text:
بیر چوخ حاللاردا والیدینلر اوشاقلارداکی اورک خسته لییندن خبرسیز اولور و خسته لیین علامتلرینی آنلاماییب عادی حال کیمی قبول ائدیرلر. بو ایسه سون نتیجهده داها آغیر فسادلارا گتیریب چیخاریر و معالیجهنی داها دا چتینلشدیریر.
مسئلهیه مناسیبت بیلدیرهن اینوازیو اوشاق کاردیولوگو ائلنور ایمانوو ترند-ا دئییب کی، والیدینلر بیر چوخ حاللاردا بو خسته لیین علامتینی گئج آنلاییرلار. اونون سؤزلرینه گؤره، اورک ناراحاتلیغی اولان کؤرپهلر قیدانی چتین قبول ائدیرلر:
«آنادان و یا امزیکدن قیدا قبول ائدن زامان ترلییر، تئز-تئز نفس آلما احتیاجی دویور و آغلایارکهن گؤیرمه اولا بیلیر. تکرارلانان آغجیر اینفئکسییاسی دا اورک خستلیینین علامتلری آراسیندادیر».
ائلنورایمانووون سؤزلرینه گؤره، عمومیتله، دونیا ایستاتیستیکاسینا گؤره، اوشاقلارین ۸/۱۰۰۰-ی آنادان گلمه اورک چاتیشمامازلیغی ایله دوغولور. ایمانوو آذربایجاندا دا بو جور اوشاقلارین ساییندا آرتیم اولدوغونو حساب ائدیر:
"اگر اولر آذربایجاندا یونگول آنادان گلمه اورک چاتیشمامازلیغی خستهلیکلری قارشییا چیخیردیسا، ایندی تأسفلر اولسون کی، داها آغیر آنادان گلمه اورک قصورو خستهلیکلرینه راست گلینیر".
اوشاق کاردیولوگونون سؤزلرینه گؤره، اوشاقلارین آنادان گلمه اورک قصورلو اولماسینین بیر سیرا سببلری وار:
"قوهوملار آراسیندا ائولیلیک، گنتیک فاکتورلار، ارکن ائولیلیک، حامیلهلیک دؤورونده ایستیفاده ائدیلن بعضی درمانلار، الکل، نارکوتیک، رنتگن شعاسینا معروض قالما و س. عامللر کؤرپهده اورک چاتیشمامازلیغی میدانا گلمه ریسکینی آرتیرا بیلر».
ایمانوو دئییب کی، اوشاقلاردا اورک قصورونون عمله گلمهمهسی اوچون حامیلهلیک دؤورونده دقتلی اولماق واجیبدیر:
"حامیلهلیک دؤورونده قادین آغیر اینفکسیون خستهلیکلر کئچیرمهمهلیدیر و اگر کئچیریبسه، جدی معالیجه اولونمالیدیر. عینی زاماندا قیدالانمایا دقت یتیریلمهلیدیر. حامیله لیین ۱۵-جی هفتهسینده آنا بطنینده اوشاغین اوریی یوخلانمالی، هانسیسا قصور آشکار ائدیلرسه، لازیمی معلیجه آپاریلمالیدیر. بونلارا عمل اولونسا، اوشاقلاردا اورک قصورونون یارانماسینین قارشیسی آلینار".
حکیم قید ائدیب کی، اورک قصورو ایله دوغولمایان اوشاقلاردا ایسه قازانیلمیش اورک قصورونون قارشیسینی آلماق اوچون دقتلی اولماق واجیبدیر:
"بیرینجی نؤوبهده اوشاقلاری اینفکسیون خستهلیکلردن قوروماق لازیمدیر. اوشاق آنادان اولاندان سونرا اووال پنجه آچیق اولور و سونرادان باغلانیر. مطلق شکیلده اووال پنجهنین قاپانیب-قاپانماماسی یوخلانمالیدیر. اگر قاپانماییبسا، معالیجه آپاریلمالیدیر، چونکی بو، سونرادان داها جدی پروبلملره یول آچا بیلر".


c: text/html

text:
آرشیو برای ژانویه, 2014
گؤزو آلدادان حووض!
یوخاریدان باخارکن، بیر ساده و گرچک اوزمه حووضا(استخر شنا) تای، دورو ودالغالی سودان دولو گؤرونور، اما اونون ایچینده اوزهنلر، ائو پالاتاری گئییب نفس چکیرلر ! دانیشیرلار، او اله بو اله باخیرلار! بونلار گرچکدیر یوخسا یالان!یوخاریدان باخسانیز دئدیکلریمیزی اینانمالیسینیز اما بو اوزمه حووضون آشاغی بؤلومونه گئدهرکن ، یوخاریدان باخان گؤرنتونون اویدورما…
تهراندا شکیللری دوواردا اولان ماشینلاری؛ تبریزین خیاوانلاریندا گؤره بیلرسینیز!
قوجامان تبریز بیر بؤیوک شهر(کلانشهر) اولاراق اسکیدن ایندیهدک اورتادوغونون(خاورمیانه) گلیشمیش و فرقلی شهرلریندن بیری ساییلیر.تبریز شهری، ایران دا بیرینجیلر آدیلا تانینیر. تبریز؛ تاریخ بویو ایز بوراخان اولوب ایندی ایسه، تبریز اؤزونو بیر مودرن وگلیشمیش بؤیوک شهرکیمی تانیتماق ایستهییر،گرچکده تبریزلیلر، اؤز شهرلرینی فرقلهندیرمک اوچون چالیشیرلار بو اوزدن؛ تبریزده هله ایندیده بیرینجیلیک…
آلمانی قایبقلی یوخسا قابیقسیز یئیهک!
آلما میوهسینی نئجه یئییرسینیز! قابیغینی سویورسونوز یوخسا قابیقلی دیشه چکیرسینیز. آلمانین قابیغینی سویانلاردان اولسانیز،اؤزونوزو بسین(مغذی) موادلاردان محروم ائتدیگینیزی بیلمهلیسینیز. گونده بیر دانا آلمانی قابیغیلا یئیهرسینیزسه؛کولون و بؤیوک باغیرساق(روده) سرطانینا یوخ دئیهنلردن بیری اولابیلرسینیز، اما آلما نئجه سرطانا یوخ دئییر،آلما قابیغی؛ “پروسیانیدین ” (PROCYANIDIN))آدلی شیمیایی قاتقیدان زنگین دیر.پروسیانیدین موادی بیر آنتی…
یئل، تهرانین هاواسینی جانلاندیردی
یئل اسینتیسی(وزش)، تهران بؤیوک شهرینین (کلانشهر) هاواسینی تمیزلهدی.تهرانین بو گونکو هاواسی، نئچه گون قاباغا گؤره قیزیشمیشی دی،تهرانلیلار، بوگون، بیر ساغلام (سالم) وتمیز هاوایا شاهید ایدیلر.تهران هاواسی کئچن گونلرده کیرلی ایدی بواوزدن؛ چهارشنبهنین تعطیل اولماسی گؤزلهنیردی .تهرانلیلار بو گونکو تمیز هاوانی حیس ائدرکن ،دوغانین(طبیعت)باغیرنا چکیلدیلر.تهرانین ساغلام ودورو هاواسینی آشاغیدا گؤره بیلرسینیز.…

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
دوزلو اوغلان وبلاگلارینین یاخشی اولماقی اوچون آتیل باتیل فروشگاهین دان آلیش وئریش ائدین
یارادایدیم
کاش دویغو کیمین گؤزلرینه حال یارادایدیم
اؤز کونلومه ده اوردا یئر اهمال یارادایدیم
گیزلین سوزومون آرزیسی دا باشه چاتایدی
میضرابی چکیب سیملره قیقال یارادایدیم
سن گول،من آری،آمما گولوم ساشماقیلان یوخ
گؤز گؤزده باخیشلاری دادیب بال یارادایدیم
کاش الله اولایدیم بیر دفعه من سنه خاطیر
سؤز سینه ده جوشغون،دیلیمی لال یارادایدیم
یا،رسام اولوب کؤنلومو بیر شکیل آراسیندا
وولکان ائیله ییب بوینونا قاندال یارادایدیم
کاش سن دنیزین ساحیلینه سئیره گلیدین
من ده او دنیزلرده چاشیب،حال یارادایدیم
Filed under: باشقا شاعیرلر,تورکی شعرلر Türkcə şeirlər | Tagged: آیریلیق شعری,آذری شعری,آذربایجان شعرلری,اورک,اشعار ترکی,اشعار شاعران آذربایجان,تورکی شعر,تورکجه سئوگی شعری,تورکجه شعرلر,سئوگی شعرلری,سئوگی شعری,شعر ترکی,شعر ترکی آذربایجانی,شعرهای ترکی |


text:
قلوبال و رئگیونال گوج مرکزلرینه دمشق، موسکوا و تئهران امکداشلیغی صرف ائتمیر.
بو سؤزلری آخار.آذ-آ آچیقلاماسیندا روسییالی پولیتولوگ گریگوری تروفیمچوک سؤیلهییب. ایشید-این فعالییتینده بو قوهلرین رولونون اولدوغونو بیلدیرهن پولیتولوگ روسییانین سورییاداکی فعالیتینین آمئریکا طرفیندن دقتله ایزلندیینی بیلدیریب:
«سورییا محاربهسی افغان ساواشیندان یالنیز بیر شئیله فرقلنیر. بورادا رادیکاللار شهرلری و کندلری یاشاماق اوچون توتمورلار. آوارا ایشید-چیلر طالبلره بنزه میرلر. اونا گؤره ده اونلاری تامامیله هانسیسا یاشاییش منطقهسینین تالعیی و یا اینفراستروکتورو (زیرساخت) ماراقلاندیرمیر. ایشید منزیل تیکینتیسی و میکرورایونلارین یاشیللاشدیریلماسی ایله مشغول اولماق نیتینده دئییل. مثلاً، اگر حلبه نظر یئتیرسک، گؤرریک کی، رادیکاللار اؤز پروقراملارینی یئرینه یئتیریبلر. شهر تام شکیلده محو ائدیلیب، اونون برپاسی اوچون بؤیوک وسایت لازیمدیر و اوستهلیک، اورادا یاشایان یوز مینلرله اینسانی کیمسه گوندهلیک دویوزدورمالیدیر».
تروفیمچوک بیلدیریب کی، ایشید دمشق و اونون موتتفیقلرینه حلبه گیرمک ایمکانی یاراداراق اؤزو پالمیرایا هوجوما کئچدی:
«بورادا ایسه مقاومت اوچون اسدین قوهلری یئترلی دئییل. سورییانین بو میرواریسینی حکومت قوهلرینه یاردیم اوچون بومباردمان ائدیلمهسینه روسییا راضی اولمازدی. رادیکاللار و اونلارین آرخاسیندا دایانان گوج مرکزلرینین مقصدی ساده ایدی. اونلار روسییانین بیر مدت اؤنجه قلبه سیموولونو مومکون اولان مینیمال مصرفلر حسابینا اله کئچیرملیدیلر. ایشید صاباح باشقا نقطهلری اله کئچیریب بورادان دا گئده بیلر. اونلارین بو ایشده قارشیسینی هئچ نه آلمیر. اگر تئررورچولار بو دفعه ده پالمیراداکی تاریخی اوبیئکتلری تام شکیلده محو ائتمهسهلر، چوخ یاخشی اولار. تئررورچولارین آکتیولیگی، سؤزسوز کی، قلوبال و رئگیونال گوج مرکزلرینین تأثیری ایله باغلیدیر. بو قوهلره دمشق، موسکوا و تئهران امکداشلیغی صرف ائتمیر. آمئریکا هلهلیک روسییانین سورییاداکی اوغورلارینی قئیده آلیر. اونون الی پرئزیدئنت حاکمیتینین ترانزیتی پروسئسی اوجباتیندان باغلیدیر و او، موسکوایا گئج جاواب وئرهجک. هلهلیک واشینگتونا روسییانین بو محاربهنین داها دا درینلیینه گیرمهسی صرف ائدیر. بو محاربه هر گون روسییا بودجهسینی داها دا بوشالدیر».


text:
۱۹ سپتامبر
۱۹ سپتامبر: بلژیکده دونیادا ایلک گؤزللیک رقابتی کئچیریلمیشدیر؛ فاشیست آلمان کییوی ایشغال ائتمیشدیر.

۱۸۸۸ — بلژیکین ایسپا کورورتوندا دونیادا ایلک دفعه گؤزللیک رقابتی کئچیریلمیشدیر.
۱۸۹۳ — یئنیزلاند دونیادا ایلک دفعه خانیملارا سئچکی حوقوقو وئرمیشدیر.
۱۹۲۸ — نیویورکدا میکی ماوس حاقیندا ایلک کارتونی فیلمینین نوماییشی اولموشدور.
۱۹۳۹ — شوروی اوردوسو ویلنیوسو ایشغال ائتمیشدیر.
۱۹۴۱ — ایکینجی دونیا موحاربهسی: کییو فاشیست آلمان طرفیندن ایشغال اولونموشدور.
۱۹۵۲ — مککارتیزم آپوفوزو: چارلی چاپلین کومونیستلرین تعصوبونو چکمکده ایتیهام اولونموشدور.
۱۹۸۲ — ایسکات فالمان ایلک ایکی گولوش، :-) و :-( گولوشلرینین ایدیعاسینی ایرهلی سورموشدور.


text:
باخدی چون اکبرینین نیزده لیلا اوزونه،
گوردی زلفی توکولوب چون شب یلدا اوزونه،
گلدی شوره دئدی: ای شمع شبستانیم اوغول،
یئتمهدین کام مراده مه تابانیم اوغول،
حشره تک دیلده قالیب چخمادی بو جانیم اوغول،
گلمهییدی آنان، ای کاش، بو دونیا اوزونه
ای صبا! بیرجه اس، اول زلف پریشانی داغیت،
خانمان دل ویرانهی لیلانی داغیت،
دلی ویرانهی لیلا کیمی دونیانی داغیت،
قویما دوشسون داخی اول زلف سمنسا اوزونه
چون کنار ائتدی صبا زلف شکن پر شکنی،
گورونوب هاشمی خال ایله خط والحسنی،
محو اولوب جملهسی توکدویئده دف، دائرهنی،
بیر باخیب اکبره، بیر باخدیلا لیلا اوزونه
قاشلارین طاغی اوغول سورهی یاسین اوخویور،
باخسا هر کیم اوزونه آیهی تحسین اوخویور،
اهل قرآندی بولار جملهسی «طا- سین» اوخویور،
نئجه چکدیله قیلینج مظهر «طاها» اوزونه؟
دئدیلر کیمدی بو عورت بیزی نالان ائلهین،
یوخسا لیلادی بو مجنون کیمی افغان ائلهین،
سنی، ای تازه جوان قانینا غلطان ائلهین،
نئجه محشرده باخار حضرت زهرا اوزونه؟
ائتدیلر چاه زنخدانینا حسرتله نظر،
زر خرید اولماق اوچون بیر- بیرینه وئردی خبر،
توکدولر شمعِ زلیخالاری چون اشک بصر،
باخدیلار حسرتایله یوسف بطحاء اوزونه
عارضین صفحهی انجیل خداوند ودود،
نیزه باشیندا باشین هم اوخویور سورهی هود
دئیهسن نیزه آیاغیندا دوروب قوم یهود،
دارین اوستونده باخیرلار هامی عیسی اوزونه
مظهر حسننه عنبر رخ آلیندی سنین،
آیهی «شمس ضحا» مهر جمالیندی سنین،
سورهی «نون- قلم» هاشمی خالیندی سنین،
کاکلین پرده چکیب لیلة الاسرا اوزونه
باشداکی شور شهادتدی سنین تاجین اوغول،
عارضین کعبه، حرملر هامی حجاجین اوغول،
رفرفین نیزه مبارکدی بو معراجین اوغول،
قاشلارین قبلهدی «قوسین او ادنی» اوزونه
گه اوزون آئینهی مصحف و تورات و زبور،
آتش طور تجلّادی جمالیندا ظهور،
مصر دیر شام بو قبطیلره، یا وادی طور،
آل فرعون گلیب باخماغا موسی اوزونه
«صابرا» هر ایل عزا ساخلا علی اکبره سن،
کربلاده گلیب آغلا، او شهِ داوره سن،
گل قیامتده بو جمع ایله صف محشره سن،
قالما حسرت ایکی دونیاده بو مولا اوزونه
میرزه علی اکبر صابیر


text:
اونون پولو هر ایل ۱۰ فایز آزالیردی. چونکی پوللارینی سیچوووللار یئییردی. حاقیندا دانیشاجاغیمیز آدام یاشادیغی دؤورون ان مشهور و ان زنگین اینسانلاریندان اولوب. صحبت ۱۹۷۰-جی ایللرده نارکوتیک تیجارتینه باشلایان بیر چوخ اینسانین تانیدیغی نارکوبارون پابلو ائسکوباردان گئدیر.
آخار. آز مساوات.کوم-آ ایستینادا اسکوبار حاقیندا بیلمدیینیز ماراقلی فاکتلاری تقدیم ائدیر.
۱ دکابر ۱۹۴۹-جو ایلده دونیایا گلن نارکوبارون، یاشادیغی دؤورده دونیانین ان زنگین اینسانلاری سیاهیسینا گیرمیی باجاریب. مینلرله دوشمنی و ائلجه ده خیلی دوستو اولوب. پابلو اسکوبارین آتاسی کندده معلم ایدی. کاسیب عائلهده بؤیوین نارکوبارون، توریستلره مزار داشلارینی ساتماقلا کریمینال عالمه آددیم آتیب.
داها سونرا آوتوموبیل اوغورلاییب ساتیردی. ۱۹۷۰-جی ایلده نارکوتیک آلوئرینه باشلایان اسکوبار آرتیق تانینیردی. ۱۹۷۵-جی ایلده کلمبییانین مدللین بؤلگهسینده ان بؤیوک نارکوبارون رقیبینی اؤلدورهرک، اؤزو ان بؤیوک اولوب.
۸۰-جی ایللرده آمئریکادا نارکوتیک آلوئرینه ۸۰ فایز نظارت وار ایدی. ان بؤیوک نارکوتیک طلباتی دا ائله آمئریکادا ایدی. اسکوبار آرتیق آمئریکادان کناردا، پورتو ریکو و مکزیکادا دا نارکوتیک آلوئرینه باشلاییر. گئتدیکجه آلیش-وئریش علاقهلری بؤیویوردو.
علاقهلری بؤیودوکدن سونرا نارکوتیک ساتیشینین تشکیلی اوچون اوکیاندا بیر آدادا هاوا لیمانی تیکدیرمیی فیکیرلشیردی. چونکی اسکوبار گئت-گئده دونیانین بیر نؤمرلی نارکوبارونونا چئوریلیردی. باغلانتیلاری آرتیق آسییایا قدر اوزانمیشدی. ۱۹۸۰-جی ایللردن گوجلهنمهیه باشلایان اسکوبار ۱۹۸۹-جو ایلده دونیانین ان زنگین ۷-جی آدامی اولدو. بو حاقدا مشهور «فوربئس» ژورنالی دا یازمیشدی.
اسکوبار دؤولتله پارالل بیر گوجه صاحب ایدی. او، حبس اولوندوغو زامان «منی بوراخسانیز، دؤولتین بوتون خاریجی بورجلارینی باغلایارام» دئیه بیلهجک قدر زنگین ایدی. اسکوبار ایله دؤلت آراسیندا قریبه بیر مناسیبت وار ایدی. قانونسوز ایشلرینی گؤردویو زامان، اونا مانع اولان کلمبییالی حاکم، پلیس، دؤولت آداملاری بیر باشا اسکوبارین امری ایله اؤلدورولوردو. بیر زامانلار پارلامنتین عضوو ده سئچیلمیشدی.
اسکوبار هر نه قدر دونیانین ان زنگین اینسانلاری سیراسیندا اولسا دا، بؤیودویو کندین اینسانلاری، عمومیتله بیر چوخ اینسانلارلا یاخشی مناسیبت قورماغی باجارمیشدی. مکتبلر، خسته خانالار، ایستادیون و پارکلار تیکدیرهرک کولومبییالیلارا دستک وئریب.
اسکوبارین ائوینین حیطینده یئکه بیر زووپارک وار ایدی. ائوینه باسقین اولان زامان پولیسلر همین زووپارکی گؤرنده چاشقینلیغا اوغرامیشدی. چوخلو سایدا گرگدنلری بیر آرادا گؤرن پولیسلر اونلاری سربست بوراخماق قراری وئریب.
ائسکوبار ایلک نارکوتیک آلوئرینی حیاتا کئچیردیی طیارهنی خاطره اولاراق آلیب ساخلامیشدی. داها سونرا خاطرهسینی ابدیلشدیرمک اوچون همین طیارهنی ائوینین گیریشینه قویدورموشدو.
اؤزونه عایید اولان «La Cathedral» آدی ایله بیلینن حبس خاناسینا، ۱۹۹۴-جو ایلده دونیا کوبوکو اوغروندا یاریشاجاق اولان کلمبییانین میللی فوتبول کومانداسینی گتیررک اورادا محبوسلارلا فوتبول ماتچی تشکیل ائتمیشدی. داها سونرا میللی کوماندانین قاپیچیسی اسکوباری زیارت ائتدیینه گؤره کوماندادان قووولوب.
اسکوبار میللی کوماندانی حبس خانایا چاغیرماسینی ایسه بئله ایضاح ائتمیشدی: «اگر «خاچ آتاسی» سیزی یئمهیه دعوت ائدیرسه، گئتملیسینیز».
قیزینی ایسیتمک اوچون ۲ میلیون دوللاری یاندیرمیشدی. اوغلونون دئدیکلرینه گؤره، پلیسدن قاچاراق قیزی ایله بیرلیکده داغ ائوینده گیزلنن اسکوبار، اؤلادینین اوشومهمهسی اوچون ۲ میلیون دوللاری یاندیریب. بعضی ادعالارا گؤره، بو مبلغ ۳ میون اولوب.
ادعالارا گؤره، اسکوبار پولونو دستهلره آییرماق اوچون آیدا ۲۵۰۰ دوللارلیق رزین ایپ آلیرمیش.
آمئریکا و اینترپول طرفیندن هر یئرده آختاریلان اسکوبار آغ ائوین قارشیسیندا شکیل چکدیریب.
نارکوتیک آلوئری ائتدیی دؤورلرده دونیانین ۹۰% نارکوتیک طلباتینی اؤدین اسکوبار، حیاتیندا بیر سیگارئت بله، چکمهییب. اسکوبارین امری ایله ۴ میندن چوخ آدام اؤلدورولوب. بونلاردان چوخو دؤولت آداملاری اولوب. بونا سبب ایسه اونون ایشینه مانع اولمالاری ایدی.
آختاریشدا اولدوغو مدتده آبش و کلمبییایا ساواش آچان اسکوبار هر اؤلدورولن پولیس اوچون مین دوللار اؤدیجیینی سؤیلدیکدن سونرا کلمبییادا ۱۴۷ پلیس اؤلدوروب.
هبس خانادا اولان زامان باشقا بیر هبس خانایا کؤچورولجیینی اؤیرنن نارکوبارون اونا هر مؤوضوعدا کؤمکلیک گؤسترن بیر سیاستچیدن کؤمک ایستهییب. لاکین همین سیاستچی، بو مؤوضودا اونا کؤمک ائده بیلمهیهجهیهنی دئییب. غضبلنهن نارکوبارون سیاستچینین سیاحت ائدجیی طیارهیه بومبا قویدوراراق پارتلاتمیشدی. لاکین جسار گاویریا طیارنین ایچینده دئییلدی. قضا زامانی ۱۱۰ نفر هلاک اولموشدو.
طیاره قضاسی دا داخیل اولماقلا، تشکیل ائتدیی جینایتلر آرتیق اونو نفوذدان سالیردی. او، خالق آراسیندا اولان دستیینی ده ایتیریر. همین دؤورده آمئریکا و کولومبییا حکومتی «اسکوبارین اؤلدوردویو آداملارین یاخینلاری» آدلی تشکیلات دا یاراتمیشدی.
پابلو اسکوبارین ان ضعیف نقطهسی عائلهسی ایدی. کلمبییادا دوغولدوغو کندده گیزلنن نارکوبارونون عائلهسی آمئریکا و کلمبییا حکومتی طرفیندن بیر-بیر حبس اولونماغا باشلادی. اؤلادلاریندان ناراحات اولان اسکوبار حبس اولوناجاغینی بیله-بیله اوغلو ایله تلفونلا دانیشیب.
افسانهنین سونو
کولومبییا حکومتی اسکوباری یاخالایا بیلمک اوچون آمئریکادان دستک ایستهییب. عملیاتا قوشولان آمئریکانین خصوصی تعیناتلی عسگرلری اسکوباری ائوین دامیندان قاچارکن گوله لیرک، اؤلدوروب.
نارکوبارونو اؤلدوردوکدن سونرا اونون مئییتی ایله بیرگه شکیل چکدیرن پلیسلر داها سونرا همین فوتونو پلیس موزه یینده ده سرگیلهییبلر. لاکین بو، اهالی طرفیندن بیر او قدر ده خوش قارشیلانماییب. چونکی اسکوباری نه قدر سئومین وار ایدیسه، بیر او قدر ده سوهن وار ایدی.


text:
ائرمنیستانین سونیک ویلایَتینده باش وئرن یول نقلییات حادیثه سی نتیجه سینده اؤلکه مودافیعه ناظیرلییی نین تهلوکه سیزلیک خیدمتی نین اَمکداشلاری آوتوموبیلی ایداره ائدن لئیتئنانت (سروان) آرمئن موسیکییان و کاپیتان (سرهنگ) آلئکسان سیمونیان اؤلوب.
رئپورت خبر وئریر کی, قضا ایروان گوروس آوتوموبیل یولوندا باش وئریب.
معلوماتا گؤره, "لئکسوس" مارکالی پی اِن0001 دؤلت نؤمره نیشاتلی آوتوموبیل مئهری ایروان یولونون 231-جی کیلومئترینده یولون حرکت حیصصه سیندن چیخاراق, 40 مئتر یووارلانماقلا دَرَیه دوشدو.
اونلارین ائرمنیستان پرئزیدئنتی سئرژ سَرکسییانی آذربایجانین ایشغال آتیندا اولان داغلیق قاراباغ بؤلگه سینده سَفرده موشاییعت ائتدیکلری ائحتیمال اولونور.


text:
سورییایا هومانیتار(اینسانی) یاردیم گؤندرجییک.
آخار. آز خبر وئریر کی، بونو گورجوستان خاریجی ایشلر ناظری میخایل جانالیدزئ دئییب.
بو ایلین گورجوستان دیپلوماتییاسی و خاریجی سیاست تاریخینده سون درجه اوغورلو کئچدیینی قئید ائدن جانئلیدزه بو ایلین گورجوستان-آب آراسیندا یئنی بیر صحیفه آچدیغینی بیلدیریب. اؤلکهنین تهلوکسیزلیینی تامین ائدن آوروپا بیرلییی-گورجوستان طرفداشلیق موقاویلهسینین قوهده اولدوغونو بیلدیرهن جانالیدزئ آمئریکانین گورجوستانا اولان دستیینین ده چوخ اهمیتلی اولدوغونو وورغولاییب.
سورییا مسئلهسینه ده توخونان گورجو ناظر "سورییایا هومانیتار یاردیم گؤندرجییک. بیرباشا محصول گؤندردیک. بیراشمیش میلتلر تشکیلاتینین خصوصی فوندو وار و بیز ده بو فوندلا امکداشلیق ائدجییک. بو هفته عرضینده ده هومانیتار یاردیم فورماتینی معین ائدجییک"، -سؤیلهییب.


text:
اوسکو
اوسکو شهری (دولتی آدی: شهر اسکو) شرقی آذربایجان اوستانیندا یئرلشیب و اوسکو شهریستانینین مرکزیدیر. بو شهر 1390-جی ایلین نوفوسساییسی اساسیندا ۱۶٬۹۸۳ جمعیتی وار و بو جهتدن اوستانین اونآلتینجی شهریدیر[۲].
اوسكو، یا اوشکایا / اوشقايا [۳] ، تبریزین گونئي دوغوسوندا یئرلشیب. اوشقايا آذربایجانین چوخ قدیمی شهرلرینددیر. بو شهر تبریزین جنوبغربینده و سهند داغلارینین شمالغربی اتکلرینده یئرلشیب و ۱۵۷۹ متر دریانین سطحیندن اوجالیغی واردیر.[۳]شهر اوزو بیر یاشیل دره ده قورولوب و اطرافینداکی باغلار اوسکو چای و نئچه قنات طریقیله سوواریلیرلار. شهرین اهالیسی اکثرا آلیش وئریش ایشینده دیر لر و تبریزه یاخین اولدوغو اوچون چوخلاری تبریز ده ایشله يیرلر. کچمیش عصرین اوللرینده اوسکوده ایپک صنعتی چوخ رایيج اولموشدور آنجاق خاريجی محصوللارین ريقابتی بو صنعتی داغیدیبدیر.
اوسكو چای، سهندین شیمال سمتینده سولطان داغی ندان قایناق لاشیر. سهندین باتيسيندان آخان کندوان چای دا اوسکو چایا قوشولور. سولطان داغینین و قیبله دره سیندن گلن سولار و چوبان بولاغی عنصرود دره سینده آستارا چای چاین عمل گتیریللر. عونصوررود، آمقان، اسفنجان، فسندیق و هابله گورمه لی کندوان و کهنمو کند لری ، بو چايین مسیرینده یئرلشیبلر.
اوسکو دره سی یا چایپارا اوسكو چای ایله سوواریلیر و بو سببه یاخچی حاصیللی اکینلری و باغلار اوشقاياده و یاخین کدلرینده میلان، يوخاري باویل ، آشاغا باویل ، کله جاه، دیزج و بایرام دا وار.[۳]
ایچیندهکیلر
تاریخ[دَییشدیر]
گئچهجکده اوشکایا آدلی تاریخی شهر، سهند داغلاری و ارومیه دریاچهسینین آراسیندا یئرلشمیشدی کی گویا ایندیکی اوسکونون یئریندهایمیش. بو شهرین آدی بیرینجی ارگیشتی و ایکینجی سارگنون کتیبهلرینده گلیبدیر. ایکینجی سارگن (آشورون شاهی) اوز کتیبهسینده -کی بیر قرن میلاددان قاباغا مربوط اولور- آشوری ساواشچیلارینین اورارتو یوردونا هجوم ائدیب و اوشکایا شهری و اونون کنارینداکی کندلرین اودا چکمهلریندن خبر وئریر.[۳]
حمداله مستوفی نزهةالقلوب کتابیندا اوسکودن باویلچای منطقهسینین بویوک کندلریندن بیریسی عنوانیندا آد آپاریر کی باویل، خسروشاه، فسقندیس و میلان کندلریله قونشویموش. نادری عالمآرا کتابیندا بو کندی آذربایجانین ان آباد کندلریندن سایا گتیریر. مشورطه قیامینین جریانیندا اوسکو خالقی تبریز خالقینین کناریندا شوروینین قزاقلاری و دولتی نیرولارین علیهینه تظاهرات ائتدیلر.[۳]
آدلیملار[دَییشدیر]
امیر ابوالقاسم اوسکویی، نجمالدین محمد اوسکویی، محمدباقر بن محمدسلیم قراجهداغی اوسکویی و موسی بن محمدباقر حایری اوسکویی بو شهرین ان آدلیم مشاهیرلریندندیرلر. [۳]
تاریخی و گورمه لی نقطه لری[دَییشدیر]
- – کندوان : اوشقايانين جنوب طرفینده ۱۸ کیلومتر فاصله ایله سلطان داغینین اتگینده و تبریزین ۵۰ کیلومتر لیگینده یئرلشیر. کندوان ارشد داغی نین قوزئيينده دره نین قوزئي قیسمتینده دیر. بو کندین اهالی سایی 1996 ایلینده ۱٤۰ ائو و ۷۵۰ نفریدی. اهالیسی اکینچیلیک و مالدارلیقلا مشغولدورلار.
کندوانین گورملی یئرلریندن هرم شکلینده داشدان یونولموش ائولر ، انبارلار و تووله لردیر، بونلارین سایی ۱۱۷ تیکینتیه یاخین ضنن ائدیلیر. بو هرم شکلینده داشلار وولکان دان تورنمیش عایيق خاصیت لری وار یعنی ائو ایچی حرارتی یای فصلینده سرین و قیشدا ملایم ساخلایر.
کندوانین کوچه لری سو و یاغیش آخینتی نتیجه سینده یارانان زولاقلار دیر. داشلارین جنسی لارها (Larha) و اینمبریست (Inembridt) دن دیرلر کی وولکان ماتریاللاری و پالچیقین قاریشیقیندان توره نیبلر. بو بالاجا تپه لر و هرم لرین اوجالیقی گاهن آتمیش متره کیمی چاتیر. هر هرم ایچنده ایکی دهن دؤرد مرتبه یه جن تیکمک اولار. بو مرتبه لر کیران یا گیران آدلانیر لار.
- – سولطان داغی سهندین زیروسینه یاخین بیر داغ دیر. سولطان داغی سهند و قوچ گؤلؤ داغلاریندان سونرا 3476 متیرلیکده سهند داغلارینین اوجا داغلارینداندی.
- – اوشقايا ایمامزاده سی : اوشقايانين جنوب طرفینده، شهره باخان تای دا اولان تپه نین اوستوده یئرلشیب. گنبزی کرپیچ دن دیر، و دورد طرفینده بالاجا دئشیگلری وار. قاپوسو بیر بالاجا دهلیزه آچیلیر و قبیرلرین باشینا بوردان گئتمک اولار.
قبیرلرین کاناریندا بیر داش یئره سانجیلیب و اون یرلیلر "سانجی داشی" دئیرلر. بوداشین شفا موعجيزه لرینه یئرلیلرین بعضی لری اينانيرلار.
- – پیر حئیدر: بیر مومن قوجانین مزاریدیر کی اوغلو بابا شوکرواللاه ون دا مزاری کناریندا. سوسیان محله سینده واقع اولوب. پیر حئیدرین وفاتی صفرآینین اون ایکی سینده 856 قمری ایلینده اولوب. . تپه نین آشاغاسینداصفالی باغلار وار و خلیل اوف باغی دا اوردادیر. خلیل اوف كی آدی حاج سئيیدريضا اسكویی وقارداشی سئيید حسن ایدی هر حاج خلیل ین اوشاقلاریدیلار. حاج خلیل اوشقايانون "برادران اوشقايایی" دبیرستانینین بانی سی اولوب.
- -الله بنده سی مزاری: اوشقايا شهرینین گونئي دوغوسوندا بیر تپه اوسته یئرلشن مزاردیر. اسکی ده گنبدی واریمیش اما ایندی اوچوب.
- –پایتخت مسجدی : اوشقايانين یوخاری و آشاغا محلله لرین آراسیندا تیکیلیب. كیچیك و آباد دیرکسیز مسجيددیر. دیوارلاری اننی و طاقی محكم چی کرپیج دندیر. مسجدین جنوب طرفیندکی دیواریندا مرمر داشیندان بیر قازما یازی وار. یازينین متنی عربجه دیر: " قال الله تبارك و تعالی ان المساجد الله و لا تدعوا مع الله احداً وفق اله سبحانه و تعالی عبدالملتجی بوفور الطاعه راغمی حاجی عوض بن احمد. بتجدید هذالعماره شریفه المباركه بعد تخریبها. بحمدالله و سبحان و تمت به اهتمامه و جرز ذالك فی شهور سنته احد و سنین بعد الالف من الهجره النبویه" ساغ طرفده «لااله الا الله» «محمد رسول الله» «علی والی الله» سوزلری یازیلیب. بو مسجدی حاجی عوض بن احمد 1061 هجری قمری ایلینده مرمت و تعمیر ادیب.
- - اوشقايا جاميع مسجدی: بو مسجد اوشقايانين اصلی خیابانیندا و بویوک مئیدان دادیر. 2 متیر خیابان یوخاری اولان مسجد آلتی داش دیرکی و 12 بالاجا کرپیج گنبذی وار. بو مسجد صفوی شاهلارین دوره سینده قالمیش معمارلیق نوعونون یاخچی نونه لریندندیر.
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ مرکز آمار ایران
- ↑ ایرانین آمار مرکزی
- ↑ ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ ۳٫۳ ۳٫۴ ۳٫۵ دائرهالمعارف بزرگ اسلامي، اسكو قایناق خطاسی برچسب
نامعتبر؛ نام «CGIE» چندین بار با محتوای متفاوت تعریف شدهاست قایناق خطاسی برچسب
نامعتبر؛ نام «CGIE» چندین بار با محتوای متفاوت تعریف شدهاست
- اینگیلیسجه ویکیپدیا.


text:
قالین صائتلر دئیلیر.اما قالان بئش سسلینی (ا،ۆ، ۉئ) تلفظ ائدرکن دیلین قاباق حصه سی اؤن داماقدا قالیر و سس اینجه چیخیر. بو صائتلره ده اینجه صائتلر دئیلیر.صائتلردن ۆ، ۉ،ٸ کلمه لرینین اساس بیرینجی هجاسیندا و قالان صائتلر سؤزلرین هر یرینده ایشلنه بیلر.دیلیمیزده اولان دوقّوز سسلیدن دؤردونو (آ، ی، ۏ،ۇ) تلفظ اولونارکن دیل آرخا طرفده یوخاری قالخیر و سس قالین چیخیر. بونلارا دیل آرخاسی ویا
دوداقلانان و دوداقلانمایان سسلر (صائتلر)
سسلیرین بعضی سینی تلفظ ائدرکن دوداقلار سانکی گیرده لشیر و ایرلی اوزانیر. بئله سسلیلره دوداقلانان سسلیلر دئیلیر. بونلار (ۆ، ۉ ۏ،ۇ) دن عبارتدیر. قالان بئش سسلینی تلفظ اولونارکن دوداقلار طبیعی حالیندا قالیر و سسین تلفظونده اشتراک ائتمیر. بونلارا دا دوداقلانمایان سسلیلر دئیلیر.
آهنگ قانونو
اصل آذربایجان سؤزلرینده سسلیلرین بیری اگر اینجه دیرسه دیگر سسلیلر ده اینجه اولاجاق. ویا قالیندیرسا قالین اولاجاق. اصل آذربایجان سؤزلرینده هم قالین، هم ده اینجه صائتلرین بیر بیرینی ایزلمسی ممکن دئیل.
سؤزلرده قالین ویا اینجه سسلیلرین بیر جنسدن اولماسینا آهنگ قانونو دئیلیر. مثلا: آتا- اوتاق- قویون- یولداشلیق... سؤزلرینین هامیسیندا سسلیلر قالین تلفظ اولونور. گؤزل- نه نه- گؤزله مک... سؤزلرینده سسلیلرین هامیسی اینجه دیر.
صائتلرین بیر-بیرینیایزلمه سی (توالی قانونو)
اصل آذری سؤزلرینده صائتلرین بیر-بیرینینی ایزلمه سی معین قانونا اساسلانیر. بئله کی بو ترتیبه آردیجیللیق، ویا سسلیلرین بیر-بیرینین دالینجا گلمه سی قانونو و یاخود دا توالی قانونو دئیلیر.
توالی قانونو، یوخاریدا گؤستردییمیز آهنگ قانونونون طبیعی محصولودور. یعنی اگر آذربایجان سؤزلرینین بیرینجی صائتینی بیلسک، آهنگ قانونون یاردیمیله سونراکی هجالاردا گلن صائتلری ده تعیین ائده بیلریک. دئمک آذری کلمه لرینده سؤنرا کی هجالارین سسلیلری بیرینجی هجاداکی سسلییه تابع اولور. بو قانونون مهم بیر جهتی اوندان عبارتدیر کی دوقوز صائتدن اوچو، یعنی (ۆ، ۉ،ٸ ) آذری سؤزلرینین فقط بیرینجی هجاسیندا گلیر و سونراکی هجالاردا تکرار اولونماز.
هجا
سؤزلر حصه- حصه دئییلیر. هر بیر حصه بیر هجادان و هر بیر هجادا بیر صاعت وار. مثلا گل سؤزونده بیر سسلی وار و بیر دفع یه آغیزدان چیخاراق تلفظ اولونور. بونا گؤره ده بیر هجالی سؤزدور. سؤزده نه قدر سسلی اولسا بیر او قدرده هجا اولور.هجالارین سایینا گؤره سؤزلر بیر هجالی، ایکی هجالی، اوچ هجالی، دؤرد هجالی و بئش هجالی و....اولور.
خارجی دیللردن آلینمیش سؤزلرده کی هجالاری نظره آلماساق، آنا دیلیمیزده اساس بئش نوع هجا واردیر. بونلار آشاغیداکیلاردان عبارتدیر:
تام آچیق هجا : سؤزون اولینده گلن و یالنیز بیر سسلیدن عبارت اولان هجالار.مثلا: آ- نا، آ- جی، او- زوم...
آچیق هجا: بیر سسسیز و یا بیر سسلیدن عبارت اولان سؤزون هر یئرینده گله بیلن هجالار.مثلا: با- با، با- جی، خا- لا، بی- بی
قاپالی هجا : بیر سسلیدن و بیرسسسیزدن عبارت اولان هجا. بو هجا سؤزون هر یئرینده گله بیلر. مثلا: آش، ایش، آت
تام قاپالی هجا ایکی سسسیزین آراسیندا بیر سسلیدن عبارت اولان هجالار کی، سؤزون هر یئرینده ایشلنه بیلر. مثلا: باغ، داغ، بال
ایکینجی تام قاپالی هجا: اوج سس سیز و بیرینجی سس سیزدن سونرا گلن بیر سسلیدن عبارت اولان هجادیر کی، سونرا کی اکی سسلیدن بیری مطلق "سونور" تام جنگیلتیلی سس اولمالیدیر.مثلا: دؤرد، دوست..
سونوندا ایکی سس سیزاولان هجالارین بیر سیراسینین اولینده سس سیز اولمور.مثلا: آلت، اۉست
سؤزلرین سون حرفی
آذری سؤزلرینین اکثریتی نئجه ائشیدیلیر او جور ده یازیلیر. مثلا: چاپ، دام، گؤز، ساغ
او کلمه لر کی آخرلری "ق"، "غ" ویا "خ" تلفظ اولور. اگر تک هجالی اولارسا "غ" یا "خ" و اگر ایکی و یا چوخ هجالی اولارسا "ق" شکلینده یازیلار. داها دقیق دئسک تک هجالیلاری ایشیتدییمیز کیمی، چوخ هجالیلاری یالنیز"ق" لا یازماق لازیمدیر.مثلا: چوخ، میخ، اوشاق، قولاق، قاچماق، چاناق
قالین سسلی مصدرلر(فعللر) "ق" و اینجه سسلیلر "ک" ایله قورتارار. مثلا: اوتورماق، یاتماق، گلمک، گؤرمک، گزمک، سئومک.
سؤزلرین سونونداکی "ق" حرفی ایکی سسلی آراسینا دوشسه "غ" حرفینه چئوریلر. :مثلا اوشاق-اوشاغی، دایاق- دایاغی
ایکی و چوخ هجالی سؤزلرین آخرینده کی "ت"حرفی ایکی سسلی آراسینا دوشنده "د" حرفینه چئوریلیر. مثلا: انوت- اونودور، قاچیرت- قاچیردیر. لاکن تک هجالی سؤزلرده "ت"حرفی ایکی سسلی آراسیندا دییشمز قالیر.مثلا: ائت، گئت سؤزلریندن باشقا. گدیر- ائدیر
سؤزلرین آخرینده کی"ک" حرفی ایکی سسلی آراسینا دوشنده "گ-ی" شکلینه دوشوب هم بئله تلفظ اولونار هم ده یازیلیر.مثلا: چؤرک- چؤریی، امک- امهیی=امگی
هر آذری سؤزونون ترکیبینده "ق-خ-غ" سسلریندن بیری اولارسا او سؤزون سسلیلری قالین اولور. مثلا: قیزیل- آغاج- جوخور-اوتاق
هر بیرآدربایجان سؤزونون ترکیبینده "ک- گ" سسلری اولارسا، او سؤزون سسلیلری اینجه اولور. مثلا: پتک، گلین، گؤردوم، گوموش، گرک


text:
بیر نئچه گون اؤنجه تورکییه ده سورعتله قالخاراق, 3.54 لیره ایله ماکسیموما یوکسَله ن دلار قیسا موددت سونرا اوجوزلاشیب.
آخار.آذ خبر وئریر کی, حاضیدا تورکییه ده 1 دللار آرتیق 3.37 لیره یه ائنیب. دللارین بو جور اوجوزلاشماسینا سبب کیمی ایسه تورکییه پرئزیدئنتی رجب طیب اردوغانین خالقا "یاستیغینیزین آلتینداکی دلاری لیره یه دَییشین" دئیه موراجیعت ائتمه سی و لیره نی قورویاجاغینا وعد وئرمه سی, همچینین روسییا, او جومله دن ایران, آذربایجان, چین و ... اؤلکه لره تیجارتی میللی والیوتا ایله آپارماق اوچون موذاکیره لره باشلاماسیدیر.
اردوغانین بو چاغیریشی نین هئچ بیر نتیجه وئرمیه جه یینی پروقنوُزلاشدیران ایقتیصادچیلار دا حاضیردا حئیرتده دیلر. گؤرونن اودور کی, تورکییه خالقی اؤز لیدئرینه اینانیر و خالقین دستک وئردییی لیدئر ده مومکونسوزو مومکون ائده بیلیر.
بو آرادا شیمال قونشوموزدا دللار سون بیر هفته ده اوجوزلاشماقدا دَوام ائدیر. اؤتن هفته 64.14 روبلا قَدر اوجوزلاشان دللار حاضیردا 63.42 روبلدا قرارلاشیب.
ایراندا ایسه نئفتین باهالاشماسی ایله کَسکین دوشن دللار بو گون یئنیدن 39200ریالا (3920تومن) قالخیب. ائکسپئرتلر بونو ایرانین میللی پول واحیدی رییالین آدینی اؤلکه ده داها چوخ ایشله نن تومن آدینا دَییشمه و سونداکی بیر صیفیری پوزما قراری ایله ایضاح ائدیرلر.


text:
ایسرائیل حربی کشفیاتینین کئچمیش رهبری آموس یادلین باش ناظر بینیامین نئتانیاهویا خبردارلیق ائدیب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، ایرانلا الده اولونان نووه راضیلاشماسینی تنقید ائدن یادلین آمئریکا پرزیدنتی دونالد ترامپا تزییق ائدیلمهسینین واجیب اولدوغونو دئییب:
«آنلاشمانین لغوی بین الخالق عالم ده مؤقعلرین دییشمهسینه گتیریب چیخاراجاق. اگر ایرانلا قارشیدورما لابد اولارسا، ترامپی محاربهیه سوروکلدییمیز اوچون هئچ کیم یانیمیزدا اولمایاجاق».
خاطیرلاداق کی، نووه راضیلاشماسی ۱۴ ایول ۲۰۱۵-جی ایلده ایمضالانیب. آمئریکا رهبرلیینین ایرانا قارشی مالییه سانکسییالارینی قالدیرماماسی آنلاشمانین گلجیینی تهلوکهیه آتیب. بونونلا یاناشی، ترامپ نووه راضیلاشماسینی لغو ائدجیی بارهده آچیقلاما وئریب.


text:
کورئیا خالق دئموکراتیک رئسپوبلیکاسی (کخدر) ۲۰۱۸-جی ایله قدر قیطعه لرآراسی باللیستیک راکتی حاضیرلاماغا چالیشیر.
رئپورت خبر وئریر کی، بو بارهده کخدر-این ۲۰۱۶-جی ایلده بؤیوک بریتانییایا قاچمیش دیپلوماتی تخه یون خو "ریونخاپ" آگئنتلیینه بیلدیریب.
"شیمالی کورئیا آمئریکا و کوره یا رئسپوبلیکاسینداکی سئچکیلردن ایستیفاده ائدرک، ۲۰۱۷-جی ایلین سونو - ۲۰۱۸-جی ایلین اولینه قدر قیطعه لرآراسی راکئتلرین یارادیلماسینی باشا چاتدیرماغی و آمئریکایا ضربه وورماغی قارشیسینا مقصد قویوب" – دئیه آگئنتلیک کورئیا خالق دئموکراتیک رئسپوبلیکاسینین لوندونداکی سفیرلیینین کئچمیش موشاویر-دیپلوماتینین فیکیرلریندن سیتات گتیریب.
عینی زاماندا، یانوارین ۱-ده کورئیا خالق دئموکراتیک رئسپوبلیکاسینین لیدری کیم چئن این دا خالقا یئنی ایل مراجعتینده اؤلکهسینین قیطعه لرآراسی باللیستیک راکئتلرین یارادیلماسیندا سونونجو مرحلهیه نایل اولدوغونو آچیق اعلان ائدیب.


text:
۷ اوْکتوبر
۷ اوکتوبر: آمریکادا ایلک دمیریولو خطی؛ ترزا آنا خیریه صاندیقینین یارانماسی.
۱۷۶۸ — جیمز کوک یئنی زلاند آدالارینی کشف ائتمیشدیر.
۱۸۰۶ — کاربون کاغاذی کشف ائدیلمیشدیر.
۱۸۲۶ — آمریکادا ایلک دمیریولو خطی ایستیفادهیه وئریلمیشدیر.
۱۹۵۰ — ترزا آنا خیریه صاندیقی یارادیلمیشدیر.
۱۹۷۰ — ریچارد نیکسون ویتنام موحاریبهسینه سون قویاجاق بئش مادهلیک صولح شرطلرینی آچیقلامیشدیر.
۱۹۹۲ — آذربایجان عالی شوراسی موستقیل موشترکالمنافیع اؤلکهلره داخیل اولماغین علیهینه سس وئرمیشدیر.
۲۰۰۱ — آمریکا افغانیستاندا حربی عملیاتلارا باشلامیشدیر.
۲۰۰۳ — فیلم اوینایان آرنولد شوارتسنقر کالیفورنیانین فرمانداری سئچیلمیشدیر.


text:
جنوبی سودان
جنوبی سودان — آفریقادا دؤولت، باشکندی جوبا شهری. شرقده اتیوپی، جنوبدان کنیا، اوقاندا و کونقو دموکراتیک رئسپوبلیکاسی، غربده مرکزی آفریقا رئسپوبلیکاسی و شیمالدان سودانلا همسرحددیر. سودانین تاریخی اراضیسی. اراضیسی ۶۰۰ مین کوادرات کیلومتر، اهالیسی تقریباً ۶-۱۳ میلیون نفردیر. ۹-۱۵ یانوار ۲۰۱۱-جی ایلده اراضینین گلهجک طالع یی ایله باغلی رفراندوم کئچیریلیب. عموم خالق سسوئرمهسینین گئدیشینده جنوبلولار موستقیل دؤولت یاراتماق مسئلهسینه اکثریتله موثبت موناسیبت بیلدیریبلر. ۹ ایول ۲۰۱۱-جی ایلده سودان رئسپوبلیکاسی طرفیندن موستقیللیگی رسمی تانیناندان سونرا موستقیللیک اعلان ائدیب[۲].
ایچیندهکیلر
تاریخی[دَییشدیر]
سوداندا شیمال-جنوب قارشیدورماسینین تاریخی ۱۹-جو عصردن باشلاییر. ۱۸۹۹-جو ایلده باغلانمیش میصر-بریتانیا موقاویلهسینه اویغون اولاراق اوزون مدت سودانی بو ایکی دؤولت بیرگه ایداره ائتمیشدیر. اصلینده ایسه سودانا بریتانیالیلار نظارت ائدیردیلر. بریتانیا موستملکهچیلری بورادا اؤز مؤقعلرینی مؤحکملتمک اوچون جنوبدا یاشایان خریستیان و آنیمیست آفریقا قبیلهلری ایله شیمالدا یاشایان موسلمان عربلر آراسیندا موناسیبتلری دایم گرگینلشدیریردیلر. ۱۹۵۲-جی ایل میصر اینقیلابیندان سونرا رسمی قاهیره سودان خالقینین اؤز موقددراتینی تعیین ائتمک حقوقونو تانیدی. سونراکی ایللرده سوداندا مجلیس سئچکیلری کئچیریلدی، دؤولت تاسیسات لاری یارادیلدی، میصر و بریتانیا قوشونلاری اؤلکه اراضیسیندن چیخاریلدی. ۱۹۵۶-جی ایل یانوارین ۱-ده سودانین دؤولت موستقیللیگی اعلان ائدیلهن واخت اؤلکهده شیمال-جنوب قارشیدورماسی آرتیق باشلامیشدی. اوزون ایللر داوام ائتمیش سلاحلی موناقیشه ۱۹۷۲-جی ایلده اتیوپینین باشکندی آدیس آباباده سوله موقاویلهسینین باغلانماسی ایله باشا چاتدی. موقاویلهیه اویغون اولاراق، جنوبا داخیلی ایدارئتمه مسئلهلرینده موختاریت وئریلدی. لاکین ۱۹۸۳-جو ایلده یارادیلمیش جنوبی سودان خالق آزادلیق حرکاتی و اونون حربی قانادی اولان سودان خالق آزادلیق اوردوسو مرکزی خارتوم حکومتینین قوهلرینه قارشی حربی عملیاتلاری برپا ائتدی. بونا فورمال سبب کیمی سودان حکومتینین جنوبون اینضیباطی-اراضی بؤلگوسونو دییشدیرمهسی و بورادا شریعت نورمالارینی تطبیق ائتمهسی گؤستریلیردی. قونشو اؤلکهلرین، خصوصیله، اتیوپی و اوقاندانین جنوبلولارا گئنیش دستک وئرمهسی وطنداش محاربهسینی داها دا قیزیشدیریردی. ۲۰ ایلدهن چوخ داوام ائتمیش سلاحلی قارشیدورمانین گئدیشینده طرفلردن هئچ بیری دیگرینه اوستون گله بیلمهدی. ۲۰۰۲-۲۰۰۴-جو ایللرده شیماللا جنوب آراسیندا آپاریلمیش دانیشیقلار ۲۰۰۵-جی ایلین یانواریندا کنیانین باشکندی نایروبیده هرطرفلی سوله سازیشینین ایمضالانماسی ایله نتیجه لندی. بو سند اؤلکهده وطنداش محاربهسینه فورمال اولاراق سون قویدو. حربی عملیاتلارین گئدیشینده ایکی میلیون سودانلی هلاک اولموش، تخمیناً دؤرد میلیون نفر قاچقین دوشموشدور. سازیشین شرطلرینه گؤره، جنوبا آلتی ایل مدتینه گئنیش موختاریت وئریلیر، سونرا ایسه بو اراضینین ایستاتوسو رفراندوما چیخاریلیر. اؤلکهنین پارچالانماسی احتیمالی سیاسی قوهلر آراسیندا قارشیدورمایا سبب اولدو. آنجاق رسمی خارتوم حساب ائدیردی کی، داواملی محاربه شرایطینده جنوبلا بیر یئرده یاشاماقدانسا سوله باغلاییب آیریلماق یاخشیدیر. اونسوز دا شیماللا جنوبو بیرلشدیرهن جهتلر اونلاری آییران جهتلردن چوخ دئییل.
رفراندوم[دَییشدیر]
رفراندومون نتیجهلری ایسه هئچ کیمده شوبهه دوغورمور: جنوبلولار موستقیللییه سس وئرهجکلر و بئلهلیکله، شرقی آفریقادا ایکی موستقیل دؤولت یاراناجاق. لاکین جنوبون آیریلماسی سودانین بوتون پروبلئملرینی آوتوماتیک حل ائتمیر. ایلک نؤوبهده ایکی یئنی موستقیل دؤولتین سرحدلرینین مویینلشدیریلمهسیندن گئدیر. عمومی سرحدین اوزونلوغو تخمیناً ایکی مین کیلومتردیر. بئش سرحد ویلایتینین حدودلاری موباهیسهلیدیر. داها چوخ ناراحاتلیق دوغوران آبیئی بؤلگهسیدیر. سوله سازیشینین شرطلرینه گؤره، بو ویلایتین ایستاتوسو آیریجا کئچیریلهجک رفراندومدا حل ائدیلمهلیدیر. اما شیمال و جنوب الکتوراتین ترکیبی بارهده هله راضیلیغا گله بیلممیشلر. آبیئیده یاشایان دینک قبیلهسی جنوبا قاتیلماغین طرفداریدیر، کؤچری میسسئرییا ایجماسی ایسه شیمالا لویال موناسیبت بسلییر. جنوبی سودان حکومتی میسرییالیلارین اوتوراق اهالی اولمادیغینا گؤره رفراندومدا ایشتیراکینین علیهینه چیخیر، رسمی خارتوم ایسه ویلایتین طالع یینین حل ائدیلمهسینده اونلارین کناردا قالماسینی اینسان حقوقلارینین پوزولماسی کیمی قیمتلندیریر و یولوئریلمز حساب ائدیر. هلهلیک بو مسئله ایله باغلی راضیلاشما الده ائدیلمدییندن رفراندوم تخیره سالینمیشدیر. حاضردا سودانین دؤولت بودجهسینین گلیرلرینین ۶۰ فایزی، جنوبی سودانین گلیرلرینین ایسه ۹۸ فایزی نفتدن قایناقلانیر. ایکی موستقیل دؤولتین سرحدینین هارادان کئچجییندن آسیلی اولاراق، نفت یاتاقلارینین ۸۲-۹۵ فایزی جنوب ویلایتلرینده یئرلشیر. یئگانه ایخراج بورو کمری شیمال ویلایتلریندن کئچهرک قیرمیزی دنیزین ساحلیندهکی پورت سودان لیمانینا چیخیر. سوله سازیشینین شرطلرینه گؤره، رفراندومادک طرفلر نفت گلیرلرینی ۵۰:۵۰ نیسبتینده بؤلوردولر. بوندان سونرا گلیرلرین هامیسی جنوبا چاتاجاق. بونونلا بئله، نفتین بوندان سونرا ترانزیتی، قوهده اولان نفت موقاویلهلرینین طالع یی، هابئله نفت ائمالی زاوودلارینین گلهجک فعالیتی ایله باغلی مسئلهلر نیزاما سالینمالیدیر. سوداندا وضعیتین بو حده گلیب چاتماسیندا "قارا قیزیل" آز رول اوینامامیشدیر. محض نفت یاتاقلاری کشف ائدیلدیکدن سونرا آپاریجی دونیا دؤولتلرینین، ایلک نؤوبهده، آمریکا بیرلشمیش اوستانلری، چین و فرانسهنین اؤلکهیه ماراغی آرتمیشدیر. ۲۰۰۳-جو ایلده سودانین قربینده - دارفور ویلایتینده یئنی موناقیشه اوجاغینین یارانماسی بورادا زنگین نفت احتیاطلارینین آشکارلانماسی ایله بیر واختا دوشموشدور. حاضردا سودانین نفتچیخارما صنایعسینه ان چوخ اینوئستیسییا قویان اؤلکه چیندیر. اؤز نؤوبهسینده دیگر ایری بئینلخالق اویونچولار سودان نفتینه نظارت ائتمک اوچون جد-جهدله موباریزه آپاریرلار.
اهالیسی[دَییشدیر]
جنوبی سودان اهالیسی، موختلیف معلوماتلارا گؤره، ۷،۵-دن [۳] ۱۳ ملن. نفره قدر تشکیل ائدیر. ۲۰۰۸-جی ایلین یئکونلاریندا کئچیریلهن سودان سیاهییاالمایا اساساً جنوب اهالیسی ۸ ۲۶۰ ۴۹۰ نفر تشکیل ائتمیشدی[۴]، لاکین جنوبی سودان حاکمیتی بو نتیجهلری تانیمیر، چونکی خارتومدا یئرلشهن مرکزی ایستاتیستیکا بوروسو رئگیون اوزره اساس معلوماتلاری جنوبی سودانلیلارین اؤز ائمالی و قیمتلندیریلمهسی اوچون اونلارا وئرمکدن ایمتینا ائدیب[۵] جنوبی سودانین اهالیسینین اکثریتی نئقروید ایرقینه عایید ائدیلیر و اننوی آفریقا آنیمیستیک دینلری قبول ائدیبلر یادا خریستیاندیلار. اهالینین اساسینی نیلوتلار (دینکالار، نوئرلر، آزاندئلر، باریلر، شیللوکلار) تشکیل ائدیر[۶]
جنوبی سودانین داخیلی پروبلئملری[دَییشدیر]
جنوبی سودانین آیریلاجاغی تقدیرده نیل چایینین سویونون بؤلوشدورولمهسی مسئلهسی سون درجه موهوم پروبلئم کیمی میدانا چیخاجاق. ۱۹۵۹-جو ایلده ایمزالانمیش میصر-سودان سازیشینه اویغون اولاراق، نیل چایینین ۹۰ فایزیندن بو ایکی دؤولت ایستیفاده ائدیر. جنوبی سودانین بو سازیشی تانیاجاغی شوبهه دوغورور. دیگر طرفدن، نیل چایی هؤوزهسینین اؤلکهلری - اتیوپی، کنیا، بوروندی، کونقو دموکراتیک رئسپوبلیکاسی، رواندا، تانزانیا و اوقاندا چایین سو احتیاطلارینین بؤلوشدورولمهسی حاقیندا مؤوجود راضیلاشمالارا یئنیدن باخیلماسیندا ماراقلیدیر. آرتیق اتیوپی سو کووتالارینین یئنیدن مویینلشدیرمیی تکلیف ائتمیشدیر و اونا آبش دستک وئریر. کووتالارا یئنیدن باخیلماسی میصری پیس وضعیتده قویا بیلر. حاضردا نیل سویونون ایلده ۵۵،۵ میلیارد کوبمتریندن ایستیفاده ائدن میصرین کووتانین آزالدیلاجاغی موباهیسهلی مسئلهدیر. سودانین خاریجی بورجو ۳۸ میلیارد دوللارا چاتیر. شیمال جنوبون بورج یوکونون بیر حیسهسینی اؤز اوزرینه گؤتورمهسینی تکلیف ائدیر. جنوبلولار ایسه بیلدیریرلر کی، شیماللیلار واختیله خاریجدن بو قدر بورج آلاراق جنوبا قارشی آپاردیقلاری محاربهنی مالیلشدیرمیشلر. عینی زاماندا، میللی آکتیولرین و جنوبداکی دؤولت شیرکتلرینه مخصوص املاکین طالع یی مسئلهسی ده جدی پروبلئمدیر. شیماللا جنوب میللی والیوتا، وطنداشلیق، تهلوکهسیزلیک، ایندیدک باغلانمیش بئینلخالق موقاویلهلر و دیگر مسئلهلری حل ائتملیدیرلر. سودانین رفراندومدان سونراکی وضعیتی ائله ایندیدن ناراحاتلیق دوغورور. گلهجک پروسئسلرین روان گئدجیینه زمانت وئرمک چوخ چتیندیر. زوراکیلیغین یئنیدن باش قالدیراجاغینی استثنا ائدیلمیر. سودانین پروبلئملری تکجه جنوبلا بیتمیر. اؤلکهنین مرکزینده و شرقینده سئپاراتچیلیق مئییللری اؤزونو گؤستریر. ان بؤیوک پروبلئم ایسه دارفوردور. بو ویلایتده موسلمان عربلرله موسلمان قئیری-عربلر آراسیندا موناقیشه ان گرگین حده چاتمیشدیر. بیر طرفدن ده آمریکا بیرلشمیش اوستانلری و آوروپا سودان رهبرلیینی دایم تضییق آلتیندا ساخلاییر. بئینلخالق جینایت محکمهسی سودان پرئزیدئنتی عمر حسن بشیری دارفوردا حربی جینایتلر تؤرتمکده اتهام ائدرک اونون هبسینه اوردئر وئرمیشدیر. آمریکا بیرلشمیش اوستانلری جنوبدا رفراندوم کئچیریلدیکدن سونرا سودانا قارشی تطبیق ائتدیی سانکسییالاری لغو ائتمیی و اؤلکهنین دونیا ایقتصادی سیستئمینه قاییدیشینا یاردیمچی اولاجاغینی بیان ائدیر. گلهجک موستقیل جنوبی سودانین داخیلینده ده خئیلی پروبلئملر ییغیلیب قالمیشدیر. یاراناجاق یئنی دؤولتین ده پارچالانماق احتیمالی واردیر. بورانین اهالیسی موختلیف دیللرده دانیشان قبیلهلردن عبارتدیر. اینگیلیس دیلی رسمی دیل اعلان ائدیلسه ده، اهالی بو دیلی بیلمیر. زنگین نفت احتیاطلاری اهالینین معین طبقهلرینین یاخشی یاشاماسینی تعمین ائتسه ده، بوتؤولوکده جنوبدا یوخسوللوق پروبلئمینی حل ائتمیر.
گلهجکده سودان—جنوبی سودان موناسیبتلری[دَییشدیر]
شیماللا جنوب آراسیندا دا وضعیتین یئنیدن گرگینلشمهسی احتیمالی هله آرادان قالخماییب. سودان حکومتی رفراندومون نتیجهلرینی تانیاجاغینی دفعهلرله ان یوکسک سوییهده بیان ائتمیشدیر. سودان پرئزیدئنتی عمر حسن بشیر بیلدیرمیشدیر کی، آبیئی ویلایتینین ایستاتوسونون بیرطرفلی قایدادا مویینلشدیریلمهسی حربی عملیاتلارین برپاسی ایله نتیجلنر. بو ایسه موناقیشهنی تنزیملهمک اوچون ایندیدک گؤستریلمیش سیلرین اوستوندن ختت چکه بیلر. [۷]
== ایستینادلار ==
- ↑ http://news.rambler.ru/10981125/
- ↑ PocБизHecKoHcaлTиHr: ЮжHый CyдaH oфициaлbHo cTaл HeзaBиcиMыM rocyдapcTBoM، ۹ июля ۲۰۱۱ roдa
- ↑ UNFPA Southern SUDAN.
- ↑ Sudan census committee say population is at 39.
- ↑ Discontent over Sudan census.
- ↑ Sudan: One country or two?.
- ↑ http://www.azerbaijan-news.az/index.php?Lng=aze&year=2011&Pid=12050


text:
روسیه کمونیستلری و آلمان نازیستلری لهیستان اوزره بیر بیرلری ایله آنلاشدیقدان سونرا 1939-اونجو ایلین سئپتامبر آیی نین بیرینده آلمان قوشونلاری قوزئی و گونئیدن لهستان تورپاقلارینا قوشاق (گاز انبری) آتاراق آغیر تئکنیک ایله یاشاییش یئرلرینه سالدیرماغا و هجوما کئچرکن باش شهر ساییلان ورشو شهرینه دوغرو ایلریلمگه باشلامیش. آلمان اوردو بیرلیکلری لهیستان اوردوسونو اوکتوبر آیی نین آلتیسیندا یوخلوغا اوغراتماغا چالیشاراق اونو یئنیلگه یه اوغراتمیشلار.[i] روسیه کمونیستلری و آلمان نازیست حکومتلری آراسیندا قبول اولونموش گیزلی آنلاشماغا (ایستالین- هیتلر آنلاشماسینا)اساساً قیزیل اوردو سئپتامبر آیی نین اون یئدیسینده لهستانین گونچیخان بؤلگه لرینی ایشغال ائتمیش.[ii] 1939- اونجو ایلین سئپتامبر آیی نین ییرمی سکیزینده آلمان نازیست دؤلتی نین خاریجی ایشلر باشقانی Joachim von Ribbentrop موسکووایا گئده رک روسیه سؤیئتی و آلمان حکومتی آراسیندا سرحد دوستلوق آنلاشماسینا قول چکیلمیش.[iii]
اوسته آدی کئچن دوستلوق آنلاشماسینا داها بیر گیزلی آنلاشما آرتیریلمیش. بو آنلاشماغا اساساً قیزیل اوردو اولدوغو یئریندن گونچیخانا ساری (طرف) Bug چایی قیراقلارینا گئری اوتورموش و آلمان ایسه لیتوانی مملکتی نی روسیه بولشویک حاکیمیتی نین آیریلماز ترکیبی کیمی قبول ائتمیش[iv].
بو آنلاشمالارا روسیه بولشویک و آلمان نازیست حکومتلری بیر داها ایضاحات اکله یه رک بیر بیرلرینه قارشین ساواشمایاجاقلارینی، هر اولاسی بیر ساواشدا فرانسه و انگلستان دؤلتلرینی مسئول گؤره جکلرینی وورقولامیشلار.[v]
بئله لیکله آلمان قوشونلاری ایشغال ائتمیش لهستان بؤلگه لری نین یاریسینی Reichsgaue "Danzig-Westpreußen" و "Wartheland" آدی آلتیندا آلمان تورپاقلارینا باغلایاراق آیری یاریسینی ایسه Hans Frank باشچیلیغی آلتیندا بیر ایشغالچی رئژیم کیمی اداره ائتدیرمیش.[vi] گئچن یازیدا روسیه کمونیستلری و آلمان نازیستلری آراسیندا اولان آنلاشماغا اساساً آوروپانین بو ایکی سؤمورگه چی و توتالیتر دؤلتلر آراسیندا بؤلونه جگی اوزره ایضاحات وئریلمیش.[vii] بو یازیدا ایسه آلمان نازیست حؤکومتی روسیه کمونیستلری نین رضایتینی آلدیقدان سونرا غرب آوروپانی تک اله کئچیره جگی و سونرا روسیه بولشویک حاکیمیتینی ده سیرادان چیخارما چاباسینا قاپیلماسی اوزره بیلگی وئرمگه چالیشاجاییق.
آلمان قوشونلاری لهستانین گونباتان بؤلگه لرینی ایشغال ائتدیکدن ایکی گون سونرا فرانسه و انگلیس قوشونلاری آلمان دؤلتی نین بو داورانیشی ایله راضیلاشمادیقلارینی و اونا سؤز ده ساواش آچمالارینا باخمایاراق اونلار آلمان دؤلت قوشونلارینی حددن آرتیق گوجلو سایدیقلاری اوچون آلمان دؤلتی علیهینه سالدیرماغا و هجوما کئچمکدن ساغینمیش و چکینمیشلر. فرانسه دؤلتی ایسه آلمان قوشونلاری طرفیندن هر اولاسی بیر سالدیریم و هجومو نظره آلاراق فرانسه مملکتی نین ائتنیک آلمانElsass و Lothringen بؤلگه لرینده اؤزو اوچون Maginot-Linie دئیه بیر ساوینما خطی اولوشدورماغا باشلامیش. فرانسه حاکیمیتی اوردوسوندان 20 تومنلیک یاراقلی و آغیر تئنیکلی نیظامینی بو ایش ایله مشغول ائده رک 1940- اینجی ایلین مای آیینا دک اونلاری ساواش دوروموندا ساخلامیش. بونلارین یانی سیرا پاریس و انگلستان دؤلتلری آلمان دؤلتی نی اقتیصادی تحریم ایله ده گئری اوتورتماغا چالیشمیشلار. انگلیس دؤلتی، اؤز دنیز قوتلرینه بویوروق وئره رک آلمانیانین قوزئینده اولان Nordsee دنیزی یولو ایله طرفسیز دؤلتلرین آلمانلار ایله تیجارت ایلیشگیلری نی اؤنلمگه چالیشمیش.[viii] بو تحریملر بیر اؤلچو ده آلمان دؤلتی نی سینسیتمسینه باخمایاراق 1940- اینجی ایل آلمان قوشونلاری قوزئی و گونباتان آوروپایا سالدیرماغا و نوروئژین دنیز قیراقلارینی اله کئچیرمگه باشلامیش. آلمان قوشونلاری نوروئژ- آلمان آراسیندا گل گئت یوللارینی گوونجه آلتیندا توتماق اوچون دانمارک مملکتینه سالدیرار سالدیرماز قوشون گوجو آچیسیندان دوشوک اولان دانمارک حکومتی تسلیم اولماق مجبوریتینده قالارکن نوروئژه قاچمیش (ائو یوواسیندان روسیه بولشویک و آلمان نازیست باسقینینا اوغرامیش و قاچقین دوشموش) لهستانلیلار، فرانسه و انگلیستان طرفیندن حیمایت اولونموش نوروئژین 6 تومنلیک قوشونلاری ایله ایکی آی آلمان قوشونلاری قارشیسیندا دوروش گتیره بیلمیشلر. فرانسه و اینگیلیس دؤلتی نین حیمایتی نی نوروئژ دؤلتیندن کسدیرمک اوچون آلمان قوشونلاری فرانسه و انگلیستانا دا سالدیریم (هوجوم) دوزنله یه رک 1940- ینجی ایلین یونی آیی نین اونوندا نوروئژی ده ایشغال ائده رک Josef Terboven آدلی بیریسینی بیر ایشغالچی رئژیم دئیه ایش اوستونه گتیرمیش. اوچ تومنلیک آلمان قوشون بیرلیکلری Erich von Manstein باشچیلیغی ایله مای آیی نین اونوندا "Sichelschnitt" سالدیریسی آدی آلتیندا فرانسه تورپاقلارینا سالدیرماغا باشلامیش. آلمان اوردوسو طرفسیز قالمیش هلند، بئلژیک و لوقزامبورگ مملکتلرینه فرانسه و انگلیستان دؤلتلری اورالارا گوج یئریدر دئیه B تومنی نی او بؤلگه لره یئریتمگه باشلامیش. آلمان اوردوسونون A بیرلیکلری قارشیلارینداکی یوللار اورمانلیق و چتین اولدوغو اوچون 10 گون ایچریسینده فرانسه نین قوزئی گونچیخانیندا اولان Somme Fonsommes چایینا چاتابیلمیش. بو آرادا مای آیی نین ییرمی سکیزینده بئلژیک اوردوسو آلمان قوشونلارینا تسلیم اولموش. هلند ایسه آلمان هاوا گوجلری نین سالدیریسینا اوغرادیغی و Rotterdam بوغومو (سد) بومبالاندیغی اوچون مای آیی نین اون بئشینده اؤزونو تسلیم ائتمیش. آلمان بیرلیکلری فرانسه علیهینه ایکینجی سالدیریم و هوجوملارینی یونی آیی نین بئشینده باشلایاراق نئچه یؤندن سوخولماقلا فرانسه نین گونئی و گونئی-گونچیخان بؤلگه لرینده ایلریلمگه باشلامیش. آلمان اوردوسونون B بیرلیکلری یونی آیی نین دوقوزوندا فرانسه نین گونئی گونچیخان بؤلگه لرینی اله کئچیرمیش. 5 گون بو ایلریلییشدن سونرا فرانسه حکومتی Paul Reynaud باشچیلیغی ایله Bordeaux شهرینه گئری اوتوردوقدان سونرا آلمان اوردو بیرلیکلری ساواشسیز فرانسه نین پاریس شهرینی اله کئچیرمیش. ایسویچره (سوئیس) یه یؤنلمیش آلمان تانک بیرلیکلری فرانسه لیلرین Maginot-Linie دئیه Elsaß-Lothringen بؤلگه سینده فرانسه لیلر طرفیندن اولوشدورموش ساوینما خطینی و آلمان اوردوسونون C بیرلیکلری ایسه فرانسه لیلرین Oberrhein-داکی ساوینما خطلرینی یاراراق فرانسه اوردوسونون بؤیوک بیرلیکلرینی قوشاتما آلتیما آلمیشلار. فرانسه دؤلت باشچیسی Henri Philippe Pétain دورومو چیخیلماز گؤره رک 1940 – اینجی ایلین یونی آیی نین اون یئدیسینده آلمان مقاملارینا آتیشکس ائتمک اوچون باش وورموش. بو باش وورمادان بئش گون سونرا Compiègne اورمانلاریندا فرانسه تورپاقلاری نین بئشدن اوچ بؤلومو و اؤنملی صنعتلیک شهرلری آلمان ایشغالیندا قالماق شرطی ایله آلمان و فرانسه حکومتلری آراسیندا آتیشکس آنلاشماسی ایمضالانمیش. فرانسه نین گونئیده کی ایشغال اولمامیش بؤلگه لری ایسه Vichy شهریندن اداره اولونماغا باشلارکن Charles de Gaulle لندن شهرینده فرانسه نین سورگونده قورولموش حکومتینی دونیایا بیلدیرمیش. فرانسه حکومتی نین گؤزلنیلمه دن یئنیلمه سی آلمان نازیست حاکیمیت داییره لرینی باشدا آدولف هیتلر اولماقلا داها دا خالق آراسیندا سئویلمگه یول آچمیش و آلمان دؤلتی بوتون آوروپایا اؤز هئژمونیسینی یوکله یه بیلر گؤرونمگه باشلامیش. بئله لیکله 1940- اینجی ایلین سئپتامبر آیی نین ییرمی یئدیسینده آلمان نازیست حکومتی گله جک پلانلارینی حیاتا کئچیرمک و دونیادا یاییلماجی خاریجی سیاست اویقولاماق اوچون ایتالیا، ژاپون حکومتلری ایله قارشیلیقلی دایانیشما آنلاشماسینا قول چکمیش. آلمان نازیست حکومتی فرانسه نی دیزه چؤکدوردوکدن سونرا انگیلیستان علیهینه ساواش آچماغا باشلامیش. آلمانین هاوا گوجلری 1940- اینجی ایلین آقوست آیی نین اون اوچونده انگلیستانین هاوا گوجلری نی و نیظامی صنایع سینی بومبالاغا جان آتماسینا باخمایاراق ایلین سونلاریندا آغیر یئنیلگه یه اوغرایاراق باشاریسیز قالمیش. آلمان حکومتی ایتالیا و ژاپون ایله دایانیشما آنلاشماسینا قول چکدیکدن سونرا اوزه قالاراق ایتالیا حاکیمیت باشچیسی Benito Mussolini نین ایسته گینه اساساً آفریکادا ایتالیا گوجلری نی اینگیلتره گوجلری قارشیسیندا قوللاسا (حمایت ائتسه) دا، اونلار اینگلیسلر قارشیسیندا باشاریسیز قالمیشلار. بالکاندا ایتالیا قوشونلارینی اینگیلتره گوجلری قارشیسیندا آلمان اوردوسو ساوینارکن بیله گئنه ده اؤز متحدلری ایله دوزگون داورانمامیش. آلمان ناسیونال سوسیالیست ایشچی پارتیسی باشقانی آدولف هیتلر 1924- اینجی ایل یازدیغی "Mein Kampf" آدلی کتابیندا آلمانلار اوچون یاشاییش یئری "Lebensraums" مقوله سینی 1940- اینجی ایلی نین گوزونده (پاییزیندا) روسیه ائمپئراتورلوغونو یوخ ائتمک ایله حیاتا کئچیرمک اولار قناعتینه گلمه سینه باخمایاراق بو دوشونجه آلمان نازیست حاکیمیتینده 1941- اینجی ایل آغیرلیق قازانماغا باشلامیش. آلمان اوردوسو ایتالیا گوجلرینی بالکاندا اینگیلتره گوجلری قارشیسندا ساوینماق باهاناسی ایله 1941- اینجی ایلین آپریل آیی نین آلتیسیندا یونان و یوقوسلاوی تورپاقلارینا سالدیری دوزنلمیش. بئله لیکله ده یوقوسلاوی قوشونلاری آپریل آیی نین اون یئدیسینده تسلیم اولموش. یونان قوشونلار باشچیسی ایسه آلمانلار قارشیسیندا 1941- اینجی ایلین آپریل آیی نین ییرمی بیرینده ساواشدان یایینماقلا مای آیی نین آرالاریندا بوتون یونان قورولوقلاری و یونی آیی نین باشلانقیجیندا ایسه آق دنیزده یئر آلان Kreta آداسی آلمان گوجلری ایشغالینا کئچمیش. بو سالدیریلارین هامیسی روسیه ائمپئراتورلوغونو اله کئچیرمک اوچون اورتادا اولان مانعلری آرادان قالدیرماق ماهیتی داشیمیش. باشقا یاندان روسیه بولشویکلری ده تمامیتچی ایدئولوژی اساسیندا سیاست یئریتدیکلری اوچون 1937- اینجی ایلدن باشلایاراق روسیه ائمپئراتورلوغونداکی مخالفلره گؤز داغی وئرمک و قانلی تمیزلملره آل آتماقلا ضعیفلمیش گؤرونورموش. بو مسئله آلمان نازیستلرینی روسیه ائمپئراتورلوغونو یوخ ائتمک اوچون داها دا ال وئریشلی زامان دئیه شیرنیکدیریرمیش. 1941- اینجی ایلین یونی آیی نین ییرمی ایکیسینده آلمان اوردوسو و متحدلری طرفیندن روسیه ائمپئراتورلوغونا باشلامیش هوجوم و ایلک آیلاردا باشاریقلی اولاجاغی ایزلنیمینی یانسیتمیش. او زامان وئریلدیگی خبرلره گؤره روسیه ائمپئراتورولوغونون هاوا قووتلری بیر نئچه گون ایچینده یاراماز دوروما دوشموش. بئله لیکله ساواشین ایلک هفته لرینده یوزمینلر قیزیل اوردو عضولری آلمان گوجلری نین ایسارتینه کئچمیش. یایین سونلاریندا بالتیکلر و اوکرایین مملکتلری نین بؤیوک بؤلومو و آغ روسیه بوتونلوک ایله آلمان گوجلری طرفیندن ایشغال اولونموش. اوکرایینلیلر مملکتلرینی روسیه طرفیندن ایشغال اولموش بیلدیکلری اوچون ایلک اولاراق آلمان گوجلرینی بیر قورتاریجی کیمی قلمه آلمیشلار. بو یاناشمالارا باخمایاراق آلمان نازیستلری ایشغال ائتدیکلری بؤلگه لرده یهودیلری اؤلدورمک و کمونیستلری تئرور ائتمک و باشقالارینی ایسه اجیر ائتمگه باشلارکن خالق ایجتماعیتینده آلمانلار اوزره نظر دگیشمگه باشلامیش.[ix] آلمان قوشونلاری روسیه ائمپئراتورلوغونون بیر بؤلومونو ایشغال ائتدیکدن سونرا، خالق قانینی تؤکدورمکله مشغول اولان یوزئف ایستالین 1941- اینجی ایلین یونی آیی نین ییرمی ایکیسینده آلمان اوردوسو علیهینه خالق ساواشی دوزنلمگی تکلیف ائتمیش. ایستالین نین بو تکلیفینه باخمایاراق آلمانلار طرفیندن ایشغال اولونموش اهالی نین بیر چوخو او جومله دن بالتیک و اوکراینالیلار آلمان قوشونلارینا بؤیوک رغبت ایله یاناشمیش و اونلاری بیر قورتولوشچو کیمی قلمه آلمیشلار.[x] آلمان ایشغالچیلاری یئرلی انسانلاری اجیر ائتمک و ایستعمار مقوله سینی حیاتا کئچیرمگه باشلادیقدان سونرا 1942- اینجی ایلین یاز آیلاریندان باشلایاراق آلمانلارا قارشین نیفرت آرتماغا و پارتیزان حرکتی جانلانماغا باشلامیش.[xi] آلمان اوردوسونون گونئی قانادی قیریم آداسی و باکی نفتینی آماج ائدرکن اوردونون قوزئی قانادی Nordsee یاخالارینی ایشغال ائده رک Leningrad شهرینی 900 گون قوشاتما آلتیندا ساخلاراق 100 مینلر انسانین اؤلومونه یول آچمیش. 1941- اینجی ایلی، اوکتوبر آیی نین ایکیسینده آلمان قوشونلاری نین موسکووا شهرینه سالدیریسی باشلامیش. قیزیل اوردو 1941- اینجی ایلین دئسامبر آیی نین بئشینده Kalinin جبهه سینده (150 کیلومتر موسکو شهری نین قوزئینده) آلمان سالدیریلارینا جاواب وئرمگه باشلامیش. زامان کئچیدی ایله روسیه نین قیشینا حاضیرلیق گؤرمه میش آلمان قوشونلاری بعضی جبهه لرده 200 کیلومتر گئری اوتورماق زوروندا قالمیش. موسکو شهری ایشغال ائتمه سی نین باشاریسیز اولماسینی هیتلر آلمان ژئنراللاری نین بوینونا آتاراق Walther von Brauchitsch آدلی اوردو باشچیسینی وظیفه دن اوزاقلاداراق 1941- اینجی ایلیلین دئسامبر آیی نین اورتالاریندا اؤزو آلمان اوردوسونون باشچیلیغینی اوستلنمیش.[xii]
ژاپون آمریکا بیرلشمیش شتاتلاری نین Pearl Harbour آدلی ساویناجاقلارینا (قرارگاه دفاعی) سالدیرماغا باشلارکن هیتلر ده 1941- اینجی ایلین دئسامبر آیی نین اون بیرینده آمریکا بیرلشمیش شتاتلارینا ساواش اعلان ائتمیش.[xiii] هیتلرین بو یاناشماسی ایله گوجلو آمریکا بیرلشمیش شتاتلاری دا روسیه و آلمان ساواشینا قاتیلمیش. بئله لیکله ده آوروپاداکی ساواش دونیا بویوتوندا یئر آلاراق ایکینجی دونیا ساواشی دئیه قلمه آلینمیش. آمریکا بیرلشمیش شتاتلاری نین آوروپادا اؤزونه آیاق یئری آچماسی آلمان نازیست حاکیمیتی نین چؤکوشونه یول آچارکن تمامیتچی روسیه کمونیستلیک ایدئولوژیسینی ده ایلک اولاراق متفق دئیه بیر اؤلچوده یوموشاتمیش. بئله لیکله روسیه کمونیستلیک یاییلماجیلیغی روسیه سؤیئتلیگی ایچینه قاپاناراق اؤز سیناغینی یئرلی خالقلارا وئره رک اوراداکی خالقلار الی ایله تاریخین چؤبلوگونه آتیلمیش.
[i] Deutsches Historisches Museum, Der deutsch-sowjetische Nichtangriffs-Vertrag: http://www.dhm.de/sammlungen/zendok/hitler-stalin-pakt/Zupro.html
[ii] ایشیق سؤنمز، روسیه کمونیستلری ایله آلمان فاشیستلری نین ایستعمارچی و تاریخی آنلاشمالاری: http://www.isiqsonmaz.com/Seite58.htm
[iii] Deutsches Historisches Museum, Deutsch-sowjetischer Grenz- und Freundschaftsvertrag vom 28. September 1939: http://www.dhm.de/sammlungen/zendok/hitler-stalin-pakt/GrenzFr.htm
[iv] Deutsches Historisches Museum, Geheimes Zusatzprotokoll zum deutsch-sowjetischen Grenz- und Freundschaftsvertrag vom 28. September 1939: http://www.dhm.de/sammlungen/zendok/hitler-stalin-pakt/Zupro2.htm
[v] Deutsches Historisches Museum, Gemeinsame Erklärung der deutschen und sowjetischen Regierungen zur Kriegsschuldfrage vom 23. September 1939: http://www.dhm.de/sammlungen/zendok/hitler-stalin-pakt/erklrung.htm
[vi] Deutsches Historisches Museum, Der Kriegsverlauf 1939: http://www.dhm.de/lemo/html/wk2/kriegsverlauf/index.html
[vii] ایشیق سؤنمز، روسیه کمونیستلری ایله آلمان فاشیستلری نین ایستعمارچی و تاریخی آنلاشمالاری: http://www.isiqsonmaz.com/Seite58.htm
[viii] Deutsches Historisches Museum, Der Kriegsverlauf 1939: http://www.dhm.de/lemo/html/wk2/kriegsverlauf/index.html
[ix] Deutsches Historisches Museum, Der Kriegsverlauf 1941: http://www.dhm.de/lemo/html/wk2/kriegsverlauf/index.html
[x] Deutsches Historisches Museum, Partisanenkrieg an der Ostfront: http://www.dhm.de/lemo/html/wk2/kriegsverlauf/partisanenost/index.html
[xi] Deutsches Historisches Museum, Partisanenkrieg an der Ostfront.
[xii] Deutsches Historisches Museum, Winterschlacht 1941/42: http://www.dhm.de/lemo/html/wk2/kriegsverlauf/winter41/index.html
[xiii] ژاپون دنیز قووتلری نین Pear Harbor (O’ahu, Hawaii)-ده آمریکا بیرلشمیش شتاتلاری نین پاسیفیک دنیز قووتلرینه 1941- اینجی ایلی دئسامبر آیی نین یئدیسینده سالدیرماسی ایله آمریکا بیرلشمیش شتاتلاری دا ایکینجی دونیا ساواشی دئییلن ساواشین ایچینه سوروکلنمیش. آمریکانین بو ساواشا قاتیلماسی روسیه و آلمان ساواشی نین دؤنوش نقطه سی اولموش. آمریکا بیرلشمیش شتاتلاری نین ساواشا قاتیلماسی و اینگیلتره نین بیر متفقی کیمی قلمه آلینماسی ایله ژاپون گونئی گونچیخان آسیاداکی اینگیلیستان و هلند مستعمره لیکلرینی ده آتیشا توتاراق بو ساواشین داها دا دونیا بویوتوندا عمل ائتدیگینه باهانه یاراتدی.
ایشیق سؤنمز 20.02.2009
2013-03-01 12:31:42
کلیشهها و پیشداوریها نسبت به جنبشهای ملی-مدنی: موانع دستيابى به يك پلوراليسم متوازن در ایران علیرضا قولونجو
رشته دانشگاهی زبان و ادبیات ترکی؛ مبهم و مخدوش دومان رادمهر
ابوبکر بغداديٍ فاجعه مونيخ یاشار گولشن
دوشونجه شیوه یه یؤنه لیک یوخسا یانلیش آنلاییشلار! یاشار گولشن
قوميتگرائي افراطي فارسي و مراسم کتابسوزي ٢٦ آذر سال ١٣٢٥ در آزربايجان مئهران باهارلي
فتيله شبکه دو تلويزيون دولتي جمهوري اسلامي برنامه ای برای تباهی اذهان کودکان یاشار گولشن
نکاتی در مورد برنامه صفحه دو بی بی سی- نتایج انتخابات ترکیه علیرضا قولونجو
مصاحبه با غلامحسین ساعدی مصاحبه کننده، ضیاء صدقی-آوریل 1984
قدرالسهم به روایت اکبر اعلمی یاشار گولشن
به نام اویغورها! روزبه سعادتی
کلاشنیکفها هرگز شکوفه نمی دهند علیرضا قولونجو
پایههای لرزان "بنیاد فرهنگ، ادب و هنر آذربایجان" محمدرضا هیئت
کارت قرمز بر علیه نژادپرستی سیستماتیک موجود بر علیه ترک ها در ایران اومود مهدیان
دفتري به عنوان فرهنگ استان آذربايجان بجای فرهنگستان زبان ترکی! یاشار گولشن
زبان ترکی بعنوان یکی از زبانهای رسمی مجلس نمایندگان شورای اروپا تعیین شد
تدارک برای گردن زنی ناصر مرقاتی
اعتراض زنان ترک به حضور حسن روحانی با مچ بندهای سرخ، علامت بوزقورد و نشان پیروزی
ماهی سیاه کوچولوی صمد بهرنگی در لیست ده کتاب برتر متتقد روزنامه گاردین
شرایطی که توافق لوزان را تحمیل کرد یونس شاملی
حمله عوامل حکومت ايران به ترک های هوادار تیم والیبال اورمیه در تهران
هجوم مامورين انتظامي به عرب هاي اهواز
در آسيب شناسى حركت ملى آذربايجان - بخش ١ و ٢ معصومه قربانى
دولت روحانی با موضع گيري هاي يونسي بدنبال چه هدفي است؟ یاشار گولشن
قضیۀ سلماس، حکیم توس و اساتید سعید یوسف
افسانه خواهری جهانی به سبک ایرانی - بی سوادی و فقر دو عامل کلیدی در تداوم نقض حقوق زنان عذرا آذری
تورک! سن سؤمورگهدن/ایستیعماردان قورتولماق اوچون نه ائدیرسن؟ علیرضا قولونجو
سولئیماناوغلو ایله سؤیلهشی آنلام درگیسی، ایکینجی سایی، شوبات 2017
نه ائتمه مه لی ییک! ؟ دومان رادمهر
آخساق قایدالار ایواز طاها
بیزیم عزیز نسین س. حاتملوی
گونئیده 300 تورک فعال اویغورلارا دستک بیاناتی ایمضالاییب
تورکمن گمیچی گونئیلی فعاللاری 13 ایل حبسه محکوم ائدن حؤکمدەکی تضادلار حاقدا دانیشیر
کریم عسگری: گونئی تشکیلاتلاری تورکیەده HDP-نین فعالییتینی اؤرنک آلا بیلر
ماحمودعلی چؤهرەقانلی: تبریزدەکی گئدیشات نورمال دئییل
ستار سایین قالا: او دؤنم چوخ اؤزل بیر دؤنم ایدی
اکبر ابولزاده: تراختور قهرمان اولسایدی، ایراندا یاشایان تورکلر اؤزونە-اینام قازاناردی
آل بو سنه قير ميزى اسماعیل جمیلی
ایرانلی آیدینلارین ائتنیک حاقلارینا یؤنهلیک یاخلاشیمی دهییشمکدهدیر می؟ یوردنئت'ین توغرول آتابای ایله سؤیلهشیسی
محمد رضا لوایی: گونئیلیلر اوچون مای حادیثەلری بیر باشلانغیج نؤقطەسیدیر
مهسا مئهدیلی: اؤیرنجی قادینلار مای قییامیندا بؤیوک رول اوینادیلار
یاشاسین یاشاسین قهرمان تبریز اسماعیل جمیلی
ائلچین حاتمی: اقتصادی وضعییت خوصوصیله قئیری-فارس بؤلگەلرده چوخ آغیردیر
İranlı aydınların etnik haqlarına yönəlik yaxlaşımı dəyişir mi? (Toğrul Atabay ilə söyləşi)
علیرضا اردبیلی: ایرانداکی ایرقچیلیک عربلر و تورکلری بیر-بیرینه یاخینلاشدیریب
یاشار اسدی ایراندا میتینق کئچیرن اون مینلرله موعلیمین طلبلری حاقدا دانیشیر
یاشار حیدری آوروپادا یاشایان گونئیلی موهاجیرلرین دوروموندان دانیشیر
دومان رادمئهر: ایراندا آنتی-عرب احوال-روحییەسی حؤکومتین بؤلگەده یوروتدویو سییاسته خیدمت ائدیر
اوغوز تورک ایران-قرب راضیلاشماسی، سانکسییالار و اونلارین قئیری-فارس آزلیقلارا تاثیری حاقدا دانیشیر
حمید منافی: علیرضا فرشی ائوین زیندانیندادیر، وکیلی ایله گؤروشه بیلمیر
محمد احمدیزاده: صفویلر دؤنەمی موسیقی تاریخیمیزین قیریلما نؤقطەسیدیر
نهکیوارین هر گونو بایرام اولسون! وکتور جئری
31-03-2015 ایران-ایسوئچ اویونوندان بیر راپورت
محمد رضا هیئت: تورکجەنی یوخ ائتمەیه چالیشان سیستئم تورک دیل قورومو آچدیرماز
اوختای آلپ تورک: نه ”پئرشین” نه ده ”ایرانیان” - بو آدلار بیزی تمثیل ائتمیر
یونس شاملی سلماس دا هئیکل اولایی و گونئیین شهر شورالاری حاقدا دانیشیر


text:
قدیم روم
قدیم روم - اوّلجه شهر-دؤولت، سوْنرالار (میلاددان اؤنجه ۳-جو عصرین سوْنوندان) آوروپانین غرب و جنوب-شرق حیصّه لرینین، کیچیک آسیانین، شیمالی آفریقا ساحلینین، سوریه و فلسطینین داخیل اوْلدوغو دؤولت. روایته گؤره، روم شهری میلاددان اؤنجه ۷۵۴/۷۵۳ ایلده انیین واریثلری رومول و رم طرفیندن سالینمیشدیر. رومانین تاریخی قدیمی اوْلاراق اۆچ دؤوره بؤلونور: چارلیق ( ۷۵۴/۷۵۳-میلاددان اؤنجه ۵۱۰/۵۰۹)، جومهوریتی (میلاددان اؤنجه ۵۱۰/۵۰۹-میلاددان اؤنجه ۳۰ و یا ۲۷)، ایمپراتورلوغو و یا پرینسیپات دؤورو (میلاددان اؤنجه ۳۰ و یا ۲۷-چاغمیزین ۱۹۳ ایلی) و دومینات. روم دؤولتینین تاریخینده اوْردو بؤیوک روْل اوْینامیشدیر. روملیلار اوّلکی قولدارلیق دؤولتلرینه نیسبتاً داها مۆکمّل، نظامی اوْردو یارادا بیلمیشدیلر. اوْنون اساس قوهسی کوقورتا و مانیپولالارا بؤلونموش لگیوندان عبارت اوْلان پیادا ایدی. سوواری قوشونو یاردیمچی روْل اوْیناییردی.
چارلیق و ارکن جومهوریتی[دَییشدیر]
ان قدیم چارلیق دؤورونون یئددی چارینین آدی معلومدور (رومول، نوما پومپیلی، تولل قوستیلی، آنک مریخی، تارکوینی پریسک، سروی توللی و مغرور تارکوینی). چارلیق دؤورونون باشلانغیجیندا جمعی ۳۰۰ قبیلهدن عبارت اوْلان اهالیدن هر ۱۰ قبیله بیر کوریانی، هر ۱۰ کوریا ایسه تریبانی تشکیل ائدیردی. اۆچ تریبا (لاتین، سابین، اتروسک) وار ایدی. ایجماعنین ان مؤهوم ایشلرینه قبیله آغساققاللاریندان سئچیلن سنا باخیردی. سناا آغساققاللاری تدریجاً هر قبیلهنین عینی عائلهسیندن سئچمهیه باشلادیلار. بۇ قایدا اهالینین ایمتیازلی طبقهسینین (پاتریسیلرین) یارانماسینا سبب اوْلدو; اهالینین قبیله تشکیلاتیندان کناردا قالان حیصّه سی پلبیلر آدلانیردی. سنادان باشقا، کوریالار اۆزره توپلانان خالق مجلیسی ده مؤوجود ایدی (یالنیز پاتریسیلر ایشتیراک ائدیردیلر). اووهلر چارین حاکمیّتی قبیله باشچیسینین صلاحیتینه یاخین ایدی. بللی مدتدن سوْنرا چارلار سنا عضولرینی یالنیز محدود دایرهلردن تعیین ائتمهیه باشلادیلار. بئلهلیکله، سنا روم ایانلارینین قانالی اوْرقانینا چئوریلدی. پاتریسیلرده پلبیلرین موباریزهسی شرایطینده پلبیلر ایجمادا پاتریسیلرله برابر وطنداشلیق حۆقوقو قازاندیلار. میلاددان اؤنجه ۵ عصرین ۱-جی یاریسیندا خالق تریبونو وظیفهسی تأسیس اوْلوندو. میلاددان اؤنجه ۶-جی عصرین اوْرتالاریندا رومدا جمعیتی وارلی و یوخسول صینیفلره بؤلونن اصلاحاتلار کچیریلدی. املاک سنزیندن وابسته اوْلاراق، هر صینیف قوشون اۆچون بللی سایدا دؤیوشچو وریردی. سنتوریلار اۆزره سس وئرمه خالق مجلیسینده سسلرین پاتریسیلرین خیرینه تامین ائدیردی. بۇ شرایطده چار حاکمیّتینین سوقوطو و جومهوریتی قۇرولماسی باشا چاتدی.
جومهوریتی[دَییشدیر]
جومهوریتیدا کئچمیش چار صلاحیتینی هر ایل سئچیلن ایکی وظیفهلی شخص (اوّلجه پرتورلار، سوْنرا کونسوللار) ایجرا ائدیردی. عالی حاکمیّت اوْرقانی فورمال اوْلاراق خالق مجلیسی ساییلسا دا، اصلینده دؤولتین ایدارهسینده آپاریجی روْل سنا مخصوص ایدی. سنا مالییه، دؤولت املاکی، خاریجی سیاست و ساواش ایشلره باخیردی. ایجرادیجی اوْرقانلار ماگیستراتلار ایدی. میلاددان اؤنجه ۵ عصرده روم یئنی اراضیلر الده ائتمک اۇغروندا یاخین قونشونلاری اوْلان اتروسکلار، لاتینلار و باشقا طایفه لردا ساواشلر آپاریردی. قاللارین هۆجوموندان (میلاددان اؤنجه ۳۹۰ و یا ۳۸۷) سوْنرا پلبیلر ایله پاتریسیلر آراسیندا سوسیال موباریزه کسکینلشدی. میلاددان اؤنجه ۳۲۶ ایلده بورج کؤلهلییی لغو ائدیلدی. میلاددان اؤنجه ۴ عصرین اوْرتالاریندا قازاندیغی غلبهلر نتیجهسینده روم اوْرتا ایتالیادا گۆجلو دؤولتینه چئوریلدی. اوْنون لاتینلار (میلاددان اؤنجه ۳۴۰-۳۳۸)، سامنیتلر، اپیر چاری پیرر اۆزرینده (میلاددان اؤنجه ۲۸۰-۲۷۵) غلبهلری ایله آپننین یاریماداسینین ۲۰۰ ایل داوام ائدن ایشغالی باشا چاتدی. رومیا تابع اوْلان طایفه لرین فدراسییاسی یاراندی. داخیلی ایشلرینده ایسه دیکتاتور هورتنزینین وئردیی قانوندان (میلاددان اؤنجه ۲۳۷) سوْنرا پلبیلرین تریبلر اۆزره قبول اتدیکلری قرارلار قانون قوهسی آلدی و اوْنلاری سناین بینمهسینه احتیاج قالمادی. ایتالیادا حاکمیّتینی مؤهکملندیرن روم آرالیق دنیزینین غربینده کارفاژنله موباریزهیه گیریشدی. پون ساواشلرینده (میلاددان اؤنجه ۲۶۴-۲۴۱، ۲۱۸-۲۰۱، ۱۴۹-۱۴۶) روم کارفاگنی محو ادیب آرالیق دنیزینین غربینده هگمونلوغو اله کچیردیکدن سوْنرا بالکان یاریماداسینا و آسیایا دۇغرو ایرلیلهدی. میلاددان اؤنجه ۲ عصرین اوْرتالاریندا آرالیق دنیزی ساحلینین بیر چوْخ اراضیسی روم ترکیبینه قاتیلدی و روم ایالتلری یاراندی. لاکین صینفی ضدیتلرین حدسیز کسکینلشمهسی بؤیوک عۆصیانلارا - سیسیلدا قول عۆصیانلارینا و کیچیک آسیادا آریستونیکین عۆصیانینا سبب اوْلموشدو. کندلیلرین توْرپاق اۇغروندا موباریزهسینه قراکخ قارداشلاری باشچیلیق ائتدیلر. میلاددان اؤنجه ۱۳۳ ایلده خالق ییغینجاغی اجتماعی توْرپاقلارین توتولماسینی محدودلاشدیرماق حاقیندا قانون قبول ائتدی. سیاسی قروپلاشمالار - اوْپتیماتلار ایله تانینمیشلار آراسیندا سیلاحلی موباریزه شیددتلندی. خاریجی سیاستده یوقورتا ساواشسینین (میلاددان اؤنجه ۱۱۱-۱۰۵) اوّلینده روم اوْردوسو مغلوبیته اۇغرادی. موتتفیقلر ساواشی (میلاددان اؤنجه ۹۰-۸۸) نتیجهسینده روم ایتالیکلره وطنداشلیق حۆقوقو وئرمهیه مجبور اوْلدو. سوللا و ماری طرفدارلارینین موباریزهسی (میلاددان اؤنجه ۸۷-۸۲) کؤهنه سیاسی قورولوش فوْرمالارینین یئنی شرایطه اۇیغون گلمدیینی گؤستردی. میلاددان اؤنجه ۸۲ ایلده سوللا مدتسیز دیکتاتور اوْلدو; خالق ییغینجاغینین و خالق تریبونلارینین روْلو هئچه اندیریلدی. سوللانین رژیمی گئنیش موخالیفت دوغوردو و اوْ، میلاددان اؤنجه ۷۹ ایلده صلاحیتیندن ال چکمهیه مجبور اوْلدو. قدیم دؤورون ان بؤیوک قول عۆصیانلاریندان اوْلان ایسپارتاک عۆصیانی (میلاددان اؤنجه ۷۴ و یا ۷۳-۷۱) رومدا ضدیتلرین کسکینلشمهسی نتیجهسینده باش وئرمیشدی. سیاسی قروپلاشمالار آراسیندا حاکمیّت اۇغروندا موباریزه شیددتلندی. میلاددان اؤنجه ۶۰ ایلده قنی پومپی، مارک لیسینی کراسس و یولی سزار اتفاق باغلایاراق بیرینجی تریومویرات یاراتدیلار. لاکین اوْنلارین آراسیندا تفریقه دۆشدو و یئنی موباریزه سزار دیکتاتوراسینین قۇرولماسی ایله نتیجه لندی. اوْ، یئنی اراضیلری (قاللی، بریتانیا و س.) ایشغال ائتدی. سزار اؤلدورولدوکدن (میلاددان اؤنجه ۴۴) سوْنرا اؤلکهده بیر نچه ایل وطنداش ساواشی داوام ائتدی و اوْکتاویانین غلبهسی ایله قورتاردی.


text:
آمئریکا پرزیدنتی دونالد ترامپ بیر سیرا فرمان ایمضالایاجاق.
آخار. آذ ریترز-ا ایستینادا خبر وئریر کی، بو بارهده آغ ائودن اعتبارلی منبع معلومات وئریب. بو فرمانلار آراسیندا ان اؤنملیسی ایشید-له باغلی اولاجاق. بئله کی، ترامپ ۳۰ گون عرضینده آمئریکا سلاحلی قوهلرینه ایشید-این محو ائدیلمهسی اوزره پلان حاضیرلاماغی تاپشیراجاق. آنجاق همین پلانین ترامپ طرفیندن نه واخت تصدیقلنجیی بارهده معلومات وئریلمهییب.
بوندان باشقا، آمئریکا پرزیدنتی میللی تهلوکهسیزلیک و اونون فعالیتینین یئنیدن تشکیل ائدیلمهسی بارهده فرمانی ایمضالایا بیلر. همچینین لوببیچیلیک فعالیتی ایله باغلی دا قرار گؤزلنیلیر. لوببیچیلیکله باغلی قانونون اساس مغزی ایسه بوندان عبارت اولاجاق کی، باشقا اؤلکهلرین ماراقلارینین مدافعه ائدیلمهسی و تبلیغی بیردفعهلیک قاداغان ائدیلهجک.


text:
روسلارین ۸۶%ی دونیانین روسییادان قورخدوغونا اینانیر.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو نتیجه روسییا اجتماعی فیکیر فوندونون کئچیردیی سورغودان سونرا الده اولونوب. سورغو ایشتیراکچیلارینین ۷۳%-ی دونیادا روسییایا حؤرمت ائدیلدیینی دوشونور.
۳۶% شخص دونیادا اؤز اؤلکهلرینه اوبیئکتیو یاناشیلدیغینی دوشوندویو حالدا، ۵۶% شخص بونونلا راضیلاشمیر.
ان ماراقلی مقام ایسه روسلارین اؤز اؤلکهلرینی اینکیشاف ائتمیش اؤلکه حساب ائتمهلریدیر. بو فیکری ۶۰% رئسپوندئنت دستکلهییب. ایشتیراکچیلارین ۷۰%-ی اؤلکهلرینی زنگین دؤولت، ۵۶%-ی ایسه آزاد دؤولت حساب ائدیرلر.


text:
روسییا خاریجی ایشلر ناظیری سئرگئی لاوروولا آوسترییا خاریجی ایشلر ناظیری سئباستیان کورتس آراسیندا گؤروش باشلاییب.
آخار .آذ خبر وئریر کی، موسکوادا کئچیریلهن گؤروشده اساس موذاکیره مؤوضوعسو داغلیق قاراباغ کونفلیکتی، سورییا، اوکراینا، یمن، لیوییا بحرانلاری و دنئستریانی مسئلهلری اولاجاق.
قئید ائدک کی، لاوروو دونهن ژورنالیستلره آچیقلاماسیندا داغلیق قاراباغ موناقیشهسینین آذربایجانین داخیلی مسئلهسی اولمادیغینی بیلدیریب.
کورتس آوسترییا خاریجی ایشلر ناظیری رهبری اولماقلا برابر، هم ده آ.ت.ت صدری وظیفهسینی ایجرا ائدیر.


text:
یازیچی کمال عبداللهین یئنی کیتابی ایشیق اوزو گؤروب.
کولت. آز «اعدام واختینی دییشمک اولماز» آدلی کیتابدا مؤلفین چاپ اولونموش و چاپ اولونمامیش حکایهلری یئر آلیب. اونلاری بیرلشدیرن بدیعی-استئتیک خط ماهیت اعتباریله، مؤلفین بوتون بدیعی یارادیجیلیغیندان کئچیر.
«اعدام واختینی دییشمک اولماز» حکایهلر کیتابینین رئداکتورو علیش میرزاللی، اؤن سؤزون مؤلفی تانینمیش تئاترشناس، تنقیدچی آیدین طالیبزادهدیر.
کیتابدا کمال عبداللهین «قار»، «اوچوش»، «آداشلار»، «پلاتون، دئیهسهن، خسته لنیب»، «سیرری-زمانه»، «ماغارا»، «کورنه لیوسون اؤلومو»، «منه اوچماغی اؤیرت»، «کؤلگه»، «گؤیزهن داغینین ایلاههسی»، «ساغلیق»، «اعدام واختینی دییشمک اولماز»، «سسیمدن یاپیش»، حاجی میر حسن آغا سییاه» حکایهلری یئر آلیب.
اؤز سؤزون مؤلفی آیدین طالیبزاده قید ائدیر کی، کمال عبدالله ین حکایهلر کیتابی اوچماق و اوچانلار حاقیندادیر: «اوسا گؤتوروب توپلومو آدلاندیریب «اعدام واختینی دییشمک اولماز». هم… قریبهدیر، دئییلمی؟ آد دتکتیو تاپانچاسی کیمی سرلؤوحهدن بیرباشا توشلانیر آدامین گیجگاهینا. اصلینده ایسه هئچ ائله دئییل. بو حکایهلری من «قویو حکایهلری» آدلاندیراردیم، «سسسیز حکایهلر» آدلاندیراردیم. واخت اعدام اولوناندا سسلر کسیلیر».
آیدین طالیبزاده وورغولاییر کی، یازیچینین اصل هدفی حکایهلر اویدورا-اویدورا، اویدوردوغونو سؤزلر آردیجیللیغیندی تصویرلهیه-تصویرلهیه، تصویر ائتدیینی بدیعی بوتؤوجهیه چئویره-چئویره «یوخ اولماق» و گؤیلره اوچماقدیر: «نیروانا.. حکایهلرینده کمال واختی دایاندیرماغی خوشلاییر، «تکجهنهلیک دونیاسی»نی خوشلاییر، اؤزونه «ائنیب» کئچمیشی اؤزونده ورقلمیی خوشلاییر. «یاریمچیق الیازما»لار کمال عبداللهنین ایچیندهدیر».


text:
نورماندی
نورماندی (فرانسه دیلینده. Normandie) فرانسه نین قوزئیینده بیر منطقه آدی دیر.یوخاری نورماندی (Haute-Normandie) سن ماریتی و اور، آشاغی نورماندی (Basse-Normandie) اورن، کالوادوس و مانش بؤلگه لریندن عیبارتدیر.
ایچیندهکیلر
جوغرافی[دَییشدیر]
بؤلگه قوزئی ساحیلینده مانش دنیزی، باتی دا قرانیت، دوغو دا کیرچداشی تپه لری ایله چئوریلی بیر بؤلگه دیر. بؤلگه نین اورتاسیندا اوزون ساحیلی وار. یوکسک کوللوقلار آراسنیدا کیچیک تارلالار نورماندی دؤیوشونده کی ایشغالچی گوجلره اؤنملی سورونلار یاراتمیشدی.
تاریخ[دَییشدیر]
نورماندی اورتا چاغلارین باشلانیشیندا اینگیلیسین بیر شکیلده ایشغال ائدن سون خالق اولاننورمانلارین آنا یوردو ایدی. نورمانلار یئرلی قال خالقی ایله روللو اؤندرلیگینده کی ایشغالچی وایکینگلرین قاریشماسیندان عمله گلمیشدی. روللو پاریسی ایشغال ائتمیش و اونا نورماندی بؤلگه سی وئریلمیشدی.
روللونون سویوندان گَلَن نورماندی دوکو ویلیام 1066جی ایلده انگلیسی ایشغال ائتمیش و انگلیس کرالی بیرینجی ویلیام اولموشدو. نورماندی 1087جی ایله قدر و 1106-1144 ایله 1154-1204 ایللر آراسیندا اینگیلیس ایله بیرلیگینی قورموشدو. 1346-1360 و 1415-1450 ایللر آراسینداکی یوز ایللیک ساواشی سیراسیندا اینگیلیس گوجلری نورماندی نی ایشغال ائتمیشدی.
اینگیلیسلر نورماندی نی توتدولار. 1346جی ایلده فرانسه نین قوزئی دوغوسوندا کرئسی آدلی یئرده باش وئرمیش ساواشی فرانسه لیلر اودوزدو. 1356جی ایلده لوارا چای نین گونئیینده کی پاوتیه شهری یاخینلیغیندا فرانسه قوشونون اساس گوجو یئنیلدی و کرال باشدا اولماقلا فئوداللاری اسیر دوشدولر.
بؤلگه ده یوز ایللیک ساواشدانفرانسه دین ساواشلارینا قدر کئچن دؤنمده باریش حاکیم اولموش، آنجاق فرانسه دین ساواشلاری سیراسیندا بؤلگه نین پروتستان رفورمونا قاتیلماسی ایله بیر چوخ نورماندی شهرینده ساواشلار باش وئرمیشدی. فرانسه دئوریمی سیراسیندا دا ، نورماندی بؤلگه سی، پاریسده کی اورتا ژاکوبین گوجلرینه قارشی فدرال جومهوریتی نین آرخاسیندا دورموشدو.
ایکینجی دونیا ساواشیندا، موتتفیقلر اوروپایا عسگر چیخارماق اوچون بو بؤلگه نی سئچمیشدیر. تاریخده، نورماندی عملیاتی اولاراق کئچن چیخارماق اثناسیندا آلمان بیرلیکلری ایله موتتفیق بیرلیکلری آراسیندا چوخ شیددتلی ووروشمالار اولموشدور. ساواشین قدرینی تعیین ائدن چاتیشمالاردان بیری دیر.
اهالی[دَییشدیر]
نورماندی بؤلگه سینده 3.2 میلیون نفر یاشاییر. هر کیلومتر مربع ده 107 آدام وار. یوخاری نورماندی نین باشکندی روئنین ، توپلومو 385000 نفر دیر.
بؤلگه نین باشقا اؤنملی شهرلری: آلنچون، آرومانچئس، آورانچس، بایئوو، کائن (370851 نفر توپلوم)، شربورگ (117855 نفر توپلوم)، لو هاور (296773 نفر) ، روئن (518316 نفر)
کیمیلیک و دیل[دَییشدیر]
بؤلگه ده دانیشیلان دیل نورماندجا دیر. نورمانجا هیند-آوروپا دیل قروپوندا لاتین کؤکنلی رومان دیللریندن بیری دیر، آنجاق رسمی بیر استاتوسو یوخدور. نورمانجا اؤلکه یه گلن نوردیک (قوزئیلیلر) ائللردن بیری اولان وایکینگلرین دیلینین ائتکی سی آلتیندا یئرلی خالقین دانیشدیغی روما-قال دیلیندن قایناقلانمیشدیر.
نورس دیلی کؤکنلی نورمانجا سؤزلردن نئچه اؤرنک:
بیرده باخ[دَییشدیر]
- نورمانلار
- نورمان دیلی (نورمانجا یا نورماندجا)
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Normandy»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۱۷ دسامبر ۲۰۱۵ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
آمئریکا پرزیئنتی دونالد ترامپ شیمالی داکوتا و کئیستووندان کچن نئفت بورو کمرلری ایله باغلی فرمان ایمضالاییب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، سئچکی کامپانییاسی زامانی آمئریکادا انرژی اینقیلابی رئاللاشدیراجاغینی وعد ائدن ترامپ آغ ائوده کئچیریهن مطبوعات کنفرانسیندا ایکی بورو کمرینین تاماملاماسی ایله باغلی اوزون مدتتتدیر گؤزلنیلهن قراری تصدیقلهییب.
قید ائدک کی، کانادادان آمئریکانین جنوبونداکی نفت ائمالی زاوودلارینا خام نفت تداروکونو پلانلاشدیران و تخمیناً ۸ میلیارد دوللارا باشا گلن کئیستوون خل بورو کمری کئچمیش پرزیدنت باراک اوباما طرفیندن ۶ ایل تاخیره سالینمیشدی. آمئریکا کنگرسینین تصدیق ائتمهسینه باخمایاراق، اوباما لاییحهیه اوچ دفعه وتو قویموشدو.


text:
فرانسادا درج اولونان «بئدی کارتلیزا» ژورنالینین ۴۱-۴۲-جی ساییندا آذربایجان تاریخینه ایشیق سالان سانباللی بیر تدقیقات اثری یئر آلیب. اثرین مؤلفی استراسبورگ اونیوئرسیتئتینین پروفسورو ایرن ملیکوفدور. ۹-جو عصرین اوللرینده آذربایجاندا باش وئرمیش بابک حرکاتینی گئنیش تحقیق ائتمیش فرانسیز شرق شناس عالیمی عینی زاماندا آذربایجان خالقینین همین دؤوردهکی سیاسی حیاتی، قونشو اؤلکه و خالقلارلا موناسیبتلری حاقدا دا دیرلی علمی معلومات توپلاییب.
آخار. آذ مودراتور. آذ-آ ایستینادا فرانسیز مطبوعاتیندا درج اولونان بئله بیر اثرین آذربایجانلی اوخوجودا جدی ماراق دوغوراجاغینی نظره آلاراق، اونون فرانسیزجادان ترجومهسینین بعضی مقاملارینی اوخوجولارینا تقدیم ائدیر.
تورک-قافقاز قیدلری: بابک خرمی و سید باتتال
۹-جو عصرین بیرینجی یاریسیندا موختلیف دینلرین یاییلمیش اولدوغو آذربایجان تورپاغیندا چوخ گوجلو بیر حرکات – بابک خرمینین عصیانی باش وئردی. ال چاتماز بیر یئرده، اؤزونون بز قالاسیندا محکملنمیش، آذربایجان و ارمنیستان کندلیلرینین دوستلوغونا آرخالانان، مامون و معتصم کیمی گوجلو خلیفهلرین قوشونلارینی مغلوب ائدن بابک خرمینین دینینی تبلیغ ائدیردی...
...هله اؤز دؤورونده قیری-عادی آدام کیمی دیللره دوشموش بابک سونراکی دؤورلرده شر قوه ایله اتفاقدا اولان معجزهلی بیر شخصیت کیمی قلهمه وئریلیب.
منبعلردن بیزه معلومدور کی، بابک عصیانی و بابکین آفشین طرفیندن حبس اولونماسینی نقل ائدن چوخلو ال یازمالار اولوب. آنجاق ایتمیش الیازمالاردان بیرینین مؤلفینین واکید عمار التمنی نین آدی بیزه گلیب چاتیب. اونون «اخباری بابک» اثری ابن النادیم و ماکدیسینین اثرلرینین مؤوضوع منبییدیر. همین اثر تاریخی حادثهلردن گؤتورولموش اولموش احوالاتلاردان عبارتدیر. «اخباری بابک» اثرینین یازیلما تاریخی بیزه معلوم دئییل، اما بیر حالدا کی، ماکدیسی اؤز اثرینی بابکین اؤلوموندن یوز ایگیرمی ایل سونرا، ابن النادیم ایسه ماکدیسیدن ایگیرمی ایل سونرا یازیب، بئله بیر فیکره گلمک اولار کی، واکید اؤز اثرینی بابکین اؤلوموندن سونراکی یوز ایللیک عرضینده ترتیب ائدیب. او، بابکی ساده بیر عائلهنین اؤولادی کیمی تانیدیر. بابکین اوشاق واختی و ایلک دینی فعالیت ایللری حاقدا بعضی معلوماتا آنجاق بورادا راست گلمک اولور. اثرده بابکین شیطانلا گؤروشو و اونونلا اتفاقا گیرمهسی تصویر اولونور. اما بیزیم افسانهلرده کؤنوللو و بیله-بیله شر قوه ایله اتفاقا گیرمیش دوکتور فاوست و کئشیش تئوفیلدن فرقلی اولاراق، بابک آلداناراق شیطانلا اتفاقا گیرمیشدی. شیطان اونا مقدس ملک شکلینده گؤرونوب و اؤلنه قدر بابک اؤز حیمایدارینین اصل سیفتینه بلد اولا بیلمهییب. شر قوهنین لازیمی آداملاری یولدان چیخارماق اوچون ملاکه سیفتینه گیرمهسی گئنیش یاییلمیش بیر مؤوضودور. لاکین اثردهکی افسانوی معجزه اونون تاریخی اساسینی یوخا چیخارمیر. بابک داستانی کیتابیندا اوخودوغوموز احوالاتلارا ماکدیسی، ابن النادیم، طبری، مسعودینین حکایه لرینده راست گلیریک. اوولکی ایکی منبع ده بابکین چوبانلیق ائتدیی اوشاقلیق دؤوروندن باشلایاراق، وعد اولونموش موکافاتا اویموش دوستو سهل ابن سمبادین خیانت ائدرک بابکی آفشینه ساتماسی، اونون زینداندا اؤلومونه قدر بوتون احوالاتلار تحلیل اولونوب...
...ابن النادیمین یازدیغینا گؤره، بابکین منصوب اولدوغو دینی قروپون آدی اولجه بابکین اوستادی جاویدانین آدی ایله خوررمییه جاویدانییه آدلاندیریلیب. جاویدان اؤلدوکدن و اونون روحو شاگیردینه کئچدیکدن سونرا همین دینی قروپا خوررمییه - بابکییه آدی وئریلیب. بو دینی قروپ وارلیغین ایلاهیلشمهسی و روحون بدهندن-بدهنه کئچمهسی ایدیاسینی تبلیغ ائدیردی. بیزه بئله بیر جهت ده معلومدور کی، اونلارین ییغینجاقلاری زامانی شراب ایچیلیر، موسیقی مهم رول اویناییر، ریتوال رقصلر ایفا ائدیلیردی.
واکیدین یازدیغینا گؤره، بابکین ۱۸ یاشی اولاندا جاویدان اونو ایشه گؤتورور. چوخ کئچمدن جاویدان اؤز دوشمهنلری طرفیندن اؤلدورولور. اونون آروادی ایسه بیلدیریر کی، اؤلوم قاباغی جاویدان دئییبمیش کی، اونون روحو بابکین بدهنینه کئچهجک و بوندان سونرا خرمیلر قلبهلر قازاناجاقلار. بئلهلیکله، بابک دینین باشینا کئچهرک، جاویدانین آروادی ایله ائولنیر. داغلار باشیندا محکهم بیر قالادا مسکن سالمیش بابک عرب خیلافتینین اونون اوزرینه گؤندردیی بوتون قوشونلارا سیرلی، معجزهلی شکیلده قالیب گلیردی. بو قالیبیت ایگیرمی ایل داوام ائتدی.
بابکین آز بیر دسته ایله بؤیوک عرب قوشونلارینا قلبه چالماسینین سیری حاقدا منبعلرده ماراقلی معلوماتلار یئر آلیر. بابک داستانینین ایندی تقدیم ائدجییمیز تحلیلی ایسه پاریس میللی کیتابخاناسینین ال یازماسی، ۱۵۰۴-جو ایلده اوزو کؤچورولموش «قدیم تورک فوندو - ۳۱۸»، سونرا تاماملانمیش و ۱۶۰۹-جو ایلده اوزو کؤچورولموش «قدیم تورک فوندو - ۳۳۹» کیمی منبعلر اساسیندا ترتیب ائدیلیب.
سید باتتال (آفشین) خلیفه مامونون اؤلومو و معتصمین تاختا چیخماسی خبرینی آلیر. هم ده ائشیدیر کی، بیر نفر عرب خیلافتینی هده آلتینا آلیب و اؤزونو ده پیغمبر آدلاندیریر. بو آدام خرم کشیش لقبی قازانمیش بابکدیر. او، معجزهلی بیر آدامدیر: بدنی سلاح یاراسی گؤتورمور (دمیر اونو کسمیر)، اؤزو آداملارین فیکرینی اوخویا بیلیر، گلجیی گؤرور، یئر آلتیندا گیزلدیلمیش خزینهلری تاپا بیلیر. اونون سیتاییش ائتدیی دین شراب ایچمهیه، دونوز اتی یئمهیه، یاخین قوهوملا (آنا، باجی) ائولهنمهیه ایجازه وئریر. او، ایندییه قدر مغلوبیت گؤرممیش، چوخلو قالالار اله کئچیرمیش، تبریز ایالتینی تالان ائتمیش، بوتون ایرانی اؤز دینینه تابع ائتمیش، سورییا اوزرینه ایکی دفعه هوجوم چکمیشدیر. بو خبردن ناراحات اولان آفشین (سید باتتال) بابکین منشأجه کیم اولماسی ایله ماراقلانیب و بئله جاواب آلیب:
«اونون آتاسی بیر آز الی ایریلیک ائدن تاجیر ایمیش. خلیفه اونو اؤز اراضیسیندن قووموش، تاجیر تبریز یاخینلیغینداکی بیر کنده کؤچموش، بورادا کند صاحبینین تک گؤز خیدمتچیسی ایله ائولنمیشدیر. یئددی یاشیندا آتادان یئتیم قالان بابک ایشلهمهیه باشلامیش، کندین سوروسونو اوتارمیشدیر. سونرا او، تبریزلی مئملان ایله تانیش اولموش، اوندان شراب ایچمک و باشقا هر جور پیس عادتلر اؤیرنمیشدیر. سونرا بابک مئملامی اؤلدورموش، باشینا یوزه قدر آدام توپلامیش و قارتچیلییه باشلامیشدیر».
بو فاکتلار ماکدیسی و ابن النادیمین اثرلرینده ده عینیدیر و واکیدین «اخباری بابک» کیتابیندان گؤتورولوب. اثرده داها سونرا یازیلیر:
«بیر گون بابک نامعلوم بیر قوجانین اونا طرف گلدیینی گؤرور و اونون کیم اولدوغونو سوروشور. قوجا جاواب وئریر: «من جبراییلام، سنه شاد بیر خبر وئرمهیه گلمیشهم: سن پیغمبر اولورسان و ایندی من سنه اؤز دینینین اساس قانونلارینی اؤیرهدهجهیهم. اگر منه اطاعت ائتسن، بوتون دونیانین حؤکمرانلیغی سنین اولاجاق». بابک سوروشور: »من نئجه پیغمبر اولا بیلرم آخی، پیغمبرلر معجزه گؤستریر، من کی بیر معجزه گؤستره بیلمیرم؟» قوجا اونا جاواب وئریر: «سنی نه دمیر کسه بیلهجک، نه ده اود یاندیراجاق. من سنه یئرالتی خزینهلرین تاپیلما سیررینی اؤیرهدهجهیهم و بونون سایهسینده اؤز اطرافینا چوخلو آدام توپلایا بیلهجکسن». بابک شر قوهیه اینانیر، اؤز طرفدارلارینین سایینی آرتیریر و آز واختدا شؤهرتی دونیانین هر طرفینه یاییلیر. خلیفه اونون یانینا اسدی کوفی آدلی بیر ائلچی گؤندریر. بابک اونو اؤز طرفینه کئچیریر و اؤزونه وزیر تعیین ائدیر. خلیفه اونون اوزرینه تورک هوکتایین باشچیلیق ائتدیی ایگیرمی مینلیک قوشون گؤندریر. بابک سلاح گؤتورمهدن هوکتایین قارشیسینا چیخیر و بدهنینی اونون قیلینج زربهلری قارشیسینا وئریر. هوکتای و اونون ایگیرمی مینلیک قوشونو بابکین «پئیغمبرلیینه» اینانیر و اونون طرفینه کئچیر. ایندی یوز مینلیک قوشونلا بابک بغدادا طرف حرکت ائدیر و خلیفه قاچیر».
بو خبری ائشیدن سید باتتال (آفشین) اؤز شهری ملیتنی ترک ائدیب بغدادا طرف گئدیر. او، عصیانچی قوشونا هوجوم ائدیر و تکباشینا یوز آدام اؤلدورور. اوندا بابک دؤیوش میدانینا گیریر. باتتال گؤرور کی، اونون اوزرینه اوجابوی، گؤزل گؤرکلی بیر کبر گلیر. بو آدامین قاراشین سیفتینه ماوی گؤزلری ایشیق ساچیردی؛ اوزونده خوشاگلمز بیر جهت دویولسا دا، اؤزو یاراشیقلی و گوجلو ایدی. او بئله دئییر: «باتتال، بو گوناهسیزلاری نیه قیریرسان؟ من پیغمبرهم، نیه حاقین یولوندان دؤنمهیه چالیشیرسان؟ من سنه اؤلوم یوخ، یاخشیلیق آرزولاییرام. اگر منه اینانسان، علینین محمدین حضورونداکی حؤرمتی قدر حؤرمتین اولار. ایندی محمد دؤورو کئچیب، خرم کئشیش پیغمبر آدلانان شخص منم».
لاکین باتتال اونون سؤزلرینه اینانمادی، اول قیلینجلا، سونرا ایسه نؤوبه ایله بوتون باشقا سلاحلارلا اونا هوجوم ائتدی. بابکه هئچ بیر سلاح تأثیر ائتمیردی. خلیفهنین قوشونو گلیب چیخسا دا، بیر نئچه گون وضعیت دییشمهدی. علاجسیز قالان سید باتتال (آفشین) بیر طرفه چکیلیب ناماز قیلاراق دعا ائتمهیه باشلادی. نهایت همین گئجه حضرت پیغمبر اونون یوخوسونا گیریب بیلدیردی کی، شیطانین گؤزگؤرونمز وارلیغی بابکی سالامات ساخلاییر.
شیطانی قووماق اوچون باتتال اؤز قیلینجی اوزرینه «قرآن»این بو آیه سینی یازمالیدیر: «قوت، قدرت و حاکمیت آللها مخصوصدور». باتتال بو گؤستریشه عمل ائتدی و ائرتهسی گون بابک عادتی اوزره دؤیوش میدانینا چیخاندا گؤردو کی، جبراییل حساب ائتدیی آدام یانیندا یوخدور. او سهرکار قوهنی ایتیرمیشدی، دؤیوشو ده اودوزدو و قاچمالی اولدو. بابک زنگام ایالتینه گلدی و داغداکی سیغیناجاغینا چکیلدی. آفشین (باتتال) و خلیفه قوشونو اونو محاصرهیه آلدیلار. قالا آلیندی و داغیدیلدی. بابکین ترفدارلاری داغیدیلدی، عائلهسی ایسه قالیبین علینه کئچدی. بابک قاچماغا اوز قویدو. باتتال ایسه اونو قووماغا باشلادی و چاتیب اونو وورماق اوچون قیلینجینی قالدیراندا بیر قوجا پیدا اولوب اونا دئدی: «بو آداما رحم ائلمه، او دا حسن له حسینی اؤلدورهنلردندیر». علینین اوغوللارینین آدینی ائشیدنده سید باتتالین گؤزلری قانلی یاشلا دولدو. او گؤزلرینی سیلندن سونرا گؤردو کی، بابک یوخا چیخیب و باشا دوشدو کی، اونون اؤزو ده شیطانین حیلهسینه آلدانیب...»
اوخوجولاری یورماماق و بیلدیینیز مقاملاری تکرار ائتمهمک اوچون مقالهنی ایختیصارلا وئردیک. مقالهنین ترجمهسینین بوتؤو متنینی حاملت قوجانین «فرانسیزلار یوردوم حاقیندا» کیتابیندان اوخویا بیلرسینیز.
متندن گؤروندویو کیمی، فرانسیز عالیمی آذربایجاندا بابک حرکاتی بارهده تدقیقاتینا چوخ جدی یاناشمیش، چوخلو تاریخی سندلره، شرق و قرب تاریخچیلرینین اثرلرینه مراجعت ائتمیشدیر.
پاشا یاقوب
قئید. البته، بوردا تاریخی حادثهلرین تحریف اولوندوغو و تاریخچیلرین اؤز ماراقلارینا اویغون اولاراق، بابک حاقدا او دؤوردهکی مؤوجود تصووورلری یوزماغا چالیشدیغی آیدین گؤرونور. تاریخی حقیقتلردن بیری ایسه اودور کی، بابک ماق علمینه بلد اولوب و اونون «سونونجو مجوسی پیغمبری» آدلاندیریلماسینین دا سببی بوردان گلیر.


text:
لیتیوم
لیتیوم کیمیائی ماده.نیشانی Li قلیائی فلز اولور.لیتیوم آدی lithos یونانیجا یانی داش سوزوندن گوتورولوب.آق گوموشو بویاقدا اتومی سایی 3.ایستاندارد حالدا (ایستاندارد ایستی و باسینجدا) ان یونگول و آز سیخلیقی اولان فلز سایلیر.اوبیری قلیائی آلکالاین فلزلره تای تئز قاریشان و کیمیائی قاریشان فلز اولور و آلیشان ماده و اوکسیده اوماسی آلیشماقینان اولار.آچیق هاوادا اوت آلار اونا گوره نفت یا قوشما یاغ ایچره ساخلانیر.اونون اوزی اوکسیده و بوز بویاقدا اولور اونون اوزونده بیر جیزیق چکیلسه فلز ایشیقی گوروشئر.چوخ تئز اوکسیده اولار و شه یئرده سولو قاریشار.هوا اونا یئتیشسه بوز بویاقدا اوکسیده اولار و سوندا بویاقی قارا و توتقون اولار.
ایشلئنیش[دَییشدیر]
شوشه و سیلیکون قوشماقدا و اوزای اوچاقلاریندا فلز آلیاژلاریندا ایشلئنیر.بو فلز آغیرلیقینا گوره چوخلو دوامی اولار اونا گوره اوزای اوچاقلاردا ایشلئنیر.ان چوخلو ایشلئری لیتوم -یون باتریلاردا اولور دونیاده یاری لیتوم ایشلری باتری قوشماقدا اولور.


text:
شؤوکَت میرضیا یئو اؤزبکیستانین یئنی پرئزیدئنتی سئچیلیب.
آخار.آذ خبر وئریر کی, بو بارَده مرکزی سئچکی کومیسییاسینین صدری معلومات وئریب.
میرضیا یئو سئچیجی لرین 88.6% -نین سسینی توپلاییب. اوندان سونراکی یئری 3.73% سَسله خالق دئموکراتیک پارتییاسی نین نامیزه دی خوتامژوُن کئتموُن اُو توتوب.
ش.میرضیا یئوین نامیزه دلیگی اؤزبَکیستان لیبئرال-دئموکرات پارتییاسینین ویتسئسپیکئری ساروار اوتا موراد اُوون نامیزه دلیگی ایسه میللی دیرچه لیش پارتییاسی طرفیندن ایرَلی سورولوب.
قئید ائده ک کی, میر ضیا یئو 2003-جو ایلدن اؤزبکیستانین باش ناظیریدیر. او, بو ایل سئنتییابرین 2-ده 78 یاشیندا اینسولت نتیجه سینده وَفات ائدن ایسلام کریم اُوون صلاحییتلری نین موققتی ایجراچیسی اولوب.


text:
یاغشئ نیِتیمیز بار. آق پاتا بِرمگینگیزی سوُرایارئس
(تۆرکمِن تی وی) خوصوصئ تِلهکانالینئ غورناجاقلارینگ تۆرکمِن خالقینا یازان یۆزلِنمه سی
غادیرلئ ایلدِشلِر! موسولمانلارئنگ آلله تاراپئندان یِره اینِن بِییک کیتابئ بوُلان قرآنئندا, توتوش یِر شارئندا یِرلِشیأن خالقلارئنگ مِدِنیِتلِرینینگ, دیللِرینینگ دأپ-دِسسورلارئنئنگ بیرمِنگزِش بوُلمانلئغئ طبیغئ خادئثادئغئ و بو کؤپدۆرلیلیک, آلله تاغالانئنگ غودراتئنئنگ گووأناماسئدئغئ بِللِنیلیار. بو یاغدایدا خالقلارئنگ آراسئندا دۆشۆنیشمِزلیگینگ یۆزه چئقماغئ مۆمکین. شوُنگا گؤرأده خالقلار, بیرِک بیرگینگ دورموش یوُلونئ و دۆنیأ غارایشئنئ بیلمِک آرقالئ پاراخاتچئلئق اِساسدا غورولان اؤزأرا غاتناشئقلارئ غورنامالئ بوُلوپدئرلار. بو اؤزارا تانئش بوُلماق مِسِلِهسی, اینگ واجئپ و غایراغوُیولماسئز مِسِله بوُلوپ, حأضیرکی دؤوۆرده خالقلارئنگ غاتناشئقلارئندا مؤخۆم روُل اوُینایار.
هِر بیر خالقئنگ اینتِللیگنسیا پوداغئ (عئلمئنگ و مِدِنیِتینگ دۆرلی پوداقلارئ بوُیونچا یؤریته بیلیمی بوُلان, عاقئل زأخمِتی بیلِن مِشغوللانیان آداملارئ) اؤز خالقئنئنگ دۆنیأغارایشئنئ آیرئ بیر خالقلارئنگ عالئملارئندان غوُوئ تانایاندئغئ دۆشۆنیکلیدیر. بو بارادا یِوروُپالئلارئنگ تۆرکمِنلِر باراسئنداقئ یوُل یازغئلارئنئ یاتلاماق گرِک. شوُل کیتاپلارئنگ کؤپۆسینده بیزلِر بارادا نأدوغرئ ماغلومات یازاندئقلارئنئ هِمّأمیز بیلیأریس. اِگرده بیر کسِکی خالق تۆرکمِنلِری تانامازدان, اؤز غاتناشئقلارئنئ شو هیللی کیتاپلارئنگ اِساسئندا یوُلا غوُیسالار, ایروُ-گیچ اؤزارا دۆشۆنیشمِزلیگه سِبأپ بوُلجاغئ ایکیاوچسئزدئر. شوُل سِبأپلِره گؤرأ بیزلِر, اؤزۆمیز بارادا دوغرئ و خاقئقاتا لایئق گلیأن ماغلوماتلارئ یایرادئپ,خالقئمئزئنگ روخئ بایلئقلارئنئ تاناتمالئدئرئس. بو ایش هِر بیر تۆرکمِنینگ وِظیپِهسی-بوُرجئ دییپ خاساپ اِدیأریس. اۆستِسینه-دِه, حأضیرکی دؤوۆردِه, یاغنئ عومومئ آراغاتناشئق سِریشدِلِرینینگ چالت اؤسیأن دؤورۆندِه, سان تایدان آزدئقلئق اِدیأن خالقلارئنگ مِدِنیِتی, کؤپ آداملئ خالقلارئنگ مِدِنیِتینده سینگیپ گیتمِکلیگی و آز واغتدا تأزه نِسیل دیللِرینی و روخئ بایلئقلارئنئ یاتدان چئقارماقلارئ مۆمکین. بو یاغدایدا مِطبوغات ایشلِری بو نأساغلئغئ و نوغسانلئغئ آرادان آیئرماغا یا-دا هیچ بوُلماندا اوُنونگ گۆیجۆنینگ کمِکلمگینه یاردام اِدیپ بیلِر, اِمّا مِطبوغات و نِشیر ایشلِری, هِر بیر آدامئنگ اِلینه یِتمِیأر و اوُندان پِیدالانماق اۆچین کأبیر شِرطلِر گرِکلی بوُلیار. بیز مِطبوغاتدان باشغا اینگ ییتی تأثیر غوُیوپ بیلجِک زاتلارئنگ آراسئندا تِلِویزیوُنئنگ گۆیچلیدیگینی آرقایئن آیدئپ بیلجِک. سِبأبی هِر بیر اؤیده تِلِویزیوُنئنگ بوُلمازلئغئ مۆمکین دأل. شوُل سِبأپدِن بیز غورنایجئلار حأضیرکی زامان آراغاتناشئق یوُلوندان پِیدالانماقلئغئ غاتئ ضرور خاساپ اِدیأریس. بیز اِیران تۆرکمِنلِری غاراشسئز و دؤولِته داخئلسئز خوصوصئ تِلِهکانالئمئز بوُلان یاغدایئندا, اوُنگات گپلِشیکلِری تایارلاماق آرقالئ تِلِهیایلئم اِشیگینده اولئ خئجوو بیلِن هِر بیر تۆرکمِن اؤیۆنینگ غاپئسئندان, سِرپیگیندِن أدیم أدیپ, تِلِویزیوُن اؤیجۆگینده اوُرون تاپئپ بیلسِدیک, کؤپ ماقصاتلارئمئزئنگ خاصئل بوُلجاقدئغئنا شِک-شوبههسیز غاراپ بیلِردیک
زأحمِت سؤیِر ایلدِشلِریمیز
یوُقاردا آیدانلارئمئزدان نِتیجه آلاسئمئز گلیأر. أهلی اولئ باشلانغئچلار یالئ, بیزینگ ایشه گیریزجِک خوصوصئ تِلِهکانالئمئز هم خئیالدان باشلاپ خاقئقاتا تاراپ ایلِرلِیأندیگینه بِرک ائنانیارئس. بیز خوصوصئ تِلِهکانالئ غورنایجئلار شِیله هم بیزه مِنگزِش اِدِبیات و مِدِنیِت اوغروندا ایشلِیأنلِر, باشارجانگلئق, ائخلاصلئلئق و یاغشئ نیِتلیلیک یالئ غئمّاتلئقلارا دایانئپ, خالقئمئزئنگ آت-آبرایئنئ موندان-دا بِیلأک اؤسمگی یوُلوندا اِلیمیزدِن گلیأن ایشلِری آرقالاشئقلئ و اوُقغونلئ یِرینه یِتیرمِکده ایش آلئپ باریارئس, اِمّا غئنانساقدا خوصوصئ تِلِهکانالئنئ ایشه گیریزمِک اۆچین اولئ مؤچبِرلی مالیه اۆپجۆنچیلیگی گرِک. حأضیرکی واغتدا عألِم گینگیشلیگینه اوچورئلان اِمِلی هِمرالار آرقالئ تِلِهیایلئم خئذماتلارئ هؤدۆرلِنیلیأر. بو خئذماتلاردان پِیدالانماق آرقالئ اؤز خوصوصئ تِلِهکانالئمئزئ ایشه گیریزمِک اۆچین پول سِریشدِلِرینی اوپچون اِتمِک گرِک. بو مِسِلهده سیز زأخمِتسؤیِر تۆرکمِن خالقئمئزدان یاردام سوُرایارئس. خدایجاندان مۆنگده بیر شۆکۆر! بیزینگ آرامئزدا ساخئ, غورپلئ و بای آداملارئنگ آز دألدیگینه و شِیله ساخئ آداملارئنگ هِمِّهسی اؤز خالقئنئنگ مِدِنیِتینِه, دیلینِه, اِدِبیاتئنا و صونغاتئنا اۆنس بِریأندیکلِرینه ائنانیارئس و شوُلارئنگ غوُلداو حِمایات بِرمِکلِرینه بیل باغلایارئس. هر کیم اؤز یاغدایئنا گؤرأ بو ماقصادئمئزئنگ عامالا آشماغئنا غوُشاندئنئ غوُشار دییپ اومئت اِدیأریس. بِلکم سیزینگ یاردامئنگئز بیلِن بو اولئ سِپگیتلِره یِتِریس
بیز یاقئن گلجِکده مالیه غوُلداولارئ یئغناماق اۆچین بانک خاسابئنئ آچماغئ نیِت اِدینیأریس. بو باراداقئ ماغلومات, کؤپچۆلیگه خابار بِریلِر
خوُرمات بیلِن
یوسف قوجق / منصور طبری / مجید صوفیراد / احمد هلاکویی
06.01.2015 – 16.10.1393
——————
تورکمنچه خصوصی تی وی غورنال لارینگ سایت آدرسی http://turkmentv.biz/#!/home


text:
اولیا چلبی
اولیا چلبی (دوغوم: 25 مارس 1611، ایستانبول- اؤلوم: 1682)، 17-نجی عصرین باشداگلن سیاحلارینداندیر. اللی ایلدن چوخ مودتینده عوثمانلی تورپاقلارینی گزمیش و گؤردوکلرینی سیاحتنامه آدلی اثرینده توپلامیشدیر.
ایچیندهکیلر
کیملیگی[دَییشدیر]
چلبی عاییلهسی اصلینده کوتاهیهلی اولوب، ایستانبولون فتحیندن سونرا بورایا یئرلشمیش، و آرا-سیرا کوتاهیهده ده قالمیشدیلار. ایستانبولون فتحی اثناسیندا اولیا چلبینی باباسی قارا احمد بیین باباسی اولان یاووز اؤزبک، فاتیح سولطان محمدین هوجومچولاریندان اولوب ساواش غنیمتلری ایله اونقاپانیندا یوز توکان، بیر مچید و بیر ائو تیکدیرمیشدیر. اسکی آدی ساغریچیلار مچیدی اولان بو مچید یاووز سولطان مچیدیدیر. اولیا چلبینین باباسی قارا احمد بی، کوتاهیهدهکی ائولرینین اؤنوندهکی توربهده دفن اولونوبدور. آتاسی درویش محمد ضلی، بیرینجی سولیماندان بیرینجی احمده قدر کی پادیشاهلارین "جواهیرچی باشی"وظیفهسینده اولموش بیر چوخ سفره چیخمیش، چوخ یاشلی ایکن وفات ائتمیشدیر. آناسی آبخاز دیر. آناسینین باجیسی ملیک احمد پاشانین آناسی اولدوغو اوچون ملیک احمد پاشانین حیمایهسینده اولموشدور. عمیسی فراقی عبدوالرحمان چلبیدیر. آتاسی، آناسی و خانننهسی بیاوغلودا ایندیکی لوهوسا سولطان توربهسی یاخینلیغینداکی قبریستاندا دفن ائدیلمیشلر. یونئسکو طرفیندن دوغومونون 400 ایللیگی موناسیبتی ایله 2011-نجی ایل، اولیا چلبی ایلی اعلان ائدیلمیشدیر.
حیاتی[دَییشدیر]
هیجری 10 محرم 1022، میلادی 25 مارس 1611ده ایستانبولدا آنادان اولوب.
اولیا چلبی، چوخ یاخشی تحصیل آلمیشدی. اؤنجه محله مکتبینه گئتدی. داها سونرا شیخ الاسلام حامد افندی مدرسهسینه داخیل اولدو. بورادا یئددی ایل اوخودوقدان سونرا سارایا مخصوص اولان اندروندا تحصیلینی داوام ائتدی. اندروندا صرف، نحو، قافیه، حسن خط درسلری آلدیغی کیمی اندرون موسیقیشوناسلاریندان موصاحیب درویش آغادان دا موسیقی اؤیرندی.
مکتب تحصیلی خاریجینده خصوصی اوستادلاردان قورآن، عربجه، گؤزل یازی، موسیقی، بدن تربیهسی و خاریجی دیل درسلری آلدی. قورآنی ازبرلهییب حافیظ اولدو. تحصیلینی بیتیردیکدن سونرا 25 یاشیندا ایکن ایاصوفیه مچیدینده مقابله اوخودوغو زامان مچیده گلن دؤردونجو مورادین ایرادهسی ایله سارایا داخیل اولوب موصاحیبلر آراسینا قاتیلدی. سارایا داخیل اولماسینا او عرفهده سیلاحدار اولان قوهومو ملیک احمد پاشا، روزنامهچی ایبراهیم افندی و خطاط حسن پاشا یاردیم ائتمیشدیلر. ائتدیگی ایشلری پادیشاه و دؤولت باشچیلاری طرفیندن بیهنیلمیشدی. دؤردونجو مورادین وفاتینا قدر ذکا و گؤزل دانیشیق قابلیتی سایهسینده پادیشاهین توجهونو قازاندی. بونا گؤره چوخ یوکسک وظیفهلره گتیریلمهسی دوشونولوردو.


text:
یاپونییانین جنوبی کورئیاداکی سفیری یاسوماسا ناقامینئ و باش کونسولو یاسوخیرو موریموتو سئولو ترک ائدرک موقتی اولاراق توکیویا قاییدیبلار.
ترند-این وئردیی معلوماتا گؤره، بونا سبب پوسانداکی باش کونسوللوغون قارشیسیندا ۲۰-جی عصرین بیرینجی یاریسیندا اؤلکهنین یاپون ایشغالی زامانی جینسی زوراکیلیغا معروض قالمیش قادینین هیکلینین قویولماسی اولوب.
قید ائدک کی، عابده جنوبی کورئیانین اجتماعی تشکیلاتلاری طرفیندن دکابرین ۲۸-ده قویولموش، لاکین همین گون ده گؤتورولموشدو. دکابرین ۳۰-دا ایسه فعاللار هیکلین یئنیدن یاپونییا دیپلوماتیک نمایندهلیگی قارشیسیندا قویولماسینا نایل اولوبلار.


text:
آذربایجان خالق جومهوریتینین قوروجوسو محمد امین رسولزاده نین نوهسی، امکدار رسسام، گؤرکهملی پئداگوک ریس رسولزاده نین حیاتیندان بحث ائدن «سونونجو رسولزاده» سندلی فیلمی آرتیق حاضیردیر.
کولت .آذ خبر وئریر کی، A24.Az و «هالال نعمت، مین برکت»این بیرگه ایستئحصالی اولان فیلمده رئیس رسولزادنین حیاتی اوزریندن ناکام رسولزادهلر نسلینین سورگونده و عذاب-اذیت ایچینده یاشادیغی گونلره نظر سالینیب.
سردار آمینین رئژیسسورو اولدوغو سندلی فیلمده ریس رسولزادنین ننهسی، آتاسی حاقیندا خاطرهلری، سورگونده کئچیردیی گونلر، قازاخیستاندان آذربایجانا دؤنوشو و بوگونکو فعالیتی عکس اولونوب.
سندلی فیلمین یانوارین ۳۰-دا تقدیم ائدیله جه یی، محمد امین رسولزادنین دوغوم گونونده - یانوارین ۳۱-ده ایسه سوسیال شبکهیه یوکله نه جه یی گؤزله نیلیر.


text:
روسییا پرئزیدئنتی ولادیمیر پوتینین سورییادا بیرگه جبهه یاراتماق بارهده تکلیفی هله ده قوهسیندهدیر.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بونو روسییا خاریجی ایشلر ناظری سئرگئی لاوروو بیلدیریب.
پوتینین یاریم ایل اول بیرلشمیش میلتلر تشکیلاتینین باش مجلیسینده بین الخالق تروریزمله موباریزه اوچون بیرگه جبهه قورماق چاغیریشی ائتدیینی خاطیرلادان لاوروو دئییب:
"روسییانین بو تشببوسو قوهسیندهدیر. دونالد ترامپ رهبرلیینین تروریزمله مباریزه ساحهسینده فورمولا ائدجیی اساس مؤقعلری ده نظره آلماغا حاضیریق. روسییا و آمئریکانین ترورلا مباریزهده امکداشلیق ائتمک اوچون کونسپتوال و رئال اساسی وار".


text:
تورکییه نین باش ناظیری بینعلی ییلدیریمین باشچیلیغی ایله کئچیریلن تهلوکه سیزکلیک توپلانتیسی سونا چاتیب.
آخار.آذ خبر وئریر کی، ۱ ساعت ۴۰ دقیقه داوام ائدن توپلانتیدا ایستانبولون بئشیکتاش رایونوندا باش وئرن ترور هوجومو مزاکیره اولونوب.
دولما باخچا ساراییندا باش توتان توپلانتی مطبوعاتا قاپالی شکیلده کئچیریلیب.
توپلانتیدا باش ناظیرین معاوینی نومان قورتولموش، داخیلی ایشلر ناظیری سلیمان سویلو، صحییه ناظزیری رجب آکداغ، ایستانبولون والیسی واصیپ شاهین و ایستانبول پلیس ایداره سینین رئیسی مصطفی چالیشقان قاتیلیب.
خاطیرلاداق کی، ایستانبولون بئشیکتاش رایونوندا یئرلشن "رئینا" گئجه کلوبونا سیلاحلی هوجوم اولوب. حادیثه نتیجه سینده ۳۹ نفر هلاک اولوب، ۶۹ نفر ایسه یارالانیب.


text:
تورکییه پرئزیدئنتی رجب طیییب اردوغان عیراقین باش ناظیری حیدر ال-عیبادی ایله تئلئفونلا دانیشیب.
رئپورت خبر وئریر کی، دانیشیق زامانی تئررورا قارشی بیرگه موباریزه موذاکیره ائدیلیب.
اردوغان و ال-عیبادی بوتون تئررورچو گروپلاشمالارا قارشی بیرگه موباریزهنین واجیب اولدوغونو، تئررورچولوغا بؤلگهنین ثابیتلیینی پوزماسینا ایمکان وئریلمهیهجکلرینی وورغولاییبلار.
تورکییه پرئزیدئنتی و عیراق حکومتینین باشچیسی تئلئفون دانیشیغیندا ۲۰۱۷-جی ایلده اؤز اؤلکهلری باشدا اولماقلا بوتون بؤلگهیه ثابتلیک و صولحون گلمهسینی آرزولاییبلار.


text:
لوندوندا فعالیت گؤسترهن ایمپریال کالج اونیورسیتئتینین عالیملری شکر عوضینه شیرینلشدیریجیلر قاتیلمیش ایچکیلرین هئچ ده آز زیانلی اولمادیغینی آشکار ائدیبلر.
آخار. آذ خبر وئریر کی، عالیملرین فیکرینجه شکرسیز و یا دیت ایچکیلر ده شکرلی ایچکیلر کیمی آرتیق چکینین یارانماسینا سبب اولور.
سون ۳۰ ایله عایید علمی معلوماتلارین تحلیلی گؤستریب کی، شکرسیز ایچکیلرین آرتیق چکینین و یا دیابتین قارشیسینی آلدیغی بارهده اساسلی دلیللر یوخدور.
شکرسیز ایچکیلرین کالوریسی آشاغی اولسا دا، اونلار بینین شیرین داد رسپتورلارینی قیجیقلاندیریر و اینسانی داها چوخ قیدا قبولونا تحریک ائدیر.
اوستهلیک، شکرسیز ایچکیلرین زیانسیز اولدوغونو دوشونن اینسانلار اونلاری ایفرات هجمده ایستفاده ائدیرلر.
یئنی آراشدیرمانین مؤلفلری بونو دا بیلدیریرلر کی، شکرسیز ایچکیلرین زیانسیز اولدوغونو اثبات ائدن علمی آراشدیرمالاری سرینلشدیریجی ایچکیلر صنایعسی مالیه لشدیریب و بو سببدن اعتبارلی ساییلا بیلمز.
بریتانییا آلکوگولسوز ایچکیلر آسسوسیاسییاسی شکرسیز ایچکیلرین تنقید آتشینه توتولماسینی دوزگون آددیم حساب ائتمیر. آسسوسیاسییا بو ایچکیلرده کالورینین حقیقتا ده آشاغی اولدوغونو آچیقلاییب:
«بو، اینسانلاری شکرلی ایچکیلره اوز توتماغا وادار ائده بیلر. ایفرات شکرین اینسان ساغلاملیغینا زیانینی ایسه ثبوت ائتمهیه احتیاج یوخدور».


text:
باتمان دا بیر تۆرک عسگری شهیت بۇلدی
پ. ک. ک ترور قوراماسی نینگ بمبالی اولاغ بیلن ادن هۆجۆمینده یارالانان بیر عسگر، بجرگی اۆچین گؤتریلن کسلحاناسیندا شهیت بۇلدی
تۆرکیأنینگ باتمان ولایاتی نینگ قۇزلوق اترابینداقی بکرحان اتراپچاسیندا ژاندارما مرکزینه هۆجۆم ادیلشیک بۇلدی.
پ. ک. ک ترور قوراماسی نینگ بمبالی اولاغ بیلن ادن هۆجۆمینده یارالانان بیر عسگر، بجرگی اۆچین گؤتریلن کسلحاناسیندا شهیت بۇلدی.
قۇزلوق دا ایکی ترورچی اۇغورلان اولاغلاری بیلن قۇزلوق شأهِر حأکیمی نینگ ایچینده بۇلمان بادیندا اۇنونگ اولاغینا (ماشینینا) هۆجۆم قوراپدی.
هۆجۆمده بیر موغاللیم قیز شهیت بۇلوپدی. بیر آدام یارالانیپدی.
واقا بیلن باغلانشیقلی ترورچی دا اؤلدۆریلیپدی.


text:
آنا آخماتووا
آنا آخماتووا ـ (دوغوم ۱889-؟) ـ تانینمیش روس شاعیری. لئو گومیلییوفون آناسی.
یاشاییشی[دَییشدیر]
آنا آخماتووا گؤرکملی روس شاعری، ۱۸۸۹-نجی ایل قارادنیز ساحیلینده اودسا لیمانـینـین یاخینلیغیندا یئرلشن «بالشوی فانتان» قصبهسینده دونیایا گؤز آچدی. آتاسی گمی مهندسیایدی. آخماتووا آنا- باباسی احمد (روسجا: آخمات) تاتار ایدی. آنا بیر یاشیندا ایکن عایلهسی چارسکوسلویا، لنینگرادین حومهلریندن ساییلان بیر کنده کوچورلر. بۇ کند اشراف طبقهسینین استراحت یئری ایدی. مشهور کاترین سارایی چارسکوسلودادیر. واختیله بویوک روس شاعری پوشکین گنجلیک ایللرینی بورادا کچیرمیش ایدی. آخماتووا اوزونون قـیسا ترجمه-ی حالیندا بۇ حاقدا یازیر:
- «من چارلی چاپلین، کورتیزر سوناتی و ایفل قولـلهسی ایله یاشیدام. بیر یاشیندا ایکن شاهلیق کندینه کوچدوک. اورانـین باغ- باغاتلاری، یام- یاشیل گنیش پارکلاری، اوجسوز- بوجاقسیز اوتلاقلاری، جیدیر دوزلری، چشید- چشید آتلار و… بونلارین هامیسی منیم یادداشیمدا هله ده یاشاییر. بونلار حاقدا من چارسکوسلو حقینده یازدیغـیم منظومهده سؤز آچمیشام. ایلک دفه اوخوماغـی تولستویون یازدیغـی الیفبادان اویرنمیشم. بئش یاشیمدا فیرانسیزجا دیل آچمیشام. چونکی من چوخ ائرکن اؤزومدن بؤیوک اوشاقلارین معلیمهلرینه قولاق آسیب، بو دیلی اویرهنیردیم. ۱۱ یاشیمدا ایکن ایلک شعریمی یازدیم. ۱۶ ایل اورادا یاشادیم. ۱۹۰۵-نجی ایلده آتاملا آنام آیریلدیلار. آنام بیزی جنوبا آپاردی، بیر ایل «کیف»ده درسیمی داوام ائتدیردیم. چارسکوسلونون حسرتینده بوللو- بوللو ناشیجاسینا شعرلر یازدیم…».
آنا آخماتووا ۱۹۱۰-نجی ایلده شاعر گومیلوولا ائولنیر. بال آیلارینـی پاریس، روم و آوروپانـین باشقا شهرلرینده کچیریرلر. ۱۹۱۲-نجی ایلده ایلک شعر کتابی «آخشام» نشر اوْلونور. بۇ ایلده اونون یگانه بالاسی لو دونیایا گلیر. هامان ایلده آخماتووا مندلشتام، پاسترناک، گومیلوو، تسوتایووا… «شاعرلر صینفی» آدلی ادبی جمعییت قورورلار. ۱۹۱۴-نجی ایلده «تسبح» آدلی شعر کتابی بوراخیلیر. بۇ کتابلا آخماتووا اوخوجولارین ماراغـینـی قازانـیر.
آخماتووانـین ایلک شعرلرینین باش مووضوسو سئوگیدیر. آیریلیق، حسرت، انتظار، یالقـیزلیق، آلدانـیش، قـیسقانجلیق کیمی دویغولارین بدیعی ایفادهسی ییغجام، دقیق، آخیجی و گؤروملو صورتده ایفاده اوْلونور. اونلار صمیمیلییی و طبیعیلییی ایله داها آرتـیق اوخوجو اورهیینه یول تاپا بیلیر. بۇ شعرلر هامیسی شاعرین شخصی حیاتـیندا یاشادیقلاری آنلاردان سو ایچیر. شاعرین یاشادیغـی حیاتی، شعرلرینده ترنّوم اولونان حیس و دوشونجهلرله سیخ باغلیدیر. او یاشانتـیلارینـی تصویره چکمیشدیر. کؤنلونون ایچ اوزونون گوزگوسودور آخماتووانـین اثرلری. بۇ اثرلر، انساندا کؤورک حیسّلر اویادیر. یالقـیز، اؤزونه قاپیلمیش گنج بیر عاشیقین، سئودالی عؤمرونون سئوگی ماجرالارینـی آنلادیر.
۱۹۱۷-نجی ایلده آخماتووانـین «آغ قوشلارین قاتاری» آدلی شعر کتابی نشر اوْلونور. بورادا توپلانان شعرلر، شاعرین بوندان اوّل نشر اتدیردییی شعرلرله تام فرقلیدیر. بۇ شعرلرده شاعرین اوسلوبو، دئییم طرزی دییشیلیر، مصراعلاری ایتیلشیر، سرتلشیر. آخماتووا شاهید اوْلدوغو فاجیعهلری، گؤردویو حادثهلری، یئنیدن شعرلرینده جانلاندیرماق اوچون یئنی- یئنی ایفادهلره، سؤزلره احتیاج دویور. ایلک شعرلرینین یومشاق آهنگی، ساده ایفاده طرزی، سئوگینین، فردی محبّتین ایفادهسی اوچون کیفایت ائدیردیسه بورادا آرتـیق فاجعه و حماسهلرین دیلینی تاپمالی ایدی. سسینی گورلاندیرماق اوچون، آغ قوشلاری (قادین اورهیینی) اژدهالارین آغزیندان خلاص ائتمک اوچون شاعره بئله گوجلو شعرلر لازیم ایدی.
«آغ قوشلارین قاتاری» کتابی او دؤور شاعرین یارادیجیلیغـیندا بیر دؤنوش نقطهسی اولسادا، آنجاق او دؤورون قـیزغـین اجتماعی – سیاسی موناقشهلر، انقلابی احوال- روحیه، قووغالارین چاغـیندا اوخوجولاری بیر او قدهر ماراقلاندیرمادی. بۇ سس شاعرین دؤورونون سسی ایله اویوشا بیلمهدی.
بونلارین آردینجا آخماتووا بیر نئچه شعر کتابی نشر ائتدیردی. آنجاق اونون یارادیجیلیغـینـین بۇ مرحلهسینی یئکونلاشدیران، اوْتوز ایللیک ادبی تجربهسینین محصولو اولان، دؤورون سسی، نفسی مصراعلاریندان دویولان اثری «مرثیه» منظومهسی ایدی. بۇ اثر آخماتووانـین ان مهم اثرلرینین بیری ساییلیر. اونون اوزهرینده آخماتووا بئش ایل (۱۹۳۵-۱۹۴۰) چالیشمیشدیر. بۇ منظومه شاعرین شخصی عذابلاری ایله میلیونلار انسانین عذابلاری بیر یئره ییغـیشیر، بیر- بیرینه قاریشیر. اونلارین یوغرولماسیندان مرثیه منظومهسی یارانـیر. آخماتووا و اونون خالقـینـین و انسانلیغـین طالعی مرثیه اثرینده دولغون، جانلی، بدیعی ایفادهسینی تاپا بیلمیشدیر. بۇ اثر، پارلاق، تام و بوتؤو بدیعی صورتلرین عکس ائتدیریلمهسی باخیمیندان دقتی جلب ائدیر. مرثیه منظومهسی ااجتماعی- سیاسی بیر اثر اوْلدوغو حالدا فلسفی بیر اثردیر.
محاربه دؤورو ۱۹۴۱-۴۶ ایلهدک شاعر، تاشکندده یاشاییر. ۱۹۴۳-نجی ایلده سئچیلمیش اثرلری، ۱۹۵۰-نجی ایلده صلح اوغروندا «آند»، «تانت»، ۱۹۶۱ شعرلر… کتابلاری نشر اوْلونور.
بؤیوک وطن محاربهسی ایللرینده آنا آخماتووانـین وطنداشلیق حیسّلری ایله آشیلانمیش شعرلری اصیل بیر وطنسئور، خالقسئور شاعرین اورهییندن قوپان نیدالارین ایفاده ائدیر. بۇ اثرلر خالق ایناملی، صاباح اومیدلی، وطن سئوگیلی، بیر شاعرین نغمهلریدیرلر. بۇ شعرلردهکی مبارزه عزمی، اینام گوجو قاباریق شکیلده اؤزونو گؤستریر. صلحسئور، انسانسئور شاعرین شعرلری دؤیوش جبههلرینده، دؤیوشچولرین دوداقلاریندا هیمن کیمی سسلهنیر، وطن حدودلارینـی آشیر. انسانلیغـی، یئر کورهسینی قاپساییر. اونو ملی شاعر سویهسینه، بینالملل بیر شاعر سویهسینه دوغرو یؤنلدیر. آخماتووا الینه قلم آلیب شعر یازماغا باشلایارکن شعرینی، حیاتـینـین ایدآل و آماللارینـین ترجومانـینا چئویرمیشدیر. شعر، آخماتووانـین ان مقدس ساندیغـی بیر وارلیقدیر. آنا آخماتووا ۲۰ ایلدن (۱۹۴۰-۱۹۶۲) آرتـیق «قهرمانسیز منظومه» اثرینین اوزهرینده ایشلهمیشدیر. بۇ منظومه آخماتووانـین شاهاثری سانـیلیر. آخماتووانـین بۇ ایری حجملی اثری، چوْخ مرکّب بیر اثردیر. اونداکی مجازلار، ایهاملار، استعارهلر، رمزلر، شاعرین یاشادیغـی دؤورو، شخصی حیاتـی، دوستلاری و یولداشلارینـین حیاتـی ایله سیخ باغلیدیر. بۇ اثر، ۲۰-نجی عصر روس شعرینین ده، چوْخ مهم و مرکب اثرلریندن بیریسیدیر. شعر ۲۰-نجی عصرین اوّللریندن باشلاییب شاعرین یاشادیغـی دؤورونهجن ۶۰ ایلدن آرتـیق بیر زامان کسییینی احاطه ائدیر. بۇ سوره شاعرین وطنینده باش وئرن ااجتماعی، سیاسی، انقلابی، مدنی، بدیعی حادثهلر «قهرمانسیز منظومه» اثرینین قایناقلارینـی تشکیل ائدیر. منظومهنین باش قهرمانـی یوخدورسا، دئیه بیلریک کی، اونون قهرمانلاری، بلکه صنعت آداملاریدیر. شاعرلر و هنرپیشهلردیر… بیر سؤزله شعرین مضمونو ااجتماعی حادثهلرین بدیعی یارادیجیلیق دونیاسیندا جانلانان، سسلهنن صداسینـین عکس صداسیدیر. ایکی آینا واحد بیر شیی نئجه شئیلره، تصویرلرله تکثیر ائدیر، شئی- تصویر، تصویر- شئی بۇ کیمی بیر بدیعی قۇرولوش اوزره قۇرولوب بۇ منظومه.
آنا آخماتووانـین شعرینین ترجمهلری حقینده بیر مسئلهیه توخونماق ایستردیم؛ بۇ سؤز دوزدور کی، شعر، ترجمهده بیر چوْخ شیی ایتیریر. باشقالاشادا بیلیر، ترجمهده شعرین بیر چوْخ حصهسی اصلی دیلده اوْلدوغو کیمی، ترجمه اولونان دیلده اوخوجویا چاتمیر. خصوصی ایله قۇرولوشجا دیلین اؤزللیکلری اوزهرینده قۇرولان شعرلر باشقا دیله ترجمه اولاندا دئمک اولور کی، بیر چوْخ بدیعی دیرینی ایتیریر. آنجاق، شعرلرین سطری ترجمهسینی دئییل، بلکه اونون روحونو، مایاسینـی، بدیعی قۇرولوشونو، بدیعی دوشونجهنین ایفاده فورماسینـی ایکینجی دیلده (مقصد دیلده) برپا ائده بیلسک، اونو بۇ دیلده یارادا بیلسک، شعرین اصلینه (مبدأ دیله) بیر آز یاخینلاشمالی اولوروق.
من، آنا آخماتووا شعرلرینی ایکینجی یا حتّا اوچونجو دیللرده ترجمهسینی اوخوموشام. ایللردیر کی، بۇ شعرلر منیم معنویاتـیمدا یاشاییر. من اؤز معنویاتـیمدا جانلانان، سسلهنن آنا آخماتووانـی آنا دیلیمیزه ترجمه ائدیرم. بورادا ماراقلی بیر احوالات یادیما دوشور: بیر گون آنا آخماتووا بیر نئچه شعرینی آناسینا اوخویور و اونون بۇ شعرلر بارهسینده فیکرینی بیلمک ایستهییر. آناسی کؤورهلیر و دئییر: «قـیزیم شعرلردن بیر شئی باشا دوشمهدیم؛ یالنـیز اونو حیسّ ائتدیم کی، منیم قـیزیمین قلبینی نه ایسه محکم سارسیدیب». دئمک ایستهییرم کی، من ده آنا آخماتووانـین شعرلریندن دویدوغوم، آنلادیغـیم، دوشوندویومو مضمون و محتوانـی اوخوجولارا چاتدیرماق ایستهییرم. اونلارین ترجمهسی یاخود اونلارین حقینده کی یوزوم- یوروملاریم، بونلارین هامیسی بایاقکی فیکره اساسلانـیر: منیم کؤنلومدهکی، خیالیمداکی اؤزوم اوچون یارانان، جانلانان بیر وارلیق کیمی.
آنا آخماتووا شعرینین بدیعی دیری اونون شاعرلیک استعدادیندان، باجاریغـیندان آسیلیدیر. اونون بۇ باجاریغـی اوزونو قاباریق شکیلده بروزه وئرمیر. بلکه شعرلرین سادهلییینده دورولوب، صافلاشمیش ایفادهلرده گیزلنیبدیر. بۇ سادهلیک، درینلیک و مودروکلیکدن دوغان سادهلیکدیر. اودور کی، شاعر بیر جیزگی، بیر ایشاره ایله دوشونجهلری مادیلشدیریر، عینیلشدیریر، لاپ دیء کی، شئیلشدیریر.
اونون شعرلرینده کلاسیک روس شعرینین عنعنهسی، خصوصی ایله پوشکین یارادیجیلیغـینـین گوجلو تأثیری واردیر. بۇ تأثیر، شاعر «منی»نین بدیعی دوشونجهلری خالق یارادیجیلیغـنـین، عنعنهسی بیر- بیرینه قاریشیر و بیر- بیرینده اریییر و یئنی ناخیشلار یارادیر. اونون شعرلرینین اریشی خالق یارادیجیلیغـی، آرغاجی ایسه کلاسیک روس شعری، خصوصی ایله پوشکین شعری و ناخیشلاری، گوللری، کوبهلری، گوشهلری، زنجیرهلرینی روس طبیعتی، خصوصی ایله لنینگرادین طبیعتی، معمارلیق آبیدهلری تشکیل ائدیر. ایلمه- ایلمه توخونان شاعر اورهیینین سؤز- تصویر خالچاسینا چئویریر.
آخماتووا، شعرده اشیالاری، طبیعت عنصرلرینی حادثهلرله قوووشوق صورتده نظاملاییر و اونلاری، خاطرهلری، دویغو و دوشونجهلری ایله آهنگدار اولاراق تصویره چکیر. بئله حاللاردا اونون تصویرلری جانلی، گؤروملو، ایفادهلری صمیمی و شعرلریندن آلینان تأثیرات ایسه درین اولور، اورهکلریمیزدهکی دویغولاری اویادیر. اویانان دویغولار بیر- بیرینی ایزلهییر. و یئنی- یئنی دویغو و دوشونجهلر تداعیسینه سبب اولور و بئله بیر اوغور قازانان شاعر، اوخوجولارین اورهیینده یاشاییر. اونلارین دویغو و دوشونجهلرینین مونیسی و همدمی اولور. آنا آخماتووا، ایلک یارادیجیلیق چاغلاریندان گؤسترمیشدیر کی، اونون بدیعی سسی، سسلر ایچینده اؤزونه مخصوص بیر سسدیر. هئچ بیر سسله دییشیک دوشن سس دئییل.
او، هم ده استعدادلی ترجمهچی، آراشدیریجی ایدی. بیر چوخ شرق و غرب شاعرلریندن روسجایا ترجمهلر ائتمیشدیر. پوشکین، لنینگرادین معمارلیق آبیدهلری حقینده ماراقلی تدقیقات اثرلری واردیر.
سونقان XVI عصر کره شاعرینین بو سؤزلری سانکی آنا آخماتووا بارهسینده دئییلیب: «من اورهییمی بیر نئچه حصهیه پارچالاماق ایستهدیم کی، اونون هر پارچاسی بیر پارلاق اولدوز کیمی ایشیق ساچسین». نئجه کی، آخماتووا اؤز عؤمرونو، حیاتـینـی صنعتینه، انسانلیغا باغـیشلایاراق شعرلرینی اورهیینین پارچالاری کیمی میراث قویوب گئتدی. ایندی اونلار اوْلدوز کیمی روس شعرینده پارلاییرلار.
آخماتووانـین شعرلری چوْخ اولکهلرده، دؤنه- دؤنه چاپ اوْلونور، اوخونور، سئویلیر. آخماتووا ۱۹۶۴-نجی ایلده شوروی یازیچیلار بیرلییینین صدری سئچیلیر. هامان ایلدن ایتالیانـین «آتنا- تاورمینا» شعر مکافاتـینـی قازانـیر و آکسفورد دانشگاهینـین دعوتی ایله لندنه گئدیر؛ او دانشگاهین فخری دوقتورلوق عنوانـینـی قازانـیر. نهایت ۱۹۶۶-نجی ایلده اورهک خستهلییی نتیجهسینده ابدی اولاراق دونیایا گؤز یومور.
شعرلریندن اؤرنک[دَییشدیر]
منی آناجاقسینـیز
هر شئی
کول اولوب،
تورپاغا دؤنهجک.
دؤنسون، نه وار کی!
من اوچوروملار باشیندا
نغمهلر اوخوموشام.
من گوزگولر دورولوغوندا
یاشامیشام.
تسلّینیز، سئوینجینیز،رؤویانـیز اولماسام دا
یئنه ده دؤنه- دؤنه
سطیرلریمین سوسموش نغمهلری تک،
کؤنلونوزده اویویان باخیشلاریم تک،
بوینومدا تیکانلی مفتیللری
پاس آتان گول چلنگینین
سولوب تؤکولن لچکلری تک.
آناجاقسیز منی.