text:
استعمارچیلیق و فارس ایستعمارچیلیغی
"سؤمورگه چیلیک یوخسا ایستعمارچیلیق بیر تور (نوع)
حاکیمیتچیلیک آدیدیر. بو حاکیمیتچیلیک سیستیمینده سؤمورگه
آلتیندا قالمیشلار و مستعمره اولموشلارین یاشاییشلاری اوزره
مدنیت باخیمیندن فرقلی ساییلان، مرکزی دؤلتین چیخار و
منفعتلرینه خاطیر و یئرلیلرین مدنیتی نی گؤز آردی ائدن و
اونلارین یاشاییشلارینا حاکیم کسیلن قووه لر سؤمورگه چی و
ایستعمارچی ساییلار. یئنی زامانه ده سؤمورگه چی و ایستعمار
گوجلری اؤزلری نین اوستون و حاقلی اولمالارینی ایدئولوژی
تئوریلری ایله ده اساسلاندیرماغا چالیشارلار"[i].
اوسته کی
Jürgen
Osterhammel
این گؤروشلری فارس حاکیمیتی نین ایران ممالیکی محروسه سی نین
فارس اولمایان ائتنوسلار یاشادیقلاری بؤلگه لرده یئریتدیگی
سیاستی نین جانی اولاراق فارس ایستعمارچیلیغی دئیه کاغیذ اوزره
آلابیله جگیمیز آکادئمیک داییره لرده ایشلنیلمیش علمی سندی
ساییلار. بیلیندیگی کیمی فارس ایستعمارچیلاری فارس اولمایان
ولایتلرده فارس دیل و مدنیتی اساسیندا قوردوقلاری فارس اداره
لری وسیله سی ایله فارس مرکزیتچیلیگی نین چیخار و منفعتلرینی
نظره آلاراق یئرلی خالقلارین دیل و مدنیتلرینی گؤز آردی ائتمک
ایله بو دیل و مدنیتلره دیوان توتماغا چالیشار. اوسته لیک "نژاد
آریا (نژاد پاک)[ii]،
زبان فارسی (زبان پاک)[iii]،
اینتئرنئت تمیز[iv]
دئیه فارس دیل و مدنیتی نین اوستون ساییلماسینی ایران ممالیکی
محروسه سینده کی توپلوملارا آشیلاماغا چالیشاراق دوشونجه و
فیکیر باخیمیندان فارس اولمایان میللتلردن و فارس
ایستعمارچیلیق کؤله لیگینی قبول ائتمیشلردن ده کؤمک آلماغا
چالیشارلار[v].
آفریقا تاریخچی سی فیلیپ کورتین-ه ((Philip
Curtin
گؤره ده هر هانکی بیر مدنیت صاحیبلری نین فرقلی بیر مدنیتده
اولان خالق یوخسا ملتین یاشاییشینا دیل و مدنیت باخیمیندان
حاکیم کسیلمه سی ایستعمارچیلیق دئمکدیر[vi].
فیلیپ کورتین نین گلدیگی بو عئلمی قناعته باخمایاراق بعضن
اؤلکه لرده اؤزگه دیل و مدنیت حاکیملیگی هر هانکی بیر توپلومدا
غیر قانونی ساییلمامیش. اؤرنک اولاراق 1571- 1798 اینجی
ایللر مصر تورپاقلارینا عثمانلی تورکلری نین حاکیمیتچیلیگی بیر
چوخ یئرلی عربلر طرفیندن ایسلامیت آچیسیندان قانونی
ساییلارمیش. عثمانلی حاکیمیتی مسلمان اولدوغو اوچون عثمانلی
تورکلری و عثمانلی تورکچه سینی اؤزلرینه حاکیمیت دیلی
ائتدیکلرینه باخمایاراق مصر تورپاقلارینا حاکیم کسیلمه لری
مصرلی عربلری ناراحات ائتمیش دئییل، عثمانلی حاکیمیتی
ایسلامیته سؤیکندیگی و ایسلام آدی آلتیندا حکومت ائتدیگی اوچون
مصرین عرب خالقی امتچیلیگین تحمیغینه اوغرایاراق و امتچیلیک
مقوله سیندن یولاخاراق عثمانلی حاکیمیتی نی مصر تورپاقلاریندا
قانونی مصر حکومتی کیمی قبول ائتمیش ایمیش"[vii].
تاریخده اوسته کی گؤرونومون بنزری ایران ممالیکی محروسه سینده
تورک حاکیمتلری و تورک اولمایان باشقا ائتنوسلار، او جومله دن
فارس، عرب، کورد، لور، بلوچ و باشقالاری اوچون ده کئچرلی
ساییلارمیش. غزنه تورکلری باشلاریندا سلطان محمود حاکیمیتی
سامانیلردن اله کئچره رک فارسچانی دیوان دیلی ائتمیش، اوندان
سونرا دا سلجوقلولار گئنه ده فارسچانی دیوان دیلی دئیه
خوارزملره، اونلار موغوللار، آق قویونلو، قارا قویونلو،
صفویلر، افشارلار و قاجارلارا الدن اله تسلیم ائده رک ایسلامیت
آدینا حاکیمیت ائتمیشلر. او زامانلار آوروپاداکی سوسیال
دئموکراسی اتکی و تأثیر داییره سینه دوشموش آذربایجان باشدا
تبریز شهری اولاراق میللی مسئله و میللی کیملیک اوزره آغیرلیق
قویماق و تورکچه نی رسمی ائتمک یئرینه بوگون ده بیر چوخ بصیرت
باغلی آنجاق اؤزلرینی سولچو و دئموکرات آدلاندیران
آذربایجانلی مایماقلار اولاراق فارس ایستعمارچیلیق و
حاکیمیتچیلیک مسئله سی نی یالنیز دیکتاتورلوق و دئموکراتلیق
اساسیندا یوروملادیقلاری کیمی او زامان آذربایجان مشروطیت
حرکاتی نین یئنیلگه سی (شکست یئدیگی) نین سونوجو اولاراق "قانون
اساسی ایران (فارس)" متممینه ایران ممالیکی محروسه سی نین
رسمی مذهبی شیعه کلمه سینی آرتیرماقلا آذربایجان تورک
آیدینی تحمیغه اوغرایاراق ایران ممالیکی محروسه سینی فارسلیق
حاکیمیتی نین شخصی مولکو کیمی قبول ائتمیش، اوخویوروق:
"مذهب رسمی ممالکی محروسه
ایران اسلام و طریقۀ حقّۀ جعفریۀ اثنی عشریه است. باید پادشاه ممالکی
محروسه ایران
دارا و مروّج این مذهب باشد"[viii].
شیعه لیک اساسیندا قورولموش میللی دؤلتچیلیک مقوله سی
او گونه دک اؤز دیلینده ساوادسیز یاشامیش اوزدن ایراق آذربایجان تورک
آیدینی داها
آرتیق اؤز کیملیگی و منلیگی اوزره دوشونمک فورصتی تاپمایاراق
قافقاز واسیطه سی
ایله روسیه سوسیال دئموکراسیسیندان و عثمانلی واسیطه سی ایله غرب
دئموکراسی سیندن
بیر شئیلر اؤیرندیگینی دئموکرات بیر توپلوم، نیظام و انتظام
یاراتماق آدینا تشکیلات و
حزب یاراتماق ایسترکن فارس دیلی اساسیندا گئرچک آنلامدا فارسلار اوچون
تشکیلاتلار
بیچیملندیرمگه و فورمالاشدیرماغا باشلامیش. فارس میللیتچیلری بو
تشکیلاتلارا قانع
اولمایاراق کئچمیش یازیلاردا ایشاره اولوندوغو کیمی، علی دشتی
"ایران نو" و علی
اکبر سیاسی "ایران جوان"
و محمد تقی بهار دا "حزب دمکرات ایران" فارس
تشکیلاتلارینی
یاراتماغا باشلامیشلار. بئله لیکله کئچمیشدن او گونه دک دیوان دیلی
دئیه تانینان
فارسچا تشکیلاتچیلیق باخیمیندان ایستر حاکیمیت داییره لرینده و
ایسترسه ده ایران
ممالیکی محروسه سی نین مخالفت تشکیلاتلاریندا رسمیلشمگه باشلایاراق
آذربایجان
تورکلری
شیعه مذهب اولدوقلاری اوچون مشروطه آنایاساسی آرتیریمینا
(متمم) شیعه لیک
مقوله سی نین اکلنمه سی (آرتیریلماسی) ایله میللی بیلینج آچیسیندان
آذربایجان تورکلرینی
بؤیوک تحمیقه اوغراداراق الی یاراقلی و سیلاحلی آذربایجان
مجاهیدلرینی داها دا زور
دوروما دوشورموش. بیر چوخ اوزدن ایراق آذربایجان سیاستچیلری، او جومله
دن آذربایجان
مشروطه تاریخینی یازمیش احمد کسروی، آنایاسا آرتیریمینی
(متمم قانون اساسی نی)
یازماقدا اشتراک ائدن سیدحسن تقی زاده، "ایران جوان"
محفلی نین خاریجده کی
تمثیلجیسی حسین کاظمزاده تبریزی و بیر چوخلاری میللی
مسئله آچیسیندان فارس
نئهیلیستیگینه قاپیلاراق فارس میللتچیلری سیراسیندا یئر آلماقلا و
آذربایجان
تورکلوگونو فارس ایستعمارچیلیغی قارشیسیندا تک و باشسیز
قویموشلار. بئله لیکله 1268 (1889)
اینجی ایلدن
میرزا حسن رشدیه تبریزلی باشچیلیغی ایله ایران ممالیکی
محروسه سینه گتیریلمیش یئنی تحصیل سیستیمی آذربایجان تورکلری
نین میللی چیخارلاری
دئییل، فارس
ایستعمارچیلیق
مفکوره سینه یارامیش مقامدا یئر آلمیش[ix].
فارس ایستعمار حاکیمیتلری اؤز ایستعمارچی نیتلرینی حیاتا
کئچیرمک اوچون فارس دیلینی فارس اولمایان ائتنیکلرین ایالت و
ولایتلرینده ده اداره دیلی ائده رک اونلارا فارسلیغی، فارس دیل
و مدنیتی نی آشیلاماق واسیطه سی ایله بو انسانلاری ذهنی
باخیمدان ایرانلی (اوخو: فارس) ائتمگه، بئله لیکله ده
چوخ راحاتلیقلا بو خالقلارین یئر آلتی و یئر اوستو
قایناقلارینی سؤمورمگه باشلامیشلار. بوگونکو ایران ممالیکی
محروسه سینده فارس ایستعمارچیلیغی فارس حاکیمیتی و فارس
تشکیلاتلاری طرفیندن فارس اولمایان ائتنوسلار علیهینه حیاتا
کئچمکده دیر.
ایران ممالیکی محروسه سینده ایچ ایستعمار
(عربچه: الاستعمار الداخلی، آلمانچا:
Innerer Kolonialismus،
انگلیسچه
internal colonialism)
ایچ ایستعمار دئییمی هر هانکی باسقی آلتنیدا اولموش ائتنیکلری
اشغال آلتیندا توتان حاکیمیت سیستیمینه وئریلمیش آد ساییلار.
ایچ ایستعمار حاکیم اولموش مملکتلرده کی یئرلی خالقلار یئنی
ایستعمار (Neokolonialismus)
سیستیمینده ایداره اولموش میللتلر دک آشاغیداکی قوشول و
شرطلرده یاشامالی اولارلار:
2
حاکیم میللتین سئچگینلری (Elite)
ایله قارشیلاشدیردیقدا اونلار اؤز میللتلری نین چیخاری و
منفعتلری دوغرولتوسوندا تصمیم توتماغا گوج اعمال ائده بیلمزلر.
3
سیاسی و حقوقی باخیمدان اونلاری ایداره ائتمک مرکز حاکیمیت و
بو حاکیمیتین ایالت و ولایتلرده کی نماینده لیکلری نین الینده
ساییلار.
4
دیل و مدنیت اعمال ائتمک باخیمیندان اونلار سیاسی و نیظامی
ایداره لرده هئچ بیر اتکی و تأثیر صاحابی اولمازلار.
5
یئرلی ساکینلرین حق و حقوقلاری مرکز حاکیمیت طرفیندن بلله نر و
معینله شر.
6
میللی کیملیک آچیسیندان حاکیم دیل و مدنیته عایید دئییل،
اونلار باشقا ائتنیک (Rasse)
قوروپلار اولوشدورلارلار (تشکیل ائدرلر)
7
منسوبیت آچیسیندان مرکز حاکیمیت طرفیندن میللی (nationale)
ساییلان دیل و مدنیته عایید دئییل، اونلار چوخونلوق اولاراق
باشقا دیل و مدنیته عایید ساییلارلار.
استثمارچیلیق و فارس استثمارچیلیغی
استثمار
(انگلیسچه
Exploitation،
آلمانجا
Ausbeutung)
کیمسه نی قییمسیزجا (رحمسیزجه سینه) سؤمورمک و جانینی اوخوماق
داورانیشلارینا ایشارتدیر. مارکسیست تئوریلرینه گؤره باشقا
بیریسی نین طرفیندن ساغیلماق و قصب اولماق استثمار
ساییلار. چون زامانلار قییمسیزجا بیری نین انسانی گوجونو
ساغماق منظور اولونار. بعضن کیشیلرین قادینلاردان و صنعتی
دؤلتلرین گلیشمکده اولان مملکتلردن یئرسیز و یانلیش
فایدالانماسی یوخسا طبیعی قایناقلاری تالاماق، بعضن ده اؤلچو و
حددن آرتیق باهاچیللیق (احتکار و باها ساتماق) ائتمک و آرتیق
پول آلماغا چالیشماق دا استثمار مقوله سینه اساسلانار.
استثمارین کیلاسیک بیچیمی و شکیلی کؤله لیکدیر. چوخلاری
چوخلارینی ایستر اقصادی، اجتماعی و ایسترسه ده دویقو
باخیمیندان (احساسی) سؤمورمک و استثمار ائتمک ایستر. دینی
باخیمدان سؤمورمک و استثمار ائتمک ده تانینمیش ساییلار.
مؤمینلر اینانجلاری آچیسیندان دئییل، هر هانکی بیر ماللا یوخسا
شارلاتانین وعده سی اساسیندا بهشته گئده رم دئیه ذکات و خمس
وئررسه، استثمار اولونموش ساییلار. اوندان یانا دا انسانلارین
دین اینانجلاریندان یانلیش فایدالاندیقلاری اوچون استثمار
ساییلار ....
کؤله چیلیکده (کؤله ساخلاماقدا) هر شئی آچیق و آشکار و
دوزگونجه سینه (صادیقانه) اورتادا گؤرونمه سینه باخمایاراق
آشاغیداکی اوزرینده دوراجاغیمیز سؤمورگچیلیک و استثمارچیلیق آل
ائدیلمیش (عوامفریبانه) بویوتلاردا حیاتا کئچرلر:
اقتصادی استثمار
(َökonomische
Ausbeutung):
کئچمیشده عدالتسیز مزد دئییل، ایشلگه نین یاشاییشینی مالی
باخیمدان تأمین ائتمک اوچون وئریلمه سی گره کن مزد سؤز قونوسو
یئترلی و کافیدیر دئیه سؤز قونوسو اولماسینا باخمایاراق
گونوموزده وئریلمیش مزد، گؤرولموش ایش ایله اؤتوشمزسه،
اقتصادی استثمار حیاتا کئچمیش ساییلار. بیر ده هفته ده 40
ساعاتدان آرتیق ایش گؤرولرسه، گؤرولن ایش اوچون ساعاتینا داها
آرتیق مزد وئریلمه لیدیر. ایداره لرده چالیشانلار نئچه ایللردن
سونرا اؤدول و انعام آلمالی دئییل، زامانیندا وئردیکلری امک
اوچون مزد آلمالیدیرلار. بیر چوخ ایشچیلر ایش یئریندن
قاویلارلار دئیه مزد اوزره دیرنمک ایستمه یه رک دؤلت طرفیندن
اقتصادی استثمار اولونارلار.
اقتصادی استعمار و استثمار
(ökonomische
Kolonialisierung und Ausbeutung)
1925 اینجی ایلدن فارس حاکیمیتلری ایران ممالیکی محروسه سی نین
ائتنیک فارس اولمایان تورپاقلاریندا فارس ایداره چیلیک سیستیمی
نی قوراراق و فارسلیق چیخار و منافعی اساسیندا فارس اولمایان
بؤلگه لرده یاتیریم و سرمایا یاتیرماغین قاباغینی آلارکن، فارس
مفکوره سی نی یایماقلا آذربایجان سرمایاداری اوچون مرکز و فارس
بؤلگه لرینده یاتیریم یاتیرماغا اویقون قوشول و شراییط
یارادیلمیش دئیه آذربایجان یاتیریم و سرمایاسینی فارس
توپلومونون خیدمتینه آلماغا چالیشماسی اقتصادی استعمار و
استثمار ساییلار. بو دوروم آذربایجان تورپاقلاریندان فارس
ولایتلرینه یاتیریم و سرمایانین آخیمینا یولو هامارلارکن
ائتینک آذربایجان تورپاقلاریندا ایشسیزلیگه یول آچاراق خالق
کیتله سی نین سفالت دوروما دوشمه سینه یول آچمیش و یول آچار.
فارس اولمایان ائتنیکلرین اقتصادی وضعیتلری نین سفالت دورومونا
دوشدوکلرینه باخمایاراق قان ایچن سولوک (زالو) دک فارس
ایستعمارچیلیغی و استثمارچیلیغی ایستر میللتلر و ایسترسه ده
شخصلر چاپیندا ایران ممالیکی محروسه سینده کی فارس اولمایان
بؤلگه لری چاپیپ تالامانی اؤزو اوچون بیرینجی هدف دئیه سئچمیش
ساییلار.
ظالیمجه سینه استثمار
و ایستعمار (Ausbeutung
aus Ungerechtigkeit):
فارس اولمایان ائتنوسلارا منسوب اولان انسانلار اوسته کی
چتینلیکلری گئدرمک و اؤزلری و عاییله لرینی عابیرلی آیاق
اوسته توتماق و دیری ساخلاماق و مادی باخیمدان اؤلمه یاشا دئیه
کئچینمک اوچون آتا و بابا تورپاقلارینی فارس حاکیمیتی نین ایش
یئری دئیه شراییط یاراتدیغی تورپاقلارا دوغرو ترک ائده رک
ائتنیک و میللی توخوشلارینی الدن وئره رک بیر میللی و مدنی
توپلوم دئییل، تکجه بیر انسان، یوخسا آوارا دوروما دوشموش
دوشمن کیمی فارسلیق سیستیمی نین خیدمتینده اریمگه محکوم
اولارلار. دئمک، ایلک آشامادا فارس اولمایان ائتنوسلارین
یاتیریم و سرمایالارینی فارس حاکیمیتی اویقون گؤردوگو ولایتلره
آخیتماق، سونرا دا اونلاری بیر میللی وارلیق اولاراق اؤز
ائتنیک باغلاریندان قوپارماغی فارس حاکیمیتلری اؤزلری اوچون
بیر هدف دئیه نظره آلمیش ساییلارلار. مسئله بونلا دا سونا
چاتاجاق دئییل، فارس اولمایان ائتنوسلارین فیزیکی گوجلری
فارسلیق خیدمتینه آلیندیقدان سونرا فارس حاکیمیتی اونلارین یئر
آلتی، یئر اوستو قایناقلارینی و خادم مادده لرینی ده
ماشینلارلا فارس ولایتلرینه فارسلیق توپلومونو دیرچلتمک و
گلیشدیرمک اوچون سفربر ائتمگه چالیشار.
میللی استثمار
(nationale
Ausbeutung):
فارس ایستعمارچیلیغی و استثمارلیغیی فارس اولمایان ائتنوسلارین
یاتیریم، سرمایا و یئر آلتی و یئر اوستو قایناقلارینا دا
یئتینمه یه رک (قناعت ائتمه یه رک) فارس دیلی ارتباط و رسمی
دیل دئیه اؤیرنیم و اؤیرتمه سیستیمی واسیطه سی ایله فارس
دیل و مدنیتی نی فارس اولمایان ائتنوسلارین ایستر فارس
ولایتلرینه آخین ائتمیش کسیمینده، ایسترسه ده اونلارین ائتنیک
بؤلگه لرینده کی توپلوملار آراسی انسانلارا "ایرانیت" و
"میللیت ایرانی آدی آلتیندا آشیلاماق (تزریق ائتمک)
ایله بیر یاندان اونلاردا اولان میللی بیلینجی باسدیرار، باشقا
یاندان اونلاری فارس ایداره اورقانلاری، سیاسی و اجتماعی
تشکیلاتلارینا قوشاراق اونلاری اریتمکله فارسلیغین آیریلماز
ترکیبب حیصصه سی ائده رک فارس سیستیمینی ائتینک باخیمدان
گوونجه آلتینا آلمیش اولار[x].
دیل و مدنیت استعمارلیغی و استثمارلیغی
(sprachliche
und kulturelle Ausbeutung)
فارس حاکیمیت سیستیمی باشقا دیل و مدنیتلری اریتمه آشاماسینا
چاتدیقدان سونرا قان سوران سولوک (زالوsülük
) دک فارس دیلی بو ائتنیکلرین دیللرینی یوخ ائتمک ایله فارس
حاکیمیت اورقانلاری یئرلی خالقلارین یئر آلتیندان چیخمیش و
گلجکده تاریخلرینه آیدینلیق گتیره بیلچک و بو خالقلاری دونیا
توپلوملارینا بیر مدنی خالق کیمی تقدیم ائده بیلجک تاریخی و
مدنی عابیده لرینی (Artefakten)
فارسلیق اساسیندا یوزدورمانین یانی سیرا بوگون فارسلیغین
باشکندی ساییلان تهران موزه لرینه داشیماقدان بیله چکینمزلر.
فارس حاکیمیتچیلیگی یئرلی خالقلارین گلنک و گؤره نک لری نین
(عادت و عنعنه لری نین) بیر بؤلومونو فارس مدنیتی ایله
عئینیلشدیره رک باشقا بؤلومونو ده فارسلیق اوچون قازاناراق
فارسلیغین اؤزونونکو کیمی گؤسترمگه چالیشار. بوگون فارس دیل
آغالیغی نین واسیطه سی ایله فارس اولمایان ائتنیکلر آراسیندا
بیله فارسچا دوشونمه لره تانیق اولوروق. بو اولونتو و گؤرونوم
(Phänomen)
فارسچا اوخوموش کسیم آراسیندا داها دا قاباریق گؤرونمکده دیر.
دیل باخیمیندان اؤرنکلر:
ساده جومله: گئدیم ائوه باش ووروم (آذرباجانلی ائوه
گئدر، آنجاق ائوه باشینی وورماز) – بروم به خانه سری بزنم.
اله سالماق
(آذربایجان تورکچه سینده آدامی اله سالمازلار، آنجاق آدامی
اوینادارلار. آدام ایله اوشاق ایله داوراندیقلاری کیمی
داورانارلار)- کسی را دست انداختن.
سؤزو یئره سالماق
(ائشیتمه مک، سؤز ائشیتمه مک)- حرف کسی را به زمین انداختین.
تئلفون وورماق
(تئلفونلاشماق) – تلفن زدن.
هاوا یئمک
(هاوالانماق) – هوا خوردن.
سویوق دگمک
(اوشوتمک) - سرما خوردن
کؤتک یئمک
(دؤیولمک) – کتک خوردن
یئره دگمک
(ییخیلماق، دوشمک) – زمین خوردن
بونلار فارسچادا "زدن، خوردن، انداختن" یاردیمجی فعللری ایله
تورکچه اگلملرین (فعللرین) یئرینه اوتورموش و تورکچه کیمی
ایفاده اولونان عیبارتلردیر. جومله قورولوشو دا فارس ایستثمار
آفتیندن اماندا قالمامیش:
گلدیم بورا سنی گؤرم
(سنی گؤرمک اوچون بورایا گلدیم) – آمدم اینجا ترا ببینم.
بعضی دوروم و حاللاردا بیلینج آلتی اولاراق شخص آنا دیلی نین
اتکی و تأثیریندن اوزاقلانابیلمه یه رک "غلط" فارسچا دانیشماغا
زورلارنار، اؤرنک اولاراق:
برای اینکه سنی گؤروم گلدیم بورا
(سنی گؤرمک اوچون بورایا گلدیم)- آمدم اینجا که، ترا ببینم.
دیل دوشونمه نین آیریلماز بیر بؤلومو اولدوغو اوچون ایستعمار
دیلی ایله تربیتلنمک انسانلاری اؤز میللی کیملیک و منلیکلرینه
اؤزگه یاشاداراق بیر چوخ زامان بعضیلرینی اؤز دیل و مدنیتلرینه
و حتی اؤزلرینه دوشمن و غنیم ده ائده بیلر. بوگون پان
ایرانیست و فارس مدنیت راسیستلری نین سیراسیندا بیر
چوخ ائتنیک منسوبیتی تورک اولان شخصلره تانیق اولمامیز (اؤرنک
اولاراق کئچمیشده آذربایجان دئمکورات فرقه سی حاکیمیتی نین
معاریف وزیری اولموش نصرت الله جهانشاهلو، نادر
پیمائی، محمد ارسی، سالار سیف الدینی، پیمان
پاکمهر، بابک امیر خسروی، زینال لهراسبی و ....) بیزلری
چاشدیرارکن فارس ایستعمارچیلیق جنایتی نین درینلیگینی داها دا
یاخشی قاورامالی و درک ائتمه لی ییک. بونلارا گؤره انسانلیق
فارسلیق ایله باشلامیش، فارس اولوب و فارس قالماقلا دا سونا
چاتمالیدیر!!!. اوندان یانا دا
ایرانلی ساییلماق فارس اولماق ایله ائشیت و برابر ساییلارمیش!!
سیاسی استثمار
(politische
Ausbeutung):
سیاسی استثمار ایستر کئچمیشده و ایسترسه ده گونوموزده
آشاغیداکی آلانلاردا حیاتا کئچر:
-
ایستعمار ایله اوزلشمیش بؤلگه و مملکتلرده
-
گئری قالمیش مملکتلرده
-
گئری قالمیش مملکتلری ایداره ائتمک ایشلرینده
-
بیر سیاسی اختلافا قاتیلماغا زورلاماقدا (آمریکا بیرلشمیش
شتاتلاری نین باشقا دؤلتلری عراق ساواشینا جلب ائتمه سی و ...)
فارس حاکیمیتی فارس اولمایان ائتنوسلارا سیاسی قوروم و جمعیت
یاراتماغا اجازه وئرمه یه رک بو ائتنیکلری سیاست یئریتمک، اؤز
میللی منلیک و کیملیکلرینی قوروماق آچیسیندان یوخ دورومونا
دوشورمک ایستر. بئله لیکله ده بو ائتنیکلره منسوب اولان و
سیاست ایله ایلگیلنمک ایستگن شخصلر فارس حاکیمیت داییره لری،
اجتماعی، سیاسی و مدنی اورقانلاریندا بیر آیاقچی خادیم کیمی
ایشلمک زوروندا قالارلار. بوگون ایستر فارس حاکیمیتی نین
حاکیمیتده اولان جمهوری ایسلامی، ایسترسه حاکیمیتچیلیک و ایران
ممالیکی محروسه سینده کی فارس اولمایان میللیتلر آچیسیندان
جمهوری ایسلامی حاکیمیتینه پوزیسیون ساییلان جبهه مشارکت،
سازمان مجاهدین انقلاب، جبهه فاشیستی میللی فارس (حزب ملت، حزب
پرگهر، حزب ملت، حزب پان ایرانیست و ...)، فارس ملی مذهبیلری
(نهضت آزادی، جنبش مسلمان مبارز، مستضعفین و ....)، مجاهدین
خلق فارس، حزب توده فارس، زولیخا جیگری دک پارام پارچا اولان
فارسلیغین فدایی قالیقلاری (فداییان خلق – اکثریت، اتحاد
فداییان، چریکهای فداییان خلق، چریکهای فداییان خلق
–اقلیت،.... و ایسترسه ده راه کارگر فارس سیرالاریندا
دوشونجه و فیکیر دوستاغی ساییلان و فارس اولمایان ائتنوسلار
منسوب اولان ذاتلار آدی چکیلن تشکیلاتلار طرفیندن بیر موزدور و
اجیر کیمی فارس اولمایان میللیتلرین (اؤز میللتلری نین)، او
جومله دن آذربایجان میللی حرکتی نین صفلرینه بئشینجی دیرک (Fünfte
Kolonne)
کیمی سوخولماغی، یئری گلرکن بو میللیتلرین میللی حرکتلرینی
ایدئولوژی نیهیلیستلیگی و فارسلیق آدینا یئنیلگه یه
اوغراتماغی اؤزلری اوچون میللی وظیفه و شرف بیلن ذاتلار
فارس استثمار سیاستی نین کؤله و برده لری ساییلار.
اجتماعی استثمار
اجتماعی استثمار موختلیف بویوتلاردا و زمینه لرده اؤرنک
اولاراق انسانلارین وظیفه لنمه لرینده یوخسا
سئچگینلر (Elite)
بؤلومونده یئر آللابیلمدیکلرینده و باشقا .... اؤزونو گؤسترر.:
1-
انسانلارین وظیفه لنمه سی:
بیر انسان یالنیز وظیفه لنسه و وظیفه لی گؤرونسه، شخصیت
اولاراق تانینمادیغی اوچون استثمار اولونار. بو مسئله ایش
یئرلرینده ده حیاتا کئچر، اؤرنک اولاراق: بیر ایش انسانین
ایلگی و علاقه سی و باشاریغی ایله اویوشمازسا، باشقا ایشی داها
یاخشی گؤره بیلررسه، آنجاق چاره سیزلیک اوزوندن باشقا ایشی
گؤرمک زوروندا قالارسا، استثمارا تابع توتولموش اولار. انسانی
وظیفه لندیرمک انساندان سایقی و بؤیوکلوگو اسیرگمک (دریغ
ائتمک) ساییلار. کانت بؤیوکلوگه (شرفه) اؤزنمگی (دقت
یئتیرمگی) بئله ایفاده ائتمیش: "داورانیشیندا انسانلیغی
ایستر اؤز شخصینده، ایسترسه ده هر هانکی باشقا بیر شخصده
یالنیز بیر آراچ و وسیله دئییل، بیر هدف کیمی قوللانماغا (ایشه
سالماغا) چالیش"[xi].
کانت-آ گؤره: "بیر نسنه (شئی ء) قیمتلی اولدوقدا باشقا بیر
نسنه ایله دگیشیله بیلر. بیر نسنه بوتون قیمتلردن اوستون
ساییلدیقدا باشقا بیر نسنه ایله دگیشیله جک دئییل، او بؤیوک و
عظمتلی بیر مقاما یییه لنمیش اولار"[xii].
انسان دگیشیله جک بیر جنس اولمادیغی اوچون اونا قیمت قویماق
اولماز. انسانین وارلیغی اقتصاد بازاریندا چکی داشینا (وزن)
گلمز. انسان بیر اؤزنه (فاعل) اولاراق بؤیوکلوگه یییه دیر.
اوندان یانا فایدالی و گرکلی اولماق مقوله لریندن اوزاق
ساییلار. باشقا سؤزله دئسک، انسانلارین بیربیرلری ایله برابر
گؤرونمه لری اونلاری بیر بیرلری ایله قارشیلاشدیریلماماقدادیر
(مقایسه ائتمه مکده دیر). بو نئجه لیک (کیفیت) بؤیوکلوک (عزت و
شرف) ساییلار. آلمان آنایاساسیندا یازیلمیش: "انسانین
بؤیوکلوگو (عزت، شرف) توخونولمازدیرDie
Würde der Menschen ist untastbar! !".
2-
انسانین سئچگینلر بؤلومده قبول اولونماماسی:
بیر انسان اجتماعی بیر سیستیمده، یوخسا سئچگینلر بؤلومونده یئر
آلماغا چالیشارسا، اونا بو دوغرولتودا بوش وعده لر وئریله رک
اونون اومودو یئرینه یئتیشمزسه، او شحص اجتماعی استثمارا
تابع توتولموش ساییلار. بو دئدیگیمی بیر اؤرنک ایله آچیقلاماغا
چالیشاجاغام. تورکیه ده ماستئرلیگینی یازمیش و دوکتورا
اؤیرنجیسی اولاراق ایستر تورکیه و ایسترسه ده آلمانیا مملکتی
نین آکادئمیک سئچگینلر بؤلومونده یئر آلماغی اؤزونه بیر آماج
ائدن اؤیرنجی دؤرد ایل آلمانیادا بیر پروفئسور ایله امکداشلیق
ائتمیش دوکتورا کتابی اؤلچو و حددینه چاتمیش، آنجاق عئین
زاماندا تورکیه ده اؤنجه کی پروفئسورونون یانیندا اؤنجه
یاپدیغی دوکتورا چالیشماسینی ساویناراق دوکتورا عنوانینی
قازانار و آلمانیادا دا دوکتورا عنوانینی آلماغا قالخارکن
آلمانیاداکی پروفئسورو اونا اؤز توتوب؛ "افندیم، سن تورکیه
دن دوکتورسون، داها بورادا دوکتورا آلماغا ائحتیاجین
یوخ!" دئدیکده، اؤیرنجی سویو سوزولموش کئچمیش دؤرت ایل
چکدیگی زحمتلرینی هئچه گئتمیش سایار. بو دا اؤزلوگونده
اجتماعی استثمار ساییلار.
3-
یالاندان سوسیال دامغاسی وورماق:
Friedrich August von Hayek
–آ گؤره سوسیال سؤزجوگو دقیق اولمادیغی اوچون سوسیال دوزگونلوک
دئیه بیر گئرچکلیک ده یوخدور. سوسیال اقتصادی بازار، اقتصادی
بازار دئییل، دؤلت اتکی و تأثیر داییره سینه آلینمیش و
پلانلانمیش اقتصاد ساییلار. سوسیال عدالتین عدالت
ایله هرهانکی بیر ایلگی و ایلیشگی سی یوخدور.
Laut Ulpain
آ گؤره عدالت ثابت و دگیشیلمز بیر آنلاییش اولاراق هر کسین اؤز
حقینا یئتیشمه سی بیر ایستک و آرزو ساییلار[xiii].
بو حق اجتماعی عدالت ده اولاناقسیز اولدوغو اوچون
اجتماعی عدالت دئییمی ده بیر دئییم اولاراق اؤز اؤنمینی
ایتیرمیش اولار. اجتماعی عدالت دئییمی روسیه سؤیئتلیگینده
اولدوغو کیمی دوگم اولاراق قلمه آلیندیقدا چوخلو انسانلاری
ظلمه ایله اوزلشدیره بیلره رک اجتماعی ایستثمارا یول
آچار.
قایناقلار:
[i]
Jürgen Osterhammel, Kolonialismus:
Geschichte, Formen und Folgen, München, 1995, S.21.
[iii]
Əhməd
Kəsrəvi, Zabān-i Pāk, Tehran,
çap 1324 (1945).
[vi]
Philip D. Curtin: The Black Experience of
Colonialism and Imperialism, in: Sidney W. Mintz:
Slavery, Colonialism and Racism, W W
Norton & Co Ltd., 1975.
[vii]
Bax. Üstə Jürgen Osterhammel, S. 19.
[viii]
Supplementary Fundamental Laws of October 7, 1907,
in Browne, The Persian
Revolution, pp 372-84.
[ix]
داها آرتیق بیلگی اوچون باخ. ایشیق سؤنمز،
آذربایجان مشروطه حرکاتی نین یئنیلمه سی نین سونوچ و
نتیجه سی اولاراق فارس
ایستعمارچیلیغینا گئدن یول:
http://durna.eu/sonmez_mesh.htm
[x]
آوروپایا
هر هانکی بیر مملکتدن گلن کوچموشلری اریتمه و
آسیمیلاسیون دئییل، اینتیگریته ایفاده سی ایله یئرلی
توپلوملا آیاقلاشدیرماغا چالیشارلار.
[xi]
Immanuel Kant, Grundlegung zur Methapysik der
Sitten, Stuttgart: Reclam 1961, S. 79.
[xii]
AdI
keçən əsər,
S. 87.
[xiii]Lay,
Rupert: Die neue Redlichkeit, Frankfurt, 2006, S.
160- 161.
ایشیق
سؤنمز، 05.10.2011


c: text/html

text:
ملی بیردملیک حکومتی عمریدن یوز کون اوتدی
افغانستان ملی بیردملیک حکومتی نینگ تشکیل ایتیلگنیگه یوز کون تولدی. اما بو مدت ایچیده حکومت خلققه بیرگن وعده لریدن اکثریتینی عملی قیلیشگه قادر بوله آلمه گن. حکومت حتی کابینه اعضالرینی هم تعیینلشده موفق بولمه گن. بو مسله مردم آره سیده قطار تشویشلرگه سبب بولگن. محمد اشرف غنی رهبرلیگی ده گی افغانستان ملی بیردملیک حکومتی نینگ تشکیل ایتیلگنیگه بوگون یوز کون بولدی. غنی جنابلری اوتگن میلادی ییل نینگ 29 سپتمبر آییده مملکت جمهور رییسی صفتیده قسم یاد مراسمینی اوتکزدی. او ینگی اصلاحات کیلتیریش لایحه لری باره سیده مردمگه وعده بیریب، تیزآره ده قضاییه، مقننه و اجراییه بولیملریده اصلاحات کیریتیشی حقیده ایشانچ بیلدیرگندی. اهالی ملی بیردملیک حکومتی تشکیل ایتیگنی و سیلاو ترغیبات جریانیده بیریلگن وعده لردن کته امیدلرنی کوتیب توریشگندی. حکومت نینگ یوز کون ایچیده عملی قیله دیگن وعده لرینی نظارت قیلگن بیر مستقل اداره، بیریلگن وعده لردن اکثر قسمی هنوزگچه عملی قیلینمه گن دییدی. یوز کون ویب صحیفه سی گروهی مدیری احمد شجاع:"بوگون ملی بیردملیک حکومتی نینگ تشکیل ایتیلگنیگه یوز کون بولدی. بو یوز کون ایچیده ملی بیردملیک حکومتی سیلاو ترغیبات کمپاینلریده بیرگن وعده لریدن فقطگینه تورته سینی عملی قیلگن. مثال قیلیب ایتگنده، امریکا بیلن خوفسیزلیک کیلیشوونامه امضالنگنی، جمهور رییسلیک اداره سی نینگ وزیرلر دارالانشا کینگشی عمومی توزیلیشی چوکاتی گه قویشیلگنی، نیویارک تایمز درکچیسی سفریگه رخصت بیریلگنی و معلومات آلیش قانونی نینگ تصدیقلنگنی و ایشگه سالیش ایشلری تکمیل بولگن. باشقه 23 حالت اوستیده ایش باشلنگن، اما هنوزگچه تکمیل بولمه گن". یوز کون ناملی ویب صحیفه سی نینگ تیکشیروولریگه قره مه ی، افغانستان بیرقطار اهالیسی جمهور رییس محمد اشرف غنی اوزی یکه لیکده حکومت تشکیل ایتگنده ایدی، بیرگن وعده لرینی عملی قیلیشی ممکنلیگی نی تاکیدله ماقده لر. بلخ بیلیم یورتی استاذی عارف شمسی حکومت حاضر ایکی کیشی اورته سیده تقسیم لنگن دییدی. عین حالده، باشقه بیر تعدادی شخصلرگه کوره، ملی بیردملیک حکومتی نه فقط اهالی نینگ کوتگن امید آرزولرینی رویابگه چیقرمه گن، بلکه اوستیگه اوستک معمالر کوپه ییشگه سببچی بولگن. بلخ ضیالی لریدن بیری محمدانور مدبیر، جمهور رییس اشرف غنی وزیرلر و ولایت حاکملرینی سرپرست اعلان قیلگنی توزوم ده الغاو دلغاو یوز بیریشیگه هم آلیب کیلدی دییدی. اما شونگه قره مسدن، باشقه بیرتعداد شخصلر کابینه تنیشتیریلیشی کیچیکتیریلگنلیگی گه، ملی بیردملیک حکومتی ینگی کابینه ده مناسب، کارفهم و خذمتگار شخصلر تعیینلنیشی گه سعی و حرکت قیله یاتگنیدن خوش بین. جمهور رییس اشرف غنی و اونینگ حکومتی اهالیگه ساغلیق خذمتلر کورستیلیشی، ایچکی مهاجرلراوچون مناسب تعلیم شرایط لر یره تیلیشی، کوکنار ایکیش و چکیش نی ایلدیزیدن قوریتیش، اوقیتووچی، عسکرلر و دولت خادملری آیلیکلری میزانی نی آشیریش، درآمد قولگه توشیریش اوچون تعلیم درگاه لرینی خصوصی و دولت موسسه لریگه ایلنتیریش، دولت ملازملری نینگ بایلیگینی عدلی و قضایی اداره لرده رویخطه گه آلیش، دولت نینگ فسادگه باتگن خادملرینی جزالنتیریش، مملکت قتناو یوللری خوفسیزلیگی نی تامینلش، قوراللی مخالفلر بیلن صلح مذاکره لری قیته باشلش و شونگه اوخشه گن اونلب وعده لرنی بیرگن. بو وعده لر اولگی یوز کون ایچیده عملی قیلینمرایکن، اکثر اهالی افغانستان ینگی حکومتی کیله سی بیش ییل ایچیده هم بیرگن وعده لرینی عملی قیله آلمسلیګی ممکنلیګی نی ایتماقده لر'

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
استانیسلاف اسمیرنف
استانیسلاف اسمیرنف (اینگیلیسجه: Stanislav Smirnov) روسیهلی بیلیم اینسانی. ۳ سپتامبر ۱۹۷۰ تاریخینده دۆنیایا گؤز آچیب. استانیسلاف اسمیرنف سن پترزبورق دولتی بیلیمیوردودا درس اوْخویوب. چالیشدیغی یئرلریندن بیری ژنو بیلیمیوردودیر. اوْ ریاضیات ساحهسینده چالیشیب.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Stanislav Smirnov»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده استانیسلاف اسمیرنف گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
اوزبیک تیلی کتاب لری نیگه چاپ ایتیلیب کیلمه یدی؟
هربیرملت یا قوم اوزتیل ومدنیتی بیلن باشقه قوم و ایلت لردن اجره لیب توره دی وبوبیلن باشقه لردن انیق لنه دی افغانستان دیک بیرجغرافیای حدود ده پشتو،دری وباشقه بیرقنچه تیللر بیلن سوزلشه دیگن خلقلر یانیده تورکی تیللریده گپلشه یاتگن اهالی هم اوزاق زمانلردن بیری اوشبویورت ده یشب کیلگن اولوس لردن بیری حسابلنه دی عصرلردوامیده دنیا […]
هربیرملت یا قوم اوزتیل ومدنیتی بیلن باشقه قوم و ایلت لردن اجره لیب توره دی وبوبیلن باشقه لردن انیق لنه دی افغانستان دیک بیرجغرافیای حدود ده پشتو،دری وباشقه بیرقنچه تیللر بیلن سوزلشه دیگن خلقلر یانیده تورکی تیللریده گپلشه یاتگن اهالی هم اوزاق زمانلردن بیری اوشبویورت ده یشب کیلگن اولوس لردن بیری حسابلنه دی
عصرلردوامیده دنیا نینگ بیرقسمیگه تورکی خلق لرگه منسوب بولگن وحکومت سوریب اوتگن بیرقنچه سلاله لراوزلریدن یخشی آت وبی قیاس مدنی وتاریخی میراث لر قالدیرگن لیگیدن هیچ کیم کوزیومه آلمه یدی وبونینگ کوپراق بیزیازگن موضوع کوزگودیک آیدین لشتیره آلمه یدی بلکه حقیقت نی کوزیوممسدن تاریخچی لریازگن تاریخ لرده ایسه به تفصیل بونی اثبات لب بیره دی بوقدریت لرایسه بوگون جهان مدنیتی نینگ خزینه سینی ینه ده بای ایتگن اما منه شوایکی یریم عصرآقیمیده تورکی حاکمیت لرییمیریلیب باشقه قوم لر حکومت گه کیلیش لری بیلن جنوبی تورکستان ده استقامت قیله دیگن بیرنیچه ملیون اوزبیک لروتورکمن لرتورکستان نینگ باشقه حدودلریدن بولینیب ، افغانستان حدودیگه اوتگن دن کیین اوشبوخلق چیت ده قالدیریلیب کوپگینه ظلم ،جفا وباسیم لر نی باشدن کیچیردیلرواوشبوخلققه تیگیشلی بارمادی ومعنوی بایلیک لرایسه تالان تاراج ایتیلدی شونگه اوخشش سیاسی واقتصادی ساحه دن اوزاققه قالدیریلیب محروم ایتیلدیلرخلاصه قیلیب ایتگنده تیللری رسمی اداره لردن چیکلنتیریلیب اویلرنینگ تورت دیواری ایچکرسیده وایریم منطقه لرده هم کوچه وبازارتیلی بولیب قالدی وبس . اوشبوتیل نینگ خلق آغزیدن آلیش و نابود ایتیلیشی اوچون مستبداوتگن ایریم حکومت لر،تورلی ریجه لرنی یولگه قوییشدن وازکیچمه دیلروبوندن چرچمه دیلراما عاقبت ده بونیت وغایه لریگه موفق بوله آلمه دیلر. بیراق مدنیت وتاریخگه ایگه بولگن بوخلق شونچه جفالربیلن اوزتیللرینی سقلب قالیشنی بیرایمانی بورچ ومسوولیت دیب بیلدیلر،کوریم سیزباسیم وجفالرنی صبربیلن چیدب اوزقیافه لرینی واوزکیم لیک لرینی اونوتیشگه اولگورمه دیلر. باشقه تماندن ایسه منه شودورآقیمیده جسارتلی، کوره شچن وتویغولی انسان لردنیاگه کیلیب وایه گه ییتیب و تربیه لنگن بیلیمدان لرایسه اوزحیات لری خوف گه توشیشی گه قره مسدن خلققه بوله یاتگن بوجفالرنی چیده آلمی تیرن فکروتعقل بیلن مستبدحکومت لرگه قرشی کوره شیب اوتگن لری سببلی هیچ بولمسه هم بوتیل آغزه گی بیرشکلده اوزینی سقلب قالیشگه امکان تاپدی . عین پیت ده شو داعیه برحق لیگی وایزچیل، تیل گه اعتبارقره تیش همده اوزولوک سیزطلب – ایستک وباسیم لرایسه نتیجه سیزهم بولیب قالمی بلکه نتیجه بیره باشله دی .
اخیرگی بیرعصرنینگ یرمیده شکلنگن حکومت لرتورکی تیللرگه هم اعتبارقره تیشگه مجبوربولدیلر ، دولت چوکاتیده فعالیت قیله یاتگن رادیووتلویزیون لرگه آزبولسه هم نشرات بیریش امکانی ایسه رخصت بیریله باشلندی . کوزلنگن برنامه لرمذکوردولتی رسانه لرآرقه لی یاروتیله باشله دی وشونینگ دیک کیینگی توزوم لروجودگه کیلیشی بیلن مکتب لرده بیرنیچه صنف گچه تعلیم آلیش امکانیتی هم استه – سیکین پیدا بولدی بودورایسه کوپراق شورالریا سویت لرحمایتی بیلن شکلنگن حکومت لر دوریگه توغری کیلرایدی اما بوحرکت لرتیل نینگ رواجله نیشی اوچون ییترلی بولمسه هم ایجابی قدم دیب بها لشسه بولرایدی اما مینگ افسوس بیلن کیینراق بیرنیچه ییل اوتر- اوتمسدن مکتبلرده اوقیله یاتگن درسلیک کتاب لرتورلی بهانه لربیلن اوقیلمی کتابخانه لرده سقله نیب ونهایتده مذکورکتابخانه لرده چوریب کیتدی ایتیلیشیچه اوشه پیتده استادآزلیگی اوشبوتیل مکتب لرده اوقیلمسلیگی اساسی دلیل دیب بیلدیریلگن. اما ایریم متخصص لرتمانیدن حکومت نینگ اوزی ایستمه گن لیک تخمینی هم تاکیدلنماقده بوندن خلق غضب له نیب قتیق وچقور قیغولندیلر، امامراجعه قیله یاتگن وسوره یاتگن بیرجای یوق دیسه بولرایدی . صبروچدم دن باشقه چاره لری یوق ایدی ایچکی اوروشلریکونله نیب وطالب لرباشقریب تورگن توزومی نهایه تاپگن دن کیین حامد کرزی رهبرلیگی آستیده ، یوزه گه کیلگن حکومت دنیا جماعت چیلیگی یاردمی بیلن تشکیل تاپیب مملکت نینگ باشقریشینی اوزعهده سیگه آلدی وبوایسه تورلی قوم لردن تینگ شکلده تشکیل تاپگن بیرتوزوم دیب اتلدی شوبیلن بیرگه اساسی قانونده اوزبیک وتورکمن تیللری رسمی بولدی وهربیرتیل رواجله نیشی اوچون دولت تمانیدن تورلی زمینه لریره تیلیشی اساسی قانونده قیدایتیلدی ودولت نینگ بیرینچی دن کوپچیلیک یشه یاتگن اهالی تیلیده مکتب لرده کتاب تیارلب ییتکه زیب بیریش اساسی بورچی بولگن. شونگه اساسله نیب بیرنیچه ییلده اوزبیک تیلیده بیرینچی صنف دن تورتینچی صنف گچه درسلیک کتابلر چاپ ایتیلیب تیارلندی اما خطا لردن بوش ایمسلیگی گه قره مسدن چاپ ایتیلگن کتاب لرهم اوزتیلیگه چنقاق بولیب کیلگن واینتیق لیک بیلن کوته یاتگن اوقووچیلرقولیگه دییرلی ییتیشمه دی بونگه سبب کتابلر سانی نهایت آزچاپ ایتیلگنی دن کیلیب چیقه دی هربیرصنفده گی اوقووچیلرنینگ ۲۰فاییزیگه کتاب ییتیشگن بولسه ۸۰ فاییزیگه ییتیشمه گن
اما بیر نیچه ییل جریانیده دولت اینیقسه معارف وزیرلیگی قاله بیرسه معارف ریاست لری تمانیدن بومعما حل ایتیلیشی اوچون هم جدی اعتبارقره تیلمگنی ایتیلماقده واگراعتبارقره تیلسه ایدی باشقه تیللردیک اوقیله یاتگن مضمون لرایسه کوپ سانده ۹صنف گچه چاپ ایتیلیب اوقووچیلرگه ترقه تیلردی . دولت چوکاتیده حاضرهم ملی بیرلیک نی ایسته مه یاتگن وتعصب لی شخص لرتمانیدن آچیق بولمسه هم یاپیق ویاشیرین طرزده کورسه تیلیب کیله یاتگنی امکاندن اوزاق ایمس لیگی تأکیدلنه دی . و۱۲صنف گچه تیارله نیب چاپ ایتیلیشی کوتیله یاتگن اوزبیک تیلی ناملی درسلیک کتاب اوتگن ییللده ۵صنف وبوییل ۶صنف کتابلری اوقوچیلراوچون باسیب چیقاریلیب ترقه تیلیشی کوتیلردی حتی شوهم عملگه آشیریلمه دی مذکورصنف لرکتابلری یاچاپ ایتیلمه گن یا کانتینیرلرده سقلنه دی یا اونوتیب قویگن لر بولمسه ولایت لرده گی معارف ریاست لریگه حتمی ییتیب کیلردی بوتیل توغریسیده گی حرکت لرسست لیگی هربیرعادی وآگاه قتلم نی ذهنیگه سوال توغدیره دی . هرحالده بیزهم حرکت قیلیشیمیزکیره ک حق آلینه دی بلکه بیریلمه یدی تورلی قانونی یوللردن فایده له نیب بویوتوق نی قولدن بیرمسلیگی میزکیره گ پارلمانده سیلنگن وکیللریمیزحکومت گه باسیم ییتکه زیشی لازم وبوتیلده ییترلیچه کتاب باسیلیب چیقیشی همده کوپراق متخصص وملکه لی انسان لرنی تربیه لش اوچون امکانیت لربرابرلشتیری وشونگه قوشیمچه شمالی ولایت لرده فعالیت یورتیب کیله یاتگن مدنی تشکیلات لرسیس لرینی چیقاریشلری منفت سیز ایمس جیم قره ب توریش بوحل یول ایمس بوتوغریده هاریمسدن ایزچیل کوره شیشیمیزگه کته احتیاج بارلیگی سیزیلیب تورگن هربیرملت یا قوم تیلی بیلن معلوم، تیلی بیلن تانیله دی ، تیلی نی اونوتگن خلق ! بیرملت یاقوم میزدیب دعوا قیلیشی گه یول قالمه یدی . بیزنینگ اوزبیک یا تورکی تیلی میز۵۰۰ملیون انسان تیلی وییگرمه دن آرتیق مملکت ده گپیریله یاتگن تیل دیر یونیسکوتشکیلاتی تمانیدن اینگ بای تیل ودنیاده اوچینچی قاعده لی تیل صفتیده قبول بولگن وبوتشکیلات رویخطیگه کیریتیلدی بوبهالی میراث وموفقیت لرنی آسان و ساده وتیکین قولدن بیرمی بلکه آنه تیلیمیز رواجله نیشی اوچون سعی وحرکت قیلیشیمیزاساسی شرط بولگن.
برچه میزگه یخشی معلوم تیل نینگ رواجله نیشی معارف دن باشلنه دی حاضرگی کونده دولت نینگ مناسبت وحرکت لری هم سست وضعیف ایکن لیگی انیق فقط بیرتنقیدقیلیشگه قره مسدن مادی امکانیت گه ایگه مدنی وسیاسی تشکیلات لریمیزاوزلری اگراوزلریگه شو امکانیت لربولمسه بیرقنچه بای وبه دولت شخص لرنی مادی امکانیت لرینی جلب ایتیش بیلن منه شو کتابلریوزیدن چاپ ایتیب اوقووچیلرقولیگه ییتکه زیشی هم ملی وهم انسانی بورچ بولگن ویا ایریم فرهنگی احتفاللرگه صرفلنه یاتگن مینگ لب دالرنی منه بویولده صرفلش لری ضروروبنیادی راق بولگن ملی مدنی وتاریخی شخصیت لراوچون کینگ ییغین واحتفاللرنی مولجلش هم تیل ومدنیت نی رواجلنتیریش اوچون منفعتلی اما حاضرگی شرایطده بواوندن مهمراق بیرمساله بولگن
ویا بیرارکتاب چاپ قیلیب کیله یاتگن سوداگرنی بوخصوصده ترغیب قیلیب باشقه تیللرده گی بازارده ساتیله یاتگن کتاب لردیک چاپ قیلینیب بازارگه ساتیلسه اهالی قشاق وکمبغلیگی گه قره مسدن آله دیلر.
اگربیزبوخصوصده جدی راق یاندشمه سک وبها بیرمه سک تیزآره ده ببرک کارمل وداکترنجیب الله نینگ دورلریده ۶صنف گچه اوقیلیب کیین اوقیلمی قالگن زمان ینه هم تکراربولیشی امکاندن اوزاق ایمس.
حاکـم
بوندن بیش ییل چمه سی بورون،اوزبیکلر غاو یشه یاتگن بیر ولایتنینگ بختی کولیب(یوق،شوری قوریب!) باقیب،او ییرده بیر جرار حاکم(والی)تعینله نیبتی.سهل کم قیرق حاکمنی باشیدن اوتکزگن بو ولایت آدملرینینگ افتیدن،آشیغی آلچی توریب،نانی یاققه باته دیگن بولیبدی.آدملر،عقلی کلته،دغدغه سی اوزون بو حاکمنی یخشیلب عزّت- اکرامگه باتیریشیبتی.کیملردیر ضیافت اویوشتیریب تون کییدیریشگن؛کیملردیر آیاغی آستیده قان چیقریشگن؛إیس چیقرگنلرهم مول بولیشگن. بیر عمر یاریب- یالچیمی کیلگن بیچاره خلق«کورگنلریمیز اونوت بولدی شیکللی!»- دیه شادیانه توتیشگن.اونینگ یگنی آلدیده،یمه گنی آرتیده بولیب قاله ویرگن…ایلنینگ نظری توشگن حاکم ایش قیلشنی بیلمسه- ده،قرچه قوشدیک هر شاخ شبـّه-یو،بــُـتــّه لر باشیده پیدا بوله ویریبدی حاکم بولسه-اوزی خان،کولنکه سی میدان.یاشی ایللیکدن اوتگن،تیرجه یب گپیرگنده کیرته یگن کوزلری ایچیگه تارتیب،لبلری بی اختیار بیر بوریشر،بیرچووه لر ایدی. کولگوسی هم،غضبی هم بورنی نینگ اوچیده.گپیره یاتگنده تیشلرینی بیر- بیریگه قـئره ر،چوزینچاق یوزلری تره نگله شر،گاها آغزیدن اوچقونلری پارتلب توره ردی.جماعت حضوریده کورینیب قالگن حاکم آدملر تیلیدن اوزیگه حمد و ثنالر یاغیلیشینی ایستردی.خیال سوریب،یوره یاتگنده
ایکی تامانیدن آدملر صف تارتیشیب،«قولوق عالم پنا!» دیگودیگ ایدی گویا.قندینگنی اور،دورینگنی سور،دیگن اؤیلر إیچیگه غلغله سالیب تورگنینی اؤنینگ کؤزلریدن اؤقیب آلسه بؤلردی.عمل،منصب آتیگه منیش نیمه لیگینی بیلمه گن قرساق،ایلا ن یاغینی یله گن آدمگه ولایتنی تاپشیریب بوله دیمی؟
کوپ اوتمی حاکم نینگ چونته گی قه پّه یدی،فرعوندیک سلابت توکیب،گیرده یب یوریشلر باشقچه.قولینی کوکسیگه قوییب تعظیم ایله کوتیب آلیشلردن ایتی کویله گیگه سیغمه یاتگن بولدی.حاکم یوره یاتگن کوچه لر سوو سیپیلیب،چنگلری یاتقزیله یاتگن کونلر.حاکم ولایتگه کیلیب-آق،اؤزیگه اؤخشگن هم تباقلردن تاپتی.قارینچه سی آسیلیبراق تورگن حاکمنینگ قاغذ تیتیش،جرنگله تیب تیلفونده سوز قاتیشدن اوزگه ایشی یوق.«زمان زورنیکی،تماشا کورنیکی»،دیگن گپلرنینگ شمالی حاکم توره نینگ تیپه سیده گیر- گیر ائله نه دیگن بؤلدی.
اش- پش دیگونچه حاکم تؤره بیر شاشیلینچ مجلس اؤتکزدی.مجلسده:«شهر کؤچه لری نامینی ابدی لشتیریش»مساله سی کؤنده لنگ توره ردی.قتنشوچیلریدن بیری سؤز رشته سینی قؤلگه آلدی : – والی صاحب حضرتلری!سیزگه کؤکدن دعاو سلاملر یاغیله بیرسین.مبارک قدمینگیز کؤزیمیزدن اریمه سین.سایه نگیز باشیمیزدن اؤکسیمه سون. بیز حاکم سیور وحکومت پرو رخلق میز. یوز أیلگه یقین وقت آره سیده بیزگه حاکم بؤلیب کیلگنلرنینگ بیرارته سی هم قؤلی،چؤنته گی بؤش کیتمه گن.وقتیده عزّتینی قیلیب،دعالرینی آلیب بختیار یه شب کیلماقده میز… خذمتینگیز توگه مسدن حقینگیزنی اداقیلیش بیز اوچون هم فرض،هم قرضدیر.اجازه تینگیز بیله بوگونگی أیغینده«کؤچه لرنی قئته ناملش قومیته سی» رییسی،دیب عالی حضرتلرینی اعلان قیلسک.
اؤرته کش آدمنینگ إیلیق سؤزلرینی جان قولاغی بیلن تینگله گن حاکم،ائله نر اؤریندیغیدن جیلیب،سالون اؤرته سیگه بیرکیلیب،ینه جائیگه باریب اؤتیردی و کلته ینگلی إیککی قؤلی بیلن اؤزینی قوچاغله گنچه،تیپه گه قره ب قهقهه آتیب،سیوینگنیدن کولیب یوباردی.سؤنگ،چؤنتگیدن قیمت بها«مرل برو»پاپوروسینی چیقریب یاقتی.تؤیب- تؤیب تمه کیدن تارتدی.اؤپکه لرینینگ بؤشلیقلرینی اچّیق توتوندن تؤلدیردی.کیئین سؤزلی باشله دی :
– کمونستلر دوریده«ولادیمر ایلیچ بریژنیف»نامیگه قؤئیلگن کتته شاه کؤچه نینگ تقدیری نیمه بؤله دی برادرلر؟ اوّل شونی گپله شیب آلسک،دیماقچی ایدیم.اگر گپلریمگه کؤنیب، راضیلیک بیلدیرسنگیز مین شو قومیته(کومیته) نینگ رییسلیگینی اؤز بؤینیمگه آله من،خوبمی اکه لر؟
اؤتیرگنلردن ینه بیری : بیر آغیز سؤزینگیز بیز اوچون پادشاه امریدیک اولوغ،بویورینگ حضرتیم،- دیدی.
– گپنی توشینه دیگن آدملر گه آفرین ائته من،- کؤرستگیچ برماغی بیلن منگله ینی قه شیدی،- مینینگ خذمتلریمنی بیلگن،شخصیتیمنی حس قیلگن وتوشینگن عزیزلریمگه ائته دیگن سؤزلریم شوکی،۱۴ کیلومیترلیک اؤشه مشهور شاه کوچهشخصن،مینینگ آتیمگه قؤئیلسه!نیمه دئیسیز؟ مین هر أیلی بیر کؤچه نامیمگه قؤیلسین،دیب ائته مه یپمن- کو،باری یؤغی بیر کوچه اویم بیرمرته.چونکی مین سیزنینگ حاکیمینگیزمن.شو ولایتنی بیر مملکت،دیب اؤیله سنگیز،مین اونینگ عالی حکمداری یعنی پادشاه سیمن.«پادشاه الله نینگ یرده گی سایه سی»،دیئیلگن کتابلریمیزده.حاضر هم ناتو،پاتو،امریکا- پمریکه،کرزی- پرزیلرینگ مینینگ قاشیمده چولولوم دیه آلمیدی.حاکم بؤلسه مینگدیک بؤلسین-ده!-دیدی حاکم تؤره زور جرأت بیلن.
باشیده قاره کؤلی کولاه قؤندیرگن أیغینده گی ینه بیرکیشی :
– مولوی صاحب! اولوغ تنگری آتی بیلن شو کتته کؤچه نی حاکمیمیزنینگ مبارک نامی بیلن”ابدی”لشیشیگه دعاقیلیب قؤل کؤترینگ،-دیدی.مولوی بؤلسه،ائتیلگنیدن اؤن برابر اهتراص إیله حاکم اداره سینی عربچه سؤزلربیلن تؤلدیریب تشله دی قرار قبول قیلینیشی بیلن مجلسده گیلر دراو،شهردن تونیکه سازنی چارلب کیلیشنی بویریشدی. بیر زومده تونیکه ساز حاکم تؤره اداره سیگه یتیب کیلدی.تونیکه ساز اؤشه،آدرسده گی کؤچه،اولوغ حاکیمیمیز«»نامیگه قؤئیلسین،دیگن خطنی آلدی- ده،خؤب بؤله دی،دیه قؤلینی کؤکسیگه قؤئیب،آرتیگه قئتدی.خطاط تاپتیریب حاکمنینگ نامی یازیلدی.
ایرته سیگه حاکمنینگ اسمی بیتیلگن لوحه نی بیتون دیوارگه آسیش مراسیمی اوئیشتیریلدی.شهر کؤچه لریدن مراسیمنی کؤریشگه آدملر شاشیلب باره ردی.دولت اداره لریدن ماشینلر ده اؤتیرگن مامورلرهم اؤشه یاققه آقیب باریشدی.ساعت اؤنگه(۱۰)باریب،آدملرأیغیلیشدی،حاکم نینگ نامی یازیلگن لوحه بیتون(سیمنت)گه قاقیب قاتیریلدی. قیچیلر آلینیب،قئتان(فیته)کیسیلدی.گولدوراس قرسکلر چالندی.کتته تاواقده گی نقل و چاکلیتلر کیلگنلرگه اوله شیلدی.شرینلیگنی إیلک تاتیش حاکم اختیاریده قالدی.آغزینینگ سوله گی آقه ی،دیب تورگن حاکم تشکّرلر ائتیب تورگندی یمکی،ایگم قول شاعر آره دن سوغیریلیب چیقدی-ده،إیککی آغیز سؤز ائتیشگه حاکمدن اذن سؤره دی و سؤزله ی کیتدی :
– عزیز مللتیم،بویورت جوده کؤپ قاره چارشنبه لرنی باشدن کیچیرگن.إیککی مینگ أیللیک پارلاق اؤتمیشیمیز بار. بو ولایتده اؤزبیک پادشاه لری،امیرلری،خان و شهزاده لرینینگ توپراقی یاتیبدی.دانا،ایلپرور عالم و شاعرلری کؤپ بو ولایتنینگ.محمّد گل مهمند و اوغانلرنینگ ظلم و جفالری یتمه گنیدیک،یوره گیمیز،روحیمیزنینگ اینگ چقور نقطه سیدن جای آلگن بو کوچه نی حاکمنینگ نامیگه قؤئیش عدالتدن ایمس! بو کیلگیندیلر کیلیب کیته ویره دی،بیراق،یورت جائییده منگو قاله جک.عقلی بار آدم تیریکلیگیده موندۀ احماقانه إیشگه قؤل اورمه یدی.حاکم سیزنینگ خذمتگارینگیز،اونینگ آلدیده ایگیلیب، بوکیلیب تورشینگیز یره مه یدی.حاکمنی اوشلب توره دیگن هم سیز بؤله سیز،إیشدن هیده ش حقوقی هم سیزگه فقطه گینه بیریلگن. بوندۀ شرمنده لیکگه قرشی عصیان کؤرتینگ، ظلمگه باش ایگمنگ،یورتینگیزنی آیاق آستی قیلیشگه قرشی تورینگ.بونی عدالت و قرار قبول قیلینیشی بیلن مجلسده گیلر دراو،شهردن تونیکه سازنی چارلب کیلیشنی بویریشدی. بیر زومده تونیکه ساز حاکم تؤره اداره سیگه یتیب کیلدی.تونیکه ساز اؤشه،آدرسده گی کؤچه،اولوغ حاکیمیمیز«»نامیگه قؤئیلسین،دیگن خطنی آلدی- ده،خؤب بؤله دی،دیه قؤلینی کؤکسیگه قؤئیب،آرتیگه قئتدی.خطاط تاپتیریب حاکمنینگ نامی یازیلدی.
ایرته سیگه حاکمنینگ اسمی بیتیلگن لوحه نی بیتون دیوارگه آسیش مراسیمی اوئیشتیریلدی.شهر کؤچه لریدن مراسیمنی کؤریشگه آدملر شاشیلب باره ردی.دولت اداره لریدن ماشینلر ده اؤتیرگن مامورلرهم اؤشه یاققه آقیب باریشدی.ساعت اؤنگه(۱۰)باریب،آدملرأیغیلیشدی،حاکم نینگ نامی یازیلگن لوحه بیتون(سیمنت)گه قاقیب قاتیریلدی. قیچیلر آلینیب،قئتان(فیته)کیسیلدی.گولدوراس قرسکلر چالندی.کتته تاواقده گی نقل و چاکلیتلر کیلگنلرگه اوله شیلدی.شرینلیگنی إیلک تاتیش حاکم اختیاریده قالدی.آغزینینگ سوله گی آقه ی،دیب تورگن حاکم تشکّرلر ائتیب تورگندی یمکی،ایگم قول شاعر آره دن سوغیریلیب چیقدی-ده،إیککی آغیز سؤز ائتیشگه حاکمدن اذن سؤره دی و سؤزله ی کیتدی :
– عزیز مللتیم،بویورت جوده کؤپ قاره چارشنبه لرنی باشدن کیچیرگن.إیککی مینگ أیللیک پارلاق اؤتمیشیمیز بار. بو ولایتده اؤزبیک پادشاه لری،امیرلری،خان و شهزاده لرینینگ توپراقی یاتیبدی.دانا،ایلپرور عالم و شاعرلری کؤپ بو ولایتنینگ.محمّد گل مهمند و اوغانلرنینگ ظلم و جفالری یتمه گنیدیک،یوره گیمیز،روحیمیزنینگ اینگ چقور نقطه سیدن جای آلگن بو کوچه نی حاکمنینگ نامیگه قؤئیش عدالتدن ایمس! بو کیلگیندیلر کیلیب کیته ویره دی،بیراق،یورت جائییده منگو قاله جک.عقلی بار آدم تیریکلیگیده موندۀ احماقانه إیشگه قؤل اورمه یدی.حاکم سیزنینگ خذمتگارینگیز،اونینگ آلدیده ایگیلیب، بوکیلیب تورشینگیز یره مه یدی.حاکمنی اوشلب توره دیگن هم سیز بؤله سیز،إیشدن هیده ش حقوقی هم سیزگه فقطه گینه بیریلگن. بوندۀ شرمنده لیکگه قرشی عصیان کؤرتینگ، ظلمگه باش ایگمنگ،یورتینگیزنی آیاق آستی قیلیشگه قرشی تورینگ.بونی عدالت و دموکراسی دیئیدیلر.قنی ویکیلیکس،بیر مللت نینگ قدریتلرینی آیاق آستی قیله یاتگن حاکم نینگ اوشبو قیلمیشینی فاش ایتسه!قنی ویکیلیکس!
سؤزلرینی شاشیب ائتیشگه اولگوره رکن،شاعرنی مجلسدن سوریب چیتله شتیردیلر.چیت ایللیکلر آلدیده اونی بند زندان قیلیشگه باتینه آلمه دی حاکم.خوفسیزلیک چاره لرینی کؤریش مقصدیده،لوحه نی کیچه-کوندوز قؤریقلش وظیفه سی إیچکی إیشلر اداره سیگه یوکله تیلدی


text:
آیدین شافاق 219
یئتیم ائیواز Yetim Eyvaz، تام آدی «ائیواز قوربانوو» ۱۶ فوریه ۱۹۵۲ده سیهزن بؤلگهسینین قرح کندینده (Qərəh kəndi) آنادان اولان آذربایجانلی شاعیر گئچن هفته ۲۳ جولای ۲۰۱۷-نجی ایلده ۶۵ یاشیندا وفات ائدیب دوغما کندینده دفن اولدو.
یئتیم ائیواز، آغ جییر خستهلیگیندن اذیت چکیب اؤلن شاعیر، سیهزن شهرینده جعفر جاببارلی آدینا بیر نومرهلی مکتبده اوخویوب سونرا عسکرلیگه گئدیب. ۲۱ ایل سوروجو ایشلهییب. ۱۹۹۶-نجی ایله قدر یاخشی یاشاییب، آمما ۱۹۹۶-۲۰۰۶ ایللری آراسیندا پول قازانماق اوچون هر زحمته قاتلاشیب. اودون دوغراییب ساتیب، موقنی اولوب و سوروجولوک ائدیب. ۲۰۰۶-نجی ایلده یوتیوب دا «یاز یاغیشی» شئعریله محبوبیت قازانمیشدیر. شئعر یازماغا ۱۵ یاشیندا باشلامیشدیر. اؤز دئدیگینه گؤره بوگونه قدر ۲۴۲۳ شئعر یازمیشدیر. عمومییتله اونون یازدیغی و تویلاردا سؤیلهدیگی موسیقی لی شعرلر اونو میلت آراسیندا سئودیرمیشدی. اونون ایکی قیزی و ایکی اوغلو وار ایدی. رحمتلیق ائیواز یوتیوب دا اؤز یاشامیندان بئله سؤیله ییر:
«من اوزون مودت سوروجو ایشله میشم. باشقا ایشلر ده گؤرموشم جوان ایللریمده موقنی اولموشام. سونرا لار شاعیر آدی آلمیشام اؤلکه ده منی شاعیر تانییبلار؛ آمما من اؤزومو شاعیر بیلمم چونکو من شاعیرلر قاباغیندا خجالت چکرم چونکو داهی لر وار قاباغیمدا بیز شاعیر دئییلیک. بیز یالنیز یازیریق پوزوروق الیمیزدن گلنی ائلیریک. چوخ گنج لیکیمدن شعر یازمیشام. منیم کیتابیم دا وار دیسکلریم ده بئراخیلیب. ایندیه قدر 2500 بیته یاخین شعریم غزلیم وار. من خالقیم ایچین اؤلومه گئتمه یه حاضئرام. بو گونکو گونومده ده گئده رم. دئسین لر قاراباغا، من سیلاح گؤتوروب بیرینجی گئده رم! من چوخ شعر اوخوموشام دونیانی اوخوموشام فردوسی نی، شکسپیری، بایرون-ی، سعدی نی ، حافظ-ی، عمر خیام-ی بوتون اوخوموشام. هانی موشفیق، هانی مزاری؟ گئدیم سجده ائدیم زیارت ائدیم / کیملر پوچ ائیلییب بو آرزیلاری، آخی من کیملره شیکایت ائدیم؟! داهی خاقانی-لر گؤروب بو اؤلکه، کربلا دا یاتیر فیضولی، آنجاق بوروسه دونیانی بولودونان کؤلگه، نیظامی عمورلو ایشیق سالاجاق!
قیمتی بیلینمزده گلدی سؤزوم/ هامینین قلبینده سؤز شوعاری وار
دولانیم باشینا آنام تبریزین/ چونکوشاعیراوغلو شهریاری وار
یاشاسین آی دوستوم آذربایجانی/ شاعیراوغلو ممد آرازی وار»
بیلگی: رضا بابازاده، مونترال
یاز یاغیشی
شاعیر: یئتیم ائیواز
یاغیش یاغیر، یاز یاغیشی، یاغ ای یاغیش-یاغگینان سن
سنه احسن، سنه آلقیش، یاغ ای یاغیش-یاغگینان سن
یاغگینان سن، بو چؤللره چمنلره یاغگینان سن
سوسوزلوقدان خزان اولان چیچکلره یاغگینان سن
یاغگینان سن آرزولارا دیلکلره یاغگینان سن
محبتدن آلولانان اورکلره یاغگینان سن
یاغگینان سن یاغا یاغا ایسلاتگینان پالتاریمی
قایتار منه گنجلیکدهکی اؤز عهدیمی، ایلقاریمی
ائله یاغ کی قوی ایسلانسین الیمدکی قلم، واراق
یادیمدادی نئجه یاغدین دوز اوتوز ایل بوندان قاباق
ائله گؤزل یاغمیشدین کی ایسلانمیشدی اوز گؤزوموز
اوتورموشدوق قالا آلتیندا، بیر پالیدین آلتیندا بیز
سن یاغدیقجا دامجیلارین سپیلیردی اوزوموزه
ایکیمیز ده ایستهمیردیک دوروب گئدک ائویمیزه
قورخوردوق کی دوروب گئتسک، خلل گلر سئوگیمیزه
سن ائله بیر شعرسن کی، سن ائله بیر نغمه سن کی
آغزین یوخدور، دیلین یوخدور، نئجه دئییم بیلهسن کی
سن یاغاندا یاماجلارینان* دوزن-لره جان وئریرسن
زمی-لرده سونبوللرین دامارینا قان وئریرسن
دایانمادان، قالا آلتیندان شَهَرهجن یاغگینان سن
یاغگینان کی کیلهزیده شوران دوزلر چیچک آچسین
بو اؤلکه ینَن، بو دیاردان، قوصه، کدر، اوزاق قاچسین
یاغ آی یاغیش، ائلیمیزه، اوبامیزا یاغگینان سن
سیه زنه*، دوه چی یه، قوبا میزا یاغگینان سن
یاغ آی یاغیش، یاغگینان، هارا یاغیرسان یاغگینان
صابیر آبادا آز یاغگینان! چونکو سن یاغیرسان* «کور= kür»ده داشیر
اوچور گئدیر بت لریمیز، سو آلتیندا خارابا قالیر کت لریمیز
گینه ائوسیز قالیر منیم یاخین یولداشلاریم
چادیرلاردا، پالاسکادا چورویورلر قارداشلاریم
یاغ آی یاغیش، قوربان اولوم، سحرهجن یاغگینان سن
یاغا یاغا نه اولار کی خبر آپار سئوگیلیمه
آمان گوندو، بو حالیمی بو گونومو اونا دئمه
دؤیه دؤیه پنجرهسین دئ گینن کی گلیبدی یاز
قالا آلتیندا حسرتیله شیرعلی-نن یول گؤزلویور یئتیم ائیواز
*یاماج = سراشیبی
*سیه زن = شاعیرین آنا یوردو
*کور= (kür çayıآذربایجان دا چای آدی دیر)
آغ جییر سرطانینا قارشی بول-بول یئرکؤکی یئیین
کانادا-داکی کبک اونیورسیتهسینین حیاتا کئچیردیگی بیر آراشدیرما، دوزنلی اولاراق یئرکؤکی یئمهنین آغ جییر سرطانینا قارشی تأثیرلی اولدوغونو آشکار ائدیب. آراشدیرمایا گؤره، یئر کؤکونون ترکیبینده اولان کاروتنوئید آدلی ماده و ج ویتامینی، سرطانین اینکیشاف ریسکینی اهمیتلی درجهده آزالدیر. آراشدیرما قروپونون رهبری «پروفسور مارتین شارک»، معلومات وئردی: «سون زامانلار توتون محصوللارینین ایستیفادهسینده اولدوقجا بؤیوک آرتیم موشاهیده اولونور. بو ایسه، چوخ منفی بیر حالدیر و سیگار باشدا آغ جییر سرطانینا سبب اولماقلا بیر چوخ خستهلیگلره دلیل اولور.»
آپاریلان سون آراشدیرما ایسه، طبیعی یولونان بو سرطانین قارشیسیندا دورماغین مومکونلوگونو آشکار ائتدی. آراشدیرماچیلار کاروتنوئید آدلی مادهنین ساری، قیرمیزی، نارینجی و یاشیل غذالارا رنگ وئردیگینی و بعضی سبزه، میوهلرده ده موجود اولدوغونو ایفاده ائتدیلر.
یئرکؤکو و سرطان
* گونده بیر دانا یئرکؤکو یئمک سرطانین قاباغین آلار.
* باشقا گؤی گؤیرنتی لر کیمی یئرکؤکو نون ده فیبری اولدوغوندان بؤیوک باغیرساغین سرطانلی اولماسینا مانع دیر.
* یئرکؤکو ده کی کاروتن یائسه قادینلاردا سینه سرطانینی یوزده 25 آزالدیر.
* کاروتنی بول بول یئمک، رحم(uterus)، پروستات، باغیرساق و یئمک بوروسو-نون (مری) سرطانینی یوزده 50 آزالدیر.
پیشمیش یا خام یئرکؤکو، هانکی سی داها آرتیق فایدالی دیر؟
پیشمیش یئرکؤکو فیبرینی الدن وئریر؛ آمما کاروتنی آرادان گئتمیری. بو سبب دن بوخارینان پیشیرمه سی ان یاخشی یولدو. بیر آراشدیرما، پیشمیش یئرکؤکونون آنتی اکسیدان لاری خام یئرکؤکودن داها آرتیق اولدوغونو گؤستریبدیر. یئرکؤکو بیر آز یاغ ایله پیشنده اونون آنتی اکسیدان لاری، (بتاکاروتن و اسید فولیک L'acide folique) داها دا آرتیر.
بیر خبر: تورکیهده، خاریجیلره ائو ساتیشلاری آرتیر.
تی آر تی نین یازدیغینا گؤره، ژوئن آییندا، خاریجیلره ائو ساتیشی، گئچن ایلین عینی آیینا گؤره یوزده 8.24 آرتاراق، مین 926 اولدو. خاریجیلره ائو ساتیشلاریندا ایلک سیرانی 903 ائوله ایستانبول آلدی.
آنتالیا ، بورسا ، آیدین و آنکارا د ادا ائو ساتیش لاری اولدو . ساتین آلمادا ایلک سیرانی ایسه، 612 ائوله عربیستان وطنداشلاری گرچکلشدیردی. بونو 239 ائوله عراق، 136 ائوله کویت، 115 ائوله روسیا، 87 ائوله اینگیلتره وطنداشلاری تعقیب ائتدی.
نه زامان پیشیک یئمیشم!
دوکتور جری
شیخ آغا جوما آخشامی قلِئیچی مورتوضگیله قوناق گئتمیشدی. اؤپوش- گؤروشدن سونرا قلِئیچیمورتوض، ددهلیگینین سارالمیش اوزونه سای سالدی:
- قوربانین اولوم دده! رنگین-روفون نییه قاچیب؟!.. خسته-مسته دئییلسن؟!
شیخ آغا الینی اورگینین اوستونه باسدی:
- اورگیم آغرییر!
قلِئیچی مورتوض نیگران اولدو:
- زنگ وورایدین، گلردیم آپاراردیم دوکتورا!
- گئتدیم.. سحر دوکتور جرینین مطبینده ایدیم..
- یاخشی!.. نه دئدی؟
- دئدی: اورگیمین دامارلاری دارالیب.
- داوا-درمان نه یازدی؟
شیخ آغا باشینی آشاغی سالدی:
- دوزونو ایستهسن بو گون چوخراق داوا-درمانا گؤره بورا گلمیشم!..دوکتور دئدی، اورگیمین دامارلارینی آچماق اوچون گرهک ویسکی ایچم. اؤزون بیلیرسن من آبیرلی-ناموسلی بیریسییم، من کیمه دئییم منه ویسکی تاپسین؟!
قلِئیچی مورتوض ددهلیگینین سؤزونو کسهرک:
- دده بهیم من اؤلموشم؟! دئییب، تئز جیب تئلفونونو چیخاردیب خالاسی اری کئفلی ایسکندره زنگ ووراراق احوالاتی اولدوغو کیمی آنلاتدی.
یاریم ساعات سونرا کئفلی ایسکندر بیر قاب عاراق، اوچ-دؤرد پورس کاباب ایله قلِئیچی مورتوض گیلده حاضیر ایدی.
شیخ آغا عاراغی گؤزدن گئچیره-گئچیره دیللندی:
- دوکتور منه دئییب ویسکی ایچیم بو کی آچیق عاراقدیر!
کئفلی ایسکندر گوله-گوله:
- آغا! ویسکی اولمایان یئرده، آچیق عاراق ویسکی ثاوابی وئرر..دئدی.
قلِئیچی مورتوض سوفرهنی آچینجا شیخ آغا ایله کئفلی ایسکندر یئییب ایچمگه باشلادیلار. کئفلی ایسکندر آرا وئرمهدن بارداقلاری آرد-آردا دولدوروردو. بیردن شیخ آغانین حالی یامان قاریشدی. الینی آغزینا باسیب ائشیگه قاچدی. آردیجا کئفلی ایسکندر ایله قلئیچی مورتوض دا ائشیگه قاچدیلار. شیخ آغا کردینین قیراغیندا اوتوروب قوسوردو. قئلیچی مورتوض اگری- اگری کئفلی ایسکندره باخدی:
- سنه کیم دئدی، آچیق عاراق گتیرهسن؟!.. بهیم بیلمیرسن بونا هرنه پ...دان قاریشدیریرلار؟!
شیخ آغانین هوشو باشیندان چیخدی.
- ایندی من نئیلهییم؟!
قلئیچی مورتوض باش-گؤزونه تاپداماقدا ایکن، پیشیکلری،«مخمر» گلیب آغانین قوسونتولاریندان یئییب-یئییب اؤلدو.
قئلئیچی مورتوضون دردی بیرایدی اولدو ایکی:
- ائی وای ددهم ائی وای.. ائی وای پیشیگیم ائی وای!
کئفلی ایسکندر آفتافا ایله شیخ آغانین اوزونه سو سپیردی. هاندان-گئجدن شیخ آغا آییلدی:
- اوغلوم مورتوض بونلار نمنهدیر؟
قلئیچی مورتوض دئدی:
- دده حالیز خاراب اولوب یئدیکلریزی قایتاردیز.
شیخ آغا ساییقلایا-ساییقلایا* قایتاردیقلارینی سایماغا باشلادی:
- اوغلوم دوزدو؛ من کاباب یئمیشم، خییار یئمیشم، بامادور یئمیشم، دکل یئمیشم، پول یئمیشم، یئر یئمیشم، حاق یئمیشم....
سونرا پیشک اؤلوسونو گؤسترهرک آرتیردی:
- آنجاق نه قدر فیکر ائلهییرم یادیما گلمیر نه زامان پیشیک یئمیشم!
*ساییقلاما= هذیان دئمک


text:
تورک سیلاحلی گوجلری، سوریهنین عفرین شهرینه چوخلو توپ آتشی ائدیب
هاتای ویلایتینین سوریه مرزینده چیخیشلی توپچو بیرلیکلری، پ.ی.د/پ.ک.ک-نین عفریندکی بیر چوخ موضعسینی ووردو
تورک سیلاحلی گوجلری، سوریهنین عفرین شهریندکی ترور تشکیلاتی پ/ی.د/پ.ک.ک موضعلرینه چوخلو توپ آتشی ائدیب.
هاتای ویلایتینین سوریه مرزینده چیخیشلی توپچو بیرلیکلری، پ.ی.د/پ.ک.ک-نین عفریندکی بیر چوخ موضعسینی ووردو.
تورک سیلاحلی گوجلرینین توپچو بیرلیکلری، هاسسه و کیریک هان شهرلرینده عفرینین باسوفان، جیندره، مملان، مسکن و راجو بؤلگهلرینه ان آز 40 آتیش ائتدی.
دونن گونورتا ساعتلاریندا پرزیدنت رجب طیب اردوغانین، آک پارتی ائلازیغ 6-جی نورمال اوستان کونگرهسینده سوریهدکی ترور تشکیلاتییلا موباریزهیه دایر مساژلار وئردیگی زامان تورک سیلاحلی گوجلری توپچوسو، تشکیلاتین عفریندکی موضعلرینی وورموشدو.


text:
دین قوُروُموُ (1)
دین، اینانج اولقوُسوُنا (2) دایانیر. سوسیولوژی (3) دینسل اینانجلاری و نورملاری بیر اولقوُ اولاراق؛ اینجهلهمَهیه چالیشیر. سوسیولوژی بو دینسل اینانجلارین و نورملارین دوغروُلوُغوُیلا و یالنیشلیغیایلا ایلگیلنمز. سوسیولوژی دینی بیر قوُروُم اولاراق اَله آلیر و اؤتهکی(4) قوُروُملارلا اولان ایلیشکیلرینی آراشدیریر.
دین هر بیر دؤنمده بیرئیلری (5) و توپلوُملاری ائتکیلهین اَن اؤنملی قوُروُملاردان بیری اولموُشدوُر. دینی اولمایان هئچ بیر توپلوُمدا (6) گؤرولمهمیشدیر.
دین، توپلوُمسال یاشامدا، بیرئیلرین بعضی داورانیشلارینی اولوُملوُ (7) قارشیلاییب؛ او داورانیشلارین تکراری اوچون تشویق ائدیب و ثواب اولاراق قبول ائدرهکن بعضی داورانیشلارینی ایسه اولوُمسوُز(8) و سوُچ (9) اولاراق؛ قبول ائدهرک او داورانیشلارین یاپیلماسینی یاساقلار.(10)
بو یؤنویله دین، بیرئیلرین داورانیشلارینین توپلوُموُن دهیر(11) یارقیلارینا اوُیقوُن (12) اولماسینی ساغلار.(13)
سوسیولوژینین بوتونلشدیریجی ایشلهوی (14) اَن آچیق شکیلده، دینی عبادت و آیینلرده گؤرولمکدهدیر. توپلوُمجا اورتاقلاشا(15) یاپیلان عبادت، آیین و تؤرهنلر (16) قوُروُپ روُحوُنوُ گلیشدیرهرک بیرئیلر آراسینداکی توپلوُمسال قایناشماغی ساغلار.
دین یولوُیلا وجدان دوُیقوُسوُ گلیشن اینسان آیری اینسانلار و توپلوُمسال قوُراللارا (17) داها دوُیارلی (18) اوُلوُر. بوُ ندنله دین، بیرئیلرین وجدانینا یاپدیغی ائتکیایله (19) توپلوُمسال کنترلون ساغلانماسینا قاتقی (20) یاپار.
۱- دینین ایشلهولری
۱-۱- دین، اینسانا گوج و گووهن (21) وئرهرک؛ ایچ توختاقلیغینی ساغلار. بئلهجه دین اینسانلارین پسیکولوژیک یؤندن (22) راحاتلامالارینی ساغلار.
۱-۲- توپلوُمسال کنترل آراجی (23) اولاراق؛ توپلوُموُن بوتونلشمهسینه قاتقی ساغلار.
۱-۳- توپلوُموُن اورتاق دهیرلرینه خطاب ائتدیییندن بیرئیلر آراسی دایانیشمایا (24) قاتقی یاپار.
۱-۴- بیرئیلره، توپلوُمدا قبول ائدیلن داورانیشلاری گؤسترهرک و بیر تاخیم(25) قوُراللار قوُیاراق؛ بیرئیین توپلوُما اوُیوُم(26) ساغلاماسیندا یاردیمجی اولوُر.
۱-۵- توپلوُمسال(27) کولتورو (28) اولوُشدوُران و گلهجک قوشاقلارا (29) آخیدان(30) ائتمنلردن (31) بیریدیر.
۲- دینی اینانج چئشیدلری (32)
۲-۱- توتئمیزم: اَن ایلکَل (33) دینی اینانج(34) شکلیدیر. توتم اینانجی قوُتسال (35) ساییلان بیر حئیوان، بیتکی یوخسا جانسیز بیر نسنهیه (36) اینانماق و تاپینماقدیر.(37) توتم بیر قبیلهنین آتاسی اولاراق؛ قبول ائتدیگی و آدینی داشیدیغی بیر حئیوان، بیتکی یوخسا جانسیز نسنهدیر. بو توتم قارتال، قوُرد و آیی اولا بیلدییی کیمی؛ یاغیش کیمی شئیلرده اولا بیلیر.
۲-۲- فئتیشیزم: اینسانلارین ایچینده بؤیوسل(38) گوج اولدوُغوُنا ایناندیغی نسنهلره صاحیب اولماق ایستهمهسی و یا اونلارلا ایلیشکیده بوُلوُناراق؛ اوُغوُر گتیرهجهیینه اینانماسی و تهلوکهلردن قوروُدوُغوُنا (39) اینانماسیدیر. فئتیشیزم بیر شخصه عاییددیر؛ تاپینیلاجاق شئ او شخصه عاییددیر.
۲-۳- آنیمیزم: روُحا تاپینماق آنلاملارینا گلیر. دوغادا(40) کی بوتون وارلیقلارین بیر روُحا صاحیب و جانلی اولدوُغوُنا اینانماقدیر. آنیمیزم روُحوُن اؤلدوکدن سونرا، وار اولدوُغوُنا دوشونجهسیایله ایلک اولاراق اورتایا چیخمیشدیر. آنیمیزمده روُحوُن اینسانلارین اطرافیندا گزدییینه و اونلارا مداخله ائتدییینه اینانیلیر. بو ندنله بو روُحلارا آداقلار(41) آدانیلیر.(42) قوُربانلار کسیلیر و دوعالار ائدیلیر و اوخوُنوُر.
۲-۴- ناتوریزم: دوغا گوجلرینه تاپینماق اینانجیدیر. بو اینانج، اینسانلارین دوغال اولایلار قارشیسیندا حیرت، سایقی و قوُرخوُ دویقوُلارینی گؤسترمهسیایله باشلامیشدیر. آی، اوُلدوُز، گونش، آتش (اود) کیمی وارلیقلارا اینانیلمیشدیر.
۲-۵- پولیتئیزم (Politeism): چوخ تانریچیلیقدیر. اینسانلار سیتهلر(43) حالیندا یاشاماغا باشلایینجا؛ اینسانلار بیردن چوخ، تانرییا اینانماغا باشلادی و بوردا چوخ تانریچیلیغی اورتایا چیخارتدی.
۲-۶- مونوتئیزم(Monoteism): تک تانریچیلیقدیر. ائورهنی(44) یارادان و یؤنهتن (45) تانرینین وارلیغی ساوونماق(46) تئایزم Teism، تانرینین وارلیغی قبول ائتمهین گؤروشه ایسه آتئایزم Ateism دئییلیر.
۳- دین و لائیکلیک
گئنل آنلامدا لائیکلیک، عقلی دوشونجهایله دینی دوشونجهنین آیریلماسیدیر. سیاسی معنادا لائیکلیک، سیاسی بیر قوُروُلوُش اولان دؤولتی، دین قوُراللارینا دایاندیرمایان و شخصلرین دینسل اینانج و تاپینما اؤزگورلوکلرینی اینانج و دین فرقی گؤزتمهکسیزین گووهنج آلتینا آلان بیر سیستئمدیر. یعنی دؤولت ایشلریایله دین آلانینین(47) بیر-بیرلریندن آیریلمالاری دئمکدیر.
فرانسیز دئوریمیایله یوکسهلن لاییکلییین «دین آزادلیغی و دین-دولت ایشلرینین آیریلیغی» اولاراق ایکی جبههسی واردیر. بیر دؤولتین لائیک اولا بیلمهسی اوچون، او دؤولتده دین آزادلیغینین تانینمیش اولماسی و گوونجه و عبادت آزادلیقلارینا دایانیر. اینانج آزادلیغی، شخصین ایستهدییی دین سئچه بیلهجهگی آنلامینا گلیر.
لائیکلییین ایکینجی جبههسی دین و دؤولت ایشلرینین آیریلیغیدیر. بیر دؤولتده، دین و دؤولت ایشلرینین آیریلدیغینی دئمک اوچون، دؤولتین رسمی بیر دینینین اولماماسی، دؤولتین بوتون دینلر قارشیسیندا ائشیت داورانماسی، دین قوُروُملاریایله دؤولت قوُروُملارینین بیر-بیریندن آیری اولماسی و حقوق قوُراللارینین دین قوُراللارینا اوُیما مجبورییتینین اولماماسیدیر. لائیک دؤولتلرده شخصین ایستهدییی دینه و اینانجا صاحیب اولماسی دؤولتین ائتکیسی ائشیییندهدیر. لائیک دؤولتده دین، شخصلرین وجدانلارینا بوراخیلیر. لائیک دؤولتده دین، دؤولتین قوُروُلوُشوُنا و یؤنهتیمینه حاکیم اولانماز.
لائیک دؤولت یؤنهتیمینده بوتون دوزهنلهمهلر(48) حقوق قوُراللارینا گؤره یاپیلیر و بوتون وطنداشلار یاسا (49) اؤنونده ائشیتدیرلر.(50)
***************
1- قوُروُم = نهاد- ساختار
2- اولقوُ = پدیده
3- سوسیولوژی=[sos[i]yoloi] = علمی که به مطالعۀ روابط بین افراد، گروهها و طبقات اجتماعی میپردازد؛ جامعهشناسی.
4- اؤتهن= گذشته – قدیمی
5- بیرئی = فرد
6- توپلوُم = جامعه – اجتماع
7- اولوُملوُ = مثبت - پوزیتیو
8 – اولوُمسوُز = منفی – نگاتیو
9- سوُچ = گناه – بزه
10- یاساق = ممنوع
11- دهیر = ارزش
12- اوُیقوُن = تناسب – متناسب
13- ساغلاماق = تصحیح کردن – سالم سازی
14- ایشلهو = کارکرد
15- اورتاقلاشا = مشترک – مناسک جمعی
16- تؤرهن= مراسم
17- قورال = قوانین - مقررات
18- دویار = محسوس
19- ائتکی = تاثیر
20- قاتقی = مشارکت کردن
21- گووهن = امنیت – اعتماد
22- یؤن = مسیر - طریق
23- آراج = وسیله – واسطه
24- دایانیشما = استقامت
25- تاخیم = دسته – گروه – تیم
26 – اوُیوُم = هماهنگی
27- توپلوُمسال = اجتماعی
28- کولتور = فرهنگ
29- قوشاق = نسل
30- آخیدان = منتقل کننده – ساری و جاری کننده
31- ائتمن = عامل موثر
32- چئشید= نوع
33- ایلکَل = ابتدایی
34- اینانج = باور
35- قوُتسال= مقدس
36- نَسنه = شیء – چیز
37- تاپینماق = تعظیم - عبادت
38- بؤیوسل = بزرگ انگاری- بزرگ مرتبه
39- قوروُماق = محافظت کردن.
40- دوغا = طبیعت
41- آداق = لقب- نامزد
42- آدانیلماق = نامگذاری کردن.
43- سیته = سایت - سلول
44- ائوره = کائنات
45- یؤنهتن = مدیریت کننده
46- ساوونماق = نگهبانی کردن- تهذیب
47- آلان = عرصه – نهاد – باند
48- دوزهن = نظم - مقررات
49- یاسا = قانون
50-ائشیت = برابر - متوازن


text:
تنیقلی قوشیقچی ظاهر هویدا عالم دن اوتکن
"بیرینچی اوچره شیش بیرینچی ایریلیشی" قوشیقی بیلن بوتون افغانستان ده مشهور
بولگن ظاهر هویدا 67 یاشده ، آلمان نینگ هامبورگ شهریده حیات دن کوز
یومگن.اونینگ اولیمی سبب لری سرطان کسلیگی دیب ایتلسه دی ، بیراق عایله
اعضالری کسلیگی اونچه لیک جدی ایمس لیگی نی ایتگن.
ظاهر هویدا نینگ اوغلی بی بی سی بیلن بولگن صحبت ده ، آته سی نینگ کسلیگی
اونچه لیک آغر ایمس ایکنی نی ایتدی. شفاکارلرایسه ظاهر هویدا یقین لریده سرطان
کسلیگی بیلن آغرگن نی ایتب، دارودرمان استیده بولگن پیتی حیات دن کوزمدی دیب
ایضاح لشگن.
هویدا مهاجرته
ظاهر هویدا ایسه افغانستان لیک اینگ تنیق لی قوشیق چی لردن بیری حساب لنردی ، او
کوپلب اثر لرینی افغانستان ده بولگن پیتی یرتگن. اونینگ افغانستانده بولگن پیتی کمده
300 قوشیق بارلیگی تخمین لنگن، اما او مهاجرت عالمده هنرساحه سیده اونچه لیک
فعالیت قیله المه گن لیگی معلوم.
ظاهر هویدا ایسه یقین لرده بیرخصوصی شبکه بیلن قیلگن صحبتده وطن دن اوزاقه
حیات کیچریشدن راضی ایمس ایکنی سیزلردی.
اونینگ اوزیگه خاص بولگن شیوه سی و آوازی باشقه قوشیق چیلردن اچره تیب تورردی
حاضر اونینگ افغانستان ایچکری و تشقریسیده اشتیاقمند لری اوته کوپ.


text:
آنتوان دو سنتاقزوپری
آنتوان دو سنتاقزوپری (اینگیلیسجه: Antoine de Saint-Exupéry) فرانسهلی یازیچی.
ایچیندهکیلر
یاشامی[دَییشدیر]
آنتووان دوسنت اگزوپری، 1900 نجی ایلین ژوئن آییینین ۲۹ نجی گونو ایشیق دونیایا گؤز آچیب. ۱۹۹۴ نجی ایلین ژوئیه آیینین ۳۱ نجی گونو فانی دونیایا گؤز یوماراق تانرییا قووشموشدور.
اونون یاشامی فرانسه باتی یئرلرینده سیقورتا(بیمه) شرکتینین ایشچیسی اولان بیر زنگین عائیلهنین عضوو کنت ژان سنت اگزویرینین اوچونجو ائولادی اولاراق لیون شهرینده باشلانمیشدیر.
اونون لیون شهرینده آنادان اولماسی ایتتیفاق اوزهرینده اولموشدور چونکی اونون نه آتاسی و نه آناسی لیون شهریندهن دئییل دیرلر و اورادا دا یاشامیردیلار. اورتا مکتبی بیتیرندهن سونرا عائیلهسی اونون دنیز قووتلرینه ایشچی اولاراق گیرمهسینه یؤنهتیجی اولدولار. نهدهنیده بو اولدوکی اورادا فرانسه زنگین عائلیهلرینین ائولادلاری چوخ چوخ ایدی.
آنتووان بو ایشه سئوگیسیز اولدوغوندان اورانین سیناقلاریندان چیخا بیلمهییب و اونیورسیتهیه کئچهبیلمهدی. اولسون ایکی کره بو ایشی یئرینه یئتیرمگه چالیشدی، اما یاخشی سونوج الده ائده بیلمهدی. تئزلیکله اولسون دییه اؤز گؤرهوینی یئرینه یئتیرمکدن اؤترو فرانسه هاوا قووتلرینه داخیل اولدو. و اؤز ذووقونه دایاناراق یاسایا باخمایاراق اوچوش اؤیرنمه یه باشلاییب و اوچوش ایذنی و سیرتیفیکاسینی آلدی.
جاوان سنت اگزویری گؤزهل بیر قیزا کؤنول وئرمیش دیر. آمّا قیزین عائیلهسی بو ایشه یاناشمادیلار. باتی قاصدی عونوانلی کیتابیندا بو سئوگینین ایزینی بولماق اولور (courier sud 1929) 1925 نجی «مانون» عونوانلی بیر بالاجا داستان پاریسده یایینلانان بیر درگی ده چاپ اولدو آما هئچ کیم اونو یازیچی لار گروپوندا گؤرموردی. حتی کندیسیده یازیچیلیق قدرتینه مالیک اولدوغونو دقیق بیلمیردی.
عمیسی اوغلونون واسیطهسیله یازیلارینی نئچه بؤیوک یازیچی و شاعیرلره گؤستردی، اونلاردا اونون دَرین بیر استعدادا مالیک اولماسینی آنلاییب و اونو چوخلو تشویق ائتدیلر. اونون قلمینین گونوگوندن قووتلنمهسی سبب اولدو کی پاریس شهرینین یاییجی (ناشر) لریندن بیری باتی قاصدی عنوانلی کیتابی و باشقا یازیلارینین چاپ ائتمهسینه آنتوانلار قرارا گلدیلر و او زامان اگزویری اؤز ایشینین قدرینی آنلادی.
۱۹۳۹ نجی ایلینیده اگزوپرینین (اینسانلارین یئری) آدلی کیتابی بیرینجی کره اولاراق یایین اوزو گؤردو و اوقدر ساتیلیب و میللیتین اور ه یینده اؤزونه یئر آچدیکی فرانسه کولتور ائوی طرفیندهن نوبل اؤدولونه لاییق گؤرولدو.
۱۹۴۳ نجی ایلینده، سنت اگزوپرینین شاه ائری کوچوک شازدا Lepetit Prince ایشلرینی تاماملاییب ایشیق اوزو گؤردو و یاییلدی. اونون ایچ وارلیغی دیققتلی و درین بیلگیسَل روانی نکتهلرینن بولدور. کوچوک شازدا یا بالاجاشازدا اگزوپری نین قدرتلی اثرلریندَن بیردیدیر. و کئچمیش یوز ییلینن دونیا اوزهرینده اوچونجو چوخ اوخونان کیتابی دیر. بو کیتاب موریتانی مملکتینین قوملو چؤلرینین بیرینده سنت اگزوپرییه اوز وئرهن حقیقی شرایط لردن یارارلانیب.[۱]
اثرلری[دَییشدیر]
اگزوپرینین بعضی اثرلری:
- آنایا مکتوبلار ۱۹۵۵ نجی ایلینده ایشیق اوزو گؤرموش.
- گنجلیک مکتوبلاری ۱۹۵۳ نجی ایلینده یاییلمیش.
- بالجا شازدا ۱۹۴۳ نجی ایلینده یایین اوزو گؤرموش.
- اوچوش اوزمانی ووروش ۱۹۴۲ نجی ایلینده یایینلانمیش.
- گئجهاوچوشو ۱۹۳۱ نجی ایلینده ایشیق اوزو گؤرموش.
- هاوادا گئدهن، هاوادا اوچان ۱۹۲۶ نجی ایلینده یایینلانمیش.
- باتیقاصدی ۱۹۲۹ ایلینده.
- اینسانلارین یئری ۱۹۳۹ نجی ایلینده.
- قالا ۱۹۴۸ نجی ایلینده ایشیق اوزو گؤرموش.
- ووروش یازیلاری ۱۹۸۲ نجی ایلینده یایینلانمیش.
و باشقا بعضی اثرلرده وارکی بورادا آرتیق آچیقلاماق یئرسیزدیر.[۱]
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ ۱٫۰ ۱٫۱ دوکتور اکبر رضایی، آنتووان دوسنت اگزوپری، روزنامه آذربایجان، شماره؟، صفحه؟.
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Antoine de Saint-Exupéry»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده آنتوان دو سنتاقزوپری گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
ارمنی حربی بیرلشمهلری یاشاییش منطقهلرینی آتشه توتماقدا داوام ائدیر.
آپا-نین خبرینه گؤره، گورانبوی رایونونون تماس خطینده یئرلشن یاشاییش منطقهلری ایولون ۶-سی ساعت ۲۳:۰۰-دان ۲۳:۱۵-دک و ایولون ۷-سی ساعت ۰۰:۱۵-دن ۰۰:۳۰-دک ایریچاپلی سلاحلاردان آتشه توتولوب.
نتیجهده دوشمهنله تماس خطینده یئرلشن تاپ قاراقویونلو کندینده ۳ فردی یاشاییش ائوینین دام اؤرتویونه یونگول زیان دییب.
ایتکی و تلفات یوخدور.
قید ائدک کی، ایولون ۴-ده ساعت ۲۰:۴۰ رادهلرینده ارمنیستان سلاحلی قوهلری طرفیندن فضولی رایونونون آلخانلی کندی مینااتانلاردان و قومبارااتانلاردان آتشه توتولوب. ارمنیستان طرفینین بو تخریباتی نتیجهسینده کند ساکینلری - ۱۹۶۷-جی ایل تولدلو قولیئوا صاحبه ایدریس قیزی و اونون نوهسی، ۲۰۱۵-جی ایل تولدلو قولیئوا زهرا ائلنور قیزی هلاک اولوبلار.
۱۹۶۵-جی ایل تولدلو قولیئوا سرویناز ایلتیفات قیزی ایسه یارالانیب.


text:
قوم تورکلری چؤگور موسیقی قوروپو وحدت سالونوندا کونسئرت وئریب
اکتبر 26, 2007 at 7:04 ب.ظ. ۱ دیدگاه
ایرنانین یایینلادیغی خبره گؤره، قوم-ساوه آشیق موحیطینین اوستا آشیقلاریندان ساییلان آشیق حوسئین علی حوسئینینین قوردوغو چؤگور موسیقی قوروپو، قوم ویلایتی موسیقیسینه آیریلمیش گئجهده، تئهران وحدت سالونو موسیقی گئجهلرینه قاتیلمیشدیر.
خبره گؤره تورک خالق موسیقیسی اؤرنکلری ایله بیرلیکده، تورک هالایینا(اویون هاواسی) دا یئر وئریلمیشدیر:
اجرای گروه[های] موسیقی استان قم در تالار وحدت
…با اجرای گروه محلی [ترکی] چؤگور همراه با حرکات موزون هالای متشکل از [آشیق] حسین علی حسینی (نوازنده چوبور(چؤگور!) و سرنا(زورنا))، بهرام علی بهروزی(نوازنده بالابان)، محمد جعفری(دایره(قاوال) و دهل(داوول-دؤهول)) و اکبر غلامی…
قوم-ساوه عاشیق موحیطی حاققیندا بیلگی الده ائتمک اوچون آشاغیداکی قایناقلارا باش وورا بیلرسینیز:
قوم ساوه عاشیق موحیطی 1 / دوکتور علی قافقازیالی – آلمایولو
قوم ساوه عاشیق موحیطی 2 / دوکتور علی قافقازیالی – آلمایولو
قوم ساوه عاشیق موحیطی 3 / دوکتور علی قافقازیالی – آلمایولو
قوم ساوه عاشیق موحیطی 4 / دوکتور علی قافقازیالی – آلمایولو
قوم ساوه عاشیق موحیطی 5 / دوکتور علی قافقازیالی – آلمایولو
قوم-ساوه شاهسئونلری شئعر، صنعت و موسیقی وئبلاگی
مركزي- ساوه- اراك- آزربايجان (سؤزوموز)
حکیم تئلیمخان
حکيم تئليم خان – تئلیم خانین شعری و ائلی حاقدا
ساوا شاهسئونلری
Entry filed under: موسیقی, تورکجه. Tags: تورک خالق موسیقیسی.
۱ دیدگاه Add your own
-
[…] تورک دونیاسی: ایرنانین یایینلادیغی خبره گؤره، قوم-ساوه آشیق موحیطینین اوستا آشیقلاریندان ساییلان آشیق حوسئین علی حوسئینینین قوردوغو چؤگور موسیقی قوروپو، قوم ویلایتی موسیقیسینه آیریلمیش گئجهده، تئهران وحدت سالونو موسیقی گئجهلرینه قاتیلمیشدیر. […]
پاسخی بگذارید
Trackback this post | Subscribe to the comments via RSS Feed


text:
ایرانین محکمه سیستمینین کئچمیش رهبری محمود هاشمی شاهرودی آلمانییانی ترک ائدیب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو بارهده اینفورماسییانی «یئروسلیم پوست» قزئتی یاییب. قزئت شاهرودینین آلمانییانی اونا قارشی فدرال پروکورورلوق طرفیندن اتهام آکتی ایرلی سورولدوکدن سونرا ترک ائتدیینی بیلدیریب. شاهرودینین اؤلکهدن «ایران ایر» آویاشیرکتینین طیارهسی ایله قاچدیغی وورغولانیب.
قید ائدک کی، شاهرودی هانوور شهرینه دکابرین ۲۱-ده بینیندهکی شیشین معالیجهسی اوچون گلیب.
او، ایرانین عالی دینی لیدری علی خامنه اینین اساس واریثلریندن بیری ساییلیر. ۱۹۹۹-۲۰۰۹-جو ایللرده ۲۰۰۰ نفرین اعدام ائتدیریلمهسینده گوناهکار بیلینیر. اونون اعدام ائتدیردیی شخصلر آراسیندا یئنییئتمهلرین ده اولدوغو ادعا ائدیلیر.


text:
ایران داخبلی ایشلر ناظرینین بیرینجی معاوینی (قایم مقام) محمدحسین مقیمی پرزیدنت سئچکیلریندن و سئچکیلرین نتیجهسینین نئجه اعلان ائدیلجییندن دانیشیب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، مقیمی ایرانین آنایاسایا نظارت شوراسینین تکلیفی ایله سئچکیلرین نتیجهلرینین بیردفعهلیک یوخ، تدریجی شکیلده اعلان ائدیلجیینی بیلدیریب.
«داخلی ایشلر ناظرلیگی سسلرین سایینین تدریجا اعلان ائدیلمهسی ایشی ایله راضی اولدوغو اوچون بیز آنایاسایا نظارت شوراسینین تکلیفینی قبول ائتدیک. بئلهلیکله ده سئچکینین نتیجهلری بیریئرده یوخ، تدریجا اعلان ائدیلهجک».
قید ائدک کی، ایرانین داخلی ایشلر ناظری عبدولرضا رحمانی فضلی مایین ۱۷-ده ژورنالیستلره آچیقلاماسیندا صاندیقلارا سالینان سسلرین سایینین بیر یئرده اعلان ائدیلجیینی بیلدیرسه ده، بعضی رسمی نمایندهلر بونا اعتراض ائتمیشدیلر.


text:
Saturday, October 22, 2016
یازماق چتین گلیر
نئچه ایلدن سونرا دئیه سن بلاگر فیلتردن چیخیب! مانیتورا چالاق گؤز دَیمه سین بیلمیرم قوجالماغا گؤره دیر، یوخسا نه یه گؤره قدیم کیمی آدام یازابیلمیر ،اولاسی (احتمالن) یازماق دا ایدمان کیمی دیر! آدام چالیشیب مشق ائتمه ینده تنبللشن کیمی ، یازمایاندا دا یازماق چوخ چتین گلیر ----- یازاندان سونرا پابلیش ائلدیم "ویو"نو ووردوم گؤردوم اوخویانلارا فیلتر دیر!!! بو مملکتین ایشلریندن باش چیخارتماق اولمور، میلیونلارا تلگرام آچیقدیر، آنجاق بئش دنه بولاق یازانا بلاگر باغلی دیر
Posted by Aydın Kasaei at 10:49 AM
No comments:
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
ائی منیم داغلاریم، ویقاریم، جانیم
ائی گٶزه ل آغ داشلی حاجی ریضوان′یم
طوفان وئره بیلمه ز سیزلره تکان
بولوتلار ائیله ییب باشیندا مکان
....
Ey mənim dağlarım, viqarım, canım
Ey gözəl ağdaşlı Hacı Rizvan’ım
Tufan verəbilməz sizlərə təkan
Bulutlar eyləyib başında məkan
ایچینده کیلر
١- اٶن سٶز ص ٢ (مئهران باهاری)
٢- گیریش ص ٣ (تورکجه چئویری: مئهران باهاری)
٣- مدخل ص ٥ (محمد کمیجانی)
٤- حاجی ریضوان ص ٦ (اوریژینال: محمد کمیجانی، اٶلچوت تورکجه آچیقلامالار: مئهران باهاری)
٤- سٶزلوک ص ٣٠ (مئهران باهاری)
٥- دیب نوتلار ص ٣٧ (محمد کمیجانی)
اٶن سٶز
مئهران باهاری
١- محممد حوسئین شهرییار′ین تورکجه یاپیتلاری (اثرلری)، فارسجا یاپیتلاری ایله قارشیلاشدیریلاندا، اولدوقجا آز حجیملیدیر. آنجاق بو آز حجمین تاباسی (علی رغم)، آبارتمادان و شیشیرتمه سیز، آزربایجان و ایران اٶته یینده (تاریخینده) کیمسه محممد حوسئین شهرییار دنلی (قده ر) تورک دیلی و تورک گٶرکسٶزونه (ادبییاتینا) خیدمت ائتمه میشدیر. حئیربایایا سالام قوشاغی (منظومه سی)، دونیا گٶرکسٶز اٶته یینده (ادبییات تاریخینده) تک باشینا یئنی بیر آشامانی باشلادابیله ن، تایینا چوخ آز قارشیلاشان بیرجه و منگی (ابدی) سٶزگٶرگو (ادبی) یاپیتدیر.
٢- آزربایجان، ایران و بوتون تورک دونیاسیندا چوخ ساییدا تورک قوشار (شاعیر) حئیدر بابادان اسینله نه ره ک اٶز بٶلگه و یوردلاریندا یئرله شه ن چئشیتلی داغ و تپه لر آدینا قوشوق (شئعر) و قوشاق (منظومه) یاراتمیشلاردیر. دوغالین (البته) بو قوشمالارین سٶزگٶرگو (ادبی) ده یه رلری تارتیشیلیب، دیل-آغیز اٶزه للیکلری ده اینجه له نه بیله ر. آنجاق بو قوشاقلار آراسیندا گونئی آزربایجان و اونون دیشیندا آزربایجان تورک ائل گونونون (خالقینین) یاشادیغی آیری بٶلگه لرده یازیلان قوشاقلار، سٶزگٶرگو (ادبی) ده یه ردن باشقا، اولوسال (میللی) کیملیک و اولوسلاشما (میللتله شمه) آچیسیندان دا اٶنه م داشیییرلار.
٣- قوشارلاریمیز طرفیندن حئیدربابادان اسینله نه ره ک یازیلان قوشاقلاردان اوچو، داها اٶنجه سٶزوموزده یاییلمیشدیر. بونلارین ایلکی گونئی آزربایجان′ین "قایا داشی" و "سئیید داغی" آدلی ایکی داغ آراسیندا یئرله شمیش ماکی اوروندان (شهه ریندن) اولان رحمتلیک عابباس (عباس) پناهی′نین یازدیغی "خانیم ننه" [١] قوشاغی، ایکینجیسی عراق اوجقاراوبامیزدان کرکوکلو یازار و قوشار "ایسماعیل سرت تورکمان" طرفیندن یازیلمیش اولان "گورگوربابایا سلام" [٢]، سونونجوسو ایسه خوراسان افشاریورد اوجقاراوبامیزدان بئش بارماق داغینین شهه ری اولان بوجنوردلو آراشدیرماجی و قوشار "علی اکبر سراجی" طرفیندن یازیلمیش "یاد اولسون" [٣]قوشاقلاریدیر.
٤- حئیدربابادان اسینله نه ره ک یازیلان سون اثرلردن بیری ده، گونئی آزربایجان′ین مرکزی اوستانیندان گلیر. بو قوشاغین آدی "قالینجا داغی" (حاجی رضوان) اولوب و کومیجانلی تورک آراشدیرماجی و قوشار، "کمیجان وئبلاقلاری"نین یییه سی سایین محمد کمیجانی طرفیندن قلمه آلینمیشدیر. محمد کمیجانی بو قوشاغی یازما نده نینی بئله آچیقلاییر: "کومیجانین تورک دیلینی یاشاتماق و قوروماق اوچون، حاجی ریضوان آدلی قوشاغی تورک دیلینده قوشموشام" (برای ابقای زبان ترکی کمیجان منظومه ای را تحت عنوان حاج رضوان به زبان ترکی سروده ام).
٥- بو یاپیتین یارادیلماسی تورک و آزربایجان گٶرکسٶزونده (ادبییاتیندا) اٶنه ملی بیر اولای ساییلمالیدیر. اونوتولمامالیدیر کی حئیدربابایا دا اسین قایناغی اولدوغو دوشونوله ن و یوز ایل بوندان قاباق ١٩٠٠ ده "موصطافا قولو" طرفیندن سٶیله نه ن "آپارما سئل، آماندیر" [٤]قوشاغی دا، گینه آزربایجان′ین بوگون مرکزی اوستانی آدلانان بٶلگه سینده یارادیلمیشدی. بو یاپیت دا داها اٶنجه لری سٶزوموز وئبلاقلار دیزیسینده تانیتیلمیشدیر.
٦- "قالینجا داغی" (حاجی رضوان) آزربایجان′ین مرکزی اوستانیندا کومیجان اورو (شهه ری) قوزئیینده یئرله شه ن بیر داغین آدیدیر. تورکجه ده قالینجا، فارس دیلینده فاخته آدلانان قوشدور. بو داغین یاماجلاریندا "حاجی ریضوان" آدیندا بیر یاتیر (مقبره) واردیر. حاجی ریضوان یاتیری، بٶلگه خالقی طرفیندن یئگ ائو (قوتسال یاپی، مکان مقدس) قبول ائدیلیب، گٶروشگه (زییارتگاه) اولاراق قوللانیلیر.
٧- آشاغیدا قالینجا داغی قوشاغی، قوشارین اٶزونون ایشله تدییی یئرلی آغیزدا اوخویوجولارا سونولموشدور. آیریجا هر سطرین قاباغیندا دیرناق آراسیندا، طرفیمیزدن او سطرین آری (سره) تورکجه قارشیلیغی وئریلمیشیدیر.
٨- سایین (حٶرمتلی) قوشارین یازدیغی متنده فارس یازیمی (ایملاسی) ایشله دیلمیشدیر. وئریله ن آری تورکجه متین ایسه، سٶزوموز یازیمی اساسیندادیر. آچیقلامالارداکی تورکجه سٶزلرین آنلامی، یازینین سونوندا بیر دیزین (لیست) اولاراق وئریلمیشدیر.
٩- "گٶروت"، "قالینجا داغی"، "حاجی ریضوان یاتیری"، "ورد دلییی"، "قارقالان یاریلقانی"، "ویستان بولاغی"، "آقایازلاق دره سی" و باشقا بیر نئچه یئرآد (توپونیم) حاققیندا قوشارین فارسجا وئردییی قیسسا آچیقلامالار (توضیحات)، طرفیمیزدن تورکجه یه چئوریله ره ک "گیریش" باشلیغی آلتیندا بیر آرایا گتیریلمیشدیر. قوشارین وئردییی اٶته کی آچیقلامالار ایسه، دیب نوت اولاراق وئریلمیشدیر.
گیریش
(چئویری: مئهران باهاری)
١- گٶروتGörüt (١):
بو گٶروت گئرچه کده اسکی "اطلس مناظر ایران" پیتییینده (کیتابیندا) چاپ ائدیلمیش بیر چیزیم (نقاشی)دیر. بو قایناقدا چیزه رین آدی ذیکر اولونمامیشدیر، آنجاق چیزیم بئله تانیتیلمیشدیر: کومیجان و داغ زیروه سینده بیر باشرااوغلو (ایمامزادا) یاتیری.
٢- قالینجا داغیQalınca Dağı (٢):
حاجی ریضوان کومیجان′ین قوزئینده یئرله شه ن بیر داغین آدیدیر. اسدوللاه امینی به یین تئهران′دا یاشایان کومیجانلیلارین ییغینجاغیندا سٶیله دییی سٶزلریندن، سٶیله دیکلرینده رحمتلیک شهرییار′ین حئیدربابا داغی حاققینداکی قوشوقلارینا توخونماسی و حاجی ریضوان داغی′نی حئیدربابایا بنزه تمه سیندن سونرا، بو قوشاغی یازمانین قیغیلجیملاری بئینیمده ووردو.
بو داغین کومیجانلیلار یانینداکی قونومو، حئیدر بابا داغینین آزربایجان′ین آدلیم قوشاری، رحمتلیک محممد حوسئین شهرییار یانینداکی قونومونا تایدیر. کومیجانلیلار، هابئله اورادان کٶچوب باشقا ایلچه لرده یئرله شه ن کومیجانلیلارین چوخو، قالینجا داغینین زیروه سینه دیرمانمیش، یاماجلاریندا گزینمیش و اوندان چوخلو آنیلاری واردیر.
٣- حاجی ریضوان یاتیریHacı Rizvan Yatırı (٣):
قالینجا داغینین دوروغوندا، حاجی ریضوان آدلی قوتسال و تانریدان قورخان، چوخ یاخچی و اییی نییتلی بیر اره نه (اولیاء الله) منسوب ائدیله ن بیر یاتیر واردیر. بو یاتیر اوزون ایللر کومیجان و چئوره بٶلگه لرین اهالیسی طرفیندن زییارت ائدیلیبدیر. کومیجان و چئوره سینده کی کندلرده خالق آراسینا بو یاتیرین گئییک سوتوندن یاپیلدیغی اینانجی یایقیندیر. خالق سٶیله نجه لرینه گٶره یاتیرین چئوره سینده سو اولمادیغیندان دولایی، اونون یاپیمی اوچون داغ گئییکلرینین سوتو ساغیلاراق پالچیق یاپیلمیشدیر. بو سٶیله نجه ایکی گئرچه یی اورتایا چیخاردیر: گئچمیشده بو بٶلگه ده جئیران و گئییین بول اولدوغونو و رحمتلیک حاجی ریضوان′ین قوتساللیق و تانریدان قورخارلیغیی.
٤- ورد دلیییVərd Dəliyi (٤):
قالینجا داغینین سارپ قایالیقلی دوغو یالچینلاریندا، ورد دلییی آدیندا، نئچه آغیزلی بیر آلچی کٶیولو (غار آهک) واردیر. منجه بو ماغارا گئچمیشده بٶلگه نین زردوشت دینلی خالقینین استودانی (؟) ایدی.
٥- قارقالان [یاریلقانی]Qarqalan Yarılqanı (٥):
قالینجا داشینین اوجا و قایالیق یالمانلاریندا قارقالان آدیندا یوکسه ک بیر یاریلقان واردیر. قار یاغدیغی دٶنه ملرده اسه ن یئل، قاری سوموراراق یاریلقانین ایچینه چکیب اورادا قالاییر. بئلجه جه قار، یای و ایسسی دٶنه نجه لرده (فصللرده) بئله گونه شین چاتمادیغی بو یاریلقاندا، بیریوللوق قالارغی اولور. گئچمیشده خالق بورانی دوغال و اورکه بیر دوندوروجو اولاراق قوللانیب و یایلاردا اورانین قاریندان یارارلانارمیش.
٦- ویستان بولاغیVistan Bulağı (٦):
بو بولاق، کومیجان′ین اونلو سوتوختاتی پینارلارینداندیر. اوشاقلیقدا ال و گٶوده لرینده زیییللری اولانلار، ویستان بولاغیندا یویونوب و بئله جه زیییللری سیلینه ردی.
٧- بوووس یولوBovus Yolu (٧):
وفس، یئرلی دیلده بوووس آدلانان و بٶلگه نین اٶزه کی (مرکزی) اولان اونلو بیر کندین آدیدیر. کومیجان- وفس آراسیندا، وفس یاخینلیغیندا قالینجا داشی و اونون اونلو گدییی یئرله شیر. بو گدییین یولو چوخ دٶنگه لی و بوروقلو ایدی و اورادا ماشین سورمک اولدوقجا چتین و بئلینلی ایدی.
٨- آقایازلاق دره سیAqayazlaq Dərəsi (٨):
کومیجان′ین قوزئیینده یئرله شه ن بیر دره نین آدیدیر.
(٩) بیارجمند اوروBiyarcmənd Uru :
بیارجمند اورو، سئمنان اوستانیندا یئرله شه ن شاهرود ایلچه سی و میامی اورونا باغلیدیر. بیارجمند′ین، ایران یئرکیپینده اوزون یانلاری اولاران اینجه بیر اوچیان بیچیمینده گٶرونه ن، دق بیارجمند آدلی اونلو بیر کویری واردیر.
(١٠)- میامی اوروMiyami Uru :
میامی، شاهرود′ون سکسه ن کیلومئترلیک دوغوسوندا، تئهران-مشهد آنا سورله یی اوزه رینده یئرله شمیش بیر اورون آدیدیر.
سیزلر ساغ اولون
مدخل
محمد کمیجانی
(١)- نقاشی:
این عکس در واقع یک نقاشی قدیمی است که در کتاب اطلس مناظر ایران به چاپ رسیده و در آن منبع نیز به نام رسام اشاره نشده است ولی نام نقاشی را این گونه نوشته اند: کمیجان و مقبره امامزاده ای بر فراز کوه. برای اولین گام آن عکس را به بینندگان تقدیم میکنم:
(٢)- کوه حاجی رضوان:
حاجی رضوان نام کوهی در شمال کمیجان است. پس از سخنانی که آقای اسدالله امینی در گردهمایی کمیجانیهای مقیم تهران ایراد کرده و به اشعار مرحوم شهریار در باره حیدربابا اشاره کرده و حاجی رضوان را بدان تشبیه نمود، جرقه های این شعر بلند در ذهن من شراره زد. کوه حاجی رضوان برای مردم کمیجان همان جایگاهی را دارد که کوه حیدربابا برای مرحوم محمدحسین شهریار شاعر نامی آذربایجانی داشت. اغلب مردم کمیجان و کسانی که هم اکنون دیگر از آن دیار کوچ کرده و در سایر شهرستانها اقامت گزیده اند بر فراز این کوه رفته و در دامنه های آن قدم زده اند و از آن کوه خاطراتی دارند.
(٣)- مقبره حاجی رضوان:
بر فراز کوه ( قلینجه داغی) حاجی رضوان مقبره ای است که به فرد مقدس و خداترسی بنام حاجی رضوان که انسان بسیار خوب و پاک نیت و از اولیاء الله بوده منسوب است. در میان اهالی کمیجان و روستاهای حوالی مشهور است که مقبره ای که بر بالای کوه مذکور قرار دارد با شیر آهو ساخته شده است و در باره آن روایت می کنند که چون در کنار آن مقبره آب وجود نداشت لذا برای ساختن گل و درست کردن و احداث آن مقبره از شیر آهوان کوهستان دوشیدند و گل درست کردند. این روایت از دو چیز حکایت می کند: اول وفور آهو و جیران در گذشته های این ناحیه، دوم تقدس و خداترس بودن مرحوم حاجی رضوان. به هرحال این مقبره سالیان سال است که بعنوان زیارتگاه اهالی روستاهای کمیجان و نواحی تابعه مورد زیارت قرار می گیرد.
(٤)- ورد دلیگه:
در دامنه های تیز و صخره ای شرقی کوه قلینجه یک غار آهکی با چند دهانه وجود دارد که به تصور بنده در گذشته های دور استودان مردمان زرتشتی ناحیه بوده است و آنرا بنام غار ورد یا ورد دلیگه می نامند.
(٥)- شکاف قارقالان:
در دامنه های صخره ای و بلند کوه مذکور شکاف بلندی است که در زمانهای بارش برف در اثر وزش باد برف بداخل آن شکاف وارد شده و انبار میشود ولی چون در فصول گرم و تابستان هیچگاه آفتاب به آن شکاف نمی تابد برف آنجا برای همیشه ماندگار میشود و بعنوان یکی از یخچالهای طبیعی و دائمی در قدیم مورد استفاده مردم قرار میگرفت و مردم در تابستانها از برف آن استفاده میکردند.
(٦)- ویستان بولاغی:
این چشمه از چشمه های مشهور و آب درمانی کمیجان بوده و کسانی که در کودگی دست و بدنشان دارای زگیل بود خود را با آب آن چشمه می شستند و باین ترتیب زگیل هایشان از بین میرفت
(٧) بوووس یولو:
وفس، یک روستای معروف و مرکز بخش است و در زبان محلی بوووس گفته میشود. در حد فاصل کمیجان – وفس و در نزدیکی وفس کوه قلینجه و گردنه معروف آن قراردارد که راه پرپیچ و خم و خطرناکی داشت که رانندگی از آن بسیار سخت بود.
(٨) آقایازلاخ دره سی:
نام دره ای هست در شمال کمیجان
(٩) بیارجمند:
شهر بیارجمند از توابع شهرستان شاهرود در استان سمنان و شهر میامی است و بیارجمند دارای کویر معروفی بنام دق بیارجمند است که در روی نقشه ایران مانند مثلثی باریک با اضلاع دراز نمایانده شده است
(١٠)- میامی:
میامی شهری است در فاصله 80 کیلومتری شرق شاهرود و بر سر راه جاده اصلی تهران مشهد قرار دارد
سیزلر ساغ اولون
محمد کمیجانی


text:
هر دفعه آذربایجان ایله ارمنیستان آراسیندا داغلیق قاراباغ مسئلهسینین حلی ایستیقامتینده معین کونسنسوسون الده ائدیلمهسی گوندهمه گلنده ارمنیستان طرفی مختلیف حادثهلر تؤرتمکله اؤلکه و بین الخالق اجتیمایتین دقتینی یاییندیرماغا چالیشیر. بو دفعه ده بئله اولدو.
آخار. آذ خبر وئریر کی، ایشغال اولونموش تورپاقلارین بیر حیصهسینین آذربایجانا قایتاریلماسی ایله الاقدار آذربایجان و ارمنیستان خاریجی ایشلر ناظیرلرینین گؤروشونون کئچیریلمهسی فونوندا ائرمنیستان اوردوسوندا نؤوبتی بدبخت حادثهنین باش وئرمهسی بونا بیر داها ثبوتدور. نتیجه ایسه معلومدور: ارمنیستانین حربی-سیاسی رهبرلیگی اوردوداکی نگاتیو حاللارین باش وئرمهسینده بیلاواسیته ماراقلیدیر.
سون زامانلار ارمنیستان اوردوسوندا نگاتیو حاللارین دورمادان آرتماسی سیرر دئییل و بو بارهده معلوماتلار ارمنی سوسیال مئدیاسیندا اساس موذاکیره ائدیلهن مؤوضوعلارداندیر. دقتی جلب ائدن مقاملاردان بیری ایسه ارمنی سوسیال شبکه ایستیفادچیلرینین ارمنیستان سلاحلی قوهلرینده باش وئرن بیر چوخ حادثهلرین اؤلکه رهبرلیگی و یوخاری کوماندانلیغین تاپشیریقلارینا اساساً حربی حیصه کوماندیرلری طرفیندن تشکیل اولوندوغو بارهده معلوماتلار یایماسیدیر. طبیعی کی، بو مسئلهلرده ارمنیستانین حربی-سیاسی رهبرلیینین ماراغینین اولماسی و بوندان شخصی و سیاسی مقصدلر اوچون ایستیفاده اولونماسی ایرنجدیر و هئچ شوبههسیز کی، بو خیصلت ارمنیستاندان باشقا دونیانین هئچ بیر اؤلکهسینه خاص دئییل.
ارمنی سوسیال مئدیاسیندا حیدتله موذاکیره اولونان نؤوبتی مسئله لاورا آدلی فیسبوک ایستیفادهچیسینین قوهومونون آغیر یارالانماسی بارهده ائتدیی پایلاشیمدیر. اونون سؤزلرینه گؤره، ماداگیزده یئرلشن حربی حیصهده خیدمت ائدن قوهومو نارک زارقاریانلا دیگر حربی قوللوقچو یورا هاکوپیان دؤیوش پوستوندا اولان زامان پوست کوماندیری طرفیندن تحقیرلره و آلچالدیجی حرکتلره معروض قالیبلار. کوماندیرین بو حرکتلرینه اعتراض ائدن حربی قوللوقچولار گوللنهرک آغیر بدن خسارتی ایله هوسپیتالا تخلییه ائدیلیبلر. حاضردا هر ایکیسینین وضعیتی آغیردیر.


text:
دوزلو اوغلان وبلاگلارینین یاخشی اولماقی اوچون آتیل باتیل فروشگاهین دان آلیش وئریش ائدین
محمد فضولی
آیینه ده عكسیم اوزومه بیر نظر ائتدی
احوالیما گوز یاشی توكوب،دیده تر ائتدی
آیینه ده یوخ منده اولان عشقه دیانت
یار اوندان اوزاقلاشدی،او ترك نظر ائتدی
تورپاقلارا غرق ائیله یه جكدیر منی غبطه
یارین نه اوچون كویونا كونلوم گذر ائتدی؟
آخشام منیم احوالیما گوز یاشلاری توكدو
سانكی بو كونول آتشی شمعه اثر ائتدی
آیینه نی ده گورمه گه قویمور منی حیرت
مژگانینا كونلوم گوزونو بیر سپر ائتدی
اوز دردینه بیر باشقا علاج ائیله،فضولی
چوخ ایشلری دنیادا صبیر بی ثمر ائتدی.
Filed under: محمد فضولی,تورکی شعرلر Türkcə şeirlər | Tagged: محمد فضولی,محمد فضولی نین شعرلری,آذربایجان شعرلری,تورکی شعر,تورکجه شعرلر,شعرهای محمد فضولی |


text:
دوزلو اوغلان وبلاگلارینین یاخشی اولماقی اوچون آتیل باتیل فروشگاهین دان آلیش وئریش ائدین
ای یاخچی لیغین شاهی ! هیهات بو ته لیخدان !
وقت اؤلدی گَلَرسن دای ، طاقت قوتولوپ چوخدان
دایم بئله قالماز گول ، باغ دا سولاجاخ بیر گون
بو چاره سیز عاشق دن اؤلسا خبر آل گاه دان
دون زلفینه شاكی جه گئتدیم یئله درد آشدیم
بو فكری غلط سایدی ، بو سؤز ددی آت باشدان
مین لر جه صبا بوردا زنجیر كیمی اؤینوللار
عاشق بو رقیبین دی ، آیری كسی آت باشدان
مشتاق اؤقَدَر اؤلدوم ، مهجور اؤقَدَر قالدیم
آخرده منیم صبریم داشدی ائله بیر جامدان
الله بو نه دردی دی، كیم لر دوشونه للَر كی
اؤ نازلی گؤزل یوزلی، یوز ورمدی هش یؤلدان
ساقی بو باغین سن سیز لطف ایله صفا اولماز
شمشاد كیمی نازلان گَل ، باغ دؤلسون گوزل لیخدان
جانیم ! منه درمان سان ، دردین ایچینه توشسم
یولداش اؤلاسان منله اؤلسم آگر ته لیخدان
بو دایره ، قسمت دیر ، بیزده بالا بیر نقطه
لطفین منه ثابت دیر ، سندن آلارام فرمان
كبر ایله غرور اؤلماز رندین بئله دینین ده
كافر اؤلاسان دین ده ، اؤلسان هامی یه سلطان
ای نازلی نیگار! گشدی هجران گئجه ، وصل اؤلدی
شاد لیغین مبارك دی ، قورتولما بو شادلیخدان
Filed under: باشقا شاعیرلر,تورکی شعرلر Türkcə şeirlər | Tagged: نازلی نیگار,تورکی شعر,تورکجه شعرلر,شادلیق,شعر آذربایجانی,شعر ترکی |


text:
جدل یوخسا صؤحبت؟
هر بیر میللتین و امتین تاریخی گلهنکلر، سنتلر و اینانجلارلا دولودور. بو گلهنکلر زامان، مکان سورهسینده تاپیلیب اولوشوبدور. بونلاردان هانیسی بیزلره ضررلی هانیسی ایسه بیزه قازانجلی اولا بیلر. بیزه قالان سووخالارلا قالینتیلار ایچینده صوفیه و متکلملرین قالینتیسی باشقا ساحهلره گؤره داها یوغوندور. فقط صوفیه قالینتیلاری صفوی سونراسی ایراندا حیاتینی ایتیرمهیه باشلامیش اما کلام قالینتیلاری داها گوجلو اولاراق حیاتینا داوام ائتمیشدیر. مثلن سیاسی پارتیلارین آراسیندا و جمهور باشقانلاری آدایلاری آراسیندا اوز وئرن مناظرهلر بیر طرفدن دونیا سیاست گلهنکلرینه دایانیرسا، باشقا طرفدن ده متکلملرین جدل و مجادلهسینه دایانیر. جدلده اؤنملی اولان هر بیر یول ایله اولور اولسون، قارشی طرفی محکوم ائدیب سوسدورمالیسان. باشقا دئییشله جدلدن حاققین نه اولدوغو اؤنملی دئییل، سن سؤزونو نئچهیه باشا گلیرسه گلسین، یئرینه اوتورتمالیسان. جدلده قارشی طرف موطلق باطیلدیر و حاققین بوتونو سندهدیر. بو حاققی سنین گتیردیگین دلیللر، ائتدیگین سفسطهلر، سسینین یوکسلیگی و حتی تاماشاچیلارین های هویو هر حالدا ثبوتا یئتیرمهلیدیر.
بو عجیب غریب جدل گلهنهیینین قارشیسیندا آما بیزه عیرفاندان قالان و چوخ یایقین اولمایان باشقا بیر سنت ده واردیر: صؤحبت.
صؤحبت نه دئمکدیر؟ بیلیریک کی عاریفلر و صوفیلر هر بیریسی بیر سیلسیلهیه باغلی اولوب او سیسلسیلهدن خیرقه و ذکر آلارمیشلار. هر بیر صوفی و عاریف ذکر ایله خیرقهنی (ارادت خیرقهسی) یالنیز اؤز پیریندن آلا بیلر. آمما ایلگینج اولان بو کی باشقا سیلسیلهلر کافیر و باطیل دئییللر. هر بیر سیلسیلهنین آدامی گئدیب باشقا سیلسلهنین پیری و شاگیردلریله اوتوروب دانیشیب، معنوی احواللاری و تجروبهلرینی بیر بیریله پایلاشا بیلر. سهرودیه سیلسیلهسینین بیر چوخ یئتگینلری قونیهده ابن عربی و صدر الدین قونوینین یانینا گئدیب اونلاردان صؤحبت عونوانیندا فایدالاناراق عین حالدا اؤز سیلسیلهلرینه وفالی قالیبلار
*
نظره گلن بیزیم ایچیمیزده اولان «جدل» اؤز یئرینی «صؤحبت» ایله دهییشه بیلرسه بیر چوخ سورونلاریمیزی آرادان قالدیرا بیلریک.
-
- 15/09/07


text:
چین-هیندیستان سرحدینده هر ایکی اؤلکهنین حربی قوهلری آراسیندا یارانان گرگینلیک داها دا آرتیب.
آخار. آذ «ایستار» قزئتینه ایستینادا خبر وئریر کی، رسمی پکین هیندیستان عسگرلرینین اؤلکه داخیلینده داوام ائدن یولسالما ایشلرینه مداخیله ائتدیینی آچیقلاییب.
چین طرفی هیندیستانین بو آددیمینین ثابتلییه جدی شکیلده ضربه ووردوغونو بیلدیریب.
هیندیستان طرفی ایسه چینی تیبئته گئتمهیه چالیشان زووارلارا مانع اولماقدا اتهام ائدیر.
سرحدده هر ایکی اوردونون عسگری آراسیندا گرگینلیین پیک حده چاتماسینین و بؤیوک ساواشین باشلاماسینین گؤزلهنیلهن اولدوغو ادعا ائدیلیر.
قئید ائدک کی، بیر نئچه گون اول چین اوردوسو سرحدده هیندیستانا عایید سیغیناجاقلارا زرر ووروب. حادثهدن سونرا ایکی اؤلکه آراسیندا گرگینلیک یارانیب.


text:
یازماق، چتین ایش دیر. بئینینده اولانلاری کاغاذا گتیرمک، یوخاری سَوییهلی بیر باجاریق دیر. چوخ واقتلار آدام نه یازاجاغین بیلر، آمما نئجه یازماغین بیلمز. سؤزده یازی-پوزونو بیلمک، عملله فرقلیدیر.
نئچه واقتلار اولور، اینسانلار گیزلینده یازیرلار. گیزلینده یازیلیر، گیزلینده اوخونور، هئچ کیمده نظر وئرمیر. نظر ده ایستهمیر. هر کس یازماغی باشلایاندا بئله بیر سورونلاری اولور. تکجه سرگیلدیکده، گوونج قازانا بیلیر. یازیسی یاخشی اولماسا دا، یازیسیندان یییهلیک ائدیر.
ائله دوشونوردوم، یاخشی یازا بیلهرم، باشلادیقدا گؤردوم، چتین ایش دیر. اَمَک ایستهییر. اولان ایش دیر. امهیی قویمالیدیم. قویدوم. هردن یورولدوم. دالی چکیلمهدیم، گؤرونمهدیم چکیلمهدیم. قصدله یالنیش یازدیم. سونرا هر کسدن سوروشدوم.
بو دوشرگهده یازیلانلاری یولا دوشمک اوچون یازدیم. یولا دا دوشدوم. هردن، قونولار بیر-بیرلریله یاریشیردیلار، یازلماغا. هردن ده هئچ نه تاپانمیردیم. تاپانمادیغیم زامانلار باشلادیقدا گلیردی.
ایلین اورتالاریندا یورولدوم، آمما سؤز وئردیم بیر ایلی سورهلی یازام، بئله ده اولدو. یاخشی اولدو. یازدیقلاریمی قونولارا بؤلن زامان، قونولارا بؤلنمهدیم. اؤز یازدیقلاریمی قونولارا بؤلنمیردیم. بونو دا باشا دوشدوم، هر بیر بؤلمهیه اؤلچولر ده حاضیرلانسا، یئنه کسینلیکله بؤلمک اولماز. هر بیر یازینین بؤلمهسینی دهییشدیره بیلمک اولار.
بو ایل بو قدر، بلکه گلن ایلده یازدیم، بلکه ده یازمادیم.
بایرامینیز دا موبارک.


text:
کۉپ اۉقیلگن مقالهلر
کۉپ کۉچیریلگن کتابلر
سۉنگگی ویدیو
کۉپ اۉقیلگن شعرلر
سۉنگگی مقالهلر
همهمیز بیر ملتمیز ۔ حکایه
بۉری نینگ بالهلری قۉی بیلن قۉزیچاقنی کۉریب قووانیب قالیبدیلر. بۉری قۉینی بالهلریگه تنیشتیریب، بۉلگن واقعهنی گپیریب بېریبدی... شوندهی قیلیب، قۉی بیلن قۉزیچاق ینگی محیطگه کۉنیکیب بۉری و اونینگ بالهلری بیلن اپاق۔چپاق بۉلیب قالیبدیلر.
دانشمند چۉپان
اۉتگن زمانده بیر پادشاه بۉلگن اېکن. او همه نرسهدن هم آتنی یخشی کۉرر اېکن. کونلردن بیر کون، پادشاه آتخانهگه کیریب قرهسه، آتلری انچه آریقلب قالگن اېمیش.
اۉزبېک تیلی بیتیرووچیلری و کېلهجک
افغانستان نینگ بیر نېچه بیلیم یورتلریده اۉزبېک تیلی و ادبیاتی بۉلیملری موجود. هر ییلی اۉنلب یاشلر اوشبو ساحهنی اۉقیب، بیتیریب، اۉزبېک تیلی متخصصلری صفتیده تقدیم اېتیلماقده. لېکن بیتیرووچیلر ایشسیزلیک معماسی بیلن یوزلشماقده. دولت ادارهلریده اۉزبېک تیلینی بیتیرگنلر اوچون مخصوص ایش اۉرینلری یرهتیب بېریلگنیچه یۉق.
«ایلک سفر بو تینچلیک سفری»
اۉزبېکستان رهبری شوکت میرضيایېف مملکتگه تشریف بویورگن افغانستان رهبری اشرف غنی بیلن اوچرهشیب، نازک مسألهلر یوزهسیدن کېلیشووگه اېریشیلدی، دېیه بیانات بېردی.
حضرت خضر ایزیدن (حکایه)
تنیقلی اۉزبېک ادیبی، عیسیجان سلطان نینگ «OpenEurasia - ۲۰۱۷» خلق ارا تنلاویده، غالب دېیه تن آلینگن «حضرت خضر ایزیدن» ناملی حکایهسینی مزه قیلیب اۉقینگ. یازووچی نینگ نثرده یازیلگن بو اثری، اۉزی نینگ تېرن ایچکی انساني، فلسفي غایه و چوقور مشاهدهلری بیلن اعتراف اېتیلیب، غالب دېب تن آلینگن. مذکور تنلاوده، دنیا نینگ ۳۷ مملکتیدن ۱۱۰۰ ایجادکار قتنشگن. اولر آرهسیده اۉزبېکستاندن ۴۷ یازووچی اۉز اثرلرینی بو تنلاوگه قۉیشگن. بولردن، یازووچی عیسیجان سلطان انه شو تنلاوده ارزیگولی مکافات اېگهسی بۉلدی.


text:
مارتین ۲۱-ده ساعت ۱۵:۰۰-دا «اودلار یوردو» قروپونون تشکیلاتچیلیغی، آذربایجان-سلاویان گنجلری آسوسیاسییاسینین دستیی ایله مسلم ماقومایئو آدینا آذربایجان دؤولت فیلارمونییاسیندا ۸ اؤلکهنین ایشتیراکی ایله «میللی رقص و موسیقی» فئستیوالی کئچیریلهجک.
ترند-این معلوماتینا گؤره، بین الخالق فئستیوالدا آذربایجان، روسییا، تورکییه، ایران، لیتوا، تاتاریستان، قازاخیستان و گرجستاندان اولان رقص قروپلاری ایشتیراک ائدجکلر. ایشتیراکچی قروپلار تمثیل ائتدیکلری اؤلکهلرین میللی خالق موسیقیلرینی و رقصلرینی تقدیم ائدجکلر.
«میللی رقص و موسیقی» فئستیوالینین تشکیل اولونماسیندا اساس مقصد دونیانین موختلیف یئرلریندن گلمیش رقص قروپلاری آراسیندا دوستلوغون گوجلندیریلمهسی، آذربایجان مدنیتی و اینجسنتینی تانیتماق، ائلجه ده میللی باهار بایرامی اولان نووروز عادت-عنعنهلری حاقیندا اطرافلی معلومات وئرمکدیر.
قئید ائدک کی، بو سایجا تشکیل اولونان ۳ -جو «میللی رقص و موسیقی» فئستیوالیدیر. فئستیوالدا دونیانین ۸ اؤلکهسیندن ۲۵۰ یاخین ایشتیراکچی نظرده توتولوب. گیریش اؤدنیشسیزدیر.
سوندا ایشتیراکچی قروپلارا باکی شهرینه عایید ماراقلی هدییهلر و دیپلملار تقدیم اولوناجاق.


text:
+0 بگندیم
بهمنیار؛ آذربایجان فیلوسوفو
ابوالحسن بهمنیار مرزبان اوغلو (993-1066) شرق
پئریپاتئتیزمینین(مشائیلیک) گؤرکملی نومایندهلریندندیر. فیلوسوفون
آنادان اولدوغو یئر معلوم دئییلدیر. اورتا عصر مؤلیفلری یازیرلارکی، او،
«آذربایجانلی» («ال-آذربایجانی»)، «آذربایجان اؤلکهسیندن» (مِن بِلاد
آذربایجان) ایدی.
بهمنیار ابنسینانین گؤرکملی شاگیردی و داوامچیسیدیر. اونون اؤز موعلیمی ایله ایلک گؤروشو بارهده دئییرلر:
بیر دفعه ابن سینا دمیرچیخانادا اولارکن بهمنیار اورایا گلیب اود
ایستهییر. دمیرچی اونا دئییر: «قاب گتیر ایچینه اود قویوم آپار». بهمنیار
اوووجونا بیر قدر تورپاق ییغیب دئییر: «اودو بو قابا قوی». ابن سینا
بهمنیارین درّاکهسینه حئیران قالیب، اونو اؤزونه شاگیرد گؤتورور.
آذربایجان فیلوسوفو اؤزونون پارلاق ایستعدادی و امکسئورلیگی ایله ابن
سینانین درین رغبتینی قازانمیشدی. سونرالار موعلّیم شاگیردی حاقیندا
یازیردی: «او، منه اوغولدان آرتیق ایستکلیدیر من اونا تعلیم-تربییه وئرمیش و
بو سوییّهیه گتیریب چیخارمیشام. اونون آخیر گلیب منیم یئریمده اولماسینا
بیر شئی قالماییب».
بهمنیار موعلیمینین اومیدینی لاییقینجه دوغرولدور. اونون اؤزو و
شاگیردلری- ابولعباس لفکری، عؤمر خییام، هابئله داوامچیلاری یاخین و اورتا
شرقده پئریپاتئتیک فلسفهنی اینکیشاف ائتدیریبلر.
آذربایجان فیلوسوفو بیر سیرا قییمتلی اثرلرین مؤلیفیدیر. «تحصیل»
(«التحصیل»)، «منطیقه دایر زینت» (« الزینة فی المنطق »)، «گؤزللیک و
سعادت» («البهجة والسعادة»)، «موسیقی کیتابی» («کتاب فی الموسیقا»)،
«مئتافیزیکانین مؤوضوسو» («فی موضوع المعروف بما بعدالطبیعة»)،. آخیرینجی
ایکی تراکتات(رساله) 1851-جی ایلده لئیپسیقده عرب و آلمان دیللرینده،
1911-جی ایلده قاهیرهده عرب دیلینده چاپ ائدیلمیشدیر. تحصیل اثری
بهمنیارین یارادیجیلیغیندا موهوم یئر توتور. فیلوسوف بو اثری داییسی
ابومنصور بن بهرام بن خورشید اوغلونا ایتحاف ائتمیشدیر.
«تحصیل» اثری «منطیق» («المنطق»)، «مئتافیزیکا» («علم مابعد الطبیعه») و
«عیانی مؤوجود شئیلرین حاللاری» («احوال عیان الموجودات») اولماقلا اوچ
کیتابدان عیبارتدیر. او، فلسفی بیلیکلرین اؤیرهنیلمهسینده قییمتلی منبع
اولدوغوندان هله اورتا عصرلرده عرب اورژینالیندان فارس دیلینه ترجومه
ائدیلمیشدیر.
«تحصیل» کیتابینین عربجهسینین موختلیف واختلاردا کؤچورولموش الیازماسی
نوسخهلری بئیروت، قاهیره، تئهران، رامپور، واتیکان و دونیانین باشقا
شهرلرینین کیتابخانالاریندا، فوندلاریندا ساخلانیلیر. اثرین فارسجا بیر
الیازماسی نوسخهسی اؤزبکیستان EA بیرونی شرقشوناسلیق اینستیتوندا، دیگری
ایرانین میلّی شورا مجلیسی کیتابخاناسیندادیر. بو دیرلی اثرین بوتؤو حالدا
عربجهسی 1971-جی ایلده، فارسجاسی 1983-جو ایلده تئهراندا چاپدان
چیخمیشدیر. اونون آ.و.ساقادئیئو طرفیندن عربجهدن روسجایا ترجومهسی 1983،
1986-جی ایللرده نشر اولونموشدور.
«منطیق» عرب دیلینده «تحصیل» اثرینین مرتضی مطهری طرفیندن حاضیرلانمیش
تئهران چاپیندان (1971)، «مئتافیزیکانین مؤوضوسو» و «مؤوجوداتین
مرتبهلری»(«فی مراتب الموجودات») س.پوپپئر طرفیندن حاضیرلانمیش عربجه
لئیپسیق چاپیندان گؤتورولموشدور.
قایناق: «شرق فلسفهسی» کیتابی
کؤچورن: عباس ائلچین
آردینی اوخو/ Ardını oxu
آچار سؤزلر :
آذربایجان,


text:
ایرنج یئرلردن گلن اینسانلار بیزیم نییمیزه لازیمدیر؟ آمیریکا نوروژ کیمی اؤلکهلردن میقرانتلاری قبول ائتمهلیدیر.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بونو آمپریکا پرزیدنتی دونالد ترامپ هایتی، سالوادور و آفریکا اؤلکهلریندن گلن میقرانتلار حاقیندا راضیلاشمانی موذاکیره ائتمک اوچون آغ ائوده کنگرسمنلرله گؤروشونده دئییب.
آغ ائو ده اؤز نؤوبهسینده ترامپین بو آچیقاماسینی اینکار ائتمهییب:
"واشینگتندا بعضی سیاستچیلر باشقا اؤلکهلرین ماراقلاری اوچون موباریزه آپارماغا اوستونلوک وئریرلر، اما پرزیدنت ترامپ همیشه آمئریکا خالقینین ماراقلاری اوچون موباریزه آپاراجاق".


text:
اسکای نت (ترمیناتور)
اسکاینت (اینگیلیس دیلی: Skynet یانی گؤی کانالی.بیر نوع خیالی قوندارما عقل و ترمیناتور (داغیلدان) فیلمینده حقیقته قارشی دوران بیر شخصیتدیر.
باشلانیش
سایبرداین سیستمز (اینگیلس دیلی: Cyberdyne Systems) کمپانیسی بیر مصنوعی دیجیتال نت کانالی دونیاینین دیجیتال ایشلرین کنترل ائتمک اوچون آمریکا اوردوسونا دوزتدی. نت کانالی بوتون آمریکا اوردوسوندا اوْلان نوکلوئر (چکیردک پاتلاملاری) بمبلاری کنترل ائتمک اوچون یاراندی.بو نت کانالی اینسانلارین ایشتباهینین قاباقین آلماغا قوشولدو و چکیردک پاتلاملاری کنترل ائتمک و دوزگون ساخلاماغا یارادیلیدی.بو نت کانالی دوشمن یوروماقینا چوخ تئز جواب وئرمک اوچون ایشلنیر.


text:
پاکستانده بیر زیارتده انفجار یوز بیردی
تورکیه تسلیت بیلدیریب حادثه نی محکوم ایتدی
پاکستانده بیر زیارتده انفجار یوز بیردی
پاکستان نینگ بلوچستان ایالتیده گی بیر زیارتده یوز بیرگن خودکش هجوم نتیجه سیده 20 کیشی اولیب، 25 نفر یره لندی.
مسؤللر، هجومچی نینگ زیارت گه کیرماقچی بولگنینی بیراق خوفسیزلیک کوچلری تنامانیدن مانع بولگنده، ایشیکده انفجار یوز بیرگنینی بیلدیردیلر.
باشقه بیر تاماندن تورکیه پاکستانده یوز بیر تروریستیک هجومنی محکوم ایتدی
تشقی ایشلر وزییرلیگیدن بیریلگن یازمه بیاناتده، پاکستان نینگ بلوچستان ایالتیده گی جال مگسی شهریده جایلشگن بیر زیارتده یوز بیرگن تروریستیک هجومده کوپ سانده کیشی اولیب یره دار بولگنینی خبر بولیب اچیندیک، دیب ایتیلگن.


text:
تورتینچی بولیم:افغانستان اوزبیکچهسی بیلن اوزبیکستان اوزبیکچهسی اورتهسیده فرق بارمی؟
اوتمیشده آمو دریانینگ ایکی تامانیده حیات کیچیرهدیگن اوزبیکستانلیکلر و افغانستان اوزبیکلری تیللریده فرق بولمهگن. چونکه بو خلقلر آرهسیده سیاسی چیگرهلر و اولرنی بیربیریدن اَییرهدیگن دیوارلر یوق ایدی. ایلک جدالیک سابق ساویت اتفاقی تشکیل ایتیلیشیدن سونگ وجود گه کیلگن، مسکو بیلن کابل آمودریانینگ ایکّی تامانیدهگی اتینگ اوزبیکلر، تاجیکلر همده تورکمنلرنی بیر بیرلری بیلن علاقهده بولمسلیکلری موضوعسی اوستیده کیلیشیب آلگنلر. انهشو مقصد اوچون حتا افغان (پشتون) حاکملر، پشتون قبیلهلردن بیر قسمینی افغانستان جنوبیدن کوچیریب، اولرنی آمو دریانینگ سول قیرغاغیده جایلشتیرگنلر. ییرلیک اهالی مال ـ ملک لرینی تارتیب آلیب اولرگه تارتیق قیلگنلر. شوندن کییین ناقللر نینگ جنوبی تورکستانگه آقیب کیلیشی کوچهیه باشلهدی. بو مجبوری جدالیک افغانستان و اوزبیکستان اوزبیکلری نی بوکونگه قدر بیربیرلریدن اجرهلیب یششلریگه سبب بولدی. ایکّی خلق تیلیده پیدا بولگن فرقلر هم انهشو مسأله گه باریب تقهلهدی. اوزبیکستانلیک وطنداشلریمیز تیلیگه روسچه سوزلر، تیرمین(اصطلاح)لر و عبارهلر کیریب کیلگن بولسه ـ ده، افغانستان اوزبیکلری تیلیده فارسچه، عربچه سوزلر و تیرمینلر چقور تأثیر قالدیردی.
بوگون و ایرته گه افغانستانلیک اوزبیکلر، دنیا اوزبیکلری جملهدن اوزبیکستانلیکلر تیلیدهگی موجود فرقلرنی امکان قدر اورتهدن آلیب کیتیش اوچون معین ایشلرنی عملگه آشیریش ممکن. او هم بولسه افغانستان و اوزبیکستان ارا مدنی همکارلیکلرنی اوزلوکسیز روشده یولگه قوییش آرقلی میسر بولهآلهدی.
افغانستانده تشکیل ایتیلیش عرفهسیده تورگن اوزبیک مطبوعاتی بو توغریده مهم رول اوینهآلهدی.
افغانستانده تورکیه تورکچهسینینگ اوزبیک تیلیگه تأثیری
معلوم که، سونگی ییللرده افغانستان و تورکیه ارا مناسباتلر مستحکملنماقده. تورکیه دولتی هر ییل یوزلب افغانستانلیک طلبهلرنی اوز اونیورستیتلریده اوقیشگه قبول قیلهدی. اولر آرهسیده افغانستانلیک اوزبیک طلبهلر هم بارلر. ایلک بار 1993 ییلده تورکیه دولتی افغانستان شمال ولایتلریدن اکثریتی اوزبیک و تورکمن بالهلردن عبارت بولگن 500 کیشی اطرافیده اوقوچیلرنی تورکیه بیلیم یورتلریده تحصیل آلیشلری اوچون زمین یرهتگن ایدی. اولرنینگ معلوم قسمی ایریم ساحهلرده تحصیل آلیب افغانستانگه قَیتگنلر. عین حالده قطار افغانستانلیک اوزبیک عایلهلر تورکیه شهرلریده یَشب، تجارت همده باشقه ایش یوموشلر بیلن شغللنهدیلر. بو جریان بیر قطار افغانستانلیک اوقیمیشلی اوزبیک یاشلر تیلینینگ تورکیه تورکچهسیدن تأثیرلنیشی گه آلیب کیلگن. اوشبو یاشلر اوزبیکچه سوزلهگنلریده بعضن تورکچه سوزلر و عبارهلرنی قوللهیدیلر. گاهیده، اوزارا تورکچه سوزلشنی هم معقول کورهدیلر، عین حالده اولر اوز آنه تیللری اوزبیک تیلی قاعدهلری اساسیده گپلهیدیلر. بو نرسهنی تورک تیلیده تحصیل آلگن لیکلرینینگ ایجابی تأثیری صفتیده بهالش ممکن.
افغان ـ تورک لیسهلرینینگ افغانستان پایتختی و ایریم شهرلریده فعالیت آلیب باریشی هم تورک تیلی نی اورگتیشده مهم رول اوینهماقده. مذکور لیسهلرنی بیتیرگن افغانستانلیکلر فرزندلری بی ملال تورک تیلیده گپلشهآلهدیلر همده تورکلر بیلن یقین علاقه قورهدیلر. ایندیلیده تورک تیلی افغانستانده کینگ قولاچ یاییب، رواجلنماقده. بو جریان اوزبیک تیلیگه چقور تأثیرینی اوتکزمهی قویمهیدی.
افغانستان بیلن اوزبیکستان ارا مناسباتلر، رسمی کابل بیلن انقره اورتهسیدهگی مناسبت درجهسیده مستحکم بولگنده ایدی، مملکتده اوزبیک تیلینینگ موجود اینچلی احوالی یخشیلنیشی گه امید قیلسه بولردی.


text:
کرزی، شریف وکامرون تینچلیک جریانی افغانستان تمانیدن باشقریلیشی نی تاکیدله دیلر
بوگون لندن ده میزبانلیک قیلگن بریتانیا باش وزیری دیوید کامرون اشتراکی بیلن پاکستان باش وزیری نواز شریف وافغانستان جمهور رئیسی حامد کرزی بیلن افغانستان ده تینچ لیک برقرارله نیش اوچون مذاکره بولیب اوتگن.
بریتانیا دولتی نینگ سوزچی لریدن بیری گه کوره بو ییغین ایسه باش وزیرنینگ دفتریده یولگه قوییلیب اوچله رهبر منطقه ده تینچلیک باره سیده صحبت قیلگن لر.
بواوچ مملکت رهبرلری تینچلیک جریانی اوچون بولیب اوته دیگن مذاکره لر افغانستان رهبرلیگی بیلن دوام ایتدیریلیشی گه تعهدلی ایکن ایکن لیگی ینه بیر تکرار ایتدیلر.
لندن ده یولگه قوییلگن بو ییغین دن سونگ اسلام دنیا سی نینگ اقتصادی ییغیلیشی باره سیده بولگن تفصیلات نشرایتیلمه گن. اما بوندن آلدین افغانستانده گی تینچلیک جریانی نی تامین لش اوچون پاکستان نینگ رولی وطالب لرنینگ یوقاری مرتبه لی رهبرلری ملا برادرتقدیری بو ییغین ده محاکمه ایتیله دیگن موضوع لردن عبارت بولگنی ایتیلگن ایدی.
کرزی جنابلری دایم پاکستاندن، طالب لرنینگ مهم اعضالری بومملکت قماقخانه لریدن آزاد ایتیلیشی نی طلب قیلیب کیلگن ایدی. بوندن مقصد اولر افغانستان دولتی بیلن طالب لرآره سیده گی مذاکره لرده کته رول اوینشلری بولگن.
کیلگوسی ییل نینگ اخیریگه خلق ارا کوچلر نینگ بو مملکتدن چیقیشی کوتیله یاتگن مهم بیر پله ده بوییغین اوتکزیلماقده، وشونینگ دیک کیلگوسی ییل نینگ حمل آییده جمهور رئیس لیک سیلاولری هم یولگه قوییلیشی ممکن.
خارجی لرنینگ افغانستاندن چیقیشی بیلن زوره وانلیک لرونابرقرارلیک لرنینگ بومملکتده سانی آشیب ومنطقه وضعیتی هم یامانلشتیره دیگن تشویش لر بیلدیریلماقده.
افغانستان دولتی قوراللی طالب لر پاکستان حمایتی بیلن بومملکت توپراغیده تعلیم آلیب همده کوچ خذمت گه آلیشی نی ادعا قیلیب کیلماقده .
باشقه تاماندن پاکستانلیک عصیانچی لرافغانستان نینگ شرقی حدودلری ده کینگ کولم ده فعالیت قیله یاتگن لری ادعا قیلینماقده.
افغانستان رسمی لری طالب لرنینگ تینچلیک اوچون مذاکره لرگه حاضر قیلیش گه پاکستان نینگ رولی کته ایکن لیگی نی معلوم قیلماقده لر. پاکستان ایسه جنگری طالب لر بیلن علاقه ده ایکنی نی تن آلیب اما اولرنینگ رهبرلیگی توغریدن- توغری نظارتیده بولمه گن.


text:
هلاکتلی سیلابلردن بیر هفته اوتیب، کمک قندی بولماقده؟
آره دن راپه- راسه بیر هفته اوتیب، افغانستان شمالی و شمال غربینی باسیب آلگن سو تاشقینلری قربانلری نینگ سانی قریب بیریوز ایلککه یتگن.اگر ایرم خلق آرا تشکیلات لرنینگ دستلبکی رقملریگه تینلسه، طبعی آفاتدن قیریق مینگ کیشی ضرر کورگن.
اولردن اکثریتی ایسه، باله لردیر. اینگ کوپ ضیان اوچ شمالی، جوزجان، سرپل، و فاریاب ولایت لریگه ایتگن. مرکزی حکومت، تجارلر و کونگیللیلرنینگ کمک ایتکزیش اورنیشلریگه قره می، هنوز مینگلب مردم چوللرده چادرلر آستیده قاله یاتگنی ایتله دی .
بیز بو هفته لیک " سوز سیزگه" رکنیده عینی شو طبعی آفات یتکزگن تلفات و اونی اریتیش یولیده گی سعی حرکت لرگه قره تیشگه عهد قیلدیک.
برنامه نی تینگلش اوچون پلیرنی اوینینگ.


text:
طالبان قیصارتومنیده 3 نفرنی اولدریب بیرنیچه کیشینی اوزلری بیلن آلیب کیتگن
فاریاب ولایتی گه قرشلی قیصار تومنیده اوچ کیشی تینچ اهالی طالب لرگروهی تمانیدن اولدیرلگن.
عینی دمده طالبان عصیانکارلری بیرنیچه نفر محلی ده کی اهالینی اوزلری بیلن آلیب کیتگن.
قیصار تومنی نینگ حاکمی عبدالجمیل صدیقی بی بی سی رادیو سی بیلن بولگن صحبتیده بوکیشی لر قیصارتومنی نینگ "جَهون" قیشلاقی یشاوچی لریدن بولگن.
اونگه کوره اولر طالبان تمانیدن محلی پلیس گه همکارلیک قیلیش عیبی بیلن هلاک ایتلگن.
قیصار حاکمی بوشخصلر بیرنیچه مدت آلدین محلی پلیس بیلن همکاربولگنینی ایتیب، اوزمنطقه لریده اوروش بولگنی سبب بوییرگه کیلگن دیب ایتماقده
حاکم گه کوره بوشخصلر قوم-آقساقاللر آرقلی اوز منطقه سیگه آلیب باریله یاتکن پیتی طالب لرتمانیدن هلاک ایتلگن.
محلی رسمیلر بوحادثه مسولیتی نی طالبان بونیده تشله سه لرهم لیکن طالبان گروهی بوحقده هیچ نرسه دیمه گنلر.
فاریاب ولایتی نینگ قیصارتومنی ناتینچ تومنلردن سنه لیب بوتومنده انده – سنده بوکبی حادثه لریوزبیریب توره دی
سونگی پیت لرده ناقرارلیک لر بوتومنده آشیب بارماقده. بوندن ایککی هفته مقدم طالبان قیصار تومنیده گی قشلاقلردن بیریگه اوت قویگندی.


text:
قندهارده افغانستان جمهور رئیسی نینگ عمک بچه سی ترورایتیلدی
دولت منبع لری جمهور رئیسلیک نامزدلریدن بولگن اشرف غنی احمد زی طرفداری بولگن جمهور رئیس کرزی عمک بچه سی حشمت کرزی هلاک ایتیلگنی نی تصدیقله گن لر.
قندهار پلیس قوماندانی سوزچیسی ضیادرانی بی بی سیگه انتحارچی شخص قوم باشلیغ لری اونینگ اوییگه کیره یاتگنده فرصتدن فایده له نیب اوییگه اوتیب اوزینی پارتله تیب یوبارگنینی ایتدی.
درانی جنابلریگه کوره اوزینی پارتلتگن 16یاشده بولیب حشمت کرزی گه قول بیریش پیتی یوکلنگن پارتلاوچی ماده نی پارتله تیب اونی هلاک ایتگن. حاضرگه قدربوحادثه ده باشقه تلفات لربارلیگی نامعلوم.
حاضرگچه هیچ بیرگروه کرزی جنابلری نینگ اولدیریش مسوولیتی نی اوز بوینیگه آلمه گن.
اوزینی پارتلتگن شخص هییت مناسبتی سبب قوم باشلیغ لری بیلن کرزی اوییگه بارگن ایکن لر.
محلده گی بی بی سی مخبری مامون درانی اونینگ اوییگه تشریف کیلتیره دیگن مهمان لر تیکشیریله یاتگنی نی ایته دی، اما سنتی شکلده مهمان لرنینگ سله سینی تیکشیریلیشی شخصیتی گه ماس کیلمسلیگی اوچون تیکشیریلمه یدی.
افغانستان جنوبیده سله ایرکک لرآبرو وغرورنی تمثیل قیله دی.
اوتمیشده بامبلرنی سله آره سیده یاشیریش حاللری قندهار وایریم ولایت لردن گزارش قیلینگن ایدی.
سابق تینچلیک عالی کینگشی رئیسی برهان الدین ربانی وقندهار نینگ سابق بلدیه رئیسی هم سله ده اورنه تیلگن ماین پارتله تیلگنی سبب اولدیریلگن ایدی.
هجری قویاش 1390 ییلدن بیری کرزی عایله سیدن بو بیلن ایکی کیشی ترور ایتیله دی، بوندن آلدین کرزی نینگ ایناغه سی اوز قوریقچی لری تاماندن آتیب اولدیریلگن ایدی.
کرزی عایله سی نینگ نفوذلی شخصیت لریدن بولگن حشمت کرزی اشرف غنی احمد زی نی جمهور رئیس لیک سیلاوی نینگ ایکینچی باسقچیده قوللب قوتلگن ایدی.
او اوتمیشده خصوصی امنیتی شرکت لرنینگ رهبری ایدی. او ییرتقیچ حیوانلرنی آولش وقندهارده گی اوییده سقلشده شهرت تاپگن کیشی لردن بیری ایدی.


text:
ارمنی پولیتولوگ، «مودوس ویوندی» مرکزینین رهبری، ارمنیستانین کاناداداکی کئچمیش سفیری آرا پاپیان حساب ائدیر کی، آذربایجان ایری میقیاسلی حربی عملیاتلارا ال آتمادان داغلیق قاراباغدا ایستدیینه نایل اولور.
اونون سؤزلرینه گؤره، آذربایجان سرحدده لوکال حرکتلرله یوروجو محاربه آپاریر. «بونون نتیجهسی اودور کی، اؤتن ایل ارمنیستاندان و قاراباغدان میقراسییا گوجلنیب. بو، آذربایجانین ان بؤیوک غلبهسیدیر. تورپاق، اراضی ایکینجیدیر، ایلک اولان خالق و همین تورپاغی قورویا بیلهجک اینسانلاردیر»، - ویرتوالاز. اورگ خبر وئریر کی، بونو «آراوت»آ مصاحیبهسینده پاپیان دئییب.
سلاحلانمادان دانیشان پاپیان حساب ائدیر کی، ایش ارمنیستانین تئز-تئز سؤز آچدیغی «ایسگندر»لرین تطبیقینه گلیب چاتمایاجاق. «ایسگندر» آلتئرناتیوین قالمادیغی حاللاردا ال آتیلاجاق سون سلاحدیر»، - پولیتولوگ بیلدیریب.
قئید ائدک کی، پاپیان اوللر ده ارمنیستاندا یارانمیش وضعیت بارهده سس-کویلو بیاناتلار وئریب. بیر نئچه آی اؤنجه او، قاراباغدا باش وئرهنلری «سورونهن محاربه» آدلاندیرمیش و دئمیشدی کی، حربی عملیاتلارین داوام ائتدیریلمهسینین خانکندینین اوزرینده بایراغین دییشمهسینه گتیریب چیخاراجاغینی ارمنیستاندا گؤزل آنلاییرلار.
کئچمیش سفیرین فیکرینجه، حادثهلرین اینکیشافینین داها بیر واریانتی بودور کی، «ارمنی طرفی یئددی رایونو گذشته گئدهجک و عوضینده داغلیق قاراباغ اوچون آرالیق ایستاتوس آلاجاق. ایستک اولدوغو حالدا بونو قارشیلیقلی گذشت آدلاندیرماق اولار. دئیهجکلر کی، بس یئددی رایونو گذشته گئتدیک، اونلار دا داغلیق قاراباغ اوچون ایستاتوسو گذشته گئتدیلر و گلهجک بارهده هانسییسا وعدلری وئردیلر. فقط بونلار مقایسه ائدیلهجک گذشتلردیرمی؟ البته کی، یوخ! بو قارشیلیقلی گذشت دئییل، تسلیمچیلیکدیر. آذربایجان پرزیدنتی ایلهام علیئو ایلک مرحلهده ۵، سونرا ۲، داها سونرا ایسه ۵ رایونو آلماق، دؤردونجو مرحلهده زنگزورو، سوندا ایسه ایجوانی الده ائتمک ایستییر. بو دا اولاجاق. علیئو همیشه صمیمی اولوب و آرتیق نئچه ایلدیر دئییر کی، هر شئیی آلماق ایستییر. او هئچ واخت دئمهییب کی، منه بیر حیصهنی وئرین، بونونلا کیفایتلنیم».