتانیردیم. بو اویونو آرتیق داوام ائتدیره
بیلمیردیم. چونکی، بو منیم اوچون چوخ آغیر ایدی. خصوصاً محاربه داوام ائتدیگینه
گؤره آمئریکایا گئتمگیمیز منیم غوروروما توخونوردو. ترویا آتینا دؤنموشدوک. «افسانوی دؤردلوک» زیروهده ايدی. نارکوتيک و سئکس حاقیندا ماهنیلار اوخویوردوق. سونرا داها
دا آغیر مادهلر ایستیفاده ائتمگه باشلادیم. بونلاردان سونرا آرتیق بیزی دگرسیزلشدیردیلر.
ط.ع: اینقیلابی آمانسیزجا تنقید ائدرکن ده سیاسی فیکیرلر
داشیییردینیزمی؟
ج.ل: بلی، البتده. «رئوولوسیون.» بو ماهنینین ایکی فرقلی
وئرسییاسی وار ایدی، لاکین ایللئقال سول یالنیز «منی اونوت» سؤزلری ایله یایینلانان
۴۵-لیکله
ماراقلاندی. ماهنینین آلبومداکی اوریگینال وئرسییاسیندا ایسه «منی حسابا قات»
سؤزلرینه یئر وئریلمیشدی. سسلرله اینقیلابین شکلینی چکدیگيمی دوشونوردوم. فقط سهو
ائتمیشم، بو بیر اینقیلاب دگيلمیش. ۴۵-لیک
وئرسییاسیندا «اگر یوخ ائتمکدن دانیشیرسانسا منی اونوت» دئییردیم. اؤلدورمک ایستهییردیم. ماٸویستلری چوخ
تانیمیردیم یالنیز چوخ آز اولدوقلارینی، اؤزلرینی یاشیلا بویادیقلارینی و پولیسین
قارشیسیندا دوروب حبس اولونمالارینی گؤزلهدیکلرینی بیلیردیم. گئرچک کومونیست
اینقیلابچیلارین داها یاخشی تشکیلاتلاندیقلارینی و سادهجه اورتالیقدا باغیریب
چاغیرمادیقلارینی دوشونوردوم. بئله حيّس ائتمیشدیم، حقیقتن بیر سوال وئریردیم
اؤزومه. کاپیتالیست بیر اویونو داوام ائتدیرمگیمه باخمایاراق، ایشچی صینیفینین
بیر منسوبو اولاراق هر زامان روسییا ، چین
و ایشچی صینیفینه باغلی هر شئیله ماراقلانیردیم.
روبین بلاکبورن:
یوکو سنین آلبومون مودئرن آوانقارد موسیقیسی ایله روک موسیقیسینی بیر آرایا
گتیریر. بوتون سسلری بیر آرایا گتیریرسن. مثلاً بیر قاتار سسینی موزیکال حالینا
سالیرسان. بونونلا نظرده توتدوغون گونده لیک حیاتین ائستئتیک بیر هجمی اولدوغو و
صنعتین موزئیلره، قالئرئیالارا حبس ائدلیلمهمهلی اولدوغودورمو؟
يوکو اونو: طبیعی کی. یاشادیقلاری تحکیمچیلیکدن خلاص اولماق اوچون
چالیشان و یارادیجی بیرشئیلر اورتایا قویاراق اینسانلاری قیجیقلاندیرماق ایستهییرم. اؤزلرینی یاراتماقدان
قورخمامالیدیرلار. تمل اولاراق دونیادا ایکی نؤوع اینسان وار. یاراتماق اوچون لازیمی
قابیلیته مالیک اولدوغو اوچون اؤزونه اعتباری اولانلار و اؤزلرینین یارادیجی
قابیلیتلری اولمادیغیندان، سادهجه وئریلن امرلری یئرینه یئتیره بیلهجکلری اوچون
دئمورالیزه اولان و اؤزلرینه ایناملارینی ایتیرهنلر. حاکم سیستئم مسولیت گؤتورمهین و
اؤزونه حؤرمت ائتمهین اینسانلاری سئویر.
رب: دئیهسن
ایشچی نظارتی تامامیله بونونلا علاقهداردیر.
ج.ل: بئله بیر شئیی یوقوسلاوییادا سینامادیلارمی؟ روسلاردان
آسلی دگيلدیلر. اورا گئدیب نئجه ایشلهدیگینی گؤرمک ایستهيرديم.
ط.ع: بلی، سینادیلار. ایستالینیزمدن قوپماغا چالیشدیلار. اؤزونو
محدودلاشدیرمایان بیر ایشچی ایدارهسینه ایجازه وئرمک یئرینه، یوکسک سوییهده بیر
سیاسی بوروکراتییا یاراتدیلار. نتیجه اولاراق ایشچیلرین تشبّوثونو بوغدولار و
بوتون سیستئمی فرقلی بؤلگهلر آراسیندا یئنی برابرسیزلیکر یارادان بیر بازار مئکانیزمی
ایله ایداره ائتدیلر.
ج.ل:
بوتون اینقیلابلار بیر شخصیت کولتو ایله سونا چاتیر – حتی چینلیلر – بئله بیر آتا
فیگورا احتیاج دويدولار. بونون فیدئل و چه ایله بیرلیکده کوبادا اورتایا
چیخاجاغینی دوشونورم. غرب طرزی کومونیزم ده بیر آتا فیگور اولاراق آز قالا خیالی
بیر ایشچی ایمیجی یاراتماق مجبوریتینده قالیر.
ر.ب: بو خئیلی ادعالی بیر دوشونجهدیر. یعنی «ایشچی صینیفی» اؤز
«قهرمانی» حالینا گلیر. خصوصیله، یئنی بیر اووندوروجو (تسلی وئریجی) ایللوزییا
یاشانمادیغی، حقیقی ایشچی اقتداری اولمادیغی مدتده. کاپیتالیست یا دا بوروکرات
حیاتینیزی ایداره ائتدیگی مدتده بو ایللوزیالاری یاشاماق مجبوریتیندهسینیز. یو: اینسانلار
اؤزلرینه اینانمالیدیرلار…
ط.ع: بو نقطه اؤنملی دير؛ ایشچی صینیفینه اؤزونه اینام
آشیلانمالیدیر. بو سادهجه تبلیغاتلا اولماز. ایشچیلری حرکته گتیرمهلی،
فابریکلری اله کئچیرمهلی و کاپیتالیستلری قودورانا قدر حیرصلندیرمک لازیمدیر. ۱۹۶۸-این ماییندا فرانسادا
اولانلار بونا مثال ایدی. ایشچیلر اؤز گوجلرینی حيسسّ ائتمگه باشلامیشدیلار.
ج.ل:
لاکین کومونیست پارتییاسی بو یؤنومده دگيلدی، ائله دگيلمی؟
ر.ب: بلی. تعطیلدهکی ۱۰ میلیون ایشچی ایله بیرلیکده پاریسین
مرکزینده رئاللاشان نهنگ نوماییشلری حکومت
بینالارینین و رسمی اورقانلارین ایشغالینا چئویره بیلر. De Gaulle "دو گول"ی ییخیب پاریس کوموناسی و یا سووئتلر
کیمی مشهور بیر اقتدار قورا بیلردیلر. بو حقیقی بیر اینقیلابی باشلاداردی، لاکین
فرانسیز کومونیست پارتییاسی بوندان قورخدو. ایشچیلرین تشببوثوندن ایستیفاده ائتمک
و اونلاری جسارتلندیرمک عوضینه یوخاریلارلا کونسئنسوس آختاریشینی سئچدیلر.
ج.ل:
بوتون اینقیلابلار؛ فیدئل، مارکس یا دا لئنین کیمی اینتئلئکتواللارین هر هانسی
بیرینین، ایشچیلره چاتا بیلدیگی تقدیرده باش وئریر. اؤنملی اینسانلاری بیر آرایا
گتیریرلر و ایشچیلر اسارت آلتیندا یاشادیقلارینی آنلاماغا باشلاییرلار. لاکین تام
اولاراق فرقینه وارمیرلار و هله آوتوموبیللرین، تئلئویزورلارین پروبلئمین حلی
اولدوغونو دوشونورلر. سولچو طلبهلرین ایشچیلرله دانیشماسینی، بو اوشاقلارین
«قیرمیزی کؤستهبک»له علاقهیه گیرمهسینی
تامین ائتمهلیسینیز.
ط.ع: تاریخ بویونجا هئچ بیر سووئرئن صینیف اؤز اقتدارینی
کؤنوللو صورتده ییخمامیشدیر و بونون دگیشهجگینه دایر بیر دلیل ده یوخدور.
ی.او: اما بیلیرسن شدت یالنیز نظری بیر شئی دگيل. ویئتنامدان
قاییدان گنج عسگرلرله باغلی بیر پروقرام گؤردوم، بیرینین بئلدن آشاغی حیصهسی یوخ
ایدی. اصلینده یالنیز بیر ات پارچاسی
اولماسینا باخمایاراق «گومان ائدیرم کی، باشیما گلن ان یاخشی بیر تجروبه ایدی»
دئییردی.
ج.ل: حقیقتله اوزلشمک ایستهمیر
و بوتون یاشادیقلارینین بوش بیر شئی اولدوغونو دوشونمک ایستهمیردی.
ر.ب: لاکین یوکو
ظلمه قارشی موباریزه آپارانلار، اؤزلرینی هئچ بیر شئیین دگیشمهمهسینده منفعتلری اولانلار و اؤز اقتدار و ریفاهلارینی،
قوروماق ایستهینلر طرفیندن هوجوما معروض قالارکن تاپیرلار. شیمالی ایرلاندییاداکی
"Bogsi" و
"Falls Road"آ
باخ.
حقوقلارینا گؤره آکسییا ائتدیکلری اوچون خصوصی پولیسین وحشیجهسینه هوجومونا معروض
قالیرلار. ۱۹۶۹-جو
ایلین آوقوست گئجهلرینین بیرینده یئددی
آدام وورولاراق اؤلدورولدو و مینلرله اینسان ائولریندن محروم اولدو. بو
اینسانلارین اؤزلرینی مدافعه حقوقلاری بئله یوخ ایدی.
ی.او: ائله بونا گؤره ده بو پروبلئملره بنزر وضعیتلرله
قارشیلاشمازدان اول موباریزه آپارماق لازیمدیر.
ر.ب:
اساس تهلوکه، اینقیلابی وضعیت بیر دفعه یارادیلدیغیندا یئنی موحافیظهکار بیر بوروکراتییانین درحال
اونون اطرافینی فورمالاشدیرماغا گیریشمهسیدیر. اینقیلاب ایمپئریالیزم طرفیندن تجرید
ائدیلمیشسه و مادی یوخسوللوقلار دا وارسا، بو تهلوکه آرتان تئمپده اینکیشاف
ائدیر.
ج.ل: یئنی
گوج فورمالاشماغا باشلادیقدان سونرا، فابریکلری و قاتارلاری ایشلک حالدا ساخلاماق
اوچون یئنی بیر وضعیت یاراتماق مجبوریتینده دیرلر.
ر.ب:
بلی اما، کاپیتالیست دئموکراتییا فابریک و قاتارلاری ایشچیلرین اینقیلابی
دئموکراتییا سیستئمینده ایشلده بیلهجکلریندن
داها یاخشی ایشلتمهیهجک! اینگیلترهده کوتلهلر طرفیندن نظارت ائدیلن و کوتلهلرین
طلاباتینا جاواب وئره بیلهجک یئنی بیر مشهور اقتدار یارادا بيلريک. بورادا صحبت
سادهجه ایشچیلرین اقتداریندان گئدیر. بو سببدن اینقیلابی جبههنین اؤن سیراسینا
قوشولمالیییق. بورژوا دؤولتینی آنجاق حقیقتن درین کؤکلره مالیک بیر ایشچی اقتداری
یوخ ائده بیلر.
ی.او: بونا گؤره ده یئنی نسیل ایشی اله آلاندان سونرا چوخ شئی دگیشهجک.
ج.ل:
ظنیمجه گنجلیگی بورا جلب ائتمک پروبلئم دگيل. اونلاری اونیوئرسیتئتلرده چوخ ایش
گؤرموش طلبهلر کیمی یئرلی بیرلیکلره و
مکتب مودیریتلرینه هوجوم ائتمکده سربست اولدوقلارینی حيّس ائتمهلرینی تامین ائده
بیلرسینیز. بو اونسوز دا اولور. اینسانلار داها چوخ یان-یانا گلمهلیدیرلر. قادینلار دا، چوخ
واجیبدیرلر. قادینلار اولمایان و اونلاری موستقیللشدیرمهیهجک بیر اینقیلاب اولا
بیلمز. کیشی اوستونلوگونون سیزه اؤگرتدیگی یول چوخ حیلهگر بیر یولدور. منیم کیشیلیگیمین
بعضی ساحهلرینین منی یوکویا باغلادیغینین
گؤرمک منیم چوخ واختیمی آلدی. من سادهجه اونون، طبیعی ظن ائدرکن اصلینده سهو یولدا اولدوغومو گؤسترمکده خئیلی جلد
داورانان قیرمیزی، رادیکال بیر آزادلیقچی اولدوغونو گؤردوم. بو سببدن رادیکال
موداخیلهچی اولماق ادعاسیندا اولان اینسانلار هر زامان دقتیمی چکیب.
ر.ب:
کیشی شووینیزمی سولدا هر زامان داها چوخدور. قادینلارین موستقیللشمه حرکاتینین دوغوشو
بونون یوخ ائدیلمهسینه کؤمک ائدهجک. ج.ل: آخماقلیقدیر.
اینسانلاری و خالقی ایکییه بؤلهرک خالقین اقتداریندان دانیشا بیلمزسن.
ی.او: برابر مؤقعده اولمادیغین بیرینی سئوه بیلمزسن. بیر چوخ
قادین کیشیلره قورخو و اعتبارسیزلیقلارینا گؤره باغلانماق مجبوریتینده قالیر و بو سئوگی دگيل. بو سادهجه قادینلارین
کیشیلردن نیفرت ائتمهلرینین اصل سببیدیر.
ط.ع:
سنجه اینگیلترهدهکی بو کاپیتالیزمی نئجه ییخا بیلریک جون؟
ج.ل:
منجه بونون تک یولو ایشچیلرین بدبختلیکلرینین فرقینه وارمالارینی تامین ائتمک،
اطرافلارینی بوروین خیاللاری قیرماق اولا بیلر. مؤحتشم، اینسانلار اؤزلرینی سربست
ایفاده ائتدیکلری بیر اؤلکهده یاشادیقلارینی گومان ائدیرلر. ماشینلاری و
تئلئویزورلاری وار و حیاتدا داها آرتیق شئیلرینین اولا بیلجگینی دوشونمک ایستهمیرلر. اوشاقلارین مکتبده
سیرایا دوزولدوگونو گؤرمک، مودیرلرین اونلاری ایداره ائلهمهلرینی آسانلاشدیریر.
اؤزلرینین بئله اولمایان، باشقالارینین یوخولارینی گؤرورلر. قارالارین و ایرلاندییالیلارین
ظلمه معروض قالدیقلارینی و بیر سونراکینین اؤزلری اولاجاغینین فرقینه
وارمالیدیرلار. بوتون بونلاری حيسّ ائتمگه حقیقتن باشلادیقلاریندا نسه ائتمگه ده
باشلایاجاقلار. ایشچیلر رهبرلیگه عصیان ائتمگی آنجاق بئله باجارا بیلرلر. عٸينی ايله
مارکسین دئدیگی کیمی: «هر کسه احتیاجی قدر». منجه بو بورادا چوخ گؤزل ایشلهیر.
اما اوردویا دا نفوذ ائتملیيیک.
چونکی هامیمیزی اؤلدورمک اوچون چوخ یاخشی تعلیم آلمیش وضعیتدهدیرلر. بوتون بونلارا معروض
قالدیغیمیز یئردن باشلامالیییق. اؤز احتیاجلارین حدسیز اولا-اولا باشقالارینا نه
ایسه وئرمگين بیر سهودیر، و چوخ سطحیدیر. فیکیر سادهجه اینسانلارین راحتلیغینی
تامین ائتمک، اونلاری یاخشی حيسّ ائتدیرمک اوچون دگيل، ترسینه اونلارین داها دا
پیس حيّس ائتمهلرینی تامین ائتمهلیدیر. اینسانلارین مواجیب دئدیکلری شئیی الده
ائتمک اوچون خیانت ائدیلدیکلری و آلچالدیلدیقلاری داواملی اولاراق وورغولانمالیدیر.


text:
اویان نیوز: ژاپوندا تحصیل آلان ۸ مهندیس ده ۲۰۱۳-جی ایلده خیدمته گیرهجک اولان اویدو اورتیمی مرکزینده وظیفه آلاجاق
اوزاییا گؤندریلن گؤکتورک-۲ اویدوسوندان سونرا تورک مهندیسلری بو دفعه ده خبرلشمه اویدوسو اوچون حاضیرلانیر.
فرانساداکی TÜRKSAT ۳A تورکسات ۳A-نین اورتیمی مرحلهسینده چالیشان ۲۲ مهندیس، یئرلی خبرلشمه اویدوسو ائده بیلمه و تاسارلایابیلمه ایشلرینه باشلادی.
ژاپوندا تحصیل آلان ۸ مهندیس ده ۲۰۱۳-جی ایلده خیدمته گیرهجک اولان اویدو اورتیمی مرکزینده وظیفه آلاجاق.
تورکیه اویدو تکنولوژیلری ساحهسینده بیر یول خریطهسی ده چیخاردی، بونا گؤره تورکسات ۵،ا یئرلی قاتقی نیسبتی یوزده ۵۰ جیواریندا اولماق عذره تورکیهدهکی تای تاسیسلرینده چیخاریلاجاق.
تورکسات ۶،ا نین ایسه دیزاینینین تامامیله تورک مهندیسلری طرفیندن ائدیلمهسی گؤزلنیلیر.
تورکسات ۶،ا هر شئی یولوندا گئدرسه ۲۰۱۷-جی ایلده اوزاییا گؤندریلهجک
ت.ر.ت. تورکی