text:
طاعون
طاعۇن (لاتینجه: pestis)، پ — اینسان و حئیوانلاردا کسکین طبیعی اوجاقلی، اپیدمیک یاییلماغا مئییللی، طاعون چؤپو (لاتینجه: Yersinia pestis) طرفیندن تؤرهدیلهن اینتیقال عفونت نوخوشلوقدیر. او، کسکین قیزدیرما، آغیر عمومی اینتوکسیکاسییا و لیمفاتیک دویونلرین، آغجیرین و باشقا اورقانلارین هموراژیک-نکروتیک ایلتیهابی ایله تظاهر ائدیر. ائندئمیک و یایگین(همه گیر) یاییلما ایمکانینا گؤره طاعون "بئینلخالق طیبی-سانیتارییا قایدالارینین" شامیل اوْلدوغو خصوصی تهلوکهلی کارانتین عفونتلاری قروپونا عایید ائدیلیر. ۱۸۹۴-جو ایلده فرانسه عالیمی آ. یئرسئن و ژاپون عالیمی س. کیتازاتو نوخوشلوق تؤردیجیسینی کشف ائتمیشلر. طاعون اپیدمییالاری دؤوری اولاراق دونیانین بیر چوخ اؤلکهسینی ایحاطه ائدیردی. بیرینجی پاندمییا ۶-جی عصرده شرقی روم ایمپیراتورلوغوندا باش وئرمیش و بیر چوخ اؤلکهنی ایحاطه ائتمیشدی. قارا اؤلوم آدلانان ایکینجی پاندمییا ۱۴-جو عصرده، اوچونجو پاندمییا ایسه ۱۹-جو عصرین سوْنوندا اوْلموشدور (خستهلیگی دنیز گمیلریندهکی سیچانلار یایمیش و دونیانین ۱۰۰-دن آرتیق لیمانیندا اپیدمیا باش وئرمیشدی). ۱۴-جو عصردن باشلایاراق روسیه دا، او جملهدن بیر نئچه دفعه موسکودا، ۱۹-جو عصرده زابایکالیده، گونئی قافقازدا، پریکاسپیده، ۱۹-جو عصرین سونو – ۲۰-جی عصرین اووهلرینده اودسا و قارا دنیزین باشقا لیمانلاریندا، ۲۰-جی عصرده ایسه هیندوستاندا طاعون گئنیش اپیدمیاسی قئیده آلینمیشدیر.
طاعون طبیعی اوجاقلارلا کاراکتریزه اوْلونور. طاعونون اینکوباسییا دؤورو ۲-۶ گوندور. نوخوشلوق تیترتمه، باشاغریسی، یوکسک تئمپئراتورلا باشلاییر. دیاقنوستیکا اۆچون باکتریولوژی و سرولوژی اۆصولدان ایستیفاده اوْلونور.
تاریخی معلوماتدَییشدیر
طاعون اپیدمیاسی چوخ قدیمدن، میلاددان چوخ اوّل معلومدور.
نوخوشلوق آدی "جوما" (پاخلا) عرب سؤزوندن تؤرمیشدیر. بونون سببی عفونتنین تئز-تئز باش وئرهن کاراکتریک سیمپتومودور – ایلتیهابلاشمیش لیمفاتیک دویونلرین بؤیویرک خاریجی گؤرونوشونه گؤره پاخلایا بنزهمهلریدیر. طاعون چوخ واخت میلیونلارلا اینسانین اؤلومونه باعیث اولان، بؤیوک اراضیلری ویران قویان پاندمییا خصوصیّتی آلمیشدیر.
بشر تاریخینده طاعونون اوچ پاندمییاسی معلومدور:
- ۵۲۷-جی ایلدهن ۵۸۰-جی ایله قدر داوام ائدن بیرینجی پاندمییا تاریخه "ژوستینیانین طاعونو" آدی ایله داخیل اوْلموشدور. او، مصرده باشلامیش، آرالیق دنیزینین لیمان شهرلرینه و دیگر یاخین شرق اؤلکهلرینه یاییلمیش و آوروپایا کئچمیشدیر. بۇ پاندمییا زامانی تخمیناً ۱۰۰ مین اینسان تلف اوْلموشدور. روایته گؤره ۵۹۰-جی ایلده طاعون اپیدمیاسی زامانی پاپ بؤیوک قریقوری آدریان قسرینین اۆزرینده ملک میکاییلی طاعون اپیدمیاسینین سوْنونون چاتماسینا ایشاره اولاراق، قیلینجینی قینینا قویارکهن گؤرموش و او واختدان قسر مقدس ملک قسری آدلاندیریلماغا باشلانمیشدیر[۱].
- "بؤیوک"، یاخود "قارا اؤلوم" آدلی، ۵۰ میلیوندان آرتیق اینسان تلافاتینا سبب اوْلموش ایکینجی پاندمییا ۱۳۳۴-جو ایلده چینده باش وئرمیش، سوْنرالار هیندوستانا، آفریقایا و آوروپایا یاییلمیشدیر. ۱۳۵۲-جی ایلده آوروپانین اهالیسینین ۱/۳ حیصّه سی، ۲۵ میلیون آدام طاعوندان محو اوْلموشدور[۲]. ۱۳۶۴-جو ایلده طاعون آسیادان روسیه نین شیمال-غرب، مرکزی و جنوب-شرق ویلایتلرینه کئچمیشدیر... ۱۴۴۲-جی ایلده ونیزدا و دئمک اولار کی، عئینی واختدا روسیهدا ایلک دفعه اولاراق طاعون علیهینه کارانتین تدبیرلری تطبیق ائدیلمیشدیر.
- طاعونون اوچونجو پاندمییاسی ۱۸۹۴-جو ایلده هونکونقدا باشلامیش بیر میلیوندان چوخ اینسانین تلافاتینا سبب اوْلموشدور. سوْنراکی ۱۰ ایلده طاعون دونیانین بوتون کونتیننتلرینین ۸۷ لیمان شهرلرینه یاییلمیشدیر، ۱۲ میلیوندان آرتیق آدام قیریلمیشدیر. طاعونون اوچونجو پاندمییاسی زامانی بؤیوک کشفلر ائدیلمیشدیر: تؤردیجی میکروب آیریلمیش (ق.İ. مینخ، ۱۸۷۸، آ. ایئرسئن، س. کیتازاتو ۱۸۹۴)، نوخوشلوق یاییلماسیندا سیچان، چؤل گمیریجی (جونده حئیوان)لرینین و بیرهلرین رولو مویینلشدیریلمیش، طاعونون طبیعی اوجاقلیلیغی آشکار ائدیلمیشدیر. (د.ک. زابولوتنی، ۱۹۱۲) ۱۸۰۲-جی ایلده د. سامویلوویچ بیرینجی دفعه طاعون علیهینه ایلک واکسیناسیون تشببوسو گؤسترمیشدیر. موثّر واکسینا ۱۹۲۶-جی ایلده V.آ. خاوکین و باشقالاری طرفیندن ایشلنیب حاضیرلانمیشدیر.
طاعون علیهینه علمی اساسلاندیریلمیش تدبیرلرین حیاتا کئچیریلمهسی ۲۰-جی عصرده دونیادا طاعون اپیدمیاسینی آرادان قالدیرماغا ایمکان وئرمیشدیر، لاکین نوخوشلوق تک توک حاللاری بۇ و دیگر اؤلکهلرده طبیعی اوجاقلاردا همیشه قئید ائدیلیر.
علّتیدَییشدیر
طاعونون لاتینجه: Yersinia pestis تؤردیجی میکروبو – طاعون چؤپو بیر نؤع کیمی پروتئوباکتئرییالار تیپینین، قامما-پروتئوباکتئرییالار صینیفینین، ائنتئروباکتئرییالار عائلهسینه مخصوص لاتینجه: Yersinia جینسینه عاییددیر. او، ۱،۵-۲ x ۰،۵-۰،۷ مکم اؤلچوسونده، آوویدشکیللی، اوجو دییرمی، حرکتسیز اوید چؤپدور. طاعون میکروبلارینین اوزونسوو، دنور، ساپشکیللی و سوزولهن فورمالارینین میدانا چیخماسی ایله پولیمورفیزمی تصویر ائدیلمیشدیر.
طاعونون تؤردیجی میکروبو ایسپور عمله گتیرمیر، کاپسولو واردیر، قراممنفیدیر، آنیلین بویالاری ایله آسان (اوجلاری ایسه داها گرگین) رنگلنیر (بیپولیار رنگلهنمه). لاتینجه: Y. pestis فاکولتاتیو آنائروبدور. ۲۵-۳۰°سی-ده و په ۶،۹-۷،۲ اوْلدوقدا دورو و برک ییئجئک موحیطلرینده یاخشی اینکیشاف ائدیر. ر -ویرولنت و س -آویرولئنت فورمالی کولونییالار عمله گتیریر. ییئجئک موحیطینه تزه و یا هئمولیزولموش حئیوان قانی چاتدیقدا میکروبلارین اینکیشافینا ایستیموللاشدیریجی تأثیر گؤستریر.
لاتینجه: Y. pestis اگزو- و اندوتوکسین عمله گتیریر، ترکیبینده ترموستابیل سوماتیک و ترمولابیل کاپسول آنتیگئنلری و س. (جمعی ۲۰ آنتی ژن) واردیر. لاتینجه: Y. pestis-ین سوماتیک آنتیگئنی باشقا پرسینلرین آنتیگئنلرینه ایدئنتیکدیر. کاپسول آنتیگئنی طاعون تؤردیجی میکروبونون ویرولنت ایشتامملاری اۆچون خاص ساییلیر، ایممونیگئن فعّاللییه مالیکدیر.
طاعونون تؤردیجی میکروبونون اورقانیزمدن کناردا داواملیلیغی اونلارا خاریجی موحیط عامللرینین تأثیر خصوصیّتیندن وابستهدیر. تئمپئراتور دوشدوکجه باکتری لرین یاشاما مدتی آرتیر. ییئجئک محصوللاریندا، سودا و معیشت اشیالاریندا لاتینجه: Y. pestis ۳ آیا قدر، بوبون ایرینینده ۴۰ گون، قاندا و بلغهمده ۱ آی و داها چوخ قالیر. ۵۵°سی-ده اونلار ۱۰-۱۵ دق. سوْنرا ۱۰۰°سی-ده بیر نئچه سانییه سوْنرا محو اولور. عادی دئزینفئکتانتلار ایشچی غلظتدا (سولئما ۱:۱۰۰۰، ۳-۵%-لی لیزول مهلولو، ۳%-لی کاربول تورشوسو، ۱۰۵-لی اهنگ سودو) و (آنتیبیوتیکلر)، (ایسترپتومایسین، تتراسایکلین، کلرامفنیکل) لاتینجه: Y. pestis-اؤلدوروجو تأثیر گؤستریر.
اپیدمیولوژیدَییشدیر
طاعونون طبیعی، بیرینجیلی ("وحشی طاعون" – لاتینجه: Silvalia plagne) و سینانتروپ ایکینجیلی ("شهر"، "پورت طاعونو") اوجاقلاری آییرد ائدیلیر. وحشی گمیریجی (جونده حئیوان)لر (تاونتؤردیجی میکروبلارینین طبیعی انبارلاری) و اونلارین ائکسپارازیتلری (بیرهلر) ایله علاقه دار اوْلان طبیعی اوجاقلار، اوتریش استثنا ائدیلمکله بوتون قیطعهلرده، چؤل، یاریم صحرا و صحرا زونالاریندا مؤوجوددور. گمیریجی (جونده حئیوان)لرین و اونلارین بیرهلرینین پوپولیاسییاسینین مؤوجودلوغو ایمکانینین مویینلشدیرهن جوغرافی ایقلیم شرایطیندن وابسته اولاراق طبیعی اوجاقلاردا لاتینجه: Y. pestis قالیر.
طبیعی اوجاقلاردا طاعون میکروبونون داشیییجیلاری اوْلان وحشی گمیریجی (جونده حئیوان)لرین ۳۰۰-ا یاخین نؤعو و یاریمنؤوو آشکار ائدیلمیشدیر. لاتینجه: Y. pestis-ین مۆحافیظه ائدیلمهسینده اساس رولو سونبولقیران، مارموت (تارباقان)، قوم سیچانی، داغ سیچانی، چؤل سیچانلاری اوْیناییر. بوندان علاوه آفریقادا بعضی سیچانلارین: قارا، هبش، چوخمهمهلی و کوللوق سیچان موهوم رولو قئید ائدیلمهلیدیر.
طاعون سینانتروپ اوجاقلاریندا طاعون عفونتسینین اساس انباری و منبعی هله قدیم دؤورلرده وحشی طبیعتدن اینسان مسکهنلرینه کئچمیش، طاعون میکروبونو دا اؤزلری ایله گتیرمیش بوز سیچان و یا سیچان (لاتینجه: Rattus norvegicus)، قارا سیچان (لاتینجه: Rattus rattus) و کورهن سیچانلاردیر (لاتینجه: Rattus alexandrinus). نقلیات واسطهلرینین، خصوصاً دنیز نقلیاتینین اینکیشافی سیچان بیرینجی توپلاندیغی یئردن دونیانین بیر چوخ اؤلکهلرینه یاییلماسینا سبب اوْلموشدور. طاعون وحشی گمیریجی (جونده حئیوان)لردن سیچانلارا کئچدیی کیمی، سیچانلاردان دا وحشی گمیریجی (جونده حئیوان)لره کئچیر.
لاتینجه: Rattus rattus
لاتینجه: Rattus norvegicus
لاتینجه: Microtus arvalis چؤل سیچانی
هر ایکی تیپ طاعون اوجاقلاریندا تؤردیجی میکروبلارین یاییجیلاری بیرهلر ساییلیر. لاتینجه: Y. pestis ایله ایسپونتان اینفئکسیالاشما بیرهلرین ۱۲۰-دن آرتیق نؤعونده و یاریمنؤوونده آشکار ائدیلمیشدیر. طاعون تؤردیجی میکروبلارینین داها فعّال یاییجیلاری سیچان بیرهلری (لاتینجه: Xenopsylla cheopis)، اینسان منزیل بیرهلری (لاتینجه: Pulex irritans) و مارموت یۇواسی گنهلریدیر (لاتینجه: Oropsylla silativc). هر ایکی تیپ طاعون اوجاقلاریندا تؤردیجی میکروبلارین یاییجیلاری بیرهلر ساییلیر. لاتینجه: Y. pestis ایله ایسپونتان اینفئکسیالاشما بیرهلرین ۱۲۰-دن آرتیق نؤعونده و یاریمنؤوونده آشکار ائدیلمیشدیر. طاعون تؤردیجی میکروبلارینین داها فعّال یاییجیلاری سیچان بیرهلری (لاتینجه: Xenopsylla cheopis)، اینسان منزیل بیرهلری (لاتینجه: Pulex irritans) و مارموت یۇواسی گنهلریدیر (لاتینجه: Oropsylla silativc).
بیرهلرین طاعون میکروبو ایله گرگین یولوخماسی گمیریجینین محو اولماسیندان اوّل نظره چارپان(عامیل) باکتریمی دؤورونده باش وئریر. عفونی بیره آنجاق طاعون باکتری لری اونون معده اؤنونده آرتیب چوخالدیقدان سوْنرا یولوخدوروجو اولور. میکروبلار معده اؤنو بوشلوغوندا آرتیب چوخالدیقدان سوْنرا عمله گتیردیکلری هلمشیک کوتله ("طاعون بلوکو و یا تیخاجی") ایله اونو تماماً دولدورور. بئله بیرهلر قان سورماغا چالیشیر لاکین "طاعون تیخاجی" قانین معده یه داخیل اولماسینا مانع اولور، بونون نتیجهسینده قان و اونونلا یویولموش باکتری لر گۆجلو تکانلا بیرهنین دیشلدیی یئرده یارایا گئری قاییدیر.
اینسانین طاعونلا یولوخماسی بیر نئچه یوللا: اینتیقال (عفونی بیرهنین دیشلهمهسی ایله)، کونتاکت، آلیمئنتار و هاوا-دامجی یولو ایله باش وئریر.
اینسانلارین طاعونا قارشی حسّاسلیغی اوْلدوقجا یوکسکدیر. خستهلهنمه ایندئکسی واحیده یاخینلاشیر. طبیعی اوجاقلاردا خستهلهنمه فصلی خصوصیّت داشیییر: مولاییم ایقلیملی اوجاقلاردا نوخوشلوق اساساً یای-پاییز آیلاریندا، ایستی ایقلیملی اوجاقلاردا فصلیلیک اولمور.
طاعون توتموش خستهلرین ائپیدئمیولوژی رولو عئینی دئییل. خاریجی موحیطه چوخ میقداردا طاعون باکتری لرینی ایفراز(ترشّح) ائدن، نوخوشلوق ظاهرهن سپلنمیش فورماسینا توتولان (ق.پ. رودنئوه گؤره)، خصوصاً طاعون آغجیر فورماسینا دوچار اوْلان خستهلر داها چوخ تهلوکلیدیرلر. شابلون:لانگ-لا-ین هاوا-دامجی یولو ایله یاییلماسی عفونتیا اپیدمیک خصوصیّت وئریر. بونا بینالاردا آداملارین سیخلیغی، مادی ریفاهین و سانیتارییا مدنیتینین آشاغی سوییهسی، موالیجوی-پروفیلاکتیک تدبیرلرین غیری-موکممللیلیگی سبب اولور. طاعونون باشقا فورماسینا توتولموش خستهلر بیرهلرین کیفایت قدر پوپولیاسییاسی اوْلان زامان چوخ تهلوکه تؤرهده بیلر.
طاعونا قارشی آنادان گلمه باغیشیکلیک یوخدور. کئچیریلهن نوخوشلوق باغیشیکلیک وئریر؛ تکراری نوخوشلوق نادر حاللاردا اولور.
حاضیردا طاعونون تک-تک آکتین ائنزووتیک اوجاقلاری آسیادا (بیرمه، ویتنامدا، اندونزی، نپال)، آمریکادا (بولیوی، برزیل، پرو، غربی آمریکا بیرلشمیش ایالتلری، اکوادور) و آفریقادا (زایر، کنیا، لسوتو، ماداقاسکار، تانزانیا) واردیر.


c: text/html

text:
سوریه سرحدینده حربی تعلیم
بیرلیکلر، بیر مدت سرحدین صیفیر نقطهسینده حرکت ائتدی
تورک سلاحلی گوجلری طرفیندن سوریه سرحدینه تقویه مقصدلی گؤندریلن بیرلیکلر، حاتای سرحدینده تعلیم فعالیتلری گرچکلشدیردی.
تورکیهنین فرقلی بیرلیکلردن ادلب سرحدیندهکی یایلاداغی ائلچهسینه گؤندریلن بیرلیکلر، بیر مدت سرحدین صیفیر نقطهسینده حرکت ائتدی.
آردیندان تانکلار بؤلگهدهکی اراضیده سیسلهمه و مانورلار ائدرک، مختلیف تعلیم فعالیتلری گرچکلشدیردی.
ایلگیلیلی خبرلر
چاووش اوغلو: "اوکراینا و روسیا گوبرهسینین بازارلارا گئتمهسی اوچون سعی گؤستریریک"
خاریجی ایشلر ناظیری مولود چاووش اوغلو اوکراینا و روسیا گوبرهسینین لازیم اولان بوتون اؤلکهلره گؤندریلمهسی اوچون سعی گؤستردیکلرینی بیلدیریب.
جمهور باشقانی اردوغانلا پوتین آراسیندا تلفون دانیشیغی اولوب
جمهور باشقانی اردوغان ایله ولادیمیر پوتین اوکراینا محاربهسینی موذاکیره ائدیبلر.
تورکیه اولوسلار آراسی آتوم انرژی آژانسینین ایداره هئیتینه عضو سئچیلیب
تورکیه 2022-2024-جو ایللر اوچون اولوسلار آراسی آتوم انرژیسی آژانسینین (UAEA) ایداره هئیتینه عضو سئچیلیب.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
توکایئو: تروریستلری اؤلدورمک اوچون آتیش ائتمه امری وئردیم
"تروریستلر هله سلاح قوللانمایا و وطنداشلارین مولکلرینه ضرر وئرمهیه داوام ائدیر"
قازاقیستان دؤولت باشقانی قاسم جومرت توکایئو،
"گوونلیک گوجلرینه و اوردویا، تروریستلره قارشی اویاری وئرمهدن اؤلدورمک اوچون آتیش ائتمه امری وئردیم" دئدی.
قازاقیستان جمهورباشقانلیغی مطبوعات خیدمتیندن وئریلهن آیقلامایا گؤره، توکایئو، ترورلا مباریزه قونوسوندا مسئوللارلا توپلانتی تشکیل ائتدی.
توپلانتی سونراسیندا ائتدیگی دانیشمادا ترورلا مباریزه عملیاتی باشلاتدیقلارینی ایفاده ائدن توکایئو، "عمومیتله اؤلکهنین بوتون بؤلگهلرینده آنایاسال دوزن یئنیدن تامین ائدیلدی. یئرلی یؤنتیملر وضعیتی کنترل ائدیر. آنجاق تروریستلر هله سلاح قوللانمایا و وطنداشلارین مولکلرینه ضرر وئرمهیه داوام ائدیر. بونا گؤره ترورلا مباریزه عملیاتی میلیتانلارین تامامیله یوخ ائدیلمهسینه قدر داوام ائدجک" ایفادهلرینی ایشلتدی.
بو آرادا،
قازاقیستان ایچ ایشلری باخانلیغی، گؤستریلرده چیخان حادثهلرده ۲۶ اعتراضچینین حیاتینی ایتیردیگینی بیلدیردی.
باخانلیقدان وئریلن آچیقلامادا، "گوونلیک گوجلری، آلماتی شهرینده اجتماعی نطامی تاسیس ائتدی، استراتژیک یئرلری قورومایا آلدی. جادهلرده تمیزلیک عملیاتینا داوام ائدیلیر" ایفادهسینه یئر وئریلدی.
آچیقلامادا، حادثهلرده ۳ میندن چوخ انسانین گؤزآلتینا آلیندیغی ایفاده ائدیلدی.
ایلگیلیلی خبرلر
اردوغان، تۆرک دیل بایرامینی قوتلادی
"تۆرک دیل بایرامینینن تۆرکجهمیزین یاشادیلماسی، گلهجک نسیللره بوتون اؤزگونلوگو و درینلیگی ایله چاتدیریلماسی اوچون بیر وسیله اولماسینی دیلهییرم"
قیرقیزیستانلا اؤزبکیستان آراسیندا سرحد قونوسوندا اورتاق پروتوکول ایمضالاندی
قیرقیزیستان حکومتینین مطبوعات مرکزیندن وئریلهن آچیقلامادا، ایکی اؤلکه حکومتلری آراسیندا سرحد تعیینی هیئتلرینین باشکند بیشکئکده گؤروشدوگو بیلدیریلدی
علییئو، عرب بیرلیگی ذیروهسینین فخری قوناغی اولاجاق
الجزایر جمهورباشقانی، آذربایجان جمهورباشقانی ایلهام علییئوی، اؤلکهسینده تشکیل ائدیلهجک عرب بیرلیگی ذیروهسینه شرف قوناغی اولاراق دعوت ائتدی


text:
خودو
حبیب فرشباف
آبا بوخارینی چوخالتـ دئـیهجهیمـ قوی اوتاق تندیرکیمی قیزیشسین!
آنام منی بو حالدا گؤرنده تئز یون کؤینهیـیمی گتیریب، منی دانلاماغا باشلایاجاق:
ـ «بالا سنه دئمهدیم کی هاوا پایـیزییـیب قیش پالتارلارینی گؤتور؟ ! هئی دئدین زنگآوانین ماشین یـولو وار، تئز قایـیداجاغام!ـ ایندی جزاندی چک!»
آنام حاقلیایدی: سازاق ایینه- ایینه بدنیمه سانجیلیردی. آرخالیـغیمین یاخاسینی قووزایـیب، باشیمی سویوقدان گیزلتسمده، قولاقلاریم شاختادان دوغرانیردی. اللریمی قولاقلاریمین اوستونه باسیب قاچماغا باشلادیم. آرتیق ورزقان جاداسینا یاخینلاشمیشدیم. «باخ ائله بو تپهنی ده آشسام ورزقان اوتوبوسو گؤرونهجک».
قارشیدان اسن یـئل، لوت قلمهلری اوینادیردی. یـئلین قورخوسوندان بئلیمی ایکی قات اییب، تپهنی دیرمانماغا باشلادیم.
تپهنین باشینا چاتان کیمی ورزقان جاداسینا باخدیم. گؤز ایشلدیکجه اوزانیب گئدهن جادادا بیر قارالتیدا گؤزه توخونماییردی. قیچلاریم سورونهـ سورونه تپهنی ائنیب، تورپاق جادانین کناریندا قوللاریمی قولتوقلاریما باسیب دایاندیم. هرگون ورزقاندان تبریزه تکجه بیر اوتوبوس یولا دوشور، اونوندا کی، واختی وعدهسی معلوم اولموردو.
انتظار سویوغون شدتینی داهادا آرتیریردی. یانـ یؤرهیه گؤز گزدیردیم. هئچ بیر دالداناجاق تاپا بیلمهدیم.
گؤیه باخاندا قارا بولودلارین آرخاسیندا تکجه گونشین سولغون بیر ایزی گؤرونوردو. توز تورپاقلا سورونن قورو یارپاقلارین سسی، یـئلین سسینه قاریشمیشدی. بیر اود یاندیرماق حسرتیله، کیربیتیم اولمادیغیـنی بیلهـ بیله، هئی جیبلریمی آختاریردیم. بیردن جادانین اوتایـیندا، بیر تپهنین دالداسیندا، بیر قویون سوروسونه گؤزوم ساتاشدی! سئـوینجک سورویه طرف قاچماغا باشلادیم. هله سورویه بیرآز قالمیشـ کیربیت، کیربیتـ باغیرسام دا، چوبان باشینی بولادی. ـ بلکه ائشیتمیرـ دئـیه، بیرآزدا ایرهلی گئدیب، اللریمی گؤزونون قاباغیندا اووشدوراندا، ـ «والیمدی »ـ دئدی، ـ سن اودون «نیغ »، «گتیلیم » اولاـ تئزـ تئز بیرآز چؤر- چؤپ ییغیب، قورو یارپاقلاریدا آلتینا دولدوروب، چاغیردیم. گلیب چاتدی! خیرداجا بیر اوغلاندیر. یون بؤرکونون ایچینده شوه کیمی گؤزلری پار- پار پاریلدایـیر. ـ آدیم خودو دو ـ دئدی. کیربیت قوتوسونو الیندن آلیب آچارکن، یـئریمده دونوب قالدیم! قوتودا تکجه بیردانا چؤپ قالمیشدی!
بو یـئللی هاوادا بو تکجه کیربیتله اود یاندیرا بیلهجهییمه مطلق اینانماسامدا، اوجاغین دیبینده دیزه چؤکوب، آرخالیغیمی چیخاریب باشیما چکدیم. سونرا ایکی قات اوجاغین اوستونه اییلدیم. نفسیمی سینمده حبس ائدیب، تیترهک اللریمله کیربیتی یاندیردیم. توسدو آرخالیـغیـمین آلتینی دولدوروب، گؤزلریمی یاشاتمایـینجا آیاغا قالخمادیم. خودو ایسه باشیمین اوستونده دیک دایانیب، دینمزـ سؤیلمز منه باخیردی. سئـوینجک آرخالیغیمی گئـییب، دویمهلرینی برکیتدیم. الیمدهکی بوش کیربیت قوتوسونو، اوجاغا آتماق ایستهینده، خودو چالاغان قوش کیمی بیردن قوتونو الیمدن قاپدی! او منیم تعجبلی باخیشیمی گؤرنده باشینداکی ایپ بؤرکونو گؤتوروب، اونون قاتیندان بیر دسته کیربیت چؤپو چیخاریب، قوتویا دولدوردو. منسه تعجبله اونا باخارکن، یئریمده قورویوب قالمیشدیم.
منی بئله گؤرنده، خودونون آغـ آپباغ دیشلرینین آراسیندان چیخان شیرین سؤزلری، اونون شیرین گولوشونه قاریشدی:
ـ «ناندیلانماسایدین بیلینده وئلهجهایدیم».


text:
پورتوقال ایمپیراتورلوغو
پورتوقال ایمپیراتورلوغو (اینگیلیسجه: Portuguese Empire, فارسجا: امپراتوری پرتغال، عربجه: الإمبراطورية البرتغالية، فرانسهجه: Empire colonial portugais, آلمانجا: Portugiesische Kolonialgeschichte, ایتالیاجا: Impero portoghese, روسجا: KoлoHии ПopTyraлии) دا بیر اسکی دؤولت. پورتوقال ایمپیراتورلوغو ۱۴۹۸ میلادی ایلینده قۇرولدو. بو ایمپراتولوق دنیز لر ایمپراتورلوغو دور و دونیانین هر طرفینده کولونی ؽی وارمیش (آسیا ، اوقیانوسیه ، آمریکا و آفریقا) بو ایمپراتولوق آلتی یوز ایل دوام ائدیر و قوزئی آفریقا دا سیوتا نی آلماق نان باشلاییر (۱۴۱۵) ماکائونو چینه قایتارماغا جک (۱۹۹۹).
گؤرونتولر[دَییشدیر]
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- اینگلیسیجه ویکیپدیا


text:
سینما: تۆرکیه ده اۆچ آیدا ۱۶ میلیون بلیت ساتیلدی
اۆچ آیدا تۆرکیأنینگ سینمالاریندا 81 فیلم گؤرکِزیلدی
تۆرکیه ده 2022-نجی ییلینگ ایلکینجی اۆچ آیلیق دؤورۆنده 16 میلیون 148 مۆنگ 34 سانی بلیت ساتیلدی.
ایکی ییلدان بأری کروناویروس سبأپلی دۆنیأده بوُلشی یالی تۆرکیهده ده سینمالار کؤپ واغت یاپیق قالدی.
تۆرکیه ده کروناویروس ینگ تأثیری نینگ آزالماغا باشلاماغی بیلن سینمالار آچیلدی.
اۆچ آیدا 16 میلیون 148 مۆنگ 34 سانی بلیت ساتیلدی.
شوُل اۆچ آیدا سینمالاردا 81 فیلم گؤرکِزیلدی.
دِگیشلی حابارلار
والیبال: تۆرک قیزلاری آلمانلاری ینگدی
تۆرک قیزلاری 25-21، 25-18 و 25-21 حاسابی بیلن اۆچ سِتده ینگیجی بوُلدی
پاموق قالا 9 آیدا 1 میلیون 557 توریست گلدی
سپتامبر آییندا بو تاریحی و طبیغی یأدیگأرلیگه 271 مۆنگ 861 سیاحاتچی گلیپدی
والیبال: تۆرک قیزلاری کروات قیزلارینی ینگدی
تۆرک والیبالچی قیزلار دۆنیأنینگ اینگ قوُوی 16 توُپاری نینگ ساناوینا آدینی یازدیردی


text:
خلوصی آقار اؤزبک ایشدشی بیلن تلفن آرقالی گۆررۆنگدِش بوُلدی
دوشوشیقدا اؤزآرا و بؤلگه آرا حوُوپسوزلیق مسئله سی بیلن قوُرانماق صناغاتی پوداغینداقی حیذماتداشلیق بیلن باغلانشیقلی مسئله لر حاقیندا گنگه شیلدی
تۆرکیأنینگ میللی قوُرانماق وزیری خلوصی آقار اؤزبگیستان ینگ قوُرانماق وزیری ژنرال باهادیر قوربانوف بیلن تلفن آرقالی دوشوشیق گچیردی.
دوشوشیقدا اؤزآرا و بؤلگه آرا حوُوپسوزلیق مسئله سی بیلن قوُرانماق صناغاتی پوداغینداقی حیذماتداشلیق بیلن باغلانشیقلی مسئله لر حاقیندا گنگه شیلدی.
ایکی وزیر، ایکی دوُغانلیق یوردونگ آراسینداقی عسگری ساپاق مسئله سینده حیذماتداشلیغی یوُقارلاتماق باراسیندا ایلالاشیاندیغینا اۆنس چکدی.
دِگیشلی حابارلار
بۆتین دۆنیأ چاروادارلار اوُیونلاری قوتاردی
تۆرکمنیستان "الکترونیک دؤولت" حیذماتی تایدان اولی اؤسۆش اتدی
تۆرکمنیستان الکترونیک دؤولت حیذماتی تایدان 21 باسغانچاق یوُقارلادی
قیرغیز ماناسچی آدینی گینس رکوردلار کیتابینا یازدیردی
124 ساغات ماناس قوُشغولارینی اوُقایان قیرغیز ماناسچی آدینی گینس ده یازدیردی


text:
برومید منیزیوم
برومید منیزیوم (اینگیلیسجه: Magnesium bromide, روسجا: БpoMид MarHия، عربجه: بروميد المغنسيوم) بیر شیمیایی ماده. رنگسیز، آغ، کریستال حالتینده تاپیلار. متال هالید کیمی تانینیر. برومید منیزیوم بروم بیلشیکلری و منیزیوم بیلشیکلری گروه یا قروپوندا یئرلشیر.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش «Magnesium bromide»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۳۰ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده برومید منیزیوم گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
جنابئ حاق أن بۆیۆک ظولۆم اۇلاراق آنلاتتئغئ شیرک گۆناهئنئ تەوبە أدیلمەدیگی تاقدیردە عاففەتمز. حایاتئن هیچبیر آلانئ شیرک قابول أتمز. عائیلەدە دە شیرک قۇشولماسئ یاعنی أشلرین بیربیرلرینی آرد سئرایا قۇیماسئ، أشلرینین حاقلارئنئن باشقالارئنا ورمەسی، لایئق اۇلمایانلارا ایکراملاردا بولونولماسئ آصلا قابول أدیلمز. آیتتە آلداتما، أشلرین بۇشانما گرکچەسی اۇلدوغو گیبی أولنمەمە گرکچەسی دە قئلئنمئشتئر.
دنگەنین قالمادئغئ گلەنکسل عائیلە آلغئسئندا تک اۇتۇریتە بەیلرە وریلیرکن حانئملارا ظولمەدیلمیش، گۆنۆمۆزدە دە أزیلن قادئن حاققئنئ آلماق آدئنا أرکگینە ظولمەدر دوروما گلمیشتیر. حاقلار وە سۇروملولوقلار قارئشمئش، اۇرمان قانونلارئ حاکیم اۇلموشتور. حالبوکی حایاتتا دنگە شارطتئر.
جنابئ حاق شؤیلە بویورور:
الَّذِي خَلَقَ الْمَوْتَ وَالْحَيَاةَ لِيَبْلُوَكُمْ أَيُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا وَهُوَ الْعَزِيزُ الْغَفُورُ ﴿۲﴾ (سورة الملک)
اؤلۆمۆ وە حایاتئ یاراتان اۇدور. بونلار؛ حانگینیز داحا گۆزل ایش یاپاجاق دییە سیزی یئپراتئجئ بیر ایمتیحاندان گچیرمک ایچیندیر. (مۆلک سورەسی؛ 2)
اؤلۆمۆ وە حایاتئ دنگە ایچین یاراتان راببیم، مۆمین اۇلابیلمەنین یۇلونو دا ایندیریلن واحی؛ قورئان وە سۆننتی وە یاراتئلان واحیی؛ کائینات کیتابئنئ اۇقومایا باغلامئشتئر. عائیلەدەکی دنگەیی دە قادئن وە أرکک اۆزرینە قورموشتور. عائیلە حایاتئنداکی دنگە؛ حاقلارئن قارشئلئقلئ بیلینمەسی، بیربیرلرینین حاقلارئنا تجاوۆز أدیلمەمەسیدیر.
پەیغامبر أفندیمیز (ع) وداع حوطبەسیندە قارئ-قۇجا حاقلارئیلا ایلگیلی شؤیلە بویورموشلاردئر:
“(أی أرککلر!) سیزین قادئنلارئنئز اۆزریندە حاققئنئز اۇلدوغو گیبی قادئنلارئنئز دا سیزین اۆزرینیزدە حاقلارئ واردئر.” (تیرمیذی)
ایلگیلی آیت دە شو شکیلدەدیر:
… وَلَهُنَّ مِثْلُ الَّذِي عَلَيْهِنَّ بِالْمَعْرُوفِ وَلِلرِّجَالِ عَلَيْهِنَّ دَرَجَةٌ وَاللَّهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ ﴿۲۲۸﴾ (سورة البقرة)
أرککلرین قادئنلار اۆزریندەکی حاقلارئ گیبی قادئنلارئن دا اۇنلار اۆزریندە حاقلارئ واردئر. أرککلرین -اۇنلاردا بولونمایان- بیر درەجەلری داحا واردئر. (باقارا سورەسی؛ 228)
آللاە تعالا: “قادئنلارئنئزلا عؤرفە اویغون گچینین!” بویورموشتور. “عؤرف“: یاراتئجئنئن کیتابئنا وە اۇ کیتابا گؤرە یاراتتئغئ فئطراتئنا آیقئرئ اۇلمایان، بیر تۇپلومدا یاشایان اینسانلارئن گنللیکلە گۆزل، حۇش وە دۇغرو قابول أتتیگی داورانئشلار وە عادتلردیر.
آللاە تعالا شؤیلە بویورور:
الرِّجَالُ قَوَّامُونَ عَلَى النِّسَاءِ بِمَا فَضَّلَ اللَّهُ بَعْضَهُمْ عَلَى بَعْضٍ وَبِمَا أَنْفَقُوا مِنْ أَمْوَالِهِمْ … ﴿۳۴﴾ (سورة النساء)
أرککلر قادئنلارئن باشلارئندا بولونورلار. بو، آللاهئن بیرینە دیگریندن فاضلاسئنئ ورمەسی وە ماللارئندان حارجاما یاپمالارئ سببییلەدیر… (نیسا سورەسی؛ 34)
أرکگین رۇلۆ بو آیتتە “قاووام” اۇلاراق بلیرلنمیشتیر. قاووام کلیمەسی عارابچا “ق-و-م” حارفلریندن تۆرتیلمیش ایسمی مۆبالاغادئر. “آیاغا قالقماق، یۆکسلمک، یوقارئ قالقماق” آنلاملارئنا گلیر. “بیر شەیین وەیا بیر کیمسەنین باشئندا بولونماسئ، اۇنو قۇروماسئ، ایدارە أتمەسی، گچیمینی اۆستلنمەسی، سۇروملولوغونو تاشئماسئ” بو کلیمە، ایسمی مۆبالاغا قالئبئندان اۇلماسئ حاسبییلە، “بو ایشی سۆرکلی اۇلاراق یاپان کیشینین واصفئدئر“.
کیتابتا بو کلیمە، ایکی یردە داحا گچمکتە وە هر ایکی یردە دە گنل اۇلاراق “حوقوقو قۇروما” آنلامئندا قوللانئلماقتادئر. قاووام اۇلماق، یؤنتیجی اۇلماقتئر. قاوواملئق گؤرەوینی ایی یاپان بەیلر حوضورلو اۇلاجاق وە موتلو أدەجکلردیر.
قاوواملئق گؤرەوینی أن ایی آنلایئپ یاشایان حض. موحاممد (ع) أفندیمیز: “سیزین أن حایئرلئنئز عائیلەسی (أشی) ایچین حایئرلئ اۇلانئنئزدئر. بن عائیلەم ایچین حایئرلئیئم.” دەمیشتیر.
… فَالصَّالِحَاتُ قَانِتَاتٌ حَافِظَاتٌ لِلْغَيْبِ بِمَا حَفِظَ اللَّهُ … ﴿۳۴﴾ (سورة النساء)
ایی قادئنلار، بۇیون أگنلر وە آللاهئن قۇروماسئنا قارشئلئق یالنئزکن کندیلرینی قۇرویانلاردئر… (نیسا سورەسی؛ 34)
بویوران راببیمیز قادئنئن وە أرکگین آللاها ایطاعات أتمەسینی وە قادئنا، کندیسینی أشی یۇقکن دە قۇروماسئ ایستنمیشتیر.
حض. پەیغامبرە (ص): “حانگی قادئن داحا حایئرلئدئر؟” دییە سۇرولدو؛ اۇ دا: “قۇجاسئ یۆزۆنە باقتئغئ زامان اۇنو سەویندیرن، أمرەتتیگی واقیت ایطاعات أدن، یانئندا بولونمادئغئ واقیت مالئنئ وە عیففتینی قۇرویاندئر.” بویوردو.
… وَاللَّاتِي تَخَافُونَ نُشُوزَهُنَّ فَعِظُوهُنَّ … ﴿۳۴﴾ (سورة النساء)
آلداتماسئندان قۇرقتوغونوز قادئنلارا گلینجە اۇنلارا اؤگۆت ورین… (نیسا سورەسی؛ 34)
آیتیندەکی “نۆشوز”، گؤزۆ باشقاسئنا دیکمکتیر.
حاق تعالا، نور سورەسیندە شؤیلە بویورور:
قُلْ لِلْمُؤْمِنِينَ يَغُضُّوا مِنْ أَبْصَارِهِمْ وَيَحْفَظُوا فُرُوجَهُمْ … ﴿۳۰﴾ وَقُلْ لِلْمُؤْمِنَاتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ وَيَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ … ﴿۳۱﴾ (سورة النور)
مۆمین أرککلرە سؤیلە: “گؤزلرینی چەویرسینلر، ماحرم یرلرینی قۇروسونلار”… مۆمین قادئنلارا دا سؤیلە: “گؤزلرینی چەویرسینلر، عیففتلرینی قۇروسونلار”… (نور سورەسی؛ 31-30 )
قادئنئن بؤیلەسی بیر دوروم ایلە قارشئلاشئرسا، نە یاپاجاغئنئ بیلدیرن آیت شو شکیلدەدیر:
وَإِنِ امْرَأَةٌ خَافَتْ مِنْ بَعْلِهَا نُشُوزًا أَوْ إِعْرَاضًا فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِمَا أَنْ يُصْلِحَا بَيْنَهُمَا صُلْحًا وَالصُّلْحُ خَيْرٌ وَأُحْضِرَتِ الْأَنْفُسُ الشُّحَّ وَإِنْ تُحْسِنُوا وَتَتَّقُوا فَإِنَّ اللَّهَ كَانَ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرًا ﴿۱۲۸﴾ (سورة النساء)
أگر قادئن، قۇجاسئنئن آلداتماسئندان وەیا ایلگیسیزلیگیندن قۇرقویۇرسا، آرالارئندا آنلاشما یاپمالارئندا بیر گۆناە یۇقتور. آنلاشماق اییدیر. نفیسلر قئسقانچلئغا حاضئردئر. أگر ایی داورانئر وە کندینیزی قۇرورسانئز بیلین کی، آللاە یاپتئغئنئز شەیین ایچی یۆزۆنۆ بیلیر. (نیسا سورەسی؛ 128)
جنابئ حاق قادئن وە أرکگی بیربیرینە أمانت أتمیشتیر. نە قادار بیربیرلریندن أمین اۇلورلارسا اۇ قادار حوضورلو اۇلورلار. بیربیرلریندن گیزلی ساقلئ بیر شەیلری اۇلمامالئدئر. بیربیرلرینە دۆرۆست اۇلمالئدئرلار. بیربیرلرینە گۆون ورملیدیرلر. شۆبهەلی سؤزلردن وە داورانئشلاردان اوزاق دورمالئدئرلار. قارشئلئقلئ ایی نیەت وە ایی داورانئش اۇلمالئدئر.
زیرا حاق تعالا شؤیلە بویورور:
… وَلَا تَنْسَوُا الْفَضْلَ بَيْنَكُمْ إِنَّ اللَّهَ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ ﴿۲۳۷﴾ (سورة البقرة)
… آرانئزدا اییلیک وە ایحسانئ اونوتمایئن. شۆبهەسیز آللاە، یاپماقتا اۇلدوقلارئنئزئ حاققئیلا گؤرۆر. (باقارا سورەسی؛ 237)
اییلیک یاپانلارلا کؤتۆلۆک یاپانلارئن بیر توتولمایاجاغئنئ حاق تعالا، جاثیە سورەسیندە شؤیلە دیلە گتیریر:
أَمْ حَسِبَ الَّذِينَ اجْتَرَحُوا السَّيِّئَاتِ أَنْ نَجْعَلَهُمْ كَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ سَوَاءً مَحْيَاهُمْ وَمَمَاتُهُمْ سَاءَ مَا يَحْكُمُونَ ﴿۲۱﴾ (سورة الجاثیة)
یۇقسا کؤتۆلۆک ایشلەینلر اؤلۆملریندە وە ساغلئقلارئندا کندیلرینی، اینانئپ ایی عامللر ایشلەین کیمسەلر ایلە بیر می توتاجاغئمئزئ ساندئلار؟ نە کؤتۆ حۆکۆم ورییۇرلار! (جاثیە سورەسی؛ 21)
اؤیلە ایسە دوعامئز شؤیلە اۇلمالئدئر:
رَبِّ اجْعَلْنِي مُقِيمَ الصَّلَاةِ وَمِنْ ذُرِّيَّتِي رَبَّنَا وَتَقَبَّلْ دُعَاءِ ﴿۴۰﴾ (سورة إبراهیم)
أی راببیم! بنی وە سۇیومدان گلنلری نامازا دواملئ قئلانلاردان أیلە… أی راببیمیز! دوعامئزئ قابول أیلە… (ایبراهیم سورەسی؛ 40)
آسیە تۆرکان
عائیلە دانئشمانئ


text:
۱۹۷۵ (میلادی)
میلادی ۱۹۷۵-جی ایل گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز یئتمیش بئشینجی ایل.
اهمیتلی حادیثهلر[دَییشدیر]
حادیثهلر[دَییشدیر]
- ۴ سپتامبر - «چتو؟ قدئ؟ کوقدا؟» وئریلیشینین ایلک بوراخیلیشی.
- ۳۰ دسامبر - ماداقاسکار دموْکراتیک جومهوریسی يارانیب.
- ۲۶ دسامبر - شوروی بیرلیگی٬ دۆنیانین ایلک سوپرسونیک داشیما اۇچاغی اوْلان توپولوف تو-۱۴۴-ۆ ایشلتمهیه باشلادی.
- ۲۴ اوْکتوبر - تورکیهنین فرانسهدهکی سفیری ایسماعیل عرض، ارمنی ترورچولاری طرفیندن قتله یئتیریلدی.
- ۲۳ دسامبر - آمریکا بیرلشمیش ایالتلری کونقرهسی مِتریک سیستمینی رسمیلشدیرسه ده٬ بۇ سیستم اؤلکهده هئچ زامان ایستیفاده اوْلونماییب.
- ۲ اوْکتوبر - آمریکا تورکیهیه قویدوغو سیلاح تحریمینی یومشالتمیشدیر.
- ۱۱ آوریل - تۆرکیه-عیراق نفت خطّینین عیراق آیاغینین چکیلمهسی باشلاندی.
- ۱۰ نوْوامبر - آنگولا مۆستقیللیگینی اعلان ائدیب.
- ۱ مارس - اوستورالیادا رنگلی تلویزیون یایینلارینا باشلادی.
- ۱ آقوست - هئلسینکیده صولح و امکداشلیق موقاویلهسی ایمضالانمیشدیر.


text:
«ادبیات سئونلر گروپو»نون یئنی ادبی گؤروشو
میانا شهرینین تانینمیش ادبی شخصیتی دوقتور ارشد نظری، شاعر حسین رزمی(یارای) و نظامی یارادیجیغی اوزره تدقیقاتچی و شاعر رضوان خانیم حاجی قاسملو (جانای) دعوتلری اساسیندا «ادبیات سئونلر گروپو»نون یئنی ادبی گؤروشو اولدو.
۱۳۹۶ینجی ایلین (مرداد) آینین ۲۶سیندا میانا شهرینده کئچیریلن بو ادبی گؤروشده مختلف شهرلردن تدبیره قاتیلان گروپ عضولریندن ۲۰ شاعیر و یازیچی چیخیش ائتمیشدیر. بو صمیمی ادبی تدبیرین آپاریجیسی «ادبیات سئونلر گروپو»نون باشچیسی کریم قربانزاده جنابلاری اولموش و تدبیرین بیرینجی بؤلومونده اوستاد ارشد نظری، حسین رزمی (یارای)، دومان بختیاری، اسماعیل خرمی، بهروز صدیق، جعفر آروینی(تانیش)، مهندس جوادی، ائلیار محمدی، امین ناصری (ائلبان)، محمد شیخ الاسلامی (حاق سئون)، رضوان حاجی قاسملو (جانای)، زکیه ذولفقاری، شهناز صالحی (باهار)، فریده شیخالاسلامی و مرجان منافزاده اؤز شعیر و یازیلارینی اوخوموشلار.
مجلیسین ایکینجی بؤلومو گؤزل سسلی دیکلاماتورلار تایماز میانالی، سالار بی و بهروز صدیقین چیخیشلاریلا باشلانمیش و دوقتور فیروز سیمینفرین «گیسو» و «کُشتی» سؤزلرینین ائتیمولوژی باخیمیندان آراشدیریلماسی موضوعسوندا چیخیشی ایله داوام تاپمیشدیر.
تدبیرده آرابیر موسیقی پارچالاری دا سسلنمیش و عاشیق عباس ستاری، خواننده بهلول پزشکی و تارزن حسین سرچمی اؤز گؤزل ایفالاریلا تدبیر اشتراکچیلارینین رغبتینی و آلقیشلارینی قازانمیشلار.
تدبیرین سون حصهسینده گروپ عضولرینین بیر نئچهسی او جوملهدن: تکاب شهریندن تدبیره قاتیلان صمد نصرالهی و سوسن خانیم نقدی گروپون تقدیرنامهلریله تلطیف ائدیلمیشدیلر.
تدبیرده همچنین زکیه خانیم ذلفقاری و رضوان خانیم قاسملونون یئنی نشره بوراخیلمیش کیتابلاری مجلیس اشتراکچیلارینا تؤحفه وئریلمیشدیر.
بیرینجی ادبی گؤروشونو تیکانتپه شهرینده کئچیرمیش «ادبیات سئونلر گروپو»نون بو ایکینجی ادبی گؤروشونون شکیللرینی حؤرمتلی اوخوجولاریمیزا تقدیم ائدیریک.


text:
بیورنستیرن بیورنسون
بیورنستیرن بیورنسون (اینگیلیسجه: Bjørnstjerne Bjørnson) شاعیر، رومانچی، اوْیون یازیچی و یازیچی - ۸ دسامبر ۱۸۳۲ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. ۷۷ ایل عومر ائلهییب و ۲۶ آوریل ۱۹۱۰ میلادی تاریخیندا وفات ائدیب.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Bjørnstjerne Bjørnson»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده بیورنستیرن بیورنسون گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
اؤزونو چوخ بیلیجی بیر انسان بیلیب، جمع ایچینده هانسی قونودان سؤز آچیلسایدی، یئردن–گؤیدن سؤز ییغیب اؤزونو بیلگیلی بیریسی گؤسترردی. قوهوملار و تانیشلار گولونج اوزوندن آدینی «چوخ بیلمیش قولو» دئییردیلر!
گئییمیده چوخ ماراقلی ایدی، یایین لاپ ایستی گونلریندهده، کوْتونو چیخارتمازدی. بو ایشله اؤزونو کلاسلی و بیلیجی گؤسترمک ایستهییردی!!
قولونون دیشلریده اؤز یئرینده دقت ائلهملی ایدیلر. اونون دیشلری ایللر ایدی دیش فیرچاسی(مسواک) گؤرمهمیشدیلر، لاپ موزهیه قویمالی ایدیلار و حسابلاسایدیلار لاپ بئله گینئس کتابیندا یازیمالی ایدی! آخی بیری یوخ ایدی دئیه: آرواد– اوشاغین گوناهی نهدی سنین او پاسلی دیشلرینی تحمل ائدهلر؟!
چوخ دانیشماغی آروادیدا دیغلاتمیشدی. قولو چوخ دانیشدیغی زامان، آرواد؛ «قیریق رادیو قورتار» دئیهردی! گونلرین بیرینده، بحث ائلهینده، آروادا قاییدیب «هئچ سن بیلیرسن من گونده نئچه درگی(مجله)، گوندهلیک(روزنامه)، … اوخویورام؟» دئدی. آرواد ایسه «آخی قیریق رادیو، نییه بیز اونلاری گؤرموروک، هاردا گیزلهدیبسن؟» جاواب وئردی!
قولو : «آرواد چوخ دانیشما!، اونلار دکهلرین قیراغیندادی، من گونده ادارهدن قاییداندا، یاریم ساعات دکهلرین قاباغیندا یئریمی سالیرام» دئدی!!
ار-آروادین داعواسی، نه دئیهرلر؟ بلی، عینی یازین هاواسی! قولو کیشی بیر گون ایشدن ائوه قاییداندا، اورهگی آیران ایستهییر و یول اوستونده بیر باققال دوکانیندان دؤرد کیلو آیران آلیر.
ایندینینده آیرانلاری چوخ ایچمهلیدیرلر! آیراندان سونرا، هر نهیین دادین تاپماق اولار!!
دوکانچی دئییر: آغا دببه وارینیزدی؟ قولو: «ددهم دببهنی نئیلیرسن؟ من آیرانی بؤرکومده ائله آپارارام بیر دامجیدا یئره تؤکولمز» دئدی!!
کیشی آیرانی موشامبایا تؤکنده اورهگینده «اینشالاه تؤکولر اوست–باشییان، اوندا بللی اولار نه جور آپارارسان؟» دئییب، آیرانی قولویا وئردی!
قولو گوندهکی کیمین یولو اوستونده اولان دکهدن بیلگی(معلومات) ییغماغا گئدر! آیرانیدا اوینادا–اوینادا بو الیندن او بیری الینه وئره–وئره دکهچینین یئره سردیگی نشریهلرین باشی اوستونده دورار.
ائله بیل بوگون فرقلی گوندور و بیر آز چوخ بیلگی دالیسیجادیر و درگیلری و گوندهلیکلری واراقلاییردی، اورادان قاچان بیر اوغلان اوشاغینین اویونجاغی(اسباب بازیسی) آیرانین موشامباسینا ایلیشیب، اونو ییرتار. قولو اوغلانا دؤنوب باخاندا، آیران نشریهلرین چوخونون اوستونه سپیلیب ایسلادار. دکهچینین هارایی گؤیه گئدر و اوغلان اوشاغی دا آرادان یوخ اولار!
ایندی قولونون یاخاسی اوجا بویلو و قوللو–بویونلو دکهچینین الینده قالیب، گؤزلوگوده یئره دوشوب، آیاقلاری آلتیندا ازیلر!
دکهچی هاوار چکیب دئیهر: آخماق کیشی! سنین ۵۰۰ تومنین یوخدو گوندهلیگی آلیب ائوه آپاریب، آرخایینچیلیقلا اوخویاسان؟! قورخوسوندان ال–آیاغی تیترهین قولو: «آغا، گوناه او قاچان اوغلاندایدی، منی باغیشلا، هامیسینین پولون وئرهجگم» دئدی!!
دکهچی قولونو دکهنین ایچینه سالیب، آیرانلی نشریهلری آییریب، قیمتلرین چیخاردیب، قولونو ائشیگه چکیب: « آخماق کیشی ۱۰ مین تومن ائلهدی، تئز پولو وئر و یوخ اول!!» دئدی.
چوخ بیلمیش قولو! هر جیبدن بیر آز چیخاردیب جریمهنی وئرر و دکهچی: « ایندی جانین راحات اولدو؟ جریمه وئردیگین نشریهلر سنیندیر، گؤتور آپار ائوده اوخو!» دئییب، ایشینه گئتدی.
قولو دا توبه ائدیب اللری، آیاقلاریندان اوزون یولا دوشدو، یولدا گئده–گئده، اؤز–اؤزونه : «اوجور اولار ها، ۴۰۰–۵۰۰ تومنی هر گون وئریب، گوندهلیگی آلیب ائوه آپاریب راحاتجا اوخوسایدین، بیر یئره ییغیشیب ۱۰ مین تومن اولمازدی» دئییردی!!
دئییرم نه اولار دکهلر قاباغیندا صف چکیب نشریهلره فقط باخانلارین!! هامیسینین الینده آیران اولایدی!!
————————————————————-
آچیقلاما:
مؤللیفین یازدیغینا اساسا، بو حیکایه، ۱۳۹۱جی ایلین یاز فصیلینده، “نسلی از آفتاب” فستیوالیندا، طنز حیکایه بؤلومونده بیرینجی حیکایه سئچیلیب دیر. بو فئستیوال، ۶ اوستانین آراسیندا شمال-غرب ده دؤرد ایلدیر، قورولور.


text:
موقاردوس
موقاردوس (ایسپانجا: Mugardos) ایسپانیادا بیر یاشاییش منطقهسیدیر و لاکرونیا اوستانینده یئرلشیب. بۇ شهرین مساحتی ۱۲٫۷۷ کیلومتر موربّع دیر. ۲ متر دنیز سویهسیندن اۇجالیقی وار. سوْن نۆفوس تخمینلرینه گؤره ۵۵۶۵ نفر دیر.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ Rainsford, Sarah (March 5, 2011). Spain town reintroduces peseta to boost economy. BBC News. یوْخلانیلیبMarch 5, 2011.
ایسپانیا ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Mugardos»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۷ مارس ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده موقاردوس گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
آنکارا دؤیوشو
آنکارا دؤیوشو (تورکیه تورکجهسی: Ankara Muharebesi)٬ عثمانلی شاهی ایلدیریم بایزید ایله تئیمور آراسیندا٬ آنکارانین چوبوق اوْواسیندا ۲۸ جولای ۱۴۰۲ تاریخینده ائدیلن دؤیوش. گئج اوْرتا چاغ تاریخینین ان قانلی چارپیشمالاریندان اوْلان و عثمانلیلارین مغلوبلوغو ایله سوْنوجلانان آنکارا دؤیوشو٬ فیترت دؤنمی (۱۴۰۲-۱۴۱۳) اوْلاراق بیلینن بیر ایقتیدار بوْشلوغو دؤنمینین یاشانماسینا یوْل آچمیشدیر.
قایناقلار[دَییشدیر]
آنادوْلو تۆرکجهسی ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Ankara Muharebesi»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. ( تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
ادبیات سئونلر گروپوندا دانیشیقدان
۱۹
حسین منزوی
شوبهه سیز حسین منزوی زنگانلی شاعیر اولاراق تامام ایراندا تانینمیش بیر شاعیردیر. منزوی فارسیجا نئچه – نئچه شعر دفتری یاییب و بوگون ایراندا غزل فورماسی نین سلطانی دیر. آنجاق آذربایجان شعرینه ده گؤز تیکیب و فارس شعرلرینده ده تورک دیلینه و ادبیاتینا حؤرمتله یاناشمیشدیر. بو ساحه ده نئچه کتاب یازمیشدیر او جومله دن:
حیدربابایا سلام – اوستاد شهریاری اثرینی سربست فورماسیندا فارسیجایا ترجمه ائتمیش
شهریار، این ترک پارسی گوی – کتابیندا شهریارلا برابر تورک دیلینه سایغی ایله یاناشیر
منظومه صفرخان – بیر مستقل کتاب اولاراق صفرخان قهرمانیان – آذربایجان و ایرانین سیاسی سیماسی و اوتوز ایل زندان چکن قهرمانینا بیر منظومه یازیر.
منظومه روشن – آدلی اثرینده کوراوغلونون حیاتی و حرکتینه بئل باغلاییب، اونا بیر منجی گؤزویله باخیر و نهایت بئله سؤیلور:
می ترسم ای چشم و چراغ طیفه
ای خون سرخ معجزه
در بازوان ایل
تا باز گردی
دیر باشد!
چاغداش آذربایجان شاعیرلریندن او جومله دن حبیب ساهیر، مفتون امینیو باشقالاری نین شعرلرینی فارسیجایا چئویریر.
دومان – بیر تورکجه شعر دفتری اولاراق صمیمی اورَک سؤزلرینی بو دفترده یازیر. مفدمه سینده آنادیلینه محبت بسله دیگینی ده دیلینه گتیریر.
منزوی جوانلیقدان شاعیرلیگه باشلامیش و تورک دیلینده نئچه غزل و بایاتی یازیر؛ آنجاق ۱۳۷۰ ایللریندن تورک دیلینده شعر سؤیله مه گه وقت آییریر. تورکجه رفتر دولدورماغا چالیشیر. بو ایللرده زنگاندا یازانان فضادان الهام آلیر. دئدیگیم کیمی بو ایللرده امید زنجان فرهنگی بیر فضا یاراتمیشدیر. منزوی امید زنجان ایله یاخیندان ایلگی قورموش و بیر صفحه نین مسو.لیتینی ده بوینونا آلمیشدیر. او بیری طرفدن ایشیق درنه گی ده اؤز تاثیرینی قویموشدور. امید زنجان و ایشیق زنگاندا تورک شعر و ادبیاتینا زمینه یارادیر، تورک دیلی نین گؤزه للیگی و گوجو تکجه منزوی نی یوخ، بلکه چوخلو شاعیرلری اؤزونه چکیر. دومان رفترینده شعرلره باخسانیز، آلتینداکی یازی تاریخلری ۱۳۷۰ دن سونرانی گؤسته ریر. ایندی منزوی دن نئچه بایاتی:
غم یئمه یامان اولور
آماندان آمان اولور
گؤزون یومما گون باتار
آه چکمه دومان اولور.
***
حالیم یامان اولدو گل
صبریم تالان اولدو گل
پیچاق سومویه ده یدی
اوره ییم قان اولدو گل
***
بواوتونان آغلاشدیق
آغلاشماقدا باغلاشدیق
گؤز یاشیمیز بیر اولدو
دؤش آچیب قوجاقلاشدیق
***
آ لیلا، لیلا، لیلا
منی داردان آسیللا
من گؤیده جان وئریرم
سن ده یئرده واویلا.
منزوی فارس شعرینده غزل سلطانی دیر. ایرانین بوتونلوگونده غزل شاعیرلریندن بیر قاریش یوخاریدا دایانیر. آنجاق تورکجه ده ده غزللری اوره یه یاتیر:
کسیر قیلینج کیمی گوللری آیاز
هانی یاشیل دونلو چمن، هانی یاز؟
طبیعتدن اؤترو اوره گیم کئچیر
گؤزه للیگی قانان منی قیناماز.
هانی بولبوللرین اذان سسی
گول بوتاسی یئرده قیلاندا ناماز.
گؤیدن قاتار – قاتار کئچت دورنالار
گؤلده جوت – جوت ایسکی گئده ن تؤرَک – غاز.
باغین یاشیل پرده سیندن آسلانان
اوزومدن شرابه، هئیوادان قوتاز.
هانسی نرگس، هانسی یاس، هانسی سوسن؟ –
بو تورپاقدا چال تیکان دا گول آچماز!
یئردن آلوو چیخیر گؤیدن قار یاغیر
بو باغدا گول بیتمز، بولبول یاشاماز.
هله گونلر ” کئچل حمزه” لرین دیر
ایتیب “دمیرچی اوغلو”، یاتیب “خان ائیواز”.
هانی اوغراش پاشالارین اوستونه
“عرب آتی” چاپان “تانری تانیماز”؟
هانی “حیدربابا” گدیگین آلان
ورندیلی چیگنینده “ملیک نیاز”؟
بورویوب اؤلکه نی آغلاشماق سسی
هانی آشیق، هانی ماهنی، هانی ساز؟
شنلیک غمه چؤنور، توی یاسا دؤنور
هله ده آپاریر “سارا”نی “آراز”.
“دریالار مرکب، مئشه لر قلم”
شاعیریم؛ ائل – اوبا دردلریندن یاز!
منزوی چالیشیر اؤز شعرینده زنگان لهجه سینی دیری ساخلاسین. هر حالدا تورک دیلینده شعرلری نین گؤزَللَشمه سینه، گلیشمه سینه چالیشیر. منزوی دوماندا مختلف شعر فورمالاریندا – غزل، قوشما، گرایلی، بایاتی، مثنوی و سربست شعرلر یازیر. شوبهه ائتمیرم کی یولونو هامارلاییب آچمیشدیر؛ عؤمرو اجازه وئرسئیدی بؤیوک آددیملار گؤتوره جک ایدی.
***
من بورادا وافت ایکن بیر سؤزو آچیقلامالی یام. تورک شعری هیجالی شعرله داها اویغوندور. هیجالی شعر سؤیله مک تکجه هیجالارین ساییسی ایله قورتولمور. مثلا دئییریک بایاتی ۷ هیجالی دیر، یعنی هر مصرع ۷ هیجادان باش توتور. یا قوشما ۱۱ هیجالی دیر و هر مصرع ده گلن سؤإزلر ۱۱ هیجادا بیتیر. بونو آرتیرمالی یام هیجالارین ساییسیندان علاوه، هر مصرعین ایچینده ایچ بؤلگولر – همان تقطیع لر اساس رول اویناییر. شهریارین حیدربابایا سلامی اؤز – اؤزونه بو قدَر اوره یه یاتان اولماییب، اوندا درین بیر هنر یاتیبدیر. ایچ بؤلگولری ۴ – ۴ – ۳ اولاراق کتابین اوّلیندن آخرینه قدَر دوزگون اولاراق ایشه آپاریلمیشدیر.
حیدربابا گون دالیوی داغلاسین
اوزون گولسون بولاقلارین آغلاسین . . . آخیره قدَر
۴ ۴ ۳
اما تأسوفلر اولسون بوگون شاعیرلریمیز بو مساله یه دقت ائتمه ییب و اونا گؤره ده خالق طرفیندن منیمسنمه ییب، خالقدان اوموب – کوسورلر. منجه بو عزیزلر اؤزلریندن کوسمه لری داها یاخشی دیر. شهریارین شعری هامی نین دیلینده ازبر اولدوغونون نئچه دلیلی وارسا، بیری ده ائله بودور.
بو موضوع حتا منزوی نین بایاتی لاریندا اؤزونو گؤسته ریر. بو آشاغیدان گلن بایاتی یا دقت بویورون، سؤزلر چوخ گؤزَل، آنجاق ایچ بؤلگولری نظرده توتون:
اوتو سووا قاتمارام ۴ ۲
سؤزومو اوزاتمارام ۳ ۴
اوتوروب یولا باخیب ۳ ۴
سن گلینجه یاتمارام. ۴ ۳
بورادادیر کی دئییریک هر دیلین اؤز سازی و اؤز سؤزو واردیر. هر دیلین اؤز روحو واردیر. بیزیم دیلیمیزده ده بئله اینجه لیک لره دقت ائتمه لی ییک. ساغ اولون. حوصله ائدیب منیم سؤزلریمه قولاق آسدیغینیز اوچون تشکور ائدیرم.


text:
یولدا اوشاقلارین بیریسی، ابینین قارداشی دالی قالمیشدی. بیردن گؤردوک قاچا-قاچا الینده بیر کؤهنه کوت بیزیم طرفه گلیر. یاخینلاشیب، نفس وورا- وورا دئدی:
- بو کوتو یول کناریندا تاپدیم.
-جانا بالاخان! بو پول ایلا سینمایه گئده بیلهریک و هر بیریمیز ده بیرکوکاکولا ایچهریک.
من بیر آز فیکیرلشدیم و دئدیم:
-آی اوشاقلار! حتمن بو کوت بیر یازیق کندلینیندیر و کنده گئدنده شاید آتینین اوستوندن دوشوب. هارادا اولسا ایندی گلهجک. گلین اونو گؤزلهیک و بونلاری اونا وئرهک.
اوشاقلارین هامیسی راضیلاشیب و داها بیر سؤز سؤیلهمهدیلر.
بیر مدّتدن سونرا گؤردوک اوزاقدان بیر کندلی، باشیندا لبه دار، باشینا دؤیه-دؤیه، یئره باخا- باخا گلیر. من اونون طرفینه گئدیب و اونا دئدیم:
- عمی جان! حتمن کوتونو ایتیریبسن. ناراحات اولما. بو سنین کوتون، یئر سندلرین و بو دا سنین پوللارین.
او اول سئویندی. اونلاری آلدی آمما سونرا دئدی:
- یوخ! منیم نئچه مین تومن پولوم دا کوتومون جیبینده وار ایدی. تئز اولون پوللاریمی منه وئرین.
من و اوشاقلار هامیمیز تعجّوبله بیربیریمیزین اوزوموزه باخدیق و ناراحات اولدوق. عجب دردسره دوشموشدوک. بو دا بیزیم یاخشیلیغیمیزدان.
دئدیم:
- عمی جان! دئییرسن بس بیز او قدهر ساده ایک کی پوللاری گؤتورهک و بورادا سنی گودک ، کی سن ده بیزیم یاخامیزدان توتاسان؟!
دئدی:
- من بونلاری بیلمهرم. اگر وئرمهسز گئدهجهییک شهربانییه.
بیز دوغروسو قورخدوق. بیر داشقاچی قوم گتیریردی. یاخینلاشدی. آتینین جیلووونو چکیب دایاندی. من موضوعنو اونا سؤیلهدیم. منه طرف اشاره ائله دی و کندلی عمییه دئدی:
- من بو اوغلانی تانیرام. آتاسی یاخشی آدامدیر. اینانماییرام یالان دانیشا.
آمما کندلی عمی بیزلری بوراخان دئییلدی و دائم آند ایچیردی.
من بیر آز فیکیرلشدیم. اوزومو توتدوم ابینین قارداشینین اوزونه و دئدیم:
- دوزونی سؤیله. پوللار هارادادیر؟
آمما او بیر سؤز سؤیلهمهدی. بیر شاپالاق. دئدی:
- منیمله گل.
گئتدیک. یول کناریندا، بیر باغین ایچینده بیر یئرده گیزلتدیگی بیر دسته پولو چیخاردیب، منه وئردی. گلدیک. پوللاری کندلی عمییه وئردیم. پول لاری سانادی و سئوینجک دئدی:
- چوخ ساغ اولون.
بیر آز دا بیزی خئییر دعا ائدیب و کنده ساری یولا دوشدی.
اوشاقلارایلا ائولریمیزه ساری گئدیردیک. یولدا دئدیم:
- آی اوشاقلار! بیلیرسینیز کی بیزلر یالنیز سینمایه گئدیب، بیر فیلم گؤروب و بیر کوکاکولا ایچهجکایدیک و ابینین قارداشی بیزلره گولهجکایدی و یازیق کندلی عمی ده بیر الی قالاجاق ایدی و بیر ده تپهسی…!
اوشاقلارین هامیسی گولوشدولر. یالنیز ابینین قارداشی بیر سؤز سؤیلهمهدن بیزدن آیریلیب و فیکیرلی- فیکیرلی ائولرینه طرف یولا دوشدی …!
داوود اهری
اهر- ۱۱/۲/۷۷


text:
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/نوْوامبر ۴
۴ نوْوامبر: *۱۸۹۰-جێ ایل لندنده دۆنيانین ایلک الکتریک يئرآلتی يوْلو - مترو آچیلمیشدیر.
- ۱۹۲۰— آذربایجاندا قادین شعبهلرینین يارادیلماسینا باشلانمیشدیر.
- ۱۹۲۲— اینگیلیس مصرشوناسلار فیرعون تۇتانخامونون سردابهسینی آشکار ائتمیشلر.
- ۱۹۴۶— يۇنسکو-نۇن نیظامنامهسی قۆهيه مینمیشدیر.
- ۱۹۴۷— بوْلقاریستان خالق جومهوریتی اعلان ائدیلمیشدیر.
- ۱۹۵۲— دۇايت آيزنهاور آبش-ێن رئیس جومهورو سئچیلمیشدیر.
- ۱۹۵۶— سوْوئت قوْشونلاری ماجاریستانا داخیل اوْلموشلار.
- ۱۹۷۹— اؤیرنجیلر تهرانداکی آمریکا سفیرلیگینین امکداشلارینی گیرو گؤتورموشلر.
- ۱۹۸۰— روْنالد ریگان آبش-ێن رئیس جومهورو سئچیلمیشدیر.
- ۲۰۰۴— جوْرج بۇش ایکینجی سئری آبش-ێن رئیس جومهورو سئچیلمیشدیر.
- ۲۰۰۸— باراک اوْباما آبش-ێن رئیس جومهورو سئچیلمیشدیر.


text:
الا ای خادم میللت آماندیر اولما غافیل ها!
الین چیخسا بو مجلیسدن اولار قلبینده نیسگیل ها!
یئتیشمیش پوللاری پایلا بو دا بیر جور تیجارتدیر
بیره اون وئرمهیین واردیر گلن گونلر بونو بیل ها!
سحر، آخشام، گئجه، گوندوز دوعاگوی مقامات اول
گولر اوزله قوناقلیق وئر قاپیندان قاوما سائیل ها!
اونوتما کدخدانی، کنده گیرمک نییتین وارسا
تزه یول گؤسترنلردی بو یئرده کؤهنه محفیل ها!
قیزیشدیر محفیلی سؤیله سیزه تای یوخدو دونیاده
بو عصرین روستمی سیزسیز، سیز اولساز یوخدو مشکل ها!
باشاردیقجا یالان سؤیله ایچی بوش وعده وئر خلقه
اؤزون توتما بئش اون گونلوک ریایی اولسادا گول ها!
یاسا باتمیش آداملارلا مچیدلر ایچره همدرد اول
بو یاسلاردان آلیب رایین آریقلار هم ده کی فیل ها!
مذمت ائتمه چوخ خلقی رایین ساتدیقدا آی قارداش
یازیق خلقین الینده گؤر بازاردا بوشدو زنبیل ها!
الینده قودرتین وارسا رقیبین سرنگون ائیله
بئله ایش گؤرمهسن بیل کی اولارسان اوندا زائیل ها!
آماندیر زنگ ائله اود سؤندورنلر تئزجه گلسینلر
یوبانسان اؤزگهلر بیر یول ائدرلر تیکدییین کول ها!
دیلیندن اول موواظیب هاردا گلدی سؤیلهمه هر سؤز
یاشیل باشی یئله وئرمیش جاهاندا قیرمیزی دیل ها!
بیلیرسن سوت گؤلونده اوزمهیی هاممی دیلر آمما
باجارماق ایستهییر اوزمک بوغوبدور چوخلارین گؤل ها!
وکالت صندلین فتح ائلهسن، مجلیسده آگاه اول
مبادا محروم اولسونلار گلن گونلرده فامیل ها!
ائشیکده گوردویون یوخسول آداملار دردینه دَیمز
باهاریستانا گیرجک بئینیوه باخ آدلارین سیل ها!
کرامت سوفرهسیندن منعم ائت اؤز جومله یارانین
بو الطاف اولماسین خلقه سنین دؤورونده شامیل ها!
آدین اولسا وکیل بسدیر اؤزون فیکرینده اول آنجاق
گؤزل فرصتدی یاوروم بیل تاپیلماز بیرده دؤرد ایل ها!
بولودلار اویناشان چاغدا، شاخاندا گؤیده شیمشکلر
آماندیر گزمه چایلاقدا ائلی یالقیز قویار سئل ها!
یئری واردیر سنه بیرده دئسین بوردا «موزالان»لار
الین چیخسا بو مجلیسدن قالار قلبینده نیسگیل ها!
الا ای خادم میللت آماندیر اولما غافیل ها!


text:
آینیگون
آینیگون یوخسا آیدین[ق ۱][قایناق گؤسترین] یا جومعه یا جوما، یئنی آذربایجان تۆرکلرین یئددیجهسینین، یئددینجی گونو ساییلیر. عربجه «الجمعة» و فارسجا «آدینه» گونو ایله بیردیر. اینگیلیسجه «Friday» گونو ایله بیردیر، آنجاق یئددیجهنین بئشینجی گونو اولور. بو گون ایراندا و بیر سیرا ایسلام اؤلکهلرینده میثال اۆچون عراق و عربیستان دا تعطیل گوندور. بو گون سۇگونوندن سونرا و يئلگونوندن قاباق اولور.
آدی[دَییشدیر]
تورکجه[دَییشدیر]
آینی و آیناماق دینجلمه و استراحت دئمکدیر.[۱]
دوغو آسیا دیللری[دَییشدیر]
آدینا، آینیگون یوخسا آنناگون[ق ۲] بو گونون آدلارینداندیر. آینی و آیناماق دینجلمه و استراحت دئمکدیر. آدینا فارسجادا دئییلن اوخشار سؤزجوک اصلینده تورکجهدن آلینمیشدیر.
دینلرده[دَییشدیر]
- آینیگون ایسلامدا، مسیحیتده سۆدگونو کیمی و یهودیتده يئلگونو کیمی مقدس و قوتسال گوندور. موسلمانلار بو گون مسجیده گئدیب و جومعه نامازی قیلارلار. شیعه موسلمانلار آراسیندا آینیگون، ایمام زمانا باغلی گون بیلیب و اونون ظوهورونا گؤره دوعا، اؤزللیکله نودبه دوعاسی، اوخونور و او حضرتین ظوهورونودا بو گونده بیلرلر.
- مسیحیتده مقدس آینیگون، عیسی ناصری (پئیغمبر)نین عروجونا گؤره توتولان مراسیم دیر. کاتولیک مسیحیلر آینیگونلر اَت، بالیق اَتیندن سونرا، یئمکدن چکینرلر.
- یهودیلر تعطیل گونلری آینیگون آخشامیندان باشلایار و يئلگونون آخشامی قورتولار.
اجتماعی شبکهلرده[دَییشدیر]
توییترین تورکجه ایستفادهچیلری (گونئی آذربایجاندا یاشیانلار)، بوگون تورکجه توییتلرین #تورکجه_جومالار هشتگیله یایاللار.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ اسدی, بهرام (۱۳۸۲). دونیا تقویملری و تورک تقویمی, اۆچونجو (تورکجه). اورمیه: یاز, ۳۴.


text:
Jan 28, 2015
آذربایجان موغاملاری : بئشینجی بؤلوم « ماهور هیندی موغامی »
فرهاد جعفری
آذربایجان موغامی نین بینؤوره سینی تشکیل ائدن یئتدی اساس لاد (پرده) بونلاردان عیبارت اولموش : راست ، شور ، سئگاه ، بایاتی شیراز ، چاهارگاه ، شوشتر و هومایون. بوتون درآمدلر ، برداشتلار ، مایه لر ، شعبه لر و گوشه لر ، رنگلر ، تصنیفلر ، آواز لار و حتی موغامین ایاقلاری ، اوستده سادالادیغیمیز 7 اساس موسیقی لادی نین بیرینه اساسلانمالی دیر. بوتؤولوکده موسیقی لادلاری موغام (دستگاه) قالیبینده آنلام تاپیر. بو قالیبی ده تعیین ائدن موغامین فورمالاری یعنی اساس موغاملار ، قیسا موغام لار ، ضربی موغاملار و اساس موغاملارین عاییله سینه منسوب اولان موغاملار دیر. باشقا سؤزله دئییلسه هر بیر موسیقی لادی نین تمثیلچی سی بو دؤرد موغام فورماسی دیر.
بونلاردان علاوه راست موغامی نین شوعبه لری و گوشه لری بو موغاملاردا تکرار اولونور. او جومله دن حسینی ، شیکسته فارس ، عراق کیمی شوعبه لری و گوشه لری ماهور هیندی ، اورتا ماهور ، دوگاه و بایاتی قاجاردا سسلنیرلر. آنجاق هر شوعبه نین ایفا اولوندوغو موغامدا اوزونه مخصوص خصوصیت لری و هابئله ایاغی وار. بوتون بو اوخشارلیقلارا باخمایاراق راست عاییله سینه منسوب اولان بوتون موغاملارین او جومله دن راست ، ماهور هیندی ، اورتا ماهور ، بایاتی قاجار ، دوگاه ، قاتار و هئیراتی اؤزلرینه مخصوص اَیاقلاری وار. راست عاییله سینه منسوب اولان موغاملارین رنگلری و تصنیفلری ده گاهدان بو عاییله نین باشقا موغاملاریندا ایفا اولونور. او جومله دن ماهور رنگلری گاهدان قاتار موغامیندا یا ماهور هیندی تصنیفلری و رنگلری اورتا ماهوردا و راست تصنیفلری و رنگلری ماهور هیندی ده و ... ایفا اولونور.
ماهور هیندی (Mahur - Hindi) : ماهور هیندی موغامی راست عاییله سینه عاییددیر. بو موغام اوزلوگونده موستقیل لادا (پرده یه) مالیک دگیل و یوخاریدا ایشاره اولوندوغو کیمی راست لادینا باغلی دیر. اونا گوره دیر کی بو موغام راست عاییله سیندن ساییلر. ماهور سوزونون آنلامی بللی دگیل. بو سوزو هیندده یاشایان بیر قبیله آدی ایله باغلی قیئد ائدیرلر. تخمینا ماهور هیندی نین شوعبه لری و گوشه لری برداشت و مایه دن ساوایی راست موغام ایله عئینی دیر : برداشت ، مایه ، عوشاق ، حسینی ، ویلایتی ، شیکسته فارس ، موبریقه ، عیراق ، قرایی ، ماهور هیندی-یه اَیاق. آنجاق بو شوعبه لر موغاملارین هر بیرینده فرقلی صورتده ایفا اولونور. دیلکش ، کوردو ، پنجگاه و راک شوعبه لری ماهور هیندی ده ایفا اولونمور. راست ایله ماهور هیندی موغام لاری نین سس تونالیته سی ده فرقلنیر. میثال اوچون اورتا ماهورون شوعبه لری و گوشه لری ماهور هیندی و راست موغامینا نیسبت زیل پرده لرده ایفا اولونور. راست موغامی «سول» پرده سی و ماهور هیندی ایسه «دو» پرده سینده کوکلنیر. بونلاردان علاوه ماهور هیندی راست موغامینا نیسبت کیچیک حجملی و ییغجام موغام دیر. حال بوکی راست موغامی ان گئنیش موغاملاردان بیری سی دیر.
ماهور ؛ قدیم موسیقی متنلرینده و جدول لرینده موغاملار سیراسیندا (12 موغام یا اَدوار مشهوره)[1] اولمامیش و کئچمیشده شوعبه اهمیتینه مالیک ایمیش. آذربایجانین و ها بئله شرق عالمی نین بویوک موسیقی شوناسی ماراغالی عبدالقادر-ین اورمولو صفی الدین الادوار اثرینه یازدیغی «روح پرور» آدلی شرحینده یازدیغینا گوره ماهور شوعبه لر سیراسیندا اولموش و موخالیف شوعبه سی ایله بیرلیکده بوزورک/ بزرگ موغامی نین بیر شوعبه سی اولموشدور. بوزورگ کئچمیشده 12 موغامدان بیری سی اولموش آنجاق بو گون آذربایجان موغامیندا بوزورگ آدلی موسیقی حیصه سینه راست گلمیریک. موخالیف آدلی شوعبه ؛ ایسه بو گون چاهارگاه موغامی نین ترکیبینده منصوریه و حاصار شوعبه لری آراسیندا و ها بئله مانند موخالیف شوعبه سی ؛ زابول - سئگاه ، میرزه حسین سئگاهی ، خاریج سئگاه موغام لاریندا ایفا اولونماقدادیر.
اورتا عصیرلره (چوخ احتمال 11 ه.ق / 17 م یوز ایللیگه) عاید اولان «بهجت الروح» موسیقی رساله سینده ماهور بیر شوعبه کیمی نووروز خارا ایله بیرلیکده نوا موغامی نین داخیلینده قئیده آلنیمیشدی. شوعبه خصوصیتینی داشییان ماهور تاریخ بویو موختلیف دگیشیکلره معروض قالمیش ، بئله کی بیر نئچه شوعبه و گوشه نی اوزونده جمعلشدیرمیش و گئتدیکجه موغام شکلینه دوشموشدور. سون یوز ایللیک لرین موسیقی شوناسی میر محسن نواب ؛ ماهور موغامی نین ترکیبینده آشاغیداکی شوعبه لری و گوشه لری قئید ائتمیشدیر : ماهور ، شور ، عشیران ، دوگاه ، زنگ - شتر ، حجاز ، ماورالنهر ، شهناز ، حاجی یونی ، سارنج ، شوشتر ، مثنوی ، سوز و گداز. بونلاردان تکجه ماهور ، سوز و گداز و عشیران بوگون ماهور موغامیندا ایفا اولونور ، آنجاق بو سیاهی ده ماهوردان مقصد ماهورون مایه سی دیر. کئچن یوز ایللیک لرده موغاملارین ترکیبینده ماهور ، راست ، شور و... کیمی آدلارین موغامین بیرینجی شوعبه لرینده تکرار اولونماسی او موغام لارین مایه سی و سون شوعبه ده او موغامین ایاغی دئمکدیر. میثال اوچون آشاغیداکی سیاهی ده بیرینجی ماهور ، ماهورون مایه سی دیر ، ایکینجی ایسه یا سون شوعبه اولان «ماهور هیندی» ماهور هیندی موغامی نین ایاغینی ایفاده ائدیر. عشیران دا اورتا ماهور دا موبریقه دن سونرا ایفا اولونور.
تارچی میرزه فرج رضایئو- ین موغام جدولینده ماهور هیندی موغامی نین شوعبه لری و گوشه لرینه بئله راست گلیریک : برداشت ، ماهور ، عشاق هجری ، افبال ، ویلایتی ، مبرقه ، عشیران ، راک هندی ، شیکسته فارس ، عراق ، هئیراتی کابلی ، ماهور هیندی. میرزه فرج-ین وئردیگی سیاهی بیر نئچه شوعبه نی استثنا ائتمکله ، بوگونکو ماهور هیندی موغام ایله اوست اوسته دوشور.
1925 ده عوزئییر حاجی بیگلی نین رهبرلیگی آلتیندا تشکیل اولونان شرق موسیقی سی تکنیکومو پروقرامیندا بو سیاهی بیر داها ییغجام شکیله دوشموش و آشاغیداکی کیمی اولموشدور : ماهور هیندی ، عشاق ، مبرقه ، عشیران ، شکسته فارس ، عراق ، راک هیندی ، هئیراتی کابیلی ، ماهور هیندی. آنجاق بو دگیشیکلیک لر بونونلا سونا چاتمامیش و هئیراتی کابیلی بو موغامدان آیریلیب و ضربی موغام لار شکلینده ایفا اولونماقلا و ها بئله بو سیاهی نین بیر نئچه شوعبه و گوشه سی او جومله دن : عشیران ، راک هیندی ایفادان قیراغا قویولماقلا ، ماهور هیندی موغامی حال حاضیردا آشاغیداکی شوعبه لر و گوشه لر ایله ایفا اولونور : برداشت ، مایه ، عشاق ، حسینی ، ولایتی ، شکسته فارس ، عراق ، قرایی ، ماهور هیندی یه ایاق.
برداشت (Bərdaşt = گیریش) : خاطیرلاتماق لازیمدیر کی برداشت یا موغامین گیریش حیصه سی؛ بیر نوت اوزرینده زیل پرده لرده کیچیک بیر گزیشمه دن عیبارتدیر. برداشت / گیریش هومایون و بایاتی شیراز موغاملاریندان ساوایی بوتون موغاملاردا ایفا اولونور.[2] برداشت / گیریش موغام دستگاهی نین ان زیل پرده لرینه اساسلانیر. میثال اوچون برداشت ، شور موغامیندا سماع شمس شوعبه سی ، چاهارگاهدا منصوریه شوعبه سی ، راست و ماهور هیندی موغاملاریندا ایسه عیراق شوعبه سی نین مئلودی سی اساسیندا ایفا اولونور. آنجاق بو هئچ ده او دئمک دگیل کی راست و ماهور هیندی موغاملاری نین برداشتی عئینی دیر ، بلکه بونلارین اوخشارلیقلارینا باخمایاراق ، هر ایکی سی ده فرقلی ملودیلره مالیکدیرلر. گاهدان بعضی موغاملارین برداشتی نین اوزونه مخصوص آدی اولور. راست برداشتی « نوروز رونده » و ماهور هیندی برداشتی «سوز و گوداز» آد ایله تانینیر. موغامین برداشت/گیریش حیصه سی نین ین موسیقی آخینی زیلدن بمه دوغرو ائنمکدن عیبارتدیر. بئله کی ایفاچی بم پرده لرده برداشت/گیریش-ه اَیاق ائدرک مایه / تمل-ین ایفاسینا زمین یارادیر. بو بیر قایدا اولاراق بوتون برداشت/ گیریش ایله ایفا اولونان موغاملاردا اولدوغو کیمی ماهور هیندی ده مووجوددور.
بونو نظره آلماقلا کی کئچمیشده موغاملاریمیز برداشت / گیریش سیز ایفا اولونورموش و ها بئله بونو خاطیرلاتماقلا کی بوتون برداشت / گیریش لرین و خصوص ایله ماهور هیندی نین برداشت/گیریشی خواننده دن زیل سس طلب ائدیر ، دئمک اولار کی ماهور هیندی همیشه برداشت / گیریش سیز ایفا اولونموش و چوخ نادیر حال لاردا اونو برداشت / گیریش ایله ایفا ائتمیشلر. آنجاق حال حاضیردا آذربایجان موغنی لری بو موغامی برداشت / گیریش ایله ایفا ائدیرلر.
مایه ( Mayə = تَمَل) : ضربی موغاملاری استثنا ائتمکله دئمک اولار کی بوتون موغاملارین مایه /تمل-ی اولمالی دیر. مایه / تمل موغامین جؤوهری و اساسی دئمکدیر. اونسوز موغام ، دستگاه شکلینده ایفا اولونا بیلمز. عئین حالدا مایه / تمل منسوب اولدوغو موغامین تمثیلچی سی دیر و او موغامین بوتون خاصیت لرینی اوزونده جمعلشدیریر. ماهور هیندی نین مایه / تملی ده ماهور هیندی موغامی نین اوزللیکلرینی تمثیل ائدیر و اونا گوره ده راست موغامی نین مایه سی و اونون ایاغی ایله فرقلنیر.
عوشّاق – حسینی (Üşşaq - Hüseyni) : عوشاق شوعبه سی راست موغامی نین عکسینه اولاراق ماهور هیندی ده گئنیش شکیلده ایفا اولونور. بئله کی راست موغامیندا برداشت/گیریش و مایه / تمل-دن سونرا بلا واسیطه ایفاچی مایه / تملدن عوشاقا کئچید آلیب و عوشاق ، عوشاقین ریتمیک یئری و نهایتده حسینی نی ایفا ائدیر. آنجاق ماهور هیندی موغامیندا برداشت/گیریش و مایه / تمل ایفا اولوندوقدان سونرا بیر رَنگ چالینیر و اوندان سونرا ایفاچی بیر باشا عوشاق-ی ایفا ائتمگه باشلاییر. باشقا سوزله دئسک ؛ راست موغامیندا برداشت / گیریش ، مایه / تمل ، عوشاق ، حسینی و ها بئله تصنیف یا رنگ هامی سی بیرلیکده بیر میکرو سیلسله نی تشکیل ائدیرسه ، ماهور هیندی موغامیندا برداشت/ گیریش ، مایه / تمل و رنگ بیر میکرو سیلسله و ها بئله عوشاق ، حسینی و رنگ یا تصنیف ده آیری موستقیل بیر میکرو سیلسله دئمکدیر.
ولایتی (Vilayəti) : حسینی گوشه سی ایفا اولوندوقدان سونرا رنگ چالینمالی و یا تصنیف اوخونمالی دیر. تصنیف یا رنگ سونا چاتدیقدان سونرا دا شور عاییله سیندن اولان ولایتی شوعیه سی ایفا اولونور. بو شوعبه ده راست موغامیندا ماهور هیندی ایله قیاس اولوندوقدا گئنیش صورتده ایفا اولونور. بئله کی راستدا ولایتی دن سونرا دیلکش و کوردو شوعبه لری ده اونا علاوه اولونور ، حتی قدیم خواننده لر بورادا شورا منسوب اولان شاهناز شوعبه سینی ده اوخویارمیشلار. حال بو کی ماهور هیندی ده تکجه ولایتی ایفا اولونور. اونا گوره دیر کی ماهور هیندی راست موغامینا نیسبت ییغجام موغامدیر. ولایتی شوعبه سی ایستر راست-دا و ایستر ایسه ماهور هیندی ده مئلودی باخیمیندان شور موغامینا عایید اولان شور- شاهناز شوعبه سینه چوخ اوخشاییر. اونا گوره بونلاری ایفا ائتمکده خواننده دیقتلی اولمالی دیر ، بونلاری بیر بیر ایله قاریشدیرماسین. بوندان اونجه ایشاره اولوندوغو کیمی ولایتی شوعبه سی شور عاییله سینه منسوب اولدوغونا و ماهور هیندی ایله فرقلندیگینه گوره بو شوعبه نین ایفاسی سونا چاتدیقدان سونرا خواننده بیر داها ماهور هیندی مایه /تمل-ینه قاییتمالی و اونون مایه / تمل-ینه اَیاق ائتملی دیر. بو قایدا موغام ایفاچیلیغیندا بیر عنعنه اولاراق بوتون موغاملاردا یئرینه یئتیریلمه لی دیر.
بورادا موغامین ایفاسینی ایکی یول ایله داوام ائتدیرمک اولار. بیرینجی یول بوندان عیبارتدیر کی ولایتی دن سونرا ماهور هیندی یه ایاق ائتدیکدن سونرا خواننده موشاییعت چیلرین ایشتیراکی ایله بیر تصنیف اوخویوب یا رنگ چالیر و رنگ یا تصنیفی بیتیردیکدن سونرا شیکسته فارس شوعبه سی نی ایفا ائتمگه باشلاییر . ایکینجی یول دا ایسه خواننده ماهور- ا اَیاق ائتدیکدن سونرا موسیقی نی تار چالانا وئررک ، شیکسته فارس-ین ایلکین جومله لری یا دا آواز واسیطه سی ایله سسلندیکدن سونرا خواننده بیر باشا شیکسته فارس-ا دوشور.
شیکسته فارس (Şikəstə Fars) : راست ، ماهور هیندی و اورتا ماهور موغاملاریندا ؛ ولایتی شوعبه سی نین ایفاسی ایله کئچیجی اولاراق شور موغامینا و ها بئله شکیسته فارس شوعبه سی نین ایفاسی ایله ده سئگاه عاییله سینه کئچید آلینیر. شیکسته فارس حوزونلو احوال و روحیه داشییان شوعبه لردن دیر. بو موغام شوعبه سی ایشاره اولوندوغو کیمی سئگاه عاییله سینه عایید دیر و آذربایجان موغام ایفاچیلیغیندا چوخ گنئنیش ایفا اولونان موغاملاردان بیری سی اولموش و بیر چوخ موغاملاردا او جومله دن بوتون راست عاییله سیینه منسوب اولان : راست ، ماهور هیندی ، اورتا ماهور ، بایاتی قاجار ، دوگاه موغاملاری ، شور ، راهاب ، میرزه حسین سئگاهی و خاریج سئگاه موغاملاریندا ایفا اولونور. آنجاق اونون دوغما یئری سئگاه عاییله سی و داها دوغروسو میرزه حسین سئگاهی دیر. بورادا شیکسته فارس ماهور هیندی نین اورتا پرده لرینده اوخونور. واختی ایله آذربایجاندا اؤز ایفالار ایله موغام هوسکارلارینی حئیران ائدن موغنی ؛ زولفو آدی گؤزلوو ماهور هیندی موغامیندا چوخ گؤزل و یانیقلی شیکسته فارس ایفالار ایله شؤهرت قازانمیشدیر. او بو شؤعبه نی بیر چوخ موغاملار دا او جومله دن راست و شور دا دا بئله مهارتله ایفا ائتمیشدیر. بو شوعبه دن سونرا عئینی احوال و روحیه نی داشییان موبَّریقه شوعبه سی شیکسته فارس-ین اَیاغی کیمی ایفا اولونور. خواننده موبریقه یه اَیاق ائدیکدن سونرا ماهور هیندی نین اورتا پرده لریندن بو موغامین زیل پرده سینه /عراق شوعبه سینه / کئچیر.
عیراق (İraq) : عیراق شوعبه سی ماهور هیندی موغامی نین یگانه زیل شوعبه سی ساییلیر. بونونلا قیاسدا راست-دا عیراق-دان سونرا راست-ین باشقا زیل شوعبه لری و گوشه لری او جومله دن پنجگاه و راک دا ایفا الونور. حال بو کی ایفاچی ماهور هیندی ده تکجه عیراق-ین ایفاسی ایله کیفایت لنیر. عیراق جوشقونلوق و مردلیک احوال و روحیه سی داشیدیغی اوچون ماهور هیندی موغامی نین خاصیتلری ایله اویغون گلیر. خواننده بو شوعبه نی ایقا ائتمگه باشلایارکن اونو آواز ایله و شاقراق زنگوله لر له باشلامالی ، سونرا ایسه سوز ایله داوام ائتدیرملی دیر. عیراق شوعبه سی باشقا موغاملاردا اولدوغو کیمی ماهور هیندی موغامیندا دا قیسا شکیلده اوخونونمالی دیر.
قرایی (Qərayi) - ماهور هیندی –یه اَیاق : عیراق شوعبه سی نین ایفاسیندان سونرا نؤوبتی شوعبه قرایی شوعبه سی دیر. بو شوعبه عراق-لا ماهور هیندی اَباغی نین آراسیندا بیر کورپو اولاراق ، موغامین زیل پرده سیندن مایه /تمل-ه ائنمک اوچون زمین یارادیر. قرایی راست موغامیندا دا عئینی رولو اویناییر. آنجاق خواننده راست-دا عیراقدان سونرا پنجگاه و راک-ی ایفا ائتدیکدن سونرا قرایی –یه دوشور. حال بو کی ماهور هیندی ده عیراقدان سونرا بیر باشا قرایی شوعبه سینه کئچیر. ایفاچی ، عنعنه یه صادیق قالاراق قرایی –دن سونرا موغامین مایه / تمل-ینه قاییتمالی دیر. موغنی قرایی-دن ماهور هیندی نین مایه سینه قاییدیب ، ماهور هیندی یه اَیاق وئررک ، بئله لیکله موغامی سونا چاتدیریر.
ماهور هیندی موغامی نین یوخاریدا اولوندوغو تحلیلیندن بئله گلیرکی ؛ ماهورکئچمیشده موغام شوعبه لری سیراسیندا اولموشسا دا ، سون عصیرلرده انکیشاف ائدرک موغام (دستگاه) اهمیتینه مالیک اولا بیلمیشدی. آنجاق حال حاضیردا دا اونون موستقیل لادی اولمامیش ، بلکه راست لادینا باغلی اولموش و راست عاییله سیندن ساییلیر. زامان بویو ماهور-ون بیر چوخ تصنیفلری ، خالق ماهنی لاری و رنگ لری یارانمیشدیر.آنجاق اونون رنگ لری گوزللیکده ، طراوتده باشقا موغاملارین رنگلریندن سئچیلیر. ماهور هیندی نین آذربایجاندا بیر چوخ مهارتلی و اوستاد ایفاچی سی اولموشدور او جومله دن خان شوشینسکی ، حاجی بابا حسینوو ، ابوالفتح علی یئو و سارا قدیمووا دیر. خان شوشینسکی بو موغامی او قدر مؤحتشم و اوستالیقلا ایفا ائتمیش کی ائله بیل بو موغام اونون سسینه بیچیلمیشدر. اونون سسینده کی جوشقونلوق و موباریزلیک روحو بو موغامین ایفاسیندا چوخ گوزل شکیلده عکس اولونوردو. ابوالفتح علی یئو بو موغامی اوستالیقلا ایفا ائتمیش. اونون ماهور هیندی ایفاسیندا بم و اورتا پرده لرده بیرچوخ اوزونه مخصوص خیردالیقلاری و نفس لری وار. سارا قدیمووا دا آذربایجان موسیقی تاریخینده نادیر قادین موغام ایفاچیلاریندان دیر کی بو موغامی گوزللیکله ایفا ائتمیشدیر. اوایقالاریندا گاهدان بو موغامی میللی شاعیریمیز میر مهدی اعتمادین بو سوزلرینه « گلدی باهارین صفاسی / عالمی توتدو ضیاسی ... » بسته لنمیش و یانلیشجا فارسجا «مرغ سحر» آدی ایله دیللره دوشموش گوزل و عئین حالدا چتین تصنیف ایله باشلامیشدی. حاجی بابا حسینوو-ون ایفاچیلیق مکتبیندن بو موغام اؤزل یئرتوتموشدور و او دؤنه – دؤنه بو موغاما موراجیعت ائتمیش و اوز اوجا و ال چاتمایان صنعتینی بو موغامدا عکس ائتدیره بیلمیشدی.
بو گون آذربایجان موغام ایفاچیلیغیندا ماهور-ون ایکی واریانتی اوخونور : ماهور هیندی و اورتا ماهور. بو آذربایجان موغام موسیقی سی نین زنگینلیگینی و گئنیشلیگینی گوسترمک له برابر بیر داها موغام صنعتی نین آذربایجان خالقینا عایید اولدوغو دئمکدیر. موغاملارین الوانلیغی ، چئشیتلیلیگی و گئنیشلیگی تکجه ماهور-ا و راست عاییله سینه مخصوص دگیل ، بلکه سئگاه عاییله سی ، شور عاییله سی ، ضربی موغام لار و قیسا موغام لاردا ، خالق ماهنی لاریندا دا بونو گورمک اولار.
قایناقلار
ماراغالی عبد القادر : کتاب ادوار : روح پرور( تورکجه الیازما) ، لیدن کیتابخاناسی ، دوکتور ثریا آغایئو- رجب دینج.
حاجی بیگلی عوزئییر(2010) : آذربایجان خالق موسیقی سی نین اساسلاری ، باکی.
زهرابوو رامیز (1388) : موغامات آذربایجان ، ترجمه مجید تیموری فر ، تبریز.
عبد المومن بن صفی الدین (1346) : رساله موسیقی بهجت الروح ، ترجمه محمد تقی مایلی ، تهران ، انتشارات بنیاد فرهنگ ایران.
[1]- شرق خالق لاری موسیقی سی نین اساسی اولان 12 موغام یا ادوار مشهوره بونلاردان عیبارتدیر : راست ، عوشّاق ، عیراق ، حیجاز ، حسینی ، بَزورگ ، نوا ، زنگوله ، بوسَلیک ، راهوی (رَهاوی) ، زیر افکند ، اصفهان. بونلاری ایلک دفعه اولاراق دونیا شوهرتی قازانمیش آذربایجان موسیقی شوناسی اورمولو صفی الدین «الادوار» آدلی اثرینده آراشدیریب و اونلاری ایضاح ائتمیشدیر.
[2] - ایشاره اولوندوغو کیمی اساس موغاملاردان تکجه هومایون و بایاتی شیراز موغام لارینی استثنا اولاراق ، راست ، شور ، چاهارگاه ، شوشتر و زابول سئگاه کیمی موغام لاردا ها بئله میرزه حسین سئگاهی ، خاریج سئگاه ، بایاتی قاجار ، دوگاه ، ماهور هیندی موغام لاریندا و کیچیک حجملی موغام لاردان تکجه راهاب و نوا موغام لاریندا برداشت/ گیریش مؤوجوددور. حال بو کی اورتا ماهور دا برداشت / گیریش ایفا اولونمور. دوگاه موغامیندا اینسترومنتال (سازی) شکیلده ایفا اولونسادا ووکال (با آواز) شکیلده برداشت/ گیریش ایفا اولونمور. و ها بئله کیچیک حجملی موغام لاردان اولان دشتی ، شاهناز و بایاتی کورد موغام لاریندا موغام مایه دن باشلاییر و برداشت / گیریش مووجود دگیل.


text:
چارلز فرانسیس ریشتر
چارلز فرانسیس ریشتر (اینگیلیسجه: Charles Francis Richter)آمریکالی بیلیم اینسانی. ۲۶ آوریل ۱۹۰۰ تاریخینده دۆنیایا گؤز آچیب. ۸۵ ایل عومر ائلهییب و ۳۰ سپتامبر ۱۹۸۵ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. چارلز فرانسیس ریشتر استنفورد بیلیمیوردودا درس اوْخویوب.زلزله شۆناسلیقدا ریشتر ساییسی اونون آدیندان گوتورولوب.
قایناقلاردَییشدیر
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Charles Francis Richter»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده چارلز فرانسیس ریشتر گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
دوقاق (دمور یالیق)
دوقاق یا دا دوقاق دمور یالیق، اوغوز دؤولت آدامی و عسگری. اوغوز یابقولوغوندا نوفوذ صاحیبی بیر دؤولت آدامی و عسگر اولاراق اوسته چیخان دوقاق، بو ایشلردهکی بجریلری ندنیایله "دمیر یایلی" لقبیایله بیلینمکدهایدی. اوخ و یایین اوغوز کولتورونده اگهمهنلیک علامتی اولماسیندان یولا چیخان آراشدیرماجیلار دوقاقین لقبینی دا گؤز اؤنونه آلاراق سیرادان بیر دؤولت آدامی دئیل، سوباشی اولدوغونو دوشونمکده دیرلار.
بؤیوک سلجوق دؤولتینین قوُروجوسو اولان توغرولون بؤیوک بؤیوک باباسی اولان دوقاق، سلجوقلو سویونون دا بؤیوک آتاسی ساییلماقدادیر.
یاشامیدَییشدیر
دوقاق دمیر یالیق، سلجوقلو تورکلرین، ایسلام گتیریب باتی توپراقلارا کؤچمهگیندن اؤنجه، باشچیسی ایدی. قایناقلارا دایاناراق دۇقاق خزر دؤولتینده یابغو لقبی وار ایدی و اوردو باشچیلیغینا مشغول ایدی.[۱]
قایناقلاردَییشدیر
- ^ Khazaria in the Ninth and Tenth Centuries By Boris Zhivkov, p 242


text:
شیمیایی بیرلشمه
شیمیایی بیرلشمه، بیلَشیک یوخسا ترکیب ایکی یا داهاچوخ جینسده آتومون یاراتدیغی ماددهلره دئییلیر. بیلشیکلرین اَن کیچیک قورولوشو موْلکۇللاردیلار.
بیلشیکلرین خوصوصیتلریدَییشدیر
- بیلشیکلرین چوْخو مولکولِر یاپیدادیر. آما دوز کیمی آتوملو یاپیدا اوْلانلاردا واردیر.
- بیلشیکلری بللی فرموللارلا ایفاده ائدیلیرلر.
- بیلشیکله قاریشیمین فرقی:
بیلشیکلر بللی ساییدا المنت آتومونون شیمیایی بیر باغ ایله باغلانماسیلا یارانیر. آنجاق قاریشیمین بللی بیر فوْومولو یوخدور. بیلشیکلری یارادان المنتلر بیر آرایا گلرک اؤز خوصوصیتلرینی ایتیرر آما قاریشیمی یارادان المنتلر اؤز خوصوصیتلرینی ایتیرمزلر.
- بیلشیکلر: آسیدلر، آلکالاینلار (بازلار)، اوکسیدلر، دوزلار.
- دورز:NaCl


text:
قورئانئن عارابچا اۇلماسئ، موحاممدین (ع) ألچی گؤندریلدیگی تۇپلوملا ایلگیلیدیر. آما اۇنون ألچیلیگی صئرف عاراب تۇپلومونا دگیل، تۆم اینسانلئغادئر.
آللاە تعالا شؤیلە بویورور:
وَمَا أَرْسَلْنَاكَ إِلَّا كَافَّةً لِلنَّاسِ بَشِيرًا وَنَذِيرًا وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ ﴿۲۸﴾ (سورة سبأ)
سنی بۆتۆن اینسانلارا آنجاق مۆژدەلەیجی وە اویارئجئ اۇلاراق گؤندردیک؛ فاقاط اینسانلارئن چۇغو بونو بیلمزلر. (سبە سورەسی؛ 28)
بو یۆزدن فارقلئ دیللری قۇنوشان اینسانلارئن قورئانئ ایی اؤگرنەرک کندی تۇپلوملارئنئن دیلییلە تبلیغ أتمەسی چۇق اؤنملی بیر گؤرەودیر. موحاممد (ع)؛ “تک بیر آیت دە اۇلسا بندن تبلیغ أدین.” دەمیشتیر. بو، بۆتۆن نبیلرین اۆممتلرینە یۆکلەدیگی گؤرەودیر. قورئان، بو گؤرەوی ایهمال أدنلرین دۆشەجگی کؤتۆ دورومو شؤیلە بیلدیرمیشتیر:
إِنَّ الَّذِينَ يَكْتُمُونَ مَا أَنْزَلْنَا مِنَ الْبَيِّنَاتِ وَالْهُدَى مِنْ بَعْدِ مَا بَيَّنَّاهُ لِلنَّاسِ فِي الْكِتَابِ أُولَئِكَ يَلْعَنُهُمُ اللَّهُ وَيَلْعَنُهُمُ اللَّاعِنُونَ ﴿۱۵۹﴾ إِلَّا الَّذِينَ تَابُوا وَأَصْلَحُوا وَبَيَّنُوا فَأُولَئِكَ أَتُوبُ عَلَيْهِمْ وَأَنَا التَّوَّابُ الرَّحِيمُ ﴿۱۶۰﴾ (سورة البقرة)
ایندیردیگیمیز آچئق آیتلری وە دۇغرو یۇلو کیتابتا اینسانلارا آچئقلامامئزدان سۇنرا گیزلەینلری آللاە دئشلایاجاقتئر. دئشلایاجاق اۇلانلار دا دئشلایاجاقتئر. تەوبە أدیپ کندینی دۆزلتن وە اۇنلارئ آچئقلایانلار باشقا. اۇنلارئن تەوبەسینی قابول أدریم. بن تەوبەلری قابول أدریم، ایکرامئم بۇلدور. (باقارا سورەسی؛ 160-159)
إِنَّ الَّذِينَ يَكْتُمُونَ مَا أَنْزَلَ اللَّهُ مِنَ الْكِتَابِ وَيَشْتَرُونَ بِهِ ثَمَنًا قَلِيلًا أُولَئِكَ مَا يَأْكُلُونَ فِي بُطُونِهِمْ إِلَّا النَّارَ وَلَا يُكَلِّمُهُمُ اللَّهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلَا يُزَكِّيهِمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ ﴿۱۷۴﴾ (سورة البقرة)
آللاهئن ایندیردیگی کیتابتان بیر شەیی گیزلەینلر وە اۇنا قارشئلئق بیرآز چئقار ساغلایانلار وار یا، اۇنلار قارئنلارئنا سادەجە آتش دۇلدورورلار. آللاە قئیامت گۆنۆ اۇنلارلا قۇنوشماز. اۇنلارئ آقلاماز. اۇنلارا آجئ بیر عاذاب واردئر. (باقارا سورەسی؛ 174)
قورئان، دۇغرو بیر شکیلدە هر دیلە ترجۆمە أدیلملی وە اۇ دیلی قۇنوشانلار طارافئندان تبلیغ أدیلملیدیر. بو ایشی یاپاجاق کیشیلر، اۇ تۇپلوم ایچیندە موحاممدی (ع) تمثیل أتتیگینی بیلملی وە اۇنون گیبی داورانمالئدئرلار. آنجاق اۇ زامان، اۇ تۇپلولوغون سۇن نبییە اینانما وە گتیردیگی کیتابا اویما زۇرونلولوغو دۇغار. اینسانلارئ سۇروملولوق آلتئنا سۇقماق، آنجاق اۇلانئ اۇلدوغو گیبی تبلیغ أتمکلە اۇلور.
آللاە شؤیلە بویورور:
وَإِذْ أَخَذَ اللَّهُ مِيثَاقَ النَّبِيِّينَ لَمَا آتَيْتُكُمْ مِنْ كِتَابٍ وَحِكْمَةٍ ثُمَّ جَاءَكُمْ رَسُولٌ مُصَدِّقٌ لِمَا مَعَكُمْ لَتُؤْمِنُنَّ بِهِ وَلَتَنْصُرُنَّهُ قَالَ أَأَقْرَرْتُمْ وَأَخَذْتُمْ عَلَى ذَلِكُمْ إِصْرِي قَالُوا أَقْرَرْنَا قَالَ فَاشْهَدُوا وَأَنَا مَعَكُمْ مِنَ الشَّاهِدِينَ ﴿۸۱﴾ فَمَنْ تَوَلَّى بَعْدَ ذَلِكَ فَأُولَئِكَ هُمُ الْفَاسِقُونَ ﴿۸۲﴾ (سورة آل عمران)
آللاە نبیلردن سؤز آلدئغئ گۆن اۇنلارا: “سیزە بیر کیتاب وە حیکمت وریریم دە ألینیزدە اۇلانئ تاصدیق أدن بیر رسول گلیرسە، اۇنا کسینلیکلە ایناناجاقسئنئز وە دستک ورەجکسینیز. بونو قابول أتتینیز می؟ بو آغئر یۆکۆ یۆکلندینیز می؟” دەمیشتی. اۇنلار دا: “قابول أتتیک” دەمیشلردی. آللاە: “سیز بونا شاهیداۇلون، سیزینلە برابر بن دە شاهیدیم.” دەمیشتی. بوندان سۇنرا کیم سؤزۆندن دؤنرسە یۇلدان چئقمئش اۇلور. (آلی عیمران سورەسی؛ 82-81)
یاشادئغئمئز چاغ آچئسئندان بو آیتلردەکی رسول، نبی اۇلان رسول دگیل، قورئانئ تبلیغ أدن، اۇ قۇنودا موحاممدی (ع) تمثیل أدن رسولدۆر. چۆنکۆ موحاممددن (ع) سۇنرا نبی گلمەیەجکتیر. آللاها ورمیش اۇلدوقلارئ سؤزۆ یرینە گتیرمکلە یۆکۆملۆ اۇلان أهلی کیتاب، بو یۆکۆملۆلۆکتن کندیلرینە آللاهئن کیتابئنئ تبلیغ أدن کیشیلر سایەسیندە قورتولابیلەجکلردیر.
بوندان سۇنرا، کیم آللاەتان واحی آلدئغئنئ ایددیعا أدر وەیا کندی کیتابئنئ، بیر شکیلدە آللاهئن کیتابئ گیبی گؤسترمەیە چالئشئرسا شو آیتین قاپسامئنا گیرر:
وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرَى عَلَى اللَّهِ كَذِبًا أَوْ قَالَ أُوحِيَ إِلَيَّ وَلَمْ يُوحَ إِلَيْهِ شَيْءٌ وَمَنْ قَالَ سَأُنْزِلُ مِثْلَ مَا أَنْزَلَ اللَّهُ … ﴿۹۳﴾ (سورة الأنعام)
آللاها قارشئ یالان اویدوراندان وەیا کندینە بیر شەی واحیەدیلمەدیگی حالدە؛ “بانا واحی گلییۇر. آللاهئن ایندیردیگی گیبی بن دە ایندیرەجگیم” دیەندن داحا ظالیمی کیم اۇلابیلیر؟… (أنعام سورەسی؛ 93)
نبی ایچین رسوللۆک آیرئلماز بیر واصئفتئر. کیشی نبی واصفئیلا آللاەتان واحی آلئر وە رسول وە رسول واصفئیلا بونو تبلیغ أدر.
دۇلایئسئیلا قورئاندا بو ایکی قاورام بیربیرینین یرینە قوللانئلابیلمکتەدیر:
لَقَدْ أَرْسَلْنَا رُسُلَنَا بِالْبَيِّنَاتِ وَأَنْزَلْنَا مَعَهُمُ الْكِتَابَ وَالْمِيزَانَ لِيَقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْطِ وَأَنْزَلْنَا الْحَدِيدَ فِيهِ بَأْسٌ شَدِيدٌ وَمَنَافِعُ لِلنَّاسِ وَلِيَعْلَمَ اللَّهُ مَنْ يَنْصُرُهُ وَرُسُلَهُ بِالْغَيْبِ إِنَّ اللَّهَ قَوِيٌّ عَزِيزٌ ﴿۲۵﴾ (سورة الحدید)
آند اۇلسون کی بیز، رسوللریمیزی آچئق دلیللرلە گؤندردیک وە اینسانلارئن عادالتی یرینە گتیرمەلری ایچین برابرلریندە کیتابئ وە میزانئ ایندیردیک. (حادید سورەسی؛ 25)
آنجاق هر نبی آیرئجا رسول اۇلونجا، بو ایکی قاورامئن قورئاندا بیر آرادا وەیا هر بیرینین آیرئ آیرئ قوللانئمئنئن اؤنمی دە گؤز آردئ أدیلمەملیدیر. مثەلا رسولوللاها آللاە طارافئندان یاپئلان اویارئ وە قئنامالاردا نبیلیک واصفئنئن ذیکرەدیلمەسینین بیر آنلامئ واردئر. چۆنکۆ نبی واصفئ اۇنون واحی آلما یؤنۆنۆن یانئ سئرا اینسانی یؤنۆنۆ دە ایفادە أدر. رسول واصفئ ایسە گنلدە ریسالتین تبلیغ یؤنۆنۆ ایلگیلندیرمکتەدیر وە رسوللر بو یؤنۆیلە قۇرونموشلاردئر. یاعنی کندیلرینە ایندیریلنی اۇلدوغو گیبی تبلیغ أتمە زۇرونلولوقلارئ واردئر.
بو ایکی واصفئن قوللانئم یؤنۆ، آیتلرین آنلاشئلماسئ وە ترجۆمەسیندە بۆیۆک اؤنم تاشئماقتادئر. شوعارا سورەسینین پک چۇق آیتیندە گچن، چشیتلی قاویملرە گؤندریلن وە یالانلاندئقلارئ بیلدیریلن مۆرسللر ایچین دیلیمیزدە داحا زیادە واحی آلان وە کندیسینە کیتاب وریلن کیشی آنلامئندا قوللانئلان “پەیغامبر” کلیمەسینی قوللانماق دۇغرو اۇلماز. عاینئ دوروم، کندیلرینە رسول وەیا اویارئجئ گؤندریلمەدیکچە اینسانلارئن حسابا چکیلمەیەجگینین بیلدیریلدیگی آیتلرین ترجۆمەسی ایچین دە گچرلیدیر.
موحاممدین (ع) سؤز وە فیعیللرینە قارشئ گؤستریلن طاوئرلارئن، بو ایکی قاوراما گؤرە دگیشییۇر اۇلماسئ آما بونون تثبیتینین هر زامان قۇلای اۇلمایئشئ سببییلە صاحابەنین بو قۇنویا دیققاتی چکیلمیشتیر. صاحابەنین زامان زامان رسولوللاها، سؤیلەدیکلرینین واحی می یۇقسا کیشیسل ترجیحلری می اۇلدوغونو سۇرمالارئ، بو آیرئمئن فارقئندا اۇلدوقلارئنئ آما بونو تثبیت أتمەنین هر زامان قۇلای اۇلمادئغئنئ گؤستریر. کندیلرینە سؤیلننین واحیین تبلیغی یا دا اۇنون اوزانتئسئ اۇلما ایحتیمالینی دیققاتە آلمادان رسولوللاەلا تارتئشمایا گیرمەنین یا دا اۇنا اویمامانئن ایمانی سۇنوچلارئ اۇلاجاغئ آچئقتئر.
بو آیرئمئ گؤزتمەلری قۇنوسوندا تمکینلی داورانمالارئ ایچین صاحابەیە یاپئلان شو ایقاظ اؤنملیدیر:
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَرْفَعُوا أَصْوَاتَكُمْ فَوْقَ صَوْتِ النَّبِيِّ وَلَا تَجْهَرُوا لَهُ بِالْقَوْلِ كَجَهْرِ بَعْضِكُمْ لِبَعْضٍ أَنْ تَحْبَطَ أَعْمَالُكُمْ وَأَنْتُمْ لَا تَشْعُرُونَ ﴿۲﴾ (سورة الحجرات)
أی ایمان أدنلر! سسینیزی نبینین سسینی باستئراجاق شکیلدە یۆکسلتمەیین. بیربیر باغئرئپ چاغئردئغئنئز گیبی اۇنو چاغئرمایئن. فارقئندا اۇلمازسئنئز دا عامللرینیز بۇشا گیدر. (حوجورات سورەسی؛ 2)
عاینئ سورەسنین 7-نجی آیتیندە، آرالارئندا آللاهئن رسولۆنۆن اۇلدوغونون بیلینمەسی گرکلیلیگی حاطئرلاتئلئپ (واعلموا ان فیکم رسول اللە)، رسولوللاهئن شاید پک چۇق قۇنودا اۇنلارا اویاجاق اۇلسا بونون کؤتۆ سۇنوچلار دۇغوراجاغئ بیلدیریلمکتەدیر. (لو یعطیکم فی کثیر من الأمر لعنتم)
عالیملرین، نبیلرین واریثلری اۇلدوغونا دائیر ریوایت دە قۇنوموز آچئسئندان اؤنملیدیر. نبیلر حیکمتی چئقارتئر وە بونو اؤگرتیرلر. حیکمت چئقارما ایشی، عیلمی یؤنۆ اۇلان بیر ایشتیر. اینسانلار آراسئندا دا حیکمت چئقارابیلەجک عیلمی سەویەیە اولاشانلار اۇلور. بو کیشیلر، یۆجە آللاهئن کیتابئنئ اۇقور، آنلار وە اۇنون ایحتیوا أتتیگی حیکمتلری چئقارئرلار. بو یؤنۆیلە اۇنلار، نبیلرین یۇلونو تاعقیب أتمیش وە اۇنلارا واریث اۇلموش اۇلورلار. اۇیسا رسوللر بؤیلە دگیلدیر. رسوللر آللاهئن کیتابئنئ وە اۇندان چئقارئلان حیکمتلری تبلیغ أدرلر.
7- نبی وە رسوللرین یتکی وە سۇروملولوقلارئ
قورئان ائصرارلا نبی وە رسوللرین اینسان اۇلدوقلارئنا، بشری واصئفلار تاشئدئقلارئنا وورغو یاپار. بو، اینسانلارئن فئطراتئنا اۇلان قوتساللاشتئرما وە عاقئلجئلئقتان اوزاقلاشما تمایۆللرینە أنگل اۇلما آماچلئدئر. شیرکین اؤنۆندەکی أن گۆچلۆ أنگل بودور. نبی وە رسوللرین اینسانلار ایچین اؤرنک اۇلماسئ دا آنجاق بؤیلە مۆمکۆن اۇلور. هر حارەکتی واحییلە اۇلان بیر نبینین اینسانلار ایچین اؤرنک اۇلماسئ مۆمکۆن دگیلدیر. قورئانداکی عیتاب آیتلری دە بونو دستکلەمکتەدیر. قورئان، نبی وە رسوللرین قۇروما، وکیللیک، یۇلا گتیرمە، باسقئ یاپما گؤرەولرینین اۇلمادئغئنئ، قالبتن گچنی وە غایبئ بیلەمەدیکلرینی بیلدیریر.
یینە قورئان، نبی وە رسوللرین تبلیغ، مۆژدەلەمە وە اویارما گؤرەولری بولوندوغونو وە بیزلر ایچین اؤرنک اۇلدوقلارئنئ سؤیلەر. موحاطابلارئنئن دا اۇنلارئن تبلیغ أتتیکلرینە ایطاعات أتمە سۇروملولوقلارئ واردئر. نبی وە رسوللرین یتکی وە سۇروملولوقلارئنئن دۇغرو آنلاشئلماسئ، قورئانئن دۇغرو آنلاشئلماسئ ایچین حایاتی اؤنم تاشئماقتادئر.
سۇنوچ
قورئاندا، رسول قاورامئ؛ هم ألچی هم دە ألچینین تبلیغ أتتیگی شەی آنلامئندا قوللانئلماقتادئر. ألچی آنلامئنداکی قوللانئمئ، اینسان وە ملکلری ایچینە آلئر. رسول کلیمەسی ایلە اینسان قاصدەدیلدیگیندە، ریسالت دئشئندا، بیر اینسانئن دیگر بیر اینسانا گؤندردیگی ألچی آنلامئنئن یانئ سئرا، نبی یاعنی آللاەتان ریسالتلە ایلگیلی واحی آلان وە بونو تبلیغ أتمە گؤرەوی اۇلان کیشی ایلە، نبی اۇلمایان یاعنی ریسالتلە ایلگیلی بیر واحیە موحاطاب اۇلمایان آنجاق ریسالتی تبلیغ أدن کیشی آنلامئندا قوللانئلئر. نبی واصفئنئ تاشئمایان رسوللر، آللاهئن ریسالتینی تبلیغ غایرتی ایچیندە اۇلان هرکس اۇلابیلەجگی گیبی بیر نبینین گؤندرمیش اۇلدوغو کیشیلر دە اۇلابیلیر. رسول کلیمەسینین، نبی یاعنی کندیسینە ریسالتلە ایلگیلی واحی ایندیریلەرک دگری یۆکسلتیلمیش وە کندیسینە ایندیریلنی رسول صئفاتئیلا تبلیغ أدن کیشی آنلامئندا نبینین صئفاتئ اۇلاراق قوللانئلدئغئ دیققاتە آلئندئغئندا، هر نبینین رسول آنجاق هر رسولۆن نبی اۇلمادئغئ اۇرتایا چئقار.
سۇنوچ اۇلاراق قورئانا گؤرە رسول وە نبی قاوراملارئ آراسئندا فارق واردئر. نبی قاورامئ، کیشینین واحیە موحاطاب اۇلماسئ وە کندیسینە کیتاب ایندیریلمەسی یاعنی نۆبۆووتلە ایلگیلیدیر. نبیلر کندیلرینە ایندیریلنی تبلیغ أتمکلە گؤرەولیدیرلر. ایشتە بو دا اۇنلارئن رسوللۆک واصفئنئ ایفادە أدر. نبینین، کندیسینە ایندیریلنی تبلیغ أتمەمەسی یاعنی رسوللۆک گؤرەوینی یاپماماسئ دۆشۆنۆلەمز.
قورئاندا باعضن نبی باعضن رسول باعضن دە هر ایکیسینین قوللانئلئیۇر اۇلماسئ، قوللانئلان قاوراما وورغو یاپئلئیۇر اۇلماسئ ایلە عالاقالئ اۇلمالئدئر. مئاللردە بونا دیققات أدیلملیدیر. اؤزللیکلە نبی یا دا رسول واصفئنا یؤنەلیک بیر آنلام اؤرگۆسۆ وارسا، بو کلیمەلر آصلی شکلییلە قوللانئلمالئدئر. نبی اۇلمایان رسوللرین دە قاصدیلمە ایحتیمالی بولونان رسول کلیمەلری یا اۇلدوغو گیبی یا دا ألچی شکلیندە ترجۆمە أدیلملیدیر.
دۇک. فاتیح اۇروم


text:
آذربایجانلی خواننده «جمشید نجفی» حیاتینی ایتیردی
خبر آژانسلارینین یایدیغی معلوماتا استنادا، تانینمیش آذربایجانلی خواننده «جمشید نجفی» بهمن آیینین ۱۰نجی گونو تهرانین شهرری منطقهسینده اتومبیل حادثهسی سببیندن یارالانمیش و خستهخانایا چاتدیریلدیقدان سونرا تاسفله حیاتینی ایتیرمیشدیر.
«جمشید نجفی» ۱۳۲۹نجی ایل مهاجر بیر آذربایجانلی عائلهده دونیایا گؤز آچمیشدیر. آتاسی باکیدان ایران آذربایجانینا کؤچموش، اردبیللی بیر قیزلا عائله قوردوقدان سونرا، ماراغا شهرینده مسکونلاشمیش، سونرالار تهرانا کؤچموش و جمشید نجفی همن شهرده دونیایا گؤز آچمیشدیر.
جمشید نجفی اللینجی ایللردن خوانندهلیگه باشلامیش، فعالیتینین ایلک ایللرینده داها آرتیق فارس ماهنیلارینین ایفاچیسی کیمی تانینمیش، سونرالار خصوصیلهده ایراندا انقلاب اولدوقدان سونرا آذریایجان تورکجهسینده صنعتینه دوام وئرمیشدیر. ایران عراق محاربهسینده اونون ایفا ائتدیگی «خلبانلار» مارشی و سونرالار «گئجهلر» و «نازلی قیزیم» ماهنیلاری خوانندهنین چوخ گئنیش یاییلان ایفالارینداندیر.
«ایشیق» آذربایجان ادبیات و اینجهصنعت سایتی امکداشلاری آدیندان تانینمیش آذربایجانلی خواننده جمشید نجفینین ایتگیسینی آذربایجان صنعتکارلار جمعیتینه، حیاتینی ایتیرمیش صنعتکاریمیزین حؤرمتلی عائلهسینه و دوست تانیشلارینا باش ساغلیغی وئریریک؛ خاطیرهسی عزیز اولسون.
«ایشیق»- آذربایجان ادبیات و اینجهصنعت سایتی
۱۱/۱۱/۱۳۹۹


text:
حاققیندا
زائوراوستاج 8 یانوار1975-جی ایلده؛باکی شه هه رینده؛آنادان اولموش.ایلک تحصیلی نی؛آغدام رایونونون یوسیفجانلی که ن د؛اورتا مه ک ته بینده آلمیش؛آردیجیل اولاراق باکی دوله ت اونیوئرسیتئدینده عالی تحصیلاتین بئین الخالق ایختیراچیلیق وبیزنئس اینستیتوتونـدا و شاماخی هومانیتار کوللئجینده داوام ائتدیرمیشدیر.زائوراوستاج1988-جی ایلده ن؛اعتیباره ن دؤوری مطبوعاتدا؛چیخیش ائدیر. او«یازارلار»ژورنالینین تأسیس چی سی وباش ریداکتورودور. زائوراوستاج*گونآیدین,آغ چیچه ییم,ایسته مه زدیم شاعیراولوم حه له من, گولزار,شئح چیچه ییم,محدود حه ی دتین مجهول دوشونجه له ری, برزخ ده, موم کیمی یومشالاردا,بایاتیلار,بال چیچه ییم,گولونون شعرله ری, سئوینکی سئویله سیز..,قه ل بیمین آچیقجاسی,اوستادنامه,نیشانگاه, چه ه رایی کیتاب,اوتوزایلدیرالده قه له م,کیمی شعرله ر اوسوبجان افسانه سی آدلی مقاله له ر توپلوسونون و آذربایجان رئسپوبلیکاسینین میللی قهرمانی گیزیر موباریز,,ایبراهیمووون عزیزخاطیره سینه حسر اولونموش,,اوری یئنتیر اولدوزو,,کیتابینین موعه ل لیفیدیر. اوستاجا گؤره یازارلار؛آنجاق یازارلار… یعنی شوبهه سیز کی؛حیکمه ت و سؤز؛اوجا تانرییا مخصوصدور بیز ساده جه؛دیکته اولونانلاری قه له مه آلان؛قه له م توتان قوللاریق. قه له مین صاحیبیده اودور
! اوستاجلییام الیم عرشی اعلادا… بو نه سیته م میلله تیم نه بلادا؟
زائور اوستاجین کیتابلاری:
.1"گون آیدین" (آغ چیچه ییم)؛
.2"ایسته مه زدیم شاعیر اولوم حه له مه ن"؛
.3"گول زار"؛
.4"شئح چیچه ییم"؛
5. "محدود حه ی دیتین مجهول دوشونجه له ری"؛
.6"موم کیمی یومشالاندا”؛
“.7بایاتیلار"؛
.8 "بال چیچه ییم"؛
. 9 "برزخ ده"؛
. 10 "گولونون شعرله ری"؛
. 11 "سئوین کی سئویله سیز"؛
. 12 "قه ل بیمین آچیقجاسی"؛
. 13 "اوستادنامه"؛
. 14 "نیشانگاه"؛
. 15 "جه ه رایی کیتاب"؛
. 16 "اوتوز ایل دیر الده قه له م"؛
. 17 "اوسوبجان افسانه سی" )مقاله له ر توپلوسو(؛
. 18 " اوریئنتیراولدوزو")پووئست(؛
.19 "علیش و آننا")پوئما.(
حاققیندا یازیلان کیتابلار:
1.حاجی خانیم آیدا"عؤمرون آنلاری" باکی-2018.PDF: HXA-OMURAN
.2حاجی خانیم آیدا"اوتوز شعر اوتوز فیکیر"باکی-2018. PDF: HXA-OTUZFİKİR


text:
قیریم تاتار میللی مجلیسی باشقانی اردوغانا تشکر ائتدی
چوباروو مکتوبدا، قیریم تاتار میللی مجلیسینین تورکیهنین قیریمدان کؤچ ائتمک مجبوریتینده قالمیش قیریم تاتار تورکلرینین حیات استانداردلارینی یوکسلتمه چابالارینی تقدیر ائتدیگی ایفاده ائتدی
قیریم تاتار میللی مجلیسی باشقانی ریفات چوباروو، جمهورباشقانی رجب طیب اردوغانا قیریم تاتار تورکلری اوچون ایمضالانان قونود/مسکن پروژهسی اوچون تشکر مکتوبو گؤندردی.
چوباروو، فیسبوکدان ائتدیگی پایلاشمادا، مکتوبدا قیریم تاتار میللی مجلیسی آدینا تورکیهنین اوکراینانین اگمنلیگینه دستگینه و قیریم تاتار تورک خالقینین حاقلارینی قوروما خصوصونداکی حساسلیغینا مینتدار اولدوغونو ایفاده ائدرک، ایکی اؤلکه آراسیندا ایستانبولدا ۱۰ آوریلده ایمضالانان "قیریم تاتار خالقینین نمایندهلری و اوکراینا وطنداشلارینین فایدالانیجی کتگوریلری اوچون ایقامتگاه تیکیمی ساحهسینده امکداشلیغا دایر چرچیوه آنلاشما"سینا باغلی اردوغانا مکتوب گؤندردیگینی ایفاده ائتدی.
مکتوبدا، قیریم تاتار میللی مجلیسینین تورکیهنین قیریمدان کؤچ ائتمک مجبوریتینده قالمیش قیریم تاتار تورکلرینین حیات استانداردلارینی یوکسلتمه چابالارینی تقدیر ائتدیگی ایفاده ائدیلدی.
تیکیلهجک ۵۰۰ ایقامتگاهین پروبلئمین جیدیلیگینی اورتادان قالدیرمایاجاغی یازیلان مکتوبدا، علاوه ۵۰۰ ایقامتگاه تیکیلمهسی ایمکانینین دا دگرلندیریلمهسی ایستهنیلدی.
اوکراینا دؤولت باشقانی ولادیمیر زلنسکیین ۱۰ آوریلدهکی ایستانبول سفری چرچیوهسینده، قیریم تاتار تورکلری اوچون اوکراینادا توپلو قونود ایدارهسی باشقانلیغی (توکی) طرفیندن ۵۰۰ ایقامتگاه تیکمک اوچون ایکی اؤلکه آراسیندا آنلاشما ایمضالانمیشدی.
ایلگیلیلی خبرلر
اردوغان، دونیا کؤچری اویونلارینین آچیلیش مراسیمینده دانیشدی
"اینسانلیغین مینلرجه ایلینه دامغا ووران کؤچری مدنیتینین یوخ اولماسینا راضی اولابیلمریک"
اردوغان، تۆرک دیل بایرامینی قوتلادی
"تۆرک دیل بایرامینینن تۆرکجهمیزین یاشادیلماسی، گلهجک نسیللره بوتون اؤزگونلوگو و درینلیگی ایله چاتدیریلماسی اوچون بیر وسیله اولماسینی دیلهییرم"
قیرقیزیستانلا اؤزبکیستان آراسیندا سرحد قونوسوندا اورتاق پروتوکول ایمضالاندی
قیرقیزیستان حکومتینین مطبوعات مرکزیندن وئریلهن آچیقلامادا، ایکی اؤلکه حکومتلری آراسیندا سرحد تعیینی هیئتلرینین باشکند بیشکئکده گؤروشدوگو بیلدیریلدی


text:
دوغو اولکه لرینه کرونا ویروسویلا علاقهدار سون وضعیت
ایران-دا "کووید-19"دان جان ایتکیسی 1284-ا، یولوخمالارین سایی 17.361-ا یوکسلدی.
2019 -جو دسامبر آییندان 220 میندن چوخ اینسانا کئچن یئنی نوع کرونا ویروسوندان (کووید-19) اؤلنلرین سایی 9 مینه چاتدی.
ایران-دا "کووید-19"دان جان ایتکیسی 1284-ا، یولوخمالارین سایی 17.361-ا یوکسلدی. معالجه آلانلارین 5710 نفری ساغالاراق خستهخانادان بوراخیلیبلار.
ایران ساغلیق ناظیرلیگینین سؤزچوسو کیانوش جهانپور اؤلکهده هر 10 دقیقهدن بیر "کووید-19"دان بیر آدامین اؤلدوگونو سؤیلهیهرک تویتردن "بیر ساعاتدا تخمینا 50 نفر کرونا ویروسونا توتولور" دئییب. تهران خستهخانالاریندا 3900 خستهدن 600-نون یوغون باخیم شعبهلرینده معالجه آلدیغی بیلدیریلیب.
فیلیسطین-ین باش ناظیری محمد ایشتیه کرونا ویروسو اپیدمیاسی ایله باغلی ایشغال آلتینداکی اردن چایینین غرب ساحللریندکی ائیتلاهیم شهرینده فوق العاده وضعیت اعلان ائدیب. بو اراضیده یولوخمالارین سایی 44-ا یوکسلیب.
یولوخما سایی 113 اولان بیرلشمیش عرب امیرلیکلرینده کرونا ویروسو تدبیرلری چرچیوهسینده وطنداشلارینا اؤلکهدن چیخمالاری قاداغان اولونوب.
قطر-ده 452، کویت-ده 142، سعودیه عربیستانین-دا 67، اردن-دا 56، عمان-دا 39 یولوخما قئیده آلینیب.
529 یولوخما حادثهسی اولان ایسرایل-ده حکومت خاریجیلرین اؤلکهیه قبول ائدیله مه یه جگینی آچیقلاییب، اما قاداغانین اراضیده یاشایان اجنبیلره عایید اولمادیغینی بیلدیریب. عینی زاماندا، ایسرایل پرزیدنتی رووین ریولین و فیلیسطین پرزیدنتی محمود عباس تلفوندا یئنی نوع کرونا ویروسو ایله موباریزهدن دانیشیبلار.
ایسرایل کرونا ویروسو تدبیرلری چرچیوهسینده آلمانیا، ایسپانیا، یونانیستان، هوللاندیا و گونئی قیبریس سفیرلیکلرینی ده باغلاییب.
اوکراینادا میللت وکیلی شاهوودا “کووید-19” آشکارلانیب، پایتاخت کیئوده فوق العاده وضعیت اعلان ائدیلیب.
یولوخما حادثه سایینین 147-یه یوکسلدیگی روسیادا اپیدمیادان 79 یاشلی بیر قادین اؤلوب. بونونلا اؤلکهده “کووید-19”دان ایلک اؤلوم حادثه باش وئرمیش اولوب.
روسیانین باش ناظیری میخائیل میشوستین ویروسلا علاقهدار امریکا، بیرلشمیش عرب امیرلیکلری و اینگیلتره اوچوشلارینا محدودیت گتیریلدیگینی آچیقلاییب.
روسیا مودافعه ناظیرلیگی اؤلکهده فوق العاده وضعیت تطبیق ائدیله جگی ادعالارینین اساسسیز اولدوغونو بیلدیریب.
صحرا آلتی افریقا اؤلکهسی بورکینا فاسودا کرونا ویروسوندان ایلک اؤلوم خبری یاییلیب.
بلاروسیا-دا 51، اؤزبکیستان-دا 23، قازاخیستان-دا 36 یولوخما حادثهسی وار.
قازاخیستانین پایتاختی نورسلطان و آلماتی-ده فوق العاده وضعیت تطبیق ائدیلیر.
اندونزیا-دا ویروسدان اؤلنلرین سایی 25، یولوخما حاللارینین سایی ایسه 309-آ چاتیب.
نیجریه-ده بوتون فوتبول یاریشلاری بیر آیلیق دایاندیریلیب.
ایلگیلیلی خبرلر
سومالیده بومبا یوکلو ماشینلارلا اینتحار سالدیریسی
آوروپادا میمون چیچگی ویروسونا یولوخما سایی آرتیب
دونیا ساغلیق تشکیلاتینین آوروپا بؤلگهسینین انترنت سایتیندا درج ائدیلن میمون چیچگی ایله باغلی یئنیلنمه راپوروندا بوتون قارهده اپیدمی ایله باغلی سون معلوماتلار پایلاشیلیب.


text:
نظربایئو: مستقیللیگین گؤزببهگی کیمی قورونماسی لازم
"بو عصیان و سالدیریلار، اؤلکهنین بوتونلوگو ایله دؤولتین تمل اصولونو یوخ ائتمک اوچون تشکیل ائدیلهن بیر حرکتدیر"
قازاقیستانین ایلک جمهورباشقانی نورسلطان نظربایئو، ۲ ژانویهده باشلایان و ۲۲۵ نفرین حیاتینی ایتیرمهسی ایله نتیجهلنهن شدتلی اعتراضلارین آردیندان ایلک دفعه ویدئو مئساژ یولویلا خالقا سسلهندی.
نظربایئوین مطبوعات سؤزچوسو آیدوس اوکیبای، توئیتر حسابیندان، قازاقیستانین اسکی جمهورباشقانی نظربایئوین خالقا خطاب ائتدیگی ویدئو مئساژینی پایلاشدی.
مئساژیندا نظربایئو، اؤلکهده یاشانان حادثهلرین هر کسی شوک ائتدیگینی ایفاده ائدرک،
"بو عصیان و سالدیریلار، اؤلکهنین بوتونلوگو ایله دؤولتین تمل اصولونو یوخ ائتمک اوچون تشکیل ائدیلهن بیر حرکتدیر" دئدی.
نظربایئو، مئساژیندا بو ایفادهلری ایشلتدی:
"بو حادثهلر بیر دفعه داها، مستقیللیگین گؤزببهگی کیمی قورونماسی و اؤزللیکله قیریلقان بیر گمی کیمی ال اوستونده توتولماسی لازیم اولدوغونو گؤستریر. یاشانان تراژدی هامیمیز اوچون درس اولدو. بوتون بو سالدیری و جینایتلری کیمین تشکیل ائتدیگینی تاپماق اؤنملیدیر. ائدیلهن سوروشدورما بو سوالا جاواب وئرهجک".
مطبوعاتدا اؤزونه قارشی سولامالارا دا توخونان نظربایئو،
"بوتون بونلارا جاواب اولاراق بونو ایفاده ائتمک ایستهییرم. ۲۰۱۹دا جمهورباشقانلیغی صلاحیتلرینی قاسم جومرت توکایئوه تحویل وئردیم و او زاماندان بری امکلییم. هله ده امکلییم، قازاقیستانین باشکندیندهیم و هئچ بیر یئره گئتمهدیم" دئدی.
ایلگیلیلی خبرلر
قازاقیستان: گوونلیک آنلاشماسی هؤرگوتو ساواشا قاتیلمایاجاق
"روسیا-اوکراینا اختیلاف بؤلگهسینده کوللکتیو گوونلیک آنلاشماسی هؤرگوتونون ایشتیراکی مسئلهسی گوندمده دئییل"
دونیا کؤچری اویونلاری باشا چاتدی
قاپانیش مراسیمینده دانیشان گنجلر و ایدمان باخانی محمد محرم قصاباوغلو، اویونلارین تۆرک دونیاسی آراسیندا ایلیشکیلری گوجلندیردیگینه دقت چکدی
آذربایجان و ارمنیستان خاریجی ایشلر باخانلاری گؤروشدو
پاشینیان، گؤروشمهده آذربایجان و ارمنیستان آراسیندا باریش آنلاشماسی لایحهسینین حاضیرلاناجاغینی ادعا ائتمیشدی


text:
فردیناند قئورق فربنیوس
فردیناند قئورق فربنیوس (اینگیلیسجه: Ferdinand Georg Frobenius) آلمانلارلی بیلیم اینسانی. ۲۶ اوْکتوبر ۱۸۴۹ تاریخینده دۆنیایا گؤز آچیب. ۶۷ ایل عومر ائلهییب و ۳ اوت ۱۹۱۷ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. فردیناند قئورق فربنیوس قوتینقن بیلیمیوردودا درس اوْخویوب.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Ferdinand Georg Frobenius»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده فردیناند قئورق فربنیوس گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
کریم باقری
کریم باقری، (دوغولوب ۱ بایرام آیی ۱۳۵۲ - تبریز) ایران آذربایجانیندان اوْلان فوتبالچی ایدی. او، تراختور، کشاورز، آرمینیا بیلهفلد، النصر، چارلتون، السد و پرسپولیس کیمی تیملرده اویون اویناییبدیر.[۲]
یاشاییشی و فعالیتلری[دَییشدیر]
کریم باقیری ۱۳۵۲-جی ایل بایرام آیینین ۱-ده تبریز شهرینده آنادان اوْلوب. ایرانین دونیادا اَن تانینمیش و آدلی-سانلی فوتبالچیلارینداندیر. اونا «ایرانین ائریک کانتوناسی» لقبی وئریلیب. پئشهکار فوتبالچی ۱۶ یاشیندا تبریزین تراختور فوتبال باشگاهندا باشلاییب. آز سوْنرا ایرانین گنجلردن عبارت میلّی ییغما کومانداسینین، داها سوْنرا ایسه میلّی ییغما کومانداسینین هئیتینه جلب ائدیلیب. ۱۳۷۳-جی ایلده تئهرانین اکینچی (کشاورز) تیمی ایله موقاویله ایمضالاییب. چوْخ کئچمهمیش تئهرانین ایران قهرمانلیغیندا چیخیش ائدن ۲ گوجلو کلوبوندان بیری - پرسپولیسه ترانسفئر اوْلونوب. او، هابئله آلمانینین «آرمینیا»، اینگیلیسین «چارلتون»، قطرین «السد» و ایماراتین «النصر» کولوبلاریندا چیخیش ائدیب. ۱۹۹۳-جو ایلدن چیخیش ائتدییی ایران میلّی ییغماسیندا فوتبال ایشینی ۱۳۸۹-جی ایلین قیروو (آبان) آییندا برزیل ایله یولداشلیق گؤروشونده باشا ووروب.[۲]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ http://www.rsssf.com/miscellaneous/bagheri-intlg.html
- ^ ۲٫۰ ۲٫۱ کریم باقرینین بییوقرافیسی. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2016-04-15. یوْخلانیلیب2016-04-17.


text:
ب- روحانیلرین حایاتئ
مۆرید: بن حالا تاطمین اۇلموش دگیلیم. بیلدیگیم قادارئیلا بش چشیت حایات واردئر:
– بیرینجیسی، بیزیم حایاتئمئزدئر.
– ایکینجیسی، حئضئر وە ایلیاسئن حایاتئدئر. بیر واقیتتە پک جۇق یردە بولونابیلیرلر. ایستەرلرسە بیزیم گیبی یەرلر، ایچرلر.
– اۆچۆنجۆسۆ، ایدریس وە عیسانئن (ع) حایاتئدئر. بو، ملک حایاتئ گیبی نورانی بیر حایاتتئر.
– دؤردۆنجۆسۆ، شهیدلرین حایاتئدئر.
– بشینجیسی، قابیردەکیلرین حایاتئدئر.
شهیدلر، حایاتلارئنئ آللاە یۇلوندا فدا أتتیکلری ایچین، آللاە دا اۇنلارا برزاح عالمیندە دۆنیا حایاتئنا بنزەر؛ فاقاط کدرسیز، زاحمتسیز بیر حایات ایحسان أدر. اۇنلار کندیلرینی اؤلمۆش بیلمز، داحا ایی بیر یرە گیتمیش بیلیرلر؛ چۇق موتلو اۇلورلار. ایشتە شهیدلرین أفندیسی اۇلان حامزا دا بؤیلە بیر حایات یاشاماقتادئر. کندینە سئغئنانلارئ قۇروموش، دۆنیا ایلە ایلگیلی ایشلرینی گؤرمەسی وە گؤردۆرمەسی مۆمکۆن اۇلابیلیر.
بایئندئر: آللاە یۇلوندا اؤلدۆرۆلنلرین آصلئندا دیری اۇلدوقلارئ دۇغرو، آما آللاە تعالا، سیز آنلایامازسئنئز، دەدیگی حالدە آنلادئغئنئزئ ایددیعا أتمەنیز، باغئشلانماز بیر سوچتور.
{شهیدلرلە ایلگیلی آیرئ بیر بؤلۆم گلەجکتیر.}
حامزانئن، کندینە سئغئنانلارا یاردئم أدەمەیەجگی قۇنوسوندا حالا شۆبهەنیز وارسا، یوقارئداکی آیتلری بیر داحا اۇقویون. أگر اینانئیۇرسانئز، بؤیلە بیر شەیی عاقلئنئزئن اوجوندان بیلە گچیرەمزسینیز! اۇ آیتلردن بیری شؤیلەدیر:
وَمَنْ أَضَلُّ مِمَّنْ يَدْعُو مِنْ دُونِ اللَّهِ مَنْ لَا يَسْتَجِيبُ لَهُ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ وَهُمْ عَنْ دُعَائِهِمْ غَافِلُونَ ﴿۵﴾ (سورة الأحقاف)
قئیامت گۆنۆنە قادار کندینە جواب ورەمەیەجک بیر کیمسەیی، آللاە ایلە آراسئنا قۇیاراق یاردئما چاغئراندان داحا ساپئق کیمدیر؟ اۇیسا بونلار، اۇنلارئن چاغرئسئنئن فارقئندا دگیللردیر. (آحقاف سورەسی؛ 5)
مۆرید: بیزیم یاشادئغئمئز حایات بللی. شهیدلر قۇنوسو دا آنلاشئلدئ. حایاتئن دیگر اۆچ چشیدی ایچین نە دیەجکسینیز؟
بایئندئر: سۇرویو بن سۇرمالئیئم! حئذئر، ایلیاس، ایدریس وە عیسانئن (ع) حایاتتا اۇلدوقلارئنئ ایددیعا أدن سیزسینیز!
مۆرید: بونلارئ سؤیلەین ذات، بؤیلە بیر حایاتئن وارلئغئنئ، کشیف صاحیبی أولیانئن تواتۆر درەجەسینە واران گؤزلمینە دایاندئرئیۇر.
بایئندئر: کشیف صاحیبی أولیا سؤزۆ، گرچک دئشئ بیر یاقئشتئرمادئر. غایب ایلە ایلگیلی بیر قۇنو، هیچبیر عیلمی دگری اۇلمایان کشفە دایاندئرئلاماز. آدئ گچن دؤرت نبیدن یالنئز عیسانئن (ع) دورومونو بیلییۇروز.
اۇنو دا شو آیتتن آنلئیۇروز:
… وَكُنْتُ عَلَيْهِمْ شَهِيدًا مَا دُمْتُ فِيهِمْ فَلَمَّا تَوَفَّيْتَنِي كُنْتَ أَنْتَ الرَّقِيبَ عَلَيْهِمْ وَأَنْتَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدٌ ﴿۱۱۷﴾ (سورة المائدة)
… آرالارئندا بولوندوغوم سۆرە ایچیندە اۇنلارا شاهیدتیم. بنی وفات أتتیرینجە، اۇنلارئ گؤزتلەین سادەجە سن اۇلدون. هر شەیە شاهید اۇلان سنسین. (مائیدە سورەسی؛ 117)
عیسا (ع) وفات أدینجە، اۆممتی ایلە ایلیشیگی کسیلمیشتیر. اۇنون ایچین بیر حایات چشیدی اۇلدوغونو ایددیعا أدن، بو آیتلرە ترس دۆشر.
عیسانئن (ع) وفاتئ ایلە ایلگیلی بیر آیت شؤیلەدیر:
إِذْ قَالَ اللَّهُ يَا عِيسَى إِنِّي مُتَوَفِّيكَ وَرَافِعُكَ إِلَيَّ وَمُطَهِّرُكَ مِنَ الَّذِينَ كَفَرُوا وَجَاعِلُ الَّذِينَ اتَّبَعُوكَ فَوْقَ الَّذِينَ كَفَرُوا إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ … ﴿۵۵﴾ (سورة آل عمران)
بیر گۆن آللاە شؤیلە دەدی: باق عیسا! سنی وفات أتتیرەجگیم وە قاتئما یۆکسلتەجگیم. کندینی دۇغرولارا قاپاتانلاردان سنی آرئندئراجاغئم. سانا اویانلارئ، قئیامت گۆنۆنە قادار اۇ کافیرلردن اۆستۆن قئلاجاغئم… (آلی عیمران سورەسی؛ 55)
گؤرۆلدۆگۆ گیبی عیسا (ع)، وفاتئندان سۇنراکی ایلک قۇنوشمایئ آحیرتتە یاپاجاقتئر.
ج- اؤلۆم وە اویقو
مۆرید: قابیر حایاتئ قۇنوسوندا نە دەرسینیز؟
بایئندئر: آللاە تعالا، اؤلۆم ایلە اویقویو عاینئ سایاراق شؤیلە بویورور:
اللَّهُ يَتَوَفَّى الْأَنْفُسَ حِينَ مَوْتِهَا وَالَّتِي لَمْ تَمُتْ فِي مَنَامِهَا فَيُمْسِكُ الَّتِي قَضَى عَلَيْهَا الْمَوْتَ وَيُرْسِلُ الْأُخْرَى إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى … ﴿۴۲﴾ (سورة الزمر)
آللاە اؤلۆم أثناسئندا روحلارئ آلئر، اؤلمەینلرینکینی دە اویقودا آلئر. اؤلۆمۆنە حۆکمەتتیگینی توتار، اؤتەکینی بللی بیر واقتە قادار سالئوریر … (زۆمر سورەسی؛ 42)
دەمک کی آللاە، اؤلۆلرین روحونو بللی بیر یردە توتماقتادئر. بیر آیت دە شؤیلەدیر:
وَهُوَ الَّذِي يَتَوَفَّاكُمْ بِاللَّيْلِ وَيَعْلَمُ مَا جَرَحْتُمْ بِالنَّهَارِ ثُمَّ يَبْعَثُكُمْ فِيهِ لِيُقْضَى أَجَلٌ مُسَمًّى … ﴿۶۰﴾ (سورة الأنعام)
گجەلەیین سیزی وفات أتتیرن وە گۆندۆزۆن نە یاپئپ أتتیگینیزی بیلن اۇدور. گۆندۆزۆن سیزی قالدئرئر کی، بلیرلنمیش أجلینیز تاماملانسئن … (أنعام سورەسی؛ 60)
قئیامتین کلیمە آنلامئ “قالقئشتئر”. اؤلدۆکتن سۇنراکی دیریلمە؛ “یاتاقتان قالقئشا”، سورا اۆفلنمەسی دە “قالق بۇروسونون چالئنماسئنا” بنزەر. آللاە تعالا شؤیلە بویورور:
وَنُفِخَ فِي الصُّورِ فَإِذَا هُمْ مِنَ الْأَجْدَاثِ إِلَى رَبِّهِمْ يَنْسِلُونَ ﴿۵۱﴾ قَالُوا يَا وَيْلَنَا مَنْ بَعَثَنَا مِنْ مَرْقَدِنَا … ﴿۵۲﴾ (سورة یس)
صورا اۆفلنینجە اۇنلار، قابیرلریندن قالقاجاق؛ حئزلا راببینە دۇغرو آقئن أدەجک: “أیواە! بیزی یاتاغئمئزدان کیم قالدئردئ؟” دیەجکلردیر… (یاسین سورەسی؛ 52-51)
قورئانا گؤرە اؤلۆم؛ “بیر اویقو”، قابیر؛ “اویوما یری”، اؤلدۆکتن سۇنرا دیریلمە دە؛ “اویقودان اویانما” گیبیدیر. قابیر عاذابئ دا؛ “اویقودا گؤرۆلن کؤتۆ رۆیالار” گیبی اۇلمالئدئر.
اویویان کیشی، اویقودا گچن زامانئ بیلەمز. اؤلۆ دە عاینئدئر. نیتەکیم قورئاندا؛ بیری اؤلۆ، دیگری اویویانلا ایلگیلی ایکی اؤرنک واردئر.
آصحابئ کهف ماغارادا 309 یئل اویوموشتو. بو قۇنودا آللاە تعالا شؤیلە بویورور:
وَكَذَلِكَ بَعَثْنَاهُمْ لِيَتَسَاءَلُوا بَيْنَهُمْ قَالَ قَائِلٌ مِنْهُمْ كَمْ لَبِثْتُمْ قَالُوا لَبِثْنَا يَوْمًا أَوْ بَعْضَ يَوْمٍ … ﴿۱۹﴾ (سورة الکهف)
بؤیلەجە اۇنلارئ قالدئردئق کی، بیربیرلرینین قاناعاتلرینی اؤگرنسینلر. ایچلریندن بیری: “نە قادار قالدئنئز؟” دییە سۇردو. “بیر گۆن، بلکی دە بیر گۆندن آز،” دەدیلر… (کهف سورەسی؛ 19)
اؤلۆملە ایلگیلی آیت دە شودور:
أَوْ كَالَّذِي مَرَّ عَلَى قَرْيَةٍ وَهِيَ خَاوِيَةٌ عَلَى عُرُوشِهَا قَالَ أَنَّى يُحْيِي هَذِهِ اللَّهُ بَعْدَ مَوْتِهَا فَأَمَاتَهُ اللَّهُ مِائَةَ عَامٍ ثُمَّ بَعَثَهُ قَالَ كَمْ لَبِثْتَ قَالَ لَبِثْتُ يَوْمًا أَوْ بَعْضَ يَوْمٍ قَالَ بَلْ لَبِثْتَ مِائَةَ عَامٍ فَانْظُرْ إِلَى طَعَامِكَ وَشَرَابِكَ لَمْ يَتَسَنَّهْ وَانْظُرْ إِلَى حِمَارِكَ وَلِنَجْعَلَكَ آيَةً لِلنَّاسِ وَانْظُرْ إِلَى الْعِظَامِ كَيْفَ نُنْشِزُهَا ثُمَّ نَكْسُوهَا لَحْمًا فَلَمَّا تَبَيَّنَ لَهُ قَالَ أَعْلَمُ أَنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ ﴿۲۵۹﴾ (سورة البقرة)
شو کیشییی گؤزۆندە هیچ جانلاندئرمادئن مئ؟ تاوانلارئ چؤکمۆش وە دووارلارئ اۆزرلرینە یئقئلمئش بیر کنتە اوغرامئشتئ دا: “آللاە بو کنتی اؤلۆمۆندن سۇنرا نەرەدن دیریلتەجک؟” دەمیشتی. آللاە اۇنو اۇراجئقتا یۆز یئل سۆرەیلە اؤلدۆردۆ، سۇنرا دیریلتتی. “نە قادار قالدئن؟” دییە سۇردو. “بیر گۆن قالدئم، بلکی بیر گۆندن دە آز،” دەدی. آللاە دەدی کی: “یۇق! تام یۆز یئل قالدئن. ییەجگینە وە ایچەجگینە باق! هیچ بۇزولمامئش. بیر دە أشگینە باق! بو، سنی اینسانلارا بیر بلگە یاپماق ایچیندیر. شیمدی دە (أشکتن قالما) کمیکلرە باق دا، اۇنلارئ ناسئل بیرلشتیرەجگیمیزی، سۇنرا ناسئل أتە بۆرۆندۆرەجگیمیزی بیر گؤر! بونلارئ آچئق آچئق گؤرۆنجە دەدی کی: “آرتئق بیلییۇروم، آللاە گرچکتن هر شەیی بیر اؤلچۆیە باغلامئشتئر.” (باقارا سورەسی؛ 259)
یۆز سنە اؤلۆ قالقئپ دیریلن ایلە 309 سنە اویقودا قالانلار، “بیر گۆن وەیا بیر گۆندن آز” قالدئقلارئنئ سانئیۇرلار. آیتلر زامانئن گؤرەجەلی اۇلدوغونو، زامان دییە آیرئ بیر وارلئغئن اۇلمادئغئنئ آچئقچا گؤسترمکتەدیر. قابیر حایاتئنئ آنلاماق ایستەین، بو آیتلردن درس آلابیلیر.
اویویانئن روحو گلیپ تکرار عاینئ بدنە گیرەجگی ایچین، بدن دیری اۇلور. اؤلنین روحو گری گلمەیەجگیندن، اۇنون بدنی اؤلۆر. آحیرتتە ینیدن یاراتئلان بدنە گیرن روح، کندینی اویقودان اویانمئش گیبی حیسسەدر دە، دەر کی:
… مَنْ بَعَثَنَا مِنْ مَرْقَدِنَا … ﴿۵۲﴾ (سورة یس)
… “یاتاغئمئزدان بیزی کیم قالدئردئ؟” … (یاسین سورەسی؛ 52)
بدن چۆرۆمۆش، ینیدن یاراتئلمئش؛ آما اۇ فارقئندا دگیل، اویویوپ اویاندئغئنئ سانئیۇر. اۇنون آچئسئندان زامان دورموشتور.
اویقو، حایاتتا بیر کسینتی دگیل؛ سۆرکلیلیک ایچین زۇرونلو بیر دینلنمەدیر. موحاممد (ص) شو سؤزۆیلە تکرار دیریلیشین دە دۆنیا حایاتئنئن دوامئ گیبی اۇلاجاغئنئ بیلدیرییۇر:
“قول، نە اۆزرە اؤلدۆیسە اۇ شکیلدە دیریلتیلیر.” (مۆسلیم)
وداع حاججئندا بیریسی بینگیندن دۆشمۆش، بۇینو قئرئلمئشتئ. موحاممد (ص) دەدی کی: “اۇنو سو وە سیدر ایلە یئقایئن؛ ایکی پارچا بز ایچیندە کفنلەیین، قۇقو سۆرمەیین وە باشئنئ اؤرتمەیین. چۆنکۆ قئیامت گۆنۆ تلبیە گتیریر دورومدا قالدئرئلاجاقتئر.” (بوحاری)
اۇ شاحصئن اؤلۆمۆ ایحراملئ بیر حاجئنئن اویوماسئ گیبی سایئلمئشتئر. ایحراملئ قۇقو سۆرۆنمز، باشئنئ اؤرتمز وە اویقودان قالقئنجا تلبیە گتیریر.
مۆرید: قابرین جننت باحچەلریندن بیر باحچە وەیا جهننم چوقورلارئندان بیر چوقور اۇلماسئنئ ناسئل ایضاح أدەبیلیریز؟
بایئندئر: بونلار رۆیایا بنزتیلەبیلیر. گۆزل رۆیا گؤرن، بیتمەمەسینی ایستەر. سئقئنتئلئ بیر رۆیادان اویانان دا: “ایی کی رۆیایمئش،” دییە شۆکرەدر. دۇغروسونو آللاە بیلیر.


text:
۱۹۷۶ (میلادی)
میلادی ۱۹۷۶-جی ایل گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز یئتمیش آلتینجی ایل.
اهمیتلی حادیثهلر[دَییشدیر]
حادیثهلر[دَییشدیر]
- ۷ آقوست - ۱۱ آیلیق اوچوشدان سونرا ویکینق ۲ آدلی کوسمیک گمی مارس گزه گه نینین مدارینا یئتیشیر.
- ۲۸ ژولای - چینین تانگشان صنعتی شهرینده باش وئرن ایکی شدتلی دئپرم اساسیندان ۲۴۰.۰۰۰ دن چوخ آدام دونیادان گئتدیلر.
- ۲۶ فوریه - تۆرکیه ایله آمریکا بیرلشمیش ایالتلری آراسیندا «دیفاع ایشبیرلیگی آنلاشماسی» ایمضالاندی.
- ۲۴ مارس - آرژانتین دؤولت باشقانی ایزابل پرون٬ قانسیز اینقیلابلا دئوریلدی. جوْرج رافائل ویدلا٬ امیلیو ادواردو ماسرا و اوْرلاندو رومان آقوستیدان تشکیل اوْلان هئیأت حؤکومته ال قوْیدو. یئددی ایللیک دیکتاتورلوقدا ۳۰٫۰۰۰ یاخین آدام اؤلدورولدو.
- ۲۱ ژانویه - کونکورد اۇچاغی تیجاری اۇچوشلارینا باشلادی.
- ۱۸ نوْوامبر - ۳۶ ایللیک دیکتاتورلوق رژیمیندن سوْنرا ایسپانیادا دموکراتیک رژیم قۇرولموشدور.
- ۱۳ نوْوامبر - بیرلشمیش میلّتلر تشکیلاتی بۆتون خاریجی قوْشونلارین قیبریسدن چیخاریلماسینی ایستهین قطعنامه قبول ائتمیشدیر.
- ۱۱ نوْوامبر - تۆرکیه شورویدن الکتیریک انرژیسی آلماق اۆچون ۱۰ ایللیک مۆقاویله ایمضالامیشدیر.


text:
اویان نیوز: گئجهده “ان یاخشی قادین مغننی” و “ان یاخشی اینگیلیس آلبومو” موکافاتلارینا Emilıy Send لاییق گؤروندو
اینگیلتره موسیقی دونیاسینین ان اهمیتلی و پرستیژلی موسیقی موکافاتلاری اولاراق قبول ائدیلن بریت موکافاتلاری، دونن گئجه لندنده گؤرکملی بیر مراسیمله صاحبلرینیه وئریلدی .
گئجهده “ان یاخشی قادین مغننی” و “ان یاخشی اینگیلیس آلبومو” موکافاتلارینا Emilıy Send لاییق گؤروندو.
“ان یاخشی کیشی مغننی” و “ان یاخشی چیخیش” موکافاتلارینی ایسه Ben Howard قازاندی.
گرامی موکافاتلی اینگیلیس مغننی Adele ده مراسیمده، ” Skyfall” فیلمی اوچون ائتدیگی سینگل ایله “ان یاخشی سینگل” موکافاتینی آلدی.
مراسیمه ایشتیراک ائده بیلمهین صنعتچی ویدئو کونفرانسلا تشککور ائتدی.
Mumford and Sons قروپو، “ان یاخشی اینگیلیس قروپو” موکافاتینی آلارکن، ” Coldplay ” قروپو “ان یاخشی جانلی پرفورمانس” کاتقوریسینده موکافاتا لاییق گؤرولدو.
Lana Del Rey “ان یاخشی اولوسلار آراسی قادین مغننی”، Frank Ocean “ان یاخشی اولوسلار آراسی کیشی مغننی”، ” The Black Keys ” قروپو دا “ان یاخشی اولوسلار آراسی قروپ” موکافاتینی قازاندی.
” One Direction ” قروپو دا اولوسلار آراسی موفقیتیندن اؤتری بریت موکافاتینا لاییق گؤرولدو.
مراسیمده، ” Muse، Robbie Williams, Taylor Swift ve Justin و Justin Timberlake کیمی اولدوزلار صحنهیه چیخدی.
ت ر ت


text:
یار گونومی گؤی اسگییه توتدو کی دور منی بوشا
جوتچو گؤروبسه ن جوتونه اؤکوز قویوب بیزوو قوشا ؟
سن اللینی کئچیب یاشین ، من بیر اوتوز یاشیندا قیز
سؤیله گؤروم اوتوز یاشین نه نیسبتی اللی یاشا ؟
سن یئره قویدون باشیوی من باشیما نه داش سالیم ؟
بلکه من آرتیق یاشادیم نئیله مه لی ؟ دئدیم یاشا
بیرده بلالی باش نچون یانینا سوپورگه باغلاسین؟
بؤرکو باشا قویان گرک بؤرکونه ده بیر یاراشا
بیرده کبین کسیلمه میش سن منه بیر سؤز دئمه دین
یوخسا جهازیمدا گرک گلئیدی بیر حوققا ماشا
دئدیم : قضا گلیب تاپیب ، بیر ایشیدی اولوب کئچیب
قوربانام او آلا گؤزه ، حئیرانان او قلم قاشا
منکی اؤزومده بیر گوناه گؤرمه ییرم ، چاره ندیر ؟
پیس بشرین قایداسی دیر ، یاخشی نی گؤرسه دولاشا
دوستا مروت ائتمه لی دوشمه نیله کئچینمه لی
قایدا بودیر ، حئیف دئگیل بشر یولون آشیب چاشا ؟
من ده سنین دای اوغلونام سن ده منیم بی بیم قیزی
گؤنول باخیرسا گونه شه ، گؤزده گرک بیر قاماشا
ایندی بیزیم مارال کیمی ، اوچ بالامیز واردی ، گرک
آتا – آنا ساواشسادا ، بونلارا خاطیر باریشا
هر کیشی یه عیالی دا ، اؤز جانی تک هؤروکلنیب
هدیه ده اولماز ائله سین عیالی قارداش قارداشا
بو دونیا بیر یول کیمی دیر ، بیز آخرت مسافیری
کجاوه ده هاماش گرک اؤز هاماشینان یاناشا
آخیرتی اولانلارین ، دونیاسی غم سیز اولمویوب
سئل دی گله ر آخار کئچر ، آمما گرک آشیب – داشا
مثل دی : « یئر کی برک اولور ، اؤکوز اؤکوزدن اینجییور »
هی دارتیلیر ایپین قیرا ، یولداشیلا بیر ساواشا
بیزیم ده روزیگاریمیز یامان دی ، بیزده عیب یوخ
بلکه وظیفه دیر بشر قونشولاریلان قونوشا
حق حیات یوخ داها بیزلره ، چوخ بؤیوک باشی
زندانیمیزدا حققیمیز ، بیر باجا تاپساق ، تاماشا
آمما اونون شماتتی آللاها خوش گلمیوبن
گئتدی منیم حیاتیمی ووردی داشا چیخدی باشا


text:
ناتو-یا عضو اؤلکهلرین باش قرارگاه رئیس لرینین ایجلاسی کئچیریلیر
ناتو-یا عضو اؤلکهلرین باش قرارگاه رئیسلری ناتونون حیاتا کئچیردیگی عملیاتلاری، میسیون لاری و فعالیتلرینی موذاکیره ائتمک اوچون ایجلاس کئچیریرلر.
ناتو-یا عضو اؤلکهلرین باش قرارگاه رئیسلری ناتونون حیاتا کئچیردیگی عملیاتلاری، میسیون لاری و فعالیتلرینی موذاکیره ائتمک اوچون ایجلاس کئچیریرلر.
بلژیک-ین پایتاختی بروکسل-دهکی ناتو-نون منزیل-قرارگاهیندا کئچیریلن ایجلاسا بعضی اؤلکهلرین باش قرارگاه رئیسلری شخصاً، بعضیلری ایسه ویدئوکنفرانس واسیطهسی ایله قاتیلیرلار.
تورکیه-نی تمثیل ائدن باش قرارگاه رئیسی یاشار گولر ویدئوکنفرانس واسیطهسیله ایجلاسا قاتیلانلار سیراسیندادیر.
حربی کومیتهنین صدری هاوا اوردو ژنرالی استوارت پاجهین رهبرلیگی آلتیندا کئچیریلن ایجلاسدا باش قرارگاه رئیسلری ناتو عملیاتلاری، میسیون لاری و فعالیتلرینی موذاکیره ائدهجک و قرارلی دستک، ناتو عراق میسیونو و کوزوو قوهلری چرچیوهسیندهکی عملیات طرفداشلاری گؤروش کئچیرهجکلر.
قاتیلیمجیلار ناتو-نون فعالیتلرینین کئچن ایل قبول ائدیلمیش آوروپا - آتلانتیک بؤلگهسی چکیندیرمه و ساوونما کونسپتی ایله ایله اویغونلاشدیرما ایستیقامتیندهکی ایرلیلییشی نظردن کئچیرهجک، همچنین ناتو-نون دؤیوش کونسپینه دایر توصیهلرینی یئکونلاشدیراجاقلار.
ایجلاسدا همچنین کوروناویروس اپیدمی سیندن آلینان درسلرله یاناشی مؤوجود و گلهجکدکی تهدیدلر ده موذاکیره ائدیلهجک.
ایلگیلیلی خبرلر
آوروپا بیرلیگی روسیایا قارشی سککیزینجی تحریم لر پاکتینی آچیقلاییب
آوروپا بیرلیگی لیدئرلری بیلدیریب کی، "روسیانین ایشغال ائتدیگی اراضیلرده ساختا رفرندوملار کئچیرمهسی غیری-قانونی تورپاق قوپارماق و اولوسلار آراسی سویهده تانینمیش سرحدلری گوج یولو ایله دییشدیرمک جهدیدیر".
فیلیپو گراندی یئنیدن بمت-نین قاچقینلار عالی کمیساری وظیفهسینه سئچیلیب
بیرلشمیش میللتلر تشکیلاتینین (بمت) قاچقینلار عالی کمیساری فیلیپو گراندی بمت عمومی مجلیسینین قراری ایله وظیفهسینه یئنیدن تعیین ائدیلیب.
یولچو اوچاغیندا بومبا تهدیدی
بیر یولچو چامادانیندا بومبا اولدوغونو ادعا ائدرک کابین چالیشانلارینا سالدیردیقدان سونرا اوچاغا مشایعت ائتمک اوچون ساواش اوچاقلاری هاوالاندی


text:
باجا-باجا (اویون)
باجا-باجا - آذربایجاندا نوروز بایرامی گونلرینده اساساً اوشاق و گنجلر آراسیندا، گئنیش شکیلده اوینانیلان قدیم اویونلاریندان بیریدیر.
عومومی معلومات[دَییشدیر]
باجا-باجا اویونو ایلآخیر چرشنبهده و نوروز بایرامی آخشاملاریندا ایجرا اولونان اویونلاردان بیریدیر. خوصوصیله سوبای گنجلر طرفیندن ایجرا اولونان "قورشاق آتدی" ،"پاپاق آتدی" ،"قورشاق ساللادی" ،"توربا آتدی" مراسیم اویونلاری ایله مضمونجا عئینیدیر. قدیم واختلاردا ائولر ایندیکی کیمی، شیفرلی، کیرمیتلی اولمامیشدیر. ائولرین اوستو هامار و دامین اورتاسیندان باجا اولموشدور. گنجلر شال، یایلیق، تنظیفدن حاضیرلانمیش اؤرپک ساللاییب نوروز پایی آلاردیلار. اویون اوستاد شاعیر محمد حسین شهریارین (1905-1988) سؤزلرینده دقیق عکس ائتدیریلمیشدیر.
بایرام ایدی، گئجه قوشو اوخوردو،
آداخلی قیز، بیگ جورابین توخوردو،
هرکس شالین بیر باجادان سوخوردو
آی نه گؤزل قایدایدی شال ساللاماق.
بیگ شالینا بایراملیغین باغلاماق.
شال ایستهدیم، من ده ائوده آغلادیم،
بیر شال آلیب تئز بئلیمه باغلادیم.
غلام گیله قاچدیم شالی ساللادیم،
فاطما خا لا منه جوراب باغلادی،
خان نه نه می یادا سالیب آغلادی.
باجا-باجا اویونو آذربایجانین بیر سیرا بؤلگهسینده "نوننونو" ،"نوننو گئتمه" ده آدلانیر. حسینقولو سارابسکی یازیر:
"نوننونو گئدن آدام ایپ اوجونا کیچیک بیر توربا باغلار، اونو مطبخ باجاسیندان (گر مطبخده آدام اولارسا) و یا سادهجه ائوین دامیندان، باجاسیندان ائوه ساللار، اؤزونو تانیتدیرماماق مقصدیله شهادت بارماغینی بورنونا وورماقلا نوننونو سسی چیخاریب ائو یییهسینی خبردار ائدردی. بئله نوننونو گزنلر قطعیاً بوش قایتاریلمازدی. اونلارین تورباسینا حؤکماً بیر شئی سالماق لازیم ایدی".
اویونون قایدالاری[دَییشدیر]
باجا-باجا اویونو ایلآخیر چرشنبه و نوروز بایرامی آخشاملاریندا قارانلیق دوشندن سونرا بایرام پایی آلماق اوچون قاپیلاری (کئچمیشده ایسه باجالاری) دؤیور، گیزلینجه شالی (توربا، پاپاق و س.) ایچری آتارلار. ائو صاحیبی قاپیدان (باجادان) ایچری آتیلان (ساللانان) شالین (توربا و یا پاپاغین) اوجونا (ایچریسینه) شکربوُرا، کته، شورقوغال، قیرمیزی یومورتا، لبلبی، قووورغا، قوز، فیندیق، کیشمیش، ایگده، بادام، پوسته، قایسی قوروسو، قاخ و س. چرزلر باغلاییر. بعضاً نیّتلری حاصیل اولان ننهلر، آنالار، گلینلر شالا جوراب، عطیرلی صابون، ال دسمالی و یا باشقا قیمتلی نسنه قویورلار. خالق ادبیاتیندا اوشاقلارین باجادان شال-توربا ساللامالارینی عکس ائتدیرن دئییملردن بیری بئلهدیر:
شالین ساللاندی باجادان،
جان گولوم، جان-جان!
آل پایینی باجادان،
جان گولوم، جان-جان!
سال هئیبهنی، چک پایینی،
جان گولوم، جان-جان!
جان گولوم، جان-جان!
قایناق[دَییشدیر]
- نوروز بایرامی انسکلوپدیاسی. باکی-2008 (شرق-غرب). ص.40.
- آذربایجان ائتنوقرافیاسی، باکی-2007، "شرق-غرب" نشریاتی. اوچ جیلدده. 3. جیلد. ص. 479