text:
فئمینیستی نقدده چوخلو بیزیم قایناغیمیز آمریکالی ادبیات تنقیدچیسی«الاین شوالترShowalter Elaine »دیر، ایلک اودور کی علمیبیر باخیشلا، قادین ادبیاتینی، تاریخسل دؤورلرینی آچیقلاییب و قادین یازیسی و ادبیاتین اورتایا قویوب.
«شوالتر» قادین ادبیاتینی اوچ دؤوردن عبارت بیلیر:
– ایلک دؤور؛ زنانه یا قادینسل ادبیاتدیر. بو دؤورده قادین یازیچییا اوخوجو اولاراق ائرککسل دوشونجه و ادبیاتینا معروض قالیب، او ادبیاتی داواملاییر.
– ایکینجی دؤور؛ یعنی فئمینیستی و انتقادی دؤورده، قادین چوخلو مصرفچیدیر؛ یعنی هله قادین متنی و ادبیاتی یارانماییب؛ آنجاق قادینا ائرککسل باخیش دیلده و ادبیاتدا انتقادلا اؤزلشیر.
– اوچونجو دؤور؛ قادین مرکزلی ادبیات دؤورو یارانیر. بو دؤورده قادین مصرفچی دئییل، بلکه متن و ادبیات یارادیجیسیدیر؛ قادینین مستقل و اؤزهل دیلی و ادبیاتی بو دؤورده یارانیر.
آنجاق اؤز ادبیاتیمیزا گلنده بیز هله بیرینجی و ایکینجی دؤورده آوارا قالمیشیق؛ یعنی هله ادبیاتیمیز تام ایکینجی دؤوره داخیل اولماییب؛ بونا باخمایاراق کی بیزیم کیمیائرککسل توپلومدا هله نقد و اعتراض دؤورونه آددیم آتماق دا جسارت ایستهییر.
کیتابین آدی«… و قادین دانیشیر» (قادین) و (دانیشیق)دان عبارتدیر؛ ائله بیل کی بو آدلا کیتابین ایچیندهکیلره یئتیشمک اولار؛ بیر قادینین دانیشیغی یوخ، بلکه قادین بیر جینس اولاراق دانیشاجاق. البت اؤن سؤزو اوخویارکن ناشیرین بو همشهلیک سؤزویله کی«شاعر هئچ ایسمه باغلی دئییل و انسانلیقدان دانیشیر» ادعاسیلا و شاعرین تاکیدله فئمینیست اولمادیغیلا دا راستلاشیرام. بو ادعانین عکسینه، فئمینیزم بیر دوشونجه اولاراق باشلانیشدان ایندییه قدهر قادینی انسان اولاراق گؤرونمهسیندن و انسان حاقلاریندان مدافعه ائدیبدیر. آنجاق منجه اؤن سؤزده بئله بیر ادعانی بوراخیب کیتابین ایچینی گؤز اؤنونه آلمالیییق. اؤنجه شاعر اؤزونو وطنی ایله ایلگیلی آذربایجان قادینی تانیتدیریر:
«یاشماقلی گرکدیر
سئوگیمده!
من آذربایجان قادینییام»
منه بئله گلیر کی بو شعر کیتابیندا آددیم- آددیم شاعرین دویغو دوشونجهلری گئنیشلنیر. بعضاً «وولف»ون رومانلاریندا کی پارادوکسلو قادین دورومویلا دا اؤزلشیریک، شاعر بیر یاندان ائرککسل بیر توپلومدا یاشادیغی و اونونلا باغلی اولدوغو اوچون ایستر- ایستهمز او توپلومو یاشادان سؤزجوکلر و آنلاملاری داواملاییر، دیگر طرفدن ایسه اعتراض روحو، اطرافلی باخیشیندا باش قالدیریر. شاعرین شعری بعضا اونون تنقیدلی و اعتراضلی دوشونجهسین ده داشییر؛ او زامان کی شاعر میللی دویغولو بیر شعرده یاشماقدان کولتوروموزده نجابت سیمبولو اولاراق فایدالانیر و تمیز سئوگیسینین یاشماقلی اولدوغونا تاکید اولاراق اونون نهدنین آذربایجانلی اولدوغوندا بیلیر، بو اسکی سؤزجوک واسیطهسیله قادینین نجابتینی بیزیم کولتوروموزده اؤرپکده گیزلنن تنینده خولاصه ائدیر:
«یوخ کیشیلیگین
قادینلیغیمین قارشیندا
تر تؤکور»
بورا یئتیشنده شاعرین دیلی بیر آز فرقلنیر؛ قادینلیغینی مدافیعه ائدیر. بلکه او «یوخ کیشیلیگین» یئرینه تکجه کیشیلیک ایشلتسهیدی سئکسیزمدن اوزاق اولاردی؛ «یوخ کیشیلیک» کیشیلیگی تام فضیلتی بیلیب و اونون یوخلوغوندا قادینلیغین گوجلندیریر.
کیتابی اوخویارکن من شاعرین سئوگیسل، حوزونلو، حسرتله دولو و البت میللی دویغولارینی گؤرورم، سئوگیسل بیر شعرینده:
«اوخویایدین منی
سطیر – سطیر
دقتله»
بوردا توپلومداکی سئوگیسل دوروم آچیقلانیر؛ قادین همیشه ایستهنیلیر؛ سئویلیر؛ معشوقهدیر؛ انفعالدادیر. واراقلاییرکن یاواش-
یاواش شاعرین اؤز دورومونو یا قادین حاقدا دوشونجهلرینی ده دویوروق:
«بو ائوده
بیر قادین یاشاییر
گؤرموشم
قلمله، واراقلا، کیتابلا
سیرداشلیغین»
بوردا من شاعرین اؤزونو دوشونمهیین گؤرورم. البت دوشوندویو قادین قلملی، کیتابلیدیر؛ آنجاق نیسگیلله بیرگه: «دن دوشن ساچلارینی، اوزونون جیزگیلرینی روژلا، ماتیکله گیزلهدن قادین و البت باتی کومپانیالارینی پوللاندیران.» ائله بیز قلملی اولسامیزدا توپلوم بیزی تنده، جیسم گؤزهللیگینده قضاوت ائدیر. بو شاعر «قارانلیق گئجهلری گیجللنیر، اؤرپکلری، اوزونون بزکلری سیلینیر و آینادا اؤزونو گؤرور. ایللر بیر جانلی کؤلگه کیمییاشادیغیندان قورخور، اؤزوندن هورکور» و نه گؤزهل دئییلیر بو توپلومدا قادین همیشه کؤلگهدیر.
آنجاق شاعر اؤرتوکسوز، بزکسیز دویغولاریندا آددیملاییر و گوندوزلر وورغونلوغوندان دانیشیر. یعنی هله ده اومودله یاشاییر. «قیزلیغی یالقیزلیغیلا بیرگه اولان» شاعر بیر قیز اوشاغینی نوستالژی اولاراق حسرت چکیر. «گئجهلر اولدوزلاری درمک آرزوسویلا یاتان قیز» یئنه تکرارلی اؤزونو بیر قادین اولاراق «توزلو گوزگو»ده گؤرور. «آغیرلیقلار»، حتی «آنا آغیرلیغی» چیگنینه یوک اولان قادین شاعر بئله بیر اعتراضلا اورهگیندهکی«معصوم گوناه»دان دانیشیر و چوخ یئرلی؛ چونکو قادین همیشه یاساقلارا معروض قالیر، سوچلانیر، معصومجاسینا سوچلانیر. «یالقیز بیر قادین یاشامیندان نه داد آلیب نه تام،» آنجاق یئنی بیر باخیشلا اؤزو اؤز ایچینده باهار یاراتماغی تکلیف ائدیر. یعنی یاواش- یاواش قادین انفعالدان چیخیر.
ائرککسل دوشونجه کیشی منفعتلی دوشونجه اولسادا بیر دوشونجهدیر و نه چوخ زامانلار کی قادینلار کیشیلردن چوخ بو دوشونجهنی مدافعه ائدیبلر. قادینین قادینا قارشیلیغی شاعرین «یاساق سئوگیسینین کوچه قادینلارینین سؤزبازلیغی» ایله آچیقلانیر. آنجاق هله ده اینانمیر قارانلیغینا:
«و بویلو فلق
گونش آدلی قیز دوغاجاق»
«تکلیگی ایله حیطده آددیملایان» قادین یارادیجی اولور.
«بارماقلاریندان شعر یاغیر»
یئنه توپلومداکی قادین و اؤلوم:
«آخ -آخ
سئوینمهیین چوخدا
بو اؤلو
ایللر اؤلمزدن قاباغ اؤلموشدو»
گوزگولر همیشه یالانچی شاهید اولورلار اونون دیری اولدوغونا. بو توپلومدا البت کی بو «بویاتیمیش خورهک» همیشه کؤلگهدیر؛ اؤلودور. شاعرین هیجانلی دویغولاری بعضاً گئرچک چیرکینلیکلردن سولور، بعضنده ایشیقلی بیر اومود ایچینده سئودالی دوشونجهلریندن جوشور:
«کیم دئییر
پاییز غملی مؤوسیمدیر
او اورتا یاشلی
ووقارلی بیر قادیندیر»
شاعر پوشک شعرینده سئوگیسل بیر فضادا اینانیر کی،
«من قادین اولموشدوم
سن کیشی
شوبههمیز هئچ واقت آلینمادی»
پاییزی مؤحتشم بیر قادین گؤرهن، قوجالیر، «قیرخ یئددینجی تقویمده تؤکولور یارپاقلاری.» بیر کینایه ده وورور اقتصادی دوروموموزا؛ یعنی«آز قالیر میللی اولسون نفت» و سوروشور: «نئچه تقویمله واراقلاناجاقمی!» قادین اتفاقینا دوشونن بیر شاعرین
«رژه گئدیر بئینیمده
تاخ تاخلی دیک دابانلار
چالینیر قاب، قاشیقلار
سیندیریلیر آینالار
آیاقلانیر روژ – میداد»
بئله ایسه شاعر عصیرلر بویو قادینین، مطبخله، جینسللیکله تعریف اولونماسینا عصیان ائدیر، اونوندا «بیر رؤیاسی وار فالاچینین شعاریلا، غادهنین علمیایله و سعادین یاردیمجیل اللریله، نیگارین یوموروقویلا»، حتی گنج قادین شاعرلرین کاراکتریله، بئینینده کی همشه مظلوم بو منفعل قویونون عدالتسیزلییه هوجوم چکن بیر قورد اولماغیندان دانیشیر. بونونلا بئله هله ده بیلمهیه، دوشونمهیه احتیاج دویور. «نه چوخدور بیلدیکلریم قارشیندا بیلمهدیکلریم!» بو اوغورلو گئدیشده بعضا نوقصان دا یارانیر؛ سئوگیده یالنیز قادینی پاخیللیغا محکوم ائدهن ائرککسل دوشونجه دومانلار آلتیندان اوزه چیخیر:
«سئوگیده پاخیل اولمایان
قادین دئییل»
یئنه حسرته دولماق، یئنه اؤز دوروموندان، یعنی قادین دوروموندان شکایت:
«هردن دوشونورم
کئشگه کیشی شاعری اولایدیم
داریخمالاریمیتؤکمکچین
سیقارا، قهوهخانایا، تپهیه
گؤیله قووشماقچین»
نه یازیق کی قادین بوتون بو مکانلارا قریبهدیر؛ حتی شاعر، یازار اولسادا ائوده محبوسدور:
«حئییف حئییف منه
کیشی شاعری دئییلم
گونئیلی آلچاق دووار قادینییام
سوغان سویماق بهانهسیله آغلاماق وورغونو.»
حسرت چکمک، بو گئرچکلری گؤرمک، اونلاری یازماق اؤزو اعتراضدیر و البت جسارت طلب ائدیر. حتی بئله تام سئکسیستی بیر فضانی شاعر اولدوغونون نهدنی اولاراق آچیقلاماق!
«یالان دئدیلر
گول درمهیه گئتمهمیشدیم
گولابدا گتیرمهدیم
یالنیز بؤیوکلرین ایستهیینه وکیل سن! دئدیم»
بو شاعر قادین، شعری بئیده گؤرور، کنشگر، ایستهین.
«یالوارا- یالوارا
اورهییمین زنگینی چالیب
ائلچی گلمهسن منه
من ایسه نازلانا- نازلانا
هه دئییب
یازان دئییلم سنی
قادینلیق غروروم
باشیمدادیر هله»
دئملی بوردا بیر گؤرونتو ائرککسل توپلومدان گؤرسنیر. قادینین دورغونلوغون، انفعالین غرور آدلاندیرماق یعنی؛ چونکی قادین ایستهییب چالیشاندا آلچاق اولور، غرورسوز اولور. بونون دالیجا شعر قادینلاشیر. بودا ائله همن دئدیگیم پارادوکسلو بیر دورومدان عبارتدیر:
«شعرلریم بیر قادیندیر، اوشویور اللری
نئجه کی قادینین اللری»
نییه کی گونش روحوندان ،پنجرهسیندن کوسموش و شعرلری قارانلیغینا معروض قالمیش. یئنه ده قادینا عنعنوی باخیش جانلانیر:
«کئشگه بیرده دؤنئیدیک دوننه
و من تیترک الده چای
اؤرکک باخایدیم سنه
نئجه اولدو اوتانقاجاق یاناقلاریم؟»
و حسرت، ایشیق حسرتی
«ایچیمده کی بو قادین
الی قوینوندا
حسرتلی باخیشلا
بویلانیر پنجرهدن.»
و سئکسیستی بیر آنلاما قاییدیش، اوخونماق ایستهمک، کشف اولماق ایستهمک! اؤزو اوخوماغا چالیشمادان.
«مغرور قادینلار آچماز کی اورهیینی
اوخو گؤزلریمی!»
البت شاعر قادینی مبتذل گؤرمهیه، قادینی تکجه تن گؤرمهیه ده اوزولور؛ اعتراض ائدیر:
«من بو اؤسکورکلی
مسلول خیاوانلارین
قیزمالی شهوت گؤزلری
گؤودهسینین درین دایازیندا سوزن مانکن دئییلم
نه اینجه بیر قادین سسی
نه نازیک بیر پری گؤودهسی
آختارما بو سؤزجوکلرده»
بو شعر گؤزهل قورتاریر. شاعرجه «یانیب – یانیب کول اولوب، یئنیدن دوغولماقدا وار» قادینا. نسه سئوگییه قاییدیشدا ائرککسل دوشونجه ائله بیل تاریخسل ذهنیتیمیز اولاراق بیزدن ال چکن دئییل:
«من ناز
سن نیاز، آرت منی
چوخ آرت منی»
نیگار خانیما یازیلان شعرده یئنه قادین اتفاقی گؤزه دهییر. «چونکو اؤلمهییب سارا» و قادین قادینی قورتارا بیلر. سونرا باشقا شعرده دئییر کی «گولوشلرینی قورو خاتین،/ قارقالارلا ال بیردی بو تولکو کیشی،/ قاپ قارا قارقالار دیلهییرلر گولوشلرینی» البت کی بوردا قادین گوجلو اولماغا، چالیشماغا دعوت اولونور
«بو آینادا کی قادینی دینهدیر
بورو اونو ایستی شعرینین کورکونه»
بوردا شاعر اؤزو اؤزونه یاردیمجیدیر؛ نجات یولودور. او منلیگینده آختاریر و دوشونور کی «گاه آنا، یاشام یولداشی، گاه اؤیرتمن.» اصلینده توپلوم تحمیل ائتدییی بو یئرلر، نقشلر او دئییل و کیملیگینی بیلمک ایستهییر. شاعر گوندهلیکلردن یورولور؛ حبس اولدوغو ائودن، مطبخدن. «بیلیکلری تاوانی آشیب داشسادا» سونوندا توپلوم اونو کیشی ایله تعریف ائدیر. بو دوروما اوزولور؛ شاعر اکسیژن آز گتیریر؛ آنجاق بو «یالنیزلیق خیاواندا، قادین دؤنگهسینده» کینی قورتارماقچین آغالاردان یاردیم اومور. شعرده لاپ سئکسیستی سؤزجوک باکیره اکسیژندیر. تمیزهاوا دیلهنن قادین، باکیره، ال دهییلمهمیش قادینین باکیرهلیک افسانهسینی خاطیرلادان، اوندان تؤرهنن ظولملری ائرککسل توپلومدا ایستر- ایستهمز اوخوجونون ذهنینه گتیریر:
«دوغوردان نهیین آجیدیر!
بو گونلر روحوم»
شاعر گرگین و پارادوکسلو دویغولارین سرگردانیدیر:
«ایللردیر کولکلردن
یوردسوز اوچورام
سفیل، سرگردان
حواسسیز،هاواسیز
و دؤرد فصیلیم همشه پاییز»
و البت بو سرگردانلیغین نهدنی شاعرین حساس دوشونجهلیگیندن، بو عدالتسیزلیکلره اعتناسیز اولمادیغیندان آسیلیدیر.
«قویون کیمییاشاماق
بؤیوک نعمتدیر یولداش!
ایچیرسن بیلیکلر زهرین
سیغیشمیرسان دونیایا»
بو بیلیکلردن و اوندان تؤرهنن مسئولیتلردن ده اوزولور:
«کئشگه اوجقاردا کی
کندلی قادین سایاق
آیین شایین، آرخایین
یاشایا بیلئیدیم»
دئمهلی بیر قادینین حزین کولکلی سسین بو سؤزجوکلردن ائشیدیرسیزمی؟ سونرا شاعر گؤزل سونوجلاییر:
«گئدیرم اؤزومو تاپام
اؤزومو سئوم
ال چکین
بو یالانچی عشق آدلانمیش
افسانهلردن!»
البت کی بوردا عشق افسانهسی بو ائرککسل توپلومدان تؤرهنن افسانهدیر. منجه شاعرین عصیان نوقطهسی بوردادیر، حتی سئوگیسل بیر شعر مکتوبو اولسادا:
«گئدیرم آدمسیز حووا اولام»
عرب الفباسیندا متن وارسا بورادا یازین، یوخسا بو سطرلری سیلین


c: text/html

text:
ملی گیردجی اقتصادی ارکین لیگینگ یولی دیر
اسلامی امارتی نینگ بیرینجی اؤنگینه توتان هدفی یاغشی حکومتدارلیق اتمک و ملی عوایدی اوسدیریپ اقتصادی ارکین لیگه یتمک دیر.
اسلامی امارتی نینگ بیرینجی اؤنگینه توتان هدفی یاغشی حکومتدارلیق اتمک و ملی عوایدی اوسدیریپ اقتصادی ارکین لیگه یتمک دیر.
ریاست الوزرا نینگ اقتصادی معاونیتی نینگ یایرادان گزارشیندان بللی بولوشنا گؤرأ: اولکأمیز سونگقی بیر ییل ینگ اوتمگی بیلن اقتصادی اوری نینگ یاغشی اوسوشیندن خبر بریور.
بو گزارش دا، اسناد یوزیندن بللی بولیشینا گؤرأ، سونگقی 10 آی دا جمع بولان عاید، 1 میلیارد و 7 یوز میلیون دالر بولوپ، ینه شو قدر صادرات ینگ بولان دیغینی آیتیور.
اسلامی امارتی موندان بیر ییل اونگ (1400-دن اونگکی) حکومتدن غالان بیر دارغان و چاشان اقتصادی ارثه آلیپ، اونونگ یانیندان بیر هیلی اولکه لر و جهانی نهادلار، بو تازه آیاغا دوران حکومته پوللارینی دوندیریپ غویماق یالی دورلی فشارلاری گتیرمک ده دیر. بولار یالی ایشلر دینگه اقتصادی یاغدایلاری غینچیلیغه سوقماق بیلن یوق سیزلیق یایراتماق دان باشغا بیر بتیرجک زادی یوق دیر. اونونگ یانیندان بو اولکه لری اسلامی امارتی دوغری سیندا ایستاگلری ده بولان دیر.
بو یاغدای دان چیقماق اوچین اسلامی امارتی عاید گلیون چشمه لری اوسدیریپ، معدنلری چیقارماغا بیرینجی لیک بریپ، ترانزیتی اورلاری اوسدیرمک یالی ملی عواید اورلارینی گویچلن دیرن دیر. سبابی امنیت ینگ و باش قدمی اقتصادینگ یوللانشینه باغلی دیر. اسلامی امارتی نینگ بو آلیپ باریون یولینی بیزینگ غونگشی اولکه لر میزده مثبت فکر بیلن غارشیلاپ اوز بوینونا دوشن غونگشی داشلیق قاعده لارینی یرینه یتیرمک دوش یون دیر.
ینه اولکه داشلاری میزدا اوزلرینه دوشن وطنداشلیق بورجینی یرینه یتیرمکلیگه کم سیز غیرت ادیپ، غوش تپه یالی مالی پروژه لاری غولداپ، غایتادان اوزلرینه خرچ ادیلیون مالیات و بل برق یالی خلق اورالاریندا بار بولان زات لاره اوران اونس بریپ اوز وقتیندا مربوط بولان اداره لارینه تابشر مالی دیرلار.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
قارشیجینسچیلیک
هِتروسکسوالیق و یا قارشیجینسچیلیک ، جینسی یا دا احساسی باخیمدان مۇقابیل جینسه ایگی حیس ائتمک حالتیدیر. جینسی آچیدان خانیملارا علاقه حیس ائدن ائرککلره و ائرککلره علاقه حیس ائدن خانیملارا هتروسکسوال دئییلیر. هتروسکسواللیق حئیوان جینسیتینی تانملامادا دا چوْخ ایشلنیر.
اتمولوژیدَییشدیر
هتروسکسوال کلمهسی "فرقلی" معناسیندا گَلن یوْنانجا هِتروس و "جینسیت" معناسینا گَلن لاتینجه سکس کلمهلریندن گلیر. قارشی جینس اۆچون حیس اوْلان جینسی جاذیبه نوْرمال جینسیلیک ده تانینیر.
بیرده باخدَییشدیر
قایناقلاردَییشدیر
آنادولو تورکجهسی ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Heteroseksüellik»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۰۶ آقوْست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
منه اینتیحاردان بیر حئکایه یازین
سید رضا حسینی مرند
یوخودا گؤردوم اؤزومو آسیرام. اَل-آیاق چالاراق سون نفسلریمده بیتیردی. بیردن کندیر قیریلاراق یئره سریلدیم. یوخو گؤردویومو بیلدییمدن آسیلی، یئنه دار کندیرینی قوشدوم. اَل-آیاق چالدیم، نفسیم سونا اَردی، یئنه کندیر قیریلدی…
سحر چاغی زیرنا موبایلیمین سسی ایله یوخودان قالخدیم. سانکی باشیما داش سالدیلار. هر گون سحر یئمهییمی رادیونودینلهیرکن یئیهرم. آپاریجی خبرلرین باشلیقلارینی سؤیلهییردی: سورییهده تئروریسلرین یوروشو ایله قیرخ سسکیز قادین و اوشاق جانینی ایتیردی. . . بغداد دا بیر اینتیحاری بومبا ایلا یوزلرله اینسان قانینا بلشدی. . . تئروریسمه قارشی بیر توپلانتیدا تروریستلرین تؤرتدییی ایشلر یارغیلاندی. . . میلل سازمانینین اوشاقلاری ساوونما بولومو افغانیستاندا اوشاقلارین پیس دورمدا اولدوغونو وورغولادی. . .
بیلیم یوردوندا ادبیاتدان باشقا هر سؤز دانیشدیم. اؤزومده بیلمیردیم نه دانیشیرام، قالسین اؤیرنجیلر. سونوندا وئردییم قونودا حئکایه یازمالارینی تکلیف ائدهرک، سؤز وئردیم کیمسه اَن گؤزل حئکایهنی یازیرسا اونو درگیده یاییملایاجاغام. یوروقون-آرغین ائوه دوشدوم. مطبخده یئمهیه هئچ نه تاپا بیلمهدیم. حیات یولداشیم بئش-آلتی آی اؤنجه بوشانیب گئتمیشدی. گئدیشیندن اوزگون دئییلدیم، دوغروسو چوخ دا سئوینیردیم.
یوخودا یئنه اینتیحار ائدیردیم. حامام وانیندا داماریمی وورموشدوم. قان ایستی سویون ایچینده یاواش-یاواش سوزولوردو. سوزولدو. . . سوزولدو. . . ! سو آل قیرمیزییا بویاندی. داشیب ائوی قوینونا آلدی. یوخو گؤردویومو بیلدیییمدن آسیلی ایستهمیردیم اویانام. آنجاق یئنه زیرنا موبایلیمین سسی یوخونو زهر ائلهدی. رادیو بیر قادینین اؤزونو یاندیرماسیندان سؤز آپاریردی. یئردن-گؤیدن اینتیحار یاغیردی. اؤیرنجیلر اینتیحار قونوسوندان یازدیقلاری حئکایهلری گتیرمیشدیلر. اونلارا گؤز گزدیرهرک هئچ بیری ماراغیمی چکمهدی. آنجاق اینتیحارلاری قولتوغوما ووروب، ائوه ساری یؤنلدیم. ائوده اولان درمانلارا گؤز گزدیردیم. آروادیم دلی کیمی ایدی. گئجهلر یاتا بیلمزدی. یارامازین یوخو درمانلاری هله قالیردی. هر گئجه یاتاقدا بیرینی، بیر بارداق سو ایله ایچهری آتاردی. سونرا مندن اوز چئویریب یاتاردی. آروادیم بو درمانلارین بیری ایله گون اورتایا دک کیمی یاتاردی. بونلارین بئش-آلتیسی منیدینج ائده بیلردی.
اؤیرنجیلره سؤز وئرمیشدیم اَن گؤزل حئکایهنی درگیده یاییملایام. گئجه یاریادک اونلاری اوست –آلت ائلهییردیم. نئچهسی من دئدییم قونودا یازیلمامیشدی. بیریسی تانرییا مکتوب یازاراق اونو پوست ائتمیشدی. کاغیذین آلتیندا یازدیم: اینترنتله تانریلا ایلگیلنسن داها تئز جواب آلارسان. نئچهسی سئوگی حئکایهسی یازمیشدی. اونلارا دا یازدیم: سئوگی اودوندان یانیرسینیزسا، حئکایه یازمایین. او یانیق اورهیینیزین اودو بیر یول سئوگیلیزایله یاتاقدا یاتماقلا سؤنر. یازیلارا چوخلو اتک یازی یازدان سونرا یاتاغیما گیردیم.
سحر یئنه زیرنا موبایلیمین سسی ایله یوخودان قالخدیم. سحر یئمهییمی رادیو ایله بیرگه یئدیم. اؤیرنجیلرله حئکایهلرینین دیرسیز اولدوغونو آنلاشاراق بیر داها قلم توتمالارینی ایستهدیم. صینفده پنجرهنین اؤنونده دایانمیشدم. دوشونجهلریم اوچوب اوزاقلارا گئتمیشدی. چوخ اوچماسین دئیه اونلاری گئری قایتاردیم. من یئنیجه گؤیلردن یئره ساری قاییتمیشدیم. گئجه تئلئویزیوندا کی وئرلیشلر یادیما دوشدو. “الله اکبر” سسیله قانلار یئره آخیردی. “الله اکبر” قارا بایراغین اورتاسیندا توتستاق قالمیشدی. “محمد رسول الله” دا اونا اتک یازی اولموشدو. قیز اؤیرنجیلردن بیرینین آتاسی گلمیشدی. قیزی اورهک خستهلییینه اوغراشمیشدی. اونو بیر قیراغا چکدیم. یئکهپر بیر کیشی ایدی. گؤزلری دولموشدو. اورهیینی بوشالتدی. حکیملر درمان اوچون اوتوز میلیون پول ایستهییردیلر. بللی- بلیرسیز یئکهپر کیشی دانیشارکن بئینیمده بیر ایشیق چاخماق کیمی چاخدی. دئدیم:”من سنه قیرخ میلیون وئرهرم، آنجاق منه بیر ایش گؤرمهلیسن”. شاشقینجاسینا باخیردی. “قورخما بو پول سنه آنا سوتوندن حلالدی” دئیهرک موبایل نومرهسینی آلدیم.
آخشام چاغی قالدیریملاردا آدیملایارکن دوشونجهیه دالمیشدیم. خیاباندا ماشینلار گل- گئت ائدیردیلر. من اؤزومو ماشینین اؤنونهده آتا بیلمیرممی؟ قورخونون بالاسی اؤلسون. قورخورام. کئچن گئجه داما چیخمیشدیم. دایانمیشدیم اوچ قاتلی تیکینتینین قیراغیندا. اؤزومو یئره آتا بیلهرم می؟ اؤلمهسم کیم منه یییه دوراجاق؟ بونلار البت باهانادی. قورخورام. منیم یارامازلیغیم بیر باشا قورخومدان و چیخارسیزلیغیمدان آسیلی ایدی!
گئجه پنجرهنین اؤنونده موبایلیملا اویناییردیم. “زنگ آچیم؟ آچماییم”؟ یئکهپر کیشییه زنگ آچدیم. اوندان سونرا دلیلر کیمی ائوده گزیردیم. بیر آن اؤزومو اوتاغیمین اؤنونده گؤردوم. بو اوتاغی اونوتموشدوم. سؤز وئرمیشدیم داها اورا آیاغیمی قویمایام. آنجاق یئنه تپیلدیم ایچهری. بیر آز دایاندیم، اویان- بویانا گؤز گزدیردیم. ایرهلی گئدهرک ماسانین اؤنونده دایاندیم. بو ماسانین آرخاسیندا چوخلو گئجهلری سحر ائتمیشدیم. آنجاق ایندی توز ایچنده ایدی. نه یازیق هامیسی بیر ایلغین ایمیش. اوتوراجاغی گئری چکیب اوتوردوم. سون یازیمین کاغیذلاری ائله قویدوغوم یئرده قالمیشدی. دوداغیما بیر آجی گولوش اوتوردو. کاغیذلاری یئره سپهلهدیم. کیتابلار اوست-اوسته قالانمیشدی. هگل دن،نیچه دن، بورخس دن، کافکادان. . . بیر یومروقلا اونلاری دا یئره سردیم. کافکا یئره سریلدی، آنجاق باخیشلاری مندن آیریلماییردی.
سحر یئنه زیرنا موبایلیمین سسی ایله یوخودان قالخدیم. اؤیرنجیلره دئدیم بو قونو دا یازمالیسینیز: “بیر کیشی پول وئریر اونو اؤلدورسونلر”. اؤیرنجیلرین شاشقین باخیشلارینا اؤنم وئرمهدن صینیفدن چیخدیم. بانکا ساری یؤنلدیم. اوردان ایسه ائوه دؤندوم. یوخ! ائوه دؤنمهدیم. قبریستانا ساری گئتدیم. اؤلولرین سایی بیزدن چوخ اولورسادا «بیز دئمهسم داها یاخشی اولار»،سیزلردن چوخ اولورسادا شهرلری بالاجا ایدی. منده بویون-صاباح اؤلولرین قوینوناسیغیناجاغام. بونلارا تای یاتاجاغام. داها سحر چاغی موبایلیم زیرنا چالمایاجاق. رادیو دینلهمهیهجهیم. اؤیرنجیلری حئکایه یازماق زوروندا قویمایاجاغام. قوی شاعیرلرین سایی بونداندا آرتیق آرتیریلسین. من اؤلندن سونرا حئکایه نهییمه یارار؟ بونا باخمایاراق وصیت ائدهجهیم منیم قبیر داشیمدا شعر یئرینه بیر حئکایهجیک یازسینلار.
گون اورتا چاغی موبایلیم زنگ چالدی. یئکهپر کیشیایدی. پول ایستهییردی. دئدیم” گل ایشیوی یئرینه یئتیر سونرا”. گلیشی یاریم ساعات سورمهدی. هووشنه ایچینده ایدی. من ایسه دینج دورومدا تئلئویزیون قارشیسیندا اوتورموشدوم. آز قالیردی دوشسون آیاقلاریما. آیاغا قالخاراق آچاری گؤتوروب ایشقابا ساری یورودوم. ایشقابی آچیب پوللاری اونا گؤستردیم. سونرا باغلاییب آچاری جیبیمه قویدوم.
دئدیم:”من بوش یئره پول وئرهسی دئییلم. سن منی اؤلدورمهلیسن. سونرا جیبیمدن آچاری گؤتوروب پوللاری آپارا بیلرسن. یالوار-یاخار دا یارارسیزدی. سؤز وئرمیسن، اونوتوموسان می”؟
یئکهپر کیشی دئدی:”من بو آن قیزیمدان باشقا هئچ نهیه دوشونه بیلمیرم. ایندی پولو وئر، سؤزومده وارام، صاباح سنین ایشین بیتیب”
بو دارتیشما چوخ سوردو. یئکهپر کیشی یاواش – یاواش اؤزوندن اولوردو. قیزارمیشدی. سویوق یانا یاناشمامدان داها آرتیق سینیرلی اولوردو. یاخامدان یاپیشاراق منی بیر بوجاقدان باشقا بوجاغا سوروتلهدی. سونوندا باشیمی هارا ایسه چیرپدی. یئره سریلدیم. کافکا کیمی یئره سریلدیم. دیل-دوداغی قوروموشدو. نه ائدهجهیینی بیلمیردی. سونوجدا جیبیمدن آچاری چیخارداراق، پوللاری گؤتوروب گئتدی. گئجهنین قارانلیغیندا اؤزومه گلدیم. باشیم قانامیشدی. گؤزگونون اؤنونده دایاندیم. اوز – گؤزومو قان بویامیشدی. آنجاق هله اؤلمهمیشدیم. یاراماز گئده منی اؤلدورمه دن پوللاریمی گؤتوروب گئتمیشدی.
باشیمین ساغلام سورهجی چوخ سورمهدی. یئکه پر دیوثون دا قیزی خستهلیکدن ساغلام اولاراق پولومو گئری قایتاردی. چوخ دوشونوب- داشیناندان سونرا بیر سونوجا چاتمادیم. یئنه یاشاما گئری دؤندوم. آنجاق هله دوشونجهلریم یئرینده ایدی. بیلیم یوردوندا من اولمادیغیم سورهده اؤیرنجیلر حئکایهلرینی بیتیرمیشدیلر. قونو “پول وئریم، گل منی اؤلدور” ایدی. حئکایهلری بیر یئره توپلادیم. گئجهلر حئکایهلره سیغینیردیم. اونلارین آراسیندا اؤزومه اویغون بیر حئکایه آختاریردیم. بیر حئکایهده قادین حیات یولداشینی اؤلدوروردو. نه یاخچی بو قونو اؤز کافاما چاتمامیشدی؟ منیم آروادیم چوخ اسکیح آدام ایدی. پول وئرسه ایدین هر ایش گؤرردی. موبایلیمدا نومرهسی قالیرمی؟. . .


text:
اوچورتما
بردووان ، اوچورتما یوخسا یئل بردووانی اوشاقلارین اویناتمالیسیدیر و اونو یئله وئریب و گؤیه قالخیزارلار. بردوان یئللیک هاوادا گؤیه قالخار و یئل اونو یئردن قالخیزیب و گؤیده اوچار. بردووانی اوشاقلار بیر ایپ یا ساپ ایله ساخلاییب و اوجالیقا آپاریب و مسابقه وئریب و اویناماقدا بیربیرین قاباخلارلار.
بردووانی کاغاذ، پارچا و یونگول پارچادان و کاغاذ ورقیندن دوزلدرلر. بردووان گرک یونگول و دواملی بیر پارچا یا کاغاذدان دوزلسین.
آد[دَییشدیر]
پارچا اوُچوُرتماسی چینده مویوان و کاغاذاوچورتما جیریوان آد وئریلیب و اویغور تورکلر اونی چینیلردن آلیب و آدین بردوان ائدیبلر بوردیوان همان مویوان تورکی اولموشودی کی بوردی یا البوردی یئل معناسینا گلیب و یوان اونون چینی آدی یانی اوچان معناسینا گلیب بوردی اوچان(یئلده اوچان) اونون اصیل تورکوسو اولور.
تاریخی[دَییشدیر]
چین یازیلاریندا 400 ایل م.ق ایلده "لو بان" آدلی بیر نجار و "مو زی" آدلی بیر بیلگیسی اولان کیشی خیزران تختهسیندن بیر بردووان دوزتدیلر و بونا مویوان آدینی وئردیلر سوندا چینلیلر خیزراندان و ایپک پارچادان بردووان دوزتدیلر. و سوندا کاغاذدان بردووان دوزتدیلر و اونا جیریوان آدی وئردیلر (جیر=کاغاذ)تانگ امپراطوریسینین آخیریتده(618-907م)اونا بیر فوشقا تاخاردیلار و او گؤیده اوچاندا فیشیلداردی.
بیزیم اؤلکهده[دَییشدیر]
بیزیم اؤلکه ده چین اؤلکه سیندن گلیب و اسگی تاریخده اوشاقلار اونی اوچورداردیلار بردوانی تورکلر یاخچی تایناردیلار و تورک اؤلکه لرده اوشاقلار بالاجا بردوان اویناداردیلار و مسابقه وئرردیلر بردوان پارچادان و ایپک پارچادان دوزلینردی و قلمه تخته سی کی یونگول اولار اونون دوره سی اولاردی.
قوشوُندا[دَییشدیر]
قوشوندا ایکی اوردونون آراسیندا بردوان اوچولداردیلار کی بیر بیرینه سوز یازسینلار و اولار اوخوسون یا ایکی اوردونون آرالیقین اولچماق اوچون اونی گؤیه یولاردیلار و یلین اسمه سین بیلیندیرماق اوچون بردوان اوچورداردیلار. بردوان گؤیده اردونون شعارین و وارلیقین گؤیه آپاراردی
اوچمان[دَییشدیر]
دونیاده اَن بیرینجی اوُچمان کی آمریکا اوُچمان موُزهسینده یازیلیب اوُچوُرتما و چینی موشکی آد وئریلیب کی چین اؤلکه سینده دوُزهلینیب و رایت قارداشلاری بیرینجی اوچمانی دوُزتمهمیشدن قاباخ بیرینجی اوُچان اوُچوُرتما و چینی موُشکیدی.
اتک یازی[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
englisg ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«kite»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (1400 تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
ایران عیراق ساواشی
ایران عیراق ساواشی (فارسجا: دفاع مقدّس،جنگ تحمیلی) (عربجه: قادسيّة صدّام،حرب الخليج الأولى)، ۱۹۸۰-۱۹۸۸ ایللری آراسیندا ایران و عیراق آراسیندا باش وئرن ساواشدیر. تقریباً بیر میلیون اینسانین اؤلومونه، ۱۰۰۰ میلیارد آمریکا دوْلاری خیسارت و هر ایکی اؤلکهده ده آغیر ضررلره یوْل آچمیشدیر. ۱۹۸۰ ایلینده عیراقین ایرانا حملهسی ایله ۲۰-جی عصرین ان اۇزون ساواشی باشلامیش اوْلدو. عیراق بۇ ساواشین قیسا مۆدّتلی اوْلاجاغی و تئزلیکله نتیجه وئرجگینی دۆشونوردو. ساواشین اوّللرینده عیراق اۆستونلوگه صاحیب اوْلسادا داها سوْنرا وضعیّت دییشدی، عیراقین غرب اؤلکهلریندن آلینان کؤمکلرینه رغماً ساواشدا اۆستونلوک زامانلا ایرانین الینه کئچدی. عیراق و ایران ساوشی اثناسیندا عرب اؤلکهلری ایرانی اؤزلری اۆچون تهدید بیلدیکلرینه گؤره٬ عیراقین یانیندا یئر آلدیلار. عرب اؤلکهلرینین ایچینده فقط سوریه ایراندان حیمایته قالخدی.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- اوْرتاشرق ساواشلاری
- ایگیرمینجی عصر ساواشلاری
- ساواشلار
- ایران عیراق ساواشی
- ایرانین تاریخی
- ایرانین ساواشلاری
- عراقین ساواشلاری
- Iran–Iraq War
- 1980s in Iran
- 1980s in Iraq
- 20th-century conflicts
- ویدئو کلیپلری اولان مقالهلر
- Conflicts in 1980
- Conflicts in 1981
- Conflicts in 1982
- Conflicts in 1983
- Conflicts in 1984
- Conflicts in 1985
- Conflicts in 1986
- Conflicts in 1987
- Conflicts in 1988
- Conflicts in 1989
- Conflicts involving the People's Mujahedin of Iran
- Invasions of Iran
- Invasions by Iraq
- Iran–Iraq relations
- Wars involving the Peshmerga


text:
گؤرۆلدۆگۆ گیبی “رسول” ایفادەسی سادەجە “آللاهئن آیتلرینی” وورغولایان بیر ایفادە اۇلاراق قوللانئلماقتادئر. آنجاق “نبی” ایفادەسی “نبیمیزین اینسان یؤنۆنۆ” دە وورغولار شکیلدە یر آلئر. بو سببلە قورئاندا دائیما “رسولە ایطاعات” أمرەدیلیرکن “نبییە ایطاعاتتن” باحثەدیلمەمکتەدیر.
“رسول” ایفادەسینین “آللاهئن ایندیردیگی آیتلر” یاعنی “کیتاب” آنلامئندا اۇلدوغونو آشاغئداکی مۆتشابیە آیتلردن دە گؤرەبیلیریز:
وَإِذَا قِيلَ لَهُمُ اتَّبِعُوا مَا أَنْزَلَ اللَّهُ قَالُوا بَلْ نَتَّبِعُ مَا أَلْفَيْنَا عَلَيْهِ آبَاءَنَا أَوَلَوْ كَانَ آبَاؤُهُمْ لَا يَعْقِلُونَ شَيْئًا وَلَا يَهْتَدُونَ ﴿۱۷۰﴾ (سورة البقرة)
اۇنلارا: “آللاهئن ایندیردیگینی تاعقیب أدین!” دەنسە؛ “حایئر! بیز آتالارئمئزئ حانگی یۇلدا بولموشساق، اۇ یۇلو ایزلەریز!” دەرلر. پکی، یا آتالارئ عاقئللارئنئ بیر شەیە چالئشتئرمامئش وە دۇغرو یۇلا دا گیرمەمیشلرسە؟ (باقارا سورەسی؛ 170)
وَإِذَا قِيلَ لَهُمْ تَعَالَوْا إِلَى مَا أَنْزَلَ اللَّهُ وَإِلَى الرَّسُولِ قَالُوا حَسْبُنَا مَا وَجَدْنَا عَلَيْهِ آبَاءَنَا أَوَلَوْ كَانَ آبَاؤُهُمْ لَا يَعْلَمُونَ شَيْئًا وَلَا يَهْتَدُونَ ﴿۱۰۴﴾ (سورة المائدة)
اۇنلارا: “آللاهئن ایندیردیگینە وە بو رسولە گلین!” دەنسە؛ “آتالارئمئزدا گؤردۆگۆمۆز بیزە یتر،” دەرلر. یا آتالارئ بیر شەیی بیلەمەمیش وە دۇغرو یۇلو بولامامئشلارسا؟ (مائیدە سورەسی؛ 104)
باقارا سورەسینین 170-نجی آیتیندە؛ “آللاهئن ایندیردیگینی تاعقیب أدین!” أمری، مائیدە سورەسینین 104-نجۆ آیتیندە؛ “آللاهئن ایندیردیگینە وە بو رسولە گلین!” شکلیندە قارشئمئزا چئقماقتادئر. بورایا قادار گؤردۆگۆمۆز تۆم آیتلردەکی قوللانئمئنا باقاراق بوراداکی “رسول” کلیمەسینین دە “آللاهئن ایندیردیگی آیتلر” یا دا “کیتاب” آنلامئندا اۇلدوغونو سؤیلەیەبیلیریز.
آیرئجا عارابچا باقئمئندان دا “وە بو رسولە” ایفادەسیندەکی “و” حارفئ تفسیر اۇلاراق آنلاشئلابیلیر. یاعنی بوراداکی “بو رسول” ایفادەسی آللاهئن ایندیردیگی شەیین نە اۇلدوغونو آچئقلاما باغلامئندادئر.
دۇلایئسئیلا آیت: “آللاهئن ایندیردیگینە یاعنی بو بو رسولە گلین!” شکلیندە آنلاشئلمالئدئر. بو دا بیر کز داحا “رسول” کلیمەسینین “آللاهئن ایندیردیگی آیتلر” آنلامئندا قوللانئلدئغئنئ گؤستریر.
“رسولە ایطاعاتی” أمرەدن آیتلرین “ایلک موحاطابئ” ألبتتە کی نبیمیز موحاممددیر(ع). یاعنی نبینین دە “رسولە ایطاعات أتمە” یۆکۆملۆلۆگۆ واردئر.
بیر اؤرنک ورمک گرکیرسە؛
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَأُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ فَإِنْ تَنَازَعْتُمْ فِي شَيْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَى اللَّهِ وَالرَّسُولِ إِنْ كُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ ذَلِكَ خَيْرٌ وَأَحْسَنُ تَأْوِيلًا ﴿۵۹﴾ (سورة النساء)
أی اینانئپ گۆوننلر! آللاها ایطاعات أدین وە بو رسولە ایطاعات أدین وە سیزدن اۇلان یتکی صاحیبلرینە دە. أگر (اۇ یتکیلیلرلە) بیر شەیدە آنلاشمازلئغا دۆشرسنیز اۇنو، آللاها وە رسولۆنە گؤتۆرۆن. آللاها وە آحیرت گۆنۆنە اینانئپ گۆونییۇرسانئز بؤیلە یاپارسئنئز. بؤیلەسی حایئرلئ اۇلور وە چۇق گۆزل سۇنوچ وریر. (نیسا سورەسی؛ 59)
بو آیتتە دە؛ “آللاها ایطاعات أدین وە بو رسولە ایطاعات أدین!” ایفادەسیندە ایطاعات أتمە فیعیلینین تکرارلانماسئ “و” باغلاجئنئن عاطفئ تفسیر اۇلاراق آنلاشئلماسئ گرکتیگینی گؤستریر. اۇیسا، اولول-أمرە (یتکی صاحیبلرینە) ایطاعات أمرەدیلیرکن ایطاعات فیعیلی تکرار قوللانئلمامئشتئر.
دۇلایئسئیلا آیت؛ “آللاها یاعنی بو رسولە وە سیزدن اۇلان یتکی صاحیبلرینە ایطاعات أدین!” شکلیندە آنلاشئلمالئدئر. بو دورومدا “بو رسول” ایفادەسینین “آللاهئن کیتابئنئ” ایشارت أتتیگی آنلاشئلئر.
آیرئجا آیتین ایندیگی دؤنمدە نبیمیزین؛ “اولول-أمر یاعنی یتکی صاحیبی” اۇلدوغوندا شۆبهە یۇقتور. اۇ حالدە بو آیتین أمری گرگی نبیمیز دە کندیسی ایلە آنلاشمازلئغا دۆشۆلدۆگۆندە قۇنویو “آللاها وە رسولۆنە” گؤتۆرمکلە یۆکۆملۆدۆر. بیر دیگر ایفادەیلە “نبی” دە “رسولە” ایطاعات أتمک دوروموندادئر. دۇلایئسئیلا بو آچئدان دا آیتتە “رسول” ایفادەسی ایلە “آللاهئن کیتابئنئن” قاصدەدیلدیگی آچئقتئر.
بو دورومو شو آیتلردە دە گؤرەبیلمکتەییز:
وَمَا كَانَ لِمُؤْمِنٍ وَلَا مُؤْمِنَةٍ إِذَا قَضَى اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَمْرًا أَنْ يَكُونَ لَهُمُ الْخِيَرَةُ مِنْ أَمْرِهِمْ وَمَنْ يَعْصِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ فَقَدْ ضَلَّ ضَلَالًا مُبِينًا ﴿۳۶﴾ (سورة الأحزاب)
آللاە وە رسولۆ بیر ایشی کسینلشتیرمیشسە، اینانئپ گۆونمیش بیر أرکگین وە قادئنئن، اۇ قۇنودا بیر ترجیح حاققئ قالماز. کیم، آللاها وە رسولۆنە باشقالدئرئرسا آچئق بیر شکیلدە ساپمئش اۇلور. (آحزاب سورەسی؛ 36)
آیتتە آللاە وە رسولۆنۆن بیر قۇنودا کسین بیر حۆکۆم وردیگی زامان اۇ حۆکمۆن موطلاق باغلایئجئلئغئ آنلاتئلدئقتان سۇنرا شؤیلە بویرولماقتادئر:
وَإِذْ تَقُولُ لِلَّذِي أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِ وَأَنْعَمْتَ عَلَيْهِ أَمْسِكْ عَلَيْكَ زَوْجَكَ وَاتَّقِ اللَّهَ وَتُخْفِي فِي نَفْسِكَ مَا اللَّهُ مُبْدِيهِ وَتَخْشَى النَّاسَ وَاللَّهُ أَحَقُّ أَنْ تَخْشَاهُ فَلَمَّا قَضَى زَيْدٌ مِنْهَا وَطَرًا زَوَّجْنَاكَهَا لِكَيْ لَا يَكُونَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ حَرَجٌ فِي أَزْوَاجِ أَدْعِيَائِهِمْ إِذَا قَضَوْا مِنْهُنَّ وَطَرًا وَكَانَ أَمْرُ اللَّهِ مَفْعُولًا ﴿۳۷﴾ (سورة الأحزاب)
آللاهئن نیعمت وردیگی وە سنین دە نیعمتلندیردیگین کیمسەیە: “أشینی بئراقما، آللاەتان قۇرق!” دییۇردون آما، آصلئندا اینسانلاردان چکینەرک آللاهئن آچئغا چئقاراجاغئ شەیی ایچیندە گیزلییۇردون. اۇیسا دۇغرو اۇلان آللاەتان چکینمەندیر. زەید أشییلە ایلیشیگینی کسینجە اۇنو سنینلە أولندیردیک. بونو یاپتئق کی، مۆمینلرین أولادلئقلارئ، أشلرییلە ایلیشکیلرینی کسینجە اۇنلارلا أولنمەلری قۇنوسوندا بیر سئقئنتئ اۇلماسئن. آللاهئن بویروغو یرینە گلمیشتیر. (آحزاب سورەسی؛ 37)
آیتتن آنلاشئلدئغئ اۆزرە، نبیمیزین أولادلئغئ اۇلان “زەید” أشییلە ایلیشیگینی کسینجە، اۇنو نبیمیزلە أولندیرن بیذذات آللاە تعالادئر. یاعنی 36-نجئ آیتتە سؤیلندیگی گیبی آللاە بیر قۇنودا قارارئنئ ورمیش وە مۆمین بیر أرکک (نبیمیز) ایلە مۆمین بیر حانئمئن (زەینب والیدەمیز) آرتئق بو قۇنودا فارقلئ بیر ترجیحتە بولونما شانسلارئ قالمامئشتئر. أگر آللاهئن بو حۆکمۆنە اویمازلارسا عیصیان أتمیش اۇلاجاق وە ساپمئش سایئلاجاقلاردئر.
دۇلایئسئیلا نبی (ع)، 36-نجئ آیتتە گچن “رسولە اویماق” زۇروندا قالمئشتئر. بو دوروم دا 36-نجئ آیتتەکی “رسول” ایفادەسینین “آللاهئن أمری، حۆکمۆ” یاعنی 37-نجی آیتتە سؤیلندیگی گیبی؛ “مۆمینلرین أولادلئقلارئ، أشلرییلە ایلیشکیلرینی کسینجە اۇنلارلا أولنمەلری قۇنوسوندا بیر سئقئنتئ اۇلمادئغئ” قورالئ آنلامئندا قوللانئلدئغئنئ گؤستریر.
نیتەکیم دوامئنداکی آیت “نبینین، رسولە اویما” زۇرونلولوغونو وورغولاماقتادئر:
مَا كَانَ عَلَى النَّبِيِّ مِنْ حَرَجٍ فِيمَا فَرَضَ اللَّهُ لَهُ سُنَّةَ اللَّهِ فِي الَّذِينَ خَلَوْا مِنْ قَبْلُ وَكَانَ أَمْرُ اللَّهِ قَدَرًا مَقْدُورًا ﴿۳۸﴾ (سورة الأحزاب)
آللاهئن، نبیسی ایچین فارض قئلدئقلارئندا، سئقئنتئ دۇغوراجاق بیر شەی یۇقتور. بو، آللاهئن بوندان اؤنجەکیلرە دە اویغولادئغئ یاساسئدئر. آللاهئن أمری اؤلچۆلۆ بیچیلیدیر. (آحزاب سورەسی؛ 38)
بو آیتتە؛ “آللاهئن نبیسی ایچین فارض قئلدئغئ شەی” اۇلاراق ایفادە أدیلن، 36-نجئ آیتتەکی “آللاە وە رسولۆنۆن کسین حۆکمە باغلادئغئ ایشتیر“. دۇلایئسئیلا نبینین “رسولە” یاعنی “آللاهئن حۆکمۆنە” اویدوغونون أن گۆزل اؤرنکلریندن بیری بو آیتلردە گؤزلر اؤنۆنە سریلمیشتیر.
بنزەر دوروم شو آیتلردە دە گؤرۆلەبیلیر:
تِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ وَمَنْ يُطِعِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ يُدْخِلْهُ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا وَذَلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ ﴿۱۳﴾ وَمَنْ يَعْصِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَيَتَعَدَّ حُدُودَهُ يُدْخِلْهُ نَارًا خَالِدًا فِيهَا وَلَهُ عَذَابٌ مُهِينٌ ﴿۱۴﴾ (سورة النساء)
بونلار آللاهئن قۇیدوغو سئنئرلارئدئر. کیم آللاها وە رسولۆنە ایطاعات أدرسە اۇنو، اؤلۆمسۆز اۇلاراق قالاجاغئ وە ایچلریندن ائرماقلار آقان جننتلرە قۇیاجاقتئر. أن بۆیۆک قورتولوش ایشتە بودور. کیم قۇیدوغو سئنئرلارئ آشاراق آللاها وە رسولۆنە باشقالدئرئرسا اۇنو، اؤلمەمک اۆزرە قالاجاغئ بیر آتشە سۇقار. اۇنون ایچین آلچالتئجئ بیر عاذاب واردئر. (نیسا سورەسی؛ 14-13)


text:
یۆجە آللاه هر شەیە بیر اؤلچۆ قۇیموشتور.
اۇ، شؤیله بویورور:
… قَدْ جَعَلَ اللَّهُ لِكُلِّ شَيْءٍ قَدْرًا ﴿۳﴾ (سورة الطلاق)
… شۆبهەسیز آللاه هر شەی ایچین بیر اؤلچۆ قۇیموشتور. (طالاق سورەسی؛ 3)
شو آیت ده آللاهئن قاتئندا، هر شەیین بیر اؤلچۆیە گؤره اۇلدوغونو گؤستریر:
… وَكُلُّ شَيْءٍ عِنْدَهُ بِمِقْدَارٍ ﴿۸﴾ (سورة الرعد)
… اۇنون قاتئندا هر شەی بیر اؤلچۆیە گؤرەدیر. (راعد سورەسی؛ 8)
اۇنون وارلئقلارئ یاراتماسئ دا حپ بیر اؤلچۆیە گؤرەدیر.
ایلگیلی آیت شؤیلەدیر:
إِنَّا كُلَّ شَيْءٍ خَلَقْنَاهُ بِقَدَرٍ ﴿۴۹﴾ (سورة القمر)
بیز، هر شەیی بیر اؤلچۆیە گؤرە یاراتمئشئزدئر. (قامر سورەسی؛ 49)
هر شەیە بیر اؤلچۆ قۇیوپ، هر شەیی اۇ اؤلچۆیە گؤرە یاراتتئغئ ایچین، آللاهئن هر ایشی وە هر أمری، بلیرلنمیش بیر اؤلچۆیە گؤرە اۇلور.
نیتەکیم اۇ، شؤیلە بویورور:
… وَكَانَ أَمْرُ اللَّهِ قَدَرًا مَقْدُورًا ﴿۳۸﴾ (سورة الأحزاب)
… آللاهئن ایشی، تام بلیرلنمیش بیر اؤلچۆیە گؤرەدیر. (آحزاب سورەسی؛ 38)
آللاهئن شۆبهەسیز هر شەیە گۆجۆ یتر آما اۇ، وار أتتیگی هر شەیە بیر اؤلچۆ قۇیماق صورتییلە قوللارئ ایچین بیر ایمتیحان اۇرتامئ اۇلوشتورموشتور. بوندان دۇلایئ، “آللاهئن هر شەیە گۆجۆ یتر” شکلیندە مئال وریلن پک چۇق آیت، “اۇ، هر شەیە بیر اؤلچۆ قۇیار” شکلیندە دیلیمیزە چەوریلملیدیر.
یۆجە آللاهئن، پک چۇق آیتتە؛ هیدایتین دە، باشارئنئن دا؛ کندیسینین قۇیدوغو اؤلچۆلرە /دۆزنە اویان وە بونون گرگینی یاپانلار ایچین اۇلدوغونو بیلدیرمەسی دە اؤنملیدیر. چۆنکی بو، حایاتئ دۇغرو آنلاملاندئرمامئزئ ساغلار وە قول اۇلما بیلینجیمیزی گلیشتیریر.
دینین فئطرات اۇلاراق تانئملانماسئ دا بوندان دۇلایئدئر. هر شەیی بیر اؤلچۆیە گؤرە یاراتانا قول اۇلدوغونون بیلینجیندە اۇلان کیشی؛ “هر شەیە گۆجۆ یتمەسینە، یاعنی موطلاق گۆچ صاحیبی اۇلماسئنا راغمن یۆجە یاراتئجئ، هر شەیە بیر اؤلچۆ قۇیموش، هر شەیی بیر اؤلچۆیە گؤرە یاراتمئش وە باشارئیئ، دۆزنینە اویانلارا واعاد أتمیش ایسە، بیر قول اۇلاراق بنیم، اۇنون قۇیموش اۇلدوغو اؤلچۆلرە اویمادان باشارئیا اولاشمام مۆمکۆن دگیلدیر.” شکلیندە دۆشۆنۆر. ایشتە بو دۆشۆنجە هر شەیی دگیشتیریر.
چۆنکی بؤیلە دۆشۆنن بیر کیشی، باشارئیا اولاشماق ایچین حایاللرین دگیل، اؤلچۆلرین پشینە دۆشر. اؤلچۆیە اویمازسا قایبەدەجگینی بیلیر، باشارئسئزلئغا اوغرادئغئندا، بونون نەدنینی کندیندە آرار. بو بیلینجە صاحیب کیشی، آللاهئ دۇغرو آلغئلار، أطرافئنداکی گلیشمەلری دۇغرو یۇروملار، یرە ساغلام باسار وە باشارئیئ یاقالار.
یۆجە آللاهئن، حیکمتین گرگینی یاپانا وریلەجگینی، بونو ألدە أدنین دە دیگرلرینە گؤرە اۆستۆنلۆک ألدە أتمیش سایئلاجاغئنئ بیلدیرمەسی، بو آچئدان اؤنملیدیر.
اؤلچۆ وارسا، اوصول بیر زۇرونلولوقتور. چۆنکی اؤلچۆ، “اوصول” ایلە تثبیت أدیلیر. بوگۆن طابیعات کیتابئنئن آیتلرینی اۇقویانلار، آللاهئن قۇیموش اۇلدوغو اؤلچۆیە اویاراق، هر عیلمین کندی دیسیپلینی چرچیوەسیندە سۇنوجا اولاشمایا چالئشئرلار. عاینئ اؤلچۆ، آللاهئن کیتابئ ایچین دە سؤز قۇنوسو اۇلدوغوندان؛ قورئان کیتابئنئن آیتلری دە، بیر اوصول اۆزرە اۇقونمالئدئر.
چۆنکی آللاهئن آیتلری؛ تکوینی وە تنزیلی اۇلاراق ایکییە آیرئلئر. اۇنون “تکوینی آیتلرینی” اۇقوماق وە اۇنلاردان سۇنوچلار چئقارتماق ناسئل بیر اوصولۆ گرکتیرییۇرسا، “تنزیلی آیتلری” ایحتیوا أدن کیتابئن دا آچئقلامالارئنا اولاشماق، بیر اوصولۆ وە بو اوصولە اویغون حارەکت أدن أکیپلری گرکتیریر.
شو آیت بونو گؤستریر:
وَلَقَدْ جِئْنَاهُمْ بِكِتَابٍ فَصَّلْنَاهُ عَلَى عِلْمٍ هُدًى وَرَحْمَةً لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ﴿۵۲﴾ (سورة الأعراف)
ایمان أدەجکلرە دۇغرو یۇلو گؤسترسین وە راحمت اۇلسون دییە عیلیم اۆزرە آچئقلادئغئمئز بیر کیتاب گؤندردیک. (آعراف سورەسی؛ 52)
آللاهئن کیتابئنئن بللی بیر اوصوله گؤرە اۇقونماسئنئن گرکلیلیگینی هرکس دیلە گتیریر.
بورادا هرحانگی بیر ایحتیلاف سؤز قۇنوسو دگیلدیر. ایحتیلاف، اۇ اوصولۆن نە اۇلدوغو حوصوصوندادئر. فیزیک، کیمیا، بیۇلۇژی، آسترۇنۇمی گیبی پک چۇق بیلیم دالئندا فاعالیەت گؤسترن بیلیم اینسانلارئ، قورولو سیستمی آنلامانئن وە کشفەتمەنین پشیندە اۇلدوقلارئ ایچین چالئشمالارئنئ، آللاهئن قۇیموش اۇلدوغو اؤلچۆ وە قوراللارا گؤرە یۆرۆتمک زۇروندادئرلار.
تکوینی آیتلری اۇقویانلار، کندی قۇیدوقلارئ اؤلچۆلرە گؤرە حارەکت أدر وە سیستم قورمایا چالئشئرلارسا باشارئسئزلئق قاچئنئلمازدئر. داحاسئ بو، دنگەلری بۇزار وە اینسانلئغئ حوضورسوز وە موتسوز أدر. اینسانلارا حوضور، موتلولوق وە رفاه ورمەسی ایچین وار أدیلن دۆنیا، اۇنلارئن جهننمی اۇلور.
عاینئ دوروم تنزیلی آیتلر ایچین دە گچرلیدیر. تنزیلی آیتلری اۇقویوپ آنلامایا وە اویغولامایا چالئشانلار، بونو کندی اؤلچۆلرینە گؤرە یاپارلارسا، سیستم قورمایا، یاعنی دین اۇلوشتورمایا قالقئشمئش اۇلورلار. بو، اینسانلارئن موتلولوغو ایچین گؤندریلمیش دینین، اینسانلار ایچین سئقئنتئ قایناغئ حالینە گلمەسینە یۇل آچار.
دین، کیشینین آحیرتینی دە ایلگیلندیردیگیندن، بو آلاندا یاپئلان یانلئشلار، سادەجە دۆنیا حایاتئنئن دگیل، آحیرتین دە قایبئ دەمک اۇلور کی، بونون تلافیسی مۆمکۆن اۇلمایان بۆیۆک بیر قایئب اۇلاجاغئ اۇرتادادئر.
دینین تک صاحیبینین یۆجە آللاه اۇلدوغو گرچگی هیچبیر زامان گؤز آردئ أدیلمەملیدیر. هر تۆرلۆ تاصارروف حاققئ سادەجە اۇنا عائیدتیر. بیزە دۆشن؛ اۇنا قوللوق أدیپ، دۇغرودان وە یالنئز اۇندان یاردئم دیلەمکتیر. بو دا، دیندە تک شاریعین یاعنی حۆکۆم قوُیوجونون اۇ اۇلدوغونو قابول أتمکلە اۇلور.
شو آیت، بو آچئدان چۇق اؤنملیدیر:
الر كِتَابٌ أُحْكِمَتْ آيَاتُهُ ثُمَّ فُصِّلَتْ مِنْ لَدُنْ حَكِيمٍ خَبِيرٍ ﴿۱﴾ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا اللَّهَ إِنَّنِي لَكُمْ مِنْهُ نَذِيرٌ وَبَشِيرٌ ﴿۲﴾ (سورة هود)
ألیف، لام، را. بو، آیتلری حاکیم وە حابیر اۇلان آللاه طارافئندان موحکم قئلئنمئش وە دە آچئقلانمئش بیر کیتابتئر. (بؤیلە اۇلماسئ) آللاەتان باشقاسئنا قوللوق أتمەمەنیز ایچیندیر. (دە کى:) بن دە اۇنون طارافئندان سیزە اویارئ یاپان وە مۆژدە ورن بیریییم. (هود سورەسی؛ 2-1)
آیتتە گچن « ألّا تَعبُدُوا إلّا الله = (بؤیلە اۇلماسئ) آللاەتان باشقاسئنا قوللوق أتمەمەنیز ایچیندیر.» ایفادەسی، یۆجە آللاهئن، آیتلری نیچین موحکم وە موفاصصال اۇلاراق ایندیردیگینین سببینی بیلدیرمکتەدیر. بؤیلە اوُلماسایدئ، یاعنی آیتلری آچئقلاما وە دتایلاندئرما ایشی اینسانلارا بئراقئلسایدئ، اۇرتایا قۇنان دین، ایندیریلمیش دگیل، اۇلوشتورولموش دین اۇلوردو. اۇلوشان دین، آللاهئن دگیل اینسانلارئن دینی اۇلوردو. بو، دیندە وە حۆکۆمدە اۇرتاقلئق آنلامئنا گلیردی.
آللاه، بؤیلە بیر اۇرتاقلئغئ قابول أتمەیەجگینی شو آیتیندە بیلدیریر:
مَا تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِهِ إِلَّا أَسْمَاءً سَمَّيْتُمُوهَا أَنْتُمْ وَآبَاؤُكُمْ مَا أَنْزَلَ اللَّهُ بِهَا مِنْ سُلْطَانٍ إِنِ الْحُكْمُ إِلَّا لِلَّهِ أَمَرَ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِيَّاهُ ذَلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ ﴿۴۰﴾ (سورة یوسف)
اۇنون ایلە آرانئزا قۇیاراق قوللوق أتتیگینیز شەیلر، آدئنئ سیزین وە آتالارئنئزئن قۇیدوغو شەیلردن باشقاسئ دگیلدیر. آللاه اۇ قۇنودا کیمسەیە بیر یتکی ورمەمیشتیر. حۆکۆم، آللاهئن حۆکمۆدۆر. اۇ، کندیندن باشقاسئنا قول اۇلمامانئزئ أمرەتمیشتیر. دۇسدۇغرو دین ایشتە بودور. آنجاق، اینسانلارئن چۇغو بونو بیلمزلر. (یوسوف سورەسی؛ 40)
آیتتە، اینسانلارئن آللاهئن دئشئندا قوللوق أتتیکلرینین، کندیلرینین وە آتالارئنئن اۇرتایا قۇیدوقلارئ قورغولار اۇلدوغو بیلدیریلییۇر. اۇیسا آللاه، بو قۇنودا کیمسەیە بیر یتکی ورمەمیشتیر. چۆنکی تک حۆکۆم قۇیوجو اۇدور.
اینسانلارئن، آللاهئن یانئ سئرا باشقالارئنا قوللوق أتمەنین بیر یۇلو دا، “باشقالارئنئ دیندە سؤز صاحیبی قابول أتمکتیر”. بو، آللاەتان باشقاسئنا دا قوللوق أتمک دەمکتیر.
اۇیسا أمرەدیلن، قوللوغو سادەجە اۇنا یاپماقتئر. دۇسدۇغرو دین بونو گرکتیریر. بیریلرینین یا دا آتالارئنئن قورغولادئغئ اوصول وەیا بو اوصولە عائید قاوراملارئن دگیل، “آللاهئن قۇیدوغو اوصول” وە “بو اوصولە عائید قاوراملارئن” پشینە دۆشمەمیز أمرەدیلمیشتیر.
یۆجە آللاه، اینسانلارئن کندی قورغولارئنئن پشینە دۆشمەمەلری ایچین کیتابئ “تک قایناق” یاپمئش، اۇنو کندی آچئقلامئش، بو آچئقلامالارا اولاشمانئن یۇلونو دا گؤسترمیشتیر. اینسانلارئن چۇغو بو گرچگی گؤرمزدن گلیرلر. چۆنکی اینسان، سئنئرلارئ آشمایا، هر شەیە حۆکمەتمەیە مەییللی یاراتئلمئشتئر. اۇ، بو قۇنودا اۇ قادار جۆرئتکاردئر کی، آللاها دین اؤگرتمەیە داحی قالقار.
ایلگیلی آیت شؤیلەدیر:
قُلْ أَتُعَلِّمُونَ اللَّهَ بِدِينِكُمْ وَاللَّهُ يَعْلَمُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ وَاللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ ﴿۱۶﴾ (سوەة الحجرات)
دە کی! دینینیزی آللاها سیز می اؤگرتییۇرسونوز؟ آللاه، گؤکلردە وە یردە اۇلانئ بیلیر. اۇ هر شەیی بیلیر. (حوجورات سورەسی؛ 16)
اینسانئن ضاعافئنئ أن ایی بیلن آللاه، بو قۇنودا اۇنو سۆرکلی اویارمئش، قانون قۇیوجونون کندیسی اۇلدوغونو حاطئرلاتمئشتئر. “تک شاریع” یاعنی حۆکۆم قۇیوجو اۇدور. بیز سادەجە اۇنون بیزە گؤندردیکلرینی، بیزە گؤستردیگی شکیلدە آنلاماق وە اویغولاماقلا یۆکۆملۆیۆز. بونا نبی وە رسوللر دە داحیلدیر.


text:
خورداد قیامی هئچ زامان اونودولمایاجاق…!
١٣٨۵- جی ایل خورداد قیامی هئچ زامان اونودولماییب و اونودولمایاجاق!
حق یولوندا و اهانت، تحقیر، توهین و ظولمه قارشی قیام ائدیب شهید اولانلاریمیزین روحو هر زامان بیزلری بو بئش گونلوک دونیادا اینسان کیمی یاشاماغا چاغیریر!
خورداد قیامی گونلریندن اون یئددی ایل کئچمهسینه رغما، پنجشنبه خوردادین دؤردونجو گونو (١٣٨۵) خیاو (مشکینشهر) شهرینده قیام زامانی، گۆل پارچاسی و آی کیمی پاریلدایان گؤزل و رعنا جاوانیمیز «جلیل عابدی»نین شهید اولدوغو دقیقه و صحنهسینی بیر دوست منه تئلفونلا خبر وئرنده دونیا باشیما ییخیلمیشدی…!
شهیدیمیزین باشیندان گولله ایله وورولدوغونو دئمیشدیلر!
آخ…!
تحقیر و توهینه اعتراضین جاوابی گولله اولمالیدیرمی؟!
آجی خبرلر باشقا شهرلردن گلیردی، اورمیه و سولدوزدان داها چوخ شهید خبرلری گلمیشدی….!
تبریز، اورمیه، زنجان، اردبیل، سولدوز، خیاو، قوشاچای، موغان، میانا، ماراغا و آذربایجانین کیچیک شهرلری بئله آیاغا قالخمیشدیلار.
تهران تورکلریده خوردادین یئددینجی گونو بو راسیستی و ضد بشری اعتراضا قاتیلدیلار، آمما بو گونلر، اینسان حاقلاریندان دانیشان فارس دیللی باصطلاح روشنفکرلردن او زامان، بیر کلمه اولسون بئله «ایران» قزئتهسینین تورکلره ائتدیگی توهینینه اعتراض ائدیب و آذربایجان قیامیندان سؤزده بئله حمایه ائدن اولمادی..!.
آذربایجان و گئنللیکله ایران تورکلری، اؤزلری اؤز حقلریندان دفاع ائتمهلیدیرلر، اؤزلرینی فارس آیدینلاری خطاب ائدنلرین چوخو مع الاسف پان فارسیسم،راسیسم و گئریلیک رؤیالاریندا یاشاییرلار و اونلاردان تورکلره و غیر فارس ملیتلره یاردیم گؤزلهمک یئرسیزدیر!…
١٣٨۵-جی ایل، خورداد قیامی هئچ زامان اونودولماییب و اونودولمایاجاق.
حسن راشدی
اهداف گروه خبری آذتورک خبرلری:
سایت آذتورک خبرلری بطور روزانه و فعال اخبار و مطالب مربوط به حقوقبشر، آذربایجان، جهان تورک، مقالات و غیره…
با اینکه تورکها خدمات بی پایانی به ایران کردهاند. اما رژیمهای مذکور ملت تورک را به دلیل خواستههای مشروعشان بارها سرکوب کردهاند و این سرکوب ها همچنان ادامه دارد.
سایت آذتورک خبرلری صدای فعالین مدنی و حقوق بشری و مدافعان آزادی و دموکراسی ملت تورک و پاسخی به تبعیضها و سرکوبها علیه آذربایجان است.
سرزمین آذربایجان متعلق به ملت آذربایجان است و سرنوشت آذربایجان را ملت آذربایجان تعیین خواهد کرد. حق تعیین سرنوشت از ارکان اساسی ملتهاست و آذربایجان هم از این قاعده مستثنی نیست.
از شما خواهشمندیم، سایت ما را به دوستان و آشنایان خود معرفی کنید و با ارسال فیلم و خبر ما را یاری نمایید.


text:
اؤلکه خاریجینده وئریلن سسلر آنکارایا گتیریلدی
سسلری داشییان تورک هاوا یوللارینا مخصوص اوچاق لار ساعات 19.15، 01.50 و 02.40-دا ائسنبوغا هاوا لیمانینا ائنیب.
تورکیه-ده میین 28-ده کئچیریلهجک پرزیدنت سئچکیلرینین ایکینجی تورو اوچون خاریجی نومایندهلیکلرده سسوئرمه سوره جی باشا چاتدیقدان سونرا سسلر اوچاق لارلا آنکارایا گتیریلیب.
سسلری داشییان تورک هاوا یوللارینا مخصوص اوچاق لار ساعات 19.15، 01.50 و 02.40-دا ائسنبوغا هاوا لیمانینا ائنیب.
جمهور باشقانلیغی سئچکیلرینده بیرینجی تورلا موقاییسهده بو دفعه داها یوکسک فعالیغین اولدوغو بیلدیریلیب.
بونا گؤره، خاریجده و سرحد-کئچید منطقهلرینده سس وئرنلرین سایینین 1،9 میلیونو اؤتدوگو، ایکینجی توردا سیخ ایشتیراکین تورک خالقینین دموکراتیک یئتکینلیگینین گؤستریجیسی اولدوغو وورغولانیب.
ایلگیلیلی خبرلر
هاکان فیدان و ینس استولتنبرگ آراسیندا تلفون دانیشیغی اولوب
نومان کورتولموش: "ایفاده آزادلیغینی اساس گتیرهرک سوسماق دوزگون دئییل"
نومان کورتولموش دوبلین-ده کئچیریلن آوروپا پارلامئنتی باشقانلاری کنفرانسینین "غیری-ثابت دؤورلرده تمثیلچی دموکراسی سیناقلاری” آدلی ایکینجی ایجلاسیندا چیخیش ائدیب.
"فاتح" قازما گمیسی "فیلیوس-1" قویوسوندا قازما ایشلرینه باشلاییب
تپاو ایکس سوسیال مئدیا پلاتفورماسیندا قارا دنیزده یئنی قازما ایشلری ایله باغلی پایلاشیم ائدیب.


text:
آشاغیداکی یانلیش جوملهلره نئجه بیر دوزهلیش وئرمهیینیزی ریجا ائتمیشدیم:
۱. ایراندا شایعهلر اخباردان دقیقراق دیر...
۲. هر شكلاتي كه آليرام اليمه بو مكالمه ذهنيم ده ردو بدل اولور يمه بسدي دا اوكوز جان اولوسان يه بابا آخيرده كي بو ويروس سني اولدورجاخ.
۳. ایچیم اوزومو یاندییر چوولوم اوزگه نی.
دوزهلیشین بیر واریانتی:
۱. ایراندا شاییعهلر [سؤیلنتیلر، دئدیقودولار] خبرلردن داها دقیقدیر...
۲. ألیمه شوکولات آلدیقدا/آلاندا بو دانیشیق بئینیمدن کئچیر: یئمه، بسدیر، اؤکوز کیمی اولاجاقسان... یئ، اونسوز دا بو ویروس سنی اؤلدورهجک.
۳. ایچیم اؤزومو یاندیریر، چؤلوم اؤزگهنی.


text:
سنتیابرین ۱۷-ده مدنی فعاللار آذربایجان شاعری محمدحسین شهریارا حصر ائدیلمیش مراسیم کئچیریبلر.
Kult.az خبر وئریر کی، تدبیر گونئیلی مدنی فعال و صنعتچیلرین قوردوغو «یوردوموزون سؤزلری - کپنکلر» مدنی قورومونون تشکیلاتچیلیغی ایله باش توتوب.
مراسیمده ۱۳ یاشدان آشاغی آذربایجانلی اوشاقلار شهریار و اونون یارادیجیلیغی ایله باغلی شعیرلر سسلندیریب، شهریارین آذربایجان دیلینده یازدیغی شعیرلری دیکلهمه ائدیبلر.
حکومت قوروملاری طرفیندن تؤرهدیلن مانعهلره باخمایاراق، مراسیم آذربایجانلیلارین بؤیوک رغبتی ایله قارشیلانیب. تهران و قزویندن اولان قوناقلارین تدبیره قاتیلمالاری مراسیمه خصوصی رنگ قاتیب.
تشکیلاتچیلار مراسیمین سونوندا آذربایجان دیلینده چیخیش ائدن و شعیرلر سسلندیرهن اوشاقلارا شهریارین پورترتی حک ائدیلمیش تقدیر لؤحهلری وئریبلر.
قید ائدک کی، آذربایجانلیلارین اعتراضلارینا باخمایاراق، ایرانین مدنی انقلاب عالی شوراسینین قراری ایله ۲۰۰۰-جی ایلدن ۱۸ سنتیابر شهریارین آنیم گونو "فارس دیلی و ادبیاتی گونو» کیمی قید ائدیلیر.


text:
زینب سلیمانینین لبلانلی قیزلارا ائولنمک اوچون وئردیگی 2 میلیون دلارلیق هدیهسی
ایران وایر- بیر سیرا لبنانلی ژورنالیست سوسیال مئدیادا اینقیلاب کئشیکچیلرینین قودس قوهلرینین کئچمیش کوماندانی قاسم سلیمانینین قیزی زینب سلیمانینین لبنانلی قیزلارین ائولنمهسینه یاردیم ائتمک اوچون ۲ میلیون دلار آییردیغی سندی یاییبلار.
تانینمیش لبنانلی ژورنالیست ماریا معلوف سندی توییتر صفحهسینده یئرلشدیریب و یازیب: ایرانلیلار آجلیقدان اؤلور، قاسم سلیمانینین قیزی زینب ایسه لبناندا مووقتی نیکاحی تشویق ائتمک اوچون ۲ میلیون دلار باغیشلاییر.
سندده گؤستریلن مبلغین ایستیفادهسی بارهده دئییلیر: “پروقرام گنج قیزلاری دستکلهمک اوچون نظرده توتولوب، ایلک دفعه ائولننلر اوچون ۱۰۰۰ آمریکا دلاری، ایکینجی نیکاحلار اوچون ایسه ۴۰۰ آمریکا دلاری وئریلیر.”
سندین باشقا بیر حیصهسینده قئید اولونور کی، باشوورانلار بو گؤستریلن مبلغی بیرباشا حزبالله قروپونون سوسیال خیدمت ایدارهلریندن آلا بیلرلر: “بو دستک پروقرامینا بوتون نؤوع دایمی و مووقتی نیکاحلار داخیلدیر و هر بیر باشووران زینب سلیمانینین هديه پلانیندان یالنیز ایکی دفعه ایستیفاده ائده بیلر.”
زینب سلیمانی و ایسلام جمهورییتی مئدیاسی هلهلیک بو سندین یاییلماسینا تپکی وئرمهییب


text:
۱۸۰۶ (میلادی)
میلادی ۱۸۰۶-جی ایل گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز آلتینجی ایل.
اهمیتلی حادیثهلر دَییشدیر
حادیثهلر دَییشدیر
- ۸ ژانویه - بریتانیا قوْشونو اۆمید بۇرنونو (آفریقا) ایشغال ائتدی.
- ۷ اوْکتوبر - کاربون کاغاذی کشف ائدیلمیشدیر.
- ۶ آقوست - ایمپئراتور ۲-جی فرانسین آلمان تخت-تاجیندان ایمتیناع ائتمهسی نتیجهسینده مقدس روما ایمپئریاسی بوراخیلدی.
- ۲۷ اوْکتوبر - ناپلئون بوناپارتین رهبرلیغی آلتیندا فرانسه اوردوسو برلینی توتدو.
- ۱۶ اوْکتوبر - روسیه و عثمانلی آراسیندا یئنی موحاریبه باشلادی.
- ۱۵ دسامبر - ناپوْلِوْنون اوْردوسو وارشاوانی تۇتوب.
- ۱۵ اوْکتوبر - باکی خانلیغی روسیهنین تابعلییینه کئچدی.


text:
یازیچی
یازؽچؽ — سؤز صنعتی ایله مشغول اوْلان، اؤز ادّعا و فیکیرلرینی سؤز واسطهسیله یازییا چئویرن اینسان و ایش نؤعو. یازیچی کلمهسینین گئنیش و دار معنالاری مؤوجوددور.
یازیچی پشهسی[دَییشدیر]
یازیچی سؤزون گۆجو ایله، اؤزل اینکیشاف ائتمیش یازیلی ایفاده طرزی ایله اثر یارادان اینساندیر، مؤلفدیر. اساساً بدیعی ادبیاتلا مشغول اوْلان اینسانین پئشهسینی بیلدیریر. حکایه، رومان، درام، سسناری، شعر یازانلار یازیچی حساب اوْلونورلار. چوْخ زامان شاعیر سؤزو آیریجا ایستاتوس آلیر و یازیچی سؤزو نثر شکلینده بدیعی ادبیات یارادیجیسینا عایید ائدیلیر. بۇ، یازیچی سؤزونون ان دار معناسیدیر. داها گئنیش معنادا شاعیر ده یازیچیدیر. سؤزون ان گئنیش معناسیندا ایسه، عومومیتله، هر هانسی مؤلف یازیچیدیر، یعنی مؤلف سؤزو یازیچی سؤزونون سینونیمیدیر. یازیچی سؤزو اینگیلیس دیلینده (Writer) و بیر سیرا دیگر دیللرده محض سؤزون ان گئنیش معناسیندا ایشلنیلیر اینترنت هر کسه یازیچیلیقلا مشغول اوْلماق ایمکانی وئرمیشدیر. مثلاً، ویکیپدیا یازیچیلیغی، بلوق یازیچیلیغی و ...


text:
فولکلور (ائل بیلیملری) سؤزو نه دئمکدیر؟- دوکتور حسین محمد خانی
- توضیحات
- منتشر شده در پنج شنبه, 16 بهمن 1393 03:30
اينسان توپلوملاري مادّي گرَکلريني آرادان قالديرماق اوچون اوْرتاق اؤزلليکلره ماليکديرلرسه, ياشاديقلاري جوغرافيايي بؤلگه لر, همين بؤلگه لره حاکيم اولان ايقليمي شراييط, دانيشديقلاري ديللر, قبول ائتديکلري دينلر, اونلاردا اولان ايناملار و ساييره نين واسيطه سيله ده بير- بيريله فرقلنير, زامان – زامان همين فرقلي اؤزلليکلرين کؤلگه و تأثيرينده چوْخلو يئني خوصوصييتلر ده قازانير و بئله ليکله هر بيري اؤزونه گؤره باشقا بير ميلّت ساييليرلار.
تاریخ بویو اینسانلارین آراسیندا و اینسانلارین واسیطه سیله یارانمیش, گلیشمیش, ایشلَنمیش, دیلدن – دیله, نسیلدن – نسیله کئچمیش بیلیملر, سؤزلر, شئعرلر, ناغیللار, دئییملر, ایناملار, آرزولار, تربیه وی و حتّا غئیر تربیه وی سؤزلر, عادت – عنعنه لر, مراسیملر, اونلارلا باغلی سؤزلر, آلقیشلار, قارغیشلار, دوعالار, طنزلر, لطیفه لر, و بیر سؤزله خالقین حیات بوْیو اؤیرَندیگی عومومی- ایجتیماعی بیلگیلر و معیشت طرزی, هابئله حیاتا کئچیردیگی رسملر, دبلر و اوْیونلارا فولکلور دئییریک.
فولکلور ترکیبی فرانسیز دیلیندن اولان «فوْلک- folk= ائل, خالق» و «لوْر- lor= بیلگی, بیلیم» سؤزلرینین بیرلشمه سی ایله مئیدانا گلمیشدیر. بوناگؤره ده همین عیبارتین یئرینه فارس دیلینده «فرهنگ عوام» و «فرهنگ مردم» عیبارتلرینی ایشله دیرلر.
فولکلور عیبارتینی ایلک دؤنه ۱۸۴۶ ایلده اینگیلیسلی آرکئوْلوق «ویلیام جان تومس» ایشلَتمیشدیر. اوندان بری آیریلاری دا بو سؤزون یئرینه چوْخلو سؤزلر و سؤز بیرلشمه لری (ترکیبلری) ایره لی سورموشلر؛ آمما ۱۸۸۵- جی ایلده «آمبروئیس موْرتون-Ambroise Morton بو سؤزو بیر داها مئیدانا چیخارماقلا, بو سؤز یئرینه ایره لی سورولموش باشقا عیبارتلر و سؤز بیرلشمه لری یاواش- یاواش مئیداندان چیخمیشلار.
آذربایجاندا (آذربایجان جومهوریتی) دا فولکلور سؤزو یئرینه «شیفاهی خلق ادبیاتی» عیبارتی ایره لی سورولوردو؛ آمما بو عیبارت هئچ ده فولکلور عیبارتینین آنلامینی داشییا بیلمزدی؛ نییه کی, فولکلورون هامیسی ادبیات دئییل. باشقا سؤزله دئسک فولکلورون بعضی قوللاری, او جومله دن آتالار سؤزلری, بایاتیلار, مثللر, تاپماجالار, گولمه جه لر, ناغیللار, افسانه لر، حئکایه لر و بونلار کیمی دیلده دئییلن و دئییله بیلن قونولارا ادبیات و یا شیفاهی خالق ادبیاتی دئمک اولورسا, اویونلار, مراسیملر, دبلر, عادت- عنعنعه لر, ال صنعتلری و باشقا ایش و حرکتلرده گؤرونن و گؤستریلن قوْنولارا ادبیات دئمک مومکون دئییل. ائله بونا اساساً بیزه بئله گلیر کی, شیفاهی خالق ادبیاتی عیبارتی یئرینه «ائل بیلیملری» و یا «ائل بیلگیلری» عیبارتینی ایشلَتمگیمیز داها دا اویغون نظره گلیر.
ائل بیلیملری اوزره تدقیقات آپارماق ۱۹- جو عصرین اوّللریندن باشلاندی. همین عصرین اوّللرینده اینگیلیستانلی «سئر اِدوارد- تایلور» و «آندریوْ- لانگ» آدلی عالیملر اینسانشوناسلیق باره ده بیر سیرا فولکلوریک قونولار توپلاییب, کئچمیشده یاشامیش خالقلارین ایناملارینی گؤسترمه یه چالیشدیلار. همان دؤورلرده «سئر جیمز فریزر» آدلی آدلیم بیر عالیم ده The Golden Bough (آلتون بوداق) آدلی بیر اثر یازیب مئیدانا چیخارتدی.
***
ائل بیلیملرینی اؤیرنمک و تدقیق ائتمگی کیملر گئریچیلیک ساییر و تحقیر ائدیرلر؟!!!
بئله بیر سوْرغو و سوْرغولارین جاوابیندا دئمک اولار کی:
- فولکلورلا مشغول اوْلانلاری تحقیر ائدنلر و بو ایشلری دَیَرسیز سایانلاری ایکی حیصّه یه بؤلمک اولار و او ایکی حیصّه بونلاردان عیبارتدیر:
۱- فولکلورو تانیمایان, اوْنون یارانماسی, ساخلانیلماسی, و ایشلَنمه سینین سببلری و ندَنلرینی بیلمه ین و معنویات ایله ایلگیسی اولمایان, بیر آز دا بئله صنعتیلشمیش, مادّیلشمیش و هر شئیی, صنعت و مادّیات اؤلچولری ایله اؤلچن, بلکه ده بیر آز بئله دویغوسوز, تفکّورسوز, اینسانلاری تولید ماشینی سایان, هر شئیی تجدّودده گؤرن و تجدودله تمدّون آراسیندا فرق بیلمه ین آداملار.
بونلارین بعضیلری ساوادلی و بعضیلری ده ساوادسیزدیرلار و هئچ بیر غَرض و پیس نییّتلری اولمایاراق, یئنیچیلیک ایدّعاسی ائدیر, ضیالیلیق ژئستی ایله بو فیکیرلری ایره لی سورورلر.
۲- فولکلورو یاخشی تانییان, اونو خالقین میلّی هؤوییّتینین ان گؤرکملی گؤرونوشو بیلَن, اوْنون یوخ اولماسی ایله خالقین هؤوییّتسیزلیگه اوغراماسینا آرخایین اولان, اوسته لیک اونو خالقین کئچمیشینی اؤیرَنمکده ان ال وئریشلی, اینانیلان, پوزولمامیش بیر وسیله حئساب ائدنلر.
بونلار, خالقی آسیمیله اولماغا, اؤزلویوندن چیخماغا, دوندان- دونا دوشمه یه, هر آغیزین یئمی اولماغا اوغراماق ایسته ییر, پامبیق ایله خالقین باشینی کسمک ایستیرلر.
فولکلورلا مشغول اولانلار و فولکلورو سئونلر بو ایشاره ائدیلن و سؤیله نیلنلره اینانیرلارسا, سؤزو گئدن هر ایکی دسته نین قاباغیندا اویغون مؤوقع توتماقلا اؤز ایشلرینه داوام ائتدیرمه لیدیرلر؛ نییه کی, فولکلوردان واز کئچمک لازیم اولورسا, تاریخدن ده, اساسلاری چوْخ قدیم دؤورلرده قویولموش فیزیک, شیمی, جوغرافیا, ریاضیات, هندسه, ادبیات و باشقا عئلملردن ده واز کئچمک لازیم اولور؛ چونکی بو گونکو فیزیک, شیمی, جوغرافیا, ریاضیات, نوجوم, هندسه و سایره کئچمیشده تاپیلمیش بو عئلملرین اوستونده قورولموشدورسا, بو گونکو جامیعه شوناسلیق, اینسانشوناسلیق, ائتنوگرافییا, شئعر, ادبیات, موسیقی, اینسان حاقلاری قانونلاری, عائیله قورولوشو آداب- روسومو, چوخلو ایجتیماعی قانونلار و سایره فولکلور اوستونده قورولور. کسگینلیکله دئمک اولارکی, سؤیله نیلن بونلار و بونلار کیمی عئلملر و قانونلار فولکلورسوز و فولکلورا اساسلانمادیقدا, ائل بیلیملریندن یارارلانمادیقدا کؤکسوز- دیبسیز, اساسسیز, ایچی بوش, هر طرفه اَسَن و نتیجه ده عوموم خالق طرفیندن آلینمایان بیر شئیلر اولاجاقلار؛ بوناگؤره کی, اینسان توپلوملاری مادّی گرَکلرینی آرادان قالدیرماق اوچون اوْرتاق اؤزللیکلره مالیکدیرلرسه, یاشادیقلاری جوغرافیایی بؤلگه لر, همین بؤلگه لره حاکیم اولان ایقلیمی شراییط, دانیشدیقلاری دیللر, قبول ائتدیکلری دینلر, اونلاردا اولان ایناملار و ساییره نین واسیطه سیله ده بیر- بیریله فرقلنیر, زامان – زامان همین فرقلی اؤزللیکلرین کؤلگه و تأثیرینده چوْخلو یئنی خوصوصییتلر ده قازانیر و بئله لیکله هر بیری اؤزونه گؤره باشقا بیر میلّت ساییلیرلار.
هر بیر میلّتین, یاخشی, دینج, و باشی اوجا یاشاماغینا گؤره, اونون قاباغینا قویولمالی پلانلاری حاضیرلاماقدا دا, اونون سوموگونه, اتینه, قانینا ایشله میش میلّی اؤزللیکلری و فولکلوروندان فایدالانماق واجیب ایشلردندیر. آچیق سؤز بو کی, بیز موسلمان خالقلارین ترقّی و تعالی یولونا آیاق قویماغیمیز اوچون حاضیرلانمالی پلانلار موسلمان اولمایان خالقلارین دینلری اساسیندا حاضیرلانسا, همین پلان تورک اولدوغوموز حالدا, باشقا بیر خالقین دیلینده ایشلَدیلسه و یئنه ده همین قانونلار و پلانلار, اؤیرندیگیمیز و یاشاتدیغیمیز عادت- عنعنعه لر, مراسیملر و احوال- روحییّه میزله اویغون اولماسالار, اونلار بیزی نه تکجه ایره لی آپارا بیلمه یه جک, بلکه اؤز بیلدیگیمیزدن ده قویاجاقدیر.
دئمک بو قیساجاسینا ایشاره ائتدیگیمیز نئچه دلیل و اوخوجولارین دَیَرلی واختینی نظره آلاراق ایشاره ائتمه دیگیمیز چوخلو ندنلره گؤره فولکلور توپلاماق, اونو تدقیق ائتمک و خالقین تاریخی, جامیعه شوناسلیغی, جوغرافیاسی, طبابتی, پسیخولوژیسی, ادبیاتی, موسیقیسی و سایرهایله مشغول اولان عالیملرین ده همین تدقیقاتدان دوزگون یارارلانماسی, خالقا و وطنه تایسیز و چوْخ بؤیوک بیر قوللوقدور.
بو گون بیزیم اؤلکه میزده جامیعه شوناسلیق, اینسانشوناسلیق و روانشوناسلیق عئلملری فولکلورا دایانمایاراق و بو عئلملر یالنیز یابانجی میلّتلرین اؤزلرینه یازدیقلارینین ترجومه سی اولدوغو اوچون, بیزیم وطنداشلاریمیزین کوتله لری طرفیندن آلینماییر, یئرینه دوشمه ییر نتیجه ده تأثیرسیز اولور و تکجه مکتبلر و بیلیم یوردلاریمیزدا اؤیرنجیلرین نومره و وثیقه آلماق وسیله سیندن باشقا بیر رولو اولابیلمیر.
بو سؤیله دیکلریمیزه اساساً فولکلور توپلاماق, اؤیرنمک و ساخلاماقلا ترسه ائشن و قارشی- قارشییا دوران, اونون نه اولدوغونا وارمادان, آنجاق غرضسیزجه سینه یئنیچیلیک ایدّعاسی اولان و ضیالیلیق ژئستی توتانلار, هم ده نه اولدوغونو بیله- بیله, اوْنون گلن نسیللرین حیاتیندا نه قدَر ائتگیلی اولاجاغینی دویا- دویا, اونو خالقین میلّی هؤویتینین قورونوب ساخلانیلماسیندا بیرینجی رولو اولدوغونو باشا دوشه- دوشه, یئنه ده خالق دوشمنلرینین ایستکلری و آرزولارینی یئرینه یتیرن و بلکه ده اجنبیلرین موزدور و یا کؤنوللو قوللوقجوسو اولانلار دا دوشونمه لی و اؤزلرینی اوزو قارالیق, ائل قیناغی و گلن نسیللرین لعنت و قارغیشیندان قورتارمالیدیرلار.
فولکلور یا ائل بیلیملری خالقین ائحتیاجی اوزره یارانمیش و یا خالق, اونلاری یارانمیش اثرلردن اؤز احتیاجی اساسیندا گؤتورموش, بعضاً ده ایشله میش, گلیشدیرمیش و بو گونکو زامانیمیزا گتیریب چیخارتمیشدیر.
بیز هر بیر خالق و میلّتین ائل بیلیملرینی آراشدیردیقجا, او خالقین آتا- بابالارینین کئچمیش عصرلرده و حتّا کئچمیش مین ایللیکلرده نئجه یاشادیقلاری, نه لره ایناندیقلاری, نه لره تاپیندیقلاری, معیشت و حیات طرزلری, باشلاریندان سوْودوقلاری آجیلی- شیرینلی اولایلاری, نه لری سئودیکلری, نه لردن چکیندیکلری, هم ده او خالقین پسیخولوگیاسی, ائله جه ده سوی- کؤکونو اؤیرَنیریک.
یازار: دوکتور حسین محمد خانی


text:
8- حادیثلرین آیت سەویەسینە چئقارئلماسئ
نبیمیزین، آیتلری تبلیغ دئشئنداکی سؤز وە اویغولامالارئ، حاطالئ اۇلابیلەجگیندن نبییە ایطاعاتی أمرەدن بیر تک آیت یۇقتور.
آللاە تعالا شؤیلە دەمیشتیر:
يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ إِذَا جَاءَكَ الْمُؤْمِنَاتُ يُبَايِعْنَكَ عَلَى أَنْ لَا يُشْرِكْنَ بِاللَّهِ شَيْئًا وَلَا يَسْرِقْنَ وَلَا يَزْنِينَ وَلَا يَقْتُلْنَ أَوْلَادَهُنَّ وَلَا يَأْتِينَ بِبُهْتَانٍ يَفْتَرِينَهُ بَيْنَ أَيْدِيهِنَّ وَأَرْجُلِهِنَّ وَلَا يَعْصِينَكَ فِي مَعْرُوفٍ فَبَايِعْهُنَّ وَاسْتَغْفِرْ لَهُنَّ اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ ﴿۱۲﴾ (سورة الممتحنة)
أی نبی! مۆمین قادئنلار سانا بیعات ایچین گلینجە، هیچبیر شەیی آللاها اۇرتاق قۇشمامالارئ، حئرسئزلئق یاپمامالارئ، زینا أتمەمەلری، چۇجوقلارئنئ اؤلدۆرمەمەلری، باشقاسئندان قازاندئقلارئ چۇجوغو یالان دۇلان ایلە قۇجالارئنا مال أتمەمەلری وە ماعروفتا سانا عیصیان أتمەمەلری شارطئ ایلە اۇنلارلا بیعات أت! اۇنلارا آللاەتان باغئشلانما دیلە. آللاە باغئشلار، ایکرامئ بۇلدور. (مومتاحینە سورەسی؛ 12)
“ماعروفا عیصیان أتمەمە” شارطئ، نبی صئفاتئیلا سؤیلەدیگی سؤزلرین دنتلنمەسی گرگینی گؤستریر. بدیر ساواشئندا أسیر آلئنماسئنا سس چئقارمایان صاحابەنین سوچلاندئغئنئ داحا اؤنجە گؤرمۆشتۆک.
نبیلرین، رسول اۇلاراق بیلدیردیکلری سؤزلرە آصلا ایعتیراض أدیلەمز.
آللاە تعالا شؤیلە بویورموشتور:
وَمَا كَانَ لِمُؤْمِنٍ وَلَا مُؤْمِنَةٍ إِذَا قَضَى اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَمْرًا أَنْ يَكُونَ لَهُمُ الْخِيَرَةُ مِنْ أَمْرِهِمْ وَمَنْ يَعْصِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ فَقَدْ ضَلَّ ضَلَالًا مُبِينًا ﴿۳۶﴾ (سورة الأحزاب)
آللاە وە رسولۆ بیر ایشی کسینلشتیرینجە اینانمئش بیر أرکگین وە قادئنئن، کندی ایشلریندە سچمە حاققئ قالماز. کیم، آللاها وە رسولۆنە عیصیان أدرسە آچئق بیر شکیلدە ساپمئش اۇلور. (آحزاب سورەسی؛ 36)
بۆتۆن بونلار اۇرتادایکن، نبی وە رسول قاوراملارئنئ چارپئتاراق موحاممدین (ع)، نبی صئفاتئیلا سؤیلەدیگی سؤزلری وە یاپتئغئ اویغولامالارئ، رسول صئفاتئیلا تبلیغ أتتیگی آیتلر سەویەسینە چئقارمانئن عاففەدیلمز بیر طاوئر اۇلدوغو اۇرتادادئر.
بو قۇنونون اؤندری اۇلاراق بیلینن “ایمام شافیعینین“، رسولە ایطاعاتی أمرەدن آیتلری دلیل گؤسترەرک دۆشتۆگۆ بۆیۆک حاطا شؤیلە اؤزتلنەبیلیر:
“آللاهئن رسولۆنۆن سۆننتی؛ آللاهئن آدئنا، اۇنون، اؤزل وە گنل حۆکۆملردەکی مورادئنئ آچئقلار. آللاە، سۆننت ایلە حۆکمەتمەیی کیتابئ ایلە أش توتموش وە سۆننتی کیتابا باغلامئشتئر. قورئان سۆننتی، سۆننت دە قورئانئ نسحەدیپ یۆرۆرلۆکتن قالدئراماز. سۆننت آنجاق بیر باشقا سۆننتلە نسحەدیلەبیلیر. “سۆننت، قورئان ایلە نسحەدیلیر” دەنیرسە، رجم جزاسئنئن: “زینا أدن قادئنلا زینا أدن أرککتن هر بیرینە یۆز قامچئ وورون…” (نور سورەسی؛ 2) آیتییلە نسحەدیلمیش اۇلماسئ ایحتیمالئ اۇرتایا چئقار.” (موحاممد بین ایدریس أش-شافیعی)
بو سؤزلر، گرچگی یانسئتماماقتادئر. نبیمیزین: “آللاە آدئنا، اۇنون، اؤزل وە گنل حۆکۆملردەکی مورادئنئ آچئقلادئغئنئ” سؤیلەمک، اۇنو آللاە یرینە قۇیماقتئر.
چۆنکۆ آللاە، کیتابئ آچئقلاما قۇنوسوندا کیمسەیە یتکی ورمەمیشتیر.
ایلگیلی آیتلر شؤیلەدیر:
الر كِتَابٌ أُحْكِمَتْ آيَاتُهُ ثُمَّ فُصِّلَتْ مِنْ لَدُنْ حَكِيمٍ خَبِيرٍ ﴿۱﴾ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا اللَّهَ إِنَّنِي لَكُمْ مِنْهُ نَذِيرٌ وَبَشِيرٌ ﴿۲﴾ (سورة هود)
ألیف، لام، را. بو اؤیلە بیر کیتابتئر کی، آیتلری موحکم قئلئنمئش، سۇنرا حاکیم اۇلان وە هر شەیین ایچ یۆزۆنۆ بیلن آللاە طارافئندان آچئقلانمئشتئر. بؤیلە اۇلماسئ آللاەتان باشقاسئنا قول اۇلمامامئز ایچیندیر. بن اۇنون طارافئندان بیر اویارئجئ وە مۆژدەجیییم. (هود سورەسی؛ 2-1)
دەمک کی نبیمیز، قورئانئ آچئقلامامئش آما آیتلری تبلیغین یانئندا آللاهئن گؤستردیگی یؤنتملە حارەکت أدیپ آللاهئن یاپتئغئ آچئقلامالارا اولاشاراق اینسانلارئ اویارمئش وە مۆژدەلەمیشتیر.
عابدولعازیز بین عابدوللاە بین بازئن شو سؤزلری، نبیمیزین سؤز وە اویغولامالارئنا سۆننت دەنەرک، قورئانئن اۆستۆنە ناسئل چئقارئلدئغئنئ گؤسترمکتەدیر…
أوزاعی شؤیلە سؤیلەمیشتیر:
“سۆننت، کیتاب اۆزریندەکی سۇن سؤزۆ سؤیلەر. ”
سۆننت، قورئانئن گنل بئراقتئغئ شەیی سئنئرلار یا دا اۇندا اۇلمایان حۆکۆملر قۇیار.
نیتەکیم آللاە تعالا شؤیلە دەمیشتیر:
وَمَا أَرْسَلْنَا مِنْ قَبْلِكَ إِلَّا رِجَالًا نُوحِي إِلَيْهِمْ فَاسْأَلُوا أَهْلَ الذِّكْرِ إِنْ كُنْتُمْ لَا تَعْلَمُونَ ﴿۴۳﴾ (سورة النحل)
بو ذیکری سانا ایندیردیک کی، کندیلرینە ایندیریلنین نە اۇلدوغو اۇ اینسانلارا آچئقچا آنلاتاسئن؛ بلکی دۆشۆنۆرلر. (ناحل سورەسی؛ 43)
بیر دە آللاهئن ألچیسی (ع) شؤیلە دەمیشتیر:
“باقئن، بانا کیتاب وە اۇنونلا بیرلیکتە بیر بنزەری وریلدی.”
بەیهاقی، أمیر أش-شابینین باعضئ اینسانلارا شؤیلە دەدیگینی ناقلەتمیشتیر:
“سیز، أثرلری ترک أتتیگینیز زامان بیتتینیز.”
بەیهاقی، أثرلر سؤزۆ ایلە صاحیح حادیثلری قاصدەتمیشتیر.
بەیهاقی، أوزاعینین بیر آرقاداشئنا شؤیلە دەدیگینی دە ناقلەتمیشتیر:
رسولوللاەتان سانا بیر حادیث اولاشتئغئندا ساقئن اۇنا ترس بیر شەی سؤیلەمە. چۆنکۆ رسولوللاە اۇنو آللاەتان آلئپ تبلیغ أتمیشتیر.
دلیل گتیریلن آیتی، بیر اؤنجەکی آیت ایلە بیرلیکتە ألە آلئرساق قۇنو ایلە ایلگیسینین اۇلمادئغئ گؤرۆلەجکتیر:
وَمَا أَرْسَلْنَا مِنْ قَبْلِكَ إِلَّا رِجَالًا نُوحِي إِلَيْهِمْ فَاسْأَلُوا أَهْلَ الذِّكْرِ إِنْ كُنْتُمْ لَا تَعْلَمُونَ ﴿۴۳﴾ بِالْبَيِّنَاتِ وَالزُّبُرِ وَأَنْزَلْنَا إِلَيْكَ الذِّكْرَ لِتُبَيِّنَ لِلنَّاسِ مَا نُزِّلَ إِلَيْهِمْ وَلَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُونَ ﴿۴۴﴾ (سورة النحل)
سندن اؤنجە گؤندردیگیمیز رسوللر، سادەجە واحیەتتیگیمیز أرککلردی. بیلمییۇرسانئز اۇ ذیکری بیلنلرە سۇرون. رسوللر موعجیزەلرلە وە کیتابلارلا گلمیشلردی. اۇ ذیکری سانا دا ایندیردیک کی، اۇ اینسانلارا، کندیلرینە ایندیریلنین نە اۇلدوغونو بەیان أدەسین؛ بلکی دۆشۆنۆرلر. (ناحل سورەسی؛ 44-43)
آیتتە ایلک اؤنجە گچن “ذیکیر”، تەورات وە اینجیل آنلامئندا، ایکینجی “ذیکیر” ایسە قورئان آنلامئندادئر. رسولوللاهئن سۇراجاغئ کیشیلرین کیملر اۇلدوغو شو آیتتە آچئقلانمئشتئر:
فَإِنْ كُنْتَ فِي شَكٍّ مِمَّا أَنْزَلْنَا إِلَيْكَ فَاسْأَلِ الَّذِينَ يَقْرَءُونَ الْكِتَابَ مِنْ قَبْلِكَ لَقَدْ جَاءَكَ الْحَقُّ مِنْ رَبِّكَ فَلَا تَكُونَنَّ مِنَ الْمُمْتَرِينَ ﴿۹۴﴾ (سورة یونس)
سانا ایندیردیگیمیز شەیدن دۇلایئ شۆبهەن وارسا بو کیتابئ، سندن اؤنجە اۇقویانلارا سۇر. دۇغروسو راببیندن سانا عاینئ گرچک گلمیشتیر. ساقئن شۆبهەلننلردن اۇلما. (یونوس سورەسی؛ 94)
رسولوللاهئن گؤرەولریندن بیری، قورئان آیتلرینی أهلی کیتابا آنلاتئپ اۇنلارئن ألیندەکی کیتابئ تاصدیق أتتیگینی گؤسترمکتیر.
ایلگیلی آیت شؤیلەدیر:
يَا أَهْلَ الْكِتَابِ قَدْ جَاءَكُمْ رَسُولُنَا يُبَيِّنُ لَكُمْ كَثِيرًا مِمَّا كُنْتُمْ تُخْفُونَ مِنَ الْكِتَابِ وَيَعْفُو عَنْ كَثِيرٍ قَدْ جَاءَكُمْ مِنَ اللَّهِ نُورٌ وَكِتَابٌ مُبِينٌ ﴿۱۵﴾ (سورة المائدة)
أی کیتاب أهلی، کیتابتان گیزلەدیگینیز بیرچۇق شەیی سیزە بەیان أدن، بیرچۇغونو دا عاففەدن ألچیمیز گلدی. سیزە آللاەتان بیر نور وە آچئق بیر کیتاب گلدی. (مائیدە سورەسی؛ 15)
بو آیتلر آچئقچا گؤسترییۇر کی، ناحل سورەسی؛ 44-نجۆ آیتتە گچن بەیان، کیتابئ تبلیغ گؤرەویندن باشقاسئ دگیلدیر. بو گؤرەوین، نبی اۇلمایان رسوللرە دە وریلدیگینی داحا اؤنجە گؤرمۆشتۆک. اۇرادا گؤردۆگۆمۆز آیتلرلە برابر شو آیت دە قورئانئ بەیان، یاعنی اۇندا اۇلان آیتلری اینسانلارا آنلاتئپ هرحانگی بیر شەیی گیزلەمەمە گؤرەوینین هر مۆسلۆمانا وریلدیگینی گؤستریر:
وَإِذْ أَخَذَ اللَّهُ مِيثَاقَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ لَتُبَيِّنُنَّهُ لِلنَّاسِ وَلَا تَكْتُمُونَهُ فَنَبَذُوهُ وَرَاءَ ظُهُورِهِمْ وَاشْتَرَوْا بِهِ ثَمَنًا قَلِيلًا فَبِئْسَ مَا يَشْتَرُونَ ﴿۱۸۷﴾ (سورة آل عمران)
آللاە، کندیلرینە کیتاب وریلنلردن کسین سؤز آلدئ: “اۇنو اینسانلارا کسینلیکلە بەیان أدەجکسینیز، آصلا گیزلەمەیەجکسینیز!” دەدی. آما اۇنلار کیتابئ آرقالارئنا آتتئلار وە قارشئلئغئندا گچیجی بیر بدل آلدئلار. آلدئقلارئ اۇ شەی نە کؤتۆدۆر. (آلی عیمران سورەسی؛ 187)
ناحل سورەسی؛ 44-نجۆ آیتتە نبیمیزی موحاطاب آلان “لِتُبَیِّنُ لِلنَّاسِ = اینسانلارا بەیان أدەسین دییە” ایفادەسی، بو آیتتە “لِتُبَیِّنَنَّەُ لِلنَّاسِ = اۇنو اینسانلارا کسینلیکلە بەیان أدەجکسین” شکلیندە بۆتۆن مۆمینلری موحاطاب آلمئشتئر. دەمک کی اۇ آیت، نبیمیزین قورئانئ آچئقلادئغئ ایددیعاسئنا دلیل اۇلاماز.
یوقارئداکی گؤرۆشۆ ساوونانلارئن ایکینجی دلیلی، آللاهئن ألچیسینین شو سؤزۆدۆر:
“باقئن، بانا کیتاب وە اۇنون بیر بنزەری وریلدی.”
نبیمیزە، کیتاب ایلە بیرلیکتە وریلن شەیین حیکمت اۇلدوغو، یوقارئدان بری آنلاتمایا چالئشتئغئمئز شەیدیر. بو حادیث، کیتاب وە حیکمت ایلە ایلگیلی آیتلرین تامامئنئن اؤزتیدیر.
بوگۆن بیرچۇق کیمسە، شو آیت قارشئسئندا شاشقئنا دؤنۆیۇر:
قُلْ إِنَّمَا أَنَا بَشَرٌ مِثْلُكُمْ يُوحَى إِلَيَّ أَنَّمَا إِلَهُكُمْ إِلَهٌ وَاحِدٌ فَمَنْ كَانَ يَرْجُو لِقَاءَ رَبِّهِ فَلْيَعْمَلْ عَمَلًا صَالِحًا وَلَا يُشْرِكْ بِعِبَادَةِ رَبِّهِ أَحَدًا ﴿۱۱۰﴾ (سورة الکهف)
دە کی: “بن دە طئبقئ سیزین گیبی اینسانئم. بانا تانرئنئزئن تک بیر تانرئ اۇلدوغو واحیۇلونماقتادئر…” (کهف سورەسی؛ 110)
چۆنکۆ نبیمیز اینساناۆستۆ بیر وارلئق سانئلئیۇر.
حئریستیانلار عیسایئ (ع) تانرئ یاپتئلار. بو قۇنو داحا اؤنجە گچتی. مثەلا کاتۇلیکلرە گؤرە عیسا اۇلماسایدئ کائینات یاراتئلمازدئ. گؤکلردە وە یریۆزۆندە گؤرۆنن وە گؤرۆنمەین شەیلر، تاحتلار، أگەمنلیکلر، یؤنتیملر وە حۆکۆمرانلئقلار… هر شەی اۇنون آراجئلئغئیلا وە اۇنون ایچین یاراتئلمئشتئر.
بو یانلئش اینانچ مۆسلۆمانلارئن اینانجئنا دا قارئشمئشتئر. حالق طارافئندان قابول گؤرن بیر اویدورما حادیثتە آللاە تعالانئن نبیمیز ایچین شؤیلە دەدیگی ایددیعا أدیلیر: “سن اۇلماسایدئن کائیناتئ یاراتمازدئم. کیمی طاریقاتلارا گؤرە موحاممد (ع)، وار اۇلوشون باشلانغئجئدئر. آللاەتان باشقا هیچبیر شەی یۇقکن ایلک دفعا حاقیقاتی موحاممدیە وار اۇلموش، بۆتۆن یاراتئقلار اۇندان وە اۇنون ایچین یاراتئلمئشتئر. حاقیقاتی موحاممدیە نور اۇلماسئ باقئمئندان عالمی یاراتما ایلکەسی وە اۇنون آصلئدئر. بو نور اؤلۆمسۆز وە أبدی اۇلدوغوندان نبی ایچین “اؤلدۆ” دەنمز. آللاە، وار وەیا یۇق، أزلی وە حادیث (سۇنرادان اۇلما) دییە نیتەلنمەدیگی حالدە حاقیقاتی موحاممدیە وار وە أزلی نیتەلندیریلیر. حاقیقاتی موحاممدیە بۆتۆن پەیغامبرلرین وە ولیلرین لدۆننی وە باطئنی بیلگیلری آلدئقلارئ قایناقتئر. بو حاقیقات، حاقتان گلن فەیضین حالقا اولاشماسئندا آراجئ اۇلور.
کاتۇلیکلرە گؤرە “مسیح عیسا، گرچک آللاە وە گرچک اینساندئر. ایشتە بو نەدنلە اینسانلارلا آللاە آراسئندا تک آراجئدئر.
کیمی طاریقاتلارا گؤرە دە آللاە ایلە حاقیقاتی موحاممدیە عاینئ گرچگین اؤن وە آرقا یۆزلریدیر.
بو قۇنودا شؤیلە بیر شیعیر سؤیلەرلر:
آحاد آحمددیر، کیم میم أدر فارق،
بۆتۆن عالم اۇ میم ایچرە اۇلور غارق.
آحاد یاعنی آللاەتئر.
آحمد، موحاممدین (ع) قورئاندا دا گچن ایسیملریندندیر. “آحاد آحمددیر”، “آحاد آللاەتئر” سؤزۆنۆن طابیعی سۇنوجو، “آللاە آحمددیر یاعنی موحاممددیر” اۇلور. بو شیعیرە گؤرە، آحاد (أحد) ایلە آحمد (أحمد) آراسئندا فارقلئ اۇلاراق بیر میم حارفی واردئر. بو فارق یازئلئشتادئر وە آحمدین لهینەدیر. چۆنکۆ اۇنلارا گؤرە اۇ میمین ایچیندەدیر!.. بو اینانجئن ایسلام ایلە ایلگیسینین اۇلمادئغتئر.
آللاە تعالا شؤیلە بویورویۇر:
وَمَا مُحَمَّدٌ إِلَّا رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِ الرُّسُلُ … ﴿۱۴۴﴾ (سورة آل عمران)
موحاممد سادەجە ألچیدیر. اۇندان اؤنجە دە ألچیلر گلدی، گچتی… (آلی عیمران سورەسی؛ 144)
قُلْ إِنَّمَا أَنَا بَشَرٌ مِثْلُكُمْ يُوحَى إِلَيَّ أَنَّمَا إِلَهُكُمْ إِلَهٌ وَاحِدٌ فَاسْتَقِيمُوا إِلَيْهِ وَاسْتَغْفِرُوهُ وَوَيْلٌ لِلْمُشْرِكِينَ ﴿۶﴾ (سورة فصلت)
دە کی: “بن دە سیزین گیبی بشریم. بانا بیلدیریلن سادەجە شو: ایلاهئنئز تک ایلاەتئر؛ دۇغرودان اۇنا یؤنلین وە گۆناەلارئنئزئ باغئشلانماسئنئ ایستەیین. مۆشریکلرین چکەجگی وار.” (فوصصیلت سورەسی؛ 6)
قُلْ إِنِّي لَا أَمْلِكُ لَكُمْ ضَرًّا وَلَا رَشَدًا ﴿۲۱﴾ قُلْ إِنِّي لَنْ يُجِيرَنِي مِنَ اللَّهِ أَحَدٌ وَلَنْ أَجِدَ مِنْ دُونِهِ مُلْتَحَدًا ﴿۲۲﴾ إِلَّا بَلَاغًا مِنَ اللَّهِ وَرِسَالَاتِهِ وَمَنْ يَعْصِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ فَإِنَّ لَهُ نَارَ جَهَنَّمَ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا ﴿۲۳﴾ (سورة الجن)
دە کی: “سیزە نە ضارار ورمەیە گۆجۆم یتر، نە دە سیزی اۇلغونلاشتئرمایا.”
دە کی: “بنی آللاهئن عاذابئندان هیچ کیمسە قورتاراماز. بن اۇندان باشقا بیر سئغئناق دا بولامام.
بنیمکیسی یالنئز آللاەتان اۇلانئ، اۇنون گؤندردیکلرینی تبلیغدیر، اۇ قادار.” (جین سورەسی؛ 23-21)
ج- ایندیریلن دینین یرینە اویدورولان دین
أمویلرلە باشلایئپ عابباسیلرلە کمیکلشن یاپئدا حیکمتە، آللاهئن دگیشمز قانونو آنلامئنا گلن سۆننت دەنمیش؛ سۆننتە، نبیمیزین سؤز وە اویغولامالارئ آنلامئ یۆکلنمیش؛ نبی ایلە رسول دە عاینئ سایئلدئغئ ایچین رسولە ایطاعاتی أمرەدن آیتلرە دایانئلاراق شؤیلە بیر سۇنوجا وارئلمئشتئر:
“آللاهئن رسولۆنۆن سۆننتی؛ آللاهئن آدئنا، اۇنون، اؤزل وە گنل حۆکۆملردەکی مورادئنئ آچئقلار. آللاە، سۆننت ایلە حۆکمەتمەیی کیتابئ ایلە أش توتموش وە سۆننتی کیتابا باغلامئشتئر.” (شافیعی)
سۆننت، آللاهئن مورادئنئ یاعنی ماقصادئنئ آچئقلئیۇرسا قورئاندان اؤنملی اۇلاجاغئ ایچین بو ایددیعا، نبیمیزین سؤز وە اویغولامالارئن، قورئاندان چئقاردئغئ حیکمتلر اۇلدوغونو اونوتتورموشتور. اوندان اۆرتیلن هیچبیر شەی اون اۇلمادئغئ گیبی قورئاندان اۆرتیلن حۆکۆملر دە قورئان دگیلدیر. پاستانئن اوندان یاپئلدئغئنئ بیلمەینلرین پاستا ایلە اون آراسئندا چلیشکی گؤرمەسی گیبی حیکمتین نە اۇلدوغونو بیلمەینلر دە سۆننت ایلە قورئان آراسئندا چلیشکی گؤرمەیە باشلامئش، ایکیسیندن بیرینی فدا أتمە یاعنی نسحەتتیرمە قۇنوسو تارتئشئلمئشتئر.
ایمام شافیعی بو قۇنودا اؤزتلە شؤیلە سؤیلەمیشتیر:
“قورئان سۆننتی، سۆننت دە قورئانئ نسحەدیپ یۆرۆرلۆکتن قالدئراماز. سۆننت آنجاق بیر باشقا سۆننتلە نسحەدیلەبیلیر. سۆننت، قورئان ایلە نسحەدیلیر، دەنیرسە رجیم جزاسئنئن: “زینا أدن قادئنلا زینا أدن أرککتن هر بیرینە یۆز قامچئ وورون…” (نور سورەسی؛ 2) آیتییلە نسحەدیلمیش اۇلماسئ ایحتیمالی چئقار. (شافیعی)


text:
دارېخمالار / آینار تبریزلی (شعر)
سنی سنسیزجه گزن کۏر خییاوانلار دارېخېر
و ایچیمدن سۏووشان وحشی بۏرانلار دارېخېر
بو سېخېلمېش دووارېندان قۏپا بیلمیر اۆرهڲیم
جانا حسرت قالانې جانېما جانلار دارېخېر
دارېخان گؤڲلره باخ، یۏللارا سَرمیش اۆرهڲین
بۏینو چیڲنینده قالان یۏلدا قالانلار دارېخېر
بئله پۏزقوندو ایچیم، زیل سَسیمی بم قېنایېر
منی تصویره چکن شعره اۏزانلار دارېخېر
نئچه مینلر یالانېن قوربانې اۏلموش سئوگیم
سن گئدیرسن منه بو دادلې یالانلار دارېخېر
داها سېنمېر دۏداغېمدان گۆلۆشۆم بیر پارچا
سنلی چاغلارېما هئی یاخشې یامانلار دارېخېر
دئه آنام دا هلهلیک ساچلارېمې اۏخشاماسېن
آینارام شعریمه سسسیزجه جومانلار دارېخېر
آینار تبریزلی


text:
صمد بهرنگی منظومه سی
(حسین دوزگون)
جابر آلیشان
40-1330 – جی ایللرده خائن شاه رژیمی، بۆسبۆتۆن حاكمیتین ایرانا تحمیل ائتمیشدی. بوندان اول، 1325- نجی ایللرده ایرانېن بیر نئچه یئرلرینده بؤیۆک كوتلهوی – ملی حركتلر اۏلموشدور. آمما بو حركتلری، دولت قۏشۆنلارې وحشیجهسینه قانا چكیب، بؤیۆک فاجعهلر یاراتمېشدېر.1330- نجی ایلده مصدق باشچېلېق ائدهن حركت ایسه «زاهدی» كودتاسیلا قانا چكیلدی و 30 تیر شهیدلری كیمی خاطرهلرده قالان گۆنلر یاراندې.كودتادان سۏنراكی ایللر، ایرانېن ان آغېر ایللریندن ایدی. آزادیخواهلار، وطنپرورلر بۆتۆن توتولوب، زندانلارا سالېنېب و یا سۆرگۆن اۏلوردولار. هابئله چۏخودا اعدام جوخهلرینین قاباغېندا دۆزۆلۆردۆلر.1341 - نجی ایل قم و تهرانداكی حركاتدا یاتېرېلدې. ولاكین كوتلهوی حركاتېن دایانماسېنا باخمایاراق، آزادیخواهلار ایچینده چۏخ مبارز شاعیرلر و یازېچېلار وارایدی كی، مستبد حاكمیت اوغروندا آیاغا قالخېب، مبارزه ائتدیلر. البته، بونلاردان بعضیلری موقتی چتینلیكلره تابلاشمایېب، اؤز سؤزلرین دانېب حاكمیته قارېشدېلار. آز دهگیل ایدی اۏ ادبیاتچېلار كی، ملته اۆز چئویرمهییب، ائل یۏلون گئتدیلر و بو یۏلدا جانلارېن قویدولار. بو یازېچېلاردان صمد بهرنگینی آد آپارماق اۏلار.
صمد بهرنگی 1312- نجی ایلده تبریزین چرنداب محلهسینده یۏخسول بیر عائلهده آنادان اۏلدو. او مینلرجه اوشاق كیمی بیرینجی دفعه اۏلاراق یۏخسوللوقلار ایله تانېش اۏلدو. صمد اؤزتای توشلارې كیمی کۆچهده، بازاردا، تۏز- تۏرپاق ایچینده بؤیۆدۆ. اما هئچواخت اؤز طبقهسینه اۆز چئویرمهییب عؤمرۆنون آخرېنا قدهر اۏنلاردان دانېشدې و اۏنلارا یازدې.
استبداد دؤرۆنده آنادیلده یازېب اۏخوماق ان بؤیۆک گناه سایېلېردی و هابئله آذربایجان دیلینده اثر یازماق و چاپ ائتدیرمكده بؤیۆک جرم ایدی، بونا گؤره صمد و بیر نئچه یازېچېلار مجبور اۏلاراق اؤز اثرلرینی فارس دیلینده یازېردېلار.
صمد بیرینجی اثرین آذربایجان خلق داستانلارېندان الهام آلاراق «تلخون» آدیله، «ص – قارانقوش» امضاءسېلا «کیتاب هفته»ده چاپ ائتدیردی. 18 یاشېندا ایكن دانشسرانی قورتاراراق آذربایجان كندلرینده معلملیڲه باشلادې. اۏ تئزلیكله بیلدی كی، دانشسرادا اؤرگندیڲی تعلیم – تربیت روشی، كند اوشاقلارېنا مناسب دڲیل. اۏ، اؤزۆ دئدیڲی كیمی كند محیطی ایله اویغون بیر تعلیم و تربیت یۏلو یاراتدې، بهرنگی هر نهدن قاباق اوشاقلارې خیال دۆنیاسېندان چېخارماغا چالېشدې. اۏ، آ. ث. ماكارنكو كیمی فكرلشرك، دئییردی:«بیز نئچون اوشاقلارې سسسیز – صداسېز و مطیع انسانلار تربیت ائدهك، گرهك اوشاقلارا دئیهك كی دۆنیانېن یارېسېنا قدهر جماعتی آجدېر، نییه آجدېر و نهجور بو آجلېغې آرادان قالدېرماق اۏلار.»
صمد، بیرینجی دفعه اۏلاراق ایراندا اوشاق ادبیاتېندا یئنی بیر یۏل آچدې. بوندان علاوه، اۏنون مختلف اجتماعی مقالهلری، خفقان دؤرۆنده انسانلارې غفلت یۏخوسوندان آیېلدان مقالهلر ایدی. نئچه اوشاق ناغېللارېنا شامل اۏلان «مجموعهی داستان»ها کیتابی، «كند و كاو در مسایل تربیتی ایران» و باشقا اثرلری، اۏنون قېسا عؤمرۆنون محصولودور. اۏ، آذربایجان ادبیاتی ساحهسیندهده بیر سېرا تدقیقات ائتدی. «افسانههای آذربایجان» (بهروز دهقانی ایله بیرلیكده)، «پاره – پاره» و «تاپماجالار» بو تدقیقلرین ثمرهسیدیر. اۏنون شاه اثری «ماهی سیاه كوچولو» دفعهلرله تجدید چاپ اۏلدو. سۏنرالار بو کیتاب ایتالیادا «قېزېل پلاك» جایزهسینه لایق گؤرۆندۆ.
صمد 1347- جی ایلین شهریور آیېندا اؤز اثرینین قهرمانی ماهی سیاه كیمی اؤزۆنۆ وطن یۏلوندا فدا ائتدی. صمد، آرازا قاتېشېب، آرزوسونا چاتېب، اۏنونلا دنیزه یئتیشدی. اما صمدین خاطرهسی تاریخ بۏیو بۆتۆن انسانلارېن قلبیندهدیر، اۆرهڲیندهدیر.
صمد آچدېغې یۏل، ایران ادبیاتېندا بؤیۆک تأثیر قۏیدو. بیر نئچه انقلابچې شاعیرلر و یازېچېلار اؤز اثرلرینی صمده اختصاص وئرهركن، اۏنون اثرلرینی و یاشایېشېنې سرمشق قرار وئردیلر. آذربایجانېن معاصر شاعیرلری حبیب ساهیر، ب. ق. سهند، ع. اوختای و باشقالارې صمد بهرنگی حاققېندا نئچه شعر یازېبلار. آمما صمدین گنجلیك یۏلداشلارېندان اۏلان حسین دۆزگۆنۆن منظومهسینین باشقا بیر حال و هواسې واردېر. شاعیر دۆزگۆن، «صمد بهرنگی» منظومهسینی 1347- نجی ایلین شهریور آیېندا صمدین شهید اۏلدوغو تاریخدن بیر نئچه گۆن سۏنرا سؤیلهمیشدیر. بو منظومه دهشتلی شاه رژیمینین خفقان ایللرینده جزوه، پلی كپی و كاست نواری شكلینده خلق آراسېندا یایېلمېش، الدن- اله گزیردی. اسلامی انقلابدان سۏنرا، بیرینجی آذربایجان دیلینده چاپ اۏلان کیتاب كیمی 1357- نجی ایلین بهمن آییندا نشر اۏلدو.
حسین دۆزگۆن 1344- نجو ایلدن ادبی- سیاسی فعالیتلره گیریشمیش و ائله او ایللرده شعر یازماغا باشلامېشدېر. شاعیرین شعر کیتابلارې ایندیه قدهر «كیچیك شعرلر»، «مجموعه» (4 دیگر شاعیر بیرلیكده) و «باكې لوحهلری» آدلارې ایله چاپ اۏلوبدور.
آز ایدی اۏ وطنپرور و انسان سئون شاعیرلر كی، كئچیردیڲمیز قانلې قادالې ایللرده مقام و شؤهرت حرصینی قېراغا قۏیوب، ساتغېن اۏلمایېب و اؤز نعرهلرین استبداد و ظلمه قارشې اوجالدېب، مبارزه یۏلونو سئچدیلر. شاعیر حسین دۆزگۆن اۏنلاردان بیریدیر. شاعیرین ان مهم سجیهلریندن بودور كی، انساندا مبارزلیك، خلقیلیك و ضد امپریالیستلیك روحو یارادېر. بو سجیه «صمد بهرنگی» منظومهسیندهده حاكیمدیر. بو منظومه، مقدمه و 14 نغمهدن عبارت لیریك- ائپیك پائمادیر. ایلك باخېمدان بو نغمهلر مستقل گؤزه چارپسالاردا كلّیتده ربطسیز دڲیلدیرلر. اۏنلارېن آراسېندا فورما، مضمون، معنا، شكیل و آهنگ جهتیندن محكم علاقهلر باغلانېب. «صمد بهرنگی» منظومهسینین بدیعی قورولوشو و فورما خصوصیتی استبداد دؤرۆنۆن شرایطینه باغلې اۏلاراق، اۏ دؤرۆن اساسېندا یارانېبدېر. اۏ دؤرۆن اساس شرایطی خفقان و فشار شرایطی ایدی. انقلاب غلبه چالا بیلمهمیش و ضد انقلاب حملهده ایدی. پس، انقلاب ادبیاتی ایسه گرهك بو حملهنی دفع ائدیجی و ضد انقلاب علیهینه سارسېلمایان بیر ادبیات اولایدې. ائله منظومهده ده بو خصوصیت واردېر. منظومه بو خفقانی تصویر ائدیجی بیر مقدمه ایله باشلانېر:
گۆنش قېزمار، هاوا دورغون، نفس یۏخ،
کۆچهلر بۆسبۆتۆن ازدحامسېز بۏش . . .
آمما مبارز انسانلار دۆشۆندۆكجه آیاغا قالخېب، قورخمادان یۏللارېنا دوام ائدیرلر. بو سو آخېمېنېن عكسینه اۏلان حركتده، محكم آسفالت ائله تیترتمهیه دۆشۆر، سانكې اۆستۆندن بیر دنیز گئدیر. صمد بو انسانلاردان بیریدیر:
صمد دۆشۆنۆركن، قالخېر آیاغا،
یئنهده یۏلونا دوام ائیلهییر.
آسفالت ائله تیتریر سانكې اۆستۆنده،
بیر دریا، بیر دنیز، بیر عمّان گئدیر.
بو حركتین مقدسلیڲینه گؤره انسان سهلدیر، هر آددېم آغاجلاردا سلام سؤیلهیر:
تبریزین قهرمان ایڲید اۏغلونا،
هر آددېم آغاجلار سلام سؤیلهییر.
منظومهنین بیرینجی حصهسی شهید آنالارېنېن ایڲیدلیڲین گؤستریر و اۏنلارېن بو چتینلیكلره دؤزمهلرین گؤزهل بویالارلا افاده ائدیر:
اۏغول دردی نهدیر من كدرلنیم،
اۏغوللار دردینی نئجه ایتیریم؟
میلیونلار قېزلارېم، اۏغوللارېمدېر،
اؤز قانادلارېمدېر، اؤز قوللارېمدېر.
شاعیر، وطنپرورلیڲی هر آذربایجانلېیا وظیفه بیلیب، وطن یۏلوندا جانې بیارزش ساناراق بو سؤزلری تاریخیلشدیرمڲه گؤره بابكین آناسېنېن نصیحتلرین فاكت گتیریر:
وطنین یۏلوندا هئچ بیراوف دئمه!
قانېنې وطندن سن اسیرڲمه!
شاعیر، كئچمیش تاریخی حادثهلردنده موضوع آلېر. نسیمی، نعیمی و شاه ختایی كیمی مرد سیمالاردان یاد ائدهرك اۏنلارېن سارسېلماز ارادهسینی تاریخی فاجعهلر اوغروندا جانلاندېرېر:
منیم اولو بابام عمادالدینین،
حلبده سۏیدولار بیر گۆن دریسین.
دئدی:«حق عاشیقی دؤزهر ذلّته،
سۏن قویار قیزلباش بو شقاوته.»
كئچن رژیمده وطنین بۆتۆنلۆكله خارجی استعمارچی اؤكلهلرینین اختیارېندا اۏلماسې و اۏنلارېن سیاسی- اجتماعی حاكمیتی، سبب اۏلوب كی، شاعیر، منظومهده وطنپرورلیك دویغولارېنې گوجلندیره، منظومهنین بیر حصهسینی بو موضوعا اختصاص وئره. شاعیر، درین نفرتین وطن دۆشمنلرینه و اۏنلارېن داخلی مزدورلارېنا گؤستریر.
منظومهده تدریجا حماسهیه گرایش چۏخالېر و حیاتېن واجب مسئلهلری گئتدیكجه چۏخراق عكس اۏلونور. گؤرۆندۆڲۆ كیمی منظومه حیات حقیقتلری اساسېندا یازېلمېشدېر. صمدین خصوصیتلری و اۏنون انسانلارلا رابطهسی و اۏ شخصیتین شاعیرده تأثیری، تصویر اۏلونور.
شاعیر منظومهنین آخیر نغمهلرینده صمد اؤلۆمۆنۆن فاجعهسینی مرثیهیه اۏخشار مصراعلارلا تصویر ائدیر:
قېزېل گۆلۆم سۏلدو آمان، آی ائللر!
ائشیتسینلر سۏنرا گلن نسیللر.
و یا آیرې یئرده:
كؤكۆمۆن اۆستۆنده اود یاندېردېلار،
بوغومو یۏلدولار آی ائللر، هاوار.
آمما دالېنجا اوخوجونون فكرینده بؤیۆک انسانلارا مرثیه دئمك تصوّرۆنۆ پۏزور. قهرمانلارا گؤز یاشې آخېتماق یاراشماز. گرك آتالار دئدیڲی كیمی قاناقان تؤكۆله و انتقام تۏخوموسینهلرده اكیله.
ائللر آغلاسالار قهرمانلارا.
قان آلارلار بۆتۆن گئدهن قانلارا.
منظومهنین آخرېنجې نغمهسینده شاعیر، اوخوجولارېنې صمدین یۏلونو گئتمڲه چاغېرېر. اۏ گۆنۆ تصویر ائدیر كی، قولو پولاد فهلهلر، پوزغون كندلیلر، ایشچیلر و میلیونلار محروم انسان صمده بۏرجلارېنې اؤدهمهڲه یولا دؤشۆرلر.


text:
والیبال: تۆرک قیزلاری میللتلر لیگینده یاریشماغا طایار
بیرینجی هپده ده تۆرکیأنینگ میللی زنانالار والیبال توُپاری گۆن اوُرتا کره، صربیستان، ایتالیا و آمریکا بیلن یاریشار
حالقارا والیبال فدراسیونی تاراپیندان قورنالیان میللتلر لیگی نینگ بیرینجی هپده سی آنتالیادا باشلایار.
بیرینجی هپده ده تۆرکیأنینگ میللی زنانالار والیبال توُپاری گۆن اوُرتا کره، صربیستان، ایتالیا و آمریکا بیلن یاریشار.
تۆرکیه 31-نجی مای چهارشنبه گۆنی ساغات 20-ده گۆن اوُرتا کره بیلن، 1-نجی ژوئن ه صربیستان بیلن، 3-نجی ژوئن ده ایتالیا بیلن و 4-نجی ژوئن ده بوُلسا آمریکا بیلن یاریشار.
گیزم اؤرگه، سیمگه آق اؤز، جانسو اؤزبای، ملیسا وارگاس، کبری آقمان، حانده بالادین، دریا جبجی اوُغلی، الیف شاهین، ادا اردم، صالیحا شاهین، زهرا گۆنش، آصلی قالاچ، ایلکین آیدین و ابرار قارابولوت تۆرکیأنینگ میللی والیبال توُپاریندا اوُینار.
دِگیشلی حابارلار
گؤرهش: علی جنگیز آلتین مدال آلدی
87 کیلوگرام آغرامیندا یاریشیان تۆرگ گؤرهشچی فینالدا مجاریستانلی بأسدِهشینی ینگیپ آلتین مدالینگ ایه سی بوُلدی
فوتبال: آلانیااسپور 0- فنرباغچه 1
فنرباغچه فوتبال توُپاری 5 یاریشیندان 5 ینگیش و 15 بال بیلن سوپرلیگینگ باشینی چکیأر


text:
روسیه ایمپیراتورلوغو
روسیه ایمپیراتورلوغو (روسجا: Poccийckaя иMпepия) — تاریخی ۱۷۲۱-جی ایلدهن باشلامیش روس دؤولتی. ۱۹۱۷-جی ایلده جومهوریت ده چئوریلدی. اونون واریثی شوروی حساب اوْلونور. ایمپراتورلوغونین باشکندی ۱۷۲۱–۱۷۲۸-جی ایللرده سنت پترزبورق، ۱۷۲۸–۱۷۳۰-جو ایللرده موسکو، ۱۷۳۰–۱۹۱۷-جی ایللرده ایسه یئنیدن سنت پترزبورق اوْلوب. بو ایمپراتورلوخ اینسان تاریخون اوونجو ان بویوک ایمپراتورلوغو دور. بیر طرفی آلاسکا آمریکا کیتاسیندا و دیگر طرفی اروپا . اوچ کیتا دا آمریکا آسیا و اروپا دا یایلمیش.
یارانماسی دَییشدیر
روس ایمپراتورلوغو ۱۷۲۱ نوامبرین ۲ روس کنگره سی بیرینجی پیترین روسلارین ایمپراتوری اولاراخ قبول اتدی.
ایمپراتورلوخ روس نجیب زاده آرانان سلطنته یئنی قان اولاراخ . مایکل رومانوو بیر گنج بویار ۱۶۱۳ ایلینده اولارخ تیزار اولدو.
تاریخی دَییشدیر
اهالیسی دَییشدیر
۱۷-جی عصرده روسلار اؤز دیلی ایله فرقلنهن خالقلارین قاریشیغی ایدی. بونلار اساساً بؤیوک هیند آوروپا دیل قروپونون ایسلاو عائلهسینه مخصوص ایدیلر. ولیکوروسلار و موسکوویتلر موسکو اطرافیندا یاشاییردیلار. اونلار قوزئی مئشهلرینه نفوذ ائدیب، چوْخلو فین و دیگر آبوریگئن طایفه لری آسیمیلیاسییا ائتمیشدیلر. قارا دنیز ساحلی همین واختادک تۆرکیه نین حمایهسینده اوْلان تاتار خانلارینین الینده ایدی. تاتارلارلا روسلار آراسینداکی سرحد توْرپاقلاریندا یاریمموستقیل قازاقلار یاشاییردیلار، اونلار اساساً میقراسییا ائدن روسلاردان عمله گلمیشدیلر.
موسکونین غربینده بئلوروسلار، گونئی-غربینده ایسه مالوروسلار و یا اوکراینلیلار یاشاییردیلار. اونلارین هر ایکیسی ۱۷-جی عصرده لهیستاننین حؤکمرانلیغی آلتیندا ایدی. او واختلار لهیستان آوروپادا آپاریجی ایسلاو دؤولتی ایدی.


text:
قبرسده «مایا» فیلمینین تقدیماتی کئچیریلیب.
Kult.az بیلدیری کی، بو بارهده فیلمین سناری مؤلفی و رژیسورو، آذربایجان یازیچیلار بیرلیینین اداره هئیتینین عضوو خیال رضا معلومات وئریب.
قید ائدیلیب کی، تقدیمات شمالی قبرس تورک رسپوبلیکاسینین باش ناظیرلیینین دستیی ایله، توریزم، مدنیت، گنجلیک و اطراف محیط ناظرلییی طرفیندن تشکیل ائدیلیب.
عصمت وحیت گونئی صنعت مرکزینده ناظیرلیین شعبه مدیری، شاعر-یازار جیهان اؤزییلدیزین آپاریجیلیغی ایله کئچیریلهن «مایا» فیلمینین تقدیماتیندا رسپوبلیکا رهبرلییی، میلت وکیللر و صنعت آداملاری اشتراک ائدیبلر.
تقدیماتدا چیخیش ائدن شمالی قبرس تورک رسپوبلیکاسی پرزیدنتینین کاتیبلیینین رئیسی چاغین زورت، توریزم، مدنیت، گنجلیک و اطراف محیط ناظیرلیینین ایداره رئیسی شیرین ظافرییلدیزی «مایا» فیلمیندن تاثیرلندیکلرینی وورغولایاراق، قاراباغلا شیمالی قبرسین اوخشار تالعیندن سؤز آچیبلار.
فیلمین سناری مؤلفی و رژیسورو خیال رضا قاراباغین ۳۰ ایللیک ایشغال تاریخی، ۴۴ گونلوک ایکینجی قاراباغ محاربهسی و شانلی ظفریمیز حاقیندا دانیشیب.
قید ائدک کی، بینالخالق تورک مؤلفلری بیرلیینین و «اس باکو»نون مالییه دستیی ایله چکیلن، عذابلی، اضظرابلی قادین تالعیندن بحث ائدن «مایا» فیلمینین اوپراتورو رافیق علیئو، بدیعی رهبری ایسه گؤرکملی کینورژیسور، خالق آرتیستی اوکتای میر قاسیمدیر.


text:
افغانستانلیگ تورکلرنینگ مدنی فدراسیونی«ففتا» نی حازم وهمت نی قیلگن عمللرینینگ
توغریسیده ابلاغیه سی
باش کون یا شنبه کونی 14 اپریل 2018
اروپا
حفیظ حازم نینگ شبرغان شهریده ففتا آتیدن اوتکزگن محفلی باره سیده قنداق قضاوت قیله سیز لر؟
لطفاً حازم صاحب صداقت و وجدان بیلن قوییده گی سوال لرگه جواب بیرسونلر:
1- بیرینچیدن، حرمتلی حازم صاحبدن سورش کیره ک که قچان ففتا گه عضو بولدینگیز، افغانستان تورکلری مدنی فدراسیونی اساسنامه سی بیلن قنده ی علاقنگیز بار؟
2- افغانستالیک تورکلری مدنی فدراسیونی 17 می 2008 ده تیلبورگ شهریده تاسیس ایتیلگن کوندن کیین، بوتون حیاتینگیزجریانیده شو کونگه چه ففتا نینگ مرامی آماجلری بوییچه بیران ایش و فعالیت آلیب باریب و بیران مرته حق العضویت بیرگن می سیز؟
3- ساده گینه بیر سوال: آیا بیران مرتبه هم ففتا نینگ اساسنامه ومرامنامه سینی اوقیب کورگن سیزمی؟
4- اگر اوقیب کورگن بولسنگیز، ففتا(فدراسیون فرهنگی تورکان افغانستان) نینگ ایسکی وینگی اساسنامه وبرنامه لری نینگ قیسی ییریده ( فدراسیون فرهنگی تورکتباران افغانستان) دیب یازیلگن که سیز اوز صحبت لرینگیزده «تورکان» سوزینی «تورک تباران»گه تبدیل قیلیب سیز؟
5- سیز اوزینگیز گه بیرشاهانه مقام قایل بولیب، (رئیس عمومی فدراسیون فرهنگی تورکتباران افغانستان) کبی کتته عنوان یره تیب سیز وهر ییرده بو عنوان نی افتخار بیلن اوز اسمینگیزگه قوشیب ایتیب و یازیب یوره سیز وهیچ اویله میسیزکی ففتا نینگ اساسنامه لریده بو شکل بیر عنوان هیچ قچان بولمگن.
سیز ایشله ته دیگن(رئیس عمومی فدراسیون فرهنگی تورکتباران افغانستان) اتَمه سی، 26 دسمبر 2008 کپنهاگن جرگه سیده تصویب بولگن بیرینچی اساسنامه ده (اوشه جرگه ده سیز ودوستلرینگیز اپوزیسیون صفتیده اشتراک ایتیب، اساسنامه نی تصویب وجمعی امضا قیلیشدن بیر کون کیین، بیر اعلامیه نی محترم انجنیر اکرم پیکار اسمیدن، آریایی سایتیگه ترقتیش دن سونگره، ففتا بیلن مقاطعه لرینگیز نی اعلان قیلدینگیز لر) و 17 می 2014 سویدن اولکه سی مالموده اوتکزیلکن قورولتایده تعدیل وتصویب بولگن ففتانینگ ینگی اساسنامه سیده و شونینگدیک سیز وجناب همت فاریابی عمداً اشتراک قیلیش دن ابا قیلگن بروکسل اوچینچی قورولتاییده تعدیلات بیلن قبول قیلینگن اساسنامه ده کوزگه کورونمیدی کو! حتی مالموده قبول قیلینگن تعدیل لرده و ففتانینگ بوگونگی نافذ اساسنامه سیده رئیس لیک مقامی بوتونلی اورته دن کیتگن وففتا رهبرلیگی دورانی شکلده بیر شورا آرقه لی تصویب بولیب وتا شو کونگه چه هم اعتبار گه ایگه! اونینگ بیرینچی رهبرلیک شورا مسئولی حرمتلی محمد عثمان بیلیم ، ایکینچی سی حرمتلی اسدالله آسیابان، اوچینچی سی هم حرمتلی نجم الدین محمودی بولگن وتا شو دمگه چه هم شو سیستم نافذ واعتبارگه ایگه!
اصولا حقیقت شونداق بولگن حالده، سیز بو ریاست عمومی عنوانینی قیسی ییردن ساتیب آلیب ففتا گه ایگه چیقماقچی بولگن سیز؟
6- البته اگر ففتانینگ اساسنامه لرینی اوقیب کورگن بولسنگیز ایدی، اوزینگیز بیلر ایدینگیز کی، ففتا نینگ رهبرلیک شوراسی اعضالری هیچ بیر زمان، هیچ بیر حزب گه منسوب بولالمایدی! یعنی ایسکی اساسنامه ده رئیس وینگی اساسنامه لرده رهبرلیک شوراسی اعضالری نینگ حزبی بولمسلیکلری بیر اساسی شرط و اوزگرمیدیگن بیر اصل دیر! حال بوکه سیز بیر حزب ایمس بلکه بیر نیچه حزب جمله دن «حزب نهضت فراگیر میهنی محمود بریالی» و «حزب جنبش نوین» ده مستقیم عضویتینگیز بار! قندای قیلیب بیر مشخص سیاسی حزب نینگ اعضا سی ففتا دیک بیر مدنی فدراسیون نینگ رئیسی بولیشی ممکن؟
7- همه دن جالبراق بوکی سیز فدراسیون فرهنگی تورکان(تورکتباران) افغانستان نینگ عمومی رئیسی صفتیده، قیسی قورولتای آرقه لی، قچان و قیسی ییرده، ففتادن نماینده لیک قیلیش حقوقیگه ایگه بولگن قیسی کیشی لرنینگ اشتراکی بیلن انتخاب بولگنسیز!
8 ــــ 6 جنوری 2018 کونی سیزلر ترقتگن اعلامیه گه کوره بوسوال نی هم سیز(عضو ففتا ایمس)، حرمتلی همت (ففتانینگ ایسکی رئیسی2014 گه چه) و حرمتلی محمد آصف براتی(ففتاده عضویتلری یوق) اشتراکلرینگیز بیلن، گویا اوچ کیشیلیک قورولتای لرینگیز نی هالیند ایچیده بیر نامشخص آدرسده دایر قیلیب واوشه ییر ده خود کوزه وخود کوزه گر وخود کوزه خر بولیب سیزنی رئیس عمومی، براتی نی مسئول مالی وهمت نی هم سخنگوی توه زتگن سیز لر! ایتیب بیراله سیزمی بوشکل بیر قورولتای دنیا اولیدن تا شو کونگه چه بشقه بیران ییر جایده کوریلگنمی!
9- جناب حازم لطفاً بو سوال گه هم جواب بیرینگ: ففتا نینگ مالی صندوقی جناب همت نینگ اسم لریگه اون ییل دن بویان بیربانک ده راجستر قیلینگن ایدی. بو صندوق حاضرسیز لرنینگ قبضه لرینگیز گه توشگن. اونده بارمبلغلر ففتا اعضالری نینگ حق العضویت لری واعانه لریدن توپلنگن ایدی. قیسی وجدان بیلن بو حسابگه ایگه چیقیب وحاضر سفر خرچینگیزنی اوندن آله سیز؟ بو ایش آچیقدن آچیق اوغریلیک ایمس می؟
10- همه دن مهم راق بو کی سیز شبرغان شهریگه، آئینه تلویزیونی آرقه لی ففتا اتحادیۀ اروپاده ثبت وراجستر بولگن بیر نهاد دیب اعلان قیله سیز ! آیا شو گپلرنی ایتیش چاغیده اویله مدیز می کی ففتا محترم دوکتور همت فاریابی نینگ جعل وتقلبی بیلن هالیند اولکه سیده بیر کانون فرهنگی ایمس، بلکه ساده بیر «شخصی خیریه بنیاد» شکلیده ثبت بولگن. اونی هم برچه همه کاره سی شخصا دوکتور همت جنابلری دور و شو اون ییل دوامیده، یوزلب مرتبه سوره لگنده بیر مرتبه هم هیچ کیم نینگ سوالیگه نه حساب مالی ففتا دن ونه هم مسألۀ راجستر ففتا دن جواب بیرمگن ! بو موضوع دن هم همه دن اولراق، سیزاوزینگیزنینگ خبرینگیز بار ایدی، مصلح صاحب وشهرانی صاحب گه بیرینچی قورلتایدن سونگره بوموضوع نی خبر بیریب وتشویش کورسه تگن ایدینگیز!
آچیق ایتیش کیره ک بو ففتا نینگ اروپا اتحادیه سیده ثبت و راجستر بولگنی ادعاسینی قه ییر دن چیقریبسیز لر؟
11- بیز بیلالمدیک کی تشقی مملکت لرده تحصیلی بورسیه لر وعده سینی یاش ییگیت لر اوچون قیسی بیر اطمینان وپشتوانه بیلن بیریب توریبسیز! هیچ اویله گنمیسیز بو کبی بیریلگن وعده لرنینگ ایرته جواب بیریشی هم بار.
12- بیز لر یعنی حقیقی ففتا چیلرنی، سیز لر سیاسی فعالیت لر گه متهم قیلیب وبرچه ییرلرده پروپاگند ایته سیزلرکی بیز لر جنبش ملی اسلامی نینگ خدمتیده میز! اما اوزلرینگیز کیملرنینگ خدمتیده ایکن لیکلرینگیزنی کورمسلیک که اورسنگیز هم، برچه دنیا آچیق کوزبیلن کوروب توریبدی! بوقندی بیر اویین!
13- سیز جناب حازم واورتاغینگیز جناب همت اونلب مرتبه بیز لربیلن اولتیریش وتفاهم گه ییتیش پیشنهاد لرینی یوباریب، بیر مرتبه هم اوز وعده لرینگیز گه وفا قیلیب، اوشه آدملر حضوریگه کیلیب، ففتا رهبرلیگی گه ایتمگن سیزلرکی نیمه اوچون بوقبیح عمل گه قول اوریب، مدنی فعالیت قیلیب تورگن افغانستانلیک تورکلرجماعه سی نینگ اعتبار وحثیتیگه ضربه اورماقچی بولدینگیزلر! نیمه ضرورت بار ایدی کی بوشکل بیر تخریبی فعالیت گه قول اوریب، افغانستانلیک لرنینگ آره لریده نفاق وبی اعتماد لیک دانه لرینی ساچیب چیقدینگلر؟ اگر شو مقام ریاست گه ایگه چیقماقچی بولسنگیز، قورولتایگه اشتراک ایتیب، فکر لرینگیز نی ایتیب ففتا نینگ رهبرلیگی گه ایگه بولیشینگیز ممکن ایدی کو! بو شکل بوزمه کار لیک عملینی خیانت ونفاق افگن لیگدن ، بشقه نیمه دیب اتش ممکن؟
14- بیرینچی کوندن تا حاضر گه چه، هیچ مدعا ومقصد سیز، فقط ملت ومردم نینگ حق وحقوقی اوچون، برچه حیاتلری جریانیده مبارزه قیلیب کیلگن بیرخیل ففتا اعضالریگه، بعضی ناروا تهمتلرنی نسبت بیره سیزلر، بوکبی اتهام لرنی فقط شئونیستی وفاشیستی حلقه لر استفاده قیلیب کیلیشماقده، سیزلر هم فاشیستلر بیلن همصدا بولیب ستمی، سکتاریست ، تجزیه چی، پان تورکیست وغیره دیب چرقیره یسیزلر. سیز لربیلن حکمتیار، طالب، افغان ملت وبشقه لرنینگ نیمه فرقی بار؟
15 ففتا نیگ انتر نیت صحیفه سینی قیسی وجدان بیلن ایگه چیقیب وقبضه لرینگیزگه آلیب توریبسیزلر؟ بو صحیفه هم ففتا اعضالری نینگ پول ویاردملری بیلن تآسیس ایتیلگن . سیز لرقیسی منطق بیلن مونگه اوزلرینگیزنی ایگه دیب بیله سیز لر؟
«مثلث همت، حازم وبراتی» دن تقضاضا قیله میز کی یوقاریده گی سوال لر گه منطقی جواب بیریش بیلن اوز وجدان لرینی آسوده قیلیب، مردم نینگ بو ناقولی اتفاقسیز لیک و پروپاگندی احوال دن چیقیشی گه یاردم بیرسینلر.
ففتا رهبرلیک شوراسی


text:
قافقاز
قافقاز — جوغرافی بؤلگه .
اتیمولوژی(دیلین کؤکلرینی آراشدیرما بیلیم) دَییشدیر
روم تاریخچیسی قای قولی سوْلین اؤزونون "دۆنیا معجزهلری حاقدا" اثرینده یازیر کی، ساکالار قافقاز داغلارینی "کرووکاس" آدلاندیریر، و بۇ، سکیفجه "قاردان آغاران" دئمکدیر.
عۆمومی معلومات دَییشدیر
قافقازین شرق سرحددینین خزر دنیزی، غربینین ایسه قارا دنیز اوْلدوغو قبول ائدیلیر آنجاق شیمالی و گونئی سرحدلری حاقیندا کونسنسوس یوْخدور. شیمالدا فیزیکی-جوغرافی سرحد کوما-مانیچ چؤککلییی، حاضیرکی اینضیباطی بؤلگویه گؤره ایسه کراسنودار و ایستاوروپول ویلایتلرینین و داغیستانین شیمال سرحدلری حساب ائدیلیر. بعضاً قافقازا شرطی اوْلاراق کالمیکیا دا داخیل ائدیلیر.
شیمالی قافقازین بؤیوک حیصّه سینین تاریخی-ائتنوقرافیک اوْلاراق روس چؤللرینه و آشاغی وولقابویونا داها یاخین اوْلدوغو نظره آلیندیقدا ایسه قافقازین شیمال سرحددینی کوبان چایی بویونجا، کوما، مالکئ و تئرئکا تپریندن کئچیرمک اوْلار. بئلهلیکله کراسنودار ویلایتینین جنوبو، آدیگئی، قاراچای-چرکز، کاباردین-بالکار،و داغیستانین بؤیوک بیر بؤلومو بۇ بؤلگهیه داخیل اوْلور.
جنوب سرحدلرینی سیاسی اوْلاراق آذربایجان جومهوریتی، ائرمنیستان و گورجیستان ایله ایران و تورکیهنین سرحدلری تشکیل ائدیر.
جوغرافیاسی دَییشدیر
قافقازین چاغداش اراضیسی ۴۴۰.۴ مین km² تشکیل ائدیر. اهالیسی ۳۰ میلیون. نفردیر.
قافقازین فیزیکی-جوغرافی مؤقیعتی دَییشدیر
فیزیکی-جوغرافی بؤلگویه گؤره آسیایا عایید ائدیلیر، لاکین بۇرادا یئرلشن اؤلکهلر آوروپانی سئچیم ائتمیش لر و اوْنون قۇروملارینا داخیل ائدیلمیشدیر. قافقاز مۆلاییم و سوبتروپیک ائنلیکلرین تماس زوناسیندا یئرلشیر.
ژئوسیاسی اهمیتی دَییشدیر
تا قدیمدن قافقاز بیزانس ایمپیراتورلوغو، ساسانیلر، عرب خیلافتی، آلتین اوردو، روسیه ایمپیراتورلوغو و اوروپا کیمی قوهلرین سیاسی و مدنی توققوشماسینا شاهیدلیک ائتمیشدیر، آنجاق هئچ بیری بۇ اراضییه تماماً حؤکم ائتمهیه نایل اوْلمامیشدیر. بؤلگه زنگین یئرآلتی خام ماده احتیاطینا صاحیبدیر و تاریخی اوْلاراق تیجارت یوْللارینین کسیشمه نقطهسی اوْلموشدور. تاریخی ایپک یولو بورادان کئچمیشدیر.
بۇرادا دا بؤیوک کۆتلهلرین حرکتینه الوئریشلی کئچید یوْخدور. بئلهجه غرب و اوْرتا قافقازلار دیک، سوْن درجه کله-کؤتور و کئچید وئرمین خۆصیّتلری سببیله روسیهیا قارشی مقاومت گؤسترن قافقازلیلارین سوْن سیغیناجاقلارینی تشکیل ائتمیشدیر. شرق قافقازلار ایسه، داریال کئچیدیندن آبشئرون یاریماداسینا قدر اۇزانار.
داریال کئچیدی دَییشدیر
قافقازین ایکی اهمیتلی و هر واخت آچیق اوْلان کئچیدی واردیر. بۇنلاردان بیری داریال کئچیدیدیر. کئچیدین دنیز سوییهسیندن یۆکسکلییی ۲۳۷۹ متردیر. ولادیکافکاسی تفلیسه باغلایان و روسلارین "گورجو عسگری یوْلو" دئییلن یوْل دا بۇ کئچیددن کئچیر. یوْل عئینی کئچیدده آخماقدا اوْلان تئرئک چایینین آنا قوْلونو ایزلییر. اوْرتا و جنوب سئقمئنتلری اۆزرینده اوْسئتلئر (اوْسئتینلئر) یاشاییرلار. بۇ کئچید قافقازی سیاسی، عسگری و حتی اجتماعی ایستیقامتلردن ایکی آنا پارچایا آییریر. گورجوستانین باغلانماسیندان سوْنرا بۇ کئچیدین اهمیتی داها دا بؤیوموشدور. کئچید قافقازی اله کئچرمک ایستین روسیه اۆچون هم گورجوستانلا علاقهنی داواملی آچیق ساخلاماق و هم ده غرب قافقازداکی چرکز-آبخازلار ایله شرق قافقازداکی چئچئنلر و داغیستانلیلار آراسینداکی ایشداشلیغی کسمک باخیمیندان حیاتی بیر اهمیت داشیماقدا ایدی.
دمیرقاپی کئچیدی دَییشدیر
داریالدان باشقا ایکینجی اهمیتلی کئچید دربندیر. بو کئچید خزر دنیزی ساحلی بویونجا اۇزانیر و گئنیشلییی ۱.۵ ایله ۳۰ km آراسیندا دییشیر.
اتنیک و دینی قۇرولوش دَییشدیر
بۇرادا یاشایان خالقلار دیللرینه گؤره ۳ قروپا بؤلونور:
- تورک خالقلاری: آذربایجان تورکلری، قاراچایلیلار، بالکارلار، کومیکلار، نوغایلار، قوموقلار.
- هیند-آوروپا خالقلاری: ائرمنیلر، تاتلار، داغ یهودیلری، اوستینلر و روسلار.
- قافقاز دیللی خالقلار: آبخازلار، آدیگئیلر، چرکزلر، کاباردینلر، چئچئنلر، اینقوشلار، لزگیلر، آوارلار، دارگینلر، لاکلار، گورجولر و باشقلاری.
ایسلام (شیعه و سوننیلیک) و مسیحیت دینلری اساس دینلردیر. موسویلیک دینینین نمایندهلری ده مؤوجوددور. تاریخی اوْلاراق قافقاز مزدیسنا دینینین مرکزلریندن ساییلیر.
ایقتصادیاتی دَییشدیر
طبیعی شرایطی، زنگین طبیعی احتیاطلارا مالیک اوْلان قافقاز بؤلگه و چیفتلیک (مزرعه) صنایع-آقرار کاراکتری داشیییر. اۆستون یئری صنایع توتسا دا قافقاز بولگه نیندا کند چیفتلیک (مزرعه) دا گۆجلو اینکیشاف ائتمیشدیر. بؤلگه اراضیسینده اۆستون یئری تولید صنایع ساحهلری تۇتور. نفت-قاز ، فیلیز ، هیدروئنئرژی، رئکرئاسییا احتیاطلارینین ایستیفادهسی اساسیندا قافقازدا نفت-قاز صنایعسی گۆجلو اینکیشاف ائتمیشدیر. اوْنون ایری مرکزی آذربایجانین باکی صنایع رایونوندا بۇرادا ایلده ۵۰ میلیون. تونا قدر نفت ، ۲۶ میلیون م³ قاز (۲۰۱۰-جو ایلده) حاصیل اوْلونموشدور. شیمالی قافقازدا نفت-قاز تولیدی اساساً چئچئنیستان، داغیستان، کراسنودار و ایستاوروپولدا اینکیشاف ائتدیریلیر. اوّللر نفت و قازی روسیه نین دیگر رایونلارینا گؤندریردیلر، حاضیردا همین یئرلرده ایستیفاده ائدیلیر. باکی، کراسنودار، مایکوپدا نفت ائمالی فابریکالاری یئرلشیر.
الکتریک انرژیسی اساساً یئرلی یاناجاق و سئس-لر حسابینا اینکیشاف ائتدیریرلیر. آذربایجاندا و ائرمنیستاندا ایستیلیک الکتریک مرکزلاری اۆستونلوک تشکیل ائدیر. علاوه اوْلاراق ائرمنیستاندا متسامور آئس فعالیّت گؤستریر. بؤلگه اۆچون تهلوکه یارادیر. آذربایجاندا درئس-لر مینگچئویر، شیروان، باکیدا فعالیّت گؤستریرلر. ایئم-لر گنجه، سومقاییت شهرلریندهدیر. سوْن ایللر اؤلکهنین مۆختلیف رایونلاریندا مودول الکتریک مرکزلار تیکیلمیشدیر (آستارا، قوبا و س.). ان ایری سئس-لر کاسکاد شکلینده کور چایی اۆزرینده سالینمیشدیر. مینگچئویر، شمکیر، یئنی کند، ترتر چاییندا سرسنگ سس، آراز چایینین نخچیوان ایران سرهددینده بیرگه سئس سالینمیشدیر. سوْن ایللرده آذربایجاندا آلتئرناتیو انرژی قایناقلریندن ایستیفاده آرتیر. گورجوستاندا ایستیلیک مرکزلاری ایله یاناشی هم ده چوْخ سایدا سئس فعالیّت گؤستریر. اوْنون اینقوری، ریونی، کور چای اۆزرینده سئسلر واردیر. شیمالی قافقازدا الکتریک انرژیسینین اساس حیصّه سینی ایئس-لر وئریر. ترک، سولاک و ب.چایلار اۆزرینده سس-لر تیکیلیبدیر.


text:
چوخلار انجیکدی کی سن اونلارا ناز ایله میسن
منده اینجیک کی منیم نازیمی آز ایله میسن
ائتمیسن نازی بو ویرانه کونولده سلطان
ائوین آباد اولا درویشه نیاز ایله میسن
هر باخیشدا چالیبان کیپریگی مضراب کیمی
بیر قولاق وئر بو سینیق قلبی نه ساز ایله میسن؟
باشدان آچ یا یلیغی افشان ایله سوسن–سنبل
سن بیزیم بایراممیز سان قیشی یاز ایله میسن
سن گون اول قوی غم میزداغداقاراولسون اریسین
منیم آنجاق ایشیمی سوز و گداز ایله میسن
من بو معناده غزل یازمالی حالیم یوخدی
سن جوجوق تک قوجانی فرفره باز ایله میسن
کاکلی باشدا بوروب باغلا میان تاج کیمی
او قیزیل ساچدان اونا ، گوللی قوتاز ایله میسن
سینه بیر دشت مغان دیر قوزی یان- یانه یاتیب
منیم آغلار گوزومی اوردا آراز ایله میسن (آراز،رود ارس)
بو گوز للیک جهاندا سنه وئرمیش تانری
هر قدر ائله سن ایله کی آز ایله میسن
من بو سوز یله آتدین آرالاندین بیلیرم
آرانی بیر پارا نامرد یله ساز ایله میسن
دستماز ایلدیگین چشمه مسیحا قانیدیر
بیلمیرم هانسی کلیساده نماز ایله میسن؟
من(عشیران)اوخوسام پنجه (عراق) اوسته گزه ر
گوزلیم(ترک)اولالی ترک (حجاز) ایله میسن
تازا شاعر بوده نیز هر نه باخیرسان دیبی یوخ
چوخ اوتوسان بو غازی اوردهگی قاز ایله میسن
بسکه زلف و خط خالین قوپاغین گوتدون
زلفلی نین باشینی آزقالار دار ایله میسن
گل!منیم ایسته دیگیم کعبه ییخیلماز اوجالار
باشدادا کج گئده سن دیبده تراز ایله میسن
خط خالیندن آلیب مشقیمی قرآن یازارام
بو حقیقت له منی اهل مجاز ایله میسن
منی دان اولدوزی سن یاخشی تانیرسان که سحر
افقی خلوت ائدیب رازو نیاز ایله میسن
(شهریار)ین داغیلیب داغدا داشا دادالانیب
ئوزون انصاف ایله محمودی ایاز ایله میسن


text:
“بان”، چاغداش گونئی آذربایجان ادبیاتی درگیسی تورکیهده یاییلدی
تورکیهده چاغداش گونئی آذربایجان ادبیاتینی تمثیل ائتمهیه چالیشان “بان” عنوانلی درگی یاییلیبدیر. رامین جاببارلینین سایتیمیزا گؤندردیگی خبر اساسیندا، مقالهلر، اؤیکولر و شعیرلردن عبارت اولان بان درگیسینین ایلک سایی ایستانبول شهرینده آرتیق باسیلمیشدیر. بانین آماجی، چاغداش گونئی آذربایجان ادبیاتی حاقیندا یازیلار و ائلهجهده گونئی آذربایجاندا ادبی یارادیجیلیغی تانیتماق عنوان ائدیلیبدیر. بان درگیسینین مسئول امکداشلاری تورکان اورمولو ، توغرول آتابای ، هادی قاراچای ، رامین جاببارلی ، آتابای تیکانتپهلی و تورال سیرداش دیرلار.
جناب جاببارلینین گؤندردیگی خبره اساسن، بان درگیسینی، قوزئی آذربایجان و تورکیهدن الده ائتمک اولار. آوروپا، کانادا و آمئریکادا یاشایانلار درگینی الده ائتمک اوچون اونون قیمتینی اؤدهمهلیدیرلر، آنجاق گونئی آذربایجانا پولسوز گؤندریلیر. درگینین علاقه الکترون آدرسی بئلهدیر: Bandergisi@gmail.com


text:
"سازیمین سؤزو" اثرینین مؤلفی گونئیلی شاعر و اجتماعی خادیم بولود قاراچورلونون (سهند) آنیم گونودور.
Kult.az خبر وئریر کی، او، ۱۹۲۶-جی ایلین ۱پ آپرئلینده گونئی آذربایجانین ماراغا شهرینده آنادان اولوب.
گونئی آذربایجاندا مشهور قاراچورلو طایفهسیندان اولان سهند ایلک و اورتا تحصیلینی ماراغا و تبریز شهرلرینده آلیب. او، یئنییئتمه واختلاریندا "رازی" تخللوسو ایله یازسا دا، ۱۷ یاشیندان "سهند" ایمضاسی ایله شئیرلر یازماغا باشلاییر.
سهندین گنجلیک ایللری ایراندا ان چتین بیر دؤوره - آذربایجان خالقینین میللی موجادیله دؤورونه تصادف ائدیب. او، میللی حرکاتین ان فعال ایشتیراکچیلاریندان بیری اولوب.
۱۹۴۵-جی ایلده پیشورینین رهبرلیگی ایله گونئی آذربایجان میللی حکومتینین قورولماسی اونون حیاتینا و یارادیجیلیغینا موهوم تأثیر گؤستریب. میللی حکومتین دئوریلمهسیندن سونرا میللی و سیاسی فعالیتلرینی داوام ائتدیرهن سهند حبس ائدیلیب. ۱۹۵۱-۱۹۵۳-جو ایللر آراسی «آراز» و «خاطره» پوئمالارینی هبسخانادا قلهمه آلیب.
آذربایجان دیلینه قارشی اولان تضییقلر و آنا دیلینین یئرلی لهجه کیمی تقدیم ائدیلمهسی، اونون زنگین دیل اولماماسی بارهده تبلیغاتلار سههندی یئنی آنا دیلینده داها گوجلو اثرلر یازماغا تشویق ائدیب.
او، "دده قورقود" داستانلاری اساسیندا "سازیمین سؤزو" اثرینی یازیر. بو اثر آذربایجانلی یازیچیلار، ضیالیلار و اؤز دیلینده اوخویا بیلهن اینسانلار طرفیندن ماراقلا قارشیلانیر. سهندین بو اثری اینقیلابین ایلک ایللرینده، آذربایجان دیلینده نشرلره قاداغا قویولمامیشدان اؤنجه ایکی جیلدده چاپ ائدیلهرک یاییلیر. همین دؤورون آذربایجان معاصر ادبیاتیندا دا اؤزونمخسوس یئر توتوب.
سهند سووئت سوسیالیست آذربایجان رئسپوبلیکاسینین یازیچی و ضیالیلاری ایله، او جملهدن، بختیار واهابزاده، قابیل، مممد راهیم، سولئیمان روستهم و باشقالاری ایله داواملی مکتوبلاشیب، ادبی ساحهده فیکیر موبادیلهسی آپاریب.
شهریار سهندین شئیرلری و "سازیمین سؤزو" اثری ایله تانیش اولدوقدان سونرا اونون یارادیجیلیغینا و بدیعی تفککورونه وورولوب. بونون تأثیری آلتیندا مشهور "سهندییه" پوئماسینی یازاراق بولود قاراچورلویا اتحاف ائدیب.
شاعرین یاخین دوستو مشهور گونئیلی یازیچی گنجهلی سباهی سههندی صمد وورغونا اوخشادیردی. حقیقتهن، سهند هم گؤرونوشجه، هم ده یارادیجی تفککورو ایله S.Vurغونا بنزییردی. او اؤزو داهی شاعرین پرستیشکاری ایدی. شعرلرینین بیر چوخوندا اونون تأثیری هیسس اولونوردو.
۱۹۷۸-۱۹۷۹-جو ایللر ایراندا یاشایان خالقلارین اینقیلابینین قلبهسینه بسلدیی اومیدلرین بوشا چیخدیغینی گؤرهن شاعر درین کدر هیسسی، دئپرئسسییا یاشاییر و ۱۹۷۹-جو ایل آپرئلین ۱۱-ده ۶۳ یاشیندا اورک توتماسیندان حیاتینی ایتیریر.
منده اینسانام
من دئمیرم اوستون نژاددانام
دئمیرم ائللریم ائللردن باشدیر،
منیم مسلکیمده، انیم یولومدا
میللتلر هامیسی دوستدور، قارداشدیر
چاپماق ایستهمیرم من هئچ میللتی
نه دیلین، نه یوردون، نده امیین،
تهقیئ ائیلهمیرم، حدهلهمیرم
کئچمیشین، ایندیسین. یا گلجیین
من آییرمیرام، آیری سالمیرام
قارداشی قارداشدان، آروادی اردهن
آتانی بالادان، اتی دیرناقدان
اوریی اورکدن، قانادی پردن
پوزماق ایستهمیرم من بیرلیکلری
ایسنانلیق بیرلیگی ایدهآلیمدیر،
قارداشلیق، یولداشلیق، ابدی باریش
دونیادا ان بؤیوک آرزولاریمدیر
آنجاق بیر سؤزوم وار، منده اینسانام
دیلیم وار، خالقیم وار، یوردوم یووام وار
یئردن چیخمامیشام گؤبلک کیمی
آدامام، حاقیم وار، ائلیم اوبام وار
قول یارانمامیشام، یاراناندا من
هئچ کسه اولمارام، نه قول، نه اسیر
قورتولوش عصریدیر اینسانا بو عصر
اسیر اولانلاردا بوخووون کسیر.


text:
۱- قاپی آغزیندا:
– آغا بؤیوکآغا بویورون!
– خواهیش ائلیرم حاجیآغا، سیز بویورون!
– من اؤلوم!
– حاجی جانی اولماز.
– مئشه بؤیوک جانی گئچمرم.
– سققال حسابیدی قارداش، بویوراجاقسیز.
– سیز اولان یئرده من غلط ائلرم.
– سن الله شرمنده ائلمه، بویورون!
– آنام روحو گئچمرم.
– سن باللاریوین جانی گوناها سالما منی!
– قارداش جانی اؤزون بیلیرسن کی اولماز.
– گئدیغین بیته آند اولسون گئچمرم…
۲- چیراغ قیرمیزدان سونرا:
بووووووووووووووووق…
– اؤکوز سور دا !
– آی سنه تسلیق وئرهنین…
– سن ماشین سورمهسن سنن کوسللر؟!
– بوبی سنه نه یاراشیر ماشین سورمک؟
– قاییت کندیزه ائششهییوی سور دا !
– سنه شوفر دئیهنین آتاسینا لعنت.
– اولدو با، نه زیقینیسان سور دا دارقاشاییرد !
– آللاهین جلالینا شوکور اولسون، آخی آرواد اوتو ائوده قودوغووی ساخلا دا ! سنه کیم دئیر ماشین…؟
دی ددددددددددددددددددیت
دید، دید ، دید ، دید دی ی ی ی ی ی..
– حانبال سنین گؤ… نه یاراشیر او ماشین؟!
– او شوشنی وئر آشاغی، اونا اوچ دؤرد دانا رهلی سؤز دئییم!
– دده سنین کی باشین گورا تیتیریر، ماشین سورماغین ایندییه قالیب؟
– دست فرمانیو اوس…، آل اویانا گوراخ !
– من اؤلوم باخ گئدهنین ماشین سورماغینا، ا ئله بیل گلین چیخیر…
۳- قارپوز پئپسیایله
ادبیات سئونلرگروپوندا
– به به اعلا!
– چوخ گوزل!
– دوغرودان یاشا!
– باخ بونا دئیللر شعر با !
– خرمن اوغلو معلیم! بونو لاپ جسارتینن دئییرم، اؤزوده لاپ اوجادان. باخ اوتای، بوتای آذربایجاندا حتی اوروپانین قوزئینده ده سیزین کیمی شاعیر تاپیلماز.
– والله اوستاد! جیمجیلاق سو اولدم. باخ منی اون دؤرد ماحالین چشمهلرینن یویوندورسایدیلار بئله ایسلانمازدیم کی سیزین فرمایشینیزدن ایسلاندیم. الله سیزی بیزیم ادبیاتیمیزا، ائلیمیزه، وطنیمیزه، دینیمیزه، قلمیمیزه… چوخ گؤرمهسین.
– یوخ جانیم سیزین بارهزده من دئین هئچ حقیقتین اوندان بیری ده دئییل. سیزین حاقینیزدا من گرک اونبئش کیتاب یازام تا جماعت سیزین یازیلارینیزین ایچینده گئچن اینجهلیکلره توپلومسال، قوتسال، فوتسال، فوتبال… و لاپ درینلیکلرده اولان دور جواهیرلری آیدین گؤرسونلر.
– اوستاد باشیوا دولانیم، قاداوی آلیم! سیز اؤزونوز یاخچی بیلیرسینیز کی من ایکینجی عصرین اورتالاریندان ایندییهجه چیخان کیتابلاری، بوتون قزئتهلری، هرنه کی بشرین الی ایله یازیلیب، هامیسین اوخوموشام. باخ تعارفسوز عرض ائلیرم: ادبیات دونیاسیندا فیکر ائتمیرم دؤرد یوز ایل بوندان سونرادا سیزین کیمی بیر دیرلی عالیم، عارف، چوخ درین بیر اقیانوس دونیایا تشریف بویورسون. خیر، هئچ مین ایله جهده گله بیلمز.
– خرمن اوغلو بی، اوستاد سیزین بارهنیزده چوخ گؤزل بویوردولار. الله سیزی آذربایجانا چوخ گورماسین.
– خرمن اوغلو قارداش، من اؤزوم ییرمی ایلدیر شعیر یازارام. باخ سیزین بو شعیرینیزی ائشیدندن باجی جانی آپاردیم بوتون شعیرلریمی تؤکدوم زیبیل قابینا. حقیقتن من سیزین بارهنیزده چوخ ائشیتمیشدیم، امما: شنیدن کی بود مانند دیدن.
– منیم مهریبان باجیم ! واللهی سیزین او زیبیله آتدیغینیز شعیرلرین هر بیر بندی منیم بوتون کیتابلاریمی دیوان و دفتر دستکلریمی آلار، ساتار.
– خرمن اوغلو معلیم، هامیز بیلیرسینیز من نه شاعیرم، نه یازیچی. هئچ شعیردن ده باشیم چیخماز. من فقط گئجه، گوندوز بوردا سلام، صبح بخیر قویارام. امما من ایندییهجه سیزین کیمی یئکه شاعیر گورمهمیشم…


text:
لیونل میسی پاریس سن جرمن نی ترک ایته دی
اوشبو موضوع بوییچه پاریس سن جرمن مربیسی بیانات بیردی
پاریس سن جرمن مربیسی کریستوپ گالتیه آرژانتینلیک یولدوز فوتبالچی لیونل مسسی نینگ جماعه نی ترک ایتیشیدن خبر بیردی.
گالیته بیرگن بیاناتده "فوتبال تاریخیده گی اینگ یخشی فوتبالچی نینگ مربیسی بولیش چانسینی قولگه کیریتدیم. کلرمنت مسابقه سی لیونل مسی اوچون پارک پرنس ده گی سونگگی اوچره شووی بوله دی" دیدی.
لیونل مسی نیویلس اولد بویس، بارسیلونا و پاریس سن جرمن جماعه لریده فوتبال اوینه دی.
شونده ی بولیب 2022 ییلی جهان کپ نی قولگه کیریتگن لیونل مسسی نینگ سعودی عربستان لیگی گه کیتیشی توغریسیده ادعالر بار.
علاقه لی ینگی لیکلر
گالاته سرای اروپا قهرمانلر لیگیده اوچره شوو اوتکزه دی
اوشبو اوچره شوو دنمارک نینگ کوپنهاگ جماعه سی بیلن بولیب اوته دی
تورکیه ملی تیرمه فوتبال جماعی نینگ مربیسی ایشدن بوشه تیلدی
تورکیه ملی تیرمه فوتبال جماعه سی سونگگی بیلله شوولرده گی یمان فوتبال بیلن یمان نتیجه لر آلگندی


text:
سیوتادلا د منورکا
سیوتادلا د منورکا (ایسپانجا: Ciutadella de Menorca) ایسپانیادا بیر یاشاییش منطقهسیدیر و بالئار آدالارینده یئرلشیب. بۇ شهرین مساحتی ۱۸۶٫۳۴ کیلومتر موربّع دیر. ۲۴ متر دنیز سویهسیندن اۇجالیقی وار. سوْن نۆفوس تخمینلرینه گؤره ۲۹۱۶۰ نفر دیر.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
ایسپانیا ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Ciudadela (España)»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۷ مارس ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده سیوتادلا د منورکا گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.