c: text/html

text:
سوریأنینگ دمیرقازیغیندا پ. ک. ک نینگ 7 ترورچیسی تأثیرسیز یاغدایا گتیریلدی
تۆرکیأنینگ میللی قوُرانماق وزیرلیگی حاباری تاصصیقلادی.
سوریأنینگ دمیرقازیغیندا آیرالیقچی ترور قوراماسی پ. ک. ک/ ی. پ. گ نینگ 7 ترورچیسی تأثیرسیز یاغدایا گتیریلدی.
تۆرکیأنینگ میللی قوُرانماق وزیرلیگی حاباری تاصصیقلادی.
فرات قالقانی، زیتین شاحاسی و پاراحاتچیلیق چشمه سی بؤلگه لرینه اوُد آچان پ. ک. ک/ ی. پ. گ نینگ 7 ترورچیسی تأثیرسیز یاغدایا گتیریلدی.
تۆرکیأنینگ ایچری ایشلر وزیرلیگی ده ارن قاباو- 7 حرکتینده تونجلی ولایاتیندا پ. ک. ک نینگ گیرلأن اوُق دأری و 5 تن ایمیتی نینگ تاپیلاندیغینی حابار بردی.
دِگیشلی حابارلار
هوُوا یوُلی بیلن آنتالیا گلن سیاحاتچیلارینگ سانی 4 میلیون آدامدان گچدی
2022-نجی ییلینگ باشیندان بأری گلیأن سیاحاتچیلارینگ سانی گۆن سایین یوُقارلایار
نجیب میقاتی یوردونا هر حیلی قوُلداو بریأن تۆرکیأ مینتدارلیق بیلدیردی
میقاتی بیلن آق داغ ایکی یوردونگ آراسینداقی ساغلیغی ساقلاییش پوداغینداقی حیذماتداشلیغی و بو پوداقداقی قاتناشیقلارینگ اؤسدۆریلمه گی حاقیندا گنگه شدی

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
واکاسو مبارک
واکاسو مبارک (اینگیلیسجه: Mubarak Wakaso) (دوْغوم:۲۵ ژوئیهٔ ۱۹۹۰ (۳۱ یاش) Tamale, Ghana) بیر فوتبالیست. دپورتیوو الاوس فوتبال کولوبو و غنا میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هافبک موقعیتینده اوْیناییب. فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۴ اوْیونلاریندا مئیدانا گئدیب.
اوْیونلاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده واکاسو مبارک گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۹۰-جو میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- الچه کولوبونون اویونچولاری
- ویارئال کولوبونون اویونچولاری
- اسپانیول کولوبونون اویونچولاری
- لاس پالماس کولوبونون اویونچولاری
- قرانادا کولوبونون اویونچولاری
- دپورتیوو الاوس کولوبونون اویونچولاری
- روبین کازان کولوبونون اویونچولاری
- سلتیک کولوبونون اویونچولاری
- پاناتینایکوس کولوبونون اویونچولاری
- ۲۰۱۴ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
- ۲۰۱۵ آفریقا میلتلر کاپی اویونچولاری
- ۲۰۱۷ آفریقا میلتلر کاپی اویونچولاری


text:
بدخشان ولایتیده زلزله یوز بیردی
اوشبو حادثه فیض شهریده یوز بیرگن
بدخشان ولایتی نینگ مرکزی بولگن فیض آباد شهریده 4,3 ریشترلیک ییر قیمیرلش حادثه سی یوز بیردی.
ملی سیسمولوژی مرکزی نینگ بیرگن معلوماتی گه کوره, افغانستان ده پکتیکا ولایتیده یوز بیرگن زلزله آرتیدن فیض آباد شهریده هم 4,3 ریشترلیک ییر قیمیرلش حادثه سی یوز بیرگن.
امریکا قوشمه ایالتلری جیولوژیک تدقیقات لر اداره سی زلزله نینگ 220 کیلومتر ییرنینگ تگیده یوز بیرگن لیگی, مرکزی نینگ ایسه بدخشان نینگ جرم منطقه سی نینگ 48 کیلومتر جنوبغربی ایکن لیگی نی بیلدیردی.
پکتیکا ولایتیده گی 5,9 ریشترلیک زلزله عاقبتیده بیر مینگ دن آرتیق کیشی حیاتی نی یوقاترایکن, 1500 کیشی ایسه یره لنگن ایدی.


text:
هقزافلوراید اورانیوم
هقزافلوراید اورانیوم (اینگیلیسجه: Uranium hexafluoride، روسجا: ФTopид ypaHa(VI)، عربجه: سداسي فلوريد اليورانيوم) بیر شیمیایی ماده. رنگسیز و برک جیسم حالتینده تاپیلار. متال هالید کیمی تانینیر.هقزافلوراید اورانیوم فلوئور بیلشیکلری گروه یا قروپوندا یئرلشیر.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Uranium hexafluoride»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۹ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده هقزافلوراید اورانیوم گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
لیتیوم دیایزوپروپیلآمید
لیتیوم دیایزوپروپیلآمید (اینگیلیسجه: Lithium diisopropylamide، روسجا: ДиизoпpoпилaMид лиTия، عربجه: ثنائي إيزوبروبيل أميد الليثيوم) بیر شیمیایی ماده. لیتیوم دیایزوپروپیلآمید لیتیوم بیلشیکلری گروه یا قروپوندا یئرلشیر.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Lithium diisopropylamide»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۹ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده لیتیوم دیایزوپروپیلآمید گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
قهرمان آزربایجان قادینلاری!
۸ مارت دونیا قادین گونو یاخئنلاشماسئنا باخمایاراق نه یازیق کی کیشی ائگمنلیی ایله باشلایان قادینلارا قارشی آیری سئچکلیک سوموروجو- ارتجاعی دولت لر طرفیندن سیستماتیک بیر شکیلده دوام ائتمکده دیر.
۸ مارت تاریخینده قادینلار، آیریمجی سیستمه قارشی باش قالدیرمالاری و سومورو سیستمی دالی آدیم آتدیرمالاری ایله دونیادا قادین حاقلاری اوزره بویوک باشاری الده اتدیلر وداها دوغروسو انسانیت آدینا قازانیلان بیر باشاری دا سایلماقدادیر.
«میللی یول» ، تاریخ و کولتوروموزدن آلدیغی درس لردن یولاچیخان بیر تشکیلات اولاراق بوتون ساحه لرده و او جومله ده قادینلارلا کیشیلرین برابر حقوقا صاحیب اولماسئنا اینانان و ایناندیغینا عمل ائدنلر طرفینده اولاراق بوتون شانلی تاریخیمیزده ، اجتماعی عدالت و اوزگورلوق اوچون مبارزه ائدن قهرمان قادینلاریمیزا ایدئولوژیک فرق قویمادان حرمت ایله یاناشیر و اونلاری میللتیمیزین قیمتلی ملی ده یرلری کیمی گورور.
بیز «میللی یول» اولاراق اینانیریق کی تورک قادینی توپلومسال وسیاسی آچئدان او درجه دوشونجه و درایته چاتمیش کی اگر اوز دیلی ، تاریخی ، وارلیغی و توپراغی اسارتده اولوب غیر رسمی لشدیریلیب و ایکینجی صنف میللت اولاراق معامله گورورسه باشقا میللت لره برابر حقوقلولوق و مجادیله دن سوز ائتمه سی و او یولدا چابا گوسترمه سی نه ایناندیریجی و نه، نهائی هدفه چاتا بیلیر، زیرا حرکت ذاتن اوز ایچینده چئلیشکیلی ( تضادلی ) دیر.
تورک قادینی بونو بیلمیش کی بو گون فارس قادینلاری ارتجاع دان برابر حقوقلو اولمالارین ایسته یب ایکینجی صنف معامله یه معروض قالدیقلارینا اعتراض ائتدیغی و بو ایسته دیک لری حاقلی اودوغو حالده ، غیر فارس اولان قادینلارین دیللرینین ، غیری رسمی لشمه سینه، توپراقلارینین ایشغالینه، تاریخلرینین ساختالاشماسینا و ایکینجی صنف معامله یه معروض قالماسینا قارشی دئیلر کی هئچ بوتون گوجلری ایله راسیست و ایرقچی دوشوننلرین صف لرینده یئر آلیرلار.
ائله بو دلیله گوره آزربایجان تورک قادینلاری ارتجاع- شوونیست و سوموروجولرده ن حقلرینی آلماقلاری اوچون مجادیله ائده رکن میللی کیملیک لرینی اساس آلماقدادیرلار. زیرا بو تحقیرلر ساده جه مستقیل گونئی آزربایجان دئموکراتیک جمهورییتی ایله گئرچکلشه بیلدیغینین بیلینجینده دیرلر.
میللی حاکمیت و میللی دولت، بشرییتین ان سون انسان حاقلاری نین قازانیلان حاق و حقوق لار و البته قادین – کیشی حقوق برابرلیی اوزه رینده قورولان بیرسیستم اولاراق تاریخ و کولتوروموز، اساسیندا بو آیری سئچکیلیگه سون قویاجاق.
قهرمان آزربایجان تورک قادینلاری ، گلین «میللی یول تشکیلاتی»نه قاتیلاراق بوتون نا برابرلیک لره قارشی چین – چینه ارتجاع، راسیست سوموروجو دوشونجه و ذهنیت لره یوخ دئیب ، آزاد و مستقیل دولتیمیزی یاراداراق و گئله جک نسلیمیزه ، آزربایجان انسانینا یاراشان چاغداش بیر یورد تسلیم ائده ک.
هئچ شبهه سیز گئله جک اوزگورلوک آرایان انسانلارین دیر و محقق برابر حقوقلوق برپا اولاجاق…
م


text:
جاهان دائمیدیر، عؤمور امانات
الدن اله کئچیر وفاسیز حیات
بیز گلدی-گئدهریک سن یاشا دونیا !
انسان یاشایاجاقدیر و سئوهجهییک اونو بیز؛ نئجهکی سن یاشاتدین و سئودین انسانلیغی.
عؤمرونون بزهیی اولدو آغریلاریندا، آجیلاریندا باهار تراوتی؛ و اورهک تئللرینده سسلندی اینام، سئودا و انسان محبتی. یاشادین، یاراتدین، سئودین، سئویلدین. نه آنا تبریزین قاراگیلهسینی اونوتدون؛ نه بو اؤلکهنین داشینی آتدین. وطنین اودپارچاسیلا قیزیندیردین دؤیوش کورهسینی، و اؤلکهنین سسینه قاتدین دونیا سسینی. یاشادی اؤلکهمیز؛ یاشادی دونیامیز، یاشاتدین اونلاری، یاشاتدین آغریلاریندا، آجیلاریندا او قیزیل باهاری.
نصیبین ایشیقلی دونیادا قارانلیقلار اولدو؛ اودا بیر گون یوخ، بیر ایل یوخ؛ عؤمورلوک؛ دوز بیر گنج انسان عؤمرو، دوز ایگیرمی ایله دوغرو. بونا باخمایاراق، باشینین اوستونده دالغالانان اؤلوم حؤکمو قارشیندا بوکولدو؛ انسان عشقی یاشاتدی یاشیل آرزولارینی، یاشاتدی سنی و یئنهده گونش ساحیلینه دوغرو یؤنلتدی اینام یئلکهنینی. دیزه چؤکن قارانلیق اولدو و قارانلیق قوروقچولاری.
اورهیینین یاغینی گؤز ببهیینین ایشیغیایله گیله- گیله اریتدین و تؤکدون بئیینلریمیزه؛ دوشوندوک و اؤیرنمک ایستهدیک.
گؤزلریمیزی نیویورک کؤچگونلرینین فلاکت دونیاسینا آچدین؛ و سرمایا دوشگونلرینین آلچاقلیغینی گؤستردین. اونلارین سیماسیندا دویدوق صینیفلی جمعیتین دهشتینی. دوشوندوک و اؤیرنمک ایستهدیک.
ایندی سون منزیل اؤنوندهییک. بیر داها او مهربان و معصوم باخیشلارینین دالغالارینا دالمایاجاغیق. بیر داها دوداغیندا چیچکلهنن نجیب تبسمون عطرینی دویمایاجاغیق. آنجاق یوخلوغونو دونیا وارلیغینا کئچهجهییک. نییه کی هلهده تبریز قاراگیلهسینین گؤزلری یول چکیر؛ هلهده قیزیل باهارین بئشیگیندن قان قوخوسو گلیر؛ هلهده بو یارالی دونیادا نیویورک کؤچگونلرینین دهشت صدالاری یوکسهلیر.
هانی بو دردلرین ملهمی؟ دوشونمک ایستهییریک؛ اؤیرنمک ایستهییریک مجیدعمی!
ساهر ادبی- مدنی درنهیی
نباتی ادبی انجومنی
آذری- ائلدیلی ادبیاتی فصلنامهسی
ایشیق- آذربایجان ادبیات و اینجهصنعت سایتی
۷ خرداد ۱۳۹۳


text:
پکاکانین آتدیغی دگرلندیریلن راکتلر کیلیسه دوشدو
راکتلرین بؤلوجو ترور هؤرگوتو یپگ/پکاکا ایشغالینداکی تل رفعت بؤلگهسیندن آتیلدیغی دگرلندیریلدی
سوریهده بؤلوجو ترور هؤرگوتو یپگ/پکاکا ایشغالینداکی تل رفعت بؤلگهسیندن آتیلدیغی دگرلندیریلن ۲ راکت، تورکیهمیزین کیلیس شهرینه دوشدو.
میللی ساوونما باخانلیغی بو اولایدا اؤلن، یارالانان و مادی زیان اولمادیغینی آچیقلادی.
میللی ساوونما باخانلیغی آیریجا روسیا فدراسیونونا آتیشین دوردورولماسی اوچون بیلدیریم گؤندریلدیگینی، معین ائدیلن هدفلرین آتیش آلتینا آلیندیغینی بیلدیردی.
یئتکیلیلر، راکتلرین بؤلوجو ترور هؤرگوتو یپگ/پکاکا ایشغالینداکی تل رفعت بؤلگهسیندن آتیلدیغینین دگرلندیریلدیگینی بیلدیرمیشدی. / ت.ر.ت


text:
ریو دلا پلاتا چایی
ریو دلا پلاتا چایی (اینگیلیسجه: Río de la Plata، فارسجا: ریو دلا پلاتا، عربجه: ريو دي لا بلاتا (نهر)، روسجا: Лa-ПлaTa (эcTyapий)) آرژانتین اؤلکهسینده یئرلشن بیر چای. اۇزونلوغو۲۹۰ کیلومتر دیر. بۇ گۆن ریو دلا پلاتا چاییندان ثانییهده ۲۲۰۰۰ متر مکعب سۇ آخیر. و اطلس اوقیانوسونا تؤکولور.
بیرده باخ[دَییشدیر]
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده ریو دلا پلاتا چایی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Río de la Plata»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
لوشان
لوشان، ایندیکی گیلان اوستانینین گۆنئی شهرلرینین بیری دیر کی رودبار بؤلگهسینده یئرلشمکده اولاراق، قزوین ایله رشت یولونون آراسیندا یئرلشیر. بو شهر کئچمیشده تاریم بؤلگهسینه داخیلایمیش.
اهالی[دَییشدیر]
لوشانین یئرلی اهالیسی آذربایجان تورکلری دیر کی ایندی ده بورادا یاشاییرلار. هابئله بو شهره گلمه لورلار و لکلرده پهلوی دؤنمینده کؤچوبلر و ایندیلیکده تۆرکلر، لورلار و لکلر لوشان اهالیسینی تشکیل ائدیر. بو شهرین یئرلی اهالیسی آذربایجان تورکجهسینده دانیشیرلار و لوشانین اسکی آدی کؤرپۆ دور کی بورادا یئرلشن قاجار کؤرپوسونه گؤره بو شهر بئله آدلاندیریلیب.
اَکین محصوللاری[دَییشدیر]
لوشان شَهری(شاهرود) چایینین قیراغیندا یئرلشرک اؤز یئتیشدیردیگی زیتون، سوغان، گؤیجه و دویوسو ایله سئچیلیر.
گؤرمهلی یئرلر[دَییشدیر]
- قاجار کؤرپوسو
- ایمامزاده حنفیه توربهسی
- ایمامزاده حمزه توربهسی[۲]
- شَهری چایی
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ دیلمستان: لوشان دا تورکجه و کوردجه دن باشقا، لور دیلی ده دانیشیلیر. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2013-07-21. یوْخلانیلیب2021-05-12.
- ^ ایمامزاده حمزه توربهسی. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2021-05-12. یوْخلانیلیب2021-05-12.


text:
سَحَر قاچېشېنـا آج، يۏخسا تۏخ چېخمالې؟ بوتون تمرینلرده ماکسيموم فايدانی ألده ائتمک و تمرین مودّتينـده گوجون قورونماسی اوچون ووجودون ائنئرژیيـه احتيياجی واردير. بونون’لا برابر تمرینـدن قاباق داها چوخ يئمک يئمه، …Read More »
استرس ایله ایدمان آراسیندا یاشایان ایلگیلر
استرس ایله ایدمان آراسیندا یاشایان ایلگیلر استرس ندير؟ استرس اينسانين حایاتی بويونجا قارشيلاشديغی دورومدیر. استرس اينسانی اوزگون ائدن بير دورومدا اورقانيزمين وئرديگی تپکی دير. بو اوزولمک اينسانين فيزيکینه، زئینینه و داورانيشلارينا ائتکی …Read More »
قادینلار اوچون فيتنئس تمرینلری
قادینلار اوچون فيتنئس تمرینلری قادینلاريميز اوچون نظرده توتولموش بو فيتنئس زاماني هئچ بير یئمک رژیمی گرکلي دئييل، يالنيز ساغلام یئمک لر و تمرین لرین دوزگون قورولموش پلاني. واختيندان و دوروموندان آسيلي اولماياراق، قادینلاريميز دوزگون …Read More »
آذربایجان قیزی کیمیا علیزاده
کیمیا خانیم گؤستردی هادی ساعی و یوسیف کرمی کیمی آزربایجانین ایگیت اوغول لاری وارسا، کیمیا کیمی غئیرتلی قیزلاری دا وار، وار اولسون کیمیا خانیمین آتا-آناسی، یاشاسین کیمیا خانیم، یاشاسین اؤز قادینلیغینا اینانان بوتون قادین لار.Read More »


text:
ایشلدن دانیشیغی:Ilğım/آرشیو ۱
ای گوزل قارداش سن هاردایدین؟؟؟ بیلیرسن نه قدر گویلومه دوشموشدون نه قدر ایستیردیم سنله بیرده دانیشام قارداش ارزولاریمیزا یئتیردیک Elmaxtar بوردا سندن یاد ائتمیشم --Amir a57 (دانیشیق) ۳۰ جولای ۲۰۱۵، ساعت ۱۵:۱۳ (UTC)
شرمندهن اولموشام قارداش. بورانین آچیلماسینی ایمکانسیز سانیردیم، چالیشمالار منه داریخمالی گلیردی و تبریزده ده اؤیرنجی ایدیم. بوگون رسمی ویکیمیزی گؤروب داها وقتی هدره وئرمهدیم. بورانین آچیلماسینا چوخ سئوینیرم. انشاالله بوردا چالیشماق ایله اؤز آنادیلیمیزه خیدمت ائده بیلهک. --Ilğım (دانیشیق) ۳۰ جولای ۲۰۱۵، ساعت ۱۵:۲۰ (UTC)
- وارام باشلایاق. تاریخی-سیاسی مقالهلرده چالیشماغا دا ماراقلییام؛ یادیما گلنی تاریخی مقالهلریمیزین چوخو ایشکاللی ایدی. --Ilğım (دانیشیق) ۳۰ جولای ۲۰۱۵، ساعت ۱۵:۲۵ (UTC)
سس وئرمه[دَییشدیر]
سلام قارداش لطفا بۇردا ادمینلیک سس وئرمهلرینه قاتیلین.--Koroğlu (دانیشیق) ۱ آقوست ۲۰۱۵، ساعت ۰۴:۵۵ (UTC)
سلاملار سیزه. اولسون. --Ilğım (دانیشیق) ۱ آقوست ۲۰۱۵، ساعت ۰۹:۳۱ (UTC)
گئچمک یوْخسا کئچمک[دَییشدیر]
سلام ایلغیم بی، سیز اۇرمیه لهجهسینده گئچمک دئییرسیز یا کئچمک؟--Koroğlu (دانیشیق) ۱ آقوست ۲۰۱۵، ساعت ۰۸:۰۷ (UTC)
سلام. بیزیم لهجهده «"گـ"ـئشمخ» دئییلیر. «ک» سسی اورمو لهجهسینده چوخلو لهجهلره نیسبت آز ائشیدیلیر. --Ilğım (دانیشیق) ۱ آقوست ۲۰۱۵، ساعت ۰۹:۳۱ (UTC)
-جی یا -نجی[دَییشدیر]
سلام بی. یازی قوراللاری اساسیندا -جی دوزدور امّا بونون منطقی نه دیر؟ سکگیز یوز اللی بئشینجی یا سکگیز یوز اللی بئشیجی؟ و نهدن؟--Arslanteginghazi (دانیشیق) ۲۷ آقوست ۲۰۱۵، ساعت ۰۹:۵۴ (UTC)
- گۆن آیدین بی. الیفبا ایله یازاندا «بئشینجی» دۆزگوندور؛ آنجاق عدد ایله یازاندا «۵-جی»؛ تورکیه و قۇزئی آذربایجاندا دا بۇنا بنزر مسأله رعایت اوْلونور. اصلی دلیلینی بیلمیرم؛ آنجاق احتماللا داها راحات اوْخولوب یازیلماسی اۆچون بۇ فوْرمادا یازیلیر؛ مثلاً بۇنلارا باخین: «۵-جی٬ ۴-جۆ٬ ۲-جی | ۵-ینجی٬ ۴-ۆنجو٬ ۲-نجی». --Ilğım (دانیشیق) ۲۷ آقوست ۲۰۱۵، ساعت ۱۴:۱۶ (UTC)
[ایشلدن صحفهمدن][دَییشدیر]
سالام یولداش. من آزربایجان تورکجه سینی بیر آز باجاریرام( خدمتیمی زنجاندا اولموشوم)، آمما بوردا چالیشماغی سئویرم. یازیلاریمین یالنیشی اولسا جورله یین. ساغول. یاشاسین آزربایجان، یاشاسین خوراسان.
یاشا بی نئچه سوروم واردی:
1- بوردا خوراسان تورکچه سینده ده یازغی یازماق اولار؟
2- ایکی مانقورد ایشلدن منیم یازدیغلاریمی دلیل سیز سیلیرلر. قاباغلارینی آلماق ایچون نه ایش ائتمک اولار؟
۳- نه جور مقاله لره عکس آرتئرماغ اولار؟
--Altin.ghochanli (دانیشیق) ۲۸ آقوست ۲۰۱۵، ساعت ۱۷:۴۳ (UTC)
- هر ایشدن قاباق ویکیپدیا قانونلارینی بیلمک واجیبدیر (لینکینی وئرمیشدیم)؛ قانونلار اساسیندا اوْلمایان مقالهلر سیلینه بیلر (مثلاً منبعسیز مقالهلر). ویکیپدیالار دیللر (گاهدان لهجهلر) اساسیندا بؤلونور؛ هابئله خوراسان تۆرکجهسینده ویکیانکوباتور واردیر. بۇرانین بۆتون یازیلاری «یازی قایدالاری» اساسیندا اوْلمالیدیر. هلهلیک بۇرا عکس آپلود ائلهمک اوْلمور؛ مووجود اولان فایلی بئله آرتیرماق اوْلار: [[فایل:Biafra independent state map-en.svg|250px|بندانگشتی|نیجریه]]. Ilğım (دانیشیق) ۳۰ آقوست ۲۰۱۵، ساعت ۱۱:۴۱ (UTC)
[یازیلیشدان سورغو][دَییشدیر]
یورولماسین ایلغیم بی، صفحه لرین آدیندا سسلی حرفلرین علامتلرین قویمالییق یوخسا یوخ؟ بیرده آدلاردا مثلا «عیماد الدین نسیمی» یازمالییق یوخسا «عماد الدین نسیمی». «مولاپناه واقیف» یوخسا «ملاپناه واقف»؟Hekim qasim oglu (دانیشیق) ۸ سئپتامبر ۲۰۱۵، ساعت ۱۳:۲۷ (UTC)
یازی قۇراللاری: 7/9- فارسجا و عربجه شخص آدلارینین یازیلیشیندا اۇرژینال ایملا قۇرونمالیدیر: محمّد، حسین، ابوالقاسم، منوچهر، کاظم، عبدالناصر، سعودالفیصل، کبری، ساعد، هیئت.--آلپ ار تونقا✉ ۸ سئپتامبر ۲۰۱۵، ساعت ۱۵:۳۷ (UTC)
یانیتلاما اۆچون تشکّۆر ائدیرم آلپ ار تونقا بی. حکیم بی آرتیقراق معلومات اۆچون بورالارا[۲] [۳] دا باخا بیلرسینیز. حؤرمتله --Ilğım (دانیشیق) ۸ سئپتامبر ۲۰۱۵، ساعت ۱۸:۴۹ (UTC)
یورولماسین ایلغیم بی. منیم نظریمه بئله گلیر کی صفحهلرین عونوانیندا تورک حرفلینین حرکهلری یازیلماسین. مثلا «حران دؤیوشو» یازماقدان «حران دویوشو» یازیلسین. گوگل آختاریشیندا چوخ لاری بو حرکهلری یازمیرلار و تاپیلماسی چتیندیر. حورمتله--Hekim qasim oglu (دانیشیق) ۲۱ سپتامبر ۲۰۱۵، ساعت ۱۳:۱۳ (UTC)
- چوْخ ساغ اوْلون حکیم بی. سیز ایله یاناشییام. --Ilğım (دانیشیق) ۲۱ سپتامبر ۲۰۱۵، ساعت ۱۳:۲۸ (UTC)
- بئله عونوانلاری داشیماغا نظرینیز ندیر؟Hekim qasim oglu (دانیشیق) ۲۱ سپتامبر ۲۰۱۵، ساعت ۱۳:۵۱ (UTC)
- منجه ده ایشلتدیگیمیز تۆرکجه کیبورددا اوْلان «ؤ٬ ۆ٬ ؽ٬ ۇ» حرفلرینین عۆمومیتله ایشلنمکده اوْلان کیبوردلاردا اوْلمادیغینی نظرده تۇتاراق٬ بۇ حرفلرین باشلیقلاردا ایشلنمهمهسی آختاریش سوْنوجلاریندا فایدالی اوْلا بیلر. --Ilğım (دانیشیق) ۲۱ سپتامبر ۲۰۱۵، ساعت ۱۴:۰۵ (UTC)
دگیشمهلریز اۆچون تشکور[دَییشدیر]
سلام بی. یاراتدیغیم مقالهلرین بعضیسینده خطالاری دۆزلتمگیزدن تشکور ائلیرم. ان شا الله گلهجکده آرتیقراق دیقت ائدیب سیزه آزراق زحمت وئرهرم.--Arslanteginghazi (دانیشیق) ۸ سئپتامبر ۲۰۱۵، ساعت ۱۴:۱۸ (UTC)
- سالاملار سیزه. دیرلی مقالهلرینیزده ایشتیراک ائتمک منه ایفتیخاردیر. اللرینیز وار اوْلسون. --Ilğım (دانیشیق) ۸ سئپتامبر ۲۰۱۵، ساعت ۱۸:۵۳ (UTC)
تبریکلر[دَییشدیر]
ایلغیم بَی آذب ویکیده ایدارهچی اولماغیزی سیزه تبریک ائدیرم. اومود ائدیرم دَیَرلی چالیشمالارینیز گئنیشلهنهجکدیر و صبیرله بحثلری ایزلهییب بیر ایدارهچی کیمین ویکیمیزین ایرهلیلهمهسینده دَیَرلی رولونوزو ایفا ائدهجکسینیز. باشاریلار اومودو ایله--Ebrahimi-amir (دانیشیق) ۱۴ سپتامبر ۲۰۱۵، ساعت ۱۶:۱۸ (UTC)
- چوْخ ساغ اوْلاسیز امیر بی. انشاالله ویکیمیز گۆنو-گۆندن قاباقلایا. --Ilğım (دانیشیق) ۱۴ سپتامبر ۲۰۱۵، ساعت ۲۱:۰۵ (UTC)
- چوْخ ساغ اوْلاسیز٬ لۆطفونوز واردیر. --Ilğım (دانیشیق) ۴ اوکتوبر ۲۰۱۵، ساعت ۱۹:۰۳ (UTC)
ایدارهچیلیق[دَییشدیر]
عزیز قارداشیم ایلغیم بی؛ منده سیزین ایدارهچیلیغیزی تبریک دئییرم. اومود ائدیرم سیزین کؤلگهییزده آذب ویکی گؤزل گونلره شاهید اولا و ترقی یولوندا بؤیوک آتدیملار آتا. بیر دونیا محبت و سئوینجله:) --علمآختار (دانیشیق) ۱۴ سپتامبر ۲۰۱۵، ساعت ۱۶:۳۶ (UTC)
- سیز عزیز یوْلداشلار ایله اؤز آنادیلیمیز اۆچون چالیشماق منه ایفتیخاردیر. محبّتلریزدن چوخ تشکّور ائدیرم :) --Ilğım (دانیشیق) ۱۴ سپتامبر ۲۰۱۵، ساعت ۲۱:۰۹ (UTC)
Gadget-HotCat.js[دَییشدیر]
سلاملار بَی. سیز ایداره چی اولاراق مدیا ویکی صفحه لرین ائدیت ائده بیلرسیز (بیزلر یوخ) لطفا بوردا بؤلمه لری آرتیرماغی راحات ائتمک اوچون مدیاویکی:Gadget-HotCat.js گجتین بوردان ویا باشقا بیر ویکی دن گؤتورن و بورایا کؤچورون. --Ebrahimi-amir (دانیشیق) ۱۵ سپتامبر ۲۰۱۵، ساعت ۰۴:۱۷ (UTC)
کؤچورندن سونرا اونلاری https://azb.wikipedia.org/wiki/%D9%85%D8%AF%DB%8C%D8%A7%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C:Gadgets-definition#Categories و https://azb.wikipedia.org/wiki/%D8%A7%D8%A4%D8%B2%D9%84:%D8%A7%D8%A8%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7 صفحه لرینده لینک وئرین. بورداکی کیمین و بورداکی کیمین. گؤرورسوز ویکیمیزه آرتیرماق اوچون بیر خئیلک یئنی آراجلار وار. اونلارین زحمتی سیزین بوینوزا دوشور. واختینیز اولاندا یاواش-یاواش یارادین و آرتیرین. سیز آرتیراندان سونرا او بیزلرین ترجیحلر صفحه میزده گؤرسه نه جکدیر و بیز اونلاری فعال ائدندن سونرا یارارلاناجاییق. درین حؤرمتله--Ebrahimi-amir (دانیشیق) ۱۵ سپتامبر ۲۰۱۵، ساعت ۰۴:۳۲ (UTC)
- . سلاملار و سایغیلار امیر بی. اوْ بیریسی آراجلاری دا آرتیرارام. سیزین دیرلی تجروبهلرینیزه چوْخ احتیاجیم اوْلاجاقدیر. حؤرمتله --Ilğım (دانیشیق) ۱۵ سپتامبر ۲۰۱۵، ساعت ۰۷:۲۷ (UTC)
- یاشا بَی. اللرینیز وار اولسون. واختینیز اولاندا حتما او ایشی گؤرون. هم ایشلری راحات ائدیر همده یئنی ایشلدنلر گلنده بورانین دورومو بارهده هانسیسا یانلیش دوشونمهیه اؤزلرینه ایجازه وئره بیلمیرلر.--Ebrahimi-amir (دانیشیق) ۱۵ سپتامبر ۲۰۱۵، ساعت ۰۷:۴۳ (UTC)
گؤزوم اۆسته قارداش. --Ilğım (دانیشیق) ۱۵ سپتامبر ۲۰۱۵، ساعت ۰۹:۵۳ (UTC)
بۇرادا باخین.--آلپ ار تونقا✉ ۱۵ سپتامبر ۲۰۱۵، ساعت ۰۹:۵۴ (UTC)
- اللرینیزه ساغلیق آلپ ار تونقا بی. یئنه هر یئرده بۇ ایشلردن اوْلسا خیدمتینیزده وارام. --Ilğım (دانیشیق) ۱۵ سپتامبر ۲۰۱۵، ساعت ۱۰:۰۸ (UTC)
اللرینیزه ساغلیق، زحمت اوْلماسا، بۇرا دا بیر باخین.--آلپ ار تونقا✉ ۱۶ سپتامبر ۲۰۱۵، ساعت ۰۹:۱۴ (UTC)
سلام، زحمت اوْلماسا، بۇرادا خریطهنی نقشه ایله دییشدیرین.--آلپ ار تونقا✉ ۱۹ سپتامبر ۲۰۱۵، ساعت ۰۹:۰۲ (UTC)
- . سلاملار بی. دیقّتینیزدن تشکۆر ائدیرم؛ یئنه هرهانسی گجتده ایشکال اولسا خبر وئرینیز. حؤرمتله --Ilğım (دانیشیق) ۱۹ سپتامبر ۲۰۱۵، ساعت ۱۷:۲۹ (UTC)
باشقا ویکیلرده اولان تصویرلری ایشلتمک[دَییشدیر]
بیلیرسیزمی باشقا ویکیلرده اولان تصویرلری نهجور ویکیمیزده ایشلدهبیلریک؟ مثلا بونو--Arslanteginghazi (دانیشیق) ۲۱ سپتامبر ۲۰۱۵، ساعت ۱۰:۲۵ (UTC)
- اینگیلیسجه ویکیده اوْلان رسیملری بونون کیمی ایشلتمک اوْلور: [[File:Strait of Gibraltar perspective.jpg|thumb|right|300px|جبل طارق بوغازی]] . باشقا ویکیلرین رسیملرینین ایشلتمگینی ایمکانسیز سانیرام؛ آنجاق یئنه آلپ ار تونقا بی و یا باشقا تجروبهلی یولداشلاریمیزدان سوروشونوز. حؤرمتله --Ilğım (دانیشیق) ۲۱ سپتامبر ۲۰۱۵، ساعت ۱۰:۴۲ (UTC)
سلام، ویکیلرده محلی یۆکلهنن فایللار تکجه اوْ ویکیده ایشلتمک اوْلار ( فارسجا استفاده منصفانه دئییرلر.) ، بیز یئرلی یؤکلهمه یوْلا تۆشونجه تکجه ویکیآمبار فایللاریندان فایدالانابیلریک.--آلپ ار تونقا✉ ۲۱ سپتامبر ۲۰۱۵، ساعت ۱۲:۱۱ (UTC)
قوْروما ایستکلری[دَییشدیر]
سلام بی، زحمت اوْلماسا بو آرشیو صفحهلرینی (۱، ۲) بۆتؤو قوْرویوب، بۇرانی یاریمقوْرومایا دییشدیرین.--آلپ ار تونقا✉ ۲۴ سپتامبر ۲۰۱۵، ساعت ۱۱:۱۳ (UTC)
سلام[دَییشدیر]
سلام ایلغیم بی نئجه سن قارداش؟ مودیریتینیز ده چوخ موبارک دیر انشالله ابزارلاردان یاخشی ایستفاده ائدرسینیز ابزارلار سیزین الینیزده بیر امانت دیر اونلاردان یاخشی استفاده ائدین بیر کسی اونلا مجازات یا دا کی عقده آچماق عوضی ایشلتمه ین بونلار تکجه و تکجه تنبیه اوچون دی و خرابکاری اوز ایشی اوچون چکیندیرمک یوخسا دوشمانچلیق وسیله سی دئییل باغیشلارسیز منده ویکیه هر دن بیر باش چکیرم سیزدن عوذر ایستیرم--Amir a57 (دانیشیق) ۲۴ سپتامبر ۲۰۱۵، ساعت ۱۴:۵۶ (UTC)
- سلام امیر قارداش چوْخ ساغ اوْلاسان. گؤزوم اۆسته٬ انشاالله همیشه ویکیمیزی دۆز یوْلدا ساخلایا بیلک. ویکیمیزین رسمی اوْلدوغوندا سیزین دَیرَلی چالیشمالاریزین چوْخ بؤیوک روْلو اوْلوب٬ سیز ایله بیرلیکده آنادیلیمیز اۆچون چالیشماغا فخر ائدیرم قارداش انشاالله وقتیز آچیلاندان سوْنرا یئنه قدیملر کیمی بیرلیکده چالیشاریق. درین حؤرمتله --Ilğım (دانیشیق) ۲۴ سپتامبر ۲۰۱۵، ساعت ۱۶:۳۸ (UTC)
منیم آدیمی یازما[دَییشدیر]
منیم آدیمی چوخ دیله گتیرمه باغیشلا کی یئنی دن سیزین خصوصی سایتیزا باش چکدیم الله امانیندا.Susan turk (دانیشیق) ۲۷ سپتامبر ۲۰۱۵، ساعت ۰۹:۴۲ (UTC)
- آیپیلر ایله دییشدیرمه ائتدیگینیز آیدیندیر. یازیلارینیزدان٬ هابئله اوْنلاردا دییشدیرمه ائتدیگینیز مقالهلردن سیزی تانیماق چتین دئییل. --Ilğım (دانیشیق) ۲۷ سپتامبر ۲۰۱۵، ساعت ۱۹:۳۹ (UTC)
شخص بیلگی قوتوسو[دَییشدیر]
یورولما بی. من شخص بیلگی قوتوسوندا بوگۆندن طرفین عکسین گؤرمورم، ایشکال مندن دیر یا ...؟--Arslanteginghazi (دانیشیق) ۲۹ سپتامبر ۲۰۱۵، ساعت ۱۴:۵۸ (UTC)
- تاسوف ایله ویکی آنبارا باغلانان عکسلرین هامیسی فیلتر اولوبدور. فاویکیده ده گؤرمک ایمکانی یوخدور.--Ebrahimi-amir (دانیشیق) ۳۰ سپتامبر ۲۰۱۵، ساعت ۰۸:۴۹ (UTC)
چوْخ ساغ اوْلون. بۇردا فیلترین سهو اۆستوندن اوْلدوغونو یازیبدیر. --Ilğım (دانیشیق) ۳۰ سپتامبر ۲۰۱۵، ساعت ۲۰:۳۰ (UTC)
Şablon[دَییشدیر]
Merhaba
- بيزده شو شابلون وار مي? شو و شو ماقاللرى بيرلشتيرمك گرك.-Potkal (دانیشیق) ۸ اوکتوبر ۲۰۱۵، ساعت ۱۹:۱۷ (UTC)
Merhaba. واردیر: {{بیرلشدیرمک}}. اوْ[۴][۵] مقالهلردهکی یازیلار قایناقسیز اوْلدوغو اۆچون سیلینه ده بیلیر. Ellerinize sağlık
--Ilğım (دانیشیق) ۸ اوکتوبر ۲۰۱۵، ساعت ۲۰:۵۶ (UTC)
- بير ده شو شابلون وار مي سويلرسنيز ممنون اولوروم.--Potkal (دانیشیق) ۱۱ اوکتوبر ۲۰۱۵، ساعت ۱۳:۳۸ (UTC)
بؤلمه آرتیرماق[دَییشدیر]
سلاملار حؤرمتلی ایلغیم بَی. هر شئی دن اؤنجه دَیَرلی زحمتلرینیز اوچون تشکورلر. بؤلمه آرتیرماق گجتی دوز ایشله میر. قئید ائت و یا تامام گؤرسهنیر آنجاق ایشله میر. اینترده وورورسان ایشلهمیر. عکسینه واز گئچ یاخشی ایشلهییر! بیر باخین گؤرون نهییندندیر. حؤرمتله--Ebrahimi-amir (دانیشیق) ۱۱ اوکتوبر ۲۰۱۵، ساعت ۱۵:۰۰ (UTC)
- اوبیری ویکیلره ده باخدیم یازیلاری چوخ قیسادیرلار. بیزینکینده هارداسا بیر یانلیشلیق واردیر. شاید بعضی شئیلر ایکی قات کوپی اولوبدور.
- https://en.wikipedia.org/wiki/MediaWiki:Gadget-HotCat.js
- https://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%85%D8%AF%DB%8C%D8%A7%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C:Gadget-HotCat.js
حؤرمتله--Ebrahimi-amir (دانیشیق) ۱۱ اوکتوبر ۲۰۱۵، ساعت ۱۵:۴۹ (UTC)
- . چوْخ ساغ اوْلاسینیز امیر بی. دییشدیرلدی٬ یئنه ایشکالی اوْلسا خیدمتینیزده وارام. حؤرمتله --Ilğım (دانیشیق) ۱۱ اوکتوبر ۲۰۱۵، ساعت ۱۷:۰۹ (UTC)
- یاشا بَی. ایشلهدی.--Ebrahimi-amir (دانیشیق) ۱۱ اوکتوبر ۲۰۱۵، ساعت ۱۷:۲۲ (UTC)


text:
ژاپون دیلی
ژاپون دیلی — دوْغو آسیا دیللریندن بیری، ۱۲۵میلیون اینسان طرفیندن دانیشیلان و ژاپونون میلّی دیلی. ژاپون دیل عایلهسیندن ساییلیر، آیری دیللرله خوصوصاً کوره دیللری ایله قوْهوملوغو واردیر. بۇ دیلین تاریخدن قاباق دؤنمیندن چوْخ آز بیلگی الدهدیر. میلاددان قاباق ۳-جۆ یۆزایللردن قالان چینلی سندلر بیر نئچه ژاپونجا کلمهنی ثبت ائدیب، آمّا اعتیبارلی سندلر میلاددان اؤنجه ۸-جی عصرلره قدر گؤزه دَیمهایر. ژاپونجا چین دیلی ایله بیر عائیلهدن اوْلمامادیغینا رغماً چوْخلو چینجه کاراکترلر یازی سیستمینده ایشلهنیر و سؤزجوک وارلیغینین بؤیوک پایی چین دیلیندن آلینیبدیر. کانجی (چینجه) کاراکترلرین یانیندا، ژاپون یازی سیستمی ایکی هجالی حرفلردن، هیراقانا و کاتاکانادان دا فایدالانیر. لاتین حرفلری محدود وضعده عوموماً قیسا آدلاردا ایشلهنیر، سایی سیستمینده ده عرب ساییلاری، اسکی چین ساییلارینین یانیندا ایشلهنیر. ژاپونجانین جۆمله فوْرماسی فاعیل، مفعول، فعلدیر.
- ^ Japanese at Ethnologue - 18th ed., 2015


text:
ایراندا تورک دیلینین یاییم دایرهسی
حسن راشدی 20 بهمن ۱۳۹۴
آچیقلاما : بو مقاله ایلک دفعه یئنی” وارلیق ” درگیسینین ایکینجی نومرهسینده ( پاییز 1394) چاپ اولموشدور
ایران کثیرالمله بیر اؤلکه اولاراق بورادا یاشایان اینسانلار چئشیتلی دیل و لهجه لرده دانیشیرلار ؛ لاکین بو اؤلکهده ان چوخ دانیشیلان دیل تورکجه ایله فارسجادیر .
فارس دیلی ایرانین رسمی ، دولتی و تحصیل دیلی اولدوقدا بو دیلین استفاده دایرهسی گونوگوندن گئنیشلنمکده و فارس اولمایان باشقا دیللرین دانیشیلما و استفاده مئیدانی هرگون او بیریسی گونه نسبت دارالماقدادیر .
کئچمیشده دیل یالنیز ارتباط واسطهسی کیمی اولسادا میلادی 19 جو یوز ایللیگین سونلاری و 20 جی یوز ایللگین اوللریندن دیل و اونون کئچمیش و معاصیر ادبیات و مدنیّتی او دیلده دانیشان میلّتین هویتی و کیملیگی کیمی اؤزنو گؤسترمیشدیر .
1309 جو هجری شمسی ایلیندن و رضاخانین دستوری ایله ایراندا عموم تحصیل دیلی یالنیز فارس دیلی اعلان و باشقا دیللرین مکتب – مدرسه لرده تحصیلی یاساق اولدوقدا فارس دیلی ایران چرچیوهسینده داها چوخ گئنیشلنمهیه و گلیشمهیه باشلامیش و باشقا دیللر، اؤزللیکله آذربایجان تورکجهسینین رسمی دایره لرده و رسمی سندلرده استفاده اولماماسی و حتی ابتدایی مکتبلرده و درس زامانی فارسجا بیلمهین کیچیک اوشاقلارین طرفیندن دانیشیلماسی یاساق اولاراق دانیشانلارا جزا وئریلمهسی بو دیلین استفاده دایرهسینی دارالتماغا طرف گتیریب چیخارمیشدیر.
1335 جی هجری شمسی ایلدن ایندیه قدَر ایراندا هر ۱۰ ایلدن بیر توتولان رسمی دؤلت ساییمیندا بو اؤلکهده یاشایان اینسانلارین آیلیق گلیریندن توتدو ، نه قدَر ساوادلارینین اولماسی ، یاشادیقلاری مسکنین صاحیبی و یا مستاجری اولمالاری ، یاشایش و بهداشت هزینهلری ، کند اهالیسینین اکین یئرلرینین مساحتی ، مال – حیوانلارینین تعدادی و باشقا موضوعلار اوزهرینده آمار مامورلاری طرفیندن اهالیدن سورغولار اولدوغو زامان (1) اونلاردان نه دیلده دانیشدیقلاری و آتا – آنالارینین دیللری نین نه اولدوغوندان هئچ زامان سوروشولمادیغینا گؤره ایراندا دانیشیلان دیللرین سایی رسمی ساییمدا و دؤلت آماریندا بللی اولمامیشدیر .
لاکین فارس دیلی رسمی و دؤلت دیلی اولدوقدا و تهران و کرج کیمی شهرلرینی داها چوخ فارس دیللی شهر حساب ائتدیگیمیزده ۱۳۷۲ جی ایل بهمن آییندا تبریزین ” فروغ آزادی ” روزنامهسی تهرانین ” همشهری ” روزنامه سینین یازدیغینا استناد ائدهرک یازمیشدیر :
” تهرانین ۳/۵ ( بئشدن اوچ ) اهالیسی تورکدور و اؤلکه نفوسونون [ایرانین] ۳/۷ ( یئددی دن اوچو ) تورک دیللی دیر ” .
عین حالدا دوکتور علی اکبر صالحی کئچمیش رئیس جمهور محمود احمدی نژادین خارجی ایشلر وزیری ۱۳۹۰-جی ایل و دی آیینین ۲۸ ینده تورکیه سَفَرینده اؤز مسلکداشی اولان و تورکیه نین ایندیکی باش وزیری و او زامانکی خارجی ایشلر وزیری اولان احمد داوود اوغلو ایله گؤروشونده دئمیشدیر :
” ایکی اؤلکهنین [ ایرانلا تورکیه نین ] ارتباطی چوخ یاخشی دیر و ایرانین %۴۰ (یوزده قیرخ) یاخین نفوسو تورکجه دانیشیرلار ، بو مسئله ایکی اؤلکه آراسیندا گوجلو ارتباط یاراتماغا یاخشی سبب دیر .” (2)
محرم پور باقر ” توپلومسال بیلیملری ” (علوم اجتماعی، گرایش جامعه شناسی) اوزره یوکسک لیسانس اؤیرهنجیسی اولدوغو زامان اؤز تئزینی ” تهران تورکلرینین کیملیک دورومو ” اوزهرینده یازمیش و 1391 جی هجری شمسی ایلینین قیش موسمینده اوندان مدافعه ائتمیش و یوکسک قیمت ایله قبول اولموشدور .
محرم پور باقر بو تئزینده یازیر :
” اؤلکهده [ ایراندا] مهاجر یوللایان اوستانلارا دقت ائتمیش اولساق ، ماراقلی دیر کی ، چئشیتلی سیاسی، اجتماعی ، جغرافیایی ، اؤزللیکله اقتصادی دلیللره گؤره تهران مهاجرلرینین %20 ( یوزده ایگیرمیسینی ) یالنیز شرقی آذربایجان اوستانینین مهاجرلری تشکیل ائدیرلر.
سون 50 ایل ایچینده هر ایل تهرانا ان چوخ مهاجرت ائدن اینسانلار شرقی آذربایجان اوستانیندان اولموش و بو مهاجرلرین سایی 1345 جی ایلده تقریبا 101مین نفردن 1365 جی ایلده 224 مین نفره یوکسلمیش و نهایتده 1385 جی ایل و اردبیل اوستانی شرقی آذربایجان اوستانیندان آیریلیب مستقل اوستان اولاندان سونرا بو رقم 153 مین نفر اولموشدور ، یعنی ایران اوستانلاری آراسیندا شرقی آذربایجان ان چوخ مهاجر یوللایان اوستانا چئوریلمیش و بیرینجی یئری قازانمیشدیر ! ”
ایرانین ” ثبت احوال ” ادارهسی هر ایل مهاجرت مسئلهسی ایله باغلی بوتون اوستانلاردان مهاجرت ائدن اینسانلارین سایینی اعلان ائدیر ؛ بو ادارهنین وئردیگی 1388جی هجری شمسی ایل بیلگیسی اساسیندا شرقی آذربایجان اوستانیندا یالنیز تبریز ، عجب شیر و اسکو شهرستانلارینی استثنا ائدهرک بو ایالتین باشقا شهرستانلاری مهاجر یوللایان شهرستانلار اولموشلار .(3)
بو بیلگی اساسیندا 1388 جی ایل ، میانا شهرستانی (شهر ، بخش و کندلری) 40 مین 44 نفر ، سراب شهرستانی 35 مین 563 نفر و بوستانآباد شهرستانی 26مین 828 نفر ایله اوستانین ان چوخ مهاجر یوللایان شهرستانلارینی تشکیل ائتمیشلر(4).
ایرانین 1365 جی ایل رسمی دؤلت ساییمی اساسیندا شرقی آذربایجان اوستانینا 39 مین نفر حدودوندا مهاجر گلمیش و اونون قارشیسیندا 260 مین نفر حدودوندا بو اوستاندان مهاجرت ائتمیشلر و بو اوستانین مهاجرت جدولی منفی 2۲0 مین نفردن چوخ اولموشدور .
عین حالدا ایرانین آمار ادارهسینین وئردیگی بیلگی یه گؤره 1385 جی ایل شرقی آذربایجان اوستانینین مهاجرت جدولی منفی 250 مین نفر اولموش و مهاجرت باخیمیندان ایران اوستانلارینین ان باشیندا دایانمیشدیر . ماراقلیدیر بو اوستاندان مهاجرت ائدنلرین بؤیوک بیر بؤلومو تهران شهری و اونون اطراف شهرجیکلرینه کؤچموشلر .
مهاجرت باخیمدان ، 1385جی ایلده ایکینجی روتبهنی اردبیل اوستانی و اوچونجو روتبهنی کند ساکینلرینین یوزده81 نی (%81) و اوستان ساکینلرینین یوزده 59 نی (% 59) تورک دیللیلر تشکیل ائدن همدان اوستانی (5)، دؤردونجو روتبهنی غربی آذربایجان و نهایتده آمار ادارهسینین مختلیف ساییملاری اساسیندا بئشیجی روتبهنیده تورک دیللی زنجان اوستانی قازانمیشدیر!”(6)
بو گون ایرانین سیاسی سرحد چرچیوهسینده تورک دیللی اینسانلارین یاشادیغی یئرلر ، آدلارینی چکدیگیمیز و ان چوخ مهاجر یوللایان اوستانلار سیراسیندا دایانان شرقی و غربی آذربایجان ، اردبیل، زنجان و همدان اوستانلاریندان علاوه قزوین ، مرکزی (اراک) ، البرز (کرج) اوستانلارینین شهر و کندلرینده و یاپیشیقلی بیر اراضیده اکثریت حالدا یاشایان تورکلردن علاوه بؤیوک ، اؤزل و کثیرالقوم شهر اولان تهران شهری و اطراف شهرجیکلر ، قوم (قم) اوستانی، اصفهان اوستانینین فریدن منطقه سی ، چهارمحال و بختیاری اوستانین نین “سامان” آدلی شهر و کندلری ، فارس اوستانینین قشقایی ائللری ، گولوستان اوستانینین بؤیوک بیر حیصهسی یعنی تورکمنلر ، شمالی خوراسان اوستانینین اکثر شهر و کندلری ، ایرانین شمال شهرلریندن حساب اولاراق یئرلی ساکینلرینین مطلق اکثریتی تورک دیللی اولان لاکین گیلان اوستانیندا یئرلهشن آستارا و هشتپر شهرلری ، کرمان و حتی بوشِهر کیمی شهرلرین اؤنملی شهر و کند اهالی ساکینلرینین دانیشدیقلاری دیل آذربایجان تورکجه سی ، قشقایی ، تورکمن و خوراسان تورکجهسی دیر .
هله آد آپاردیغیمیز بو اوستان و شهرلردن علاوه چوخلو آذربایجانلیلار و باشقا تورک دیللی اینسانلار ایشلری ایله باغلی ایرانین بوتون شهرلرینده ، حتی سیستان و بلوچستان اوستانیندا بئله چوخلو سایدا یاشاماقدادیرلار .
بوگون ایران اؤلکهسینین سیاسی سینیرلاری ایچینده یئرلهشن و تورک دیلینین آذربایجان لهجهسینده دانیشانلارین اراضی محدودهسی تاریخی آذربایجان محدودهسیندن فرقلی دئییلدیر؛ تاریخی آذربایجانین سینیری ۳۵۲ هجری قمری و یا باشقا سؤزله دئسَک ۱۰۸۴ ایل بوندان قاباق و ایلک دری دیلینده یازیلمیش ” بلعمی ” تاریخینده گونئیدن ” همدان ” شهریندن توتاراق ابهَر- زنجانی کئچیب قوزئیده بو گونکو آذربایجان جمهوریّتینین قوزئی دوغوسوندا ( شمال شرقینده ) یئرلهشن داغستان مختار جمهوریّتینین “دربند ” شهرینه قدر اوزانیردیسا (7) بو گونده بو اراضی محدودهسینده تورک دیللی و آذربایجان هویتلی اینسانلار یاشاماقدادیرلار .
دئمهلی سیاسی سینیرلار مختلیف تاریخی حادثهلر نتیجه سینده دگیشیرسه ائتنیکی و فرهنگی سینیرلار اؤز سرحدلرینی ساخلاماقدادیر. طبیعی کی، قوزئی آذربایجان مستقل اولدوقدا اونون بوگونکو سیاسی سینیرلاریدا بللی دیر ، بیزیم هدفیمیز ایران چرچیوه سینده و تورک دیلینده دانیشان اینسانلارین یاشادیقلاری منطقهلرین محدودهسینی گؤسترمکدیر.
ایرانین سیاسی سینیرلاری چرچیوهسینده ، تورک دیللی اینسانلارین یاشادیقلاری اراضی محدودهسینی تعیین ائتمک اوچون معین فاکتورلاری نظرده آلماق لازیمدیر ، بو فاکتورلارین ان اؤنملیسی ائتنیک فاکتورودور .
یعنی رضاخان حاکمیت باشینا گلمهمیشدن قاباق و آسیمیلاسیون سیاستی فارس اولمایان و ایران چرچیوهسینده یاشایان ائتنیکلر علیهینه یورودولمهدن اؤنجه اکثریتی تورک دیلینده دانیشان و یاپیشیقلی اراضینی تشکیل ائدن منطقهلر آذربایجان اراضیسی ساییلیردی .
۱۲۸۵ جی هجری شمسی ایلده مشروطه حکومتی برقرار اولدوقدان سونرا ” ایالتلر و ولایتلر ” قانونو اجرایا گئتدیکده ایران دؤرد ایالت و ۱۲ ولایته بؤلوندو ؛ ایالت لردن تشکیل تاپان بؤلگهلر بونلار ایدی :
۱ – آذربایجان ۲ – فارس و بنادر ۳ – خراسان و سیستان ۴ – کرمان و بلوچستان
بو بؤلگوده آذربایجان ایالتی مهم ایالتلرین بیری ساییلاراق ایرانین شمال غرب و مرکز منطقهلرینی اؤز ایچینه آلیردی.
رضاخان زامانیندا و ۱۳۱۶ جی هجری شمسی ایل ، ایران مملکتی بیرینجیدن توتدو اونونجویا قَدَر ۱۰ آدسیز اوستانلارا بؤلوندو ، بو بؤلگوده تبریز اوچونجو و اورمیه دؤردونجو اوستانین مرکزلری اولدو ؛ بونونلا بئله اردبیل ، زنجان ، قزوین ، همدان و ساوه شهرلری تبریز مرکزلی اولان اوچونجو اوستاندا یئرلهشیردی.
بو گونده ایراندا تورک دیللی اراضیلری تانیماق اوچون شهرلر یوخ ، شهرلر اطرافیندا و منطقه کندلرینده یاشایانلارین دانیشدیقلاری دیل اساس توتولمالی دیر ، چونکو ائتنیکی سرحد شهرلرده ( همدان ، اراک ، ساوه ، تهران ، کرج ، قزوین کیمی ) آسیمیلاسیون پروسسهسی گوجلو اولدوقدا اطراف کندلردن کؤچوب بو شهرلرده یاشایان و تورک عائلهلریندن دونیایا گلیب آنا دیللری یئرینه داها چوخ رسمی و تحصیل دیلی اولان فارس دیلینده دانیشانلارین سایی گونو گوندن آرتدیقدا حقیقی ائتنیک محدودهسی سرحد شهرلرده بللی دئییلدیر.
منجه ۱۳۲۸-۱۳29 جی هجری شمسی ایلینده ایرانین ” ستاد ارتش ” نشریاتی طرفیندن و ایرانین سابق ” ارتش ستادی نین جغرافیایی دایره ” سی نین رئیسی ژنرال حسینعلی رزم آرا نین چالیشماسی ایله چاپ اولان “فرهنگ جغرافیایی ایران ” ( آبادیها ) آدلی مجموعهنی قایناق سئچیب ۱۳۵۱ جی هجری شمسی ایل مرداد آییندا دوکتور محمود پناهیان ( تبریزی ) طرفیندن خارجده چاپ اولان ۴ جیلدلیک ” فرهنگ جغرافیایی ترکان ایران زمین ” آدلی (8) کیتابین، گونئی آذربایجان و ایرانین باشقا بؤلگه لرینده یاشایان تورک لرین یاشادیقلاری یئرلرینین محدودهسینی تعیین ائتمکده اؤنملی رولو اولا بیلر . چونکو باشقا قایناقلارلا مقایسه اولدوقدا بو مجموعه ارتش طرفیندن حاضیرلانیب بو سیستیمده استفادهیه وئریلدیگی اوچون یقین کی، امنیّتی جهتدن دوزگون بیلگییه مالیک اولماسی اساس توتولموشدور .
بو مجموعهده بو گون کوردوستان اوستانیندا یئرلهشَن بیجار شهرینین ۱۳۵ ، همدان شهرینین ۴۵۲، اراک شهرینین ۳۳۴ ، ساوه شهرینین ۲۲۴، قزوین شهرینین ۴۴۱ و تهران شهرینین ۲۰۹ کندینده یاشایانلار تورک دیللیدیرلر ؛ بو بیر حالدادیر کی ، مرکزی آذربایجان شهرلریندن اولان و تورک دیلیندن باشقا آیری بیر دیلده دانیشان کند اهالیسی اولمایان سراب شهرینین ۱۷۸، میانا شهرینین ۲۸۹ و خیاو (مشکین شهر ) شهرینین ۳۲۷ کندی وار.(9)
یعنی قوزئی جهتی داش ماکی – بازرگان شهرلری و موغان تارلالاریندان توتوب اردبیل ، تبریز ، اورمو ، زنجان شهرلرینی کئچیب گونئی سینیرلاری بیجار، همدان ، اراک و ساوهدن توتدو گونئی دوغودان تهران ، کرج و قزوین شهرلریندن داوام ائدیب بو گونده اهالیسی تام تورک دیلینده دانیشان منجیل شهرینی کئچیب شرقدن گیلان اوستانیندا یئرلهشن رضوانشهر ، هشتپر – آستارا شهرلری آذربایجان تورکجهسینده دانیشان اینسانلارین یاشادیقلاری یاپیشیقلی اراضی تاریخی آذربایجان اراضیسی آدلانیر .
تاریخی آذربایجان اراضیسی اسکندر حاکمیتیندن بو گونه کیمی مشخص بیر چرچیوه ده و معیّن بیر جغرافیادا و چوخ دگیشمهدن قورونوب ساخلانیلمیشدیر . اسلام حاکمیتی عرفه سینده گونئیدن همدان شهریندن توتوب قوزئیدن خَزَرلر دربندینه قدر اوزانان اراضییه آذربایجان دئییلمیشدیر .
۳۵۲ هجری قمری ایلینده ایلک فارس ( دری ) دیلینده یازیلان ” بلعمی ” تاریخ کیتابیندا آذربایجان محدوده سی ” خبر گشادن آذربایگان و دربند خزران ” آدی آلتیندا بئله گؤستریلمیشدیر:
” …همدان سرحددیندن توتوب ، اَبهَر و زنگان شهرلریندن کئچیب سونو خَزَرلر “دربند” ینه چاتان اراضی ایچینده نه قَدَر شهر وارسا آذربایجان شهرلری آدلانیر .” (10)
حمداله مستوفی قزوینی ( ۶۸۰-۷۵۰ هجری قمری ) “نزهت القلوب” کیتابیندا آذربایجان محدودهسینی بئله یازیر :
” آذربایجان دوققوز توماندیر و ایگیرمی یئددی شهری وار ، مملکتین اکثر بؤلگهلرینده هاوا سویوق یالنیز بعضی بؤلگهلرینده ملایم دیر ، اونون حدودو عراق عجم [ بوگونکو اراک ، خمین ، اصفهان منطقه لری ] ،موغان ، گورجوستان ، ارمن و کوردوستان بؤلگهلرینه یاپیشیر ؛ اوزونلوغو ” باکویه “دن خلخالا قَدَر ۹۵ آغاج (فرسخ) و ائنی ” بجروان ” دان [ آراز چایی گونئیینده و موغان بؤلگه سینده یئرله شن اسکی شهرلردن ] ” سیپان ” [ بوگونکو تورکیه نین وان گؤلونون قوزئیینده ] شهرینه قَدَر ۵۵ آغاج دیر. (11)
پییترو دله واله (۱۵۸۶ – ۱۶۵۲ میلادی) ایتالیالی سیاح ، ۱۶۱۵ جی میلادی ایلیندن شاه عباس دربارینا گلمیش و ۶ ایل صفوی دربایندا قالمیشدیر ؛ او ، شاه عباس اوردوسو ایله بیرلیکده مازندراندان قزوین شهرینه گلدیکی زامان یول اوستونده ” فیروز کوه ” شهرینه چاتدیقدا سونرالار اؤز دوستو ” م. اسکیاپینو”ا یازدیغی مکتوبوندا بئله ایضاح ائدیر :
” … فیروز کوه مثلث شکیلده اولاراق اوچ ایالتین سینیریدیر ؛ یعنی اونون بیر طرفینده عراق [سیاحین منظورو عراق عجم و یا همان اراک، خمین، اصفهان منطقه سی دیر ] و باشقا طرفینده مازندران دایانیر ، اگر یانیلماسام اسکی آذربایجان سرحدّیده بورادان قزوین شهرینه طرف گئدن یولدان باشلانیر ……بو یوللار چوخ اوچوروم و خطرلیدیر ، بو داغلیق منطقه منجه آذربایجاندیر و یا آذربایجان سرحدّیدیر … داغلیق منطقهدن و چوخلو کند و قصبهلردن کئچندن سونرا ” گیلیارد” آدلی بؤیوک بیر کنده چاتیب اوچ ساعات اورادا استراحت ائتدیک و گون چیخان کیمی داش کؤرپوسوندن ” جاجرود ” چایینا چاتدیق … بالاخره ۱۰-۱۲ آغاج داها یول گئدیب چهارشنبه گونو ژوئن آیینین آلتیسیندا [ ۱۶۱۵ میلادی ] آرغین – یورغون تهران شهرینه چاتدیق.”
او سفرنامهسینین داوامیندا و قزوین شهرینه چاتدیقدان سونرا یازیر :
“… ایتالیالیلارین یانلیشجا دئدیکلری ” کازبین ” شهری یوخ ، قزوین شهری بؤیوک شهردیر و امپراتورون پایتختی و آذربایجانین بؤیوک بیر حیصهسیدیر …” (12)
بو تاریخی فاکتدا حتی آذربایجانین جنوب شرق سینیری و یا باشقا سؤزله دئسَک تورکلرین یاشادیقلاری یاپیشیقلی بوتوو اراضیسی بوگونکو تهران شهرینیده کئچیب فیروزکوه شهرینه قدر اوزانیر ، چونکو دوکتور پناهیانین ۴ جیلدلیک ” فرهنگ جغرافیایی ترکان ایران زمین ” کیتابیندادا تهران شهری نین ۲۰۹ کندی او جملهدن رودهن – بومهن منطقه لری تورک دیللی اولدوقدان علاوه تهرانین شرق طرفینده یئرلهشن دماوند شهرینینده ۲۸ کندی تورک دیللی دیر.
تورکلرین ایران سینیرلاری ایچینده یاشادیقلاری کندلرین بوتون مشخصاتی ، او جمله دن : کندین آدی ، نفوس تعدادی ، دیللرینین تورک، و یا تورک – فارس اولماسی ( تورکلرله فارسلارین بیر کندده یاشامالاری و یا تورکلرین فارسجا دانیشا بیلدیکلری) ، اهالی نین معیشت طرزی ، مذهبلری ، سولارینین نئجه تامین اولماسی ، اکین نوعلاری ، هاواسینین ایستی و یا سویوق اولماسی، یولونون اسفالت، قوم و یا تورپاق اولماسی ، ماشین گئدن و یا مالیولو اولماسی ، اصلی جاده ایله نه قدر فاصلهسی ، هانسی قصبه و شهره تابع اولماسی و باشقا مشخصه لری دقّتله آدینی چکدیگیمیز ” فرهنگ جغرافیایی ترکان ایران زمین ” کیتابیندا چوخ دقیق شکیلده آراشدیریلاراق وئریلمیشدیر.
مثلا 1328- 29هجری شمسی ایلینده تهران کندلریندن ساییلاراق بو گون تهران شهرینین محله لریندن بیری حساب اولان ” مجیدیه” کندینین مشخصاتی بو کیتابدا بئله آچیقلانمیشدیر :
” مجیدیه ” – ده ، جز بخش شمیران شهرستان تهران ، 8 کیلومتر جنوب خاور تجریش ، دامنه – سردسیر ، سکنه 120 [نفر] ، [مذهب ] شیعه ، [زبان] فارسی ، ترکی ؛ آب از قنات ، شغل : کارگری در کارخانه آبجو سازی ، تلفن و برق دارد ، کارخانه آبجو سازی مجیدیه در این محل و کارگران این کارخانه جزء سکنه این ده منظور شد . راه ماشین رو است .(13 )
( ” مجیدیه ” – کند ، تهران شهرینین شمیران بخشینه [قصبه سینه]باغلی، تجریشین 8 کیلومتر گونئی دوغوسو، [داغ] اتهیی، سویوقلوق ، 120[نفر] ساکینلی، شیعه[مذهبلی ]، [دیل] فارسجا، تورکجه، سویو، قناتدان ،ایش: آبجو ( آرپاسویو- بیره) کارخاناسی ایشچیسی، تئلفون و الکتریک ایشیغی وار……یول، ماشین گئدَن.)
بو کیتابدا ایرانین بوتون منطقهلرینده تورک دیللی کندلرین آدلاری بوتون مشخصه لری و نفوس سایلاری ایله بیرلیکده وئریلیب . بو کتابین دؤردونجو و سونونجو جیلدینده یازیلیب :
ایرانین باشاباشیندا 10119 ( اون مین یوز اون دوققوز ) تورک ساکینلی کندینده ، 5,184,847 نفر ( بئش میلیون یوزسکسن دؤرد مین سگگیزیوز قیرخ یئددی ) نفر یاشاییر .
بیز بو مقالهده 6353 شرقی و غربی آذربایجان ، اردبیل و زنجان اوستانلاری کندلرینی استثنا ائده رک باشقا اوستانلارین شهرلرینده یئرلهشن تورک دیللی کندلرین تعدادلارینی بو کیتابین سونوندا گلدیکی کیمی بورادا گتیرمکله مقالهمیزه سون قویوب ایرانین یالنیز سیستان- بلوچستان اوستانیندان باشقا ، آیری اوستانلارینین تقریبا هامیسیندا تورک اینسانلارینین یوز ایللر و بلکهده مین ایللر بویو اؤز کندلرینده یاشادیقلارینی گؤز قاباغیندا سَرگیلهمک ایستهییریک.
شهرستانآدی تورک دیللی کند تعدادی شهرستان آدی تورک دیللی کند تعدادی
…………….. ……………….. ……………… ………………….
تهران 209 کند شهرضا 19 کند
قزوین 441 // شهرکرد 30 //
اراک 334 // فریدن 82 //
ساوه 224 // بیجار 135 //
دماوند 28 // تویسرکان 9 //
قم 17 // شاه آباد[اسلام آباد] 2 //
محلات 12 // کرمانشاه 8 //
طوالش (هشتپر ) 68 // همدان 452 //
رشت 39 // اهواز 5 //
بندر انزلی 10 // خرم آباد 65 //
فومن 4 // آباده 65 //
لاهیجان 4 // بوشهر 57 //
آمل 2 // شیراز 29 //
ساری 7 // فسا 47 //
شاهرود 15 // فیروزآباد (فارس) 12 //
گرگان 107 // کازرون 53 //
نوشهر 1 // سیرجان (14) 4 //
سنندج 83 // درگز 99 //
اصفهان 7 // سبزوار 109 //
لار 10 // بجنورد 193 //
مشهد 25 // قوچان 330 //
نیشابور 46 //
بو کندلرین نفوس سایی و باشقا یاشاییش امکانلاری حاقدا ( اکینلری ، مالدارلیق و ….) مکمّل بیلگی بو کیتابدا خیردالیقلاری ایله وئریلمیشدیر.
سون
………………………………………………………………………………………………………………..
(1 ) “سالنامه آماری کشور ” 1369 جو ایل ، انتشار تاریخی : دی آیی 1370 چاپ : ” چاپخانه مرکز آمار ایران ” و باشقا ایللرین آمار کیتابی
(2) پایگاه اطلاع رسانی دولت ، خبر کُدو : ۲۱۰۷۱۵ ، مخایره زامانی : ۲۸دی/۱۳۹۰ ساعت ۱۶:۳۹
(3) نصرنیوز، 1390 جی ایل
(4) همان قایناق
(5) 1389 جو هجری شمسی ایل ساییمی؛ مسئول اورگان: ” شورای فرهنگ عمومی ” “همدان ” اوستان آماری
(6) 1390 جی ایلین مهاجرت ساییمی چوخ قاریشق و احتملا آذربایجان شهرلرینین مهاجر ساییسینی آز گؤسترمک اوچون اولموشدور . بو تناقض ” مرکز آمار ایران ” سیته سینده مشاهده اولور.
“(7) فرهنگ جغرافیایی ترکان ایران زمین ” دوکتور محمود پناهیان ، بیرینجی جیلد ، ۵ جی صحیفه ( مقدمه ) ، چاپ ایلی مرداد آیی ۱۳۵۱ هجری شمسی (منبع تحقیق ” فرهنگ جغرافیایی ایران از انتشارات ستاد ارتش ، سال ۱۳۲۸ – ۱۳۳۲)
” آذربایجان در سیر تاریخ ایران ” ، رحیم رئیس نیا ، اوچونجو جیلد ، ص ۳۶۵ ، چاپ تاریخی ۱۳۷۹ شمسی ، انتشارات مبنا / تاریخ نامه ، بیرینجی جیلد ، ص ۵۲۹
(8) “فرهنگ جغرافیایی ترکان ایران زمین ” دوکتور محمود پناهیان ، بیرینجی جیلد ، ۵ جی صحیفه ( مقدمه )
(9) “فرهنگ جغرافیایی ترکان ایران زمین ” دوکتور محمود پناهیان ، دؤردونجو جیلد ، مرداد آیی ۱۳۵۱ هجری شمسی ۳۷2 جی صحیفه
” (10) آذربایجان در سیر تاریخ ایران ” ، رحیم رئیس نیا ، اوچونجو جیلد ، ص ۳۶۵ ، چاپ تاریخی ۱۳۷۹ شمسی ، انتشارات مبنا / تاریخ نامه ، بیرینجی جیلد ، ص ۵۲۹
، “(11) ” نزهت القلوب ” ص : 75 مؤلف : حمداله مستوفی ، گای لیسترنج ” تلاشی ایله تهراندا ” دنیای کتاب ” نشریاتی طرفیندن ۱۳۶۲ جی ایل نشر ائدیلمیشدیر .
(12) پییترو دله واله سفرنامه سی ، فارسجایا ترجمه محمود بهفروزی بیریجی جیلد ۷۰۴ ، ۷۰۵، 709 جو صحیفه ، چاپ ایلی 1380 شمسی تهران ، قطره نشریاتی
(13) ” فرهنگ جغرافیایی ترکان ایران زمین ” بیریجی جیلد، 40 جی صحیفه
(14) رضاخان دؤرونده چاپ اولان “جغرافیای انسانی ” آدلی کیتابدا کرمان اوستانینین پیچاقچی و افشار ائللری نین تورک دیللی نفوسو بو رادا گلن سایدان داها چوخ گؤستریلمیشدیر ؛ بو او معنادیر کی، بورادا یاشایان تورکلر بو مدت ایچینده شهرلره کؤچموش و اقلیت حالیندا اولدوقلاری اوچون فارس دیللی کرمان شهری و باشقا شهرلرده فارسلاشمیش و یا فارسلاشماقدادیرلار .. http://yurddash.arzublog.com/post/69112


text:
گنجلرین شنبه مطالعهسی اوچون
کرد سیاسی مهاجرلرینین باکی و مسکو مرکزلری آراسیندا اختلافلار.
مؤلف: جمیل
حسنلی
چئویرن: علی
قبادیانی
آذربایجان دموکرات فرقهسینین مرکزی کمیتهسینین اوچونجو کونفرانسیندا آذربایجان دموکراتلاری ایله کردستان دموکرات پارتیاسی (کردستان دموکرات پارتیسی)
آراسیندا بیر سیرا اختلافلار میدانا چیخدی.
کرد دموکرا تلارینین باشچیسی رحیم قاضی ۱۹۶۰ نجی ایلین مارس آیینین ۶ دا کونفرانسین ایشیندن و غلام یحیی دانشیانین حرکتلریندن، کونفرانسدا اؤزونون و کردلرین تحقیر ائدیلمهسیندن آذربایجان کمونیست پارتیاسی مرکزی کمیتهسینه ۹ صفحهلیک شکایت گؤندردی.
او، یازیردی:
«کونفرانسدا منیم علیهیمه چیخیش ائدن یولداشلارین بعضیلری یالنیز منی دگیل، منیم هلاک اولموش قارداشیمی و عمومیتله کرد خلقینین شرفینی تحقیر ائتدیلر. بو چیخیشلار ملّتچیلیک کاراکتری داشیییر و هئچ وجهله بیزیم واحد پارتیا یاراتماق، ایرانین بوتون دموکراتیک قوهلرینین فعالیّت بیرلیگینی محکملندیرمک کیمی گوندهلیک شعارلاریمیزا اویغون گلمیر.
مثلاً، یولداش اصلانی دئدی:
«آذربایجانلیلارا حمایه گرهک دگیل، بیز اؤزوموز اؤزوموزو اداره ائده بیلهریک...قاضی کیمدیر؟ عمومیتله کردستاندا هئچ کیم اونون فامیلیاسینی تانیمیر...»
یولداش چشمآذر دئدی:
«قاضی فئودال عائلهسیندن چیخیب، اوندان نئجه خادم اولا بیلر...؟ بو سؤزلری ائشیدن یولداش دانشیان سوسدو، ایرانین مترقّی قوّهلرینین بیرلیگینی تأمین ائتمگه «جهد» ائدن یولداش سوسدو.»
رحیم قاضی هله آذربایجان دموکرات فرقهسینین ایکینجی کونفرانسینداکی چیخیشیندا کرد کادرلاریندان ثمرهلی استفاده ائدیلمهمهسیندن ناراضیلیق ائتمیشدی و اقتصاد علملری نامزدی، «آذربایجان»
قزئتینین
رداکتورونون معاونی علی گلاویژی نظرده توتاراق بیلدیرمیشدی کی، آذربایجان سووئت سوسیالیست رسپوبلیکاسی علملر
آکادمیاسینین
اقتصادیات بؤلمهسینده بیر اقتصاد علملری نامزدینی صابرین «هوپهوپنامه»
کتابی حقّینده ایش یازماغا مجبور ائدیرلر.
آذربایجان دموکرات فرقهسینین مرکزی کمیتهسی رهبرلیگی ایله یاناشی آذربایجانداکی کرد دموکراتیک پارتیاسینین مسکو شهریندهکی کرد لیدری ملا مصطفی بارزانی ایله مناسبتی ده یاخشی دگیلدی و بارزانی دفعهلرله باکیداکی کرد دموکراتلارینین باشچیسی کیمی رحیم سیف قاضینین آذربایجان
حاکمیّتینین الینده بیر واسطه اولدوغو بارهده سووئت رهبرلیگینه شکایتلر یازمیشدی.
ملا مصطفینین مسکو شهرینده اوخویان قوهومو مصطفی سلماسی هله ۱۹۵۵ نجی ایلده باکیدا اولان کرد مهاجرلری حسامی حسن گرمیانی رحمانا یازدیغی
مکتوبدااونلاری رحیم قاضی علیهینه امضا توپلاییب مسکو شهرینه گؤندرمگه تشویق ائدیردی.
او، یازیردی:
«بیز اونوتمامالیییق کی، قارشیمیزدا بؤیوک وظیفه دایانیر، باکیدا بؤیوک تأثیرلری اولان رحیمی (رحیم قاضی - ج. ح.) و گلاویژی (علی گلاویژ - ج.ح.) محو ائتمک وظیفهسی… بورادا رحیمین و علینین اوّلکی نفوذو قالماییب.
دایی (ملا مصطفی بارزانی - ج.ح.)
دئدیگی کیمی اونلاری بوردا آدام یئرینه قویمورلار.
لاکن بیز ساکتلشمهمهلیییک، دشمنی ضعیف بیلیب اؤزوموزو اؤیمهمهلیییک.
نئجه دئییللر «باشی ازیلمهدن ایلان اؤلو ساییلمیر».
ایندی اوغور قازانماق اوچون بیز بیر جرگهده مبارزه آپارماغا جهد گؤسترمهلیییک و امکان وئرمهمهلیییک دشمن بیزه قارشی بیر جبههده بیرلشسین.
مثلاً، تصور ائدین اگر بیزیم مراجعتیمیزده اوچ امضانین یئرینه بئش امضا اولسا، اونون اهمیتی و قیمتی ۵۰۰ فایز آرتیق اولار… بو مسألهده من ده سیزه کؤمک ائدهجهگم، بو ایش اوچون فایدالی اولا بیلهجک ساخته مکتوبلار حاضرلایاجاغام.»
اصلینده، ملا مصطفی اؤزو ده بو ایشده ماراقلی ایدی و سووئت اتفاقیندا اولان کرد مهاجرلرینین یگانه تمثیلچیسی اولماق، آذربایجانداکی کرد دموکرات پارتیاسینی اؤزونه تابع ائتمک اوچون بوتون واسطهلردن استفاده ائدیردی.
هله، ۱۹۵۴ نجو ایلده سووئت اتفاقی کمونیست پارتیاسی مرکزی کمیتهسی یانیندا عالی پارتیا مکتبینده دینلهییجی اولارکن او، سووئت پارتیا رهبرلیگی ایله گؤروش ایستهمیشدی و دسامبرین ۱۳ ده مرکزی کمیتهنین
خارجی علاقهلر شعبهسینین امکداشی ف.
وولوشین اونونلا گؤروشموشدو.
صحبت زمانی بارزانی تأکیدله خواهش ائتمیشدی کی، یاخین گونلرده ایران آذربایجانی دموکرات پارتیاسینین صدر معاونی تعیین ائدیلمیش رحیم قاضی حقّینده اونا معلوم اولان معلوماتلاری سووئت یولداشلارین نظرینه چاتدیرسین.ملا مصطفی بیلدیردی کی، رحیم قاضی بو وظیفهیه تعیین ائدیلدیکدن سونرا باکیداکی کرد مهاجرلری سلماسی، رحمان گرمیانی، عزیز شامزانی و حسن حسامیدن مکتوب آلیب.
اونلار تصدیق ائدیرلر کی، ایران آذربایجانی و کردستاندا دموکراتیک رژیملرین دارماداغین ائدیلمهسی حقّینده ۱۹۴۷ نجی ایلده باکیدا معلومات آلاندا، همین وقت بو کرد یولداشلارلا بیرلیکده باکیدا حربی مکتبده اوخویان رحیم قاضی اؤز یولداشلارین توپلاییب و دئییب کی، «ردّ اولسون سووئت اتفاقی.
یاشاسین قوام السلطنه.»اونلارین معلوماتینا گؤره ائله همین گون او، باکیدا ایران کونسوللوغونا گئدیب و اونا ایرانا قاییتماغا ویزا وئریلمهسینی خواهش ائدیب، اؤز یولداشلارینی دا بونا تحریک ائدیب.
بارزانی ایله صحبتی بارهده مرکزی کمیتهنین خارجی علاقهلر شعبهسینه معلومات حاضرلایان وولوشین یازیردی:
«بارزانییه مکتوب یازان کردلر و عینی زماندا بارزانی اؤزو حساب ائدیر کی، رحیم قاضینین تعیناتی آذربایجان کمونیست پارتیاسی مرکزی کمیتهسینین بو آدامین اصل سیماسینی بیلمهمهسیندن ایرهلی گلیر.
بارزانی گمان ائدیر کی، رحیم قاضی بو وظیفهیه آذربایجان سووئت سوسیالیست رسپوبلیکاسی عالی سووئتی ریاست هیآتینین صدری میرزا ابراهیموف طرفیندن ایرهلی سورولوب.
اونون معلوماتینا گؤره رحیم قاضینین عمیسی محمد قاضی ۱۹۴۶ - ۱۹۴۷ نجی ایللرده میرزا ابراهیموفا قیمتلی هدیهلر وئریب.» ف.
وولوشینین مصطفی بارزانی ایله صحبتینین مضمونونو سووئت اتفاقی کمونیست پارتیاسی مرکزی کمیتهسینین خارجی کمونیست پارتیالارلا علاقهلر شعبهسینین مدیرینین معاونی ای.
وینوقرادفو بیر گون سونرا آذربایجان کمونیست پارتیاسی مرکزی کمیتهسینین بیرینجی کاتبی امام مصطفییئفه گؤندرمیشدی و قاضی محمدین گویا میرزا ابراهیموفا «قیمتلی هدیه»
وئرمهسینی آراشدیرماق اوچون مسکو شهریندن باکییا کمسیون گلمیشدی.
لاکن یوخلامالار بارزانینین «گمانلارینی»
تصدیق ائتمهمیشدی.
ملا مصطفی بارزانی آذربایجان رهبرلیگینه و سووئت آذربایجانیندا مهاجرت حیاتی کئچیرهن آزسایلی کرد مهاجرلرینه قارشی بئله مناسبتی داها چوخ مسکو شهریندن قایناقلانیردی.
هله ۱۹۴۶ نجی ایلین دسامبریندا آذربایجان دموکرا تلاری ایله یاناشی بارزانی باشچیلیق
ائتدیگی۲ مین نفر کرد
آتلیسی جلفا منطقهسیندن سووئت آذربایجانینا کئچهنده سووئت سوسیالیست رسپوبلیکاسیی دولت تهلکهسیزلیک ناظری ویکتور آباکوموفون گؤستریشی ایله اونلار نخجوانین یئرلی اهالیسیندن تجرید ائدیلدیلر. همین وقت سووئت اتفاقی تلقراف آژانسینین مخبری آدی آلتیندا سووئت سوسیالیست رسپوبلیکاسینه گلن آذربایجان دموکرا تلاری و کرد حربی دستهلرینی مشایعت ائدن دولت تهلکهسیزلیگی ناظرلیگینین خارجی کشفیات و دیوئرسیا ادارهسینین رئیسی ژنرال پاوئل سوداپلاتوفا آباکوموفدان تاپشیریق گلدی کی، بارزانی ایله دانیشیقلارا گیرسین و اونا سیاسی سیغیناجاق وعد ائتسین، اونون دستهلرینین اؤزبکستاندا مسکونلاشدیریلاجاغین بیلدیرسین.
عینی زماندا سووئت رهبرلیگینین آدیندان بارزانییه بیلدیریلدی کی، او، و اونون ضابطلرینین بیر حصّهسی سووئت سوسیالیست رسپوبلیکاسیینین حربی مکتبلرینده و آکادمیلرینده خصوصی تعلیملر کئچه بیلر. پاوئل سوداپلاتوف اؤز خاطرهلرینده یازیر:
«آباکوموف منه بارزانی ایله اولان صحبتی، خصوصی ایله استالینین کرد ضابطلرینه بیزیم نظامی تحصیل مؤسسهلرینده حاضرلیق کئچمهلرینه راضیلیق وئرمهسینی آذربایجان کمونیست پارتیاسینین رهبری باقروفا دئمهیی قدغن ائتدی.
مسأله بوندا ایدی کی، باقروف بارزانیدن و اونون آداملاریندان ایران آذربایجانیندا ثابتلیگی پوزماق اوچون استفاده ائتمهگه جهد گؤستریردی.
لاکن مسکو حساب ائدیردی کی، بارزانی عراقدا انگلیسپرست رئژیمین دئوریلمهسینده داها مهم رول اوینایا بیلر. و بوندان علاوه، خصوصی ایله مهم اولانی، کردلرین کمکی ایله یاخین شرق و آرالیق دنیزینده
(مدیترانهده)
بوتون انگلیس - آمریکا نظامی قروپلاشمالارینین نفت محصوللاری ایله تأمین ائدیلمهسینده مستثنا اهمیته مالک اولان عراقداکی (موصل)
نفت معدنلرینی اوزون مدّته سیرادان چیخارا بیلردیک.»
بارزانی باکیدا آذربایجان دموکرات فرقهسینه سیغینمیش کرد آزلیغینی و اونلاری حمایه ائدن یئرلی رهبرلیگی تهدید ائتمهسی، پرسپکتیوده یاخین شرقده ثابتلیگین پوزولما پروسهسینده موسکووین ملا مصطفییا یوکسک «اعتمادی»
ایله باغلی ایدی. ۱۹۵۷ نجی ایلدن باشلایاراق دولت تهلکهسیزلیک کرد ملّی تشکیلاتلاری و کرد طایفهلاری ایچریسینده ایرانا مقاومت گؤسترمک مقصدی ایله آرتیق حاضرلیق ایشلرینه باشلامیشدی.
آذربایجان دموکرات فرقهسی صدرینین معاونی اولان رحیم ابوالحسن اوغلو سیف قاضی ۱۹۲۶ نجی ایلده مهاباددا روحانی تورپاق صاحبکاری عائلهسینده دوغولموشدو. اونون دئبوکری کرد قبیلهسیندن اولان آتاسی ابوالحسن مهابادین قاضیسی و اهالی ایچریسینده گنیش نفوذو اولان تورپاق صاحبکاری ایدی. رحیم قاضینین آناسی وجیهه سیف قاضی آذربایجانلی ایدی. او، اوّلجه مهاباددا ۳ ایللیک مکتبده اوخوموش، ۱۹۳۵ - ۱۹۴۱ نجی ایللرده اورتا مکتبده اوخوموشدو. ۱۹۴۱ نجی ایلده سووئت اوردوسو ایرانا گیردیدن سونرا رحیم قاضی عمیسی اوغلو قاضی محمدین ۱۹۴۳ نجو ایلده یاراتدیغی «کومله ژیینه کردستان» پارتیاسینا عضو اولموشدو. ۱۹۴۵ نجی ایلده محمد قاضی، صدر قاضی و رحیم قاضینین بؤیوک قارداشی محمدحسین قاضی طرفیندن کردستان دموکرات پارتیاسی یارادیلاندا رحیم قاضی ده همین پارتیانین عضوو اولموشدو. ۱۹۴۶ نجی ایلین اوّللرینده کردستان ملّی حکومتی یارادیلاندا رحیم قاضی کردستان خلق اوردوسوندا خدمت ائتمیش و ۱۹۴۶ نجی ایلین آوریلینده تحصیل آلماق اوچون باکی نظامی مکتبینه گؤندریلمیشدی. مهاباد رسپوبلیکاسی قورولدوقدان سونرا کرد باشچیلاری مختلف واسطهلرله رضائیه (اورمیه)، خوی، شاپور، میاندوابین آذربایجانلی اهالیسی آراسیندا تبلیغات آپاریب اونلاری کرد رسپوبلیکاسینا بیرلشمگه تشویق ائدیردیلر و بئله تبلیغات آپاریردیلار کی، اگر بو شهرلرین آذربایجانلی اهالیسی کردلر طرفینه کئچسهلر اونلار وئرگیدن (مالیات) و نظامی مکلفیتدن آزاد اولوناجاقلار. بیر سیرا کرد باشچیلاری - عمر خان، نوری بگ، قوتاز بگ و باشقالاری ایران آذربایجانی ملّی حکومتینی تانیمادیقلارین و سووئت اوردوسو چیخدیقدان سونرا سلاح گوجونه رضائیه (اورمیه)، خوی، شاپور و ماکونو کرد مختاریتین ترکیبینه قاتاجاقلارین آچیق افاده ائدیردیلر. بو مقصدله اونلار ۱۹۴۶ نجی ایلین آوریل آییندا بو شهرلری محاصرهیه آلمیشدیلار و یالنیز آذربایجان ملّی حکومتینین قطعیتی، سووئت حربی حصّهلرینین مداخلهسیندن سونرا کرد سلاحلی دستهلری مهاباد حدودلارینا چکیلیب گئتمیشدی. کرد مهاباد رسپوبلیکاسینین سقوطوندان سونرا رحیم قاضی باکیدا قالمیش اوّلجه آذربایجان دولت اونیوئرسیتهسینین تاریخ فاکولتهسینه داخل اولموش، سونرا ایسه پارتیا مکتبینه گؤندریلمیشدی. ۱۹۵۱ نجی ایلده اونیورسیتهنین آسپیرانتوراسینا داخل اولاراق «کردستان دموکرات پارتیاسی ایران کردستانی ملّی آزادلیق حرکاتینین رهبری و تشکیلاتچیسیدیر (۱۹۴۵ - ۱۹۴۶)» موضوسوندا نامزدلیک تئزینی مدافعه ائتمیشدی. او، ۱۹۴۷ - ۱۹۵۳ نجو ایللرده آذربایجان دموکرات پارتیاسینین کرد بؤلمهسینین رداکتورو و مدیری، عینی زماندا «کردستان» قزئتینین رداکتورو ایشلهمیشدی. مهاباد رسپوبلیکاسینین مغلوبیتیندن سونرا ۱۹۴۷ نجی ایلده رسپوبلیکانین باشچیسی قاضی محمد، رحیم قاضینین قارداشلاری مهاباددان ایران مجلسینین عضوو صدر قاضی و کردستان ملّی حکومتینین حربی ناظری محمدحسین سیف قاضی اعدام ائدیلمیشدیلر. هله بو حادثهدن اؤنجه ایران حکومتی باکیداکی کونسوللوغو واسطهسی ایله رحیم قاضینی ایرانا آپارماغا جهد گؤسترمیشدی، شخصاً باش ناظر قوام السلطنهدن اونا ایرانا قاییتماق اوچون دعوت گلمیشدی. لاکن آذربایجان کمونیست پارتیاسی مرکزی کمیتهسی اونون ایرانا قاییتماسین مصلحت بیلمهمیشدی. اونون مهاباددا کیچیک قارداشی عبدالله، حیات یولداشی گوهرتاژ، اوغلو حسن و باجیسی قالمیشدی. ۱۹۴۸ نجی ایلدن عائله عضولری ایله علاقهسی کسیلمیشدی. رحیم سیف قاضی اوزون مدت آذربایجان دموکرات فرقهسینین ترکیبینده


text:
تورکمنچای عهدنامهسی
تورکمنچای موقاویلهسی ، ۱۸۲۸-جی ایل ۱۰ فئوریه روسیه ایله ایران آراسیندا باغلانیب. بۇ موقاویله اساسیندا آذربایجان ایكی بؤلومه (گونئی آذربایجان-قوزئی آذربایجان) بؤلونور.
تورکمنچای موقاویله متنیدَییشدیر
بیرینجی مادّهدَییشدیر
بوتون روسیه ایمپیراتورو حضرتلری و ایران شاهی حضرتلری آراسیندا، اونلارین ورثهلری و تخت-تاجین واریثلری، اونلارین دؤولتلری و قارشیلیقلی صورتده تبعهلری آراسیندا بوندان سونرا ابدی صولح، دوستلوق و تام راضیلیق اولاجاقدیر.[۱]
ایکینجی مادّهدَییشدیر
بوتون روسیه ایمپیراتورو حضرتلری و ایران شاهی حضرتلری حؤرمتله قبول ائدیرلر کی، راضیلیغا گلن یوکسک طرفلر آراسیندا باش وئرمیش و ایندی خوشبختلیکدن قورتارمیش موحاریبهایله گولوستان موقاویلهسینین قوووهسی اوزره قارشیلیقلی تعههودلر ده باشا چاتمیشدیر؛ اونلار گؤستریلن گولوستان موقاویلهسی روسیه و ایران آراسیندا یاخین و اوزاق گلجهیه صولح و دوستلوق موناسیبتلری قورمالی و تصدیق ائتمهلی اوْلان ایندیکی شرطلر و قرارلارلا عوض ائتمهیی ضروری حساب ائتدیلر.
اۆچونجو مادّهدَییشدیر
ایران شاهی حضرتلری اؤز آدیندان و اؤز ورثهلری و واریثلری آدیندان آرازین او تایی و بۇ تایی اوزره ایروان خانلیغینی و ناخچیوان خانلیغینی روسیه ایمپئرییاسینین تام مولکییتینه گوذشته گئدیر. شاه حضرتلری بۇ گوذشت نتیجهسینده، حاضیرکی موقاویلهنین ایمضالانماسیندان ساییلماقلا آلتی آیدان گئج اولمایاراق، یوخاریدا آدلاری چکیلن هر ایکی خانلارین ایداره ائدیلمهسینه عایید اوْلان بوتون آرخیولری و ایجتیماعی سندلری روسیه رییسلیگینه وئرمهیی وعد ائدیر.
دوردونجو مادّهدَییشدیر
موقاویلهیه قوشولان یوکسک طرفلرین راضیلیغی ایله هر ایکی دؤولت آراسیندا سرحدلر آشاغیداکی حودوددا قرارا آلینیر:
سرحد خططی تورکیه تورپاقلارینین اوجونداکی کیچیک آراراتانین زیروهسیندن آرالیدا دوز ایستیقامتده ان یاخین نؤقطهدن باشلایاراق او داغلارین زیروهسیندن کئچیر؛ بورادان مایللیک اوزره آراراتانین جنوب طرفیندن آخان آشاغی قاراسو چایینین یوخاریلارینا دوشور، سونرا سرحد خطی او چایین آخاری اوزره شرور قارشیسیندا اونون آرازا تؤکولدویو یئرهدک داوام ائدیر؛ بۇ منطقهدن عابباسآباد قالاسینادک آراز چایینین یاتاغی اوزره گئدیر؛ بورادا قالانین آرازین ساغ ساحیلینده یئرلشن خاریجی ایستحکاملاری یانیندا یاریم آغاج، یعنی 3 1 / 2 روسیه وئرستی ائنینده بوتون ایستیقامتلرده دؤوره حاشییهلنهجک و او اطرافدا اوْلان تورپاق ساحهسی بوسبوتون محض مخصوص اولاجاقدیر و بۇ گوندن ساییلماقلا ایکی آی عرضینده ان یوکسک دقیقلیکله آیریلاجاقدیر. سرحد خططی او یئردن، گؤستریلن دؤورهنین شرق طرفدن آرازین ساحیلینه بیرلشدیگی یئردن باشلایاراق بیر داها او چایین یاتاغیایله یئددیبولاق برهسینهدک گئدیر؛ بورادا ایران تورپاقلاری آراز چایینین یاتاغی اوزره اوچ آغاجا، یعنی 21 روسیه وئرستی اوزاناجاقدیر: سونرا سرحد موغان دوزو واسیطهسیله بولقارچایادک، ایکی کیچیجیک آدینابازار و ساریقامیش چایلارینین بیرلشمهسینده اوچ آغاج یعنی 21 روس وئرستی آشاغیدا اوْلان تورپاقلارا گئدیر؛ سرحد بورادان بولقارچایین سول ساحیلیایله یوخاری؛ آدلاری چکیلن کیچیک آدینابازار و ساریقامیش چایلارینین بیرلشمهسینهدک، سونرا شرقی آدینابازار چایینین ساغ ساحیلی اوزره اونون یوخاریلارینادک داوام ائدیر، بورادان ایسه جیکویر یوکسکلیگینین زیروهسینهدک ائله داوام ائدیر کی، او یوکسکلیکدن خزر دنیزینه تؤکولن بوتون سولار مخصوص اولاجاقدیر، ایران طرفه آخان بوتون سولار ایسه ایرانا مخصوص اولاجاقدیر. بورادا ایکی دؤولت آراسینداکی سرحد داغ زیروهلریله موعهییهن ائدیلیر؛ قرارلاشدیریلمیشدیر کی، اونلارین خزر دنیزینه دوغرو ائنیشی مخصوص اولمالیدیر، او بیری یانداکی ائنیشی ایسه ایرانا مخصوصدور. سرحد جیکویر یوکسکلیگی زیروهسیندن، تالیشی رش دایره سیندن آییران داغ لار اوزره قمرکوهوم زیروه سینه دک کئچیر. سولارین آخارینی ایکی یئره بؤلن داغ لارین باشی، یوخاری دا آدینابازارین یوخاری آخاری و جیکویر زیروهسی آراسینداکی ساحه حاقّیندا دئییلن کیمی، بورادا دا ائلجه سرحد حودودونو تشکیل ائدهجکدیر. سونرا سرحد خططی سولارین آخارینا عایید یوخاریدا شرح اولونان قایدالارا آرامسیز عمل ائتمکله قمرکوهون زیروهسیندن زوواند و رش دایرهلرینی آییران داغ سیلسیلهسی اوزره وئلگیج دایرهسینین سرحدلرینه دک اوزاناجاقدیر. بئلهلیکله، آدی چکیلن داغین زیروهسیندن عکس طرفده یئرلشن حیصصهسی ایستیثنا اولماقلا زوواند دایرهسی بیرلشیر. هر ایکی دؤولت آراسینداکی سرحد خططی سو آخینینین یوخاریدا قئید اولونان قایدالارینا دایما اویغون اولاراق، وئلکیج دایرهسی سرحددیندن کلوپوتانین زیروهسی و وئلکیج دایرهسینده کی داغلارین باش سیلسیلهسی اوزره آستارا چایینین شیمال منبعیینهدک، بورادان او چایین یاتاغی بویو اونون خزر دنیزینه تؤکولدویو یئرهدک داوام ائدهجک کی، بورادا دا روسیه تورپاقلارینی ایراندان آییرمالی اوْلان سرحد خططی قورتاریر.
بئشینجی مادّهدَییشدیر
ایران شاهی حضرتلری بوتون روسیه ایمپیراتورو حضرتلرینه اؤز صمیمی دوستلوغونا ثوبوت اولاراق، بۇ مادّه ایله هم اؤز ورثهلری و ایران تخت-تاجی نین واریثلری آدیندان، یوخاریدا گؤستریلن سرحد خططی آراسیندا و قافقاز سیرا داغلاری و خزر دنیزی آراسیندا یئرلشن بوتون تورپاقلارین و بوتون آدالارین، بونونلا برابر همین مملکتلرده یاشایان بوتون کؤچری و باشقا خالقلارین ابدی زامانه دک روسیه ایمپئرییاسینا مخصوص اولدوغونو طنطنه ایله تانیییر.
آلتینجی مادّهدَییشدیر
ایران شاهی حضرتلری هر ایکی دؤولت آراسیندا باش وئرمیش موحاریبهایله روسیه ایمپئرییاسینا وورولموش خئیلی زیانا، همچینین روسیه تبعهلری نین دوچار اولدوغو قوربانلارا و ایتکییه حؤرمت علامتی اولاراق، اونلارین عوضینی پول تضمیناتی ایله اؤدهمهیی عؤهدهسینه گؤتورور. موقاویلهیه قوشولان هر ایکی یوکسک طرف او موکافاتین مبلغینی اون کورور تومن رایجه و یا ایگیرمی میلیون گوموش مانات قرارلاشدیرمیشدیر، اونون واختی، اؤدهنیش قایداسی و تامیناتی سؤزبهسؤز حاضیرکی تراکتاتا داخیل ائدیله بیلهجک قوووهیه مالیک اوْلان خوصوصی موقاویلهده قرارلاشدیریلمیشدیر.
یئددینجی مادّهدَییشدیر
ایران شاهی حضرتلری اؤز اعلاءحضرت اوغلو شاهزاده عباس میرزا نین اؤز ورثهسی و تخت-تاجین واریثی تعیین ائتمک ایلتیفاتیندا بولونان کیمی، بوتون روسیه ایمپیراتورو حضرتلری اؤز دوستلوق موناسیبتلرینی و بۇ واریثلیک قایداسی نین تصدیقینه کؤمک ائتمک آرزوسونو آچیق-آشکار ثوبوت ائتمکدن اؤترو بوندان سونرا شاهزاده عباس میرزا حضرتلری نین سیماسیندا ایران تاخت-تاجینین ورثهسی و واریثینی، اونون تاختا چیخماسیندان سونرا ایسه اونو او دؤولتین قانونی حؤکمداری حساب ائتمهیی عؤهدهسینه گؤتورور.
سككیزینجی مادّهدَییشدیر
روسیهنین تیجارت گمیلری، اوولکی قایدا اوزره، خزر دنیزینده و اونون ساحیللری بویونجا آزاد اوزمک و بونونلا برابر اونلارا یاخینلاشماق حوقوقونا مالیکدیر؛ گمی قضاسی حاللاریندا ایراندا اونلارا هر جور کؤمک ائدیلمهلیدیر. بۇ اوصوللا ایران تیجارت گمیلرینده ده خزر دنیزینده اوولکی قایدا ایله اوزمک و روسیه ساحیللرینه یان آلماق حوقوقو وئریلیر کی، اورادا گمی قضاسی حاللاریندا اونلارا قارشیلیقلی صورتده هر جور کؤمک گؤستریلمهلیدیر. حربی گمیلره گلدیکده ایسه، قدیمده اولدوغو کیمی، یالنیز روسیه حربی بایراغی آلتیندا اوْلان حربی گمیلر خزر دنیزینده اوزه بیلرلر؛ بۇ سببدن ده اوولکی موستثنا حوقوق ایندیده اونلارا وئریلیر و تصدیق ائدیلیر کی، روسیهدان باشقا هئچ بیر دؤولتین خزر دنیزینده حربی گمیلری اولا بیلمز.
دوققوزونجو مادّهدَییشدیر
بوتون روسیه ایمپیراتورو حضرتلری و ایران شاهی حضرتلری هر واسیطهایله اونلار آراسیندا بۇ قدر خوشبختلیکله برپا اولونموش صولح و دوستلوغو برقرار ائتمهیی آرزولایاراق، مووققتی تاپشیریقلارین ایجراسی و یا داییمی قالماق اۆچون بۇ و یا او بیری دؤولته گؤندریلن یوکسک سارایلارین (حؤکومتلرین) سفیرلرینین، ناظیرلرینین و ایشلر مووكکیللرینین، اونلارین درجهسینه، راضیلیغا گلن یوکسک طرفلرین شرفینه، اونلاری بیرلشدیرن صمیمی دوستلوغا و یئرلی عادتلره اویغون اولاراق، احتیراملا و (هر بیرینین) آیریلیقدا قبول ائدیلمهسینی قارشیلیقلی صورتده روا بیلیرلر. خوصوصی پروتوکول ایله بۇ و یا او بیری طرفین عمل ائتمهسی اۆچون بۇ مضموندا مراسیم قرارلاشدیریلاجاقدیر.
اونونجو مادّهدَییشدیر
بوتون روسیه حضرتلری و ایران شاهی حضرتلری هر ایکی دؤولت آراسیندا تیجارت علاقهلرینین برپا اولونماسینی و گئنیشلنمهسینی صولحون برقرار اولماسینین ان باشلیجا خئییرخواه نتیجهلریندن بیری سایدیقلاری اۆچون، تام قارشیلیقلی راضیلیق اساسیندا حؤکم وئردیلر کی، تیجارته حاکیملیک ائدیلمهسینه و قارشیلیقلی صورت ده تبعهلرین تهلوکه سیزلیگینه عایید اوْلان بوتون سرانجاملار سعادتله یولونا قویولسون و اونلار اونو قارشیلیقلی صورتده مووککیللر طرفیندن باغلاناجاق بۇ صولح موقاویلهسی نین عئینی گوجلو حیصصهسی ساییلمالی اوْلان و اونا علاوه ائدیلن آیریجا آکت ایله ایضاح ائتسینلر. ایران شاهی حضرتلری، قاباقلار اولدوغو کیمی، تیجارتین خئیرینه طلب اولونان هر یئره کونسوللار و تیجارت آژئنتلری تعیین ائتمک حوقوقو وئریر و عؤهدهسینه گؤتورور کی، هر ایکیسینین میتی اون نفردن چوخ اولمایاجاق کونسول و آژئنتلره هامیلیک گؤسترسین کی، اونلار اؤز روتبهلرینه وئریلمیش شان-شؤوکت و اوستونلوکلردن ایستیفاده ائتسینلر. بوتون روسیه ایمپیراتورو حضرتلری اؤز طرفیندن ایران شاهی حضرتلری نین کونسول و یا تیجارت آژئنتلرینه موناسیبتده بونا تام مووافیق عمل ائدیلمهسینه وعد وئریر. ایران حؤکومتینین روسیه آژئنتینه و یا کونسولونا اساسلی شیکایتی اولارسا، روسیه ناظیری (سفیری) و یا اونون شاه حضرتلری سارایی یانیندا ایشلر مووککیلی، یادا اونلارین بیلاواسیطه رییسی اؤز مولاحیظهسینه اساساً گوناهکاری وظیفهسیندن اوزاقلاشدیرا و اونو مووققتی اولاراق دیگر شخصه حواله ائده بیلر.
اونبیرینجی مادّهدَییشدیر
قارشیلیقلی صورتده تبعهلرین بوتون طلبلری و موحاریبهایله دایاندیریلمیش باشقا ایشلر صولح باغلاندیقدان سونرا عدالتله برپا اولوناجاق و حلل ائدیلهجکدیر. قارشیلیقلی صورتده تبعهلرین اؤز آرالاریندا بۇ و یا او بیری حؤکومتین خزینهسینه موقاویله تعههودلری درحال و تامامیله تامین ائدیلمهلیدیر.
اونایكینجی مادّهدَییشدیر
باریشیغا گلن یوکسک طرفلر تبعهلرین خئیری اۆچون اؤزلرینین عومومی راضیلیغی اوزره قارشیلیقلی صورتده قرارا آلمیشدیر: اونلاردان آرازین هر ایکی طرفینده ترپنمز املاکا مالیک اولانلارینا اوچ ایل واخت وئریلمهلیدیر کی، اونلار بۇ مۆدت عرضینده اونو آزاد صورتده ساتسینلار و دهییشسینلر. لاکین بوتون روسیه ایمپیراتورو حضرتلری اونا عایید اولدوغونا گؤره، کئچمیش ایروان سرداری حوسئین خانی، اونون قارداشی حسن خانی و کئچمیش ناخچیوان حاکیمی کریم خانی بۇ ایلتیفاتلی سرانجامدان کانار ائدیر.
اوناۆچونجو مادّهدَییشدیر
آخیرینجی و یا بوندان قاباقکی موحاریبهنین گئدیشینده اسیر آلینمیش هر ایکی طرفین بوتون حربی اسیرلری، بونونلا برابر هر ایکی حؤکومتین نه واختسا اسیر دوشموش تبعه لری قارشیلیقلی صورتده آزاد ائدیلمهلی و دؤرد آی عرضینده قایتاریلمالیدیر؛ اونلار حیاتی آذوقه و دیگر طلباتلارلا تامین ائدیلمهلی و اونلاری قبول ائتمک و سونراکی یاشاییش یئرینه یوللاماغا سرانجام وئرمک اۆچون هر ایکی طرفدن آیریلمیش کومیسسارلارا وئرمکدن اؤترو عابباسآبادا گؤندریلمهلیدیرلر. راضیلیغا گلن یوکسک طرفلر هر ایکی طرفدن اسیر دوشموش، لاکین اولدوقلاری یئرین اوزاق لیغینا و یا باشقا بیر سببه و یا وضعیته گؤره گؤستریلن مۆدت ه قایتاریلا بیلمهیهجک بوتون حربی اسیرلره، هابئله روسیه و ایران تبعهلرینهده بۇ یوللا یاناشاجاقلار. هر ایکی دؤولت بئلهلرینین هر بیر واخت طلب ائدیلمهسینده اؤزونه دقیق و غئیری-محدود حوقوق وئریر و عؤهدهسینه گؤتورور کی، اونلار آشکار ائدیلدیکده و یا اونلار حاقّیندا طلبلر آلیندیقدا قارشیلیقلی صورتده اونلاری (بیر-بیرین) قایتارسینلار.
اوندوردونجو مادّهدَییشدیر
راضیلیغا گلن یوکسک طرفلردن هئچ بیری آخیرینجی موحاریبهنین باشلانماسینادک و یا او واختی دیگری نین تبعهلیگینه کئچمیش اوْلان ساتقینلارین و فراریلرین وئریلمهسینی طلب ائتمهیهجکدیر. ایران حؤکومتی بۇ قاچقینلاردان بعضیلرینین و اونلارین کؤهنه هموطنلرینین و یا حاکیمیتی آلتیندا اولانلارین آراسیندا غرضلی علاقهلردن قارشیلیقلی صورتده باش وئرهبیلهجک ضررلی نتیجهلرین قارشیسینی آلماق اۆچون، عؤهدهسینه گؤتورور کی، ایندی و یا سونرالار روسیه حؤکومتی نین آدبااد گؤستردیگی آداملارین آرازلا چارا چایینین، اورمییا گؤلونون، جاکاتو چایینین و قیزیل اوزن چایینین خزر دنیزینه تؤکولدویو یئر آراسیندا یاراتدیغی حودودداکی اؤز تورپاقلاریندا اولماسینی قاداغان ائدهجکدیر. بوتون روسیه ایمپیراتورو حضرتلری اؤز طرفیندن ایران قاچقینلاری نین قاراباغ و ناخچیوان خانلیقلاریندا و ایروان خانلیغینین آراز چایینین ساغ ساحیلینده یئرلشن حیصصهسینده یورد سالماسینا و یا یاشاماسینا (هر هانسی) بیر قراردا ایجازه وئرمهیهجهیینی وعد ائدیر. لاکین اؤزلوگونده آیدیندیر کی، آنجاق رسمی روتبه داشییان و یا موعهییهن لیاقت صاحیبی اوْلان آداملارا: شخصی نومونهلری، نصیحت و گیزلی علاقهلری ایله کئچمیشده اونلارین ایدارهسینده و یا حاکیمیتی آلتیندا اوْلان اوولکی هموطنلرینه ضررلی تاثیر گؤستره بیلن خان، بهی و دینی رییسلر و یا موللالارا قارشی بۇ شرطین گوجو وار و اولاجاقدیر. عومومییتله، هر ایکی دؤولتین ساکینلرینه گلدیکده ایسه، راضیلیغا گلن یوکسک طرفلر قرارا آلیر کی، هر ایکی طرفین بیر دؤولتدن او بیرینه کئچمیش و یا بوندان سونرا کئچهجک تبعهلری اونلارین کئچدیگی حؤکومتین ایجازه وئردیگی هر یئرده یورد سالا و یاشایا بیلر.
اونبئشینجی مادّهدَییشدیر
شاه حضرتلری اؤز دؤولتینه ساکیتلیگی قایتارماق و اؤز تبعهلریندن حاضیرکی موقاویلهایله بۇ قدر خوشبختلیکله باشا چاتمیش موحاریبهده تؤرهدیلمیش بدبختلیکلری داها دا آرتیرا بیلن هر شئیی کانار ائتمک کیمی خئییرلی، خیلاصائدیجی نییتله حرکت ائدهرک، آذربایجان آدلانان ویلایتین بوتون اهالیسینه و مأمورلارینا بوسبوتون و تام باغیشلانما عطا ائدیر. هانسی درجهیه مخصوص اولماسیندان آسیلی اولمایاراق، اونلاردان هئچ کس اؤز حرکتینه و یا موحاریبه عرضینده و یا روس اوردوسونون آدی چکیلن ویلایتی مووققتی توتدوغو زامان داورانیشینا گؤره تعقیبه، دینی عقیدهسینه گؤره تحقیره معروض قالمامالیدیر. بوندان باشقا او مأمور و ساکینلره بۇ گوندن باشلایاراق اؤز عاییلهسی ایله بیرلیکده ایران ویلایتیندن سربست کئچمک، حؤکومت و یئرلی رییسلیگین هئچ بیر مانعچیلیگی اولمادان اونلارین ساتلیق مالینا و یا املاکینا و اشیالارینا هر هانسی گؤمروک و وئرگی قویولمادان ترپنن مولکییتینی آپارماق و ساتماق اۆچون بیر ایل واخت وئریلیر. ترپنمز مولکه گلدیکده ایسه، اونون ساتیلماسی و یا اونون حاقیندا اؤزخوشونا سرانجام اۆچون بئش ایللیک مۆدت موعهییهن ائدیلیر. لاکین بۇ باغیشلانما قئید اولونان بیر ایللیک مودت باشا چاتانادک محکمه جزاسی دوشن گوناه و یا جینایت ایشلهمیش آداملارا شامیل ائدیلمیر.
اونآلتینجی مادّهدَییشدیر
مووککیللر بۇ صولح موقاویلهسی ایمضالاندیقدان سونرا، قارشیلیقلی صورتده تاخیره سالینمادان تعجیلی اولاراق، حربی عملییاتلارین کسیلمهسی حاقّیندا بوتون یئرلره خبر و لازیمی فرمان گؤندرمهلیدیر. عئینی مضموندا ایکی نوسخهده ترتیب ائدیلمیش، هر ایکی طرفین مووککیللری طرفیندن ایمضالانمیش، اونلارین گئربلی مؤهورلری ایله تصدیق ائدیلمیش و قارشیلیقلی اولاراق بیر-بیرینه وئریلمیش بۇ صولح موقاویلهسی بوتون روسیه ایمپیراتورو حضرتلری و ایران شاهی حضرتلری طرفیندن تصدیق و راتیفاکسییا ائدیلمهلی و اونلارین ایمضالادیغی راتیفیکاسییا متنلری طنطنهلی شکیلده هر ایکی طرفین مووکكیللری طرفینجدن دؤرد آی عرضینده و یا مۆمکون اولدوقجا داها تئز دهییشدیریلمهلیدیر. فئوریه آیی نین 10-دا عیسانین آنادان اولماسی نین 1828-جی ایلینده تورکمنچای کندینده باغلانمیشدیر.
اصلینه قول چکمیشلر (امضالار): یوان پاسکوویچ، ا. اوبرئزکوو.


text:
أردوُغان: تۆرک دیلینی قوُراماق میللی گؤرهشیمیزدیر
تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی تۆرک دیلی نینگ قوُرالماغی نینگ أهمیتینه اۆنس چکدی
تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی رجب طیب أردوُغان یونس امره ییلی میناسیبتلی گچیریلن مدیادا دوُغری تۆرکچه اولانیلشی چأره سی نینگ بایراق قوُوشوریلیش داباراسینا قاتناشدی.
أردوُغان دابارادا "تۆرکچأمیزی یاشاتمانی میللتیمیزینگ گلجگینه اینام بیلن قاراپ بیلمهریس. مدیا، بیله کی کؤپ سانلی مسئله ده بوُلشی یالی، دیلیمیزینگ قوُرالماغی و دوُغری گؤرنۆشده تأزه نسله آمانات ادیلمه گی اۆچین اساس یوُلدیر" دیدی.
أردوُغان تۆرک دیلی اۆچین تاغاللا ادیأن رادیو تلویزیون یوُقاری قوراماسی، تۆرک دیلی قوراماسی و یونس امره انستیتوسینا مینتدارلیق بیلدیردی.
تۆرکیأنینگ یوُلباشچیسی نجیپ فاضیل قیساکۆرک-ینگ "بیر میللتینگ ادبیاتی بوُلماسا اوُل میللت ده یوُقدیر" دییپ آیدان سؤزۆنی یاتلادیپ "دیلینی ساقلاپ بیلمهیأن بیر میللتینگ آخیریندا اینانجی باشدا بوُلماق بیلن اؤزۆنی یارادان دگأرلری بیر بیر ییتیریپ یوُق بوُلماغی حؤکمأنیدیر" دیدی.
أردوُغان "شو گۆنکی گۆنده آدریاتیک دان حیتای دیوارینا چنلی اولی بیر جغرافیادا اینگ کؤپ اولانیلیان دیل تۆرکچهدیر" دیدی.
دابارادا تۆرک دیلینه حیذمات ادن و حابارچیلیق پوداغیندا ایشله یأن کؤپ سانلی عالیما بایراق قوُشوریلدی.
دِگیشلی حابارلار
تۆرک پارلمانلاری نینگ باشلیقلاری قیرغیزیستان دا دوشوشدی
11-نجی ماصلاحاتدا تۆرکیأنینگ مجلیسی نینگ باشلیغی مصطفی شن توپ دا بیانات بردی
ولادیمیر پوتین آشغابادا گلیأر
روسیا فدراسیونی نینگ جمهورباشلیغی 29-نجی ژوئن ده آشغابات دا گچیریلجک 6-نجی حازار کنفرانسینا قاتناشار
آشغابات حازار کنفرانسینا یر ایه چیلیگینی ادر
حازاریاقا یورتلاری نینگ باشتوتانلاری تۆرکمنیستان دا ماصلاحات گچیرر


text:
ایشلدن دانیشیغی:2.186.160.18
دیلینه دیر وئریرسن سه گئت اؤیرن دوزعمللی چالیش. نه یامان اوزلوسن سن؟
بوردا یاز باخدَییشدیر
گونئی آزربایجان دیلی چوخ مظلوم قالیب بیر طرفدن باکی دیلی و ایستانبول دیلی یازانلار حمله ائدیر و بیر طرفدن فارس دیلی و ایرانین دولتی رادیو تیلویزیونو .
15 میلیارد تومن فارس دیلین قورماقادَییشدیر
ایران دولتی 1395 جی ایلده 15 میلیارد تومن مالیات و نفت پولندان تکجه آرامی دری یوخسا فارسی دیلین قورماق اوچون آرامی فارسی کولتور پارتیسینا"فارسیجا:فرهنگستان زبان و ادب فارسی" پول وئردی و بو ایشده تکجه هدفی تورکجه و گونئی آزربایجان دیلین آرادان آپارماق بیلیر.
غلام علی حداد عادل بو پارتیلارا باشچی و ایش گورندی و عمرونده آزربایجان اولکه سینه سویوشدن سونرا آیری بیر سوز یازمایب.
بو صفحه حسابسیز و یا سیستمه گیرمه میش تانیلماز ایشلدنه مربوط دانیشیق صفحهسیدیر.
اونا گؤره بو ایشلدنی رقملردن عبارت ایپی آدرسی ایله بللیلشدیریلیبدیر. بئله آیپی آدرسی بیر نئچه فرد طرفیندن ایستیفادهده اولا بیلر. اگر سیز تانیلماز ایشلدنسینیز و بو پیامین سیزه مربوط اولمادیغینی دوشونورسونوزسه، اوندا حساب یارادین و یا سیستمه گیرین.


text:
شیث
شیث هابیل و قابیل دن سوْنرا آدام و حووا نین اۆچونجو اوْغلو ایدی.
سامی سریانی آد[دَییشدیر]
شیث سریانی دیلده یانی باغیشلاماق و هدیه، چونکی هابیل قتلیندن سوْنرا تانری اونو ۱۳۰ یاشیندا آدم و حووا اۆچون باغیشلادی.شیث یونانجا کولتوردا آقاسازیمون اولا بیلر.آدامدان سوْنرا حکمت و فلسفه اورگدن کیمسهدیر.یازیلاردا ۵۰ صحیفه یوخسا ۲۹ چئشید تانری سؤزلری و حکمت و تانری تانیماق یازیلاری اوْنا نازیل اولدو.[۱]
مزار[دَییشدیر]
لوبنانین بعلبک شهرینده بیر مزارا نبی شیث آدی وئریلیب.
قایناق[دَییشدیر]
- ^ اولیایی، سید نبیالدین (۱۳۶۴)، تاریخ انبیاء یا قصص قرآن، تهران: گنجینه.


text:
توکایئوین روسیا سفری
"قازاقیستان، اؤلکهدهکی آغیر وضعیتدن سوءایستیفاده ائدن بعضی اولوسلارآراسی چتهلرینین قوربانی اولدو"
قازاقیستان جمهورباشقانی قاسم جومرد توکایئو، ۱۰-۱۱ فوریه ۲۰۲۲.جی ایل تاریخلرینده روسیا فدراسیونونا رسمی سفر ائتمیشدی. توکایئو ۱۰ فوریهده موسکوادا روسیا جمهورباشقانی ولادیمیر پوتینله گؤروشدو. ایکی لیدئر ژانویه آییندا قازاقیستاندا باش وئرمیش حادثهلری و روسیا ایله قازاقیستان آراسیندا اقتصاد و تیجارت، تحصیل، انرژی و اوزای آراشدیرمالاری ساحهلرینده امکداشلیغی مذاکیره ائتدی.
ولادیمیر پوتین، ژانویه حادثهلری ایله باغلی دگرلندیرمهلر وئررکن، "قازاقیستان، اؤلکهدهکی آغیر وضعیتدن سوءایستیفاده ائدن بعضی اولوسلارآراسی چتهلرینین قوربانی اولدو" دئدی و روسیا کولکتیو گوونلیک آنلاشماسی هؤرگوتونون ۴.جو مادهسینه اساساً قازاقیستانا "دستک اولدوغونو" خاطیرلاتدی. آیریجا پوتین توکایئوه: "بو حادثهلر زامانی گؤرولهن زیانین آرادان قالدیرماسی اوچون چوخ چابا گؤستریلمهلی اولدوغونو بیلیرم. بونونلا بئله، قازاقیستان سایهنیزده آیاقلاری اوسته دورور و گلیشیر" دئدی.
قازاقیستان جمهورباشقانی توکایئو، ژانویه حادثهلری ایله باغلی تحقیقاتین داوام ائتدیگینی بیلدیررک، "تأسف کی، چوخلو اینسان حیاتینی ایتیردی و من ده بوندان قایغیلییام. حیاتینی ایتیرهنلرین عائلهلرینه و یاخینلارینا باشساغلیغی وئردیم. هر اولقویا آیری آیری باخیلیر. سوچلو اولانلار معین ائدیلهجک، جزالاندیریلاجاق" دئدی. آیریجا توکایئو، اؤلکهنین استراتژیک تاسیسلرینین قورونماسی و تروریستلره قارشی پسیکولوژیک چکیندیرمه آچیسیندان کولکتیو گوونلیک آنلاشماسی هؤرگوتو باریش گوجلرینین اؤنملی رول اوینادیغینی وورغولادی.
گؤروشمه سیراسیندا روسیا لیدئری پوتین روسیانین قازاقیستانین ان بؤیوک تیجارت و اقتصاد اورتاغی اولماسیندان ممنون اولدوغونو، ۲۰۲۱.جی ایلده ایکیلی تیجارت حجمینین یوزده ۳۴ آرتاراق ۲۵،۶ میلیارد دلارا چاتدیغینی و بونون چوخ یاخشی بیر گؤستریجی اولدوغونو وورغولادی.
گؤروشمهدن سونرا ایکی لیدئر تحصیل، نوکلئر انرژی ساحهسینده متخصص یئتیشدیرمه، دیجیتاللاشما و اوزای آراشدیرمالارینا دایر ۱۰ آنلاشما مموراندومو و دمیر یولو نقلیاتی ساحهسینده امکداشلیق حاقیندا آنلاشما ایمضالادیلار.
قازاقیستان جمهورباشقانی قاسم جومرد توکایئو، روسیا جمهورباشقانی ولادیمیر پوتینله تشکیل ائتدیگی اورتاق مطبوعات توپلانتیسیندا، قازاقیستاندا باومان موسکوا دؤولت تکنیک بیلیمیوردو کیمی روسیانین مشهور اونیورسیتهلرینین شعبهلرینین قازاقیستاندا آچیلاجاغینی دیله گتیردی.
*
قازاقیستان جمهورباشقانی توکایئو، روسیا فدراسیونونا سفری چرچیوهسینده ۱۱ فوریه ۲۰۲۲ده تاتاریستانا گئتدی. قازاقیستان جمهورباشقانی قاسم جومرد توکایئوی، قازان اولوسلارآراسی هاوا لیمانیندا تاتاریستان جمهورباشقانی رستم میننیخانوو قارشیلادی. توکایئو و میننیخانوو مشهور قازان کرملینیندهکی قول شریف مسجدینی و جامع کلیسهسینی زیارت ائتدیکدن سونرا رسمی گؤروشمه گرچکلشدیردیلر. ایکی لیدئر قازاقیستان ایله تاتاریستان آراسیندا مدنی، تیجاری و اقتصادی امکداشلیغین گلیشدیریلمهسی یوللارینی مذاکیره ائتدی.
گؤروشمهنین سونوندا تاتاریستان جمهورباشقانی میننیخانوو، قازاقیستان جمهورباشقانی توکایئوه تاتار-قازاق امکداشلیغینین گلیشمهسینه و ایکی خالق آراسیندا دوستلوغون گۆجلندیریلمهسینه قاتقیلاریندان دولایی دوستلوق نیشانی تقدیم ائتدی.
بوندان باشقا، توکایئو تاتاریستانداکی تاتنفت شیرکتینه ده گئتدی. روسیا فدراسیونونون ان بؤیوک نفت و طبیعی گاز شیرکتلریندن بیری اولان تاتنفت ایله «قازمونایگاز» (قازاقیستان نفت و طبیعی قاز شیرکتی) آراسیندا نفت یاتاقلارینی آراشدیرما و ایشلتمه ساحهسینده باورتاق پروژهلری گلیشدیرمهیه دایر آنلاشما و یول خریطهلری ایمضالاندی.
اؤزتله، قازاقیستان جمهورباشقانی قاسم جومرد توکایئوین روسیا فدراسیونونا سفری وئریملی گئچدی.
آوراسیا گوندمی – ۲۵
ایلگیلیلی خبرلر
اورتا آسیا اؤلکهلرینین عرب اؤلکهلری ایله ایلیشکیلری گلیشیر
اورتا آسیا دؤولتلرینین باشقا اؤلکهلر و یا اولوسلارآراسی تشکیلاتلارلا ایلیشکیلرینده اورتاق فعالیتی گلهنک حالینا گتیرمیش اولماسی سئویندیریجیدیر
آذربایجان جمهوریتی جمهورباشقانی ایلهام علییئوین آوروپا سفری
جمهورباشقانی علییئو، ارمنیستان رهبرلیگینین سیاسی ارک گؤسترهبیلمهسی دوروموندا، ایکی اؤلکه آراسیندا باریش آنلاشماسی ایمضالامانین یاخین واختلاردا مومکون اولاجاغینی بیلدیردی
اؤزبکیستان جمهورباشقانی میرضیایئوین عربیستان سفری
جمهورباشقانی میرضیایئوین وئریملی گئچهن ایلک سعودی عربیستانی سفریندن سونرا ایکی اؤلکه ایلیشکیلری داها دا گلیشهجک، اؤزبکیستاندا عرب سرمایهلری آرتاجاق


text:
نیویورک پست: بیل گیتس تورکیه ده کتته بیر فارم قوره دی
اوشبو مطلب نی نیویورک پست سایتی بیلن مصاحبه قیلگن بیر منبع بیلدیردی
معلوم بیر مدت دن بیری تورکیه ده بولگن امریکالیک میلیاردر بیل گیتس نینگ تورکیه ده ییر اختریاتگن لیگی و بیر فارم قوریش نی ریجه لیاتگن لیگی ادعا ایتیلدی.
امریکا قوشمه ایالتلری نینگ نیویورک پست سایتی بیلن مصاحبه قیلگن بیر منبع, گیتس نینگ, سابق عیالی بیلن بیرگه باشقریاتگن 50 میلیارد دالر سرمایه گه ایگه بیل و مالیندا گیتس وقفی اوچون تورکیه ده بویوک و دوام ایتتیریله آله دیگن بیر فارم قوریش نی ریجه له گن لیگی نی بیلدیردی.
گیتس, گلاسگو ده بولیب اوتگن بیرلشگن ملت لر تشکیلاتی اقلیم اوزگریشی کنفرانسیده, دهقان لرنینگ اقلیم اوزگریشی گه قرشی چیدَملی محصولات تولید ایتیشی بوییچه همکارلیک قیلیش اوچون 315 میلیون دالر اجره ته دیگن لیگی نی بیلدیرگن ایدی.
مایکروسافت نینگ اساسچی سی بولگن بیل گیتس و اونینگ بیلن بیرگه کیلگن کیشی لر, اوکتوبر آییده تورکیه نینگ ازمیر ولایتی سلجوق تومنیده جایلشگن افس انتیک شهری گه سفر قیلگن ایدی.
گیتس نینگ لوکس کیمه سی تورکیه نینگ قوش اده سی و بودروم توریستیک مرکزلری گه بارگن ایدی.
علاقه لی ینگی لیکلر
تورکیه نینگ استانبول شهری اوروپا ده بیرینچی اورین نی ایگلله دی
استانبول گه کووید 19 پاندمیسی باشله مسدن آلدین میلادی 2019- ییلده 9,9 میلیون توریست کیلگن ایدی


text:
اون امر
اوْن امر(عربجه:وصايا عشر، عبرانیجه:עשרת הדברו، لاتینجا:Decalogus) دینی اعتیقادا گؤره موسییا سینا داغیندا تانری طرفیندن ایکی داش لؤوحهسی اۆستونده وئریلدیگی سؤیلنن بیر سری دینی و اخلاقی تعلیملر بۆتونودور. امرلر تورات چیخیش باب/۲۰ ده یئر آلیر.
امرلر[دَییشدیر]
۱-مۆقابیلینده آیری بیر تانری اوْلمایاجاق.
۲-اؤزون اۆچون بوْت دۆزلتمه، یۇخاریدا گؤیلرده اوْلانین، یا آشاغیدا یئرده اوْلانین، یا یئرین آلتیندا سۇلادا اوْلانین هئچ صۇرتینی دۆزلتمهیهجکسن، اوْنلارا اییلمهیهجکسن و اوْنلارا عیبادت ائتمهیهجکسن.
۳-یهوهنین، تانرینین آدینی بوْش یئره آغیزا گتیرمهیهجکسن.
۴-سبت گۆنو تقدیس ائتمک اۆچون اوْنو خاطیرینده تۇتاجاقسان. آلتی گۆن ایشلهیهجکسن و بۆتون ایشینی گؤرهجکسن، فقط یئددینجی گۆن اَفندین ربّه سبتدیر. سن و یا اوْغلون، قیزین و نؤکر و کنیزین و حئیوانلارین و قاپیدا اوْلان غریبین هئچ بیر ایش گؤرمهیهجک. چۆنکو ربّ گؤیلری، یئری و دنیزی و اوْنلارادا اوْلان بۆتون زادلاری آلتی گۆنده یاراتدی.
۵-آتا و آنانا حؤرمت ائدهجکسن.
۶-اینسانلاری اؤلدورمهیهجکسن.
۷-زینا ائتمهیهجکسن.
۸-اوْغورلوق ائتمهیهجکسن.
۹-قوْنشویا قارشی یالان شاهیدلیک ائتمهیهجکسن.
۱۰-قوْنشونون ائوینه طاماح ائتمهیهجکسن. قوْنشونون آروادینا، نؤکر و یا کنیزینه یا اؤکوزونه، ائششَگینه یا قوْنشونون هئچ بیر شئیینه طاماح ائمهیهجکسن.
قایناق[دَییشدیر]
ایستانبول تۆرکجهسی ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«On_Emir»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۴ اوْکتوبر ۲۰۱۶ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
اينترنت
اینترنت، دۆنیا اوزوندهکی بیلگیسایار شبکهلرینی و سیستئملرینی بیر بیرینه باغلایان الکترونیک شبکهدیر. اینتئرنئتده واحید ایدارئتمه مرکزی یا واحید مودیریت یوخدور. بونا باخمایاراق، شبکهنین بئله تشکیلی اصلینده دریندن دوشونولموش ستروکتور دئمکدیر. بۇ ستروکتور ۱۹۶۹-جو ایلده امریکا بیرلشیمیش ایالتلری ساوونما باخانلیغی (دیفاع ویزارتی، آمریکادا آدلانان DOD) طرفیندن ایشلنمیش آرپانئت لاییحهسی چرچیوهسینده قورولموش و اون مینلرله دونیا پروگرامچیلارینین بیرلیکده چالیشماسیلا گئتدیکجه قورولوب و گلیشتیریلمیشتیر. ایلک اولاراق آرپانت آمریکا اوردوسوندا و ناتوداکی اوردولاردا قوللانیلدی، سونراکی گلیشمهلرده بۇ شبکه عمومی ایستیفاده ایچین میللترین ایچینده پایلاشیلدی و ایندیکی اینترنت اولوشتو. بۇ گون اینترنت، دونیانین بوتون اؤلکهلرینی ایحاطه ائدیر و اونون ایستیفادهچیلرینین ساییسی گئتدیکجه آرتیر.
قایناقلار[دَییشدیر]
- اینترنت
- اينترنت
- آمریکا ایختیراعلاری
- Digital technology
- Media technology
- New media
- Promotion and marketing communications
- Cultural globalization
- Telegraphy
- ایجتماعی خیدمتلر
- نقلیات سیستمی
- Virtual reality
- ۱۹۶۹ - جو ایلینده آمریکا بیرلشمیش ایالتلری اؤلکهسینده یارانانلار
- Computer-related introductions in 1969
- Computer-related introductions in 1989


text:
۲۷ دسامبر
۲۷ دسامبر٬ قریقوری تقویمینه گؤره ایلین ۳۶۱-جی (آرتیق ایللرده ۳۶۲-جی) گۆنودور. ایل سوْنونا کیمی قالان ۴ گۆن واردیر.
حادیثهلر[دَییشدیر]
- ۵۳۷ - آیاصوفیانین یئنیدن اینشاسی٬ بیزانس ایمپیراتورو بیرینجی ژوستینیانوسون شخصی گؤزدیمینده تاماملاندی. ایکینجی تئودوسیوس زامانیندا تیکیلن آیاصوفیا ۵۳۲ ایلینده باش وئرن نیکا آیاقلانماسی سیراسیندا یانمیشدی.
- ۱۸۳۱ - چارلز داروینین ایچینده اوْلدوغو بیگل آدلی کشف گمیسی یوْلا دۆشدو.
- ۱۸۴۵ - اتر ایلک دفعه جورجیادا دوْغوم حکیملیگینده ایشلندی.
- ۱۹۰۱ - ژاپونلو کیمیاچی تاکامیکه و آمریکالی فیزیکچی آدل آدیرنالین هوْرمونونو تاپدیلار.
- ۱۹۰۷ - پاریسده ایکینجی ژؤن تۆرک کونقرهسی کئچیریلدی. سوْنوج بیلدیرگهسینده سولطان عبدالحمید ایدارهسی نقد اوْلوندو.
- ۱۹۱۹ - سامسوندا باشلاتدیگی قۇرتولوش مۆجادیلهسینین آردیندان ارزروم و سیواس کونقرهلرینی حاضیرلایان مصطفی کمال پاشا٬ هئیأت-تمثیلیه عۆضولرییله سیواسدان آنکارایا گلدی.
- ۱۹۲۱ - تۆرکیه مرسینین تارسوس ایلچهسینی فرانسه ایشغالیندان قۇرتاردی.
- ۱۹۴۵ - ۱۸ دؤولتین موافیقتی ایله دۆنیا بانکی قۇرولدو.
- ۱۹۴۹ - ۳۰۰ ایل سۆرن هولند ایستعماریندان سوْنرا٬ اندونزی باغیمسیزلیق قازاندی.
- ۱۹۴۹ - تۆرکیه-آمریکا بیرلشمیش ایالتلری آراسیندا کۆلتور آنلاشماسی ایمضالاندی.
- ۱۹۶۸ - آسیا ایلک اینسانلی فضا اۇچوشونو گئرچکلشدیرن آپولو ۸ یئره دؤندو.
- ۱۹۷۸ - ایسپانیادا ۴۰ ایل سۆرن دیکتاتورلوق رژیمینین آردیندان دموکراسی گئچدی.
- ۱۹۷۹ - شوروی اؤزل بیر بیرلیگینین کابول هاواآلانینی اله کئچیرمهسینین آردیندان٬ کابولداکی افغان حؤکومتی ییخیلدی.


text:
21119
۰۹ خرداد ۱۳۹۷
تاریخ و ادبیات – تورکمن نیوز -(بازنشر) تورکمنستانینگ «تورکمنباشی» آدینداقی ملی انیستیتوسیندا مخدومقلینینگ یوزلرچه قولیازماسی جملهنندیر.
شاهیرینگ قوشغیلار ییغیندیسى اوزالقی دؤولت اتحاد جماهیر شوروی، ایراندا، افغانستاندا هم باردیر. شیخ محسن فانى، مخدومقلىنینگ قوشغیلار ییغیندیسینى ١٩٢۴ – نجى ییلدا تورکیهده چاپ اتدیرن هم بولسا، شاهیرینگ بو یرده قولیازماسینینگ باردیغى حاقدا آنیق ماغلومات یوق.
اروپا یورتلاریندا بولسا، بیزینگ بیلشیمیزه گؤرأ، شاهیرینگ دینگه اوچ قولیازماسى بار. بیرى مجارستانینگ بوداپست شهرینده آرمینیوس وامبرىنینگ تورکمن صحراسیندان آلیپ گیدن قولیازماسى، بیله کیسى برلین کتابخاناسینداقى قولیازما، اوچونجیسى بریتانیا موزه سیندأکى قولیازما.
من بولارینگ اۆچوسینیده گؤزدن گچیردیم. نوسغالارینگ اۆچوسى هم سوادسیزک أتبلر طاراپیندان یازیلیپدیر. بریتانیا موزه سیندأکى قولیازمانینگ کیمدن، حاچان آلیناندیغى حاقیندا کتابخانانینگ ماغلوماتلار کاتالوگینده بیر حابار یوق. سبأبى موزه نینگ ایشگأرلرى بو قولیازما اوچین اونس برمأندیرلر. دینگه بو قولیازمانینگ ١٨ – نجى عاصرینگ آیاغى، ١٩ – نجى عاصرینگ باشلاریندا یازیلاندیغى حاقدا ماغلومات بار.
بلگیده حاسابا آلنیپ دیر. داشى قاتى کاغذ بیلن جلدلنیپ دیر. صاحیپالارى روس OR- قولیازما ۱۱۴۱۴ کاغیذى. کتابینگ ١- نجى صاحیپاسى نینگ اوستونده کریل حاطى بیلن ” تانیا- نه تانچیک” دیهن یازغى بار.
صاحیپالارینگ آشاغراغیندا ” دنى سوفدان ١٠ – نینجى فورالدا، ١٩٣۴ – نجى ییلدا ساتین آلیندى” دییلیپ یازیلیپدیر.
سونگراقى صاحیپالارینگ بیرینده محمدقلیچ اونق دیهن یازغى بار. بیزینگ پیکریمیزه گؤرأ، بوکتابى دنىسوف محمدقلیچ اونق دان آلان بولمالى. م.ق. اونق خزر یاقاسیندا یاشایان
۲
ایرانلى تورکمنلرینگ اونق- توماچ طایپاسیندان بولمالى. اونونگ حایسى اوباداندیغى بللى بولماسادا تورکمن صحرادا اونق-لار خزر یاقاسینداقى کوموش دپه، حوجا نپس، بأش یوسقا، سیجوال اوبالاریندا یاشایارلار.
خزریاقا تورکمنلرینگ روسلار بیلن گأمى بیلن آرا قاتناشیق ساقلاندیغینا بولسا تاریخ شایات.
مخدومقلى نینگ “بریتان” موزهسینده ساقلانیان قولیازماسى، شاهیرینگ ” تورغول دیلیدیلر” قوشغیسى بیلن باشلانیار، یؤنه ” تورغول” یرینه ” تورغون” دییلیپ یازیلیپدیر. مخدومقلى نینگ قولیازمالارینینگ أهلیسی دیئن یالى ”تورغول دیدیلر” یادا ” یارب” بیلن باشلانیار.
بریتان موزهسین دأکى بو قولیازمادا، مخدومقولا دگیشلى ١٨٠ – دن قاوراق قوشغى بار. اولارینگ بیرنأچهسینینگ بندلرى دولى دأل. بو قولیازمادا، بیلهکى قولیازمالاردا دوش گلمهیأن تأزه قوشغولار یوق. یؤنه بو نوسغادان، کأبیر قولیازمالارداقى یالنگیش یازیلان سؤزلرینگ دوغرى یازیلان یرلرینه دوش گلسه بولیار. مثال اوچین مختومقلى نینگ بیزه مألیم بولان قوشغیلار ییغیندیسیندا دووش گلیأن:
دورددیر بو جانینگ لذتى
ساغلیق اونونگ سلطانیدیر–
دیئن سطر، بریتان نوسغادا
درددیر بو جانینگ ذلتى
ساغلیق اونونگ سلطانیدیر.
– دییلیأر.
شئیلهلیکده ذلت پسلیک دییمک بولوپ، درد جانینگ پسلیگى، ساغلیق بولسا جانینگ سلطانى دیئن مانى تایدان دوغرى آنگلاتما عمله گلیأر.
یادا نشرلردأکى:
“پیلهم دورار باغلاس الار غیل بیله ”– دیئن سطر بو یرده ” قول” دییلیپ یازیلیپدیر. بیز “قول” دییلمهگینى دوغرى حاس اپلایاریس. سبأبى، عاراپچا قول– دییمک ” زنجیر” دییمگى آنگلادیار. پیل غیل بیلن دأل- ده، زنجیر(قول) بیلن باغلانسا دییلسه، حاقیقاتا لاییقدیر.
” اؤلمسدن بورون” دیئن قوشغینگ بیر بندینده:
دوز یرینگ قدرینى بیلگیل، دریاغا دولماسدان بورون،
گأمیده هوشگأر اوتورغیل، گردابا گلمسدن بورون.
٣
بو یردأکى ” دولماسدان بورون” سؤزى– ” دالماسدان بورون” بولمالى. سبأبى ” دالماق”– “چوممک،
باتماق” دیئن مانینى بریپ، شیغرینگ مانیسینا قابات گلیأر.
شاهیرینگ یاراشماز دیئن شیغریندا:
حاسناووینگ کؤلونه دولماق یاراشماز–
دیئن سطرینه چیقغیت بریلیپ، اونونگ باشغا بیر گؤرنوشینینگ هم باردیغى آیدیلیار.
اینه اولار:
حاماس اولکهسینه دیلمک یاراشماز.
من شو گؤرنوشلردن شِیله نتیجه چیقاردیم:
خمسهنینگ کؤلونه دالماق یاراشماز.
خمسه کؤلى، ایران أذربگجانىنینگ اورمیه شهریندهدیر. بو کؤلونگ سووى آشا شوُر بولانسونگ،
اونگا گیرن آدام چوممهیأر.
تاوشان سووه دؤزمز، شوُر سووا خرچنگ
خمسهنینگ کؤلونه دالماق یاراشماز.
مخدومقلى شاهیرینگ ” باش اوستونه” آدلى قوشغوسیندا شِیله سطر بار:
دییسهلر آتلانها آتلان
سونگ چنأپ اییِر آردا سیرتلان
یاو گونى قایراتا قاتلان،
لعنت قویما ریش اوستونده.
مونى هر دورلى دوشوندورمأگه سینانشیپ گلیأرلر. کألِرى حوتدهسیندن گلیپ بیلمهجک ایشه باش قوشمازلیق یالى مانى چیقاردیلار. یؤنه کأبیر نوسغالاردا سونگ چِنأپ دؤور یرینه سولوق چنأپ، گؤیأ آرسلان دیِن واریانتا قابات گلدیم. سولوق بولسا آغزدیریق دیمک دیر. یاغنى، چنینگ بیلن غایراتا گلیپ، چاپجاق آت یالى آغزدیریغى چینأپ دورماق مانینى آنگلادیار.
ولىمأمد آخون سللأنینگ اوجونا-دا ” سوولوق” یا- دا ” آلاقا” دییلیأندیگینى آیدیار. شونگا گؤرأ بو سطر شِیله بولمالى:
دییسهلر آتلانها آتلان سوولوق چِینأپ دوور گؤیا آرسلان
یاو گونى غایراتا قاتیلان
لاغنت قویما ریش اوستونده.
عرب الیپ- بیسینده نوقاتلار اساسى رول اویناپ، اولارینگ یری دگیشمگى بیلن بیر حارپینگ باش غاچا بولماغینا آلیپ گلیأن حالاتلارى بار. مثال اوچین گؤیأ سؤزویندأکى “ی ” سِسىنینگ آشاغینداقى
۴
نوقاتلار اوستونده قویولسا آرد/ اوتور یر سِسى عمله گلیأر. یا- دا مشهور تورکمن سردارى جلال الدین لاقامى منگبورنى گؤرونوشینده یازیلیار. آصلینده بولسا اول منگوبرتىدیر. منگو دیمک تانگرى/ خداى، برتى بولسا حأضیرکى بردى سؤزیدیر.
گلجک ده ملى شاهیریمیزینگ نوسغالارینینگ تانقیدى یازغیسى دوزویل رواولارینگ دوغرى
گؤرنیشى سایلانار دییمک بیلن سؤزومی جملیأرین.
دکتر یوسف آزمون
تاملی بر نوشتار صحیح نام مخدومقلی فراغی
کانالیمیزا آغضا بولونگ
صاحیپامیزی ایزارلانگ
دگیشلی یازغیلار
سیزینگ نظرینگیز
سونگقی خبرلار
۲۴ شهریور ۱۴۰۱
۲۳ شهریور ۱۴۰۱
۱۰ شهریور ۱۴۰۱
۲۲ مرداد ۱۴۰۱
۱۷ مرداد ۱۴۰۱


text:
ستار گولمحمدی- داغ هاوالی، یورد بویالی میصراعلار شاعری
حسن ایلدیریم
من، سئویملی شاعیریمیز ستار گولمحمدینین اوزونو گؤرمهدن؛اؤزونو، شعرلرینده گؤرموشم.سسینی کاست لرده ،قوشمالارینی گؤرکملی عاشیغیمیز، ععاشیق محبوبون شلالهیه بنزر سسینده دینلهمیشم. اونو اوخویا- اوخویا، دینله یه – دینله یه بَهینمیشم
منجه هر بیر یارادیجی، دویغو و دوشونجهلرینی، ایدهاللارینی،دونیا گؤروشونو بیر سؤزله اؤز منلییینی، یاراتدیغی اثرلرینده عکس ائتدیرمکله،اؤز صنعتینده فردی اوسلوبونو، یارادا بیلیر. آنجاق، صنعت اثری تکجه یارادیجیسینین شخصی حیسلری چرچیوهسینده قورونوب قالسا، زامان سوزگجیندن کئچیب، گلهجک نسیللره چاتا بیلمز. صنعتکار(شاعیر) اینسانلارین اورکلریندهکی گیزلی حیس و هیجانلاری اویاداراق، اونلارا ایستهتیک دویوملار آشیلاییب و دوشونجهلرینی اوخشامالی دیر . بو سعادته، حیاتی دریندن قاورایان، اینسانلارین حیات تجربهلریندن اؤیرنن ، اونلاری منیمسهین،هامینین گؤردوکلرینی، باشقا یؤندن گؤروب و گؤستره بیلن شاعیرلر نائیل اولابیلیرلر. آنا دیلیمیزین گؤزل مئلودیاسی، آخارلی دئییم طرزی، چوخ معنا چالارلی سؤزلری نین دوزومو، توخونوشوایله، صمیمی، جانا سینر بیر طرز ایله ، حیس و هیجانلارینی میصراعلارا چئوریب باشقا اورکلره آخاراق، کؤنوللری اوخشاییب و اوخوجونون، دینلهییجینین معنوی وارلیغینا چئوریله بیلیرلر.
یارادیجی شاعیرلر، کئچمیشی دریندن اؤیرهنیرلر.گونوموزو ایتی باخیشلاری ایله سئیر ائدیرلر. دوغما یوردوموزون گؤزللیکلری بولاغیندان میصراعلارینی امیزدیریرلر.اینسانلارین آرزو و ایستکلرینی اؤزونونکولشدیریب،و بابالارین آچدیغی یول لارا قدم قویور لار. بالالارین، نوهلرین ایستک وآرزولارینا اوز توتوب، یئنی-یئنی جیغیرلارا یؤنلیرلر. اونلار ،اؤز اثرلری ایله گلجهیه آچیلان سحرلره بلدچی اولوب و اینسانلارین صاباحا دوغرو گئدن یوللارینا ایشیق توتورلار. بئله شاعیرلرین صنعتکار امهییندن، گئجهلی-گوندوزلو آختاریشلاریندان دوغولان، صمیمی حیسلرله آشیلانیب، اینسانی آرزو و ایستکلری ترنم ائدن اثرلر، هامی اوچون گرک اولور.
بیزیم عزیز شاعیریمیز ستاردا، اوخوجو اورهیینه یول تاپان، نجیب آرزولو، صاف اورکلی، شاعیرلر سیراسیندادیر:
ستارام کؤنلومون تئلی
هز زامان اوخشاییب ائلی
دوستا اَسن سحر یئلی
یادا چووغون، کولهیم من
ستارین شعرلری، ایستر فورما، ایتسر مضمون اعتیباری ایله خالق یارادیجیلیغینا، خصوصی ایله عاشیق شعرینه سؤیکهنیر. شاعیرین غزل، چارپارا و باشقا شعر فورمالاریندا شعر یازماغینا باخمایاراق، اونون شعرلری، من دئییردیم کی، قوشما و گرایلی اوستونده قورولموشدور . بو شعرلرین بدیعی ایفاده اوصوللاری، بدیعی تصویر واسیطهلری، دئییم طرزی و… باشقا عنصورلری خالق یارادیجیلیغی ، خصوصی ایله ده عاشیق شعریمیزین گؤزل عنعنهلری ایله سسله شیر . ستار ،شعرلرینده مضمون و موندریجه ایله باغلیاولاراق، عمومیتله وصفدن، تصویردن داها چوخ، ترنم و روایت کیمی بدیعی ایفاده اوصوللاریندان بهرهلنیر.. . “حیکمت دونیاسی” اونون ایدهآللاری نین دونیاسی دیر. شعرلرینده کی: حاق نیداسی، حیکمته چاغیریش، عیبجرلیکلری، لعنتلهمه طرزی و گؤزللیکلری، خیرخواهلیقلاری اؤیمه شیوه سی، اینسانلاری دوغرولوغا، وطن¬پرورلییه، اوستون اخلاقی کیفیتلره سسلهمه یوللاری، ایفاده ودئییم لری اوستادنامهلرمیزین بدیعی ایفاده واسیطه لرینی خاطیرلادیر. بو بیچیم اثرلرینده مودروک بابالارین یولونا اوز قویاراق، شعرلرینی، حیات فلسفهسینین ترجمانینا چئویرمیش اولور. ناراحات شاعیرین دویغو و دوشونجهلرینه ، ترنم ائتدییی آرزو و ایستکلرینه،بیزده شریک چیخیریق.
ستار، آذربایجانین دیلبر گوشهلری نین بیری، قدیم تاریخی، اسرارانگیز گؤزللییی اولان ،قاراداغ ماحالیندا دونیایا گؤز آچیب ؛اوجا داغلار، قالین مئشهلر،گؤزل یایلاقلار ، درین دره لرقوینوندا بویا- باشا چاتمیشدیر. شانلی کئچمیشلی، ایستی قانلی اینسانلی ، مونبیت طبیعت لی قاراداغ، یوردوموزون تاجی ساییلان عاشیقلار بئشیییدیر. او،ساز صدالارینین، عاشیق هاوالارینین بئشییینده بؤیویوب،دوغما یوردون اینسانلاریآراسیندا، دونیانین، حیاتین سیرلرینه واریب ،او خالقی ایله سئوینجیلی، غملی گونلر کئچیره- کئچیره شاعیر اولوب، سؤز قوشوب، دیلدن-دیله دوشوبدور. ایندیایسه ائل شاعیری کیمی ساییلیب ،سئچیلن لر سیراسیا داخیل اولوبدور.
شاعیر بؤیوک منتدارلیق حیسی ایله. کیملردن، هارالاردان قیدالاندیغینی ا وخوجولارینا بئله سؤیلهییر:
عؤمور یوللاریمی یاشامادیم تک
“وورغون”دان گوج آلدیم، “واقیف”دن کؤمک
“صابیر” خرمنیندن ییغیب بیر اَتک
خالقین کیملییینه، اؤزونه گلدیم
آییرماق اولارمی بیریندن، بیرین
هر صنعت اوجاغین، هر صنعت پیرین
بابام علسگرین، ددهم شمشیرین
سؤزنمز اوجاغینا، کؤزونه گلدیم
“ستار”ام ای وطن عؤمورلوک یارین
چکیرم چینیمده معنوی وارین
“ایمراه”ین، “محبوب”ون، خان “کاماندار”ین
شیرین صؤحبتینه، سؤزونه گلدیم
منه ائله گلیرکی ،بو نهنگ سؤز اوستالاری، ساز بهادورلارینین یارادیجیلیق بولاغیندان سو ایچن صنعتکار، اونلارین صنعت باغچاسیندان گول درن هر هانسی بیر شاعیر، اولو صنعتکارلار، بؤیوک شاعیرلرین، آچدیغی جیغیرلارلا آددیملاسادا، اونلارین ایزلرینی ایزلهسه ده، آنجاق اؤز سؤزو -سوراغی اولمالی دیر. یوخسا ،صنعتده، سادهجه تقلیدچی کیمی قالیب و اؤز جیغیرینی آچا بیلمهیهجکدیر. زامان- زامان دیلدن – آغیزدان دوشوب اونودولاجاقدیر .آما، ستارین، دئمهیه اؤز سؤزو وار. بونا باخمایاراق کی،هله ده بو اولولارین سسلرینی،اون لرینی،کلام لارینین عطیرلرینی دادلارینی، ستارین قوشمالاری نین میصراعلاریندا دینله ییر ،دویور. اونلارین دادینی دادیریق.
بورادا ستارین شعر دونیاسینی تمثیل ائدن، اونون یارادیجیلیق منظرهسینین سجیهوی خصوصیتلرینی عکس ائتدیرن بیر نئچه شعرینه توخونماق یئرینه دوشر دی:
داغلارا، شعرمیزده چوخ موراجیعت اولونور. منجه، داغلار حاقدا یازمایان شاعیریمیز چوخ آزدیر. بلکهده هئچ یوخدور. چونکو داغ سؤزون گئنیش معناسیندا وطن سمبولودور. آذربایجان شعرینده وطن حاقدا شعر یازمایان شاعیر، قوشما قوشمایان عاشیق- شاعیر یوخدور. داغلاریمیز حاقدا ایسته نیلن قدر، ماهنی ، بایاتی ، عاشیق هاواسی، آتالار سؤزو واردیر.بیزیم شاعیرلر زامان- زامان داغلارلا دانیشمیشلار.داغلا دانیشماق، اینسانلا، وطنله دانیشماقدیر. تاریخله، زامانلا دانیشماقدیر.داغ، ایگیدلرین اینانج یئری، سیغیناجاغیدیر. داغ، اوجالیق، یوکسکلیک، ووقار، غرور ، دؤزوم و سیرلیلیک رمزیدیر. داغ آرتیق ادبیاتیمیزدا سو، گوندوز، دنیز کیمی تئز – تئز ایشله نیلن بیر بدیعی اوبرازدیر..
داغلار،ستارین شعرلرینین موتیولرینین بیرینه چئوریلمیشدیر. او داغلارا تئز-تئز موراجیعت ائدیر. موختلیف مقاملاردا، آنلاردا بیر سئوگیلی کیمی، بیر دوست کیمی، بیر آرخا کیمی، یورد کیمی، وطن کیمی داغلارا اوز توتور. او داغلاردان سؤز آچاندا؛ قایالاردا ایییدلرین ایزینی، یاشیل زمیلره جان وئرن بولاقلارین گؤزونو گؤرور. اونون شعرلرینده داغلار جانلی، گؤروملو، وصف اولونور. اونون داغلاری اینسانیلشیر و شاعیر سانکی عزیز و مودروک و چوخ سئویملی بیر اینسانلا دانیشیر. او بؤیوک هوس و محبت¬له داغلاردان سؤز آچاراق، اوخوجودا داغلارا سئوگی و محبت حیسی اویادیر. اونون شعیر لرینده کی،داغ هاواسی بیزیمده جیییرلریمیزه دولور.
کیم یاشیل قوینوندا چکسه بیر نفس
بیر عؤمور سینهسی چاغلار آ داغلار
ستار، داغلار اوغلودور. او،یوردونون گؤزللیکلرینین ایلکینلیینی داغلاردا گؤروب، اورالاردا تاپیبدیر.داغ هاواسی، مین¬بیر چیچک قوخوسوندان، مین بیر بولاق دورولوغوندان، داغ چا یلارینین آخاریندان ، مین بیر درهنین هنرینیدن، سسیندن، قایالارین دیلیندن، مئشهلرین یاشیل ماهنیسیندان و … بیر چوخ گؤزللیکلردن تؤرهنن هاوادیر. عادی کولک دئییل، جانلی داغین دوغما نفسیدیر داغ هاواسی. بئله-لیکله بو هاوا گؤزللیکلر مایاسیدیر. طبیعت جوهریدیر. اینسان روحوایله، طبیعت جانی نین قووشدوغو بیر وارلیقدیر داغ هاواسی. او هاوادا لوغمان نفسی واردیر. تورپاغا برکت، دوزنلیکلره یاراشیق وئرن داغلارین اَتهیینده بویا-باشا چاتان، عؤمور – گونونو اونون یایلاقلاریندا، کندلرینده کئچیرن داغلار اوغلو، طبیعیدیر کی داغلارا باشقا جور یاناشمالی دیر. اونون اوچون داغلار، روحدور، سئوگیدیر، یاشاماق سئوگیسیدیر. صافلیق، تمیزلیک، غئیرت، ارکان رمزیدیر.. داغلار بابکلرین، کوراوغلولارین، نبیلرین… آلینماز قالالارینین یئرلشدییی بیر مکاندیر. داغلار شاعیر اوچون هم تاریخ، هم وطن، هم زامان، همده آرزولار بئشیییدیر. بیر سؤزله : اونون اوچون داغلار مقدس بیر وارلیقدیر:
دئیین اَسن یئللر چوخ تلسمهسین
وارلیغیمین واری بو داغلاردادی
قانیمدان سو ایچن حیات باغچامین
هر بههری، باری، بو داغلاردادی
هر بیر جیغیرینا سن باخسان درین
دویارسان کئچمیشین آیاق ایزلرین
تاریخه چئوریلمیش هر ایگید، ارین
داش اولموش مزاری بو داغلاردادی
هر بیر جیغیریندان مین بیر یول آشیر
هر جیغیر بیر عصرین یوکونو داشیر
بیزسیزده بو داغلار، ازلدن یاشیر
دونیانین باخاری بو داغلاردادی
آرزولار، اینسانین گؤروب – گؤتوردوکلریندن، ایستکلریندن سو ایچر؛ اونون ایچ دونیاسی نین سیرلری ایله یوغرولار ؛ معنوی وارلیغیندان قایناقلانار؛ اومیدلرینین ایشیغیندا گونو-گوندن بوداقلانار، قوللانار و اونون منلیینی آیدینلادیب؛ عؤمور یوللارینا ایشیق ساچار. بو آرزولار نه قدردونیوی و اینسانی اولورسا، بیر او قدرده بشریت اوچون، دونیا اوچون گرکلی اولار. باشقالارینین آرزولاری لا سسله شنده داهادا گؤزه للشرلر. آرزولار، آروزلارا قووشاندا بؤیوک بیر آرزو یارانار:بؤیوک اینسانلیق آرزوسو. آرزولار حقیقته چئوریلیب چییین اولان زامان، اینسانلیق اوزونه آغ گونلر گولومسهییر. بیزیم شاعیرینده آرزولار عالمی رومانتیک بیر عالمدیر.شیریندیر، گؤزلدیر.. او آروزلار عالمینده، ماوی سمالاردا اوچان قوش آزادلیغینی، بوتون قایغیلاردان آزاداولان، اورهیینجه یاشایان اوشاق صافلیغینی، طبیعته جان وئرن سو آیدینلیغینی، اینسان اورهیینه، روحونا ایشیق چیلهین سئوینج شادلیغینی یاشاماق ایستهییر. او آرزولاریندا ،سعادت، خوشبختلیک جارچیسی اولماق اوچون گؤزللیکلردن گوج آلاراق، چتینلیکلره سینه گریب، قاسیرغالاردان، توفانلاردان کئچیب سئونلرین بخت اولدوزلارینی قوووشدورماق ایسته ییر.غملری اورکلردن سیلمک، سئوگی نغمهسی اوخوماق عشقی ایله یاشاییر. حیاتین درینلیکلرینه واریب، اونون فلسفهسینی اؤیرنمهیه جان آتیر. دویماق، دوشونمک، حیکمت دونیاسینا یول آچماق اونون حیات آمالی دیر.. محبت سوراغلی، سئوینج نیشانلی، یاخشیلیقلار عشقی ایله یازیب یارادان شاعیرین اؤرو حاقدا آرزوسو دا نجیب و اینسانی اولور.
اؤزوم اؤزلویومه جان آتماق اوچون
یولچو تک یوللاردا ایزیم قالایدی
اؤزومو، اؤزوم تک یاشاتماق اوچون
هر دیلده، دوداقدا سؤزوم قالایدی
منجه شاعیر اوچون ان بؤیوک و مقدس آرزو ، اورکلرده یاشاماق، کؤنوللرده سسلنمک ،دوداقلاردا نغمهیه چئوریلمک آرزوسودور. شاعیرین بو آرزوسو چییین اولورسا او اؤلمزلییینه قوووشموش اولور.نه یازیق کی بو سعادت چوخونا قیسمت اولمور.
مقدس کیتاب ” تورات”دا بئله بیر دئییموار: «دردیمی کیمه دئییم؟». بو ایفاده موختلیف چالارلاری ایله بؤیوک متفکرلرین، بیلیک صاحیبلرینین، سؤز اوستالارینین کلاملاریندا ابدیلشمیشدیر. شعر دونیاسینداکی شیکایتنامهلرایسه، ائله بو دویقو و دوشونجهلردن یارانمیشدیر. اولو “فضولی”میزین اثرلری نین چوخو، بو احوال – روحیه نین بدیعی انعکاسیدیر سانکی:
دوست بیپروا، فلک بیرحم، دوران بی سکون
درد چوخ، همدرد یوخ، دوشمن قوی، طالع زبون
سایهی اومید زایل، آفتاب شؤوق گرم
رتبهی ادبار عالی، پایهی تدبیر دون…
قایغیکئشلرین، اینسان سئورلرین،دریندن دوشوننلرین حیات پایی، بؤیوک اینسانی آغریلاراولموشدور.. باشقا بؤیوک سؤزاوستادلاریمیزیندا یازیلاریندا و شعرلرینده بئله مضمونلارلا تئز-تئز راستلاشیریق. بؤیوک صابیریمیز دونیایا غم پنجرهسیندن باخیرام، دییه- دییه یانیب یاخیلمیشدیر.. اؤلمز میرزه جلیلیمیز: دونیادا اَن بؤیوک درد ،آنلاماق دردی دیر – دییه همیشه گؤینه میشدیر …. دونیا ادبیاتیندا بو مضمونلار اولدوقجا موختلیف بیچیملرده، فورمالاردا بول-بول ایشلهنیلیبدیر.
ستارین¬دا “کیمه دئسین آدام دردین دونیادا” آدلی شعریده شیکایتنامه کاراکترلی شعردیر بو “بئشلیگ”ین هر بندینین سونونداکی، قایتارما میصراع سانکی قیرمانجدیر، چیرپیلیر یارامازلیقلارین باشینا. دار دونیادا، هر شئی باش-آیاق اولوب: قارا آغی باسیب. یالان دوغرونو اودوب. آلچاق اوجانی مینییب. دوستلوق، غئیرت، کیشیلیک، نجیبلیک، پاکلیق و صافلیق پوچا چیخیبدیر. دونیا ساریلیق آزارینا توتولوب. سانکی پولون-قیزیلین هوسی بوتون عالمی ساریییب دیر. دووران ، ایکی اوزلولرین، یالتاقلارین، فیریلداقچیلارین، دله-دوزلارین دوورانیدیر. نه عیبجر، نه چیرکیندیر بو زمانه. بو اوزدن دیرکی ،شاعیرین سینهسینده سؤزلر قوور ائدیر، فیکیرلر اونو دیدیر، داغیدیر، اونسوزدا:
سئوینج آخیب اوزده یاشا دؤنوبدور
اورکلر برکیییب داشا دؤنوبدور
باش آیاغا، آیاق باشا دؤنوبدور
وجدان اوجوز، عار دَیرسیز، سؤز خطا
کیمه دئسین آدام دردین دونیادا؟
اینسان آخی دردینی، اورک سؤزونو باغیرداشی، یولداشی، اَن یاخین بیلدییی سیرداشی ایله بؤلوشر. بس بو نئجه زمانه دیر ، بو نئجه دووران دیر کی، حتی ساغ گؤزون، سول گؤزه بئله اینامی یوخدور. هله، وای اوندادیرکی، اینسان بو فاجیعهنی اؤز ایچینده یاشایا. باخ بئله:
عدالتدن صؤحبت آچیر کی دینیر
آمما اؤزو عدالت¬دن دیکسینیر
الده یاراق قودرت آتین کیم مینیر
اوزدن ایراق دؤنور “ستار” جلادا
کیمه دئسین آدام دردین دونیادا!
دردینی هئچ کیمه دئیه بیلمهینلر ،ناغیللاردا اولدوغو کیمی صبیر داشلارینا، قویولارا، داغلارا، داشلارا، سولارا، یوللارا… هارالارا، نهلره کی دئمه میشلر. شاعیرلرایسه سؤزدونیاسینا اوز توتورلار، دردلرینی میصراعلارا کؤچورورلر..
بیزیم شاعیرده ،ایچینده آلیشیب یاندیغی آندا، سؤزلری سینهسینده شعلهلندییی واختدا، ائل دونیاسینا، عاشیق صنعتینه اوز توتور؛ “کرمی”لرین یانغیسینا اورهیینی بوکوب؛ ساز هاوالارینین بئشیینده اودونو سؤندورمک ایستهییر. “دئهگلسین” شعری بو احوال روحیهدن دوغموشدور. بو شعرین سؤزلری، ریتمی، داخلی اینتوناسیاسی، مضمونو چوخ ماراقلی دیر. بوشعیرده شاعیر دویغو و دوشونجهلرینی ایستهدییی مضمونو باجاریقلا جانلاندیرا بیلمیشدیر. بدیعی جهتدن توتارلی و دولقون اولان بو شعرین ریتمی، قافیه سیستیمی، میصراعلارینین اؤلچو و بؤلگولری، بندلری نین باغلیلیغی، بیر-بیرینی یاخشی تاماملایا بیلمیشلردیر. شعر سانکی موختلیف عاشیق هاوالارینین نوتلاریندان، خاللاریندان هؤورولموش بیر موسیقی پارچاسیدیر. بورادا داخیلی گرکینلییی، ریتمین ایتیلییینی،کسگینلییینی ایفاده ائدن (۴+۴+۳) میصراع بؤلگولری ایله برابر قافیهلنمه سیستمی، یئرلی – یئرینده ایشلنمیشدیر. “دئهگلسین” شعیری میصراع دوزومو باخیمیندان “مخمس”لر، “دیوانی”لرین بند قورولوشونا اساسلاناراق؛ قوشمالارین چارپاز قافیهلی بیرینجی بندلرینین تیکرارلانماسیلا ،اوچ بند،واحید بیر مضمونو ایفاده ائتمکله، قوشمالارین بدیعی قورولوشوندان یارارلانیب، یئنی بیرقافیه لنمه سیستیمی قورماقلا ، ماراقلی بیر شعر فورماسی یارادا بیلمیشدیر.شاعیری سارسیدان دردلرین دئشیلمهسی، داخلی هیچقیریقلار، چیرپینتیلار، عؤمور عذابلاری، دونیانین پیس اوزوندن جانا گلمیش، دوشونن، یانان، سئون بیر اینسانین داخلی سکسکهلریبو شعرده اوز بدیعی عکسینی چوخ دولقون وماراقلی شکیلده تاپا بیلمیشدیر:
سازین کؤکدن، الین تئلدن دوشمهسین
گؤر نه قالدی باشیمداکی قال عاشیق
آلیشمیشام یامان اودلو چاغیمدی
بیر یاخیندان اورهییمی آل عاشیق
یامان یئرده کرم دوشوب یادیما
اصلی دردی آلیب مندن حال عاشیق
نه گوندهیم هئچ اؤزومده بیلمیرم
بوگونومه غم هاواسی چال عاشیق
محبتین یاراسی وار سینمده
عشق اودونا یانانلارا دئه گلسین
سؤزه باخماز بیر سئودا وار باشیمدا
احوالیمی قانانلارا دئه گلسین
منه ائله گلیرکی، بو میصراعلار، بو سؤزلر ،”کرمی”هاوالاری نین مشایعتی ایله شاعیرین قلبیندن قوپور. او عاشیق دونیاسینین، خالق یارادیجیلیغینین بوللور بولاغیندان سوزولوب گلن، جان وئریجی، روح وئریجی نغمهلر ایله، دورولدوقجا، کور ه لدیکجه، یاندیقجا سانکی تمیزلشیر، نغمهلشیر. دونیاسی، سئونلرین دونیاسینا قووشور.. سئوگی دونیاسینین اؤلمز قهرمانلاری فرهادلارین، مجنونلارین، کرملرین، یاندیغی اودلا یانماق ایستهییر. او ملهمینی کرم لرین یانغی سیندا، مجنونلارین فریادیندا، فرهادلارین عنادیندا تاپیر. اونلارین عؤمور داستانلارینی ترنوم ائدهن عاشیقلارین سازیندا ابدیلشمیش، یانیقلی هاوالارا اورهیینی بوراخماق ایستهییر. شاعیر بو حیسلری، بو دویوم و دوشونجهلری آیدینجا سینا وایناندیریجی بیر شکیلده اوخوجولارینا چاتدیرا بیلمیشدیر.
ستارین شعرلرینین مضمونو، بدیعی قورولوشو،اونلارین معاصیر آذربایجان شعرینده کی موقعی حاقدا تام فیکیری ،اونون شعرلرینین چاپ اولوب یاییلماسیندان سونرا ، داها دوزگون سؤیلهمک اولار. من اؤتری حالدا اونون شعرلرینین بیر نئچهسینه نظر سالیب ،اونلار حاقدابیر نئچه سؤز دئدیم . هلهلیک بیر بئله.
ستارا اوزون عؤمور و یارادیجیلیقلا بزنمیش حیات آروزلاییر، الینی سیخیرام.


text:
سیلویو برلوسکونی
سیلویو برلوسکونی(ایتالیا دیلی: Silvio Berlusconi) ایتالیالی سیاستچی و تاجیر. اؤنجه ده باش وزیر اولموشدور. ایکینجی اوزون مدتده باش وزیر اولموش کیمسه دیر. اوچ دؤوره باش وزیر سئچیلدی: ۱۹۹۴-۱۹۹۵، ۲۰۰۱-۲۰۰۶ و ۲۰۰۸-۲۰۱۱
آ.ث میلان فوتبول کلوبونون مالیکی و دونیادا ان پوللو سیاستچی دیر. ۹ میلیارد دولار پولو وار و دونیادا ۷۴-نجو پوللو کیمسه دیر. ایتالیا رادیو تلویزیون امپراطورلوغو و چوخلو نشریهلر اونون الینده دیر. "ایتالیا ایرهلی!" پارتیسینین باشقانیدیر.
قایناق[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Silvio Berlusconi»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۱۳ بهمن ۱۳۹۵ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).