text:
آذربایجان
آذربایجان یا دا ایران آذربایجانی ایرانین شومال-باتی ساحهسینده و آذربایجان جومهوریتینین جنوبوندا یئرلَشن بؤیوک بیر بؤلگهدیر. ان بؤیوک شهری تبریز دیر. آذربایجانین اهالیسی آذربایجان تورکجهسینده دانیشاراق تورک و یا آذربایجان تورکو آدلانیرلار. آذربایجان ایکی مین ایلدن چوخ یاشی اوْلان سیاسی بیر واحید تشکیل ائتمشدیر و تاریخ بویو اورتاشرقین مدنیّت اوجاغی کیمی تانینمیشدیر. اورمو گؤلو ان بؤیوک گؤلو دور.
ایچیندهکیلر
- ۱ جوغرافیا
- ۲ ائتنیکلر
- ۳ آذربایجانین سینیرلاری
- ۴ گونئیلی آدلیملارین شکیللری
- ۵ تاریخی
- ۶ ایقتیصاد
- ۷ سیاسی وضعیت
- ۸ آذربایجان میلّی حرکاتی
- ۹ آذربایجان حزبلری
- ۱۰ قزئتلر (مطبوعات)
- ۱۱ تئاتر
- ۱۲ موسیقی
- ۱۳ ادبیات
- ۱۴ آیریجا باخ
- ۱۵ خاریجی کئچیدلر
- ۱۶ قایناقلار
جوغرافیا[دَییشدیر]
ایرانین قوزئی باتیسیندا یئرلَشن آذربایجان دوغودان خزر دنیزینه سؤیکنیر و گونئی سرحدلری ایراندا زنجان اوستانی و قزوین اوستانینی دربر آلیر و همدان و مرکزی اوستانلارینین بؤیوک قیسمتلرینه ده شامیل اولور. گونئی آذربایجان دوغو طرفدن آستارا بؤلگه سی نین واسیطه سی ایله خزر دنیزینه یولو وار، همچنین گونئی آذربایجانین ان بؤیوک گؤلو اورمو گؤلو دور. آذربایجانین تاریخی مرکزی تبریزدیر.
تاریخی قایناقلارا گؤره آذربایجان اراضیسی داغیستاندان داغیستانا قدر اوْلموش؛ یعنی بۇ گونکو ایران گؤبهگیندن بوتون مرکزی اوستانی قاپسایاراق ایصفاهاندان باشلاییب روسیا داکی دربند شهرینه قدراوزانیر. بئله لیکله گونئی آذربایجان تاریخی اراضیسی؛ باتی آذربایجان اوستانی، دوغو آذربایجان اوستانی، اردبیل اوستانی، زنجان اوستانی، همدان اوستانی، قزوین اوستانی، البورز اوستانی، تهران اوستانی، مرکزی و قوم اوستانلاری و همچینین قوروه، بیجار، سونقور و آستارا بؤلگه لرینه شامیل اولور. همچنین بعضیلرین نظرینه گؤره عراق عجم ده بوتون آذربایجانین تاریخی اراضی لریندن دیر.
ائتنیکلر[دَییشدیر]
آذربایجان تورکلری[دَییشدیر]
آذربایجان اوستانی تورکلری آذربایجان سینیرلاریندا هابئله آذربایجان سینیرلاریندان ائشییده، ایرانین آیری اوستانلری و بؤلگه لرینده یاشاماقدا دیرلار. بونلار عومومیتده دغو آذربایجان، باتی آذربایجان، اردبیل، زنگان، قزوین، همدان، مرکزی، گیلان، کوردوستان، کیرمانشاه، البورز، تهران و قوم اوستانلرینده یئرلشیب لر.[۱][۲][۳][۴][۵][۶] گونئی آذربایجان تورکلری نین سایی ۱۹۹۸ اینجی ایلده ائتنولوگ سایتی نین تخمینی اساسیندا ۲۳٫۵۰۰٫۰۰۰ نفرایمیش لر. بۇ تخمینی ۳۰ میلیون نفره جن چوخالتماق اولار.[۷][۸][۹][۱۰][۱۱][۱۲][۱۳][۱۴][۱۵][۱۶][۱۷][۱۸][۱۹][۲۰][۲۱][۲۲][۲۳][۲۴][۲۵][۲۶][۲۷][۲۸][۲۹][۳۰]
لاکین ۱۹۹۹- جو ایلده جاماح آنالیتیک اینفورماسییا مرکزینین آپاردیغی دقیق آراشدیرمایا اساساً ایراندا یاشایان آذربایجان تورکلرینین سایی ۲۹ میلیون نفر اولارق بیلدیریلمیشدیر و همین تاریخده، بۇ رقم اؤلکه اهالیسینین ۴۱٫۴۲٪-ی آنلامینا گلیردی.[۳۱] آذربایجاندا همچینین چوخ آز سایدا تالیشلار، فارسلار، کوردلر، تاتلار و اِرمنیلر ده یاشماقدادیرلار. بونلارین چوخو اؤزللیکله کوردلرله ارمنیلر سوْنرالار آذربایجان توپراقلارینا کؤچوبلر.
ایبهاملی آمارلار[دَییشدیر]
ایراندا یاشایان تورک لرین سایی سی باره ده چئشیدلی قایناق لاردا، چئشیدلی سای لارا راست گلمک اولار. ایراندا یاشایان تورک لرین ایدیعالارینا گوره بۇ رقم ۳۷ میلیونا قدر چاتماق دادیر[۱] – ب.[۳۲] ائتنولوگ سایتی نین وئردیی آمار اساسی ندا ۱۹۹۸ اینجی ایلده ایراندا ۲۷٫۴۰۰٫۰۰۰ مین نفر تورک یاشاییرمیش لار.[۱][۷] ایراندا یاشایان تورک لرین نۆفوسو ایله ایلگیلی کسین بیر رقم وئریلمه کده دیر. ایرانداکی تورک لرین نۆفوسو ۲۵ میلیون،[۳۳] ۳۳ میلیون،[۳۴] ۲۰ میلیون،[۳۵] ۲۵ میلیون،[۳۶] اولاراق بیربیریندن فرقلی شکیلده وئریلمکده دیر. دونیا بانکاسی اؤلکه پروفیللری معلوماتینا گوره ۶۶٫۱ میلیونلوق ایران نۆفوسوْنون یوزده ۴۲ ایکی سینی تورک لر فورمالاشدیرماقدا اوْلوبگف بۇ نیسبت ده تخمینا ۲۵ میلیونلوق بیر تورک نۆفوسو گوسترمک ده دیر.[۳۷][۳۸] برندا شیفرین ده ایرانین تورک لری نین سایی سین ۲۵ میلیون نفر بیلیر[۳۹]
ایرانین هر اون ایلده باش وئرن نۆفوس سایی سیندا، ائتینک قوروپ لارین سایی داخیل اولماییب. بۇ مسئله ایراندا نئچه نفر تورک، فارس، کورد و… ائتنیک لردن اوْلدوغون موبهم بیر مسئله یه چئوریلیب.[۱] آبیش دولتی (آمریکا بیرلشمیش شیتاتلار) دولتی، ایراندا صورت تاپان ۱۹۵۶ (۱۳۳۵) اینجی نۆفوس ساییسین، ایران دولتی نین ائتنیک آز گوسترمکه چالیشماق اوچون، اعتیبارسیز بیلیر.[۴۰] نیکی کئدی ده یازیر «عومومیت ده ایراندا رسمی آمار، ایرانین ان بویوک ائتنیک قوروپون – آذربایجان لی لاری- اولدوغوندان آز گوستریرلر.».[۴۱] بعضی قایناق لار اساسیندا آذربایجان تورکلری و آیری تورک لر ایرانین یوزده ۲۵ تا ۳۷، کوردلر یوزده ۸، بلوچ لار یوزده ۳، عرب لر یوزده ۳ و تورکمن لر یوزدن ۲ اهالی سین تشکیل ائدیرلر.[۴۲] بعضی قایناق لار دا فارس لار ایرانین اهالی سینین یوزده ۵۰ سین تشکیل وئریرلر[۴۳] بعضی قایناق لاردا دا فارس لار یوزده ۴۵ دن آشاغا گوستریلیب لر.[۴۴][۴۵] بعضی قایناق لار تورک لر ایرانین اهالی سی نین اوچ دن بیر بیلیرلر[۴۶][۴۷][۴۸][۴۹]
فارسلار[دَییشدیر]
فارسلار عومومییتله تهران، مرکزی، همدان، قوم و قزوین اوستانلاریندا تورکلرله برابر یاشاییرلار.
کوردلر[دَییشدیر]
کوردلر عومومیتله کیرمانشاه، کوردوستان و باتی آذربایجان اوستانلاریندا یاشاییرلار.
ساییر ائتنیکلر[دَییشدیر]
ساییر ائتنیکلردن؛ تاتلار عومومن خالخال، تالیشلار آستارا و تالیش بؤلگهلرینده یاشاییرلار. ائرمنیلر، آشوریلر و باشقالاری بعضی شهرلرده یاشاماقدادیرلار.
آذربایجانین سینیرلاری[دَییشدیر]
آذربایجان سینیرلاری ان اسکی زامانلاردان بوگونه کیمین، دوولتلر و قودرتلرین دهایشمهسیله دهایشیب. ایسلامدان اونجه گونئی آذربایجان، هوریلر، لولوبیلر قوتیلر، مادلار و… دوولتلرین یوردو اوْلوب[۵۴] ساسانیلر زامانی آذربایجاندا اونملی دهایشیکلر اوز وئریر. خوسرو انوشیروان (سلطنتی ۵۷۸–۵۳۱ م. ا) ایرانی دورد یئره بولوب، دورد «سپهبد» ا تاپشیریر. بۇ بولوملر «کوست» آدلانیرلار. ایرانین کوستلاری بونلاردان عیبارتایدیلر:
۱- دوغو کوستو (خوراسان)
۲- قوزئی کوستو (آتورپاتگان)
۳- گونئی کوستو (نیمروز)
۴- باتی کوستو
شیروان و آران هر ایکیسی آتورپاتگان کوستوندا یئرلهشیدیلر و بونلارین شاهلاری آتورپاتگان سپهبدوندان تابئعدیرلر. آتورپاتگان سپهبدو ایرانین ان گوجلو سپهبدوایدی.[۵۵]
ساسانیلر دوورونده قالان بیر کتبهده دربندین آذربایجان سینیرلاریندا اولماغی آشکار اوْلونور:[۵۶]
من انوشیروان طرفیندان مأمور اوْلدوم، دربندین قوزئی حیصصهلرینده، قوزئی قبیلهلرین آذربایجانا هوجومونون قاباغین آلماق اوچون قالالار یارادام.[۵۷]شابلون:Sitatın sonu
ایسلامدان سوْنرا کی دوورلردهده چئشیدلی قایناقلاردا آذربایجان سینیرلارینا ایشاره اوْلونور. اورنک اوچون ۴۷۲-اینجی ایلده (۱۰۷۹ قمری ایلی) یازیلان «حدود العالم من المشرق الی المغرب» کیتابیندا آذربایجانین سینیرلاری بئله توصیف اوْلونور:[۵۸]
مشرق این ناحیت (=آذربایجان) حدود گیلان است و گونئی وی حدود عراق است و جزیره، و مغرب وی حدود روم است و سریر، و شمال وی حدود سریر است و خزران. و این جای هاست. بسیار با نعمتترین ناحیت هاست اندر اسلام؛ و ناحیت آبادان و با نعمت بسیار و آبهای روان و میوههای نیکو و جایگاه بازرگانان و غازیان …[۵۹]شابلون:Sitatın sonu
چئویرمه: "بو ناحیتین (=آذربایجان) شرقی گیلان و جنوبی عیراق لا جزیرهدیر، و قربی روم و سریر، و شومالی سریر و خزران دیر. "
خوارزمشاهلار دوروندهده، موحممدایبنی نجیب بکران «جهان نامه» کیتابیندا کی سولطان موحممد خوارزمشاها سونولوب بئله ایضاحات وئریر:[۵۵]
شابلون:Sitatın əvvəli کر جیحونی است در حدود آذرباذکان بر سه فرسنگی شهر بردعه که آن را کر خوانند.[۶۰]شابلون:Sitatın sonu
چئویرمه: «کور آذربایجان حودودوندا بیر چایدیر، بردعهدن ۳ فرسخ آراسی وار و کور آدلانیر.»
تئیموریلر دووروندن قالمیش(۱۴۰۰-اونجو ایل) بیرسندده "نخجوان من کوره آذربایجان" ایشاره اوْلونور. بۇ سندده "خوط، شینهئر، هالزور، طاتئف کیلسهسینین مولکلری" یندن سوز گئدیر. بۇ سند ۲۵ ربیع الاول ۸۰۳ / ۱۳٫۱۱٫۱۴۰۰ – ۱۳٫۱۱٫۱۴۰۰ یازیلیب.[۶۱]
سندین فارسجا یازیسی بئلهدیر:
مناصب الکاء قپانات و سیسجان تومان نخچوان من کوره آذربیجان در دارالقضات معسکر ضفر اثر تصدیق شده که تمامت محدوده شش دانک املاک قریه خوط و شینهر و حالزور اول وادی رودخانه قریه اورط که داخل میانه سنور قریه خوط و بوردی میشود و عبور الفاصله متیمد جاری بلسان المتعارف ابودرق ثانی یذهب الذی ذوغالودرق الی الفاصل ایضاً ذوغالو زمین و ثانی عبور متصله بالماء مشهور همید …[۶۱][۶۲] شابلون:Sitatın sonu
صفویلر دورونده «آذربایجان اوستانی» دورد بئیگلر بئیگییه بولونورموش:
تبریز بئیگلر بئیگیسی، چوخورسعد بئیگلر بئیگیسی، شیروان بئیگلر بئیگیسی و قاراباق بئیگلر بئیگیسی.[۵۵]
همین دوورده قاراغین کوچز ماحالیندا بیر مولکون شیشدانگ سندینده "آران قاراباغ من کوره آذربایجان" عیبارتیندن ایستیفاده اوْلونوب. سند ۹۸۱ / ۰ ژانویه ۱۵۷۳ – ۲۲٫۴.۱۵۷۴ تاریخینده یازیلیب.[۶۳][۶۴]
متن فارسجادا بئله یازیلیب: ... تمامت ششدانک ملک قریه خزاز من اعمال کوچز توابع اران قراباغ من کوره آذربایجان مع حدود اربعه …[۶۵]شابلون:Sitatın sonu
زندلرین حاکیمییتی دورونه عایید ایکی تاریخی مکتوبدا آذربایجانین سرحدلری گوستریلمیشدیر. بۇ مکتوبلاردا بیری کریم خان زند، دیگری سه علیمورادخان زند طرفیندن یازیلمیشدیر. همین مکتوبلاردا گنجه، اراک، و همدان داخیل اولماقلا، ایندیکی ایرانین مرکزی اوستانی، همدان اوستانی، تهران اوستانی وقوم اوستانینین بیر قیسمی و اوسته لیک کوردوستان اوستانی نین شرقی حیصصهسی و کیرمانشاه اوستانینین اوچده بیری و همچینین لوریستان اوستانی نین بیر حیصصه سی آذربایجان سرحدلری داخیلینده تقدیم ائدیلمیشدیر.[۶۶][۶۷][۶۸][۶۹][۷۰][۷۱][۷۲]
فرمان تعالی شد آنکه در این اوان عمدة المسیحیه پادری فرنسیه حکیم وارد حضور و بعرض رسانید که بموجب ارقام سلاطین جنت مکان صفویه انار اللّه برهانهم، همیشه پادریان فرنگیان و خلیفها در ممالک محروسه ایران جا و مکان داشته هر یک برسم و آئین خویش بعبادت مشغول و تجار و سوداگران این طایفه بتجارت قیام و عشور و متوجهات حسابی خود را مهمسازی عمال خیریت اعمال دیوان مینمودهاند، مشروط بر اینکه احدی از آنها مرتکب امری که خلاف ملت مقدس اثنی عشر علیهم صلوات اللّه الملک الاکبر باشد بحسب ظاهر نکرده، احدی را هم با ایشان رجوعی نباشد؛ و هرگاه جماعت ارامنه بآنها ضرر و نقصانی برساند بخلاف حساب متعرض احوال آنها شوند، بعد از ثبوت آن آنها را ترجمان نمایند و پادریان کرملیان دو نیکان و جزونت و کنحوجی و اکوستن و غیره که در ولایت آذربایجان از شیروان و قراباغ و دار السلطنه تبریز و گنجه و نخجوان و قلمرو علیشکی دار السلطنه اصفهان و الکاء فارس از شیراز و بندرعباس و سایر ممالک محروسه میباشند و در هرجا که خواسته باشند توقف و سکنی کرده هر یک از ارامنه و عیسویان و اولاد ایشان که خواسته باشند نزد ایشان آمدوشد کرده تعلیم گیرند و درس بخوانند نیز ممانعت نکرده چنانچه جماعت مذکوره اموات خود را در مقامی که بجهت مدفون آنها تعیین مینمایند بدستور و آئین دین خود برده و دفن نمایند عایق و مانعی جهت آنها نباشد و امداد و اعانت لازمه دربارهٔ آنها به عمل آمده احدی نسبت به ایشان ظلم و ستم ننماید؛ و در خصوص صدق ادعایات و عرض خود ارقام مذکوره را بنظر رسانند. لهذا عالیجاهان بیگلربیگیان عظام و حکام گرام و غیره عمال ولایت محروسه در خصوص امور مذکوره بنحویکه حسب الارقام سلاطین بشروط مذکوره مقرر شده از آنقرار معمول و عشور متوجهات حسابی تجار و سوداگران را بازیافت و تخلف از فرموده مبارک جایز نداشته مراعات ایشان را منظور دارند و در عهده شناسند.
تحریرا فی شهرشوال المکرم سنه ۱۱۷۷.[۶۶] شابلون:Sitatın sonu
گونئیلی آدلیملارین شکیللری[دَییشدیر]
تاریخی[دَییشدیر]
آذربایجان تورپاقلاریندا ایلک اینسانلار و خالقلار[دَییشدیر]
بویوک ائحتیماللا، آذربایجان، مئدیترانه گولونون دوره-وری و آفریقانین قوزئییله برابر، بشریتین شیکل تاپدیغی ایلک یئرلردندیر.[۷۳] میلاددان ۴-مین ایل اؤنجهدن باشلایاراق، اوْرتا آسیادان دربند و داریول کئچیدلریله یاخین شرقه ائل آخینلاری اوْلموش و بۇ آخینلار آذربایجان (شیمالی و گونئی)، زاقروس داغلارینین شرقی و غربی اتکلری و عومومیتله ایرانین باتی اراضیسیندن کئچرکن، اونلارین بللی ائل، طایفه و قوللاریندان، اساس توپلوملاریندان آیریلاراق، بۇ یئرلرین موختلیف یئرلرینده یورد سالاراق قالمیشلار.
سومئر، عیلام آخینلاری کیمی تاریخه معلوم اؤنملی ائل آخینلاریندان علاوه، چوخ احتیمال باشقا آخینلار و خصوصیله کیچیک ائل، قبیله و اوبالاردا همین یول ایله اوْرتا آسیادان گلیب، همین یاخین شرق منطقهلرینده یورد سالیب قالمیش، سویداشلاری یئرلی اهالییه قاریشاراق، خالقلار شکلینده مدنیت و حاکمیت قورموشلار.
همین یاخین شرق منطقهسینین قوزئیدان مرکزینده یئرلَشن آذربایجان (شیمالی و گونئی)، همدان، قم، قزوین، زنجان، تختی سولیمان آرالاری یئرلریده بۇ موختلیف ایلتصاقی دیللی ائللر، سویلار و قبیلهلرین یورد سالاراق قالدیغی یئرلر اوْلموشدور.
بو گلن کؤچریلر ائتنیک باخیمیندان یاخین اوْلموش یئرلی اهالی ایله قاریشیب قوتتی، لوللوبی، هورری، ماننا، ماتیین، کاسسی، اورارتو، ساسپیر، کاسپی، آلبان، مسکوت، ماساجئت، سالک، ایشغور… توپلوملاری و کوتلهلرینی یاراتمیشلار کی، اونلارین بعضی سی زامان کئچیب آرتدیقجا، یاشادیقلاری اراضیده بللی مدنیت و حاکمیت قورموشلار.
بلاواسیطه آذربایجان اراضیسی و اورانین گونئی و گونئی شرقینده یئرلَشن همدان توْرپاقلاریندا م. ق ۳-مین ایللیکده فورمالاشان و تاریخده تانینمیش ایلک خالقلار قوتتی و لوللوبیلر اوْلموشلار. قوتتی و لوللوبی خالقلاری قوزئیدان کاسپیلر، ساسپیلر، قوزئی باتیدن هورریلر و ماننالار، گونئی و گونئی غربده کاسسیلر و اونلارین واسطهسی ایله و بلاواسیطه ایلاملارلا علاقهده اوْلموش و اونلارین، هابئله سومئر و اککئدیلرین قوردوغو مدنیتله تانیش اولاراق اونلاردان ائتگیلنمیشلر.
قوتتی-لوللوبیلر بۇ گون ایران تورکلرینین یاشادیغی بیتیشیک اراضینین ان گونئی بؤلگهسینده، همدان-اسداباد، قم، قزوین، زنجان، ماراغا، تختی سولیمان آراسینداکی اراضیده و آذربایجاندا یاشامیشلار. دئمک، گؤستردیگیمیز بۇ اراضینی اهالیسینین بۇ گون تورک اولماسی اوْلدوقجا قدیم تاریخه مالیکدیر، داها دوغروسو بۇ یئرلرین ساکینلری تاریخه معلوم ایلک چاغلاردان التصاقی دیللی- اسکی تورک، اوْلموش، همده آذربایجان و همدان اراضیسینده ایلک مدنیت قورموشلار.
بو مدنیت هیند-آوروپالی خالقلارین منطقهمیزه گلمهسیندن تقریباً ۱۵۰۰–۲۰۰۰ ایل اؤنجه اوْلموشدور.[۷۴]
ایقتیصاد[دَییشدیر]
آذربایجان اراضی سی اکینچیلیک، باغدارلیق باخیمیندان ایرانین ان کئیفیتلی و ال وئریشلی ماحالی ساییلیر. بۇ اکینچیلیک اراضینین ان یاخشیسی موغان ماحالیندا (گئرمی (موغان) بولگه سی، موغانشهر شهریستانی و بیله سووار بولگه سی) یئرلشیر.
ایرانین بویوک داماری تورک میلتی الینده و بوفارس لاردا قورخودان اونجه تورک یازی ادبیاتی و سوْنرا دانیشیق ادبیاتی آرادان آپاریرلار و بیزی اوزلرینه باغلی ائدیرلر بیز گرک اوز وارلیغیمیزی ساخلاییب واوز اؤلکه میزده ساغلیق و بیرلیک یولوندا ایشله دک. تورک ادبیاتی اویرتمک بیزلری ساخلار اقتصادیمیزی قاباغا آپارار. ثیروتمیز چوخ اولار.
سیاسی وضعیت[دَییشدیر]
آذربایجان و خصوصیله تاریخ بویو باغیمسیز ویا بیردیش گوجون خراجی آلتیندابللی سینیرلاری اوْلوب. آذربایجان تورکلری ۱۰۱ ایل بوندان اول مشروطیت، ۱۹۱۹ده ایسه شیخ ممد خیابانی الی ایله آزادیستان جمهوریتی، ۱۹۴۵ده دئموکرات فیرقه سی واسیطه سی ایله اوزه رکلیک  وایران ایسلام دئوریمیده ن سوْنرا شریعتمداری ماجراسیندا گوستر میش کی هر زامان میلّی ومدنی حاقلاری اوغروندا ساواشیر. گرچی بۇ یولدا یوز ایللیک بیر تاریخه صاحیبدیر ولی حله ده ایلکین حاقلارینی الده ائتمه مه سیندن دولایی ۲۰۰۶ دا یاشانان سوسک کریزی کیمی هر آندا ایرانا قارشی بیر تاور و داورانیشدا اولا بییر
آذربایجان میلّی حرکاتی[دَییشدیر]
تاریخ بویو گونئی آذربایجاندا بیر چوخ سیاسی حرکتلر اوْلموش کی عومومیتله گونئی آذربایجان میلّی حرکتلری عنوانیله تانینار. بۇ حرکتلری نئچه دؤنهیه بؤلمک اولار:
گونئی آذربایجان ایصلاحات دؤورو حرکاتی
آذربایجان حزبلری[دَییشدیر]
جامعه روحانیت مبارز استان آذربایجان
آذربایجان دموکرات فرقهسی جوانانلار سازمان
دموکرات ـ سوسیای فرقهسی ـ ارومیه
قزئتلر (مطبوعات)[دَییشدیر]
دئمک اولار تبریزده ایلک چاپخانانین تأسیس اولماسی (سربی چاپ ۱۱۹۶ گونش ایلی – ۱۲۳۳ قمری؛ داش باسماسی ۱۲۰۳ شمسی-۱۲۴۰ قمری)، مطبوعاتین یاییلماسیندا بویوک رولو اوْلوب.[۷۵][۷۶]
گونئی آذربایجانین ایلک قزئتی، «زارزاریت باهرا» (ایشیقلیق شوعاسی) ایمیش. بۇ درگی ۱۲۶۵[۷۷] (بعضی قایناقلاردا ۱۲۶۷ ه. ق[۷۵][۷۶][۷۸]) ایلینده نشره باشلاییر. ۱۲۶۰-اینجی ایللرینین سوْنوندا قزئتلرین سایی ۷ قزئته چاتیر. ۱۲۷۰ –اینجی ایللرده بونلارین سایی ۹ قزئتدیر و بوتونلوکله مشروطه فرمانی اعلان اوْلان زاماناجان ۱۴ قزئت گونئی آذربایجاندا یاییلیبمیش.
مشروطه اینقیلابیندان (۱۲۸۴ شمسی، ۱۴ جمادی الثانی ۱۳۲۴ قمری) قزئتلرین یاییلماسی گئنیش میقیاسدا آرتیر و اونلارین سایی ۱۲۸۰ –اینجی ایللرده ۸۴ قزئت و ۱۲۸۴ –دونجو ایلدن ۱۳۰۰ ایلینهجن ۹۰ قزئته آرتیر.[۷۶]
ریضاخانین حؤکومتی زامانیندا، ایستیبدادین گئنیشلشمهسیله قزئتلرین سایی آزالیر. ۱۳۰۰-اونجو ایلدن ۱۳۲۰ یهجن بوتونلوکده ۲۳ قزئت یاییلیر و ۱۳۱۰-اونجو ایللرینین سونلاریندا ان آشاغی حددینه یانی ۵ قزئته یئنیر.
ایکینجی دونیا موحاریبهسیندن سوْنرا موتتفیقلر ایرانا گیریب و ریضاشاه ایشدن کانارا قویولور. بۇ تاریخدن قزئت یایماق بویوک سورعتله گئنیشلشیر. گونئی آذربایجاندا یاییلان درگیلر ۱۳۲۰-اینجی ایللرده ۸۴ و ۱۳۲۰ دن ۱۳۳۲ ایللری آراسیندا ۱۱۰ قزئته آرتیر. بۇ دووره آذربایجان درگیلرینین ان اوغورلو دوورلریندیر.
۱۳۲۵-اینجی ایلده، گونئی آزبایجانین ایشقالیندان سوْنرا و همچینین دوکتور موصددیقین نخستوزیرلییندن سوْنرا درگیلرین یاییلماسی دایاندیریلیر و بیر روکود وضعیت حاکیم اولور. ۱۳۳۲-اینجی ایلدن ۱۳۵۷ –اینجی ایلهقدر قزئتلرین سایی ان آشاغی حدده یئنیر بئله کی ۱۳۴۰-ایللرده گونئیده تکجه بیر دنه یئنی درگی ایشه باشلاییر و بوتونلوکده بۇ ۱۳۳۲ –اینجی ایلدن ۱۳۵۷-اینجی ایلهجن بوتون یایلمیش درگیلرین سایی ۷ دنهدیر.
ایسلام اینقیلابیندان سوْنرا (۱۳۵۷-اینجی ایل) یئنیدن قزئت یایماق گئنیشلنیر و ۱۳۵۷-اینجی ایلدن ۱۳۶۱-اینجی ایلهجن ۳۰ قزئت گونئی آذربایجان یاییلیر. ۱۳۶۱-اینجی ایلدن آزادلیقلار آزالیر و ۱۳۶۰-اینجی ایللرده تکجه ۱۵ قزئته یاییلماغا ایجازه وئریلیر. بوتونلوکده ۱۳۶۱-اینجی ایلدن ۱۳۷۶-اینجی ایلهجن ۲۲ دنه یئنی قزئت یاییلیرمیش.
۱۳۷۶-اینجی ایلدن ۱۳۸۰-اینجی ایلهجن یئنیدن آزادلیقلار گئنیشلشیر و دورد ایل عرضینده ۲۱ یئنی قزئت یاییلماغا باشلاییر.[۷۶]
تئاتر[دَییشدیر]
۱۸۷۱–۷۴-جو ایللرده م.ف. آخوندزادهنین ۶ کومئدیاسینین فارس دیلینه ترجومه ائدیلهرک ایراندا یاییلماسی گونئی آذربایجاندا تئاتر صنعتینه ماراغی آرتیرمیشدی. ایلک تئاتر ۱۹۰۵–۱۱-جی ایللر ایران اینقیلابی دؤورونده یارادیلمیشدی. ۱۹۰۹–۲۱-جی ایللرده «آذربایجان آرتیستلری دستهسی» فعالیت گؤسترمیشدیر. ۱۹۲۰-جی ایلده تبریزده صیدقی روحالله، م. شفیزاده، م.ر. واعظ زاده و باشقالارینین تشببوسو ایله ایلک تئاتر بیناسی – «خئیریه تئاتری» تیکیلدی. تبریز، اورمیا و خوی شهرلرینده او. حاجیبیلینین مشهور کومئدیالاری تاماشایا قویولموشدو. آذربایجان میلی حؤکومتی زامانی تبریزده ایلک آذربایجان دؤولت تئاتری یارادیلمیشدی. ۱۹۴۶-جی ایلده تبریز دؤولت فیلارمونیاسیدا فالیت گؤسترمیشدیر. ۱۹۴۶-جی ایلین دئکابریندا اؤلکهده میلی آزادلیق حرکاتینا دیوان توتولدوقدان سوْنرا آذربایجان دؤولت تئاتری دا باغلاندی. یانلیز قیسا بیر مدت عرضینده (۱۹۴۸–۱۹۴۹) تهرانین «زیبا» تئاتر سالونوندا آذربایجانلی اینجه صنعت خادیملری طرفیندن تورک دیلینده بیر سیرا تاماشا و کوْنسرتلر وئریلمیشدیر. همین تدبیرلرین تشکیلینه و گؤستریلمهسینه مشهور ضیالی عالیم، یازیچی گنجهلی صاباحینین قارداشی صمد صباحی ده باشچیلیق ائتمیشدیر.
تورک دیلینده تاماشا و گؤستریلر قاداغان ائدیلدیکدن سوْنرا س. صباحی ۱۰ ایله یاخین مدتده (۱۹۴۹–۱۹۵۹) ۴۰-دان چوخ بدیعی اثری، او جملهدن ج. جاببارلینین، م.ف. آخوندزادهنین، ه. جاویدین، او. حاجیبه یلینین اثرلرینی فارس دیلینده تاماشایا قویور. ۳۰ ایله یاخین مدتده صحنهده فارس دیلینده اثرلری ایفا ائدن آذربایجانلی آکتیورلار پئشه کار صنعتچی کیمی ده بوتون اؤلکه تاماشاچیلارینین رغبتینی قازانمیش و ۱۹۷۸–۷۹-جو ایللر اینقیلابیندان درحال سوْنرا تورک دیلینده تاماشالارین یوکسک سویهده صحنهیه گتیریلمهسی اوزرینده چالیشمیشلار. نتیجهده بۇ گون ایرانین بیر سیرا ایری شهرلرینده، ائلهجه ده گونئی آذربایجانین تئاتر سالونلاریندا آذربایجانلی آکتیورلار طرفیندن تورک دیلینده درام اثرلری صحنهیه گتیریلمیشدیر. بیر سیرا کومیک اثرلرده باش رولدا چیخیش ائدن آذربایجانلی هاشیم چاووشی بوتون ایراندا تانینیر. آذربایجانلی تئاتر آکتیورو سیراسیندا سید خئیرخاه، یاقوب خئیروالله و اونلارجا باشقالارینین آدینی چکمک اولار. ۱۹۹۴-جو ایلده گنج آذربایجانلی رئجیسور حسین لله تۆرکجهده «آلین یازیسی» آدلی تاماشا و سوْنرا داهی صنعتکار م. شهریارین «حئیدربابایا سلام» پوئماسی اساسیندا عینی آدلی موسیقیلی-ادبی کومپوزیسیا یاراداراق تهرانین «وحدت» آدلی ان بؤیوک کوْنسرت و تئاتر سالونوندا صحنهیه چیخارمیشدیر. سوْنونجو صحنه اثرینه تهراندا مینلرجه تاماشاچی باخمیش و سوْنرالار بۇ اثر همین رئجیسسورون سعیی نتیجه سینده باکی تئاتر سالونلاریندا صحنهیه چیخاریلمیشدیر.
موسیقی[دَییشدیر]
آذربایجان تۆرکجهسیندکی رادیو وئریلیشلرینین پروقرامینا، اساساً بۇ تایدا بستلنمیش و اورادا یاییلمیش بیر سیرا خالق ماهنیلاری و هاوالاری «محللی نغمه» آدی آلتیندا داخیل ائدیلیردی. بۇ یوللا آذربایجان موسیقیسی خالق آراسیندا یاییلیر و قورونوردو. تانینمیش بستکار علی سلیمینین بستلدیی ماهنیلار ۹۰-جی ایللره دک بۇ تایدا دا (شیمالی آذربایجاندا) آنونیم قالمیشدی. ۱۹۷۹-جو ایلدن بۇ طرفه آذربایجان موسیقیسینده بیر سیرا ایرلیلییشلر باش وئرمیشدیر. دایم صنعتکار کیمی فورمالاشمیش بستکار علی سلیمینین بۇ ایللرده «فانتازیا»، «ائلیم، گونوم، شؤوکتیم»، «جئیران سئوگیلیم» و س. فیلملر اوچون بسته لدیی موسیقی اثرلری نه اینکی ایراندا، ائلهجه ده بوتون دونیادا مشهورلاشدی. اونون «آمان،آیریلیق»، «سیزه سلام گتیرمیشم» ماهنیلاری بوتون دونیا آذربایجانلیلاری آراسیندا چوخ مشهوردور. اوْرتا موسیقی تهیلینی باکیدا آلان ا. سلیمی سوْنرالار تهران رادیوسوندا ایشلمیش، تبریزده اورکئستر رهبری و موسیقیشوناس اوْلموشدور. او، ۱۹۸۸-جی ایلده ایسلام مدنیتی و ایرشاد ناظرلیی طرفیندن ایرانین ان یاخشی بستکاری کیمی تانینمیش، قیزیل لؤوحهیه و مئدالا لاییق گؤرولموشدور.
گونئیلی حسن انامی بولبول آدینا اۇلوسلاراراسی موسیقی فئستیوالینین قالیبلریندن بیری اوْلوب. او، ۱۹۹۹-جو ایلده باکی موسیقی آکادئمیاسینین III کورس طلبهسی ایکن آذربایجان دؤولت آکادمیک اوپرا و بالئت تئاتریندا «سئویل» اوپراسیندا باش رولدا چیخیش ائدیب. وطنپرور موغننی آراز ائلسس، آلمانیادا یاشایان و گؤزل سسی اوْلان یعقوب ظروفچو آذربایجانلیلار آراسیندا چوخ پوپولیاردیر. آوروپا و آمریکانین بیر چوخ شهرلرینده موهاجیرت حیاتی یاشایان چوخلو گونئیلو سنتچیلر واردیر. اونلارین آراسیندا ا. بئکالام، İ. احراری بۇ گون دونیانین ساییلان رساملارداندیر.
ادبیات[دَییشدیر]
XIX عصرین I یاریسیندا بوتون آذربایجان ادبیاتیندا اوْلدوغو کیمی، اونون گونئی قولوندا دا آشیق شعری و لیریک پوئزیا اساس یئری تۇتوردو. نباتی، حئیران خانیم، ا. قاراجاداغی، م. آجیز، م. دیلسوز، ه.م. شوکوهی، ه.ر. صراف، م.ا. للی، م. هیدجی و ب. لیریک شعرین گؤزل نومونهلرینی یاراتمیشدیر. ا. راجی و بیر چوخ باشقا شاعرلر لیریک شعرلرله یاناشی، دینی مؤوضولو اثرلر ده یازمیشلار. م. خلخالینین اثرلرینده ایجتیماعی قوسورلار تنقید ائدیلیردی. XIX عصرین II یاریسیندا مااریفچی ادبیات یاراندی. بۇ دؤورده م.ف. آخوندزادهنین بیلاواسیطته تأثیری ایله درام اثرلری یاراندی. م.ف. آخوندزادهنین داوامچیلاری ز. ماراغایی و م.ا. طالیبووون اثرلری (همچینین تورکیهدکی تنظیمات اینقیلابی، روسیاداکی اینقیلاب، تبریزدکی خالق حرکاتلاری) ۱۹۰۵-جی ایللر اینقیلابینین ایدئولوجی و سیاسی جهتدن حازیرلانماسیندا موهوم رول اوینادی. ۲۰-جی عصرین ۲۰-جی ایللرینده بوتون ایران ادبیاتیندا یئنیلشمه باشلاندی. ایراندا یئنی شعرین تمهلی «تجدود» (ش.ا. خیابانینین رهبرلیی ایله) قزئتینین اطرافینا توپلاشان تقی رفعت، جعفر خامنهای، شمس کسمایی کیمی آذربایجان شاعرلری طرفیندن قویولموشدور. بونونلا ادبیاتین هم فورما، هم ده مضمونوندا تجدود یارانمیش، سربست شعرین اساسی قویولموشدور.
ثقة الاسلام، ا. سفروو، س. سلماسی، ش.م. خیابانی و باشقالاری رئالیست دئموکراتیک آذربایجان ادبیاتینی توسعه ائتدیرمیشلر. صابیر ادبی مکتبینین گؤرکملی داوامچیسی م. مؤجوزون، ب. عباسزادهنین ساتیریک شعرلرینده ایجتیماعی ائیبجرلیکلر کسکین تنقید اوْلونوردو. گونئی آذربایجان تاریخینده مشروتیه حرکاتی میلّی ایستیقلالیتین، موباریزه تاریخینین باشلانغیجیدیر. ش.م. خیابانی حرکاتی اونون باشلانماسینا تکان وئردی. دئموکراتیک ادبیاتین یارانماسی س.ج. پیشورینین رهبرلیک ائتدیگی دؤوره دوشدو. بئلهلیکله، ۱۹۰۵–۱۹۱۱-جی ایللرده مشروته ادبیاتی، ۱۹۱۷–۱۹۲۰-جی ایللرده «تجددود» (یئنیلشمه) ادبیاتی، ۱۹۴۵–۱۹۴۶-جی ایللریده دئموکراتیک ادبیات میدانا گلدی. ۱۹۷۸–۱۹۷۹-جی ایللرین اینقیلابی ایله گونئی آذربایجاندا تزه آب-هاوا یارانماغا باشلاسا دا او، اوزون چکمهدی. ۱۹۴۶-جی ایلده میلّی حؤکومت طرفیندن تشکیل ائدیلمیش «آذربایجان شاعرلر و یازیچیلار جمعیتی» نین بیر سیرا عضولری سوْنرالار هبس ائدیلدی، بیر قیسمی خاریجی اؤلکهلره موهاجیرت ائتدی، بیر حیسهسی ایسه گیزلی ایش شرایطینه کئچدی. تقریباً ۶۰-جی ایللره قدر آذربایجان مدنی حیاتیندا دورغونلوق یاراندی. ۱۹۴۵-جی ایلده چیخان م. شهریارین «هئیدربابایا سلام» پوئماسی بوتون یاخین و اوْرتا شرق موهیتینده گؤرکملی بیر ادبی حادثه کیمی قارشیلاندی. چاغداش فارس شعرلرینین اوستادی ساییلان م. شهریار اؤز ادبی ایستیقامتینی دییشهرک آذربایجان تۆرکجهسینده یازدیغی یئنی شعرلری ایله آذربایجان ادبیاتیندا یئنی ادبی مکتبین بونؤورهسینی قویدو.
شاه رژیمینین فارسلاشدیرما سیاستینه باخمایاراق، آنا دیلینده ادبیات ۵۰–۷۰-جی ایللرده توسعهدان قالمامیشدیر (سهند، علی کریمی، علی تبریزلی، حبیب ساهیر، صباحی، صمد بئهرنگی، ساوالان، سؤنمز، جوشقون، یهیا شئیدا و ب). آذربایجان فولکلورونون توپلانماسی و نشری ساحهسینده مویین تدقیقی ایشلر گؤرولموشدور (س. بئهرنگی، م. فرزانه، س. جاوید، آ. تبریزی، م. تربیت، م. تبریزی، ه. مممدزاده، پیروز دیلنچی، ق. کندلی، ق. بیقدئلی، م. موسددیق، م. منافی، ج. موجیری و باشقالاری) ۱۹۷۸–۱۹۷۹-جو ایلر ایران ایسلام اینقیلابیندان سوْنرا کئچن قیسا بیر مدت عرضینده آذربایجان تۆرکجهسینده اونلارلا کیتاب نشر ائدیلدی. اونلارین بیر نئچهسی تکرار ایشیق اوزو گؤردو.
آیریجا باخ[دَییشدیر]
خاریجی کئچیدلر[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ ۱٫۳ (یاشار تبریزلی، ترکها و ایران (موجودیت، هویت، راهمان)، نشریه ایشیق، نشریه دانشجویان آذربایجانی دانشگاه علم و صنعت، کاری از مرکز تحقیقات مجمع دانشگاهیان آذربایجانی (آبتام) چاپ دوم صص ۳ و ۴
- ↑ مئهران باهارلی نین یازی لاری www.sozumuz.blogspot.com
- ↑ دکتر م. پناهیان، فرهنگ جغرافیایی ملی ترکان ایران زمین، ۱۳۵۱
- ↑ دکتر جواد هئیت، سیری در تاریخ زبان و لهجههای ترکی چاپ سوم ۱۳۸۰ ص ۳۰۷
- ↑ حسن راشدی، زبان ترکی و موقعیت گذشته و کنونی آن در ایران، ۱۳۸۳، صص ۸ تا ۱۰
- ↑ حسن راشدی، ترکان و بررسی تاریخ، زبان و هوین آنها در ایران، انتشارات اندیشه نو، ۱۳۸۶، صص ۱۱۹ تا ۱۲۴
- ↑ ۷٫۰ ۷٫۱ http://www.ethnologue.com/14/show_language.asp?code=AZB
- ↑ صرافی، ع. (۱۳۷۸) "ایران تورک لری نین دیلی و فولکولورو" نشریه وارلیق، شماره ۱۱۴
- ↑ سارای، محمد، (۱۹۹۹) تورک – ایران ایلیشک لری، آنکارا: آتاتورک آراشدیرما مرکزی
- ↑ براندا شیفر، مرزها و برادری، ایران و چالش هویت آذربایجانی، ترجمه یاشار صدقیانی آذر، ۱۳۸۵، ناشر: اولوس، ص ۲۴۴
- ↑ گولدیکن قدیر، (۱۹۹۸) "ایران دا یاشایان ۳۳ میلیون تورکو دوشونوز" نشریه آذربایجان، شماتره ۳۲۲، ص ۴۷
- ↑ چهرگانی، مجمود علی (۲۰۰۳)، "هدفیمیز میلّی کولتوروموزه صاحیب چیخماق" ۳۲۰۲، سایی ۱۴ آنکارا به نقل از دوکتور بیلگه هان ا. گوکداغ و محمد رضاهیئت، ایران تورک لرینده کیملیک مسئله سی، کوچورن رسول همدانلی، چاپ شده در "چالش هویت در آذربایجان"، ویژه نامه دان اولدوزو، نشریه مستقل دانشجویی دانشگاه صنعتی اصفهان
- ↑ http://books.google.com/books?ei=dRRaTdbGJt2qhAeFu-DgDQ&ct=result&id=YJwsAQAAIAAJ&dq=۳۰+million+South+Azerbaijan&q=۳۰-۳۵ The Continuum political encyclopedia of the Middle East
- ↑ http://books.google.com/books?id=j-BGfrath_sC&pg=PA۳۵&dq=۳۰+million+South+Azerbaijan&hl=en&ei=dRRaTdbGJt2qhAeFu-DgDQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=۱&ved=۰CCkQ6AEwAA#v=onepage&q=۳۰%۲۰million%۲۰South%۲۰Azerbaijan&f=false The Nobels' oil fate By Amir Pahlavan
- ↑ http://books.google.com/books?id=UrSJl5rjdbkC&pg=PA۱۸۷&dq=۳۰+million+South+Azerbaijan&hl=en&ei=dRRaTdbGJt2qhAeFu-DgDQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=۲&ved=۰CC4Q6AEwAQ#v=onepage&q=۳۰%۲۰million%۲۰South%۲۰Azerbaijan&f=false The security of the Caspian Sea Region By Gennadiĭ Illarionovich Chufrin, Stockholm International Peace Research Institute The security of the Caspian Sea Region By Gennadiĭ Illarionovich Chufrin, Stockholm International Peace Research Institute
- ↑ http://books.google.com/books?id=sHKSh_XltKMC&printsec=frontcover&dq=brenda+shaffer&hl=en&ei=QT1YTZrtNZDsOZr4wIAF&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=۳&ved=۰CDAQ6AEwAg#v=snippet&q=population&f=false
- ↑ cite web |url=http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Iran.pdf |title=Ethnic Groups and Languages of Iran |first=Library of Congress – Federal Research Division |last=Library of Congress|accessdate=۲۰۰۹-۱۲-۰۲}} ۱۶٪ estimated in 2009
- ↑ "Peoples of Iran" in Looklex Encyclopedia of the Orient. Retrieved on 22 January 2009.
- ↑ "Iran: People", CIA: The World Factbook: 24% of Iran's total population. Retrieved on 22 January 2009.
- ↑ G. Riaux, "The Formative Years of Azerbaijani Nationalism in Post-Revolutionary Iran", Central Asian Survey, ۲۷(۱): ۴۵–۵۸, March 2008: 25% of Iran's total population (p. ۴۶). Retrieved on 22 January 2009.
- ↑ "Borders and Brethren: Iran and the Challenge of Azerbaijani Identity" in The Azerbaijani Population by Brenda Shaffer, pp. 221–225. The MIT Press (2003), ISBN 0-262-19477-5.
- ↑ Swietochowski, Tadeusz; Collins, Brian C. (۱۹۹۹). Historical dictionary of Azerbaijan. Lanham, Maryland: Scarecrow Press, Inc. ISBN 0-8108-3550-9. pg ۲۸: "۱۵ million (1999)"
- ↑ The Continuum political encyclopedia of the Middle East by Avraham Sela Publisher: Continuum International Publishing Group; Rev Upd edition (October 2002) ISBN 0-8264-1413-3 ISBN 978-0-8264-1413-7"
- ↑ The security of the Caspian Sea Region By Gennadiĭ Illarionovich Chufrin, Stockholm International Peace Research Institute"
- ↑ UNPO : Southern Azerbaijan
- ↑ BABEK, NATIONAL HERO OF SOUTHERN AZERBAIJAN, DISTURBS IRAN
- ↑ AZERBAIJAN AND THE CHALLENGE OF MULTIPLE IDENTITIES: IN SEARCH OF A GLOBAL SOUL
- ↑ AZERBAIJANI PUBLIC OUTRAGED BY SLAUGHTER OF AZERIS IN IRAN
- ↑ http://www.photius.com/rankings/languages2.html
- ↑ http://www.petroleumworld.com/issues090506.htm
- ↑ http://camah.net/ereb/stat.php جاماح آنالیتیک اینفورماسییا مرکزینین استاتیستیک معلوماتی
- ↑ رندا شیفر، مرزها و برادری ایران و چالش هویت آذربایجانی ترجمه: یاشار صدقیانی آذر، چاپ اول ۱۳۸۵ ناشر: اولوس صص ۲۴۴–۲۴۳)
- ↑ هئیت و صرافی، ایران تورک لری نین دیلی و فولکولورو، وارلیق درگی سی ۱۱۴–۳ سایی، ۱۹۹۹ ص ۶۱
- ↑ قدیر گولدیکن، ایراندا یاشایان ۳۳ میلیون تورکو وشونوز، آذربایجان ۴۷–۴۸ اینجی سای، ۱۹۹۸، ص ۳۲۲
- ↑ رافائل بلئگا، ایران خالق لاری ال کیتابی، ۱۹۹۷
- ↑ موحممد سارای، تورک – ایران ایلیشکیلری، آنکارا، آتاتورک آراشدیرما مرکزی، ۱۹۹۹ ص ۲۶۱
- ↑ کاظیم اوتوک، Araftaki Ülke İran ۲۰۲۳ ۱۴ اونجوسای ۲۰۰۲ ص ۱۰
- ↑ دوکتور. بیلگه هان ا. گوکداغ و موحمد ریضا هئیت، ایران تورک لری نین کیملیک مسئله سی، کوچورن: رسول همدانلی، چالش هویت در آذربایجان، ویژه نامه نشریه دان اولدوزو، ص۸۷
- ↑ برندا شیفر، مرزها و برادری ایران و چالش هویت آذربایجانی ترجمه: یاشار صدقیانی آذر، چاپ اول ۱۳۸۵ ناشر: اولوس صص ۲۴۴
- ↑ "کتاب راهنمای مناطق ایران"، واشینگتن دی سی: اداره دولتی چاپ، ۱۹۱۷، ص ۸۱
- ↑ نیکی. آر. کئدی، ایران و جهان اسلام: مقاومت و انقلاب، نیویوک: انتشارات نیویورک، ۱۹۹۵، ص ۱۳۴
- ↑ شهرزاد مجاب و امیرحسن پور، سیاستهای ملیت و جدایی قومی – سعید رهنما و سهراب بهداد، ایران پس از انقلاب: نقطه عطف سرزمینهای اسلامی، لندن: آی بی توریس، ۱۹۹۵ صص ۲۳۰–۲۲۹
- ↑ پاتریشا جی هیگینز، پیوستگی اقلیتی در ایران این دوره، مطالعات ایرانی، جلد ۱۷، شماره ۱، زمستان ۱۹۸۴، ص ۴۷
- ↑ یرواند آبراهامیان، کمونیسم و اشتراک در ایران: توده و فرقه دموکرات، مجله بینالمللی مطالعات خاورمیانه، جلد ۱، شماره ۴، سال ۱۹۷۰، ص ۲۹۲
- ↑ س. علی اف، مۆشکول ملیتها در ایران، کتاب بازبینی آسیای مرکزی، جلد ۱۶، سال ۱۹۶۶، ص ۶۴
- ↑ جرج توماس کوریان، دایرةالمعارف جهان سوم، نیویورک، سال ۱۹۹۲، جلد ۲، ص ۸۶۹
- ↑ میلتون جی اسمن و ایتمار رابینوویچ، قومیت، پلورالیسم و دولت در خاورمیانه، لندن، انتشارات دانشگاه کربل، ۱۹۸۸، ص ۲۱۳
- ↑ جواد هئیت، پسرفت زبان و ادبیات آذربایجانی، ص ۹
- ↑ یرواند آبراهامیان، ایران بین دو انقلاب ص ۱۲
- ↑ اصلی سند
- ↑ نخجوان من کوره آذربایجان ۱۳٫۱۱٫۱۴۰۰ ایصلاح اولونموش متن
- ↑ Kərim xanın fərmanı – əsli sənəd1
- ↑ Kərim xanın fərmanı – əsli sənəd2
- ↑ ایران تورکلرینین اسکی تاریخی، پروفسون موحممد تاغی زهتابی، اختر یایین ائوی
- ↑ ۵۵٫۰ ۵۵٫۱ ۵۵٫۲ پرویز زارع شاهمرسی. آذربایجان ایران و آذربایجان قفقاز.انتشارات اختر. تبریز ۱۳۸۵
- ↑ E. A. ПaxoMoB. ПexдлeBийckиe Haдпиcи ДepбeHдa, cTp. ۲۹
- ↑ دکتر حسین الیاری، نام شهرها و وضع راههای آذربایجان در قرون نخستین اسلامی، نشریه دانشکده ادبیات دانشگاه تبریز، تابستان ۱۳۶۳، شماره مسلسل ۱۳۲، ص ۹۳
- ↑ دکتر حسین محمدزاده صدیق، فرضیه زبان آذری و کسروی، انتشارات تکدرخت، ص ۴۷ ۱۳۸۹
- ↑ حدود العالم من المشرق الی المغرب، چاپ دانشگاه تهران، ص۱۵۷
- ↑ نجیب بکرانٔ محمد بن. جهان نامه. مسکو. ۱۹۶۰. انستیتوی ملل آسیا ص ۳۸
- ↑ ۶۱٫۰ ۶۱٫۱ سرحدنامه سه قریه املاک کلیسای طاتف
- ↑ Papazian, Akop Davidovich. Persidskie dokumenty Matenadarana: II Kupchie (14-16 vv.). Erevan: Izdatel'stvo Akademii Nauk Armianskoi SSR, 1968. 55-57, 251-53, 413-16, 513-14
- ↑ Papazian, Akop Davidovich. Persidskie dokumenty Matenadarana: II Kupchie (14-16 vv.). Erevan: Izdatel'stvo Akademii Nauk Armianskoi SSR, 1968. 116-17, 316-17, 485-87, 582
- ↑ قباله شش دانگ ملک در ناحیه کوچز قراباغ
- ↑ Qarabağ Azırbaycan, islah olunmuş sənəd
- ↑ ۶۶٫۰ ۶۶٫۱ مفخم، محسن. "اسناد و مکاتبات تاریخی." بررسیهای تاریخی ٢، ٣-۴ (١٣۴۶): ۳۶۳–۳۶۶. ۳۶۵–۶۶
- ↑ قائم مقامی، جهانگیر. یکصد و پنجاه سند تاریخی: از جلایریان تا پهلوی. تهران: چاپخانهٔ ارتش شاهنشاهی ایران، ١٣۴٨: ۱۰۳–۱۰۴.
- ↑ اسناد و مکاتبات تاریخی: فرمان علی مرادخان (٢ صفحه – از ١٥١ تا ١٥٢ و ۳۶۶–۳۶۵). نشریه بررسیهای تاریخی – دی ١٣٤٦ – شماره ١١. نویسنده: مفخم، محسن (وابسته به: نشریه ستاد بزرگ ارتشتاران- کمیته تاریخ نظامی. دو ماهنامه بررسیهای تاریخی، تاریخ و تحقیقات ایرانشناسی، قطع: کتابی. هئیأت رئیسه افتخاری: تیمسار سپهبد اسدالله صنیعی، تیمسار فریدون جم، دکتر عالیخانی. هئیأت مدیره: تیمسار سپهبد غلامرضا ازهاری، تیمسار سپهبد علی کریملو، تیمسار سرلشگرحسین رستگار نامدار. هئیأت تحریریه: آقای دکتر خانبابا بیانی، دکتر عباس زریاب خوئی، سیدمحمد تقی مصطفوی، سرهنگ دکتر جهانگیر قائم مقامی)
- ↑ قائم مقامی، جهانگیر، یکصد و پنجاه سند تاریخی از جلایریان تا پهلوی، تهران، چاپخانه ارتش، ١٣٤٨.
- ↑ آذربایجان ین تاریخ و مدهنییهتینین بورژووا ساختالاشدیریجیلارینا قارشی. پروفئسور شٶوکهت تاقییئوا، باکی. ١٩٧٨
- ↑ علی مراد خان زند: قلمرو علیشکر (همدان، ساوه، اراک، یک دوم کردستان، یک سوم کرمانشاه،...) و قراباغ و شیروان و گنجه و نخجوان جز ولایت آذربایجان است ــ مئهران بهارلی
- ↑ فرمان کریم خان زند
- ↑ سیری در تاریخ آذربایجان، صمد سرداری نیا، نشراختر، تبریز، چاپ دوم ۱۳۸۷
- ↑ ایران تورکلرینین اسکی تاریخی، محمد تقی زهتابی، ۱۳۷۹ ه.ش تبریز ص. ۲۱۱،۲۱۲
- ↑ ۷۵٫۰ ۷۵٫۱ آذربایجان خاستگاه روزنامهنگاری نوین در ایران
- ↑ ۷۶٫۰ ۷۶٫۱ ۷۶٫۲ ۷۶٫۳ بررسی اجمالی تاریخ روزنامههای آذربایجان از ۱۲۳۰ تا ۱۳۸۰، موسی مجیدی، کتابداری، دفتر ۳۷ ۱۳۸۰
- ↑ دانشنامه مطبوعات آذربایجان بررسی عنوان یک کتاب، سید فرید قاسمی، رسانه، سال هفتم شماره چهارم، ص ۱۱۱
- ↑ دانشنامه مطبوعات آذربایجان، سعید جلیلی، انتشارات مهد آزادی، تبریز ۱۳۷۵


c: text/html

text:
۱۴ آپرل داشقینلاریندا ۹۰ کنده جدی زیان دییب، اونلاردان ۷۰-نین گازی، سویو و ایشیغی آرتیق برپا اولونوب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو بارده شرقی آذربایجان والیسی ایسمایل جببارزاده معلومات وئریب. چینار کندینده حادثهده هلاک اولانلارین دفن مراسیمینده ایشتیراک ائدن والی تکجه بو کندده ۲۰ نفرین هلاک اولدوغونو قید ائدیب.
والینین سؤزلرینه گؤره، چینار کندینده ۱۲ ائو تمامیله داغیلیب، ۱۸ ائو ایسه جدی زیان دییب.
سئل و داشقین نتیجهسینده شرقی آذربایجان ویلایتینین عجبشیر و آذرشهر شهرلرینده ۴۲ نفر حیاتینی ایتیریب. بوندان باشقا، هشترودون آتاشبی یاشاییش منطقهسینده ده بیر نفری سئل آپاریب.
سئل قربی آذربایجان و دیگر ویلایتلرده ده جدی فسادلار تؤردیب. غربی آذربایجاندا بیر نفر، ساققیز و بانا شهرلرینده ایسه ۵ نفر داشقین نتیجهسینده هلاک اولوب.
والی سیل و داشقینلاردا دیمیش زیانین، ایلکین حسابلامالارا گؤره، ۱۵۰ میلیارد تومان اولدوغونو بیلدیریب.
ویلایتلر اوزره عالی شورانین آذربایجانلی نمایندهسی بهنام مفضفینین وئردیی معلوماتا اساساً، شرقی آذربایجاندا ۱۰۵ عائله ائوسیز قالیب. حاضردا اونلار چادیرلاردا مسکونلاشدیریلیب. اونون سؤزلرینه گؤره، ایکی کند تمامیله داغیلیب. بهنام مفضفی تبریزده ده داشقینلار نتیجهسینده ۵ ائوین تمامیله داغیلدیغینی آچیقلاییب.
«سل و داشقینلارین یاراتدیغی فسادلارا گؤره بیر چوخ اکین ساحهلری یارارسیز وضعیته دوشوب. بو تورپاقلارین یئنیدن یارارلی حالا گلمهسی اوچون ۶۰ ایل واخت لازیم اولاجاق»، - بئهنام مفضفی دئییب.
سئل و داشقینلار اورمو گؤلونون سویونون سوییهسینین یوکسلمهسینه ایسه مثبت تأثیر ائدیب. گؤلون سویو بو یاغینتیلار نتیجهسینده ۸-۹ سانتی متر یوکسلیب.
اورمو گؤلونون برپاسی اوزره یارانان قراگاهین غربی آذربایجان افیسینین رهبری فرهاد سرخوش بو بارهده ایسنا-یا معلومات وئرهرک بیلدیریب:
«حاضردا گؤلون برپاسی اوچون مناسیب شرایط یارانیب. بودجه واختیندا آیریلارسا، بو ایل آپاردیغیمز فعالیتلر نتیجهسینده جدی نتیجهلر الده ائده بیلریک».
سرخوش همچینین بیلدیریب کی، شرقی و غربی آذربایجانین بوتون بندلرینده (سدلرده) سو احتیاطلاری کیفایت قدر دولوب.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
تانینمیش آشیق عدالت نسیبووون صحتینده پروبلئملر یارانیب.
میللی .آذ خبر وئریر کی، آشیق خسته خانایا دوشدویونو، حاضیردا ائو شرایطینده حکیم نظارتی آلتیندا موعالیجه اولوندوغونو بیلدیریب:
"بیکئفهم، اؤزومو یاخشی حیسس ائلمیرم. بیر نئچه گوندور کی، خسته خانالار گزیرم. بوغازیم برک آغریییردی. دردیمی بیلهن یوخ ایدی. گئتدیم اؤزل کلینیکالارین بیرینه، آنالیزلر وئردیم. حکیملر دئدی کی، سنین بوغازیندا هئچ نه یوخدو، پروبلئم معدمدهدیر. اورادان گلدیم کلینیک خسته خانایا. معدهمه زوند سالیب یوخلادیلار، داوا-درمان یازدیلار. دئدیلر خسته خانادا یاتمالیسان، راضی اولمادیم. ائویمی قویوب خسته خانادامی یاتاجام؟ دئدیم یازین وئرین درمانلاریمی، ائویمده قبول ائدیم. هئچ دردیمی دئمیرلر. دئییرلر معدندندیر، او دا ووروب بوغازینا".
آشیق موعالیجه مدتینین اوچ آی چکه جه یینی دئییب:
"باهالی درمانلاردی، هامیسینی زهر کیمی ایچیرهم. حکیملر گلیب یوخلاییر. گؤروم باشیما نه گلیر".
قئید ائدک کی، آشیق اؤتن ایل عملیات اولونوب.


text:
آذربایجان رئسپوبلیکاسی دؤولت نئفت فوندونون (آ.ر.د.ن.ف) ۲۰۱۶-جی ایل اوچون گلیرلری پروگنوزلاردان خئیلی چوخ اولاجاق.
بونو ترئند فوندون ایجراچی دیرئکتورو شاهمار مؤوسوموو دئییب.
ش.مؤوسوموو بیلدیریب کی، جاری ایلین اولینده دؤولت نئفت فوندونون بودجهسینه دییشیکلیک ائدیلدی و بودجه نئفتین بیر بارئلینین قیمتی ۲۵ دوللاردان نظره آلینماقلا حسابلاندی:
«آنجاق ایل عرضینده نئفتین بیر بارئلینین اورتا قیمتی ۴۲ دوللاردان یوکسک اولوب. اونا گؤره ده بیزیم گلیرلریمیز پروگنوزلاشدیریلاندان اهمیتلی درجهده چوخ اولاجاق».
آردنف-ده مانات کوتلهسینین یارانماسی مسئلهسینه گلینجه، ش.مؤوسوموو قئید ائدیب کی، فوند گرافیکه اویغون اولاراق دؤولت بودجهسینه کؤچورمهنین تام تامین ائدیلمهسی مقصدیله والیوتا حراجلاریندا والیوتا ساتیشینی داوام ائدیریر:
«لاکین بودجهیه همین موتهمادیلیکله مانات احتیاجی اولمادیغیندان بیزده معین قالیقلار یارانیب. اما اومید ائدیرهم کی، ایلین سونونا قدر بودجهیه وسایط تام کؤچورولهجک».


text:
اؤتن ایل باش وئرن آپرل محاربهسی گؤستردی کی، آذربایجان ملکی وطنداشلارینین قتلینه سرت شکیلده جواب وئریر. اؤتن ایل ده ارمنی حربی بیرلشملری ملکی وطنداشلارا هجوم ائتمیش و بیر نئچه نفر هلاک اولموشدو. آذربایجان اوردوسو قارشی طرفه آغیر ضربهلر ائندیردی و ایشغال اولونموش اراضیلرین بیر حیصهسی آزاد اولوندو.
قاینارینفو. آذ خبر وئریر کی، بو سؤزلری روسییالی ژورنالیست میخایل بلیایئو دئییب. همکاریمیز حساب ائدیر کی، بو تجروبه یئنیدن تکرارلانا بیلر:
«آذربایجان سرت جاواب واریانتینا اوستونلوک وئررسه، بو، یئنی آپرل محاربهسی دئمکدیر. نتیجه اعتباریله، آذربایجان اوردوسو ایشغال آلتینداکی اراضیلرین معین حیصسهسینی ده آزاد ائدجک. بو، دانیشیقلارین نؤوبتی مرحلهسینده باکینین مؤقعلرینی گوجلندیرجک و ارمنیستانین یئگانه چیخیش یولو سوبستانتیو دانیشیقلارین باشلانماسی اولاجاق".


text:
گئت، گولوم، گئت منه سن جان اولاسان ایسته میره م
عشوه لی، سئوگیلی جانان اولاسان ایسته میره م
بیرده گوز یاشی توکوب، کویونا گه لممم گوزه لیم
گوروب احوالیمی خندان اولاسان، ایسته میره م
بیوفالیقدا بوتون عالمه مشهور اولدون
سن اگر حوری و غلمان اولاسان ایسته میره م
وورموسان سینه مه مین یاره کفایتدی منه
بو سینیق کونلومه درمان اولاسان ایسته میره م
بیوفاسان دگیلم راضی اولندن سونرا
قبریم اوستونده نگهبان اولاسان ایسته میره م
پیس گونومده منی سالدین نظریندن گئتدین
یاخشی گونده منه مهمان اولاسان ایسته میره م
قیمتینی بیلمه دین، اینجتدین اونو واحدین
ائله کی، اولدو پشیمان اولاسان ، ایسته میره م
.: Weblog Themes By Pichak :.


text:
الحمدولله رب العالمین والصلاه و السلام علی محمد و آله ، داها صونرا ، ارتیق گورورسونوز بیزلرین باشینا گله ن اولایلاری.
آنجاق دونیاده ده گیشینمیش ، کوتولوغونو به للی ایتمیش ایلیغینی ده آرخاسینا آتمیش.
صویو توکوله ن قابدا ، قالان داملالار ، و هواسی پیس یایلاغ گیبی ، پینتیلی و ذللتلی بیر حیاتدان باشقا بیر شی اوندا قالمامیش.
آرتیق گورورسونوز حقله عمل – و باطل ده نهی ایدیلمیری ، او حالدا مؤمن اولان کیمسه حق یولوندا اللها قاووشماغی دیلر. شبهسیز من ئولومو موتلولوغدان ، و ظالیم لرله یاشاماغی دا ذللت ته ن باشقا بیر شی گورموره م.
زهیرین قونوشماسی
اورادان زهیر بن القین قالخیب دئدی: ای پیغمبرین اوغلو بیز سوزلرینی ایشیدیغ.
یانیمیزدا بو فانی دونیانین هیچ بیر ده گه ری یوختور. اگر دونیا صونسوز و بیرده ئولومسوز اولسایدیغ ، سنین یولوندا ئولدورولمه غی ، او ابدی حیات تان داها ایی گوره ردیغ.
نافع بن هلالین قونوشماسی
اوندان صونرا نافع ایاغا قالقتی و دئدی:
آند اولسون اللها بیزیم ئولومدن قورخوموز یوختور.ایسته ر سین شرقه و ایسته ر سین غربه آپار بیزی . بیز یقین اوزه ر ینده یغ دوستلارینلا دوست و دوشمانلارینلادا دوشمانیغ.
بریرین قونوشماسی
اوندان صونرا بریر قالقتی و بویوردو:
ای پیغمبرین اوغلو اللها آند اولسون ، الله سنی بیزیم اوزه ریمیزه منت ایله دی.گه ره ک سنه یاردیم ایتمه غ اوزه ره صاواشاغین. بدنیمیز سنین اوغروندا قوی دوغرانسین. قیامت گونونده ده شفاعتچیمیز ، آتان پیغمبر افندیمیز اولسون.
بیر اوزون یولچولوغون قانلی یولو صونوندا
فراتین قیراغیندا عهده وفا گونونده
شفقین قرآنینا ایده نده ن صونرا وداع
ده ر د له شتی یارین ایله آل ئولومون ئونونده
عشق درسینی ویره نده اللها شکر ایله دی
حق گوجونه دایاندی آرتیق بویله سویله دی:
بو وفالی اصحابیم هر بیری بیر اردو دور
کربلا بیر چول دگیل آزاده لر یوردودور
ای دوستلار بیلین بوگون کفنیمیز آل قاندی
بو قومون قوجاغیندا جانانا جان قرباندی
حق خسته دیر بوجانی اونا ساوغات ایله ریم
گله جه غ اینسانلارین یاراسینا درماندی
ای دوستلار ازه ل گوندن قرار وئریب جانانیم
بوگونده حق اوغروندا گره ک قانا بویانیم
قانیمیزدان فراتلار یاغمورلار و برکانلار
من حقین کوله سییم حق باغیرار هر یانیم
ای اللهیم بو صحرادا سنسین منیم صیغناغیم
یولچولوغوم سنه دیر، سن ، اومیدیم دایاغیم
بو قیزیل سیقینتیده ن شکایتیم سنه دیر
ئوزون ایله عنایت ، سنچین اسه ن بایراغیم


text:
دونیا سورییادا اینسانلیغا قارشی تؤردیلن جینایته گؤره جاواب وئرملیدیر.
آخار. آذ تورکییه مطبوعاتینا ایستینادا خبر وئریر کی، بونو تورکییه پرزیدنتی رجب طایییب اردوغان سؤیلهییب. او، سورییادا اؤلدورولن دینج ساکینلرین قانینین قاتیل اسدین اللرینده اولدوغونو بیلدیریب:
«بیر مدت اول سورییانین شیمالیندا تشکیل ائدیلن کیمیوی هجوم نتیجهسینده ۱۰۰-دن چوخ اینسان هلاک اولوب. ۵۰ اوشاق هجومون قوربانی اولوب. اونلارین قانی قاتیل اسدین اللریندهدیر. بیز بو هجوم نتیجهسینده یارالانان شخصلره لازیمی یاردیملاری ائدیریک. بو رگیونداکی قانلی پلانلارین اساس هدفی تورکییهدیر. تورکییهنی کونجه سیخیشدیرماق ایستییرلر».


text:
دنیل برنشتاین
دنیل برنشتاین (اینگیلیسجه: Daniel J. Bernstein) آمریکا لی بیلیم اینسانی. ۲۹ اوْکتوبر ۱۹۷۱ تاریخینده دۆنیایا گؤز آچیب. دنیل برنشتاین کالیفورنیا، برکلی بیلیمیوردودا درس اوْخویوب. چالیشدیغی یئرلریندن بیری ایلینوی در شیکاقو بیلیمیوردو, آیندهوون تکنولوژی بیلیمیوردودیر. اوْ ریاضیات ساحهسینده چالیشیب.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Daniel J. Bernstein»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده دنیل برنشتاین گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
روسییانین ایشتیراک ائتدیی بوتون کونفلیکتلر گلهجک گلوبال ساواشلارا حاضیرلیغین بیر حیسهسیدیر.
آخار .آذ خبر وئریر کی، بونو «۱۱۲ اوکراینا» تئلئویزییاسینا موصاحیبهسینده روسییالی حربی ائکسپئرت پاوئل فئلگئنهاوئر سؤیلهییب.
«گلوبال سوییهیه چاتا بیلهجک عوموم اوروپا محاربهلری تهدیدی وار. بو بارهده روسییانین گیزلی سندلرینده و باش قرارگاهین بیاناتلاریندا دئییلیر. موسکوا بیان ائدیر کی، بؤیوک رئگیونال محاربهنین اولاجاغینی تخمین ائدیر و بونا گؤره ده تعلیملر کئچیریر. روسییا حقیقتهن جدی حاضیرلاشیر. بو سلاحلانما پروگرامیندان دا گؤرونور. تخمین ائدیلیر کی، محاربه تهدیدی ۲۰۲۰-جی ایله قدر آرتاجاق. روسییانین ایشتیراک ائتدیی بوتون کونفلیکتلر گلهجک محاربهیه حاضیرلیغین بیر حیسهسیدیر. موسکوا بیلیر کی، واجیب پلاسدارملاری توتماق لازیمدیر، یوخسا بونو دوشمن لر اله کئچیرهجکلر. یئنی گلوبال ساواش رئسورسلار – نئفت و گاز اوغروندا اولاجاق. هلهلیک بو کونفلیکتلردن اؤنجه اؤلکهلر آراسیندا بیر-بیرینه قارشی حربی آلیانسلارین فورمالاشاجاغینی سؤیلهمک چتیندیر. روسییا چالیشیر کی، اؤز آلیانسینی یاراتسین و قربین بیرلیینی داغیتسین»، – دئیه او بیلدیریب.


text:
آغ ائوین روسییادا اوکتیابر اینقیلابینین ۱۰۰ ایللیی ایله باغلی وئردیی بیانات گئنیش موذاکیره مؤوضوعسونا چئوریلیب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، آغ ائو اوکتیابر اینقیلابیندان کئچهن ۱۰۰ ایل عرضینده یوز میلیوندان چوخ اینسانین "توتالیتار کومونیست رئژیمی"نین قوربانی اولدوغونو آچیقلاییب.
آمئریکا پرزیدنتی دونالد ترامپ آدمینیستراسییاسینین بیاناتیندا دئییلیب:
«بولشئویک اینقیلابی سووئت اتفاقینین یارانماسینا و رئپرسسیو کوممونیزمین قارانلیق اونیللیکلرینه، آزادلیق، ریفاه و اینسان حیاتینا لاییقلی موناسیبت ایله اویغون اولمایان سیاسی فلسفهنین یارانماسینا گتیریب چیخاردی».
آغ ائوین مووافیق بیاناتینا روسییادا ایلک رئاکسییا وئرهنلردن بیری سئناتور آلئکسی پوشکوو اولوب. پوشکوو ترامپ آدمینیستراسییاسینین بیاناتینی تبلیغات آدلاندیریب.
«کومونیست رژیملری طرفیندن اؤلدورولموش ۱۰۰ میلیون – شیشیردیلمیش رقمدیر. هیتلر ده داخیل اولماقلا، ایمپریالیست رژیملر هئچ ده داها آز اؤلدورمهییب. تبلیغات»، - پوشکوو یازیب.
قئید ائدک کی، روسییادا اوکتیابر اینقیلابی و یا بؤیوک اوکتیابر سوسیالیست اینقیلابی ۱۹۱۷-جی ایلین ۲۵ اوکتیابریندا (یئنی تقویمله ۷ نویابر) باش وئرمیشدیر.


text:
Dec 17, 2013
21 آذر نهضتی و ادبیاتیمیز
احد واحدی
آذربایجان ادبیاتی، مشروطه انقلابی ایله یاناشی بیر تکامل پروسه سی گئچیرمیشدیر؛ بو پروسه نین بیرجهتی، ملی عنعنه لریمیزی یاشاتماق، دیگر طرفی، خلقیمیزین دموکراتیک ایستکلرینی مطالبه ائتمکدن عبارتدیر! یعنی آذربایجان ادبیاتی اؤز بدیعی افاده سیله، جامعه نین ملی خصوصیتلرینی داشییاراق، دموکراتیک ایستکلرینی ترنم ائتمیشدیر. دیل آزادلیغی، فرهنگ آزادلیغی، وطن پرورلیکله برابر، دموکراتیک طلبلر ، بیزیم ادبیاتین باش موضوعلارینی تشکیل ائتمیشدیر؛ بو ادبیات، مستبد و مرتجع قوه لری افشاء ائتمه کدن بئله بیرآن غفلت ائتمه میشدیر.
مشروطه انقلابینین طبیعی دوامی، خیابانی حرکتینه چاتسادا، بو حرکت آذربایجاندا، بیر ملی لشمه پروسه سینی جدی شکلده باشلانیشینی احتواء ائدیر؛ یعنی بیرینجی دفعه اولاراق سراسری ایستکلردن باشقا، آذربایجانا دایر ایستکلر ده، بیر عنصر کیمی بو حرکتده اؤزرنو گؤستریر.
رضاشاه حاکمیتینین قارا ایللرینده، آذربایجان دیلی و ادبیاتی، اؤلوم یاتاغینا دوشور. نظامی لر، خاقانی لر، نسیمی لر و فضولی لر یئتیره ن بو زنگین دیلده، شعر، نثر، تئاتر حتی نوحهکتابلاینین نشری قدغن اولور، هیچ روزنامه و مجله آذربایجان دیلینده منتشر اولمور. و آسیمیلاسیون سیاستی نتیجه سینده، بو گؤزه ل دیل ائولرده، اوتاقلاردا حبس اولونور؛ بونلارا باخمایاراق آذربایجان دیلی و ادبیاتی هر بیر کیچیک امکان تاپدیقدا، اؤزونو گؤسته ره رک، انکشاف ائتمیشدیر، مثال اوچون بو قارا ایللرده، یالنیز آذربایجاندا منتشر اولان “خاورِ نو”، “جودت” و “ستارهء آذربایجان” کیمی نسبتا” دموکرات نشریه لرین، صحیفه لرینده، آذربایجان دیلینده شعر و مقاله چاپ اولونموشدور.
ایکینجی دنیا محاربه سی زمانی، متفق لر ایرانا گلیرکن، رضاشاه ایرانی ترک ائتمک مجبوریتینده اولور و نهایت ایراندا بیر دموکراتیک نسیم اسمه گه باشلاییر. دموکراتیک بیر فضادا، آذربایجانین ملی ایستکلری کورکتله شیر. او گونلرده، “آذربایجان” و “وطن یولوندا” نشریه لری، آذربایجان خلقینین دیلینه ـ معنویاتینا مناسبتینه گؤره، آذربایجان خلقینه مثبت تأثیر قویموشدی؛ بو تأثیرین آلتیندا، آذربایجانین مترقی شاعر، یازیچی لاری، جدی شکلده فعالیته باشلامیش و اؤز دوامیندا، تشکیلاتلانماغا دوغرو، دیه رلی آتدیملار آتمیشلار. همین “وطن یولوندا” نشریه سینین جنبینده یارانان “شاعرلر مجلسی” بیر ادبی ییغینجاق کیمی بوتون ترقی پرور شاعر و یازیچی لاری اؤز دؤره سینه توپلاییر! آذربایجان ملی حکومتی تشکیل تاپاندان سونرا ” شاعر لرمجلسی”- نین یئرینده و اونون مؤثر عضولرینین جدی امکداشلیغی ایله ” آذربایجان شاعیرلر و یازیچیلار جمعیتی” یارانیر. بو “جمعیت” او زمانکی ادبی محیطین سرعتله انکشاف ائتدیگینی و گنیشله ندیگینی آیدینجاسینا نشان وئریر! “جمعیت” آز مدت ایچینده، جدی تشکیلاتلانماغا دوغرو، اؤز شعبه لرینی اردبیل، ارومیه، اهر، سراب و زنجان کیمی شهرلرده دایر ائدیب و “گونش” ژورنالینی، جمعیتین اورگانی کیمی نشر ائله ییر.
طبیعی بیر حال ایدی کی، ۲۱ آذر نهضتی اؤزویله سیاسی آزادلیقلار ایله برابر، دیل و کولتور آزادلیغی دا گتیرسین؛ جنوبی آذربایجانین مادی حیاتیندااولدوغو کیمی، معنوی حیاتیندا دا بؤیوک تأثیر بوراخان بو علامتدار حادثه، هر شئی دن اول، باغلانان دیللرین آچیلماسینا سبب اولدو. یئنی کتابلار ایله برابر، آذربایجان دیلینده یئنی روزنامه لر و مجله لر نشره باشلادی. “گونش”، “دموکرات”، “آذر”، “جودت”، “یئنی شرق”، “آذربایجان اولدوزو”، “آزاد ملت”، “غلبه”، “فدایی”، “جوانلار”، “ارومیه”، “َ، “شفق”، “مدنیت”، “معارف” و… آنا دیلینده نشر اولاراق، آذربایجان خلقینین حسنِ رغبتینی قازانمیش و بو حجمده انا دیلینده مطبوعاتین نشری، ملی وارلیغیمیزا ییه لنمه ده و ادبیاتیمیزین انکشافیندا، جدی رول اوینامیشدیر.
بو نشریه لرین ایچینده، البته کی “آذربایجان” روزنامه سی، اؤزرنه مخصوص و نمونه وی گونده لیک کیمی بؤیوک اهمیته مالکدیر. “آذربایجان” همی اهالی یه گونده لیک ژورنالیستی خدمت لری اوچون، همی ملی ـ دموکراتیک ادبیاتین انکشافیندا، همی ملی حکومتین سیاستینی بیان ائتمه ده، همی ده دموکرات ژورنالیستلر و ادبیاتچی لار یئتیشدیرمه گده، بؤیوک رولی اولموشدور. آذربایجان مدنیتی و خلقی، بو روزنامه نین بئله دیه رلی ایشلری اوستالیقلا یئرینه یئتیرمکده، هر شئی دن اول، س. ج. پیشه وری نین رهبرلیک رولونا بورجلودور! پیشه وری بیر پئشه کار ژورنالیست اولدوغو اوچون، روزنامه نین اکثر باش مقاله لرینی اؤزو یازمیش و اونون سون نسخه سینی، چاپخانایا گئتمه دن اؤنجه، گؤزدن گئچیریب و چاپا بوراخمیشدیر!
خلقیمیزین تاریخینده پارلاق بیر صحیفه کیمی پارلایان ۲۱ آذر، حکومتی تثبیت ائده رک، مدنیتین مختلف ساحه لرینده، بؤیوک قدملرین آتماسینا سبب اولدو. ۲۱ آذر حرکتینی یارادانلار و اونا باشچیلیق ائله ین س.ج.پیشه وری بیلیردیلر کی، مدنیتین دیریلیب و اجتماعی حیاتدا، جدی رول اویناماسی، هر شئی دن اول دیلین دوغرو ـ دوزگون انکشاف ائتمه سیندن آسیلی دیر.
دموکراتیک شرایط جامعه نین هر ساحه سینده اولدوغو کیمی، دیل و ادبیات ساحه سینده ده بؤیوک امکانلارین یارانماسینا سبب اولدو! ملی حکومتین تثبیت اولماسی ایله، ادبیاتیمیزدا، بیر چیچکلنمه دؤرو باشلانیر! بو ادبیات، علمی دوشونجه نی، ساغلام فکری، قاباقجیل دنیا گؤروشونو شاعرلرین و یازیچی لارین اثرلریله تصویر ائله ییر! او هر شئی دن اول، انسان اوره گینین یوکسک حسلرینی، خلقین معنوی حیاتینی و انسانی مقصدلرینی ترنم ائدیر! بو عالی هدفلر، شاعری و یازیچی نی بؤیوک اثرلرین یاراتماسینا روحلاندیریر! ۲۱ آذرین تأثیری آلتدا، شاعر و یازیچی لاریمیزین، قدرتلی استعدادلارینی، دوشونجه رنگارنگلیگینی و گنیش اوفوقلارینی گؤرمک، هئچ ده چتین بیر ایش دگیل! بوگون شاعر و یازیچی لاریمیزین بیر قسمی، یارادیجلیق قابلیتلریله، اوتایلی ـ بوتایلی آذربایجاندا تانینمیش صنعتکارلاردان دیرلار. خلقه حرمت، حقیقتی بیان ائتمک، تمیز و صاف دویغولاری سؤیله مک، وطن سئوگیسینه باغلانماق بیزیم صنعتکارلارین اَن گؤزه ل خاصیتلریندن ساییلیر و همین بو حس لر، سینه دن قوپان آلو کیمی، اونلارین صنعت عالمینی ده ایشیقلاندیریر. اونلارین اثرلرینده، خلقین مبارزه سی، آرزولاری، دردلری و احتیاجلاری، اؤز عکس صداسینی تاپمیشدیر!
باغلی دیللرین آچیلماسی سبب اولدو، آنا دیلینده یئنی کتابلار نشر اولسونلار. بو نثر و شعر کتابلارینین اساس موضوعلارینی، خلقین آزادلیق اوغروندا مبارزه سی، وطن سئورلیک و ارتجاع و خرافاتین افشاءسی تشکیل ائدیر. قیسا مدت ایچینده، ادبیاتین مختلف ژانرلاریندا، چوخ دیه رلی اثرلر میدانا گلدی! دقته لایقدیر کی، همان بیر ایلین ایچینده ادبیات ساحه سینده یئتیشن نسلین جدی تأثیری، هله بوگونده ادبیاتیمیزی احاطه ائتمیشدیر. بهمن انقلابی عرفَه سینه کیمی، ادبیاتیمیزین اَن گؤزه ل اولدوزلاری، ائله ملی حکومتین یادگارلاریندان عبارتدیر. او تایدا یارادیجلیغا دوام ائدن “بالاش آذراوغلی”، “علی توده”، “مدینه گلگون”، “عاشیق حسین جوان”، “سهراب طاهر”، “حمزه فتحی”، “حمید محمد زاده” شاعر و یازیچی لاریمیز، بیزیم آذربایجانین فاجعه لی حیاتینی، اجتماعی چاتیشمامازلیغلارینی و اونلارا قارشی کسکین مبارزه لرینی عکس ائتدیردیمکده، چوخ جدی و دیه رلی رول اوینامیشلار! بونونلا برابر وطنیمیزده قالان، مهاجرته گئتمه ین، زندانا، سورگونه، تحقیره دوزه ن، بعضا” ایللرله قاچاق و گیزلی یاشایان صنعتکارلاریمیزدا، اؤز دواملی فعالیتلریله، ادبیاتیمیزی چتین بیر شرایطده یاشادیب و اونون انکشاف یولونو آچمیشلار! شاعر و یازیچی لاریمیزدان مرحوم محمدعلی فرزانه، ب. ق. سهند، قوجامان هاشم ترلان، مظفر درفشی، یحیی شیدا و باشقالاری حقیقتا” ادبیاتیمیزی اوره ک قانلاریلا سووارمیشلار!
اؤز اجتماعی و همچنین طنز شعریله مشهور اولان محمد بیریا، هله ملی حکومت یارانمامیشدان قاباق اؤز مبارزه سینی بئله آچیقلامیشدی:
دیدیکجه بوگون نیزه سی ظلمون کوره گیمدن
نفرتله قوپور ظالمه لعنت اوره گیمدن.
لعنت بیزی پامال ائدن آلچاقلارا لعنت،
لعنت قارا زندانلارا، شاللاقلارا لعنت!
لعنت ستم و جور و فلاکتلره لعنت،
لعنت تؤره ین قانلی جنایتلره لعنت!
مبارزه شعرینی بئله سلیس یازماق، او صنعتکارین قلمیندن چیخا بیلر کی، دؤیوش میدانلاریندا، بیر مبارز کیمی اشتراک ائتمیش اولسون! هله ۱۳۲۰ ده بالاش آذراوغلی بئله یازیر:
من اَییلیب حاکمه اللریندن اؤپمه دیم،
شعریمی چیچک کیمی آیاقلارا سپمه دیم،
نه عاجز بیر بنده یم، نه ساتیلمیش بیر قولام،
نه سارای مداحییام درگاهلاردان قووولام،
من ائللرین اوغلویام، ائللر بؤیوتموش منی،
شعریم ائلدن آلیبدیر بو الهامی، قوه نی،
من نه شمع، نه پروانه، نه رباب شاعری یم،
آزادلیغین جارچی سی، انقلاب شاعری یم!
او فریدون ابراهیمی یه حصر ائله دیگی بیر شعرینده، یازیر کی:
بهار گئجه سی دیر… هر طرف سس سیز،
یاتیر انقلابلار اوجاغی تبریز…
یاتیر قهرمانلار بؤیوتموش شهر،
یاتیر ائله بیل که، جبهه ده عسگر ـ
دؤیوشلردن سونرا دینجه لیر بیرآن…
چونکی صاباح یئنه سؤکولمه میش دان،
دشمنله اوز ـ اوزه دوراجاق شهر،
هله قاباقدادیر مبارزه لر…
وطندن کؤچمک مجبوریتینده قالان، قاراداغین “اوچ قارداشلار” داغینا، “وطن امانتی ـ ائل امانتی” دئیه، قیزینی تاپشیران “عاشیق حسین جوان”، بئله دئییر:
من گئدیره م سعادتین دالیجا
عزیز قیزیم مندن سونرا آغلاما،
نفسیم گلینجه، تا وورولونجا
یئتیشره م بیر دیاره ، آغلاما!
قلبین تمیز اولسون، اوره گین آچیق،
دوستا حرمت بسله، دشمنه آجیق،
سؤیلمه هئچ کسه، چیلپاغیق، آجیق،
آهین چیخسا یولوتلارا، آغلاما!
۲۱ آذر نهضتی خلق آراسیندا ائله حرمت قازانمیشدی کی، هر صنفدن هر طبقه دن ملت اونا قوشولموش و یارادیجلیق ساحه سینده، اوندان الهام آلمیشدی. اؤز یانیقلی نوحه لریله آذربایجان اجتماعیاتیندا، مشهور اولان حاجی حسین صحاف، ملی حکومته اتحاف ائله دیگی و عین حالدا صابره نظیره شکلینده سؤیله دیگی بیر شعرینده بئله یازیر:
وقت خوش، نیّت گؤزه ل، مقصود خوش، هنگام خوش،
دؤور خوش، تدبیر خوش، آمال خوش، ایّام خوش،
هئیتی محبوبوموز خوش، صبح خوشدور، شام خوش،
آچ گؤزون ای شانلی ملت، یاخشی فرصت وقتیدیر!
خلق شاعری بولوت قره چورلو (سهند)، پهلوی رژیمینین قان اوتدوران دؤرونده، دیلیمیزین نه درجه یاساق اولماسینی، بئله ایضاح ائتمیشدیر:
طالعیمه سن باخ!
دوشونجه لریم یاساق،
دویغولاریم یاساق،
گئچمیشدن سؤز آچماغیم یاساق
گله جگیمدن دانیشماغیم یاساق،
آتا ـ بابامین آدین چکمه گیم یاساف،
آنامدان آد آپارماغیم یاساق!
…بیلیرسن؟
آنادان دوغولاندان بئله
اؤزوم بیلمه یه ـ بیلمه یه
دیل آچیب دانیشدیغیم دیلده
دانیشماغیم دا یاساق ایمیش، یاساق!
سؤزومه مبارز شاعریمیز، عین حالدا، “اسیر ائللرین شاعری” اولان حبیب ساهرین خزان شعرینین بیر پارچاسیلا سون وئریره م:
بیر خزاندا،
پارلاق قیزیل گونش دوغدو.
بیر خزاندا،
بولوت گلیب گونو بوغدو…
آنلایارکن خزانلاری،
زمان بیزی قووالادی…
گلدی زمان، گئجدی زمان…
آیری دوشدوک یوردوموزدان.
حسرت قالدیق
سرین ـ سرین بولاقلارا،
گؤل ـ چیچکلی اوتلاقلار.ا
زمان گئچدی بیز قورودوق،
سوسوز قالان آغاجلار تک.
طراوتدن سالدی بیزی،
بیلمم غربت؟ یوخسا فلک؟!!
آذر ۱۳۸۹


text:
قیزیمین دیللری 42
بو گونلر بیر سن سن بیر دیکته شب کلاس اول....حجی الییب اوخوسان....نمنه ده باشارمیسان معنی سین سوروشوسان...مثلن مردم و جالیب بوکی سنه انگلیسی ترجمه الیرم :قیزیم پیپل انگلیسینیده اوخوماغا باشلامیسان بو کتابی سنه چوخداندی آلمیشدیم آمما هئشواخ اصراریم یوخودی او خوماخ یازماغیوا....ایندی ئوزون ایستیسن کتابخانادان سنه برادران رایت کتابی آلمیشام....دونن گئجه بیر صفحه سین اوخودون لغت لری سنه چتین گله گله مامان سنه ربات اولوم ایشلریوی گوروم؟؟ مدرسه لر تعطیلدی و سن ائوی بزییب دوستوونان جشن توتماخ ایستیسن زهرا یاخچی چهارم دییروخ اولارین تکلیفی چوخدی؟؟؟؟مدرسه نی گولون ایستیر؟؟؟آمما تکلیفلری اعصاب الیر آدامی!!! زهرا منیم خالامین فامیلی...
نویسنده : مامان آیسل
20:04
27 آذر 1396
44 1 0 ادامه مطلب


text:
ایلغاما یاریشی: رامیل قولییف اوروپانینگ قاهرامانی
تۆرکیأنینگ میللی تۆرگِنی رامیل قولییف ۲۰۰ متر ایلغاما پوداغیندا اوروپادا آلتین مدال آلدی
آلمانیانینگ پایتاغتی برلین ده گچیریلیأن اوروپانینگ ایلغاما (دو و میدانی) پوداغی یاریشلاریندا تۆرکیأنینگ میللی تۆرگِنی رامیل قولی یف ۲۰۰ متر پوداغی نینگ فینالیندا یۇرتدی.
قولی یف ۱۹.۷۶ ثانیه بیلن تۆرکیأنینگ رکوردینی قیردی و اوروپانینگ قاهرامانی بۇلدی.
۲۰۱۷-نجی ییلدا لندن ده بۆتین دۆنیأ یاریشلاریندا آلتین مدال آلان قولی یف ایلکینجی گِزِک رکورد قۇیوپ اوروپانینگ قاهرامانی بۇلدی.
یاریشدا بریتانیالی نتانیل میشل بلیک ۲۰.۰۴ ثانیه بیلن کۆمۆش مدال آلدی.
سوئیس رایاتی آلکس ویلسون دا ۲۰.۰۴ ثانیه بیلن برنز مدالینا ایه بۇلدی.
۱۹۹۰-نجی ییلدا باکودا دۇغلان رامیل قولی یف ۲۰۱۱-نجی ییلدا تۆرکیأنینگ رایاتی بۇلدی.
قولی یف ۲۰۱۶-نجی ییلدا آمستردام دا گچیریلن اوروپا یاریشلاریندا دا تۆرکیأنینگ آدیندان یاریشیپ کۆمۆش مدالینی آلیپدی.


text:
بئله نقل ائدیرلر کی، ایمپئراتور سیزه – تنها بیر آداما، اؤزونون ان آشاغی مؤقع لی تبه سینه، ان اوزاق مسافه دن ایمپئرییا گونشی نین قارشیسیندا ایکی قات اَییلمیش جیلیز کؤلگه یه سیفاریش گؤندرمیشدیر؛ ایمپئراتور اؤلوم یاتاغیندا شخصن سیزه سیفاریش گؤندرمیشدیر. او، ائلچی یه امر ائتدی کی، یاتاغی نین کناریندا دیز چؤکسون. سونرا سیفاریشی چوخ اهمیتلی سایدیغی اوچون ائلچی یه گؤستریش وئردی کی، آغزینی اونون قولاغینا یاخینلاشدیریب دئدیکلرینی تکرار ائله سین. سونرا باشی ایله تصدیقله دی کی، سیفاریشی دوزگون تکرار اولونوب. بلی، اونون اؤلومونون شاهیدی اولماق اوچون توپلاشان – آراکسمه لر گؤتورولموشدو و ایمپئرییانین بوتون گؤرکملی شخصیتلری هوندور، گئنیش پیللَه کانین باشیندا دؤوره وورموشدولار – اعیانلارین قارشیسیندا ایمپئراتور ائلچی یه گئتمک امری وئردی.
او جثه لی و یورولماز شخص دورمادان حرکت ائدیر، گاه بیر، گاه دا باشقا الی ایله جاماعات ایچریسینده اؤزونه یول آچیر، هاردا مانعه یه راست گلیرسه، دؤشونده کی گونشلی اوردئنی گؤستریر و کیمسه نین باجارمایاجاغی بیر آسانلیقلا اؤزونه یول آچیر. آمما جاماعات حددن آرتیق چوخدور، اوتاقلار دا کی، قورتارماق بیلمیر. یقین کی، اونون قارشیسیندا آچیق ساحه اولسایدی، سورعتله قاچاردی و سیز بیر قده ر سونرا اؤز قاپینیزدا اونون یومروغونون سسینی ائشیدردینیز. آمما وضعیت عکسینه دیر و اونون بوتون سعی لری عبثدیر؛ او هله داخیلی قصرین اوتاقلارینی کئچمکده دیر کی، هئچ زامان اونلارین آخیرینا چیخا بیلمه یه جک. لاپ اونلاری باشا وورسا دا، ائله بیر ایش گؤرموش ساییلا بیلمز، چونکی سونرا پیلله لرین آشاغیسینا قده ر ائنمه لیدیر. اگر بونو دا ائتمیش اولسا، یئنه بیر شئی ائله میش ساییلمامالیدیر، چونکی مئیدانلاردان کئچمه لیدیر و مئیدانلاردان سونرا اونون قارشیسیندا بیرینجی قصری احاطه ائدن ایکینجی، خاریجی قصر دایانیر؛ اونون ایسه داها چوخ پیلله لری و داها چوخ مئیدانلاری وار. اونلاردان سونرا داها بیر قصرده واردیر. بو سایاقلا مین ایللر کئچه جکدیر. اگر نهایتده او، چیخیش قاپیسینا چاتسا، – هرچند بو، چوخ-چوخ موشکول بیر مسئله دیر – او زامان هله دونیانین مرکزی ساییلان و اینسان قارالتی لاری ایله دولو اولان پایتخت قارشیسیندا دایانیر. هئچ کسین اورادان کنارا چیخماغا قدرتی یوخدور، اودا قالسین بیر اؤلونون سیفاریشینی اؤزو ایله آپارانین…
آرتیق آخشام دوشدویو اوچون سیز اؤز ائوینیزین پنجره سی قیراغیندا اوتورورسونوز و ائله بیل بوتون بو ماجرانی گئرچک بیر رؤیادا گؤرورسونوز.
یازان: کافکا
چئویره ن: مسیح آغامحمدی
اولین نفری باشید که نظر میدهید!
عزیزان علاقه مند به دریافت مرتب روزنامه ساقی آذربایجان از طریق پست می توانند با دفتر روزنامه تماس حاصل نموده و یا به سامانه پیام کوتاه روزنامه پیامک بفرستند.
اشتراک یکساله: 340 هزار تومان
اشتراک شش ماهه: 170 هزار تومان
ضمنا هزینه بسته بندی و ارسال از طریق پست بر عهده روزنامه می باشد.
برای عضویت در خبرنامه پیامکی، اطلاعات خود را وارد کنید
از مسئولین محترم استان که وعده های آنان در این ستون پیگیری گردیده خواهشمند است توضیحات خود را در خصوص علل عدم تحقق وعده های داده شده جهت اطلاع شهروندان محترم و تنویر افکار عمومی به دفتر روزنامه ساقی ارسال فرمایند.


text:
جاري ييلده جوزجان ولايتيده 23 ته عيال اوز جانيگه قصد قيلگن
بولرنينگ اكثريتي ياش عيال بوليشگن. جوزجان ولایتی نینگ انسان حقلريني حمايه ايتووچي کمیسیونی، اوتگن ییللرگه قره گنده بو ييل عياللرنينگ اوز جاني گه قصد قيليش حاللري آشگنیدن تشویش بیلدیرماقده.
مذكور كميسيون بوخود کش لیکلرگه زوردن تورموش گه چیقه ریش، اوقیشدن محروم ایتیش همده كمبغلليكلرني سبب قيليب كورسته دي.
جوزجان ولایتی نینگ کوک گنبد محله سیده جانيگه قصد قيلگن عياللردن بيري 18 یاشلی شریفه اسملی قیز. او بوندن اوچ آي آلدين اوزيني آسيب اولديريب، آنه سيني قيغوماتمگه سالگن:"قنداق قیله ی هردقیقه یوقلیمن ییغله یمن، آنه بولگندن کوره تاش بولگن یخشی ایکن.نیمه هم قیلردیم خدانینگ ایشلری بونگه چاره یوغ ایکن. کیچه اولتیردیک، قصه لشدیک، کولدیک اوندن کیین نمازینی اوقیدی مینگه ایتدی آنه بیزلرایندی اوخله یمیز دیدی. کیین مین هم اوخله دیم، بیلمه دیم ایندی ایرته لب توردیم نمازیمنی اوقیدیم باشقه اویگه بارسم قره سم آسیلیب یاتیبدی. بالم نیمه قیلیب قویدینگ کیچه مینی کونگلیم نی کوترگندینگ نیمه اوچون بونده ی ایشنی قیلیب قویدینگ دیدیم. شریفه مینی فریب گه قویدی هیچ بیلمه ی قالدیم» دییدی اونينگ آنه سي زرين گل.
سیاه موی شریفه نینگ اوکه سی، اوهم آپه سی اوزینی نیمه مقصددن آسگنینی انگله آلمه گن. او، شو کمبغللیگیمیز آپمنی حیاتدن کوزیومگنیگه سبب بولگن بولسه کیره ک دییدی.
شریفه نینگ عمه سی، بوقیزلاق اوچون ینگی حیات قوریش مقصدده ساووچیلرکیلگن. لیکن او ایسه، اوقیشنی دوام بیریشي اوچون، تورموشگه چيقيشي ني رد ايتگن، دييدي او.
رسمیلرنینگ بيرگن معلوماتيگه كوره، مملکت بویيچه آليب باريلگن تحقیقاتلرده کوپینچه عیاللرگه جنسي زوروانلیکلر اوتكزيلگن. افغانستانده یونما اداره سي تمانیدن کوره ستیلگن حساباتده، افغان عیاللری گه عايله وي زوره وانليكلر ميزاني آشگني كورستيلگن.
جوزجان ده انسان حقلرينی سقلش کمیسیوني ریسی مخفرت صمیمی، بو ولایتیده عیاللرگه قرشی زوروانلیك همده خودکش لیک سانی آشیب باریشیدن تشویش بیلدیرماقده، اونگه کوره، بوخودکش اهالي نينگ سوادسيزليگي دن كيليب چيقه دي.
ساغليق ني سقلش وزیرلیگی، افغانستانده عیاللر نينگ اوز جانيگه قصد قيليشگ ميزاني 95 فايزگه آشگنيدن خبربیرگن. اوتگن ییلده 2500 گه یقین عیال اوزجانلریگه قصد قیلگنلر.
جوزجان ولایتی نینگ عامه ساغلیک ریسی داکترفریدون نینگ ایتیشیچه، جاری ییلده بوشفاخانه گه 14 عیال نینگ اوزجانیگه قصد قیلگن تورلی واقعه سي رويخطگه آلينگن.
نجیبه قریشی جوزجان ولایتی خاتین قیزلركينگشي ریسی، بو ریاست عیاللرنینگ حق حقوقلري باره سيده آگاه لنتریش مقصدیده تورلی نهادلرهمده تشقی مملکت لرموسسه لر یاردمی واسطه سیده تبلیغ لرنی یولگه قویگنلرینی تاکیدله یدی.
روح شناسلیک استادلریدن بولگن وکیل جنابلری ایسه، بو یاشلرنینگ شیرین جانلریگه قصد قیلیشلریگه، عایلوی قیین چیلیکلر و اقتصاد معمالرني سبب قيليب كورسته دی.
عیاللرگه قرشی زوروانلیکلرانسان حقلرینی آیاق آستی قیلیش، همده خوفسیزلیک وصلح نی تامین لشده توسیق بولیشدیر. بوتورلی زوروانلیکلر، خصوصأ خودکش لیک بوهمه سی عیاللراوچون عذاب حسابلنه دی.
1993 ییلده بیرلشگن ملتلرتمانیدن عیاللرگه قرشی زوروانلیک ایریچه تعریف لنگن: اولرگه بوله دیگن تورلی زوروانلیلکلر، خواه فزیکی حرکت بولسین می یاروحی ، همده اولرنینگ آزادلیکدن محروم ایتیش بولرهمه سی عیاللرگه قرشی زوروانلیک حسابلنه دی.


text:
آمئریکانین یئنی سئچیلمیش پرزیدنتی دونالد ترامپ کند تصروفاتی ناظری پوستونا نامیزدینی آچیقلاییب.
آخار. آز خبر وئریر کی، جورجییا شتاتینین سابیق قوبرناتورو، ۷۰ یاشلی سوننی پردیو بو پوستا سئچیله بیلر.
اصل ایختصاصی بایتار اولان پردیو ۲۰۰۳-۲۰۱۱ ایللرده قوبرناتور وظیفهسینده چالیشیب. بوندان علاوه او، سئچکی کامپانییاسیندا ترامپین کند تصروفاتی اوزره نمایندهسی اولوب.
سوننی پردیونون بو وظیفهیه سئچیله بیلمهسی اوچون سناتین تصدیقی لازیمدیر.
خاطیرلاداق کی، صاباح دونالد ترامپ ۴۵-جی آبش پرزیدنتی کیمی وظیفهسینین ایجراسینا باشلایاجاق.


text:
آذربایجان یازیچی لار بیرلیینین (آ ی ب) صدری آنارین موشاویری، آ ی ب-نین منزیل کومیسسییاسینین صدری رائوف آسلانوو دله دوزلوقلا اوزله شیب.
رئپورت-اون خبرینه گؤره، ر .آسلانوو حقوق-محافظه اورگانلارینا مراجعت ائدرک بیلدیریب کی، ۲۰۱۴-جو ایلین آپرئل آییندا و ۲۰۱۵-جی ایلین فئورال آییندا ۱۹۶۹-جو ایل توللودلو شمسی میرزه اونو آلداداراق مووافیق اولاراق ۳۰ مین مانات و ۲۰ مین آمئریکا دوللار پولونو آلیب. حادثه سبایل رایونوندا قئیده آلینیب. آسلانوو آچیقلاماسیندا معلوماتی تصدیقلهییب، لاکین آچیقلاما وئرمک ایسته مه دیینی دئییب.
فاکتلا باغلی آراشدیرما آپاریلیر.


text:
مخصوص محکمه نماینده لر کینگاشی نینگ اوچ اعضا سی نی محکمه گه چقیرگن
سیلاو شکایت لریگه ایتیشوچی مخصوص محکمه افغانستان نماینده لر کینگاش نینگ اوچ اعضا سی نی سیلاو جریانیده قلاب کار لیک لرده قولی بارلیکده عیب له گن همده اوشبو شخص لر محکمه گه حاضر بولیش لرینی ایسته گن.
شوندی بیر حالتده اوشبو محکمه سیلاو کمیسیونی دن تیکشیرو جریانی شفاف بیر شکلده بولیب اوتیشی اوچون افغانستان نینگ 34 ولایتی گه تیگیشلی برچه رای صندوق لری نی قرنطین قیلیش لرینی سوره گن.
مخصوص محکمه گه کوره بیرینچی بولیب اوشبو اولکه ده گی 12 ولایت نینگ سیلاو شکایت لری تیکشریله دی و اوشبو ولایت لر خصوصیده قرار آلینه دی .
سیلاو شکایت لریگه ایتیشوچی اختصاصی محکمه گه کوره باش قاره لاوچی تمانیدن یوباریلگن 413 سیلاو شکایتی نینگ حاضرگه قدر 12 ولایت گه تیگیشلی بولگن قرییب 168 شکایت نی کوریب چیقگن لر. بیرینچی بولیب منه شو ولایت لر نینگ تیکشیرو نتیجه لرینی اعلام ایته دی لر.
کابل، هرات،بلخ،بدخشان،فاریاب،سمنگان،قندهار،ننگرهار،زابل، کندوز، بغلان، همده هلمند منه شو ولایت لر دن دیر.
اختصاصی محکمه باشلیغی صدیق الله حقیق گه کوره اوشبو شکایت لر نینگ بیر قنچه سی نماینده لر کینگاشی اعضا لریگه تیگشلی دیر. اوشبو محکمه پارلمان گه یوبارگن جلب بوییچه اوچ کیشی نینگ محکمه گه حاضر بولیشی نی ایسته گن. حقیق جناب لری بو شخص لر نینگ کیم لیگی خصوصیده هیچ نرسه دیمه دی بیراق اوشبو نماینده لر فاریاب، تخار همده پکتیکا دن ایکن لیک لرینی ایتیب اوتدی
حقیق جناب لری شکایت لر نی تیکشیریش جریانی تینیق بیر شکلده بولیب اوتیشی مقصدیده اوشبو اولکه سیلاو کمیسیونی دن 34 ولایت گه تیگیش لی بولگن برچه رای صندوق لری نی قرنطین قیلیش لرینی ایسته گن.حقیق جناب لریگه کوره اختصاصی محکمه تناون بیر قرار چیقاریشگه مجبور بولگن . اونگه کوره اولکه بویلب قیین چی لیک اورته گه کیلمس لیگی اوچون 34 ولایت گه تیگیش لی کمیسیون آلدیده موجود برچه صندوق لر و محرم حجت لر 15 کیشی دن عبارت بیر هیات قرشیسیده مهر لاک بولیشی لازم.
شوندی بیر حالتده اختصاصی محکمه سیلاو کمیسیونی نی ینه بیر بار اولر بیلن همکارلیک قیلمسلیککه عیب له گن.
حقیق جناب لری اوشبو محکمه جمهور ریس حامد کرزی بویوروغیگه اساسا ایجاد ایتلگن و سیلاو کمیسیونی یاردم بیرسه- بیرمه سه یاکی نماینده لر کینگاشی بو محکمه نینگ قانونی لیگی نی تن آلمه سه ده ، اوز ایشیگه دوام بیریشی و نتیجه ایسه چیقاریلیشی نی ایتگن .
سیلاو کمیسیونی بوندن آلدین شکایت لر گه ایتیشیش فقط گینه سیلاو کمیسیونی صلاحیت لری دن و هیچ قندی بیر نهاد اونگه اره لشیش حقیگه ایگه ایمس دیب ایتگن ایدی.سیلاو کمیسیونی باش قانون نیگ عملی بولیشی نی نظارت ایتوچی کمیسیون دن اختصاصی محکمه نیگ قانونی لیگی همده صلاحیت لرینی آچیق لب بیریش نی ایسته گن.


text:
لئو تولستوی
لئو تولستوی و یا لئو نیکولایئویچ تولستوی (روسجا лeB HиkoлaeBич ToлcToй؛ ۹ سئنتییابر، ۱۸۲۸ – ۷ نووامبر، ۱۹۱۰) — روس یازیچی، قزئتهچی و فیلوسوف.[۱] یازدیغی «ساواش و باریش» (جنگ و صولح) و «آننا کارئنینا» اثرلری ایله دونیا ادبیاتیندا رومان ژانرینین أن گؤرکملی نمونهلرینی یاراتمیشدیر. ۱۹-جو یوز ایللییین روس جمعیتینین رئالیستیک منظرهسینی جانلاندیران بۇ ایکی اثر رئالیست رومان ژانرینین یوکسک زیروهسینده قرار توتور. تولستوی اؤزونون اخلاقی-منوی اثرلری ایله – «آللهین سلطنتی قلبیمیزدهدیر» (ЦapcTBo Бoжиe BHyTpи Hac روسجا) ۲۰ یوز ایللییین ماهاتما قاندی و مارتین لوتئر کینق کیمی شخصیتلرینه جدی تأثیر گؤسترمیشدیر.
ایچیندهکیلر
یاشاییشی[دَییشدیر]
وارلی بیر عائلهنین اؤولادی اولاراق یاسنایا-پولیانادا آنادان اولدو. چوْخ کیچیک یاشلاریندا اؤنجه آناسینی، سونرا آتاسینی ایتیردی، قوهوملارینین حمایهسینه کئچدی. اوشاقلیغیندان بَری حقیقتلری اینجهلمهیه قارشی بؤیوک بیر ماراغی واردی. تحصیلینی داوام ائتدیرمک اوچون موسکویا گئتدی. چالیشقان ساوادلی بیر اؤیرنجی اولاراق اوغور و سئوگی قازاندی. فرانسیزجاسینی گهلیشتیرمیش، وولتئری و ژ.ژ. روسسونو اوخوموش، بۇ ایکی یازارین گوجلو ائتکیسینده قالمیشدی. یاسنایا-پولیانایا گئری دؤندو، یوخسول کندلیلر آراسینا قاتیلدی. ایلک اثری اولان «اوشاقلیق» ی بۇ دؤنملرده یازدی. بیر مدت سونرا اوردویا چاغیریلدی؛ قافقاز`ا گئتدی. قافقاز خالقینین یوخسوللوق دولو یاشاییشلارینی أله آلدیغی ایزلنیملرله ایلک رئالیست حیکایهلرینی یازدی. ۱۸۵۴ده کیریم (Kırım) ساواشینا افسر اولاراق قاتیلدی. سونرا عسگرلیگی قورتاریب پئتئربورگا گئتدی. بیر بؤلوم اثرلرینی اولدوقجا سسسیز کئچیردیگی او ایللرده یازدی. یئنه ده ایچینده، آخداردیغینی تاپمایان بیر روح چالخالانیردی. باتی آوروپا اؤلکهلرینده اوزون بیر گزینتییه چیخدی. آلمان، فرانسه، ایسوئچرهیه (سوییس-ه) سیاحت ائلهدی. مملکتینه دؤنوشونده یئنه یاسنایا-پولیانایا یئرلشدی. نجیبلیک عنوانلاریندان، یوکسک حیاتدان سیخیلیردی. کندینده بیر اوخول قوردو. بۇ اوخول، اؤیرهنیم، تدریس باخیمیندان یئپیئنی بیر قورومدو. راحاتچیلیغا قوووشدوغونا قناعت گتیردیکدن سونرا، ۱۸۶۲ده ائولندی. تولستوی ائولندیگینده آروادی سوفی بئرس ۱۶ یاشیندا ایدی. بۇ ائولیلیک اونون دوزنلی بیر یاشام حسرتینی کئچیرهجکدی. آروادینا؛ اوّلکی حیاتی، اؤزللیکلهده یانلاریندا چالیشان قادین قوللارلا اولان جینسی علاقهلری آنلاتدیغی گونلوکلرینی ائولندیکلری گون اوخوماسی اوچون وئرمیش و اوُلکی حیاتینداکی ائلهدیگی سهولری اؤیرنمهسینی ایستهمیشدیر. قادین حریصلیگینه باخمایاراق ائولیلیکلری حیاتلاری سونونا کیمی داوام ائلهدی. بۇ ائولیلیکدن ۱۲ اوشاقلاری اولدو؛ بۇ اوشاقلاردان ۵ی اؤلدو.
اثرلریندن أن گوجلو اولان ایکی رومانی "ساواش و باریش" ایله "آننا کارئنینانی"، بۇ زامانلاردا یازدی. آروادی، اثرلرینی یازماغیندا أن بؤیوک کؤمکچیسیدی. آرادان بیر مدت سونرا یئنیدن، بۇ سفر اوّلکیلردن داها شدتلی بیر معنوی چؤکونتویه اوغرادی. گئنیش خالق ییغینلارینین، اؤزهلیکله روس کندلیسینین یوخسول، سولغون وضعیتی اونو چوْخ کدرلندیریردی. بوتون ثروتینی کندلیلره پایلادی، هر حالییلا اونلار کیمی یاشاماغا باشلادی. کور-کوبود گئیینیر، گئیدیگی هر گئییمی اؤزو تیکیردی. دییشمهین تک طرفی بئزیب اوسانمادان یازماسییدی. ""کرئیسئر سوناتاسی""، "آغا و کؤله "، "قارانلیقلارین گوجو"، "ایمان نهدیر"، "اینجیلر"، "کیلسه و دؤولت"، "اعترافلاریم" هامیسی بۇ ایللرین محصوللاریدیر.
اثرلرینده اینسانلیغین جوربهجور مسئلهلرینه دئیینن تولستویون دونیا اؤلچوسونده بیر صنعت و فیکیر دهیری واردیر. اؤز اؤلکهسینین اجتماعی-سیاسی پروبلئملرینی، خالقینین یارادیلیشینی، یاشاییشینی حقیقتن بؤیوک بیر اوستالیقلا عکس ائتدیرمهسیدیر. رئالیست ادبیاتین أن بؤیوک تمثیلچیلریندن اولدوغو قدر، بیر فیلوسوف بیر معاریفچی اولاراق دا شؤهرت قازانمیشدی. یوخاریدا ساییلانلارین ائشیگینده «دیریلیش»، «گنجلیگیم»، «اوشاقلیق»، «حاجی موراد»، «آیاقلانیش»، «سئرگی آتا»، «تانری بیزیم ایچیمیزدهدیر»، «کازاکلار»، «تصادف»، «ایکی سوواری» کیمی اثرلری واردیر. دونیاگؤروشو و یارادیجیلیغیندا ایسلام دینی بؤیوک یئر توتور. ۸۲ یاشیندا وفات ائدئن تولستوی دفعهلرله بؤیوک سیخینتیلار یاشامیشدیر. مارکسیزمدن ائتکیلنهرک اؤزونده یاراتدیغی مولکیت مؤوضوسونداکی رادیکال فیکیرلری سببیله بوتون ثروتینی کندلیلره پایلادی، هر هالییلا اونلار کیمی یاشاماغا باشلادی. بۇ سببله عائلهسیله سُورونلاری یاراندی. مسیحیتین گلیشمهسینین چالیشتیغی کیتابی «تانرینین اگمنلیگی ایچیمیزدهدیر» کیتابییلا یئنی بیر مسیحیلیک آخیمی تانیملاماسی پروووسلاو کیلیسهسی طرفیندن قووولماسینا سبب اولدو. تولستوی، اؤمرونون سون ایللرینی بوسبوتون دربدر بیر شکیلده کئچیردیکدن سونرا، بیر کوسکونلوک نتیجهسینده، ائوینی بوراخیب یوللارا دوشدو. آستاپووو دمیریول دایاناجاغیندا اؤلو اولاراق تاپیلدی. اؤلومونه سَتَلجَمین سبب اولدوغو بیلینمکدهدیر. یاشامی (حیاتی) بویونجا یاشاییشین نئجه بیر شئی اولدوغونو آنلاماغا چالیشدی. اثرلرینده بونو أکسیکسیز اولاراق یانسیتماغی هدف ائتمیش أن بؤیوک روس یازارلاریندان بیریسی اولاراق ادبیات و دونیا تاریخیندکی یئرینی آلدی.[۲]
یارادیجیلیغی[دَییشدیر]
تولستویون ایلک حیکایه و پووئستلرینین (آنلاتی/روایتلرینین) بیر بؤلومو قافقاز یاشامی ایله باغلیدیر. سونرالار یازدیغی مشهور «کازاکلار» و «حاجی موراد» آنلاتیلارینین و باشقا اثرلرینین ماتئریاللارینی دا (مادهلرینی ده) تولستوی قافقازدا توپلامیشدیر. ۱۸۵۴-جو ایلده تولستوی حربی قوللوق زامانی سئواستوپولا، دؤیوشن اوردویا دَییشیلیر. حربی قوللوق زامانی او، روس، بلکه ده دونیا ادبیاتیندا ساواش صحنهلرینی دوزگون، رئال تصویر ائدن اؤزونون گؤزل «سئواستوپول حیکایهلری» نی یازیر. آرتیق ۱۸۵۵-جی ایلده ل. تولستوی تانینمیش بیر یازیچی کیمی سئواستوپولدان پئتئربورقا قاییداراق «عائله موتلولوغو» اثرینی چاپ ائتدیریر. او، ۱۸۶۲- جی ایلده «یاسنایا پولیانا» آدلی اؤهرتیمسل درگی بوراخماغا باشاریلی اولور. ۱۸۶۳–۱۸۶۹ -جو ایللرده «ساواش و باریش» رومانی اوزرینده ایشلهمیشدیر. دونیا ادبیاتیندا بئله گئنیش پلاندا یازیلمیش بوتون اثر تاپماق چتیندیر. گ. پلئخنوو و آ. لوناچارسکی، تولستوی دوهاسینی (نابغهسینی) یوکسک دهیرلندیریب، اونون «ساواش و باریش» رومانینی دونیا ادبیاتیندا ان گؤزل اثر سایمیشدیر. «ساواش و باریش» دان سونرا دونیا شؤهرتی قازانان اثری «آننا کارئنینا» رومانی اولموشدور. تولستوی ۱۸۸۰–۱۸۹۰-جی ایللرده «ایوان ایلیچین اؤلومو» (۱۸۸۴–۸۶)، «خولستومئر» (۱۸۸۵)، «کرئیسئر سوناتاسی» (۱۸۸۷–۱۸۸۹)، «سئرگی آتا» (۱۸۹۸)، «جهالت حؤکمرانلیغی» (۱۸۸۶)، «معاریفین بهرهلری» (۱۸۹۱) اثرلرینی یازمیشدیر. عؤمرونون آلتمیش ایلینی بدیعی یارادیجیلیغا حصر ائتمیش و دونیا ادبیاتیندا أن یوکسک یئرلردن بیرینی توتان ل. تولستوی ۱۹۱۰-جو ایل نووامبر آیینین ۲۲-ده یاسنایا پولیانادا دفن اولونموشدور.[۲]
قایناقلار[دَییشدیر]


text:
اَکیز تایی”نین تورشمزهلری – 2
آنالارین سندیکاسی/ اکیز تایی
والاهی بو قیسقانجلیق منی اؤلدورهجک. خورتدان بانو بیر ماییزدان یازسین، من یازماییم؟! اولاسی ایش دئییل. اؤزومو اودا- کؤزه وورسام دا یازمالییام.
بیری دئمیشدی« بیز تقویم لرین آدامیییق» من اینانمیردیم. ایندی اؤزوم شش دانگ گیرمیشم تقویمین ایچینه. یازماق اوچون دیشه باتان بیر سوژه آختاریرام.
بو ایل دونیا تقویمینین ایشچیلر گونوایله، وطنی تقومین آنالار گونو اوست- اوسته دوشوب.هانسیندان یازیم، بیلمیرم.
دئییرم ائله گل، ایکیسینی ده قات بیر بیرینه، دونیانین گؤزه گلمهین ایشچیلریندن یاز. ادعا سیز، مزد سوز ایشچیلردن. نه صینفلری وار، نه ده سندیکالاری.
گؤزومو یومورام. نیسگیللی آرزولاریم باش قالدیریر. آنالار سندیکاسی خیالیمدا جانلانیر. عظمتلی آغ مرمردن تیکیلمیش بیر بینادان ایچری گیریرم. آغ بایراق بینانین باشیندا یئللهنیر. شستلی، یاراشیقلی قادینلارین وار- گل ائتمهسینه باخیرام. اوتاقلارین باشیندا یازیلمیش عنوانلارا گؤز گزدیریرم. کامپیوتر سایتی، کنفرانس سالونو، شورا اوتاغی، سندیکا رئیسینین اوتاغی… قاپیلاری بیر به بیر آچیرام. اؤزومو اوتاقلاردا آختاریرام. اؤزومو رئیس اوتاغینین اؤنونده گؤروروم . چاش- باش قالمیشام. بیلیمرم قاپینین اؤنونده دوران من، رئیس دی یا مرئوس!
گؤزومو آچیرام. چاش باش خیالیما« چوخ سئوینمه» دئییرم. « آژ تویوخ یاتیب یوخودا داری گؤرَر!»
اؤز- اؤزومه دئییرم آخی ایشین قورتولوب؟! بیزیم باشچیلیق دا نئچه صینف، نئچه سندیکا تانییرسان کی هله بیریسی ده آنالار سندیکاسی اولسون!
یئددیهاوالی اولموشام. هر دقیقه بیرهاوا باشیمدا دولانیر. دئییرم مدرن لشمیشیک. آنالار دا، آتالار کیمی تقدس لرین الدن وئریبلر. اونلاری بوش وئریم. ائله «بیر ماییز» دان یازیم. یازدغیمدا قلمیم جرجهنک قالیر. «ایندی ایشچیلیق مدرن له شیب. قره فعهله لردن یازمالیام یوخسا فوق لیسانس مدرک لرین قولتوق جیبلرینده گیزلی توتوب، خیاوانلاری اؤلچن متخصص ایشچی لردن یازیم؟»
بیر آن اؤزومه گلیرم:« هوشون- باشینهاردادی؟ عاغلین قورتولوب؟ بو قره او قره لره بنزه مزهاااااا» دئییرم. دونیا تقویمینین بیر ماییزین، وطنی تقویمین 11 اردیبهشتین بیرلیکده بوش وئریرم. « بلکه ده وطنی تقویمین 12ینجی گونون، معلیم گونونون قولاغین توتوب یازیلاریما گتیریم» دئییرم….
خیالیم دیش دورمور. معلیم لرین سندیکالارینین بیناسین آختاریر. خیالیمین قولاغیندان توتوب دئییرم: «هارا گئدیسن؟ سنی باشینا بوراخدیم آیاغین یئر آلدی؟! بیلمیسن اوزانان آیاغی سیندیرارلار؟!» ….
92.2.9


text:
«فیچ» (فیتجه) بین الخالق رئیتینگ آگنتلیگی ونسوئلانین سوورن رئیتینگینی «ج» سوییهسینه قدر ائندیریب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، کاراکاسین اؤز بورج عؤهدهلیکلرینی زامانیندا یئرینه یئتیره بیلمیه جه یی تهدیدی یارانیب. آگنتلیک اؤلکهنین دئفولت حدینه چاتما ایمکانلارینین اولدوغونو قئید ائدیب.
آرتیق «ایستاندارد&پورس» (ایستاندارد & پوور'س) آگنتلیگی ده ونسوئلا ایله باغلی آنالوژی قرار قبول ائدیب.
قئید ائدک کی، ونسوئلانین رئیتینگینین آشاغی سالینماسی کاراکاسین اؤز خاریجی بورجونون رستروکتوریزاسییاسی حاقیندا قرار قبول ائتدیکدن سونرا باش وئریب.
حاضردا ونسوئالنین بورجو ۱۵۰ میلیارد دوللار حجمیندهدیر. اؤلکهده اینفلیاسییا ۲۰۰%-کئچیب. اؤلکهدن کؤچ ائدن لرین سایی اوولکی ایللره نیسبتده ۳ دفعه آرتیب.


text:
آبش مالییه ناظرلیگی مئکسیکانین ۴۲ شیرکتی و ۲۲ وطنداشینا قارشی سانکسییالار تطبیق ائدیب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، سانکسییا تطبیق اولونانلار آراسیندا مشهور فوتبالچو رافائل مارکس و تانینمیش موغننی خولیو سزار آلوارئس منتلونگونون دا آدی وار. ناظرلیک اونلاری نارکوکارتلین باشچیسی فلورس هرناندسله اوزون موددتلی مناسیبتلرده، نارکوتیک واسطهلرین دؤورییهسی ایله مشغول اولان تشکیلاتلارلا علاقهده اولماقدا گناهلاندیریر.
قید ائدک کی، مکزیکا فوتبول تاریخینده ان یاخشی اویونچولاردان بیری کیمی تانینان ۳۸ یاشلی رافائل مارکس «موناکو» (۱۹۹۹-۲۰۰۳) و «بارسلونا» (۲۰۰۳-۲۰۱۰) کیمی مشهور کلوبلاردا چیخیش ائدیب.


text:
تبریزلی خاننده ابولحسن خان موسی خان اوغلو ۱۸۷۰-جی ایلده قزوین ویلایتینین الوند کندینده آنادان اولوب.
کولت. آذ خبر وئریر کی، مکممل مدرسه تحصیلی آلان ابولحسن خان تبریزده یاشاییب، گنج یاشلاریندان ایستعدادلی و موغامی دریندن بیلن صنتکار کیمی تانینیب. او، ۱۹۰۵-۱۹۱۱ ایللرده ایران اینقیلابینا قوشولوب. ستار خان ایستعدادلی موغننییه «اقبالی آذر» آدینی وئریب.
ابولحسن خان گؤزل تمبرلی، ملاحتلی، گوجلو سسه مالیک خاننده ایدی. اونون ایفاسیندا «شور»، «چهارگاه»، «ماهور»، «ابو-اتا»، خصوصیله، «سگاه» یوکسک اموسیونال طرزده سسلنیب. اؤزونه مخصوص اوسلویدا ایفا ائتدیی «سه گاه» ایراندا «ابولحسن خان سگاهی» آدی ایله مشهورلاشیب.
آذربایجانین بؤیوک صنتکاری خان شوشینسکی (ایسفندیار آصلان اوغلو جاوانشیر) محض ابولحسن خانا گؤره «شوشالی خان» تخلصونو آلیب. بئله کی، ایسفندیار جاوانشیر ۱۶ یاشیندا اولارکن اوستادی اسلام عبدوللایئوله بیرگه ایشتیراک ائتدیی مجلیسده «تبریزلی خانین» (ابولحسن خانین) یولو ایله «کورد-شاهناز» موغامینی حیرت آمیز بیر طرزده ایفا ائتدیینه گؤره معلمی اونا «شوشالی خان» («خان شوشینسکی») آدینی وئریب.
ابولحسن خان سید شوشینسکی ایله ده یاخین دوست اولوب. حتی پلاستینکالارینین بیرینده «همایون» موغامینی اوخویاراق، اوزرینده اونو سید شوشینسکییه حصر ائتدیینی یازدیریب.
قید ائدک کی، ابولحسن خان تبریز شهرینین مری (شهرداری) اولوب.


text:
هر آی مین پاتلاماسی ۱۸۰ جان آلیر
"افغانستانداکی اراضیلرده اولان مین و بومبالار اوزوندن هر آی اورتالاما ۱۸۰ نفر حیاتینی ایتیریر"
افغانستاندا هر آی میندن ۱۸۰ نفر حیاتینی ایتیریر.
افغانستان مین تمیزلهمه مرکزینین باشقانی محمد شهاب حکیمی، مینلی اراضیلرله باغلی معلوماتلاندیرما ائدیلمهدیگینه دقت چکهرک،
"افغانستانداکی اراضیلرده اولان مین و بومبالار اوزوندن هر آی اورتالاما ۱۸۰ نفر حیاتینی ایتیریر" دئدی.
افغانستان مین تمیزلهمه مرکزیندن آلینان معلوماتا گؤره، ایچ ساواشلاردان قالما مینلرین پاتلاماسی نتیجهسینده حیاتینی ایتیرهنلرین چوخونو اوشاقلار تشکیل ائدیر.
افغانستان، مین و پاتلامامیش مهماتلارین تهدید یاراتدیغی اؤلکهلر آراسیندا دؤردونجو یئری توتور.
افغانستان حوادثدن سورملو دؤولت باخانی نجیب فهیم ایسه افغانستاندا ۲ مین ۵۰۰ مربع کیلومتردن چوخ اراضینین مینلردن تمیزلندیگینی دئدی.
مین تمیزلهمه ساحهسینده چالیشان خاریجی قوروملارین دستکلرینین آزالدیغینا ایشاره ائدن فهیم، اؤلکهده هله ده یوز مینلرجه مین و پاتلامامیش بومبا اولدوغونو وورغولادی.
فهیم،
"سون ۳۰ ایلده اؤلکهنین مختلیف یئرلرینده ۱۹ میلیون مین و پاتلامامیش بومبا آشکار ائدیلهرک ائتکیسیزلشدیریلدی" دئیه دانیشدی.
افغانستان معلوللار شوراسی باشقان معاوینی بشیر دیره ده بومبالار، مینلر و چاتیشمالار سببیله اؤلکهده ۱ میلیون معلول اولدوغونو دئدی.


text:
تورکییه پرزیدنتی رجب طایییب اردوغانین اس-۴۰۰ راکتدن مدافعه سیستملرینین ساتیشی ایله علاقدار مسکوا و آنکارا آراسیندا ایمضالار آتیلماسی حاقیندا وئردیی آچیقلامانی شرح ائتمیجییک.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو سؤزلری کرملین سؤزچوسو دمیتری پسکوو تورکییهنین «ایسپوتنیک» اینفورماسییا آگئنتلیینه آچیقلاماسیندا دئییب.
قید ائدک کی، رجب طایییب اردوغان اس-۴۰۰ راکتدن مدافعه سیستملرینین ساتیشی ایله باغلی آمریکانین ناراحاتلیغینا، «بیز اؤز اؤلکهمیزین تهلوکسیزلیینی تعمین ائتمک اوچون بو آددیمی آتدیق. ایللردیر آمریکا ایله بو مؤوضوعدا راضیلیغا گله بیلمیریک، اونا گؤره ده آختاریش ائتمک مجبوریتینده ایدیک. ناتو اؤلکهسی اولان یونانیستان تس-۳۰۰-لردن ایستیفاده ائدیر. بیزیم اس-۴۰۰-لر آلماغیمیزدان نیه ناراحات اولورلار؟»، - جاوابینی وئرمیشدی.


text:
عصرلر بویو قافقازلیلارین ان سئویملی یئمکلریندن بیری ده کاباب اولوب. شیشه چکیلهرک مانقالدا بیشیریلهن کاباب تاوادا دا بیشیریلیر کی، بونا «تاوا کابابی» دئییلیر. کاباب روسجا «شاشلیک» آدلانیر. «شاشلیک» سؤزونون کؤکو «شیشلیک» تورک سؤزوندن گؤتورولوب و «شیش اوستونده» دئمکدیر. هله «کیتابی دده قورقود»دا «شیشلیک» سؤزونه دفعهلرله راست گلینیر.
آخار. آذ باسدیرما کاباب رئسئپتینی تقدیم ائدیر:
۳۰۰ قرام جاوان مال اتی (جان اتی)
۱ باش سوغان (یاریسی باسدیرما اوچون)
۱۵ گرام نار و یا ۱۰ گرام اوزوم سیرکهسی
۵ گرام کره یاغی
۱۰ گرام جعفری
ایستیوت
دوز
حاضرلانماسی:
مال اتی (جان اتی) تخمیناً ۳۵–۴۰ گراملیق تیکهلره دوغرانیلیر. دوغراندیقدان سونرا بو تیکهلر قابا قویولور. اتین اوزرینه دوغرانمیش سوغان، دوز، دؤیولموش ایستیوت، اوزوم سیرکهسی، یاخود نار قاتیلاراق هامیسی بیرلیکده قاریشدیریلیر و ۳–۴ ساعت عرضینده سویوق یئرده باسدیرما اولماسی اوچون ساخلانیلیر. باسدیرما ائتمک، اتی هم یومشالدیر، هم ده ادویاتلارین تأثیری ایله داها دا لذته گتیریر.
باسدیرما کابابی بیشیرمک اوچون باسدیرما ائدیلمیش ات تیکهلری شیشه تاخیلیر و سوغاندان تمیزلنهرک کؤزرمیش کؤمور اوزرینده بیشیریلیر. کؤزلرین آتشلنیب یانماماسینا دقت یئتیرمک لازیمدیر. بونا دقت ائدیلمهسه، باسدیرما کابابین اوز حیصهسی یانار، ایچریسی ایسه ایستهنیلهن شکیلده بیشمز.
باسدیرما کاباب تامی داها خوش اولسون دئیه، اونو بیشیرمزدن اول کره یاغینا سالیب چیخارماق مصلحت گؤرولور.
کاباب بیشیریلیب سفرهیه وئریلهنده یانینا سوغان، لیمون، یاخود شیشده بیشمیش پومیدور، سوماق، دؤیولموش ایستیوت و دوز قویولور.


text:
آمریکانین کالیفورنیا ایالتینده مئشه یانغینلاری دئوام ائدیر
یانغینلا موباریزه تحصیلی گؤرن مینیموم امنیت حبسخانالاریندان تخمینن 2 مین محکومون دا یانغین سؤندورمه فعالیتلرینه قاتیلدیغی ایفاده ائدیلدی
آمریکانین کالیفورنیا ایالتینده 7 نفرین اؤلومونه یول آچان و حالا دئوام ائدن مئشه یانغینلاری 14 مین یانغین سؤندورن، عسگر و محکوم موباریزه ائدیر.
کالیفورنیا یانغین سؤندورمه آژانسی وئردیگی آچیقلامادا، ایالتین بیر چوخ یئرینده داوام ائدن یانغینیچین بعضیلری دیگر اؤلکهلردن گلن 12 مینه قدر یانغینسؤندورن وظیفه لندیریلدیگی بیلدیریلدی.
یانغینلا موباریزه تحصیلی گؤرن مینیموم امنیت حبسخانالاریندان تخمینن 2 مین محکومون دا یانغین سؤندورمه فعالیتلرینه قاتیلدیغی ایفاده ائدیلدی.
دیگر طرفدن، میندن چوخ یانغینسؤندورمه ماشینینین، 59 بولدوزئر، 22 تانکر اوچاق، 17 اوچاق و 12 هلیکوپترین سؤندورمه ایشلرینده یئر آلدیغی قئید اولونوب.
مندوکینو میللی مئشهسی مرزی و لیک ایله کولوسا بؤلگهلری آراسینداکی مرز بؤلگه لری بویونجا تأثیرلی اولان آلوولار مین 176 کیلومتر مربع دن چوخ مئشه و چایرلیق ساحهیه چاتاراق لوس آنجلس شهری بؤیوکلوگوندکی بؤلگه یوخ ائتمیشدی.
کالیفورنیا یانغینسؤندورمه مقاملاری، ایالت تاریخینین ان بؤیوک یانغینی کیمی سجیهلندیریلن و ایالتین بیر نچه یئرینده داوام ائدن یانغینلارین آی سونونا قدر داوام ائتمهسیندن ناراحاتلیق ائدیلدیگینی بیلدیرمیشدی.
یانغیندا 7 نفر اؤلورکن، مین 500 بینا کول اولدو.
آمریکا پرزیدنتی دونالد ترامپ، توئیتر حسابیندان وئردیگی آچیقلامادا، کالیفورنیاداکی یانغینلارین بؤیومهسیندن "پیس چئوره سیاستلری ایجرا ائدن" ایالت رسمیلرینین و "سویو لازیم اولدوغو کیمی ایستیفاده ائتمهین" یانغینسؤندورنلری مسئول توتدو.
ایالت مقاملاری و یانغین سؤندورمه متخصصلری ایسه ترامپا جواب وئرمکده گئجیکممیش و "یانغینلاری سؤندورمک اوچون یئترلی سویون اولدوغونو"، همچینین "گوجلو و داغیدیجی یانغینلارا ایقلیم دییشیکلیگینین سبب اولدوغونو" ایفاده ائتمیشدی.


text:
اوغوزتیوی:ارمنیلر هر ایل الدوغو کیمی فارس موللا رژیمینین بیر باشا سیاسی و مادی دستکلری ایله آنتی تورک و آنتی آذربایجان ماهیتلی قوندارما ارمنی سویقیریمینین ایله باغلی تظاهرات کئچیریلر. ارمنیلر بو ایلده تهراندا سوز ده ارمنی سویقیریمینین ۱۰۳-جو ایلدؤنومو تظاهراتی یولا سالیب .ارمنی کیلسهسینده باشلانان تظاهرات تورکییه سفیرلیگی قارشیسینا کیمی داوام ائتدیریلیب.
آنجاق تظاهرات زامانی بیر قروپ گونئی آذربایجانلی اللرینده ارمنیلرین قاراباغدا تؤرتدیکلری وحشیلیکلرینین فوتولارینی توتاراق، «قاراباغ بیزیمدیر، بیزیم اولاجاق» شعارینی سسلندیربلر و آکسییا ایشریکاچلارینا تظاهرات ائدیبلر.بو آرادا فارس رژیمی ۲ میلی فعال عسگر تبریزلی و آیدین قلیزاده توتوقلاییب .


text:
شاهدانه توخومو گیرگلی و یاخشی هضم اولان یئمه لی لردن دیر. شاهدانه توخومو پروتئینله و ضروری آسید آمینه لریله دولودور و اوندا بدنین نیازی اولان چوخلو معدنی موادلار واردیر.
تدقیقات اساسیندا دئییلیر: او آداملار کی منظّم حالدا شاهدانه مئیل ائدیرلر، اونلارین قانلاری نین فیشاری و قولای یاغی آزالیر.
شاهدانه نین قابیقسیز توخوموندا پروتئین و آنزیم اولاراق ، شیشین قاباغین آلیر و مفاصیل شیشی و آرتروز آغریسی اوچون فایدادیر.
اگر ایسته ییر سیز بدنیزی یونگول له دیب آریقلایاسیز هر گون صوبحانه ده شاهدانه مئیل ائدین!
صوبحانه ده شاهدانه یئمه ک بدنده دویماق احساسی یارادار داها گوندوز بویوندا آدام شیرین یا شور غذا یئمه گه هوس ائتمه ک .
بو یئمه لی بدنین ناخوشلوقلار اؤنونده داوامین چوخالدار و ایچه ری نین هورمونلارین نظمه سالار.
بعضی « ام اس » ناخوشلوغونا دوشه نلر ناخوشلوق نیشانه لرین آرادان آپارماق اوچون دال با دالا بو داوادان فایدالانارلار.
بو بیتگی نین اوستونده تدقیقات اولوبدور . و اوندان اعصاب اوچون داوا جورله ییرلر. آمریکا بیلگین لری اعلام ائدیبلر شاهدانه بیتگی سینده اولان شیمیایی ترکیب ، سرطانی سلول لارین سینه ده چوخالماسی نین قاباغین آلیر.
بیلیجی لر بو بیتگی ده بیر نوع ماده تاپیبلار کی بدنین حالسیزلیغی نین قاباغین آلیر. اونلار بونا یئتیشیبلر کی : شاهدانه ائلییه بیله ر عصب سلول لارین یئنی دن دوزه لمه سینه یاردیم اولسون.
چین اؤلکه سینده ، بیتگی دوکتورلوقلاریندا بو بیتگی نین بوتون یئرلریندن داوا درمان اوچون فایدالانیرلار.
بو بیتگی نین باشقا ده یه رلی خاصیتلری بئله دیر:
– عضله نین ییغیشماسی نین قاباغین آلار.
– یبوست اوچون درمان دیر.
– قیرتی قیرتی پئشابا گئدنلر اوچون درماندیر.
– معده نین قوردون اؤلدوره ر .
– دری اوستونده مخصوصاً قابار اوچون ایشله نه ر .
– بو بیتگی نین « کزاز » درمانیندا چوخ ده یه ری واردیر.
– قارین آغریسین ، میگرن آغریسین و روماتیسم آغریسین آرادان آپارماق اوچون دوغرو داوادیر.
– شاهدانه نین یارپاغین یئمه ک معده نین سویون قورودار.
– شاهدانه نین یاغی ایستی و قورودور و قولاق آغریسینا فایدادیر.
آییق اولون:
شاهدانه نی چوخ یئمه ک زیاندیر. و اندازه دن چوخ مئیل ائتمه ک باش آغریسی ، گؤز قارالماق و معده آغریسی گتیره ر .
شاهدانه نی یئمه کده چوخ ایشله دنده قوسماق گله ر .
قایناق: اینترنت/ بیتوته
چئویره ن: الف. عظیمی بیلوردی
اولین نفری باشید که نظر میدهید!
عزیزان علاقه مند به دریافت مرتب روزنامه ساقی آذربایجان از طریق پست می توانند با دفتر روزنامه تماس حاصل نموده و یا به سامانه پیام کوتاه روزنامه پیامک بفرستند.
اشتراک یکساله: 340 هزار تومان
اشتراک شش ماهه: 170 هزار تومان
ضمنا هزینه بسته بندی و ارسال از طریق پست بر عهده روزنامه می باشد.
برای عضویت در خبرنامه پیامکی، اطلاعات خود را وارد کنید
از مسئولین محترم استان که وعده های آنان در این ستون پیگیری گردیده خواهشمند است توضیحات خود را در خصوص علل عدم تحقق وعده های داده شده جهت اطلاع شهروندان محترم و تنویر افکار عمومی به دفتر روزنامه ساقی ارسال فرمایند.


text:
ایران، تورکیه و روسیه قوراللی کوچلری قومندانلری نینگ اوچره شووی بولیب اوتدی
اوشبو جلسه اوچ اولکه دولت رهبرلری نینگ جلسه سیدن آلدین اویوشتیریلدی
تورکيه جمهوریتی قوراللی کوچلر باش باشقرمسی جنرال خلوصی آقر روسیه قوراللی کوچلر باش باشقرمسی جنرال ولیري گیراسیموف و ایران قوراللی کوچلر باش باشقرمسی برید جنرال محمد باقري بیلن روسیه نینگ سوچی شهریده اویوشتیریلگن اوچلیک ییغیلیشده اوچره شدی.
اوشبو اوچرهشوو جمهور رئیس رجب طیب ایردوغان، روسیه دولت رهبری ولادیمیر پوتین و ایران جمهور رئیسی حسن روحاني اشتراکیده ایرتهگه بولیب اوته دیگن و سوريه توغریسیدهگی اوچلیک جلسه دن آلدین اوتکزیلدی.
تورکيه، روسیه و ایران قوراللی کوچلر باش باشقرمسی اورته سیده بولیب اوتگن اوچرهشوو آرتیدن روسیه مدافعه وزیری تامانیدن بیانات بیریلدی.
اوچرهشووده تامانلر نینگ سوريهدهگی موجود وضعیتنی قولگه آلگنلیگی بیان ایتیلر ایکن شونینگدیک ترور تشکیلاتلری نینگ یوق قیلینیشی، بحراننی کمه یتیریش حدودلریده خوفسیزلیک نینگ تأمینلنیشی و معمانی سیاسي یوللردن حل قیلیش مسألهسینی قوله یلشتیریش اوچون آلیب باریله دیگن فعالیتلرنینگ اینگ اساسي یونه لیشلری بیلن محاکمه قیلینگنلیگی قید ایتیلدی.
بیاناتده شونینگدیک «ادلیبدهگی بحراننی کمه یتیریش حدودیده روابط نینگ آرتتیریلیشی، سوريه دهگی داعش و الصرا ترور تشکیلاتی اعضالری نینگ تصفیه قیلینیشی مسأله لریده کیلیشیب آلیندی» دییلدی.


text:
روسییا پرزیدنتی ولادیمیر پوتین چچنیستان لیدری رمضان کادیروودان حاکمیتده قالماق اوچون ایستیفاده ائدیر.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بونو «اوبوزرواتل» سایتینا آچیقلاماسیندا روسییالی اکسپرت مارک فیگین سؤیلهییب.
«هردن ایرونییا، هردن ایسه جدی شکیلده کادیرووون پوتینین حاکمیتده قالما ضمانتی اولماسی بارهده مذاکیرهلر آپاریلیر. اونو حتی پوتینین خلفی ده آدلاندیریرلار. روسییا ائله بیر اؤلکهدیر کی، اورادا هئچ نیی استثنا ائتمک اولمور. فدرال تهلوکهسیزلیک خیدمتی کادیرووا نیفرت ائدیر. اونلار آن گؤزلییرلر کی، چچن لیدرله حسابلاشسینلار. نمتسوو جینایتی بونو ثبوت ائتدی»، – دئیه او بیلدیریب.


text:
آوروپا بیرلیگی لیدئرلری یالنیز ناتو ایله امکداشلیق چرچیوهسینده اتفاقین مدافعهسینین گوجلندیریلمهسی حاقیندا قرار وئریبلر.
آخار. آز خبر وئریر کی، بونو ژورنالیستلره آچیقلاماسیندا آوروپا شوراسینین صدری دونالد توسک سؤیلهییب. آلیانسلا علاقهلرین اؤنملی اولدوغونو خارطیرلادان توسک آوروپا بیرلییینین داها چوخ اؤز وطنداشلارینین مدافعهسی اوچون فعالیت آپارمالی اولدوغونو بیلدیریب.
قئید ائدک کی، بوندان اؤنجه آوروپا کومیسسییاسینین صدری ژان کلود یونکئر آوروپا بیرلییی اوردوسونون یارادیلماسی گرکدیینی بیلدیریب. او، آمئریکا بیرلشمیش شتاتلاری بوندان سونرا آوروپا بیرلییینی مدافعه ائتمیجیینی و آوروپانین اؤز تالعیی حاقیندا قرار وئرمهلی اولدوغونو سؤیلهییب. یونکئرین بو چیخیشی آوروپا بیرلییینه عضو بعضی دؤولتلرین اعتراضینا سبب اولوب. آوروپا اوردوسونون یارادیلماسینا داها چوخ بؤیوک بریتانییا و پولشا اعتراض ائدیب


text:
۲۰ آقوست
۲۰ آقوست: مجاریستاندا موقدس ایشتوان گونو، سنقالدا موستقیللیک گونو
۱۰۰۰ — مجاریستان دؤولتینین یارانما گونو.
۱۹۱۴ — بیرینجی دونیا موحاریبهسی: آلمانلار بروکسلی ایشغال ائتدیلر.
۱۹۲۵ — روم متروسونون ایلک خطی آچیلدی.
۱۹۴۰ — مکزیکده لئو تروتسکییه قارشی سوی-قصد تؤرهدیلدی. نؤوبتی گون او وفات ائتدی.
۱۹۶۸ — ورشوو موقاویلهسی تشکیلاتینین قوشونلاری پراق باهارینی یاتیردماق اوچون چکوسلوواکییه یئریدیلدی.
۱۹۸۸ — ۸ ایل داوام ائدن ایران-عراق موحاریبهسی باشا چاتدی.
۲۰۰۸ — مادریدین باراهاس فورودقاهینداکی طیاره قضاسی نتیجهسینده ۱۵۴ نفر هلاک اولدو.


text:
روسییادا ۲۰۱۸-جی ایلده کئچیریلهجک پرزیدنت سئچکیلرینده نامیزد اولاجاغینی آچیقلایان تله اپاریجی کسئنییا سوبچاک اؤلکه باشچیسینین دئکابرین ۱۴-ده باش توتاجاق ایللیک مطبوعات کونفرانسیندا ایشتیراک ائتمک نیتیندهدیر.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو بارهده سوبچاکین سئچکی قرارگاهینا یاخین منبعلر اینفورماسییا یاییب. سوبچاکین کونفراسدا ایشتیراک ائده جه یی حالدا روسییا تاریخینده ایلک دفعه اؤلکه باشچیسینین ژورنالیستلرله گؤروشونده اونون پوتنسیال رقیبی ایشتیراک ائتمیش اولاجاق.
معلوماتا گؤره، نامیزد اولاجاغینی بیر قدر اول آچیقلامیش ولادیمیر پوتین نؤوبتی دفعه سئچکی دئباتلاریندا ایشتیراکدان ایمتیناع ائده بیلر. تله اپاریجی ایسه محض بو سببدن پوتینین گؤروشونه گئتمه یی قرارا آلیب. سوبچاکین پوتینه هانسی سواللاری عنوانلایاجاغی هلهلیک موذاکیره ائدیلمهییب. بئله کی، ژورنالیستین آککردیتاسییادان کئچیب کئچمه دیی معلوم دئییل.
قئید ائدک کی، روسییا پرزیدنتینین ایللیک مطبوعات کونفرانسیندا ایشتیراک اوچون آککردیتاسییادان کئچمک اوچون ژورنالیستلره نویابر آیینین ۲۱-دن دئکابرین ۱-نه قدر واخت وئریلیب.


text:
ائرمنی سیلاحلی بؤلمهلری جبههنین موختلیف ایستیقامتلرینده ایریچاپلی پولئمیوتلاردان دا ایستیفاده ائتمکله سوتکا عرضینده آتشکس رئژیمینی عمومیلیکده ۹۲ دفعه پوزوب.
مدافعه ناظیرلییندن آخار . آذ-آ وئریلهن معلوماتدا بیلدیریلیر کی، ائرمنیستان رئسپوبلیکاسی نویئمبئریان رایونونون ووسکئوان، ایجئوان رایونونون پاراواکار، بئرکابئر کندلرینده و آدسیز یوکسکلیکلرده یئرلشهن مؤقعلردن آغستافا رایونونون کؤهنه قیشلاق، قازاخ رایونونون آشاغی اسکیپارا، قیزیل حاجیلی کندلرینده و آدسیز یوکسکلیکلرده، بئرد رایونونون آیقئپار، موسئسقئخ، چیناری کندلرینده و آدسیز یوکسکلیکلرده یئرلشهن مؤقعلردن توووز رایونونون علی بیلی، آغدام، آغ بولاق، کوخان بی، مونجوقلو کندلرینده، کراسنوسئلسک رایونو اراضیسیندهکی آدسیز یوکسکلیکلرده یئرلشهن مؤقعلردن گده بی رایونو اراضیسیندهکی آدسیز یوکسکلیکلرده یئرلشهن مؤقعلریمیز آتشه توتولوب.
ایشغال آلتیندا اولان ترتر رایونونون گؤیارخ، چیلبورت، آغ دام رایونونون یوسیفجانلی، ساریجالی، خوجاوند رایونونون کوروپاتکینو، فضولی رایونونون قاراخان بیلی، آشاغی وئیسللی، آشاغی سئییدحمدلی، هورادیز، جبراییل رایونونون مهدیلی کندلری یاخینلیغیندا، همچینین گورانبوی، ترتر، خوجاوند، فضولی و جبراییل رایونلاری اراضیسیندهکی آدسیز یوکسکلیکلرده یئرلشهن مؤقعلردن ده سیلاحلی قوهلریمیزین مؤقعلری آتشه توتولوب.


text:
لیورپول اونیورسیتتینین امکداشلاری تدقیقات آپاراراق، تویوق یومورتاسینین پهریز ساخلایان آداملار اوچون شکسیز فایداسینی ثبوتا یئتیریبلر.
آخار. آذ خبر وئریر کی، چکیسینی آزالتماق ایستین آداملار گونده آزی ایکی یومورتا یئملیدیرلر. حالبوکی لاپ بو یاخینلاردا حکیملر بیلدیرمیشدیلر کی، یومورتا خولسترینین سوییهسینی آرتیریر. بونا گؤره ده خصوصاً پهریز دؤورونده یومورتا یئمک توصیه اولونمور.
آنجاق ۴۵۰ اورتایاشلی کؤنوللونون ایشتیراکی ایله سونونجو تدقیقات گؤستریب کی، اوچایلیق آشاغی کالوریلی پهریز زامانی بوتون ایشتیراکچیلار، اورتا حسابلا، ۴،۵ کیلوگرام آریقلاییبلار. کؤنوللولری ایکی قروپا آییریبلار. بیرینجی قروپ یومورتا یئییب، ایکینجی قروپون راسیونوندان یومورتا تمامیله چیخاریلیب. بو زامان قاندا خولسترینین سوییهسی تحلیل ائدیلیب.
اکسپرتلر یومورتا یئییب-یئمهمهسیندن آسیلی اولمایاراق، بوتون کؤنوللولرین قانیندا خولسترینین سوییهسینین آزالدیغینی گؤرنده تعجوبلنیبلر. اودور کی، یومورتا گؤزل قامت اوچون مهوم ساییلان زولال منبعیی اولدوغونا گؤره، اونو آریقلایان آداملار اوچون مجبوری محصول سایماق اولار. یئری گلمیشکن، عالیملر تکجه تویوق دئییل، هم ده بیلدیرچین یومورتالارینا دقت ائتمیی توصیه ائدیرلر.


text:
احمدشاه و ایراندا ایلک اوچاق (گؤرسل ایله بیرگه)
احمدشاه و ایراندا ایلک اوچاق(گؤرسل ایله بیرگه)
بشرییتین ایلک اوچماغی 1903-جی میلادی ایلینده رایت قارداشلارینین گوجویله گئرچکلشدیگینه باخمیاراق 10 ایل زامان لازیم ایدی لهستانلی پیلوت ایلک اوچوشو ایرانین گؤیونون اوزهرینده گئرچکلشدیرسین.
"تاریخ فرادید" درگیسینین وئردیگی معلوماتا گؤره "ویلبر" و "اورویل رایت" 1903-جی میلادی ایلین دئسامبر آیی، ایلک اوچاغین یارادیجیسی اولوب باشاریلا اوچوشدورماغینی باشارمیشدیرلار؛ آنجاق 10 ایل سوردوکدن سونرا 1914-جی میلادی ایلین ژانویه آیینین دؤردونده (4) (14 دی 1292) قاجار خاقانلیغینین سونونجو شاهی، احمدشاه-ین دؤنهمینده ایلک اولاراق اوچاق ایرانین گؤیونون اوزونده اوچماغا باشلاسین.
"کوزمینسکی"
لهستانلی پیلوت، "بلریو11" آدیندا اوچاغین آیری-آیری قطعهلرین شوروی دن
انزلی لیمانیندان تئهرانا گهتیریب سونرا چئشیدلی قطعهلری اوجونلاماقلا ایلکین
اوچماغی اوچوش و یئنیش چتینلیکلرینه باخمیاراق گئرچکلشدیردی.
ایرانین پوست و تئلگراف و تیلفون ایدارهسینین تاریخچهسینین هاوا یولو پوستون آچیقلاماسیندا، ایرانا گیرهن ایلک اوچاغا ایشاره ائدیلیب. بو ریوایته گؤره 1332-جی قمری ایلین صفر آییندا تئهرانین گؤیونون اوزونده بیر اوچاق گؤرونوب سونرا مشق مئیدانیندا یئره اوتوروب. أرتهسی گون(صاباحیسی) احمدشاه حؤکومتی و دربار آداملاریلا بیرگه اوچاقدان گؤروش ائدیب اونونلا بیرگه بیر فتوگراف چکیرلر.
آشاغادا گؤردوغونوز
فوتو ایراندا ایلک اوچوش ائدن، کوزمینسکینین اوچاغیندان بیر تاریخی بلگهدیر.
احمدشاهین درباری و حؤکومت آداملاری، اوچاغین پیلوتو "کوزمینسکی" ایله
بیرگه چکدیکلری فوتو شکیل فرانسهنین "ایلوستراسیون" درگیسینده
چاپ اولوبدور.
قایناق: تاریخ فرادید درگیسی
چئویری : حامید مورسلی


text:
دۆشونجه
دۆشونجه - مؤقایسهلر ائتمه، آییرما، بیرلشدیرمه نتیجهسینده باشا دوشولن آنلام. ارسطوه گؤره اینسانی حئیواندان آییران اساسلی فرق دۆشونجهدیر. دوشونمه مۆختلیف شکیللرده اوْرتایا چیخار. دۆشونجه تیپیک اوْلمایان بیر دۇرومی فوری قاورارسا بۇنا زکا آدی وئریلر. دۆشونجه بَللی مسئلهلری حاضیرلایار، اوْنو فیکیرلرله ایفاده ائدر، بۇنلار اۆزرینده دوشونمهیه اساسلانان شرحلر ائتسه، بۇنا دا عقل دئییلیر. دوشونمه-رئال شئیلره یؤنلسه بتون دوشونمه، ایدهآل شئیلره یؤنلسه مجرّد دوشونمه آدینی آلیر. دۆشونجهنین بعضی وظیفهلری وار.


text:
ویلیام لیپسکام
ویلیام لیپسکام (اینگیلیسجه: William Lipscomb) آمریکالی بیلیم اینسانی. ۹ دسامبر ۱۹۱۹ تاریخینده دۆنیایا گؤز آچیب. ۹۱ ایل عومر ائلهییب و ۱۴ آوریل ۲۰۱۱ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. ویلیام لیپسکام کنتاکی بیلیمیوردودا درس اوْخویوب. چالیشدیغی یئرلریندن بیری مینهسوتا بیلیمیوردودیر.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«William Lipscomb»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده ویلیام لیپسکام گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
آبش-این یئنی سئچیلهن پرئزیدئنتی دونالد ترامپ رئسپوبلیکاچیلار پارتییاسینین میللی کومیتهسینین صدری وظیفهسینه روننا رومنی-ماکدئنیئلین نامیزدلیینی تکلیف ائدیب.
آخار. آز خبر وئریر کی، ترامپ آچیقلاماسیندا روننانین سیلری نتیجهسینده میچیگان شتاتیندا قالیب گلدیینی دئییب.
قئید ائدک کی، ۴۳ یاشلی روننا رومنی-ماکدئنیئل ۲۰۱۲-جی ایلده رئسپوبلیکاچیلار پارتییاسیندان پرئزیدئنتلییه نامیزد میتت رامنینین قارداشی قیزیدیر. عینی زاماندا، او، پارتییانین میچیگان شتاتی اوزره شعبهسینه رهبرلیک ائدیر.
رئسپوبلیکاچیلار پارتییاسینین میللی کومیتهسینین حازیرکی صدری رینس پریباس ایسه ترامپین ایناوقوراسییاسیندان (آند ایچمه سیندن) سونرا آغ ائوه رهبرلیک ائدجک.


text:
یاخشی یالان
دوکتور جئری
قلئیچی مورتوض چوخلو گزیب دوغرو-دوروست بیر ایش تاپمایینجا سیاستچی اولماق ایستهدی. بو اوزدن ددهلیگینین یانینا گلهرک درس آلماق ایستهدی:
- دده! سیز ایللر بویودور سیاست صحنهسینده چالیشیرسیز. سیاستده یالانسیز اولماز دئییرلر. سیزدن ریجا ائدیرم باشلانیشدا یاخشی بیر یالان دانیشاسیز من اؤیرهنیم.
شیخ آغا قاش-قاباغین ساللادی:
- من یالان دانیشمارام!
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
بوگونون گؤروشو : نفر
دونه نین گؤروشو : نفر
بوتون گؤروش لر : نفر
بو آیین گؤروشو : نفر
باخیش لار :
یازی لار :
یئنیله مه چاغی :


text:
روسییا، شوبههسیز کی، آمئریکانین کامپیوتر سیستئملرینی سیندیرماغا چالیشیر.
آخار. آز خبر وئریر کی، بونو جی بی اس تئلئویزییاسینا موصاحیبهسینده آمئریکانین کئچمیش دؤولت کاتیبی هئنری کیسسئنجئر سؤیلهییب. او، واشینگتونون روسییادان قیصاص آلمالی اولدوغونو بیلدیریب:
«بیز کرئملدن قیصاص آلماق اوچون اونون کیبئر(سیبر ) سیستئملرینه هوجوم ائتملی ییک. حاضردا دونیادا هر کسین بو سیستئملری سیندیرماق ایمکانی وار».
خاطیرلاداق کی، روسییادان آمئریکایا کیبئر (سیبر)هوجوم، حتی آمئریکادا پرئزیدئنت سئچکیلرینین نتیجهلرینین دییشدیریلمهسی بارهده اتهاملار ایکی اؤلکه آراسینداکی موناسیبتلری داها دا پیسلشدیریب. روسییا ایسه بو اتهاملاری رد ائدیر.


text:
ییرمیایکینجی درس
فعللرین ایداره نوعلری
2. فعلی باغلامالارلا ایداره
فعلی باغلامالار، ایسیملری ایداره ائتمک باخیمیندان، مشتق اولدوقلارى فعللرین اساس مضمون خصوصیتلرینى اؤزلرینده ساخلاییرلار. یعنى فعلى باغلامالار، مشتق اولدوقلارى فعللر کیمى ایسیملرى مۆعین حاللاردا ایداره ائده بیلرلر. مثلا:
مکتوبلارى یازدى، مکتوب یازاندا...
هر ایکى میثالدا "یازماق" فعلى "مکتوب" ایسمینى ایداره ائدیبدیر، آنجاق بو ایکى بیرلشمهنین فرقى بودور کى، "مکتوبو یازدى" بیرلشمهسى خبرى بیرلشمه، "مکتوبو یازاندا" بیرلشمهسى ایسه غئیر خبرى بیرلشمهدیر:
کیتابى اوخودوم، کیتابدا اوخودوم، کیتابدان اوخودوم (خبرى)
کیتابى اوخویاندا، کیتابدا اوخویاندا، کیتابدان اوخویاندا (غئیر خبرى)
دئمک فعلى باغلامالار دا، صرف اولونموش فعللر کیمى، ایسمى دؤرد حالدا (یؤنلۆک، تأثیرلیک، یئرلیک، چیخیشلیق) ایداره ائده بیلیر. دئییلمهلیدیر کى، بو ایداره مسئلهسینده فعلى باغلامانین هانسى شکیلى ایله دۆزهلمهسینین هئچ بیر اهمیتى یوخدور، بورادا یالنیز فعلى باغلامانین هانسى فعلدن دۆزهلمهسى اؤنملیدیر. بونا گؤره ده چوخ حاللاردا عئینى بیرلشمهده فعلى باغلامانى دَییشمک اولار. نئجه کى، فعللرین شخص، زامان و فورمونو دَییشمک مومکوندور.
کیتابى اوخویوب، کیتابى اوخویاراق، کیتابى اوخویاندا، کیتابى اوخودوقدا، کیتابى اوخویونجا، کیتابى اوخویار، کیتابى اوخویار-اوخوماز، کیتابى اوخودوقجا، کیتابى اوخودوغوم زامان...
آنجاق، اگر بو بیرلشمهلرده فعلین اؤزو دَییشسه، اونون مضمونى ایله ایلگیده، طلب و ایداره ائتدیگى ایسمین حالى دَییشهجکدیر. مثلا اگر "اوخوماق" یئرینه "باخماق" فعلى قویساق، ایداره اولونان "کیتاب" سؤزۆ یؤنلۆک حالدا اولماق زوروندادیر: کیتابا باخدیم، کیتابا باخاراق...
دیلیمیزده فعلى باغلامالار گئنیش یاییلدیغى و چوخ معنالى اولدوغو کیمى، اونلارین یاراتدیغى فعلى باغلاما بیرلشمهلرى ده مۆختلیف معنالیدیر. بونلاردا دا بیرینجى طرف ایداره اولونان، و ایکینجى طرف ایداره ائدندیر.


text:
اوتوزدؤردۆنجو درس
تام اولمایان یاناشما
سایین ایسمه یاناشماسى
اشیانین ساى و یا سیراسینى بیلدیرن سایلار ایسیمدن قاباق گلر و اونلارین میقدارینى و یا سیراسینى بیلدیرر:
ائلناز اۆچ کیتاب اوخودو.
آیدین دؤردۆنجو صینیفده اوخویور.
سایلار دا صیفتلر کیمى ایسیملردن قاباق گلیر و دییشیلمز، دونموش قالیب، هئچ بیر ظاهیرى علامت گؤتورمور:
"آز بیر مدتده باشقاسیله سئویشیب بیرلشدیلر"
بو جۆمله ده "آز بیر"، "مدت" ایسمیله یاناشمیشدیر.
آذربایجان تۆرکجهسینده یاناشما ایلگیسینده اولان سایلارلا ایسیملر آراسیندا نفر، عدد، باش، جۆت، دست، دسته، نسخه، قاتار، ... کیمى سؤزلر ایشلهنیر: اۆچ نفر آدام، اون دنه آلما، ... بئله حاللاردا سایلار ایسیملرله واسیطهسیز دئییل، بو آرایا گیرن سؤزلرله ایلگى ساخلاییر. سایلار اؤنجهلیکله بو کلمهلره عایید اولوب، اونلارلا یاناشیر، سونرا بو سؤزلرله بیرلیکده ایسمه یاناشیر.
بوندان باشقا بو آرا سؤزلرین بعضا بؤیۆک معنا اهمیتى واردیر. مثلا "بئش باشماق" کیمى بیرلشمهلرین معناسى مبهم دیر، آنجاق "بئش جۆت باشماق" بیرلشمهسینین معناسى تامامیله طبیعى دیر.
سایلارین ایسیملره یاناشماسى هم ایسیملرین ایسیملره، هم ده صیفتلرین ایسیملره یاناشماسیندان ضعیفدیر. مثلا بیر جۆملهده ساى، صیفت و ایسیم گلسه، اونلارین سیراسى بئله اولار:
اۆچ سارى قیزیل ساعات، بئش بالاجا شئیطان اوشاق.
دئییلمهلیدیر کى، "داکى، دَکى" شکیلچیلرله دوزهلن صیفتلر بو عمومى قایدادان مستثنادیر: "ائودهکى بئش صندل".
ایداره ایلگیسینده گؤرمۆشدۆک کى، سایلار ایداره اولارکن ایسیملشدیلر، آنجاق یاناشما ایلگیسینده بئله دئییل و سایلار اؤز سایلیق اؤزللیکلرینى ساخلاییرلار.


text:
چچنیستانین رهبری رامضان کادیرووون قیزی آیشات اره گئدیب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو بارهده اینفورماسییانی روسییا مطبوعاتی یاییب. ۱۹ یاشلی آیشاتین حیات یولداشینین اؤزوندن بیر یاش کیچیک اولدوغو بیلدیریلیر.
آیشاتین حیات یولداشینین رامضان کادیروون وفات اتمیش صینیف یولداشلاریندان بیرینین اوغلو اولدوغو ادعا ائدیلیر.
گنجلر ائولنمزدن ایکی هفته اول تانیش اولا بیلیبلر. اونلارین یئنی ائوی کادیروون ایقامتگاهیندان ۵ دقیقهلیک مسافهده یئرلشیر.
قید ائدک کی، کادیروون عمومیلیکده ۱۲ اؤولادی وار. آیشات دیزاینئردیر و مسلمان قادینلار اوچون گئییملر حاضیرلاییر.


text:
قغربی آذربایجان استانینداکی خوی شهریستانینین اینضیباطی مرکزی خوی شهریدیر. شهر اراضیسی ۳۰ کیلومتر مربع-دیر. ۲۰۱۲-جی ایلده آپاریلمیش سیاهییا آلمانین یئکونلارینا اساساً اهالیسی ۳۵۴،۳۰۹ نفردیر.
کولت. آذ خبر وئریر کی، خوی شهرینین تاریخی میلاددان اول ۳۰۰۰-۴۰۰۰-جی ایللردن باشلاییر. سومر منبعلرینده آدی چکیلن آرراتا آدلی بؤلگهنین بو گونکو اورمییه ایله وان شهرلری آراسینداکی بؤلگه اولدوغو تاریخچیلر طرفیندن تصدیقلنیب. او ایللرده بو بؤلگهده مسکونلاشمانین اولماسی دا اؤز تصدیقی تاپیب. اولجه خوی شهری آذربایجان اراضیسینده قورولان ماننا دؤولتینین سرحدلری ایچینده اولموش، سونرا وان و اونون اطرافینی اؤزونده بیرلشدیرهن اورارتو دؤولتینین اراضیسینه قاتیلیب. ایسلام دینینین یاییلماسی و خیلافتین بو بؤلگهنی اله کئچیرمهسی ایله شهر مسلمانلارین ایدارهسی آلتینا کئچمیش و اوزون ایللر موختلیف بیلیکلرین ترکیبینده اولموشدور. بؤیوک سلجوقلو حاکمیتی زامانی آلپارسلانین روم اوردوسونون گلیشینی خویدا خبر آلدیغی تاریخی منبعلردن معلومدور. آنادولونون آلینماسیندا دا خویدان بیر ایستحککام کیمی ایستیفاده اولونوبدور. شاه ایسماییلین عثمانلی یاووز سلطان سلیمه مغلوب اولدوغو چالدیران دؤیوشو خوی یاخینلیغیندا باش وئریب(۱۵۱۴). ایران-عثمانلی محاربهلری زامانی شهر بیر نئچه دفعه عثمانلی ایمپرییاسینین الینه کئچمیشدیر. سوندا یئنه ده صفویلر سرحدلری ایچینه قاتیلمیشدیر. خویون آدی موختلیف خالق داستانلاریندا و روایتلرینده ده چکیلیر.
خوی آدینا ایلک دفعه ۸۴۴-جو ایلده ابن خردادبه ین "مسالیک و مالیکی" آدلی اثرینده راست گلینیر. او واختدان شهرین آدی هئچ بیر دییشیکلییه معروض قالماییب. آدین منشایی حاقیندا موختلیف فیکیرلر مؤوجوددور. عرب منبعلرینه گؤره "هووایی" آدی "گنیش وادی" معناسینی وئرن "هاوو" آدییلا عینی کؤکدندیر و شهرین آدینین کؤکو بو سؤزدندیر. ایرانلی تاریخچی محمد امین ریاحی ایسه خوی آدینین ۲۷۰۰ ایل اول خوی یاخینلاریندا قورولان اورارتو شهری اولوب و اونا باغلی ساردوریهورت (ساردوریخورت) قالاسینین آدیندان آلیندیغی احتیمالینی ایرلی سورور. خوی ارمنی قایناقلاریندا "سس"، پهلوی دیلینده "دوز" و "تر" معناسینی وئرهن خوی و هی سؤزلری ایله قید اولونور. آذربایجان منبعلرینده شهرین آدینین "قویون" سؤزونون ترانسفورماسییا اولونموش واریانتی اولدوغو بیلدیریلیر.