text:
آلتین اوردو
آلتین اوردو خانلیغی ۱۲۴۰-نجی و ۱۵۰۲-نجی میلادی ایللر آراسیندا خزر دنیزینین قوزئیینده اوروپانین دوغوسو و آسیانین باتیسیندا حاکیم اوْلان تورک خانلیق دیر. بۇ خانلیق ایله قیپچاق کؤکلو میصر مملوکلاری آراسیندا یاخین باغلانتی وار ایدی کی تورکلرین میصرده گوجونو چوخالدیب، میصرین آبادلاشماسینا یاردیم ائتدی. رشید الدین فضل الله همدانی یازان جامع التواریخ کیتابیندا آلتین اوردو خانلیغینا گؤره دگرلی بیلگیلر ذیکر اوْلوب دور.
قایناقلار[دَییشدیر]
گؤرونتولر[دَییشدیر]
- Semiradsky Aleksandr Nevsky v Orde.jpg
- Tatarsinvade.jpg


c: text/html

text:
۳ تروریست ائتکیسیز حالا گتیریلدی
ترور هؤرگوتونون سؤزده خاکورک لجستیک ساحه مسئولو، ملی استخبارات تشکیلاتی طرفیندن ایجرا ائدیلهن بیر عملیات ایله ائتکیسیز حالا گتیریلدی
عراقین قوزئییندهکی پنجه ایلدیریم و زاب بؤلگهلرینده ۲، باریش بولاغی بؤلگهسینده ۱ پکاکا/ی.پ.گلی تروریست ائتکیسیز حالا گتیریلدی.
ملی ساوونما باخانلیغیندان وئریلن آچیقلامادا،
"ترور و تروریستله مبارزهمیز ائتکیلی و قرارلی شکیلده آرالیقسیز داوام ائدیر. عراقین قوزئییندهکی پنجه ایلدیریم و زاب بؤلگهلرینده ۲، باریش بولاغی بؤلگهسینده ۱ اولماق اوزره توپلام ۳ پکاکا/ی.پ.گلی تروریست ائتکیسیز حالا گتیریلدی" ایفادهسی ایشلدیلدی.
اؤته یاندان، بؤلوجو ترور هؤرگوتو پکاکا/کاجکانین سؤزده خاکورک لجستیک ساحه مسئولو سردار پیر آوستا کد آدلی تروریست حاکان آتش، خاکورکدا ائتکیسیز حالا گتیریلدی.
سردار پیر آوستا، خاکورکون بیرکیم کندی یاخینلاریندا ملی استخبارات تشکیلاتی (میت) طرفیندن ایجرا ائدیلهن بیر عملیات ایله ائتکیسیز حالا گتیریلدی.
۲۰۱۵ ژوئن آییندان بو یانا قوزئی عراقدا فعالیت گؤسترهن حاکان آتش، پکاکانین یوردایچیندهکی آپاراتلاریندان یدگ-ح ایچریسینده فعال شکیلده وظیفه آلیردی. گئچمیش دؤورده هؤرگوتون یوردایچینده ایجرا ائتدیگی ائیلم و قاتیلیم فعالیتلرینی شخصاً تشکیل ائدیردی.
عملیاتلا هؤرگوتون لجستیکشبکهسینه آغیر بیر ضربه ائندیریلدی.
ایلگیلیلی خبرلر
پکاکالی ۶ تروریست ضررسیزلشدیریلدی
"تروریستلر اوچون نه عراقین نه ده سوریهنین قوزئیی گۆونلی. ترورو قایناغیندا قوروتماقدا قرارلیییق"
سوریهده روس اوچاقلاری سیغینماچی دوشرگهسینی ووردو
روس ساواش اوچاقلارین ادلب اطرافیندا کفر لوسین بؤلگهسینهکی سیغینماچی دوشرگهسینی هدفه آلدی
محسنی اژهای عتراضلارا دستک وئرهنلرین یارغیلاناجاغینی بیلدیردی
ایراندا بعضی مشهور ایدمانچی و صنعتچیلر یایینلادیقلاری مئساژلارلا اعتراضچیلارا دستک اولوب، گۆونلیک گؤرهولیلرینین موداخیله شکلینه تپکی وئرمیشدی

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
گؤرکملی آذربایجان صنعتکاری اوستاد «عاشیق چنگیز مهدیپور»ون رهبرلیک ائتدیگی «دالغا» موسیقی گروهونون ۲۰ ایللیگ یوبلئی تدبیری آذربایجان جومهوریسینین پایتختی باکی شهرینده کئچیریلدی.
یوکسک سویهده کئچیریلن بو تدبیرده دالغا گروهونون عضولری، اوستاد عاشیقلاری و شاعرلرینین ایللر بویو عاشیق صنعتینین انکشافی اوغروندا چکدیگی زحمتلری، اشتراکچیلار و ائلهجهده مجلیس بانیلری طرفیندن دهیرلندیریلمیشدیر.
یوبلئی، آذربایجان جومهوریسینین ملت وکیلی «قنیره پاشایئوا»نین رهبرلیک ائتدیگی «آوراسیا بینالخالق آراشدیرمالار اینستیتو»، «آوراسیا بینالخالق مطبوعات فوندو» و «قاچغین و مجبوریت کؤچگونلرینین ایشلری اوزره دؤلت کومیتهسی»نین تشکیلاتچیلیغی ایله یوکسک سویهده کئچیریلمیشدیر. بو یوبلئی مراسیمیندن بیر سیرا شکیللری حؤرمتلی اوخوجولارا تقدیم ائدیریک:(شکیللر قنیره پاشایئوانین شخصی فیسبوک صحیفهسیندن آلینیبدیر)


text:
زلنسکی تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغینا مینّتدارلیق بیلدیردی
زلنسکی تۆرکیأنینگ تاغاللاسی بیلن قوُل چکیلن ایلالاشیقدان سوُنگرا گلوبال ایمیت قینچیلیغی نینگ آزالماغا باشلاندیغینی نیغتادی
اوکراینانینگ یوُلباشچیسی ولودیمیر زلنسکی ایستامبول دا اوکراینانینگ غاللاسی نینگ داشاری یورتلارا ساتیلماغی باراداقی قوُل چکیلن ایلالاشیق سبأپلی تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی رجب طیب أردوُغانا و تۆرکیأ ساغ بوُلسون آیتدی.
زلنسکی بو ایلالاشیق بیلن بیله لیکده گلوبال ایمیت قینچیلیغی نینگ آزالماغا باشلاندیغینی نیغتادی.
ولودیمیر زلنسکی لویو شهرینده تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی بیلن کؤپ مسئله باراسیندا گنگهشندیگینی آیتدی و أردوُغان ینگ اوکراینانینگ توُپراق بیتولیگی و اؤز ایغتیارلیلیغینا برن قوُلداوی سبأپلی مینتدارلیق بیلدیردی.
زلنسکی تۆرکیه بیلن اوکراینانینگ، خارکف شهریندأکی قورلوشیقلارینگ یانگاداندان دیکهدیلمه گی باراسیندا ایلالاشیق شرطناماسینا قوُل چکیشندیکلرینی ده حابار بردی.
دِگیشلی حابارلار
سومالی دا پلیس یوُلباشچیسی اؤلدۆریلدی
فرهان محمد عدن یوردونگ اوُرتا شبل بؤلگه سینده ترور قوراماسی الشباب بیلن گؤرهشه یوُلباشچیلیق ادیأردی
نیجریادا 1.2 میلیون چاغا ساپاق آلماغا مأتأچ
نیجریادا 1.2 میلیون چاغا چالت یاغدایدا تعلیم تربیه مۆمکینچیلیگینه مأتأچ


text:
هئچ بیلمیرم ایلین هانسی فصلیدیر، هَله هیچ بیلمیرم فصلین هانسی آییدی، اوستهلیک هانسی گونینده و ساعاتیندا، نه اولوب اولمادیغیندان دا خبرسیزم! بیلیب بیلمهدییمدن شبههلیسینیزمی؟ حاقسیزنندی، من دهسیزین یئرینیزه اولسایدیم اینانمازدیم. ندن ایناناسینیز؟ نه یه ایناناسینیز؟ اینام اولمادیغی یئرده اینانماقدا چتیندی! اینام اولماغا ایناندیرجی اورتام لازیم، ایناندیریجی اورتاما اینسانلار…ایناملا برپا اولان قایدا قانونلار گرکیر، اما اگر دئسم بونلارین هامیسین داورانیشیمیز، نه ائدیب – ائدمییهجییمیز بللی ائدر، بئله سانیرام منیمله راضیلاشارسینیز…هه!؟
کیتابی اوخویوب یئنی باشا وورموشدو. یئنی بیر دونیادا اؤزون حیسس ائدیردی. اورهیین بوشالدیب اؤزون گؤسترمک ایستییردی.سیگاری یاندیریب اؤزونه بیر چای تؤکدو.سیگارا ایکی نفس ووردوقدان سونرا قندی آغزینا قویوب ایستیکانی گؤتوروب خیرداجا بیر قورتوملا بوغازین ایسلاتدی. یئنی یازدیغی شعری یادینا دوشدو:
دووارلار آرخاسی…
قارانلیق، زیندان
دووارلار بو تاییدیلیم آچیلمیر …
دوشونوشونو دایاندیریب اؤزون سکوته بوراخدی. اصلینده ائو هاواسین سکوت بوروموشدو، بئینین سکوته بوراخدی. بیریسیله دانیشیب شعرین اوخوماق ایستهییردی آمما کیمله، یاخود کیملرله باش باشا قویدوغونو چوخدا یاخشی بیلمیردی. گوزلرینی قاپیسینا دیکدی، شوبههلی شوبههسیز اونونلا خوسونلاشماق ایستهدی، واز کئچدی – بلکهده آرخاسیندا بیری وار دییه. قاپیدا اؤنونده دورانلارین گؤزونه زیللهدی گؤزونو…او زیللهدی آمما بیر گؤز گؤرمهدی…گورهمهدی. بلکه ده مانکنلرمیش قاپینین او تاییندا، مانکنده باخار گؤز اولماز دییه. بو مانکنلر ساققالی – ساققالسیز، گوزلو – گؤزسوز، باشلی_ باشسیز، قولاغلی – قولاغسیز، دوداقلاری ایستهنیلن زامان آچیلان… گؤزلویون تاغدی. گؤزلوک آرخاسیندان قاپیسینا باخدی…قاپی باغلی. دوداغینین اوجو قاچدی. بو قاچیش اوزاناراق بوتون دوداغینی بورودو. بوغازیندا کؤتوکسوز بیر سس دوداغلارینا هجوم ائدرک اونلاری آییریب گولوشه ساری سوروکلهدی. گولوشونون سببین بیلیردی. گؤزلرین قاپیدان آیریب دوآرلارا ساری اویناتدی…هاوا بولوت… دومانلار بوروق- بوروق، بیربیرینین ایچینده اویناییب بوتونلشیر، قاطارا چئوریلیردیلر. قاطارلار چمنلری، آغاجلارین یارپاقلارینیسییرهرک اینجه سو دامجیلاریلا اونلارین اوزهرین بزهمیشدی. بو کئچن گئجهدن دوام ائتمیشدی. گئجهنین قارانلیغیندا یویولموش یارپاقلار ههلهده ترلرین قوروتمامیشلار. اؤزون یالنیز گوروردو، آمما یالنیزلانمیردی او.سیخ دومان هر طرفین بوروموشدو. گؤزون اوزاقلارا زیللهدی، گورمک مومکون اولمادیغیندا شئحلی چمنه زیللهییب دوردوغو یئرده دوردو. بولاغین سویونون اینجه و هاوالی سسی بئینینده اولان سوکوتو پوزموشدو. سسه ساری یاووقلادی.
– اوتور…
بولاق، یان طرفدهکی یاستی بیر داشی گؤستررک، اونا دئدی.
گولوش دوداغیندان یاواش یاواش پوزولاراق، – بیری وارمیش منیمله دانیشان… منی گؤرهن…اؤزو اؤزونه دئییب یاستی داشین اوستونده اوتوردو. قولاغلارین بولاغین شیکستهسینه اویدورب کؤنلونون تار کامانییلا اونونلا یولا دوشدو.
عزیزینم اویان گول
اویان بولبول اویان گول
«بولبول» فغان ائیلهییر
نه یاتمیسان «اویان»، «گول»
آمما بولاغین، اؤزونه قارشی چوخ سؤزو اولدوغو عاغلینا هوپوب دایاندی.
– نه دورموسان؟ بولاغ دئدی.
– نه ائدمهلییم!؟ سوروشدو
اؤزونو یاشلی، آغساققال بیریسینین قارشیسیندا حیسس ائدرک نه ائتدیینی بیلمیردی.
– گؤزونو زیلله گؤزومه، نه دورموسان؟ بولاغ آمرانه آمما محبت دولو سسله دئدی.
– من گؤزومو آسماغا گؤز آختاریردیم…! سئوینرک دئییب گؤزون بولاغین گؤزونه دیکدی. بولاغینسینهسینده قات – قات دئپولانان دنهیلری، سؤزلری حیسس ائدیب اؤزون بیر بولاق سالیندا دئییل، دنیز سالینده بولدو.
– ایندی یاخشی گؤزومه باخ، نه گؤرورسن؟ بولاغ سوروشدو.
– آمما من بوردا بیر نچه بالیغدان سوائی بیر شئی گؤرمورم، اونلاردا اؤزلریله اوغراشیب منی گؤرمورلر، منیم قاپیمین آرخاسینداکیلار کیمی، بلکه ده اؤلوبلر! دئدی.
– یوخ اؤلمییبلر، من اؤلسم اونلاردا اؤلرلر، من ایسه تا دایانمامیشام اؤلمهرم، اؤلوم سکوندادیر. باخما منیم «گؤزو»مون خیردالیغینا، بیر اوجوم دهنیزه بیر اوجوم ایسه ساوالانآ باغلیدیر. آنام ساوالان، آخاریم دهنیزدیر. آخاریما قوشولان آزاد دریا عالمینه قووشار. هله اونلار شوبههدهدیرلر، عجبا «خیرداجا قارا بالیغ» مقصده یئتتیمی؟ عجبا بو دار «گؤز»دن باشقا بیر یئر وارمی؟ بلکهده «خیرداجا قارا بالیغ»ی بیریسی یئدی!؟ ایش بئله گئدسه…دییرَک، بولاغ دئدی.
بولاغ باخیشیلا اؤز آخارینان آخیب اونا گوستردی…
گؤزلویون گوزدن آلیب قاپییا باخدی.
– «خیرداجا قارا بالیغ» مقصده یئتتیمی!؟ یوخ …قاپییا دئدی.
قاپی خیسینخیسین باخاراق دئدی:
– مندن نییه سوروشورسان!؟
– سندن باشقا بوردا منیم کیمیم وار کی؟ او دئدی
– من سنینم می؟ قاپی سوروشدو. آمما بو سوآلی ائدرک اؤزو اؤزونه دئدی:
– “هرکسین ائوینین قاپیسی اؤزونوندور البت، قاپیدان کیمین چیخیب کیمین گیرهجهیی قاپی صاحیبینین ایختییاریندا، قاپینین آچیلیب اؤرتولمهسی ائو ایچیندهکیندن آسیلی اولوب اونا امنیت ساغلار… بو ائل قایداسیدیر، بشریت قانونودور، بونا شوبهه یوخ.”
– بونا شوبههنمی وار!؟ سوروشدو.
بو سفر قاپی معنالی گولومسییرک سوروشدو:
– او زامان نهدن بیلمیرسن هانسی ایلین هانسی فصلیدیر؟ هانسی آییدیر؟ هانسی گونودور؟ هارادا اولدوغونو، ساعاتی بیله بیلمیرسن! من سنینممی؟
– البت! بودور آچارین. دئدی.
– آچار سنیندیر، دوغرو…آمما “آچار سنیندیر” قدهر سنینم. سن «مالیک» اولدوغون قاپینی آچیرلار، اؤرتورلر، ایستهدیکلری زامان. من نئچه اَللر اسیرییَم بوردا، سنده «یوللار» اسیری سن منیم آستانامدا. قاپی دئدی.
– چوخ شئیلر بیلیر قاپی، من بیلمدیییم- اؤزو اؤزونه دئدی. – بلکه ده باشینین بلاسی اولدوغوندان بونلار هامیسی… خیرداجا قارا بالیغ… بولاغین سؤزلری…آمما دومانلارین داسینهسی دولویدو…بنوشهلر بولاعین یانینداکی بؤیوک داشین دیبینده، بویونلاری بوکولموش، یازیق اینسالار تک، آمما عطیرلری بوتون یان یؤرهنی بوروموشدو…نه دن ساییلمیردیلار!؟ آیری اولسایدیلاردا آمما عطیرلری عینی ایدی، اؤزلری ده واحید اولسایدیلار او عطیرنن بوتون باغی آلاردیلار اونلار…بلکه ده بیرگون … اولمایینجا مانکندیلر اونلاردا… مانکنلر … گؤزسوز، قولاغسیز، باشسیز مانکنلر …دوداغلاری بیربیرینده بیتسه ده واحید بیر سوز ائتدیریلمک اوچون آچیلیب، یئنه ده بیتر…موزیکسیز کُر قوروپو کیمی…
قاپی دینلییردی اونون بئینیندَن گئچنلری. یئترینجه سکوت ائتدیینی باشا دوشوب دئدی:
– آچ منی دور آستانام دا…
قاپینین سؤزون کسهرک
– بس مانکنلر؟ سوروشدو قاپیدان.
– اونلاردا سَنون جینسوندندیر بیر نوعی، آمما…قاپینین سؤزین کسدی.
– بس خیرداجا قارا بالیغ؟ دئییب قاپینی آچیب آستاناسیندا دوردو. مانکنلر سیرا ایله، اینتیظاملا دایانمیشلار. اوزاقدان قول قولا وئردیکلری گؤرونسهده آمما باشقا باشقا قوطولاردا اولدوقلاری بَللی ایدی. اوزلری بیر یئره، گؤزلری سانکی “کیمسه”یه زیللهنیب. گؤزلرینی، مانکنلرین باخیش آخیشینا تاپشیردی بیر آنلیغا. چیخمازلیق… هاواسیزلیق… مانکنلیک!
– بولاغ، «آخیشیم دنیزه ساری…حیات حرکتده… موجوللانماق اؤلوم کیمیدیر موجولانان بالیغلاری، “خیرداجا قارا بالیغ”ی گوستررک دئمیشدی…
– منیمله اوچ… دئدی!
– نئجه اوچوم؟ مومکون مو؟ دئدی.
– ایسترسنسه مومکون اولار، دئدی.
– بو نئجه اولدو؟ بیلینجلی بیریسینین یانیندا اؤزون حیس ائدرک سوروشدو.
– قاپیسین آچانا بو ایمکان حاضیر، آمما ایسترسه اوچا بیلر، ایستهمهین حالدا بولاغین آوارا بالیغلاری و یاخود مانکن اولا بیلر. ایندیسه قاناد چالماق، اوچماق زامانیدیر، منیمله اوچ…هادی قاناد چال… دئدی.
مهربان، ساده، آهنگلی سسی، معنالی سؤزلری بیر دوغما وجودون یانیندا اولماسینی حیسس ائتدیردی اونا. بو دویغو اونوندا وجودونا، روحونا قودرت هوپدوراراق اوچماغین آلقیشلاییردی. آیاغین قاپینین آستاناسیندان اوزمهیه قورخوردو. ایستر ایستهمزه دوچار اولموشدو، آمما سئویردی اورکدن اوچماغی. قاپی، اؤنوندهکی جیغیرلارا ایشاره ائدرک دئدی:
– اوچمازسان بو جیغیرلارین بیرینی توتوب گئتمهلیسن، بیلینجسیز، کور…یاخود مانکنلر دستهسینه قوشولمالیسان، یوخسا… خیرداجا قارا بالیغی گؤرمک ایسترسنسه قاررانقوشلا اوچ …
قاررانقوش دوغما سسیله، دوغما نفسیله یئنیدن اوزون اونا ساری چئویریب دئدی:
– زامانین، مکانین دار چَرچیوهسیندن قورتارماغا، گئنیش گؤروش آچیسی لازیم، گنیش گؤروش آچیسینا اَل تاپماق اوچون قاپینی آچیب داردیوارلاردان قورتارماق گرهکیر. بو ایش او قدرده آسان دئییل، آمما ایستک اولسا اؤزوده عینادلا ایستک…بو اولار، عینادلا ایستک باش قالدیریدیر، بو ایستک عشقه آرخالانیر…عشق قاناددیر، قاناد اوچوش دور، اوچوش دار دیوارلار، دار بولاق گؤزون ترک ائدیب «دنیزه» ساری گئدنلرله یولداش اولماقدی.
او، قاررانقوشون سانباللی و معنالی دانیشیقلاری عالمینده سئیر ائدیردی. اوخودوغو کیتابلارین جملهلرینی خاطیرلاییردی…
– کیتابلار…کیتابلار جملهسی اوچوشا گرک… یولجولوغو باشلاییب دوام ائتمه یه گرک. اؤزو اؤزونه دئییردی.
قاررانقوش:
– اوچوش یوکسلیشدی، یوکسلدیکجه دونیانی گئنیش چاپدا گؤررسن، آمما یوکسلیشین اووچولاری، گودولمهلری ده وار.
قاررانقوشلار… اونلار بؤیوک بیر قاطار کیمی اؤز نغمهلریله هر دییاردان قاطارلارینا یول یولداشی آلاراق باهارا دوغرو قاناد چالیرلار. اونلار ظالیم اووچو یولداشلارینین کؤکسولرین پارچالاماسینا باخمیاراق شن باهارا دوغرو قاناد چالیرلار. اونلار باهار ائلچیسیدیرلر.
۲/۱۲/۱۳۹۶
هئچ بیلمیرم ایلین هانسی فصلیدیر، هَله هیچ بیلمیرم فصلین هانسی آییدی، اوستهلیک هانسی گونینده و ساعاتیندا، نه اولوب اولمادیغیندان دا خبرسیزم! بیلیب بیلمهدییمدن شبههلیسینیزمی؟ حاقسیزنندی، من دهسیزین یئرینیزه اولسایدیم اینانمازدیم. ندن ایناناسینیز؟ نه یه ایناناسینیز؟ اینام اولمادیغی یئرده اینانماقدا چتیندی! اینام اولماغا ایناندیرجی اورتام لازیم، ایناندیریجی اورتاما اینسانلار…ایناملا برپا اولان قایدا قانونلار گرکیر، اما اگر دئسم بونلارین هامیسین داورانیشیمیز، نه ائدیب – ائدمییهجییمیز بللی ائدر، بئله سانیرام منیمله راضیلاشارسینیز…هه!؟


text:
بنجیللیگی آشمایئ باشارامایان وارۇلوشلارا، آقئملارلا /جماعاتلرلە /مذهبلرلە هیچبیر مۆجادلە یۆرۆتۆلەمز.
مۇدرن-سکۆلر زامانلار بۇیونجا، ایسلام دۆنیاسئنا تۇپلوملارئ، ایمپاراتۇرلوقلارئن پارچالانماسئ، اولوس-دەولتلرین ایجادئ، سؤمۆرگەجی یایئلما /پایلاشئم /یاپئلانمالار، تۇپلوملارئن کۆلتۆرل /سیاسال /أکۇنۇمیک /تکنۇلۇژیک آنلامدا أمپریال /کۆرەسل /سکۆلر سئنئرلار ایچریسینە حاپسەدیلەرک، بۆیۆک آلت-اۆست اۇلوشلار وە ایستیقرارسئزلئقلار یاشامالارئنا نەدن اۇلدو.
ایسلام دۆنیاسئ تۇپلوملارئ آنتیأمپریالیست قورتولوش حارەکتلری یۇلویلا آنجاق بیچیمسل آنلامدا باغئمسئزلئق قازاندئلار. بیچیمسل باغئمسئزلئقلاردان سۇنرا، ایسلام دۆنیاسئ تۇپلوملارئ سکۆلر-أمپریال سیستمە داحیل اۇلدولار، بو سیستمین قاورام وە قوروملارئ دۇغرولتوسوندا یاپئلاناراق سیستملە بۆتۆنلشتیلر. بو قۇنودا تک ایستیثنا، ایراندا، ایسلام دەوریمییلە، ایسلامی بیر مۇدلی حایاتا گچیرەرک یاشاندئ.
ایسلامی آنلامدا، سیاسال آنلامدا اؤزنەلشمە یؤنلیشی /چاباسئ /مۆجادلەسی ایچریسیندە اۇلان اۆلکەلر اؤنجە جزاییردە یاقئن زامانلاردا مئصئر، تونوس گیبی اۆلکەلردە، یا عاسکری یا دا بۆرۇکراتیک داربەلرلە أنگللندیلر. ایسلامی یاپئلارئ /مۇدلی، اۇتۇریتر بیر مۇدل اۇلاراق تانئملایانلارئن، بو اۇتۇریترلیگین ایسلام ایلە ایلگیسی اۇلمادئغئنئ، داحا چۇق اولوس-دەولتلرین گۆونلیک وە دئش تهدید مۆلاحاظالارئیلا بو یۇلا باشووردوقلارئنئ بیلمەلری گرکیر.
اولوس-دەولتلردە ایسلام دگیل، سکۆلر ایدئۇلۇژی بلیرلەیجی وە تاعیین أدیجیدیر. ایسلام، یابانجئ تهدیدی، ترؤر، ایچ ایستیقرارسئزلئقلار وب. گیبی دوروملاردا سیاسال آنلامدا آراچساللاشتئرئلئر. ایسلام دۆنیاسئ تۇپلوملارئندا ایسلام، تۆرکیە اؤرنگیندە دە یاقئندان تاعقیب أدیلەبیلەجگی اۆزرە بۆرۇکراتیکلشتیریلمیش، سکۆلر اۇنتۇلۇژی دۇغرولتوسوندا رفۇرما تابیع توتولموشتور. بو نەدنلەدیر کی، ایسلامی یاپئلارئن، قاورام وە قوروملارئن حایاتئمئزئ شکیللندیرمەسی، تۇپلوملارئمئزئ شکیللندیرمەسی سؤز قۇنوسو دگیلدیر.
گۆنۆمۆز دۆنیاسئندا /تۇپلوملارئندا، ایسلامی قاورام وە قوروملار حایاتیەتلرینی، جانلئلئقلارئنئ، حارەکتلیلیکلرینی، دؤنۆشتۆرۆجۆ ایشلەولرینی، دؤنۆشتۆرۆجۆ اۆرتکنلیکلرینی قایبەدەرک، بلیرلەیجی اۇلماقتان چئقارئلمئشلاردئر. ایسلامی قاورام، دگر-آحلاق اؤلچۆتلری حایاتئمئزدان چکیلدیگی ایچین حپیمیز بۆیۆک بیر بۇشلوق وە بلیرسیزلیک ایچریسیندە حایاتلارئمئزئ سۆردۆرۆیۇروز. بوگۆن، ایسلامئن دۆشۆنسل /کۆلتۆرل /پۇلیتیک /أکۇنۇمیک وب. گیبی بۇیوتلارئ پراتیک حایاتئن ایچریسیندە دۇلاشئمدا دگیلدیر. پراتیک آنلامدا دۇلاشئمدا اۇلمایان قاورام وە قوروملار، آنجاق تئۇریک آنلامدا تارتئشما نسنەسی /قۇنوسو اۇلاراق گۆندمە گتیریلەبیلمکتەدیر. ایسلامی بیلگیدە پراتیکتیر. هر پراتیگین بۆتۆنلۆکلۆ، توتارلئ بیر دۆشۆنجە سیستمینە دایالئ اۇلماسئ گرکیر.
اینسان آنجاق، دۆشۆندۆگۆندە آرادئغئ جوابلارا اولاشابیلیر، دۆشۆنمەینلرین هیچبیر قۇنودا بیر جوابا اولاشمالارئ بکلنمز. مۇدرن سکۆلر دۆنیایا یؤنەلیک اؤیکۆنمەلر، حایرانلئقلار، باغئملئلئقلار دوام أتتیکچە، مۆسلۆمانلار اۇلاراق هیچبیر شکیلدە ینی بیر دیل، ینی بیر چؤزۆملەمە، ینی بیر مۇدل، ینی بیر اینسان وب. اۇلوشتورامایاجاغئز. ایسلامی باغلامدا ینیلنمەدیگیمیز تاقدیردە، هیچبیر شەیی دگیشتیرەمەییز. ینی بیر بیلینچ، اینشا، مۆجادلە یۇلونا داحیل اۇلابیلمک ایچین، بۆتۆن بنجیللیکلری آشاراق، موحتشم سۇروملولوقلار آلماق گرکیر. موحتشم سۇروملولوقلارئ آلماق، بنجیللیک پوتلارئنئ پارچالاماقلا باشلاتئلابیلیر. بنجیللیگی آشمایئ باشارامایان وارۇلوشلارا، آقئملارلا /جماعاتلرلە /مذهبلرلە هیچبیر مۆجادلە یۆرۆتۆلەمز. هر بنجیللیک بوگۆن، ایچریسیندە یاشادئغئمئز اۆزرە، صاحیبلرینی بۆیۆک بیر هیچلیگە، پارچالانمئشلئغا وە یالنئزلئغا سۆرۆکلەر.
فلسفی، آحلاقی بۇیوتو /درینلیگی /ایچریگی اۇلمایان سیاست پۇپۆلیزمە /حاماستە ایحتیاج دویار. اوجوز، بایاغئ پۇپۆلیزملر وە حاماست، اوجوز میللیەتچیلیکلرە، اوجوز میللیەتچیلیکلر دە، سیاسال /تۇپلومسال قئرئلمالارا نەدن اۇلور. دۆشۆنسل یۇغونلوقلار، نیتەلیکلر وە چابالار ایچین زاحمتە قاتلانمایانلار اوجوز چؤزۆملرە وە قالئبلاشمئش کیشیلرە ایحتیاج دویارلار. بیر بیلینچ اینسانئ اۇلدوغوموزدا، آحلاقی /أنتلکتۆئل /پۇلیتیک بیر گۆچ حالینە گلدیگیمیزدە، آنجاق، اوموت اینسانئ اۇلابیلیریز. گرچگین فارقئنا وارابیلمک ایچین، نسنەل آنالیزلر یاپابیلمک اؤنملی بیر اوغراشتئر. گچمیشین وە گلەنگین بلیرلەیجیلیگی ینی بیر اینشایا گچیت ورمز.
شیمدیکی زامانئن سۇرونلارئنئ آنلاماق، بو سۇرونلارا جوابلار بولماق، بو سۇرونلارئ آشماق یرینە، أسکی زامانلارئن سۇرونلارئنئ تارتئشماق، بو سۇرونلار أطرافئندا چاتئشمالار /رقابتلر /حیزیبلر اۆرتمک پاتۇلۇژیک بیر دورومون ایفادەسی اۇلماقتان باشقا بیر شەی دگیلدیر. گچمیشە قاپانماق نە قادار یانلئشتئر. باغئمسئز عاقئل یۆرۆتمک، کیشیسل گؤرۆش اۇلوشتورماق، کەیفی عاقئل یۆرۆتمک، کەیفی گؤرۆشلر اۇلوشتورماق اۇلاراق دگرلندیریلمەملیدیر.
اۆرتکنلیک چاغئنئن، دؤنملرینین، بیلینجینین سۇنا أریشی وە تاقلید چاغلارئنئن /دؤنملرینین /بیلینچسیزلیگینین باشلاماسئیلا بیرلیکتە مۆسلۆمانلار، هیچبیر ینیلنمە، هیچبیر گلیشمە، هیچبیر چؤزۆملەمە گرچکلشتیرەمەدیلر. زامانئ وە تاریحی دۇندوراراق، زامانئن وە تاریحین ایچریسیندە آشاغئلاناراق سۆرۆکلنمەیە باشلادئلار. اوموتسوز اییمسرلیکلرلە زامان قایبەتمەیە دوام أدەمەییز. بوگۆن، هیچبیر یردە، هیچبیر باغلامدا ایسلامی بۆتۆندن سؤز أدەمییۇروز. بیربیریندن چۇق فارقلئ، بیربیرلرینە سایغئ وە ایلگی دویمایان بنجیل مۆسلۆمان پارچالارئ قۇنوشویۇروز. سکۆلر /نئۇلیبرال حایات طارزئنا أنتگرە اۇلاراق، بو حایات طارزئیلا بۆتۆنلشەرک حایاتلارئمئزئ سۆردۆرۆیۇروز. بیرەیسل دیندارلئقلارئن، بیرەیسل لائیکلیکلرلە اوزلاشتئرئلدئغئ، اوزلاشتئرئلابیلدیگی زامانلاردا یاشئیۇروز.
آتاسۇی مۆفتۆاۇغلو
دۆشۆنۆر-یازار


text:
آذرکتاب توران
سئویملی آذربایجان خالقینا خطاب!
هامینیز بیلیرسینیز بوگون کتاب و اونون یاییلماسی هر ملتین کولتورونون یوکسک لیگینی بیلدیریر. تاسوفله بو ایللرده مختلف چتینلیک لره قاتلانان خالقیمیز سانکی کتابلا کوسموشدور. کتاب بیزی تاریخیمیز، کولتوروموز و دیلیمیزین گؤزللیگی و زنگینلیگی ایله تانیش ائدیر. کتابی خالقیمیزین ایچینه آپارماق و دیلیمیزی – ادبیاتیمیزی زنگین لشدیرمک اوچون “آذرکتاب توران” آدلی بیر تعاونی شرکت ثبته چاتدیرمیشیق و چالیشاجاغیق دیلیمیز، تاریخیمیز و ادبیاتیمیزی – معنوی ثروتیمیزی قورویاق. بو هدفی تکجه آذربایجان خالقی نین یاردیمی و ال-بیرلیگی ایله یئرینه یئتیرمک اولار. بو آماجلا شرکتی یاراتدیق و بو یوللار ایله هامینیزی اشتراک ائتمه یه چاغیریریق:
هر بیر کس آیدا تکجه ۱۰ مین تومن له بو شرکته عضو اولابیلر
شرکت بو توپلانان پول ایله هر آی نئچه کتاب – کلاسیک و چاغداش اثرلری چاپ ائده¬جک
کتابلاری چاپا حاضرلاییب، کتابین سئچمه¬سینده، چاپیندا و یایماسیندا ال-بیرلیک ائده¬جک
یازی قایدالاریمیزین بیرلشدیره جه یینه چالیشاجاق
کتابلارین تایپ، صفحه باغلاماسی، ائدیت، طراحلیق و باشقا ایشلرینی عهده سینه آلیر.
کتابین سئچمه سینه بیر کمیته سئچیلیب ایشله یه جکدیر.
تامام آذربایجان یازارلار، شاعیرلر، ناشرلر، درگی لر و انجمن لری حیمایه ائده جک.
هر ایلین سونوندا اؤیه لر آراسیندا سود پایلاناجاقدیر.
الله قویسا، تئزلیکله عمومی سهام شرکتینه چئوریله جکدیر.
ایندی بیزیمله راضی اولانلار هر آی – آردیجیل صورتده اؤز سهم لرینی آشاغیداکی حسابا تؤکوب و شرکته خبر وئره جکلر.
بو تئزلیکده بیر سایت، تلگرام کانالی و تلگرام قوروپو طراحلیق اولوب اعلان ائدیله جکدیر.
آذربایجانیمیزین گؤرکملی و آدلیم یازارلاری، شاعیرلری، ناشرلری، درگی لری و درنک لری بو شرکتده اشتراک ائتمیشلر و باشقالاری دا عضو اولا بیلرلر. بو شرکت بوتون ایراندا یاشایان تورک خالقی نین دیر و هر کس اوندا عضو اولا بیلر.
هر ۵۰ مین تومن بیر سهم ساییلیر و هر عضو ایسترسه، هر زمان سهمینی وئریب پولونو آلابیلر.
سورغولارینیزا بو تلفون نومره سی ایله جواب آلابیلرسینیز: ۰۹۱۲۱۴۱۳۴۳۶
اؤز قوروپونوز “آذرکتاب توران”ا قووشون.
شرکت تعاونی آذرکتاب توران شماره ثبت: ۱۲۹۹۷
کارت نمره سی: ۵۶۵۰ ۰۱۲۰ ۰۸۷۰ ۵۰۲۹ آذرکتاب توران آدینا
شماره حساب: 210501110506647801 “شرکت تعاونی آذرکتاب توران” آدینا
شیبا نمره سی: ۱۱۰۲۲۰۲۱۰۵۰۱۱۱۵۰۶۶۴۷۸۰۰۱ IR شرکت تعاونی آذرکتاب توران آدینا
“ائل بیر اولسا داغ اوینادار یئریندن”


text:
قولام دایینین ائولنمهسی چوخ اوزون چکیر. دای ائو قالماییر کی او ائلچیلیگه گئتمهسین؛ داها قاپی قالماییر کی اونون دالینجا تاققیلتیلا باغلانماسین. او اؤزویله برابر هامینی آبیر- حیادان سالیر، هامینی یورور. هامیدان اوول خدیجه خالام، «آی باجی بوندان آرواد آلان چیخماز، والله بو بیزی بیلهیینه ساریییب اینانین!»- دئیه ائلچیلیک تیمیندن آیریلیر. سونرا او بیری خالام. داها سونرا...، نهایت آنام دا جانا گلیب: «بویووا قوربان قارداش گئت اؤزون بیرین تاپ، هاواخ کی ایستهدین قولوندان توتوب ائویوه آپاراسان، منی خبر ائیله، قوی من ده الیمده قاوال قاپیندا دایانیم یولونوزو گؤزلهییم» دئییب جانین قورتاریر. بو سؤز آمما قولام دایییا بیر بوتون دهییر بیر ده پارا : «سنی ده آللهها تاپشیردیم، لازیم دئییل زحمته دوشهسن. منیم چال-چاغیرانیم چوخدو. قاپی آچیقدی، خوش گلدین! »
دوغروداندا قولام دایی کیشی کیمی دئدیگی سؤزه صاحاب چیخیر. او گوندن بری بیر داها باجیلارینین آدینی گؤتوروب قویماییر. دوزدورکی ائلچیلیک پروژهسی، ایستر-ایستهمز، بیر نئچه آی تعطیل اولور، آمما قولام دایی مطلق اؤزون سیندیرمیر.
او هر گون ناهاراجان یاتار؛ سونرا دورار مکمل صورتده سار- ساققالا یئتیشر؛ اوتولو کوت-شالوارین گئیر؛ دؤره بورکون شوتقالاییب باشینا قویار؛ قونشو دوکانداریلا بیر به بیرسالاملاشا-سالاملاشا کبابچی عزاللهنین دوکانینا یوللانار؛ دوکانین لاپ سایخاش واختیندا اورا چاتار. اوولجه اوتوروب تمکینله ناهارین یئیر؛ سونرا روبرو قفهخانادان گتیریلن دیشلهمهنین بیرین ایچر؛ باشلایار قلیانین دملهمهیه. قلیان قیزیشاندان سونرا ایکینجی دیشلهمهنی ده قندی خیرپیللادا-خیرپیللادا ایچر. قلیانین چکه-چکه گولومسهیهرک آلتدان-آلتدان عزاللهنی سوزر. او قدهر اونا مئیدان اوخور کی نهایت اونو چکر تاختانین باشینا؛ تاسلاری اوینادا-اوینادا سوروشار:
– نهدن اوینویورسان ؟
– هر نهدن سن سئویرسن.
– دئییرسن یانی من دئییم؟ اولسون! باخ داداشیم سن اوتسان، من یئدیگیمین، ایشدیگیمین پولونو دوبل وئرهجهیم؛ ایندی گلدی من اوتدوم، اوندا بؤرکومو گؤتوروب تکجه ساغ اول دئییب یولا دوشهجهیم،… اولدو ؟
– اولدو.
– آز یا چوخ ؟…،
تاختانی اوینایان زامان او قدهر مئیدان اوخور، او قدهر دیغاللیق ائدهر، کبابچی عزاللهنین عصبلرین ائلهجه قاریشدیرار کی نهایت اویونو اوتوب، آیاغا دوروب، یولا دوشر؛ عزاللهنین آرخادان سسلهنیب «یئدیگین کاباب بورنوندان گلسین»- دئمهسینه جاواب وئرمهدن قاققاناق چکه – چکه اوزاقلاشار. اورادان ائوه گلر، واراقلاری دؤشر قاباغینا «گورهسن بیر جانا دهین آرواد منه قسمت اولاجاق؟ یا یوخ!»- دئیه باشلایار فال آچماغا. فال خوش گلنده قولام دایی یونگولهشر، خوش گلمهین زامان دای قولام دایینین حالین سوروشما! اوزدن ایراق لاپ ... دادی وئرر.
آخشام چاغیلار قولام دایی پاشا قهوهسینه گئدهر. بو قهوهخانا ایللر بویو اونون یاتاغی اولوب. بورادا دا آرمودو ایستیکاندا دیشلهمهسین ایچر؛ بیر ایکی اوش باش قلیان چکر؛ حریفلرینه مئیدان اوخویا – اوخویا بیر ایکی ال تاختا اوینار؛ سونرا «مراد یرقی سئریالی الدن چیخماسین»- دئیه حسابین وئریب، ائوه تلهسر. سئریال قورتاراندان سونرا باخمالی بیر وئرلیش اولسا باخار، یوخسا «شالوارین اوتوسو سینماسین»- دئیه، اونو تومارلاییب، دؤشهیین آلتینا سالار. یاتاغا اوزانیب بیر جانا دهین آروادیلا برابر بیر شیرین یاشاییش رؤیاسینا دالیب، خورولتویا دوشر.
بئله بیر یاشاییش دوققوز آیا یاخین چکیر. آنجاق گونلرین بیرینده قولام دایی جلیل بیابانیایلا توشلاشیر. جلیل دئییر :
– اده بی معرفت نه بیزی شاما چاغیریرسان، نه شامدان سورا بیزه گلیرسن، هئش بللیدی سن هارداسان!؟
قولام دایی ملول- مسکین گؤرکمله جلیلی سوزور :
– من هر گون بوردایام جلیل، سنین باشین قاریشیب ماشین آل-وئرینه، گؤزون آیاغیوین آلتین گؤرمور. بیرده نهدی، «آروادسیز ائو بد یومن اولار» دئییبلر؛ قورخمالیدی دا، نئیلییهسن!
جلیل کؤورهلیر :
– ایندی کی بئله اولدو صاباح گئجه یوخ، بیریسی گئجه ده یوخ، لاپ بو گئجه گلهجهیم سیزه. یئمک ایشمهیه ده اؤزوم بیر شئی آلیب گتیررم.
– یئمک ایشمهیین قئیدینه قالما! اؤزون گلسن کیفایتدیر.
او گئجه قولام دایینین یاشاییش تاریخینده اونودولماز بیر گئجه اولور. سرخوشلوق عالمینده عاطفهلر قایناییر جوشور؛ اولوب کئچمیش گلئیلر، کدورتلر اورکلردن آرینیر؛ قاباقکی محبت، دوستلوق اوزه چیخیر؛ گئت گئده جیلالانیر؛ جیلالانیب جیلالانیب او حدده گلیر چاتیر کی جلیل بیابانی نئچه ایلدن بری گؤزونون آلتیندا یاتیرتدیغی دیلشاد خانیمی بیر هدیه کیمی یولداشینا تقدیم ائلهمهگه سؤز وئریر:
– «لاپ اؤزوم، فاطینی دا سالاجام یانیما، گئدهجهیم ائوینه ائلچیلیگه. “هه” سؤزونو آلمامیش او ائودن چیخمایاجام.»
البتده دیلشاد خانیمی آلماق او قدهر ده ساده ایش دئییلدی. بو آدلی – سانلی خانیمی رحمتلیک امنیه یوسوف هانسیسا ماحالدان آلیب گتیرمهسی کیمسهیه بللی دئییلدی. دئییلردی کی گویا خان قیزیمیش. هر نسه، دیلشاد خانیم اوجا بوی، قاوارالی، چوخ گؤزل بیر قادین ایدی. امنیه یوسوف اؤلندن سونرا چوخلاری اونا ائلچی گؤندرمیشدی. آمما او «هله منیم ائوده ارلیک قیزیم وار »- دئیه هامییا یوخ جاوابی وئرمیشدی. قیزی اره وئرندن سونرا دا چوخ آغیر شرط و شروط قویدوغونا گوره هله – مله آدام اونا گیریشه بیلمهمیشدی. قولام دایینین اؤزو ده بیر نئچه دفعه اونون صؤحبتین سالمیشدی، آمما هر دفعه باجیلارینین شیدتلی یوروشونا معروض قالمیشدی:
– «واه-واه آلله آمان، اونون قیرر-فیررینین عؤهدهسیندن گلمگ اولار!؟ آدام گرک عاغلین یئمیش اولا اونا ائلچی گئده!»
دیلشاد خانیمین قونشوسو اولان جلیل بیابانی ده دیلشادی سئوردی. اووللر او اؤزونه بئله بیر اومود بسلهییرمیش کی «دیلشاد قیزی اره وئرهنهجان ایشاالله فاطینی تورپاغا تاپیشیرریق گئدهر! مریض حالدی! دیلشاد دا مندن یاخشیسین هاردان تاپاجاق؟ یاشدا جاوان، بلکه ده اونون اؤزوندن ده جاوان. قالمیش شئیلر ده هامیسی آمادهدیر، ائولرین بیرین وئرهریک ایجارییه، بیرینده ده اوتورروق، ایکی اوغلان اونون وار، ایکیسی منیم؛ قوشاریق بیر- بیرینه بؤیودهریک؛ نئجه دئیرلر ایکی تویو بیر ائلهریک، دویونو باتمان یاریم».
آیلار، ایللر اؤتور، دیلشاد قیزی اره وئریر، آمما فاطینین اؤلمهسیندن خبر اولمور! هر هانسی بیر آدام هر بیر عللته دیلشادین ائوینه یاخینلاشیر جلیل بیابانینین قانی قارالیر. داییم اؤزویله «ددهم وای، آرواد الدن گئتدی»- دئیه اؤزونه عذاب وئریر. جلیل فاطینین اؤلمهسیندن نااومود اولدوقدا بیر ایکی یول چیرمانیر گئتسین قاباغا، آمما اوغلانلارینین بوی- بوخونو دههتلهینده چکینیر، گؤرور یوخ توتمایاجاق، واز کئچمهلیدیر. آمما دیلشادان دا واز کئچمک بو سادهلیگه دئییلدی. بیر گئجه کئفلیلیک عالمینده قولام دایییا دئمیشدی:
– «دوغرودان دا الله فهیمه خانیما غنی-غنی رحمت ائلهسین! نه یاخشی آروادیدی او! رحمتلیک واخلی – واختیندا اؤلدو، سنی ده چیخارتدی یانییا، بیر دفه ده اولموش اولسا ائلییه بیلهسن قلیانیوین باشین دهییشهسن. دی گل باخ منیمکینه، کؤپهیین قیزی اوتوروب گؤزون دیکیب منیم گؤزومه؛ لابود منیم اؤلومومو گؤزلهییر. دای دئمیر کی ایستهیه اره گئده اوشاغلار شاققالاییب قنارهیه ویرارلار لئشین.
اوزون سؤزون گودهسی، بو گئجه سرخوشلوق عالمینده جلیل اورهگینی آیاغینین آلتینا قویوب اؤز اوستاسینا سؤز وئریر کی گئدیب اؤز سئوگیلیسینی اونا ائلچیلیگ ائده: «گونو صاباح فاطینی سالیم یانیما گئدیم اوضاعنی بیر دههتدهییم گؤروم آغزینین دادی نهدیر.»…..
قولام دایینین ائولنمهسی چوخ اوزون چکیر. دای ائو قالماییر کی او ائلچیلیگه گئتمهسین؛ داها قاپی قالماییر کی اونون دالینجا تاققیلتیلا باغلانماسین. او اؤزویله برابر هامینی آبیر- حیادان سالیر، هامینی یورور. هامیدان اوول خدیجه خالام، «آی باجی بوندان آرواد آلان چیخماز، والله بو بیزی بیلهیینه ساریییب اینانین!»- دئیه ائلچیلیک تیمیندن آیریلیر. سونرا او بیری خالام. داها سونرا...، نهایت آنام دا جانا گلیب: «بویووا قوربان قارداش گئت اؤزون بیرین تاپ، هاواخ کی ایستهدین قولوندان توتوب ائویوه آپاراسان، منی خبر ائیله، قوی من ده الیمده قاوال قاپیندا دایانیم یولونوزو گؤزلهییم» دئییب جانین قورتاریر. بو سؤز آمما قولام دایییا بیر بوتون دهییر بیر ده پارا : «سنی ده آللهها تاپشیردیم، لازیم دئییل زحمته دوشهسن. منیم چال-چاغیرانیم چوخدو. قاپی آچیقدی، خوش گلدین! »
یک پاسخ
-
الریزه ساغلیق نریمان بی،
چوخ شرین و گوزل حکایتدی. غلام دایینین ماجرالری.


text:
۱۸۴۸ (میلادی)
میلادی ۱۸۴۸-جی ایل گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز قیرخ سککیزینجی ایل.
اهمیتلی حادیثهلر[دَییشدیر]
حادیثهلر[دَییشدیر]
- ۳۱ مارس - مارقارت و کئیت فوکس ایکی باجی٬ روحلار دۆنیاسییلا ایرتیباط قۇردوقلارینی ایدّیعا ائدهرک٬ ایلک حرفهای مدیوملار اوْلدو.
- ۲۳ مارس - ماجاریستان٬ اوتریشدن باغیمسیزلیغینی اعلان ائتدی.
- ۲۲ آقوست - آمریکا نيومکزیکو تورپاقلارینی اؤز اراضیسینه قاتیر.
- ۲۱ فوریه - «کومونیست حزبینین مانیفستی» نشر ائدیلدی.
- ۲ دسامبر - فرانسوا ژوزف٬ اوتریش-ماجاریستان ایمپیراتورو اوْلدو.
- ۱۶ مارس - اؤیرتمن مدرسهلری قۇرولدو.
- ۱۵ مارس - ۱۸۴۸ ماجار دئوریمی پاتلاق وئردی.
- ۱۰ دسامبر - اۆچونجو ناپلئون فرانسهده تخته چیخیب.


text:
ایدلیب سالدیری: 6 اؤلو
روسیانین ساواش اوچاقلارینین، ائتدیگی هاوا سالدیریلاریندا ایلک بیلگیلره گؤره 4-و اوشاق 6 سیویل وطنداش اؤلدو، چوخ سایدا وطنداش یارالانیب
روسیانین ساواش اوچاقلارینین، ایدلیب گرگینلیگی آزالدیلماسی بؤلگهسیندکی ماراتینومان محلینه تشکیل ائتدیگی هاوا سالدیریلاریندا ایلک بیلگیلره گؤره 4-و اوشاق 6 سیویل وطنداش اؤلدو، چوخ سایدا وطنداش یارالانیب.
موخالیفلره عایید اوچاق گؤزلم ائوینه گؤره، روس ساواش اوچاقلاری، ایدلیب گرگینلیگی آزالدیلماسی بؤلگهسی سرحدلری ایچریسیندکی ماراتینومان محلینده، بابیلا،عین الکری، السرجه و الحمیدیه کندلرینه هاوا سالدیریلاری تشکیل ائتدی.
اسد رژیمی ده ایدلیبین بیداما دیاری کفر سجنه، قیریشان، بسقلا، سیرما و هولوببه کندلرینه توپ، موشک و قومپاره کیمی قارادان قارایا آتیش ائدیلن سیلاحلارلا سالدیری ائتدی.
ایدلیب سیویل ساوونما (آغ بؤرکلر) مسئوللاریندان آلینان معلوماتا گؤره،
روسیانین آخشام ساعاتلاریندا ماراتینومان محلی عین الکری کندینه تشکیل ائتدیگی سالدیریلاردا ایلک بیلگیلره گؤره 4-و اوشاق 6 وطنداش اؤلدو، چوخ سایدا وطنداش یارالانیب.
سیویل ساوونما قروپلاری، حادثه یئرینده آختارما- قورتارما و داغینتی قالدیرما ایشلرینی داوام ائتدیریر.
ایلگیلیلی خبرلر
پئسکوو: روسیایا قارشی سالدیرقانلیق اولاراق قبول ائدیلهجک
"اوکراینا طرفی، دانیشیقلاری داوام ائتدیرمک ایستهمهدیگینی دفعهلرله بیان ائتدی. بو شرایطده اؤزل حربی عملیاتین داوام ائتدیریلمهسی دۆشونولور"
ارمنیستان، هیندیستانا آغیر سلاح سیفاریشی وئردی
ارمنیستانین بو آی هیندیستانا ۲۴۵ میلیون دلار دگرینده آغیر سلاح سیفاریشی وئردیگی بیلدیریلدی
ایران-دا کئچیریلن اعتراض آکسیالاری
ایران-ین قم شهرینده مهسا امینینین اؤلوموندن سونرا باشلایان اعتراضلاری تشکیل ائتدیکلری سببی ایله 50 نفر ساخلانیلیب.


text:
قاراباغ
قاراباغ ـ گونئی قافقازدا تاریخی-جوغرافی بؤلگه، آذربایجانین ان قدیم تاریخی ویلایتلریندن بیری.
ائتیمولوگییاسی[دَییشدیر]
قاراباغین آدی آذربایجان دیلیندهکی"قارا" و "باغ" سؤزلریندن عمله گلمیشدیر. "قاراباغ" سؤزو ایلک منبعلرده هله 1300 ایل بوندان اول (۷ نجی عصردن) ایشلنمیشدیر. قاراباغ اوللر بیر تاریخی-جوغرافی آنلاییش کیمی کونکرئت مکانی بیلدیرمیش، سونرا ایسه آذربایجانین گئنیش جوغرافی اراضیسینه عایید ائدیلمیشدیر. بۇ حال آذربایجان اۆچون خاراکتئریکدیر: ناخچیوان شهری – ناخچیوان بؤلگهسی، شکی شهری – شکی بؤلگهسی، گنجه شهری – گنجه بؤلگهسی، لنکران شهری -لنکران بؤلگهسی و س.
"قاراباغ"این آذربایجانین کونکرئت بیر ویلایتینین، بیر بؤلگهسینین آدی کیمی فورمالاشماسی تاریخی اونون ائتیمولوگییاسینین داها علمی شکیلده ایضاحینا ایمکان وئریر. چونکو، آذربایجان دیلینده (همچینین باشقا تورک دیللرینده) "قارا"نین رنگدن باشقا "سیخ" ،"قالین" ،"بؤیوک" ،"توند" و باشقا معنالاری دا واردیر. بۇ باخیمدان، "قاراباغ" تئرمینی "قارا باغ"، ینی "بؤیوک باغ"، "سیخ باغ"، "قالین باغ"، "صفالی باغ" و س. معناسی کسب ائدیر.
قاراباغین بؤلگهلری[دَییشدیر]
داغلیق قاراباغ بؤلگهسی – خانکندی، خوجالی، شوشا، آغدره، عسگران، خوجاوند. قرب بؤلگهسی – لاچین، کلبجر، زنگیلان، قوبادلی، داشکهسن، گدبی. یوخاری قاراباغ بؤلگهسی – آغدام، آغجابهدی، بئیلقان، گورانبوی، نافتالان، فوضولی، جبراییل، ایمیشلی، برده، ترتر.
تاریخی[دَییشدیر]
قاراباغ اراضیسینده ان قدیم دؤورلره عایید یئرلر آشکار اولونموشدور. 1968-جی ایلده آزیخ ماغاراسیندا آزیخانتروپون چنه سومویو تاپیلمیشدیر. چوخ گومان کی، آزیخ آداملاری بورادا 250-300 مین ایل بوندان اول یاشامیشلار. بوتون تاریخ بویو قاراباغ آذربایجانین آیریلماز حیصهسی اولموشدور. عرب خیلافتینین ایشغالی و قافقاز آلبانییاسی دؤولتینین سوقوطو ایله یئددی-دوققوزونجو عصرلرده قاراباغین تاریخینده اهمیتلی دییشیکلیکلر باش وئرمیشدیر.
عرب ایشغالی نتیجهسینده آلبانییانین خریستیان اهالیسینین اکثریتی ایسلامی قبول ائتدی، قالانلاری، خوصوصیله آلبانییانین قاراباغ یوکسکلیکلرینده یاشایان اهالی ایسه دؤردونجو عصرده آلبانییانین دؤولت دینی اعلان اولونموش خریستیانلیقدان ایمتیناع ائتمهدی. اون دوققوزونجو عصرین اوللرینده شیمالی آذربایجان اراضیلرینین روسیه طرفیندن ایشغالیندان سونرا ائچمیدزینین تضییقی و ایصرارلی موراجیعتلری نتیجهسینده روس چارینین آلبان کاتالیکوسونون لغوی بارهده قراری قاراباغ یوکسکلیکلرینین آلبان اهالیسینین گورجولشدیرمه و ائرمنیلشدیرمه پروسئسینین باشلانغیجینی قویدو. قاراباغ ساجیلر، سالاریلر، شددادیلر، آتابیلر، هولاکیلر (ائلخانیلر)، قاراقویونلو، آغقویونلو کیمی عربلرین ایشغالیندان سونرا آذربایجاندا بیری بیرینی عوض ائتمیش موختلیف موسلمان دؤولتلرینین ترکیبینده اولموشدور. آذربایجان صفویلر دؤولتینین (1501) یارانماسی بوتون آذربایجان تورپاقلارینین مرکزلشدیریلمهسینین اساسینی قویدو. صفویلر طرفیندن یارائدیلمیش دؤرد ایالتدن بیرینین آدی قاراباغ و یا گنجه ایدی. صفویلر دؤولتینین مؤوجودلوغونا سون قویموش نادیر شاهین اؤلوموندن سونرا آذربایجاندا یئنی موستقیل و یاری-موستقیل دؤولتلر، خانلیقلار و سولطانلیقلار یاراندی. اونلاردان بیری قاراباغ خانلیغی ایدی. قاراباغ خانلیغی آذربایجانین گؤرکملی دؤولت خادیملریندن بیری اوْلان پناهعلی بی جاوانشیر طرفیندن یارادیلمیشدیر. اونون اوغلو ایبراهیم خانین دؤورونده قاراباغ خانلیغی داها دا گوجلندی. 1805-نجی ایلده ایبراهیم خان روسیه سیلاحلی قوووهلرینین کوماندیری پ.د.سیسیانوو ایله کۆرکچایدا موقاویله ایمضالادی. کۆرکچای موقاویلهسینه اساساً قاراباغ خانلیغی موسلمان – آذربایجان تورپاغی کیمی روسیهیه بیرلشدیریلدی. کۆرکچای موقاویلهسی قاراباغین، اونون داغلیق بؤلگهسی ده داخیل اولماقلا، تاریخی آذربایجان تورپاغی اولدوغونو ثوبوت ائدن ان موهوم سندلردن بیریدیر. شیمالی آذربایجانین ایشغالیندان سونرا بۇ تورپاقلاردا مؤوقئعیینی مؤحکملندیرمک مقصدی ایله چاریزم ائرمنیلشدیرمه سیاستینی تطبیق ائتمهیه باشلادی. 1828-نجی ایل تۆرکمنچای موقاویلهسی و 1829-نجو ایل ادیرنه موقاویلهسینه اساساً ایران و تورکیهدن کؤچورولموش ائرمنیلر قاراباغ دا داخیل اولماقلا شیمالی آذربایجاندا مسکونلاشدیریلدیلار. 1918-نجی ایل مایین 28-ده، تخمیناً 100 ایللیک روسیه موستملکهسیندن سونرا آذربایجان خالقی شیمالی آذربایجاندا یئنی موستقیل دؤولتینی یاراتدی. آذربایجان خالق جومهوریتی قاراباغ اوزرینده ده سیاسی حاکیمیتی ساخلادی. عئینی زاماندا، یئنی یارانمیش ائرمنیستان (ارارات) جومهوریتی ده قاراباغا قارشی اساسسیز اراضی ایدیعالاری ایله چیخیش ائتدی. قاراباغی اله کئچیرمک مقصدی ایله بۇ دؤورده ائرمنیلر اوللر ده حیاتا کئچیردیکلری سویقیریم آکتلارینی تؤرتمهیه داوام ائتدیلر. وضعیتله علاقهدار اولاراق، 1919-نجو ایلین ژانویهسینده آذربایجان حؤکومتی شوشا، جاوانشیر، جبراییل و زنگهزور قضالارینی ایحاطه ائدن باش قاراباغ ایالتینی یاراتدی. 1920-نجی ایل آوریلین 28-ده آذربایجاندا سووئت دؤولتینین برقرار اولماسیندان بیر نئچه ایل سونرا، 1920-1923-نجو ایللرده حیاتا کئچیریلمیش مقصدیؤنلو تدبیرلر نتیجهسینده کئچمیش قاراباغ خانلیغینین ترکیبینده اولموش آذربایجان تورپاقلاری اؤزلرینین عنعنهوی تاریخی و گئوجوغرافی بوتؤولویونو ایتیردی. سووئتلشدیریلدیکدن سونرا آذربایجان داغلیق قاراباغا موختار ویلایت ستاتوسو وئرمهیه مجبور ائدیلدی. بئلهلیکله، آذربایجانین آیریلماز حیصهسی اوْلان قاراباغ صونعی شکیلده آران و داغلیق حیصهلره بؤلوندو. بوتون بۇ تاریخی عدالتسیزلیکلره باخمایاراق، داغلیق قاراباغ موختار ویلایتینین سیاسی، سوسیال، ایقتیصادی و مدنی اینکیشافینی تامین ائتمک اۆچون آذربایجان بۇ بؤلگهده کومپلئکس ایصلاحاتلار حیاتا کئچیردی. آما یئنه ده ائرمنی سئپاراتچیلاری اؤز منفور سیاستلرینی حیاتا کئچیرمهیه و بونونلا دا آذربایجانا جیدی زیان وورماغا داوام ائتدیلر. سسری-نین سوقوطو عرفهسینده اونلار اؤز فعالیتینی سورعتلندیردیلر. آذربایجانا قارشی تجاووزکار موحاریبه باشلاندی. سسری-نین سوقوطو عرفهسینده اونلار اؤز فعالیتینی سورعتلندیردیلر. ائرمنیستان آذربایجانا قارشی تجاووزکار موحاریبه یه باشلادی. 1992-نجی ایلین فئوریه آییندا 25-دن 26-سینا کئچن گئجه ائرمنی تئررور قروپلاشمالاری 366-نجی موتوآتیجی آلایین دستگیله خوجالیدا 20-نجی عصرین ان دهشتلی قیرغینلاریندان بیری اوْلان خوجالی سویقیریمینی تؤرتدی.
سرحدلری و اراضیسی[دَییشدیر]
قاراباغدان بحث ائدرکن قارشییا اولجهدن بئله بیر سوال چیخیر: قاراباغ هارادیر، آذربایجانین هانسی اراضیلرینی ایحاطه ائدیر؟ بۇ سوالین جاوابی بۇ گون داها آکتوالدیر و ائرمنی سئپاراتچیلاری طرفیندن تؤرهدیلمیش "داغلیق قاراباغ پروبلئمی"نین درک ائدیلمهسی اۆچون موهوم اهمیته مالیکدیر. قویولموش سوالا جاواب اۆچون ایلک منبعه موراجیعت ائدک. واختی ایله بۇ اراضینی ایحاطه ائدن آذربایجان دؤولتینین – قاراباغ خانلیغینین وزیری اولموش میرزه جامال جاوانشیر قاراباغلی اؤزونون "قاراباغ تاریخی" (1847) اثرینده بۇ مسئلهدن بحث ائدرکن یازیردی: "قدیم تاریخ کیتابلارینین یازدیغینا گؤره قاراباغ ویلایتینین سرحدلری بئلهدیر: جنوب طرفدن خودافرین کؤرپوسوندن سینیق کؤرپویه قدر – آراز چاییدیر. ایندی (سینیق کؤرپو) قازاخ، شمسددین و دمیرچی-حسنلی جاماعاتی آراسیندادیر و روسیه دؤولتی مأمورلاری اونو روس ایصطیلاحیله کراسنی موست، ینی قیرمیزی کؤرپو آدلاندیریرلار. شرق طرفدن کۆر چایی دیر کی، جاواد کندینده آراز چایینا قوووشاراق گئدیب خزر دنیزینه تؤکولور. شیمال طرفدن قاراباغین یئلیزاوئتپوللا (گنجه قوبئرنییاسی نظرده توتولور) سرحدی کور چایینا قدر – گوران چایی دیر و کور چایی چوخ یئردن (کئچیب) آراز چایینا چاتیر. غرب طرفدن کوشبک، سالوارتی و اریکلی آدلانان اوجا قاراباغ داغلاریدیر"
روسیه ایشغالی و موستملکهچیلیگینین ایلک دؤورونده قاراباغین اراضیسی و سرحدلرینین بئله دقیق تصویر ائدیلمهسی اونونلا ایضاح اولونور کی، ۱) بۇ فاکتی بیلاواسیطه قاراباغین ایدارهسیله مشغول اوْلان دؤولت آدامی یازیر، باشقا سؤزله، همین فاکت رسمی سندلره اساسلانان رسمی سؤزدور، روسیهنین خیدمتینده اوْلان دؤولت آدامینین رسمی سؤزودور؛ ۲) دیگر طرفدن بۇ فاکت یالنیز رئاللیغا، تجروبهیه اساسلانماقلا قالماییب ایلک منبعلرله ده ثوبوت اولونور. میرزه جامالین مؤوقئعیینین دوغرولوغونو گؤسترمک اۆچون قدیم تاریخ کیتابلارینا ایستیناد ائتمهسی تصادوفی دئییل. گؤروندویو کیمی، سیاسی-جوغرافی مکان اولاراق، تاریخده همیشه "داغلیق قاراباغ" دئییل، بوتؤو حالدا، ینی قاراباغین بوتون اراضیسینی – داغلارینی، دوزنلرینی ایحاطه ائدن عومومی بیر "قاراباغ" آنلاییشی اولموشدور. باشقا سؤزله، "داغلیق قاراباغ" آنلاییشی چوخ سونرالارین "محصولودور" ،سئپاراتچیلیق نیتی ایله قاراباغین بیر حیصهسینه وئریلمیش آددیر. عادیجه منطیق ده بونو ثوبوت ائدیر: اگر داغلیق قاراباغ وارسا، دئمهلی دوزن و یا آران قاراباغ دا وار! رئاللیق دا بئلهدیر: بۇ گون آذربایجاندا هم داغلیق قاراباغ وار، هم ده آران قاراباغ (ینی دوزن قاراباغ)! اؤزو ده هم دوزن (اران)، هم ده داغلیق قاراباغ همیشه، بوتون تاریخی دؤورلرده بیر خالقین – آذربایجان خالقینین وطنی اولموشدور، دیلینده "قارا" و "باغ" سؤزلری اوْلان خالقین! آذربایجان خالقینین یوزلرله ان قدیم، ان نادیر فولکلور نومونهلری، موسیقی اینجیلری محض قاراباغدا یارانمیشدیر، قاراباغلا باغلیدیر.


text:
«گلهجک گون» رومانینین قهرمانی، افسانوی پروکورور
«گلهجک گون» رومانینین قهرمانی، افسانوی پروکورور
«گلهجک گون» رومانینین قهرمانی، افسانوی پروکورور و یازان پروانه ممدلی دیر.
حاضیرلایان: علمین نوری
«سانما بوعصرده هرشئی بیتیب نیسیان اولدو»
گونئی آذربایجان ادبیاتی و مطبوعاتی اوزره تدقیقاتچی پروانه محمدلی میرزه ابراهیموون مشهور «گلهجک گون» رومانینین قهرمانی، گونئی آذربایجان میللی حکومتینین قوروجولاریندان بیری و باش پروکورورو فریدون ابراهیمی حاقیندا یازینی تقدیم ائدیب:
«میرزه ابراهیمووون «گلهجک گون» رومانینین قهرمانی، گونئی آذربایجان ملی حکومتینین قوروجولاریندان بیری و باش پروکورورو اولوب. چوخ آز عؤمور سوروب. فریدون ابراهیمینین ۱۹۴۷ –جی ایلده منفور شاه رژیمی طرفیندن ۲۸ یاشیندا اعدام اولونوب، دار آغاجیندان آسیلیب.
میرزه ابراهیموودان سونرا حبیب ساهر، فتحی خوشگنابی، بالاش آذراوغلو، مدینه گولگون، سهراب طاهر، خلیل رضا، عارف صفا، تارییئل اومید اثرلرینده اونون پوئتیک اوبرازینی یارادیبلار.
یازیدا فریدون ابراهیمینین قیسا عؤمور یولوندا گؤردویو بؤیوک ایشلر، بیوگرافیاسی، اجتماعی خادیم، ژورنالیست و آراشدیرماچی کیمی فعالیتینه ده توخونولوب:
دولاشارکن شیمال یئلی،
یوردون قیزیل بایراغیندا،
ائللر ایله اود یاندیردین.
بابکی لر اوجاغیندا.
لاکین افسوس، سون ایشیقتک،
سؤندون حیات چیراغیندا.
«بو میصراعلار تانینمیش گونئی آذربایجان شاعیری حبیب ساهریندیر. «نامراد فریدون ابراهیمییه» آدلی بو شعرین آلتی سطرینین هر میصراعسیندا بیر تاریخ یاتیر، وطن سئور و شرفلی بیر مبارزین حیات یوللاری ایشیقلاندیریلیر. او فریدون ابراهیمینین کی، جنوبی آذربایجاندا ملی دموکراتیک حرکاتین رهبرلریندن بیری اولموشدو. ۱۹۴۵-جی ایل دئکابرین ۱۲-ده سید جعفر پیشهوری نازیرلر کابینئتینی فورمالاشدیراندا فریدون ابراهیمینی آذربایجان ملی حکومتینه باش پروکورور تعیین ائتمیشدی.
ایراندا قدیم تاریخیمیزه عاید آنا دیلیمیزده ایلک اثری یازماق فریدون ابراهیمینین بوینونا دوشور. ۲۶ یاشلی فریدون ابراهیمییه باش پروکورور اولماقلا یاناشی، اونا «آذربایجان تاریخی» کتابینین یازیلماسی دا حواله اولونموشدو. تهران اونوئرسیتئتینین حقوق فاکولتهسینی بیتیرن فریدون ابراهیمینین گؤزل قلمی و ژورنالیستلیک تجربهسیده واردی. هله طلبهلیک ایللرینده یازدیغی مقالهلرینی «رهبر» ،»مردم» ،»اطلاعات» ،»آژیر» ،»ظفر» ،»سیاست» ،»آذربایجان» قزئتلرینده چاپ ائتدیریردی. حتّی تبریزده ایران خالق پارتیاسینین اورقانی «خاور نو» قزئتینه رئداکتورلوقدا ائتمیشدی. آذربایجان تاریخی کتابینین یازیلماسیندا فعال اشتراک ائدن ف. ابراهیمی زین-العابیدین قیامی ایله بیرلیکده موضویا عاید ماتریاللار توپلاییر، تبریزین تاریخی و جغرافیاسی حاقیندا ۱۰۰ ایل اول نادر میرزهنین فارس دیلینده یازمیش اولدوغو مشهور اثری ترجمهیه باشلاتدیریر.
ف. ابراهیمینین بو کتابینا گلدیکده ایسه بیزلر اؤنجه اونون شرفلی آدینی، سوی آدینی داشییان، پروکرورلوق اورقانلاریندا ۳۷ ایل قوصورسوز ایشلهییب تقاعوده چیخمیش، آذربایجان رئسپوبلیکاسینین پروکورورلوق اورقانلارینین فخری امکداشی آدینا لاییق گؤرولموش فریدون انوشیروان اوغلو ابراهیمییه منتداریق. او، ۷۰ ایل آرخیولرده یاتان، ۱۹۴۶-جی ایلده تبریزده بوراخیلان کتابا بیر نوع اسیرلیکدن قورتاریب آذربایجان اوخوجوسونا تقدیماتینین تشبوثکاری اولوب.
ف.ابراهیمی میللی هؤکومتی چؤکدورمک ایستهین تررورچو قروپلاشمالارا قارشی مبارزه آپاران «بابکلر اوجاغیندا، ائللر ایله اود یاندیریب» ،»بابک» آدلی کؤنوللو دستهلرین تشکیلاتچیسی اولور. بو اجتماعی خادیمین، وطن سئور گنجین، استعدادلی قلم صاحبینین فعالیتی ایرانلا محدودلاشمیر. ۱۹۴۶-جی ایلده پاریسده کئچیریلن صلح کنفرانسیندا اشتراک ائدیر.
آذربایجان دمکرات فرقهسی یارادیلدیقدان ایکی گون سونرا تبریزده آنا دیلینده «آذربایجان» قزئتی نشره باشلامیشدی. قزئتین صحیفهلرینده ایلک زامانلار فارسجا دا مقالهلره یئر وئریلیردی. قزئتین یوبانمادان نشری مسئلهسینی س.ج.پیشهوری اورتالیغا گتیرمیش و آز مدتده قزئت اؤز اطرافینا حمزه فتحی خوشگنابی، اسماییل شمس، فریدون ابراهیمی، محمد بیریا، علی فیطرت، یحیی شیدا، بالاش آذر اوغلو و س. گنج ژورنالیستلری، یازیچی و شاعیرلری توپلایا بیلمیشدی. ۱۹۴۶-جی ایلین دئکابریندا خارجی گوجلرین یاردیمی ایله شاه رژیمینین عسکری بیرلیکلری آذربایجانین اوزرینه یوروش ائدیر. آذربایجان ملی حکومتینین رهبرلرینی و آذربایجان دموکرات پارتیاسینین فعاللارینین بیر قیسمینی سووئت حکومتی سووئت آذربایجانینا گتیرنده فریدون ابراهیمی گلمیر. تبریز قان ایچینده بوغولاندا فریدون ابراهیمینی و مسلکداشلارینین بیر چوخو حبس ائدیرلر. اوزون سورن ایشگنجهلی استینطاقدان سونرا ۱۹۴۷-جی ایل مایین ۲۲-سینده فریدون ابراهیمی، اؤزو کیمی باشقا مرد وطن اوغوللاری ایله برابر تبریز شهرینین «گلستان» باغیندا اعدام ائدیلیر.
حبیب ساهرین یازدیغی کیمی گونئی آذربایجاندا، تبریزده «بابکلر اوجاغیندا، مکتبلرده آنا دیلین اوخوتدوران اوستاد اولماسا دا» اونون اؤزوندن سونرا ایزی، قهرمانلیق خاطیرهسی قالدی:
نه ائللرین مکتبینده
کتابینی آچان اولدو،
نه یازدیغین قیزیل یازی
رواج تاپیب داستان اولدو.
لاکین سانما بوعصرده
هرشئی بیتیب نیسیان اولدو
فریدون ابراهیمی اعدام ائدیلسه ده، اونو سئون خالقین قلبینده یاشادی و ادبی قهرامانا چئوریلیب. میرزه ابراهیموو «گلهجک گون» ،خلیل رضا «هارا گئدیر بو دنیا؟…» حبیب ساهر « نامراد فریدون ابراهیمییه»،مدینه گولگون «فریدون» ،فتحی خوشگنابی، بالاش آذروغلو و باشقالاری اثرلرینده اونون اوبرازینی یارادیب».
آراشدیرماچی عالیم اوریژژینال فاکتلارلا دولو اولان مقالهسینده اساس دقتی همده میرزه ابراهیموون «گلهجک گون» رومانینا آییریر. اکثریت، باش قهرمانین آدی ائله فریدون اولان بو رومانی سئوه-سئوه اوخویوب. لاکین اوبرازین حیاتداکی پروتوتیپینین جمعی ۲۸ یاشدا اعدام ائدیلن فریدون ابراهیمی اولدوغونو بیلمهمیشیک. پروانه خانیم ابراهیمینین رومانداکی فریدونله بعضی اوزلاشمالارینی آپاریر:
«م. ابراهیموون یارادیجیلیغیندا مهم مرحله تشکیل ائدن «گلهجک گون» رومانیندا جنوبی آذربایجاندا باش وئرن آزادلیق حرکاتی بدیعی بویالارلا گؤستریلیر. گونئی آذربایجانی یاخیندان تانیماسی، خالقین حیاتینا دریندن بلدلیگی م. ابراهیمووا بو حیاتی تصویر ائتمک امکانی یارادیب. بو اونا خالقین ملی آزادلیق حرکاتینین باش قهرمانلاریندان بیری کیمی تصویر ائتدیگی اوبرازلارین پروتوتیپینی جانلی حیاتدان گؤتورمک شانسینی دا وئریب. روماندا ایکینجی دنیا محاربهسیندن اول و محاربه ایللرینده ایراندا، گونئی آذربایجاندا باش وئرن اجتماعی-سیاسی پروسئسلردن، پیشهوری حرکاتیندان، سووئت اوردوسونون ۴۱-جی ایلده ایرانا گیرمهسیندن بحث ائدیلیر.
باش قهرمان فردونین پروتوتیپی ۴۰-جی ایللرده گونئی آذربایجاندا ملی دموکراتیک حرکاتین رهبرلریندن بیری آلوولو وطنپرور، پروکورور فریدون ابراهیمیدیر. تبریز یاخینلیغیندا، آذرشهرده آنادان اولان فریدون حاکیم رژیمین مأمورو حکمت اصفهانی ایله مباحثهسیندن سونرا حبس اولونور. سونرا ایسه حبسدن قاچاراق تهرانا گلیر و «استبداد رژیمی» علیهینه مبارزه آپارماق اوچون تشکیلاتلانماقدا اولان بیر قروپا قوشولور. و حادثهلرین مبارزه و فاجعه دولو آخاری بوندان سونرا باشلاییر.
«گلهجک گون» رومانی گوجلو بدیعی عمومیلشدیرمهلرین، رئال حیاتدا باش وئرن حادثهلرله بیرباشا سسلشدیگینه گؤره، بو موضودا یازیلمیش دیگر اثرلردن فرقلهنیر. روماندا خالقین آزادلیغی اوغروندا مبارزه آپاران فریدون ابراهیمین و اونون عاییلهسینین فاجعهسی ایناندیریجی بدیعی لوحهلرله تصویر اولونور.
باشقا بیر مؤلیفین خالق شاعیری خلیل رضانین جنوبی آذربایجانین دردلریندن خبر وئرن «هارا گئدیر بو دنیا» پوئماسیندا فریدون ابراهیمینین قهرمان اوبرازی ایله راستلاشیریق. تاریخلر بویو «هارا گئدیر بو دنیا؟…» پروبلئمی بیر چوخ خالقلارین صنعتکارلارینی دوشوندوردویو کیمی اونو خلیل رضانی دا ناراحات ائتمیشدیر. بو اثر آذربایجانی ایکییه بؤلن، اونون شیمالینی بیر، جنوبونو باشقا امپریانین جایناغینا وئرن، آذربایجان خالقینی اصلیندن، کؤکوندن، تاریخیندن، قدیم عنعنهلریندن، معنویاتیندان آییرماق اوچون بوتون واسطهلره ال آتان قوهلره قارشی چئوریلمیشدیر.
اثرین «قالخ آیاغا وطنیم!» بؤلمهسینده بؤیوک مسلک و عقیده صاحبی، جنوبی آذربایجانین ایلک دموکراتیک حکومت قورومونون باش پروکورورو، محبوس فریدون ابراهیمینین ترتمیز کوستیوم گئییب، قالستوک باغلاییب اعدام اولوناجاغی واختی گؤزلهمهسیندن سؤز آچیلیر. اؤلوم قاباغی فریدونین:
– منیم عشقیم، مسلکیم گونش قدر تمیزکن،
دئه، نه اوچون اؤلومه میسکین گئتمهلییم من؟
– دئمهسی اونون عقیدهسینین پاکلیغینی گؤستریر.
اثرین سونوندا مؤلیف فریدون ابراهیمینین نفسیندن، جانیندان، ایلیگیندن، قانیندان چیخمایان «دوستا دایاق، دشمنه، یادا قنیم» اولان:
قالخ آیاغا، وطنیم!»
قالخ آیاغا، وطنیم!»
-سؤزلرینی بیر داها خاطیرلادیر.
فریدون ابراهیمی اؤزوندن سونرا گلهجک نسیللره بیر قهرمانلیقلا دولو بیر ایز، خاطیره قویا بیلدی و یادداشلارا حک اولوندو».
«گلهجک گون» رومانینین قهرمانی، افسانوی پروکورور
قاراچوخا خبر سیته سینی بو لینکدن ایزله یین.


text:
میانا بؤلگهسی
میانه بؤلگهسی یا دا میانا بؤلگهسی — ایرانین شرقی آذربایجان اوستانیندا و تبریز و زنجان شهرلرینین آراسیندا واقع اولان بیر بؤلگهدیر. میانه بؤلگهسینین مرکزی میانه شهری دیر. بو شهر تبریز دن ۱۲۰ کیلومتر آرالی دیر. بو بؤلگهنین ۱۳۹۵–جی هیجری شمسی ایلین نوفوس ساییسی اساسیندا 182,848 نفر جمعیتی واریمیش کی 57,665 عائیلهدن عیبارت اولورموش.[۱] میانا بؤلگهسی مساحت باخیمیندان شرقی آذربایجان اوستانینین ان بؤیوک بؤلگهسیدیر، هابئله جمعیت (نوفوس) ساییسی باخیمیندان تبریز، مراغا و مرند بؤلگهلریندن سونرا دؤردونجو روتبهدهدیر.[۲]


text:
جدایسیس کاپوچو نیویس
جدایسیس کاپوچو نیویس (اینگیلیسجه: Jeda (footballer)) (دوْغوم:۱۵ آوریل ۱۹۷۹ (۴۳ یاش) Santarém, Pará) کئچمیشده بیر فوتبالیست و ایندیلیکده بیر مربی اوْلاراق چالیشیر. هوجومچو موقعیتینده اوْیناییب.
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده جدایسیس کاپوچو نیویس گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- فوتبال اویونچولاری
- یاشایان اینسانلار
- ۱۹۷۹-جو میلادی ایلده دوغولانلار
- پارا دوغوملولار
- برزیل میلّی فوتبال تیمی
- ویچنزا کولوبونون اویونچولاری
- روبور سیهنا کولوبونون اویونچولاری
- پیاچنزا کولوبونون اویونچولاری
- کاتانیا کولوبونون اویونچولاری
- کروتونه کولوبونون اویونچولاری
- لچه کولوبونون اویونچولاری
- کالیاری کولوبونون اویونچولاری
- نووارا کولوبونون اویونچولاری


text:
دده قورقود دونیاسی؛ آذربایجان ایدهآللار دونیاسی(۱)
محمدرضا باغبان کریمی
کیتاب دده قورقود، تورک دونیاسینین باتی بؤلومونده ان تانینمیش و دهیرلی اثردیر کی بشریت دونیاسینا باغیشلانمیش و بوتون یئر کورهسینده یاشایان اینسانلار اوچون ایدهآللار دونیاسینی تصویره چکمیش و یاشاییشین دهیرلی بوجاقلارینی آیدینجاسینا بللندیرمیشدیر.
کیتاب دده قورقودون یازیلیش دورانی اسلام ظهورونون ایلک یوز ایللرینه باغلانیر؛ آنجاق اوندان چوخ اؤنجهلر یارانمیش اولدوغو دا اینانیلیر. بو کیتاب حاققیندا علمی متودلار اساسیندا مختلف عرصهلرده آراشدیرمالار ایرهلی سورولموش و دده قورقود دونیاسینین رمزلری مختلف باخیشلار و گؤروشلرله آچیقلانمیشدیر. بونونلا بئله اونون سوسیال ایدهآللاری هله آراشدیریلمامیش قالمیشدیر و بو چالیشمانین اساس هدفی بو عرصهنی آچیقلاماق، ها بئله آذربایجان تاریخی و فلسفی گئدیشلریله ده باغلیلیغینی گؤسترمکدیر.
کیتاب دده قورقود مین ایل بوندان اؤنجه یازیلمیشسا دا، اونون حادثهلری بوندان داها اؤنجهلره گئدیب چاتیر. بلکه ده اوسطورهلر زامانینا عاید اولماسی داها ایناندیریجیدیر. بورادا یاشایان اینسانلارین هوندورلویو بوگونکو عادی اینسانلاردان داها بؤیوک، گؤردویو ایشلر خارقهلر کیمی نظره گلیر و بیر سیرا دوشونجهلره ده توخونماق اولور کی هله اینسان بیلیگی گئنیشلنمهمیش و دوغال اولایلارین نه دنلری تانینمامیشدیر. بورادا دلی دومرول عزرائیلدن هئچ بیر تصوورو اولمادان، آنجاق بیر اینسان اوره یی اولدوغو اوچون اونون دؤیوشونه چیخیر. تپه گؤز بیر گؤزلو جاناوار یوخ، بلکه بیر اینسانین پری)ملائکه(یه نسبت خیانت ائدهرک – یانی اینسانلا پرینین یارانیشیدیر، آمما گؤر کی نه جنایتلر تؤره ده بیلیر. بونلار دوغال بیر اولایلار دئییلدیر، آتجاق اینسان اولغونلوق دورانینی کئچیرمه میش و اؤنوم دوشونجه لریندن یارانمیشدیر. بلکه ده اوسطورهلر دونیاسی نین یارادیلمیشلاری دیرلار.
هله بونلاری دا نظره آلدیقدا، کیتاب دده قورقود چوخ اؤنملی و ده یرلی بیر اثردیر. بیز بو کیتابدا اینسانین ایدهآللارینی، اؤزه للیکله توپلوم حاققیندا تاپیریق. ان قدیم زامانلاردان بیلگینلر، حاکیملر و حکیملر ان ایدهآل، ان ایستهنیلن بیر توپلومو گؤرمک اوچون دوشونجه ایله، قلم ایله و قیلینج ایله چالیشمیشلار. افلاطون بیر اوتوپیا یاراتمیش و اورادا هر بیر اینسانی بیر مهره کیمی اؤزر یئرینده اوتورتموشدور، مقدونیهلی اسکندر دونیانی آلیب، بیر اؤلکه ائتمکله بئله بیر اوتوپیانی یاراتماغا جان آتیرمیش! یوسف بالاساغونلو اؤز دهیرلی اثری “قوتادغو بیلیک”ده قوتلو بیر توپلومون قایدا –قانونلارینی و اینسانلارین نئجه اولدوقلارینی یازیر و تورک سولالهلری قاراخانلیلار بئله بیر اؤلکهنی یاراتماغا چالیشیرلار. اسلام بیلگینلری و سوسیال دوشونجهلی عالیملری مدینه فاضلهنین نئجه بیر توپلوم اولماسی و اینسانلارین نه حاللاردا اولدوقلارینی آچیقلاییرلار. نظامی گنجوی کیمی درین دوشونجهلی بیر حکیم ده “آرمانشهر” دئیه، بوتون علمی – ادبی بیلگیلرینی بیر یئره توپلویوب بشریته تقدیم ائدیر. آنجاق بو ایدهآللار دونیاسی اولان اوتوپیا، مدینه فاضله یا آرمانشهر، دده قورقود کیتابیندا چوخ گؤزهل و آچیق صورتده تصویره آلینیر و بو، بیر حالدادیر کی هئچ ادعا دا اولونمور.
دده قورقود کیتابی ۱۲ بویدان یارانمیش، اوندا بیر ملت و بیر خلق یاشاییر کی بیر سیرا اصلی سیمالار اورتاقدیر. قازان خان، باییندیرخان، بورلا خاتون و باشقالاری بیر بویدا یوخ، بلکه بیر نئچه بویدا اشتراک ائدیرلر. بو گؤستهریر کی کیتابین اولایلاری بیر اؤلکه ده اوز وئریر کی خاقانی و خاتونو بللی دیر؛ آنجاق باشقا بویلار گاهدان مستقل بیر سیما اوچون یارانیر. مثلا دلی دومرول بویوندا قازان خان یوخدورسا، آنجاق دده قورقود یوردوندا باش وئریر. دوغرودان دا ۱۲ بویو بیر رومان کیمی بیر – بیرینه باغلاماق اولور. بیر سیرا بیلگینلر حقلی اولاراق بونو بیر اوزون تاریخ کیمی بیلیرلر و بیر سیرا آراشدیریجیلار اونون اون اوچونجو بویونون اینمهسینی ادعا ائدیرلر.
کیتاب دده قورقود داستانلاری آذربایجاندا اوز وئرمیش و بوگون ده آذربایجانین هر بیر بوجاغیندان، هر داغیندان و هر درهسیندن دده قورقود اییسی گلیر. کیتابدا آدلاری گلن سیمالار هامی اوچون تانیشدیر. حتا داغلار، دره لر، بولاقلار اونلارین آدلارینا دئییلمکده دیر. اوروز داغی، باییندیر داغی، بورلا بولاغی، چیچک بولاغی و باشقا – باشقا آدلار خالقین دیلینده گزیر. دده قورقود مقبرهسی قوزئیده اولورسا، بورلاخاتون بورادا – اورمودادیر. بیر سیرا اولایلار گؤیچه گؤلونده و یا گنجه ده باش وئرسه ده، بیر سیرا اولایلار قاراداغیمیزدا باش آلمیشدیر. دده قورقود بویلاری مختلف فورمالاردا خالقیمیزین کولتورونه، ذهنینه و ائوینه سوزوب گیرمیشدیر. دده قورقود بویلاری افسانهلریمیزده، ناغیللاریمیزدا دا سؤیلنمکدهدیر. اونون عطری –اییسی و قوخوسو یاشاییشیمیزدا دویولور. اوندا یارانان دونیا بوگون آذربایجان خالقینین دونیاسیدیر. بو ایدهآللار دونیاسیندا آنا محبتی، آتا عشقی، اوغول – بالا، آنا – آتا، ار – قادین سئوگیسی، قهرمانلار دونیاسی، عاشقلر دونیاسی، رزم ایله بزم دونیاسی، بوتون یاخشیلیقلار، گؤزهللیکلر، فداکارلیق، درین محبت اینسانلار آراسیندا، سئوگی و سئودا، آزادلیق و برابرلیک، وطن سئورلیک، اینسان پرورلیک، اینسانلارین مثبت سیمالاری بو دونیادا جانلی –جانلی یاشاییر. قهرمانلار سیماسی فیلسوفلارین بگندیگی و تصویره آلدیغی سیمالاردیر؛ سئوگیلیلرین عاشقلرین و معشوقلارین محبتی صاف، تمیز، دوغرو و درین سئوگیدن تؤرنمیش مقدسدیر؛ آتالار و آنالار، اوغول – قیزلاری اوچون بؤیوک فداکارلیقلار گؤستهرن، ار – قادینلار بیر – بیرینه ان وفالی و فداکار، غنیلر همیشه فقیرلرین یادیندا و آج – یالین – چیلپاق اولمایان بیر توپلوم یاراتماق اوچون چالیشماق، هامی ال – بیر اولوب مقدس بیر یولدا دؤیوشمک، یاخشیلیقلارا ده یر وئرمک، پیس خاصیتلری آرادان قالدیرماق بو دونیانین اؤزه للیکلریدیر.
دده قورقود کیتابیندا و یا دونیاسیندا پیس بیر اینسانلا اوز – اوزه گلمیریک، بگهنیلمهمیش بیر گئدیشی گؤرموروک؛ اوغرولوق، آدام اؤلدورمه، خیانت و . . . بو دونیادا یئری یوخدور. بونلار واردیر، آنجاق دده قورقود دونیاسیندان ائشیکدهدیرلر و بو یوردون قهرمانلاری – ایگیدلری و قادینلاری اونلارلا دؤیوش اوچون آیاغا قالخیرلار بلکه آنایوردلاریندا بو اؤزه للیکلر پوزولماسین. یوخسا بورادا دا قهرمانلار اؤلدورولورلر، یاخشیلارین باشینا مین بیر بلا گلیر، بونلار اولماسایدی اصلا قهرمانلیق دونیاسی یارانمازدی. داها دؤیوشه، ساواشا نه نیاز قالیردی؟
۱)آنا محبتی – دده قورقود کیتابیندا بوتون بویلاری آنا محبتی بزهمیشدیر؛ لیریک پارچالاردا آنالار بوتون وارلیقلاریلا اوغلو – قیزا باغلی اولدوقلاری، اونلارین وارلیغینی اؤز عؤمورلریندن واجب و عزیز اولدوغونو یوکسک محبت ترانهلری ایله سؤیله نیلیر. آنا هیجانی، آنا محبتی جوشغون و دورو وارلیغیندان قالخاراق درین اجتماعی – حیاتی معنانین احاطهسینده هیجان مقامیندا اؤزونه یئر تاپیر. بورادا داستانلار بویو و شعر اوزونو آنا طبیعتینین حسی، احساسی دورومو افاده ائدهن بدیعی لوحهلر یارادیر. آنا محبتی بو لوحهلرین اساس موضوعودور، بو محبت نه خارقهلر کی یاراتمامیش!؟ ان بؤیوک قهرمانلار بو محبتدن ائله گوج آلیرلار کی هوندور حیوانلاری قالخیزیب یئره چالیرلار؛ ان غدار دوشمنی باسیرلار و مقدس آرزیلاری دیریلدیرلر. دده قورقود کیتابیندا اولان آنا محبتی، هئچ بیر اوتوپیادا بئله گؤزهل و اینسانی صورتده گؤستهریلمهمیشدیر. بورادا ان گؤزه ل و ائیتهتیک ایدهآللارین تجسومونو گؤرمک اولور.
۲)قهرمانلار بورادا ایدهآل یوللار اوچون دؤیوشورلر؛ ساواشیرلار و ان گؤزهل قهرمانلیقلار صحنهلری یارادیرلار. فداکارلیق، اینسان شجاعتی، اینسان جسارتی الهی بیر گوجه یاخینلاشیر. دوغروسو دا بودور کی خالق یارادان اوتوپیا، تکجه بیر بیلگینین یارادیشیندان گؤزهل و دولغون اولور. قهرمان گوجلو اولاراق، جسارتلی اولاراق، پیسلیکلره قارشی، ظولمه، ظولمته، جهالته، جنایته، خیانته قارشی مبارزهیه چیخیر و خالق ایستهیی، قهرمانین غلبهسیدیر و بئله ده اولور. بو، ایده آل دونیادیر.
۳) سئوگی – محبت دونیاسی، اینسانین یارانیش نهدنی کیمی تعریفلهنیر و نه گؤزهل بدیعی اؤرنکلر وئریر. اوغلان قیزدان اؤتور فداکارلیق ائدیر و قیز اوغلاندان اؤتور. ار، قادینی اوچون جاندان اسیرگمهییر و قادین اری اوچون. آتا و آنا اوشاقلاری نین محبتی یولوندا بوتون وارلیقلارین قورویورلار، اوغلان – قیزلار دا آتا – آنالاری اوچون ان بؤیوک سایغینی بسلهییب هئچ بیر زاد و شئی ایله دهییشمیرلر. جانلی صحنهلری دده قورقود کیتابیندا اوخویاندا هر اوخوجونون توکلری بیز – بیز دایانیر.
۴) بورادا هامی باشی اوجا یاشامالیدیر. آرادا هئچ بیر ظلم، خانلیق، زوراکیلیق یوخدور. هامی آزاد یاشاییر. آزادجاسینا یوردون آبادانلیغی؛، خالقین رفاهی اوچون چالیشیر. زامانی گلنده هامیسی ال بیر اولوب بیرگه چالیشیرلار، دؤیوشورلر، توی توتورلار، یاسلاردا بیرگه یاشیرلار. بورا دده قورقود دونیاسیدیر. آذربایجان ایده آللار دونیاسی.
۵)بورادا ایگیدلرله قادینلارین فرقی یوخدور؛ ایگید ده دؤیوشه چیخیر، زحمتلره قاتلانیر، آنجاق سئویب سئویلیر ده. قادین دا ایگیدله چیگین چیگینه دؤیوشه چیخیر، زحمتلره قاتلانیر، حتا سئویب سئویلمک حاققینی الدن وئرمیر. بیر سیرا بویلاردا – قانتورالی بویوندا – سالجان خاتون اؤز ایگیدیندن ده دؤیوشکن، هر ایشده اوندان قاباق حاضر اولان بیر قادین دیر. سئوگی و سئودا آلانیندا دا قانتورالیسدان دالا قالمیر. بو دا دده قورقود دونیاسینین ان دهیرلی اؤزهللیکلریندندیر.
دوغرودان بو دونیا ایله – دده قورقود دونیاسی ایله کوراوغلو یارادان اوتوپیادا – چنلی بئلده بنزهرلیکلر نه قدهر یاخیندیر؟ چنلی بئلده قهرمانلار وار گوجلریله دؤیوشه قالخیرلار، زحمتلره قاتلانیرلار، سئویب سئویلیرلر. بورادا ایگیدلرله قادینلار بیردیرلر. محبت دالغالانیر، دؤیوش وقتی دؤیوش، توی زامانی توی، یاس وقتی ده یاس توتولور. آنجاق هامی بیردیر. کوراوغلو باشقا دلیلرله بیر اوتوروب، بیر یئییب – ایچیر، اونلارلا بیرگه ده چالیشیر، دؤیوشور و سئویشیر. نگار دا کوراوغلودان دال قالان دئییل!
دده قورقود دونیاسی نین قایدا – قانونلاری کوراوغلونون چنلی بئلینده داوام ائدیر. بو داوام قیریلمامیش، هله آذربایجان ایدهآللار دونیاسیدیر! . . . (آردی وار)


text:
بیزیم بو آغامهدی بیردنهدیر، بیر دنه. آللاه اونو بیزه چوخ گؤرمهسین. من بیر سؤز دئییرم سیز بیر سؤز ائشیدیرسینیز. حقیقتن اونونلا دوشمهیینجه بیلمزسینیز کی من نه دئییرم. الی آچیقلیقدا کیشی تامامدی؛ پیس گونده قارداشدان یاخیندی؛ دار گونده اؤلر سنی تک قویماز؛ باشین آغریسا او تب ائلر. باخ، بو آدامین حاققیندا هرنه دئسم هئچ یوزدن بیرینده دئمهمیشم. یازیق چوخدانایدی آزی گونده اون دفعه منه دئییردی:
– به سن نییه شعیرلرینی چاپا وئرمیرسن؟ بابا فیسده، اینستادا سنین شعیرلرینی مین-مین لایک ائدیرلر. سن قورخما چاپ ائله، سنین کیتابینی هاوادا وورارلار. بیر ده بیز اؤلمهمیشیک کی، هرهمیز ایکی- اوچ یوز دنه آلساق ایکی گونه چکمز قورتولار سنین کیتابین. سنین ایشین اولماسین، ساتماق منله. سن فقط چاپ ائله!
آغامهدینین گؤزوندن ایراق آروادا وعده وئردیم کیتابین منفعتینه هم فرشی تازالایام، هم ده بیر کناره سالام یانینا. فرشی ساتدیم وئردیم ناشیر دوستوما. بیر ایل دالینجا قاچاندان سونرا آخیردا اؤزوم طراح، ویراستار تاپدیم. اونلاردا دؤرد- بئش آی منی شیرین-شیرین اویناداندان سونرا، دوققوز آی دا یکسره ایرشاد ایداره سینه یول دؤیدوم. خولاصه کیتاب ایشیق اوزو گؤردو. یئرده، گؤیده دورموردوم. کیتابین شکیلین قویدوم فیسه، تلگراما، اینستایا، واتساپا. وئردیم اوغلوم تویوت ائلهدی، قیزیم یوتیوپا قویدو، آروادیم شیشه- شیشه بوتون قوهوم قونشویا خبر وئردی.
سحر- آخشام هی تبریک ایدی اویان- بویاندا یازیردیلار. آللاهدان گیزلین دئییل سیزدن نه گیزلین، قارداشلاریمین آدینا اؤزومه پئپسی آچدیم، وئردیم آلتی مئتیرده بنئر یازدیلار ووردولار قاپییا:
«شاعیر گرانقدر اوستاد بادمجان اوغلو!
اوتای-بوتای آذربایجاندا تایسیز کیتابینیزین ایشیق اوزو گؤرمهسینی سیزه، عائیلهنیزه، محله اهلینه، شهرداشلاریمیزا، وطنداشلاریمیزا، دونیا اهلینه تبریک دئییریک.»
بیر آی دا بئله کئچدی، آمما کیتاب آلان اولمادی کی اولمادی. ناچارلیقدان زنگ ائلهدیم عزیزدوستوم آغا مهدییه؛ موشتولوق وئردیم، دئدیم:
– آغا مهدی، امرین اطاعت اولدو. کیتاب حاضیردی. نئیلهییم؟ نئچه یوزون گتیریم سیزه؟
آغامهدی دئدی:
– تلگرامدا گؤردوم. جیلدی ائله جالیب دئییلدی، آمما اولسون، سنین کیتابیندی دا، بوطرفدن کئچنده بیرینی ده وئر بیزیم دفتره. اوشاقلارا تاپیشیرارام ایستهین اولسا سنه خبر وئرسینلر.
بیر ایکی اوچ آی دا بوجور کئچدی؛ گؤردوم اولمور. هرگون بئش- آلتی کیتاب قولتوغوما ووروب ، شهرین بوتون انجمنلرین گزدیردیم. شهرین اهلینی بئش آی اوزدن آپاراندان سونرا نهایت دؤرد کیتاب ساتدیم؛ اللیسینی ده اونا بونا پای وئردیم؛ هله ۹۴۵ جیلدی ده ائوده قالیردی.
آروادین یاواش- یاواش سسی چیخیردی:
– فرش جهنم، بولار نه واختاجا قالاجاقلار بوردا؟ قالخ آیاغا، گئت آغا مهدیله مشورت ائله، گؤر نه دئییر؟
آغامهدییه اون یول زنگ ائدندن سونرا بویوردو:
– بوجور اولمازکی، بیر شام وئر، بیر ایکی ایستکان زهریماردان زادن؛ گلیم گؤرهک سنه نه ایش گؤرمک اولار.
او دورد بئش کیتابین پولونا بیر ایکی دنه پوفک آلدیم؛ شام بیزدن، مشورت آغامهدیدن؛ حسابی یئییب ایچندن سونرا آغا مهدی دئدی: -«دوغوردان کیتابلار قالیر؟» – «هه، واللاهی!» ائشیدندن سونرا بویوردو:
– بابا بئکار آدامسان، بئش قیرانا گولله آتیرسان، صاباحدان آپار کیتابلاری خیاواندا دؤشه، سات گئتسین دا! هم کیتابلارین پولو قاییدار، هم ده بو بئکارلیقدان یاخا قورتارارسان.
ایندی هر سحر تئزدن کیتابلاری پیادارودا دؤشهییرم. «سد معبر» مامورلاری گلیب پول ایستهییر؛ هرنه یالواریرام: – «بیرزاد ساتمامیشام، هله پولوم یوخدو، گؤتورون کیتاب آپارین!» هئچ بیرینین قولاغینا گیرمیر. پادار دئییرلر:- «یا پول وئر، یا دا بو زیر- زیبیلی ییغیشدیر بوردان…!»
بیزیم بو آغامهدی بیردنهدیر، بیر دنه. آللاه اونو بیزه چوخ گؤرمهسین. من بیر سؤز دئییرم سیز بیر سؤز ائشیدیرسینیز. حقیقتن اونونلا دوشمهیینجه بیلمزسینیز کی من نه دئییرم. الی آچیقلیقدا کیشی تامامدی؛ پیس گونده قارداشدان یاخیندی؛ دار گونده اؤلر سنی تک قویماز؛ باشین آغریسا او تب ائلر. باخ، بو آدامین حاققیندا هرنه دئسم هئچ یوزدن بیرینده دئمهمیشم. یازیق چوخدانایدی آزی گونده اون دفعه منه دئییردی:


text:
آذربایجان چاغداش ادبیاتیندا اؤن سیرالاردا دایانان شاعیرلر سیراسیندا محمدرضا ملک پور – ناظر شرفخانه ای نین آدی گؤرکملی بیر دورومدا جلوه له نیر. اونون فارسیجا و تورکجه شعرلرینده اولان گوجلو مهارتی قاباریق شکیلده اؤزونو گؤسته ریر؛ دیلی نین محکم لیگی، ادبی اینجه لیک لری و دیلین اویناقلیغی شاعیرین دیل، دوشونجه و دویغونون ظرفیت لریندن دوزگون یارارلاندیغینی آشکارا چیخاریر. ناظر قدرتلی شاعیر اولدوغو حالدا، قلمی الیندن یئره قویمایان و یاشاییش بویو قلمی الدن بوراخمایان بیر شاعیر کیمی یازیب یارادیر. ناظر اون ایکی یاشیندان شعر دونیاسینا گیرمیش و بوگون ۷۰ ایللیک بیر شاعیر کیمی گوجلو، باجاریقلی و قوجامان شاعیریمیز کیمی دایانیر. بوگونه قدر بو ۷۰ ایللیک شاعیرلیق دونیاسیندا هئچ بیر گون قلمی یئره قویمامیش و همیشه جانلی تصویرلر، درین دوشونجه لر و اینجه دویغولاری یاراتمیشدیر. ناظرین شعر دفترلری بونلاردان عبارتدیر:
اولدوزلو دنیز
شئهلی سحر
ماهنی لی چای
اورمو دریاچه سی
سون ایستک لر
اونون شعرلرینده اولان اؤزه للیکلری سایماق ایسترسک بو قونولارا اشاره ائتمه لی ییک:
ناظر دقتلی بیر شاعیردیر
۲) شعرلرینده صمیمیت دالغالانیر
آتالار سرزوندن ، خالق دئییم لریندن، دیل اینجه لیک لریندن یئرلی یئرینده گؤزلجه سینه یارارلانیر. او، دیلیمیزین اؤزه للیک لرینه تانیش دیر و بو گؤزه للیگی منیمسه میش و اونا عشق ایله یاناشیر و آنادیلینی پری لر و ملک لر دیلی کیمی گؤزل، شیرین و مقدس ساییر.
آنجاق بو اؤزه للیک لرین آردیجا بونلاری دا آرتیرماق گره کیر:
ائل سئورلیک، وطن پرورلیک و انسان سئورلیک
طبیعته ماراقلی اولان بیر شاعیردیر. طبیعتین گؤزه للیک لری، داغلار، یاماجلار، چایلار و سایره بوتون گؤزه للیک لریله اونون شعرلرینده جانلانیر و شاعیرین اورَک سئوگیسیله اوخشاییر.
انسان آرزیلاری، اورک دؤیونتولری، سئوگی و محبت دویغولاری تام بوجاقلاریلا جانلی – جانلی سسله نیر و دیله گلیر.
اورک چیرپینتیلاری بدیعی و شاعیرانه صورتده تجسم اولونور و بو تجسم شاعیرین شعر قدرتیندن آسیلی اولدوغو بللی دیر.
شاعیرین مهارتی، پارلاق استعدادی، هر بیر ساحه ده اؤزونو گؤسته ریر. آخیجی طبعی اونون شعرلرینی موم کیمی آغیزلاردا اریدیر و اورکلره سوزدورور.
او طبعینی بوتون شعر فورمالاریندا و شعر قالیبلاریندا سیناییر و بو سینامالاردان باشی اوجالیقلا میدانا چیخیر. مثنوی، غزل، قوشما، گرایلی و سربست شعر اولسون اونون شعری آخساقسیز، گؤزل و اوره یه یاتان دیر.
فلسفی گؤروشلو و کائناتا دریندن اینانان دوشونجه لی شاعیردیر.
درین مطالعه یه مالیک بیر شاعیردیر. او، تحصیلینی حوزه ده و بیلیم یوردوندا تاماملادیغی اوچون هم حوزه قونولارینا و هم بیلیم یوردلاری نین شیوه لریله تانیش بیر عالیم دیر. او، بؤیوک عالیم لرین، متصوفانه فیکیرلریله تانیش دیر؛ فقه و اوصولا مسلط، الهیات قونولاریلا آشنادیر، بو قونولاری شعره چکمکده بؤیوک قابیلیته مالیک اولان شاعیردیر. عئینی حالدا مدرن بیلیم لرله عؤمور سورموش و یئنی بیلیم لرله ده یاشامیشدیر. او، فلسفه نی اوخودوغونا کیفایتلنمه میش، بلکه ایللر بویو فلسفه درسلرینی تدریس ائتمیش و بونا گؤره فلسفه، حکمت و عرفانی قونولار بوتون اوجو – بوجاقلاریلا اونون شعرلرینده گؤرونمکده دیر.
اونون شعرلریله چاغداش شعریمیزه فلسفی باخیشلار هدیه وئرمیش و دونیا گؤروشلرینی پای گتیرمیشدیر و بئله لیکله شعریمیزین دولقونلاشماسیندا بؤیوک رول اوینامیشدیر. بونلارین کناریندا ناظرین شعرلرینده گؤزل رندلیک واردیر و زاهدلری انتقاد اوددوندا یاندیریر و طنز ایله سؤزلرینی دئمه یه قادردیر:
آماندیر قویمایین زاهد کیمی بد ذوقو رضوانه
کی قورخوم وار او نعم المستقر بئس القرار اولسون.
ازلدن عشقیله عقل اورتاسیندا کشمکشلر وار
او ایستر شور و شوق اولسون، بو ایستر آه و زار اولسون.
ناظرین فلسفی و عرفانی دونیاسینی دویونجا گزمک گرکدیر تا اونون دئییم لری، شیوه سی و دونیا گؤروشو ایله انیش اولوب و گؤزه للیک لری و اینجه لیک لری آیدین صورتده گؤروب لذت دویسون. اوندا گؤره جکدیر کی شاعیرین دویدوغو گؤزه للیک لر و دونیتا گؤروشویله دونیایا باخماق نه قدر گؤزلدیر. سئوگی، انسان و مجازی عشق، عئینی حالدا تانری یا اولان عشق حقیقی دونیا نه قدر گئنیش و جذبه لی دیر. شاعیر اوره یینده اولان سئوگی – مجازی و حقیقی عشق – هر ایکیسی بیرگه چیرپینیر و بیر – بیرینی اولغونلاشدیریر. بیریندن قاچیب بیریندن آسیلی اولماییر بلکه هر ایکیسینی منیمسه ییر و لذت دویور . شاعیر بو لذتی و بو دادی اوخوجولارینا دادیزدیریر.
اونون باخیشیندا شعرین جوهری عشقدیر و شاعیرده عشق اولمایینجا شاعیر اولاماز. او شعر یازیر اورک چیرپینتی لارینی گوجلندیریر و بو چیرپینتیلارینی شعرلرینه آخیدیر و بئله لیکله ده ایستک لرینه یاخینلاشیر. شعر شاعیرین الینده بیر وسیله دیر عشقه – سئوگیه یاخینلاشماق و اونو منیمسه مک اوچون.
منجه حیات بؤگلو دئییل، وئرگی دیر
داغ دؤشوندن آخیب گلن چای کیمی.
گونش دئدین هامی نین دیر بیرلیکده
اونو هئچ کیم بؤله بیلمز پای کیمی.
سئوگی حیاتین کره کلی قونوسودور. اونسوز حیات معناسیزدیر، بوشدور. عشق – آزادلیق دیر؛ انسان سئوگی سیز یاشایا بیلمز، اولغونلاشا بیلمز. عشق انسانیین خمیرمایه سی دیر، اونون جانی و روحودور؛ یاشاییشا معنا وئره ن عشقدیر و عشق تانری وئرگیسی دیر.
ناظر آکادمیک سویه ده بیر اوستاد و عالیم شاعیردیر. شعرلرینده آخساقلیق تاپماق چتین دیر؛ شعرلرینده دقتلی بیر شاعیردیر . اونون شعره تسلطو داها آرتیقدیر او بوتون شعر فورمالاریندا و آهنگ شیوه لرینده و بحرلرین قالیبلاریندا ، شعرین بزه ک – دوزک لرینه، اینجه لیک لرینه و شعر صنعتلرینه دریندن تانیشدیر. آنجاق بونو دا آرتیرماق ایستردیم کی کلاسیک شاعیرلریمیزین عکسینه کی شعرلرینده سمبولیزم او قدر آغیر، درین و یوک آلتیندا ازیلمیشدیر کی شاعیرلرین بوتون سؤزلری باسدیریلمیش قالمیشدیر و اؤرتوک آلتیندا عرفان دا گیزلنمیشدیر کی بوگونون اوخوجولاری اونلاری آچیقلامادا چتینلیک لر چکیر و هله تفسیرلره احتیاج دویولور، ناظرین سیمگه لری آیدین آچیقدیر؛ اسکس عرفاندا هر اوخوجو اؤز تعبیرلری و اؤز دوشونجه سیله اونلارا یاناشیرسا، ناظرین سیمگه لری، ایماژلاری و ایمالاری چون ساده، شیرین و گؤ زلدیر؛ آنجاق چاغداش شعریمیزده بو عرفان آیدین، گؤزل صورتده شاعیرانه لیک لرله بیان اولور. غملر – غصه لر، شادلیقلار و شنلیک لر دقیق صورتده اؤز معناسیندا ایشله نیلیر. شاعیر لطیف و اینجه دویغولارینی تام آیدینجاسینا و آچیقلیقلا کلمه لره بورگه له ییب باسدیرما یئرینه گؤزل شکیلده و تام اینجه لیک لریله اوخوجوسونا چاتدیرماغا چالیشیر و شعریت دالغالانیر. داها هجران دئدیکده وطندن – یاردان و انسانلاردا آیریلماق معناسیندادیر، هپروت دونیاسیندا آیریلیب رئال بیر دونیا یارانیر. تانری نین سئوگیسی ده باسدیریلماییر، گؤزلجه سینه آیدین – آشکار بیان اولور و اوخوجو بو عشق و سئوگی ایله یاشایا بیلیر و منیمسه ییر.
همیشه دئدیگیم کیمی ناظرین شعر دیوانی بوتون شعر اوخوجولارینا، اؤزه للیکله گنج شاعیرلریمیزه درسلیک لر کیمی دیر. ایستر غزل، ایسترسه قوشما و گرایلی، حتا سربست شعرلری آخساقسیزدیر و گؤزلدیر و گنج شاعیرلر اونلاردان درس آلا بیلرلر. ناظر کلاسیک ادبیاتین اکثر نوعلرینده شعرلر یازیب و اؤز اوستادلیغینی هم لیریک و هم ساتیریک شعرلرده گؤسترمیشدیر. او هر بیر دوشونجه و دویغو اوچون و هر بیر ؤانردا شعر دئمک ایسته ییرسه ده یرلی و مناسیب فورمانی سئچیر او جمله دن لیریک شعرلره غزلی سئچدیگی حالدا، ساتیرا و طنز موضوعلارا قوشمانی یارارلی بیلیر. او بئله لیکله بدیعی دیله مالیک اولدوغونو دا گؤسته ریر. شعر فورماسینی موضوع اساسیندا سئچدیگی کیمی، بحرلری و آهنگلری ده اونلارا موناسیب سئچیر و بدیعی تصویرلر یارادیر:
جان ائوی قارانلیقدیر، مئی چراغینی یاندیر
تا مگر ایشیقلانسین باده دن بو کاشانه
نوحِ عشقه دریاده باده بادبان اولسا
توش گلر نه تشویشه، باش ایه ر نه توفانه.
زاهدا! گر ایچسن مئی، عقل آتین ائدرسن پئی
سن ده اوز قویارسان هئی من کیمی بیابانه.
عقل دفترین بوکدوم، زُهد خیرقه سین جیردیم
دلبریم آچان گوندن لبلرینده میخانه. . .
ناظرین تام شعرلرینده ایشه آپاریلان ترکیب لر، دئییم لر، اصطلاحلار و اوخشاتما – بنزتمه لر هامیسی جانلی، گؤزل و شاعیرانه دیر . دیلین گؤ زه للیگینی دویماق اولور و اوخوجونو تورک دیلینه ماراقلاندیریر و اونون جانلی جانلی گؤزه للیک لریله تانیش ائدیر. دوغرودان دا شاعیر گوجلو اولاندا دیلی اوخوجویا سئودیریر، شعری سئودیریر و اونو شاعیرلیگه چاغیریر. غزللرینده شاعیرانه صنعت لر، بدیعی ایفاده لر، بنزتمه لر، مبالغه لر، تضادلار، پوئزییا دیلی، باهارین رنگارنگک لیگی، قوس قزحین سایسیز چالارلاری، طبیعتین گؤزه للیگینی و انسانین عظمتی گؤز اؤنونده جانلانیرو بورادا شاعیرانه ایفاده لرله برابر خالقین دانیشیق فورمالاری بیرله سیر. هر بیر غزلده موضوعا باغلی یاراشیقلی بحرلر و وزنلر دن یارارلانیر، شعرین آهنگی اوخوجودا خاص بیر دویغو یارادیر و شعری ابدی اولاراق اورکلره یاتیردا بیلیر. شعر گؤزل ناخیشلارلا بزه ییر، کلاسیک عنعنه لریله بوگونکو صنعتلری بیرلشدیریر و مرکب قالیبلاردان اوستادلیقلا فایدالانیر.
ناظرین دیل دردی واردیر، او آنادیلینه باغلی بیر شاعیردیر و دیلی نین یاساق اولدوغوندان آجینیر و بو یاسقلیق اونو دا اینجیدیر:
گؤزومو آچاندا بیزیم اؤلکه ده
گؤروشمک یاساقدیر، دانیشماق یاساق
جوهریم قورویوب، قلمیم سینیب
بو آغیر دردلردن یازیم نه سایاق؟
او انسانی اشرف مخلوقات ائده نی دیل سانیر و تانری انسانا سجده ائتمه یی ملائکه لره امر ائتدیگی دلیل انسانین ناطق اولدوغو و بئله لیکله ده دوشونجه لی اولدوغوندان تؤره نیر؛ آنجاق دیلی اولمایان انسانی انسانیتدن قیرانلاردیرلار. دیلی یوخ انسان عنوانلی شعرینده دئییر:
دیل ائده ر هر کسین وارلیغین اثبات
دیلی یوخ انسانین دیری لیگی یوخ
ائلینی – دیلینی آتیب دانانین
دونیادا هئچ زادا ایلیشیگی یوخ.
شاعیر بونلاری بیله رک اوجا سسله فریادا گلیر و دئییر:
اوجادان دئییرم ائشیدین، بیلین
وارلیغیم، حیاتیم دیلیمدیر، دیلیم
ائلیمی – دیلیمی دانا بیلمه ر
دوغرانسام بو یولدا من دیلیم – دیلیم.
شاعیر تاریخه تانیش بیر شاعیردیر و اونا گؤره دیلینی باغلایان ظالیملره فریاد قوپاریر و بئله سؤیله ییر:
بیر عؤمور باغلی قفسلرده قفسلندیم من
شیدا بولبول کیمی، آما یئنه سسلندیم من
دیلیمی باغلادیلار، تکجه گناهیم بو ایدی
بیر آغیز گولمه یه بو باغدا هوسلندیم من.
ناظر سؤزونو شاعیرلره دئییر و اونلاردان بئله گؤزله ییر کی اونلار دیللرینه ییه دورسونلار:
هم الین هم قلمین تورکجه یازان وار اولسون
سنه مولا علی هر یئرده نگهدار اولسون.
تورکو غیرتلی شهامتلی ایگیدلر دیلی دیر
قویمایین جان سیزه قوربان، بئله دیل خوار اولسون!
ناظر بیر شاعیردیر و شاعیرلردن گؤزله ییشی واردیر. او شاعیری نئجه گؤرمک ایسته ییر و شاعیردن انتظار نه اولا بیلر موضوعو نئچه – نئچه شعرلرینده مطرح اولور.
حقی سؤیله دیلین دوشسه
هم ساغین هم سولون دوشسه
بوستان ایچره یولون دوشسه
قول – بوداقلی تاغ اول شاعیر!
چاغلا، شاققیلدا، جوش سئل تک
اگمه باش هر کسه یئل تک
داغ دا اولسان چنلی بئل تک
سیلدیریملی داغ اول شاعیر!
ناظر چوخلو شعرلرینده شاعیرلره اوز توتوب اونلاردان گاهدان سیناماق ایسته ییر، گاه سیزلاییر و گاهدان چیغیریر. شاعیرین آرزوسو – دیله گی واردیر؛ آنجاق بو آرزی – دیلک ده مقدس دیر. اونون بیر آرزوسونا قولاق آسالیم:
ایسته مه رم خنجر اولام پولاددان
اورکلری دلیک دلیک دلم من
آرزیلارام دستمال اولام ایپکدن
گؤز یاشینی آخان کیمی سیلم من.
بئله بیر شاعیر انسانلاری آزاد و باشی اوجا ایسته ییر و اونلارا وئردیگی نصیحت بودور:
شومشاد کیمی یاشا عؤمور باغیندا
هئچ بیر بَیه، هئچ بیر خانا اگیلمه
بیر آللاهین قاباغیندا اییل دور
اوندان باشقا هئچ سلطانا اییلمه! (ص ۱۲۸)
شاعیرین آرزیلار بول – بول اولورسا دا، بوتون انسانلارین آزادلیغی و اؤلکه لرین آبادلیغی اؤن پلاندا دایانیر:
شاعیر نه ایسته ییر؟ بیرلیک نغمه سی
اوخونا شهرده، اوخونا کندده
پوزولا سرحدلر، اؤته آیریلیق
آزادلیق یاییلا هر مملکتده
عدالت قورقوسون قوراق ایسته ییر. (ص ۱۱۶)
دوغرودور شاعیر زامانین ایستک لریندن دانیشمالی دیر. خالقین دردینی سؤیله مه لی دیر، یوخسا شمع و پروانه دن دانیشماق خالقین هئچ دردینی آزالدا بیلمه میشدیر. شاعیر دوزگون تانییان و دوزگون سؤز سؤیله ین اولمالی دیر. او دوستلاری و دوشمانلاری دوزگون تانیمالی دیر و اونلارین اوزونو خالقا تانیتدیرمالی دیر؛ بونا گؤره ده بیر سیرا تولکو صفت آسلان پالتارینا بورونسه ده، شاعیر اونلاری رسوای ائتمه لی دیر. شاعیر بو قونویا اشاره ائده رک یازیر:
اونداکی انصافسیز انصافدان دانیشیر
آسلانلار دونونو تولکولر گئییر
آغیزلار ایشله ییر، بئیینلر یئییر
پری دن، ملک دن نه یازیم سنه؟ (ص ۱۱۱)
شاعیر ائلینه باغلی اولدوغو حالدا وطنینه ده باغلی دیر و آذربایجان شاعیرین وطنی اولاراق همیشه دیلینده گزیر
عزیزدیر وطنیم، عزیزدیر ائلیم
بال کیمی شیریندیر آنادیلیم
شاللاقلار آلتیندا قابارسا بئلیم
اؤزومو یادلارا ساتان دئییلم.
او ائلینه وفالی قالاراق، بیر مبارز شاعیر کیمی یولوندان دؤنن دئییلدیر:
ناظیرم باشیما یاغسا مین جفا
ماحالدیر اولام بی وفا
آلدیغیم صداقت، ساتدیغیم صفا
آرپانی بوغدایا قاتان دئییلم.(ص ۱۲۷)
ناظر سئوگی شاعیریدیر و سئوگی دن گؤزل معنالاری بسله ییر. سئوگی و محبت حاققیندا بئله سؤیله ییر:
حیاتا روح وئره ن سئوگی دیر سئوگی
سئوگیسیز حیاتین دوداغی گولمز
اورکده اولماسا ایستک – محبت
انانین هئچ زامان دؤیونه بیلمز.(ص ۱۴۰)
یئنه عشق حاققیندا بئله دانیشیر:
عشق آتش سوزنده ی آلام بشردیر
عشق اولماسا وارلیق بشره مایه ی شردیر
عشق ایله چیچک قونچالانار قونچا آچار گول
عشق ایله طراوت باغی نین گوللری تردیر.(ص ۳۱۲)
شاعیر سربست شعرلرینده ده قیسا صورتده دویغولو سؤزلرینی سؤیله مکدن واز کئچمه ییر و صاف – ساده سؤزلرله بئله سؤیله ییر:
گونشه بنزه ین الینی اوزالت
وفا سونبولویم
در، آپار منی.
سنسیزلیک غمیندن قویما سارالام
محبت گولویم
در، آپار منی. (ص ۱۸۵)
ناظرین شعر دیوانیندا اورمو دریاچه سی اوزون بیر منظومه دیر و اوستاد شهریارین سهندیه منظومه سینه بیر بنزتمه اولورسا دا، گؤزل ایماژلار و تصویرلرله دولور. سهندیه داغا خطاب اولاراق یازیلمیش و داغا سیغینیر، آنجاق ناظیر سویا – دنیزه گیرمک دیله ییر. او، اولدوزلو دنیزلره شهر سؤیله ییر و اورمو دریاچه سینی الهام قایناغی بیله رک اونا سؤیکه نیر و بیر شاه اثر یارادیر. شاعیر اورمونو مقدس وطنی نین بیر پارچاسی بیله رک اؤزونه وحی و الهام قایناغی ساییر و اوره یینی دریایا بوشلاییر و بئله دیله گلیر:
بیر عؤموردور کی تقلا و تلاطومله جوشورسان
قایالار داغ کیمی دورسا قاباغیندا دوروشورسان
گئجه – گوندوز ووروشورسان
کهنه تاریخلرین زیوری سن، زینتی سنسن
کئچه جکلردن او خوش خاطیره لر لذتی سنسن
جام جمدن مئی ایچن، میکده لر حؤرمتی سنسن
چیرپینان سینه میز ایچره او حلاوتلی یادین دیر
گزمه یه زیروه لری همت غیرت قانادین دیر
شانلی چیچست آدیندیر. . . (ص ۸۶)
اورمو دریاچه سی پوئزییاسیندا دریاچه نین اطرافیندا یاشایان بؤیوک عالیم لری شیخ محمود شبستری، خیابانی و معجز کیمی شخصیت لری یئتیردیگی اوچون آلقیشلاییر. و نهایتده شاعیر اوره یینی آچاراق بوتون دونیانین گؤزه للیگینی ایسته ییر و اوجا سسله دئییر:
قوی بیزیم اؤلکه کیمی گون – گونش اولسون هامی یوردلار
بو زاماندیر کی شاعیر بونا اینانیر کی داها غم – غصه بوتون دونیادان کؤچون و هامی آزاد اولاجاقدیر:
ائله بیر اؤلکه ده غم – غضه اوره کلرده قالارمی؟
آجی حسرتلر آیاقدان مگر انسانی سالارمی؟
اوردا گوللر سارالارمی؟
قونچالار رنگی سولارمی
عؤمر پیمانه سی زهریله دولارمی؟ (ص ۹۳)
شاعیر بیر بُعدلی اولمامیش و تکجه گؤزه للیک لری گؤرمه ییر بلکه اونونلا برابر نامردلیکلرله ده گؤرور:
بوردا نامرد یاشاییر حؤرمتیله ، مردی بوغورلار
هر کیم ایستیر دئیه حق باشین ازیب بورنون اوغورلار
قانیلا قانی یویورلار.
بوردا هر بیر دؤیونن سینه یه مین نیزه ساچیلمیش
بوردا بیر حق آرایان ، دوغرو یازان، دوز دانیشان یوخ
مین آیاقدان چکه نیم وار
بیر الیمدن یاپیشان یوخ
ساواشان وار، باریشان یوخ
رحم دن ذره نشان یوخ. . . (ص ۹۵)
البتده بونلاری آردیجا شاعیر خالقینا اورک وئریر و قیشین گئده جه یینی و گوللو باهارین گلدیگینه اومود یارادیر. شاعیر آغی دا گؤرور، قارانی دا؛ شادلیغی غملرله گؤرور و رئال دونیانین گؤزه للشمه سینه یول گؤسته ریر و اورکلرده اومود، آرزیلارین چیچکلنمه سینه چالیشیر.
ناظیر شرفخانه ای سهندیه شعرینه ماراقلی اولاراق، بیر نئچه شعرینی همان هاوادا یازیب یارادیر او جمله دن شهریارین اؤلومونه حصر ائتدیگی شعرینی (ص ۹۷) همان فورمادا یازمیش “خالقیمین گور سسی” (ص ۱۰۲) عنوانلی شعرینی ده همان وزنده و همان سایاقدا سؤیله میشدیر.
ناظیر بیر دونیا گؤرموش، دین آدامی و اسلاما ایناملی بیر شاعیردیر و دینین اینجه لیکلریله نسبن بیر اوزمان کیمی توخونور؛ آنجاق خرافه لری ده آیدینلاشدیریر و خرافه لری مسلمانلارین گئریه قالما سببی کیمی تانییر و تکرار اولاراق خرافه لرله مبارزه آپاریر و اینانیر کی:
ملت اولسا خرافه دن آزاد
بللی دیر مملکت اولار آباد. (ص ۲۰۹)
شاعیرین وطن سئورلیک روحیه سی اونون بوتون شعرلریندن سسی گلیر و حب الوطن من الایمان عنوانلی شعری بونون تثبیتینه یئترلی بیر سنددیر:
ای وطن! سنسن اوره ک مولکونده سلطانیم منیم
نازنین یاریم منیم، نازنده جانانیم منیم.
ای وطن سندن تاپیب معنا حیاتیم – وارلیغیم
ای گؤزل، سندن آلیب نشأت اتیم، قانیم منیم. . . (ص ۲۷۱)
ناظیرین یارادیجیلیغیندا مختلف قونولار یئر آلیر و بیر بعدلی شاعیر دئییلدیر او جمله دن طنز و لطیفه یه ده علاقه بسله ین بیر شاعیردیر. بورادا اسباب غنا و اسباب زنا شعرینی اوخویاراق اونون درین فیکیرلرینی ده اوخوماق کیمی دیر:
بیر زورناچی نین دوشدو یولو مسجده بیر گون
تا ائیله یه بیر میّت اوچون فاتحه خوانی
زورناسینی گیزلتمیشیدی گرچه جیبینده
اما اوجونو گؤردو اونون ملا فلانی
قیشقیردی کی ای ملحد لامذهب بی و دین
نه اوزله گتیردین بورا اسباب غنانی؟
ائتدین حرم حضرت معبودی ملوّث
پامال ائله دین حؤرمت آیین خدانی
هم احمد مرسل اوره یین درده گتیردین
هم دیده سی گریان ائله دین آل عبانی
القصّه ائله زورناچینی قویدو فشاره
تا الدن اونون کؤچدو بوتون صبر و توانی
ال آتدی یاپیشدی آقانین . . . . . . . . . .
سیخدیقجا چیغیردیردی او شیخ العظمانی
غیض ایله دئییردی: من اگر مسجده بیر یول
اسباب غنا حمل ائله سم جیبده نهانی
سن بس نییه دیرماشدیریسان گؤز قاباغیندا
هرگون نئچه یول منبره اسباب غنانی، . . . (ص ۵۱۹).
نهایت بونو دئمک لازیمدیر کی ناظیر دوزگون، باشی اوجا و خالق شاعیری دیر و دوزه دوز، ایریه ایری دئمیشدیر و عؤمرونو شرافتله – شرفله کئچیرمکده دیر:


text:
موغانلی ایکی صنعتکار حیاتلارینی ایتیردیلر
تاسفله، یاییلان خبرلر اساسیندا موغان بولگهسینین تانینمیش ایکی صنعتکاری بیر نئچه گون عرضینده جانلارینی الدن وئرمیشلر.
عاشیق قادر رسولی – عاشیق
موغان و قاراداغ بؤلگهسینده عاشیق صنعتیمیزین تانینمیش سیمالاریندان اولان «عاشیق قادر رسولی» ۱۳۴۸نجی ایل اهر شهرینده دونیایا گؤز آچمیش و قاراداغ ماحالینین بیر چوخ ساکینلری کیمی یئنی یئتمهلیکدن عاشیق صنعتینین وورغونو اولموشدور. ایلک اوستادی عاشیق غلام آقازاده اولموش و اونون تعلیمی ایله عاشیق صنعتینین سیرلرینی اؤیرنمهیه باشلامیشدیر. سونرالار موغانین پارسآباد شهرینده عاشیق صنعتیله مشغول و ائل آرا رغبت قازانان موغان صنعتکارلاریندان اولموشدور. عاشیق قادر رسولینین یارادیجیلیغیندا خصوصی یئری اولان اونون ایران-عراق محاربهسینه دایر عاشیق منظومهسیدیر. تاسفله بو صنعتکار آبان آیینین ۸نجی گونو کرونا ویروسا یولوخما سببیندن پارسآباد شهرینده وفات ائتمیشدیر.
غلامحسین جلالی(غلام) – اویونجو و رئژیسور
تانینمیش اویونجو و رئژیسور «غلامحسین جلالی(غلام)» ۱۳۵۶نجی ایل پارسآباددا دونیایا گؤز آچمیش، تحصیلاتینی انسان علملری اوزره بیتیرمیش و یئتمیشینجی اون ایللیکدن جدی شکیلده تئاتر صنعتیله ماراقلانمیشدیر و بو صنعتده موغان بؤلگهسی و اردبیل اوستانینین تئاتر جمعیتینده اؤزونه لاییقلی یئر قازانمیشدیر. غلام جلالی ۱۳۷۸ نجی ایلدن «بچه تابستان»، «قوپوزون بیر پردهسی»، «سنمار»، «نسل تمام شده»، «نمیدونم فردا چی میشه»، «مادر»، و بیر چوخ تئاتر صحنه اثرلرینی و «چهار صبح»، «مادر»، «در بلندی آسمان» و «پلهها زمانی که از یاد رفتند» کیمی قیسا فیلملرین رئژیسورلوغونو ائتمیشدیر. بوندان علاوه او ۳۰دان آرتیق ساتیریک نمایشلرین ده اویونجوسو اولموشدور. تاسفله تانینمیش صنعتکار آبان آیینین ۹نجی گونو بؤیرک چاتیشمامازلیغی سببیندن حیاتینی ایتیرمیشدیر.
«ایشیق» آذربایجان ادبیات و اینجه صنعت سایتی امکداشلاری آدیندان هر ایکی صنعتکارین حؤرمتلی عائلهلرینه و دوست تانیشلارینا، ائلهجهده صنعت جمعیتنه تسلیت دئییر و صنعتکارلاریمیزین خاطیرهسینی عزیزلهییریک.
«ایشیق» آذربایجان ادبیات و اینجه صنعت سایتی
۱۰/۰۸/۱۳۹۹


text:
`لیمون صادراتی` نتیجهلر
خبرلر [54]
- قازاخیستانین آوروپا اؤلکهلرینه کؤمور صادراتی رکورد سویهیه چاتیب
- تورکیه 2022-جی ایلده 56 اؤلکهیه بال صادر ائدیب
- روسیانین بو اؤلکهلره گؤندردیگی گازین حجمی آزالیب
- تورکیه-نین روسیا-یا صارداتی 609 میلیون دولارا چاتیب
- روسیا پلانلاشدیریلان تاخیل صادراتینین حجمینی آزالدا بیلر
- تورکیه سون 11 آیدا 2 میلیارد دلار فیندیق ساتیب
- اوکراینادان ایلک تاخیل گمیسینین یولا دوشهجگی تاریخ آچیقلاندی
- زلنسکی: بیز ثبوت ائدجییک کی، تاخیل داشینماسینا مانع اولمامیشیق
- تورکیه-نین چای صادراتی آرتیب
- تورکیه و روسیا اوکراینادان تاخیلین چیخاریلماسینی موذاکیره ائدیب
- ترابزون-دان 49 اؤلکهیه فیندیق صادراتی
- تورکیه-نین ایلین ایلک ایکی آییندا چاخ صادراتی
- کئچن ایل صادرت 32،8 فایز آرتیب
- تورکیه-نین فیندیق صادراتی آرتیب
- تورکیهنین صنایع صادراتیندا تاریخی رکورد
- تورکیه-دن 83 اؤلکهیه چیچک صادر ائدیلیب
- زیتون یاغی صادراتی آرتیب
- تورکیه 5 آی عرضینده 5.5 میلیارد دلارلیق اتومبیل صادر ائدیب
- تورکیه-نین لیمون صادراتی آرتیب
- تورکیه-دن 40 اولکهیه بال صادر ائدیلیب


text:
پیتر دبای
پیتر دبای (اینگیلیسجه: Peter Debye; ۲۴ مارس ۱۸۸۴ – ۲ نوْوامبر ۱۹۶۶ میلادی (۸۲ یاش)) آمریکالی فیزیکچی و شیمی فیزیک بیلیم آدامیدیر و نوبل آلمیش هولندین ماستریش شهرینده دوغولموش دباین چوخ ایشیک ساچیلما تکنیکلرینون اوستونده ایشله میشدی .
باشاری یوْلو و آراشدیرمالاری[دَییشدیر]
دبای قالخان - پالاسمالاردا ، سمی کانداکتورلار و الکترولیتس لر بو سورج دوزلتیلمیش الکتریک شارژ موبایل شارژی دورونده پارچاجیک یئنی دن داغیلتماخ.
دبای اوزونلوخ - پلاسما نمونه مسافه گرکلی دیر فول دبای قالخما.
دبای مدلی- کاتیلار سیجاقلیخ فانکسیونی سیجاق توتوم یوخسا ظرفیت مدلینده.
دبای-بیر الکتریک دپل آن بیریمی.
سئچیلمیش مقاله لری[دَییشدیر]
اؤدوللر و ایفتیخارلاری[دَییشدیر]
۱-رامفورد مدالی ۲-فارادی لکتورشیپ اودولو ۳-لورنتز مدالی ۴-نوبل اودولو ۵-ویلارد گیبز اودولو ۶-مکس پلانک مدالی ۷-پریستلی مدال ۸-بیلیم میللی مدالی
قایناقلار[دَییشدیر]
- اینگیلیسجه ویکیپدیا صفحهسی