text:
پاول سیسیانوف
پاول دمیترییئویچ سیسیانوف (گورج. პავლე დიმიტრის ძე ციციშვილი؛ Pavle Dmitris dze Sisişvili 1754-1806) — گورجو اصیلی روس ژنرالی، روسیهنین قافقازداکی قوشونلاری نین باش کوماندانی. 1806-جی ایلده باکی یاخینلیغیندا سوءقصد نتیجهسینده آسلان بیگ طرفیندن اؤلدورولوب.
یاشاییشی[دَییشدیر]
پاول سیسیانوف 1754-جو ایلده 9 و یا 20 سپتامبر تاریخینده روسیه ایمپراتورلوغونون موسکو شهرینده گورجو عاییلهسینده آنادان اولوب. 1772-جی ایلده پریوبراژنسک آلاییندا حربی خیدمته باشلادی. 1786-جی ایلده لهستاندا کوماندیر تعیین ائدیلیر و 2-جی تورک موحاریبهسینده ایشتیراک ائدیر. 1796-جی ایلده او ایمپراتریچه نین راضیلیغی ایله قراف زوُبوْفون باشچیلیغی آلتیندا جنوبی قافقازین ایشغالی اوچون یولا دوشدو. 1797-جی ایلده ایستعفایا چیخدی، لاکین تزار1. آلکساندرین حاکیمیتی دؤورونده یئنیدن خیدمته داخیل اولدو. 1802-جی ایلده هشترخانین حربی قوبرناتورو و روسیهیه یئنی بیرلشدیریلمیش گورجوستاندا باش کوماندان طرفیندن قافقازا پیادا قوشونون موفتیشی تعیین ائدیلمیشدیر. 1803-جو ایلده روسیهنین طرفینه کئچمیش اتنیک گورجولردن تشکیل اولونموش 4500 نفرلیک کؤنوللو قوشون ایله بیرلیکده قافقازین آلینماسی اوچون تیفلیسه هوجوم ائدیر. ایران ایله موحاریبه نین اونون ایشلرینی چتینلشدیرمهسینه و روسیهنین ناپلئون ایله آپاردیغی موحاریبه سببیندن عسگر چاتیشمازلیغی نین اولماسینا باخمایاراق او، موعین قدر دیپلوماتیک یوللا، موعین قدرسه سیلاح گوجویله خزر ساحیلی نین، داغیستانین و جنوبی قافقازین موختلیف کیچیک حؤکمدارلارینی روسیهنین طرفینه چکمگی باجاردی.
گورجوستانی اله کئچیردیکدن سونرا جنوبی قافقازا هوجوم ائدیر. 1804-جو ایلده گنجه خانلیغینی ایشغال ائدیر و جاواد خانی قتله یئتیریر. بو ایشغالا گؤره اونا پیادا ژنرالی روتبهسی وئریلیر. بیر نئچه آذربایجان خانلیغینی ایشغال ائدیر. اونلارین آراسیندا گنجه، شاماخی، شکی و قاراباغ خانلیقلاری مؤوجوددور.
سوء-قصد[دَییشدیر]
1805-جی ایلده ژنرال پاول سیسیانوف باکی خانلیغینا هوجوم ائدیر. ایلک هوجوم اوغورلو آلینماسادا ایکینجی هوجوم زامانی سیسیانوف باکینی موحاصیره یه آلیر. باکی خانی حسینقولوخان اونونلا دانیشیقلار آپارماق اوچون اونو قالا قاپیسین یانینا چاغیریر. 8 فوریه 1806-جی ایلده ژنرال پاول سیسیانوف باکی نین قالا قاپیسین یانینا گلیر. بورادا او حسینقولوخان ایله دانیشاندا اونون قارداشی اوغلو آسلان بیگ طرفیندن اؤلدورولور. سیسیانوفون اؤلوموندن سونرا روس قوشونلاری نین هوجوملاری خوصوصیله آمانسیزلاشدی. 1806-جی ایلین اوکتوبروندا باکی ایشغال ائدیلدی، 1813-جو ایلده ایسه گولوستان موقاویلهسی باکی خانلیغی نین روسیهیه بیرلشدیریلمهسی رسمیلشدی. 1811-جی ایلده سیسییانوفون جسدی تیفلیسه آپاریلاراق اورادا کیلسه قبیریستانلیغیندا باسدیریلیر. حربی ایشدن علاوه سیسییانوف هم ده ادبی فعالیت ایله مشغول اولور، فرانسه دیلیندن شعیرلر ترجومه ائدیردی.


c: text/html

text:
آتا اوجاغی
عبدالله یالچین
بو حیطه، بو اویلاغا دیمهیین،
بوردا باجی، بوردا قارداش عطری وار!
بو تندیره، بو اوجاغا دیمهیین،
بوردا فطیر، بوردا لاواش عطری وار!
بوردا باجی، بوردا قارداش عطری وار!
گیزلنمیشم باخ او تینده، اوردا من،
هاردا اولسام روحوم بوردا، بوردا من،
اؤیرنمیشم بو اوجاغا، یوردا من،
اوشاقلیغین داوا- دالاش عطری وار!
بوردا باجی، بوردا قارداش عطری وار!
گاه ننهمین قارغیشی وار بو یئرده،
گاه سیغالی، ناخیشی وار بو یئرده،
آیدان دورو باخیشی وار بو یئرده،
گؤزلرینده کؤورهلن یاش عطری وار!
بوردا باجی، بوردا قارداش عطری وار!
آددیم- آددیم بو حیطده بوی آتدیق،
هر بیریمیز ییخیلدیقدا اوجالتدیق،
ائوجیک- ائوجیک بختیمیزی اویاتدیق
بوردا دویون، بوردا شاباش عطری وار!
بوردا باجی، بوردا قارداش عطری وار!
اوغلان نهدی یا قیز نهدی بیلمهدیک،
گلین نهدی، بالدیز نهدی بیلمهدیک،
صؤحبت نهدی یا سؤز نهدی بیلمهدیک،
بوردا سئوگی، بوردا یولداش عطری وار!
بوردا باجی، بوردا قارداش عطری وار!
پالچیغینی درده درمان دئیردیم،
تور- توزونو جیسمیمه جان دئیردیم،
بلکه بیر واخت چیچک اولوب گؤیردیم،
بوردا زحمت، بوردا تلاش عطری وار!
بوردا باجی، بوردا قارداش عطری وار!
خرداد ۱۳۹۸

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
أردوُغان کوت العماره ینگیشینی قوتلادی
تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی کوت العماره ینگیشی نینگ 105-نجی ییللیغینی قوتلادی
تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی رجب طیب أردوُغان تۆرک قشونی نینگ کوت العماره ینگیشی نینگ 105-نجی ییللیغینیدا قاهریمان شهیتلری یاد اتدی.
تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی کوت العماره ینگیشی نینگ 105-نجی ییللیغینی قوتلادی.
1916-نجی ییلینگ 29-نجی آپریلیندا تۆرک قشونی عیراق جپهه سینده ینگیش قازانیپدی. بو ساواش بیرینجی جاهان اورشونینگ اساسی اورشلاریندان بیی.
ژنرال چارلز ور فرس ینگ باش توتانلیغینداقی انگلیس قشون تۆرک تۆرک قشونی تاراپیندان اله سالینیپدی.
بو ینگیش تۆرکلر اۆچین چاناق قالا ینگیشیندن سوُنگ بیرینجی جاهان اورشونداقی اینگ اولی ینگیش حاساپلانیار.
دِگیشلی حابارلار
سوریه و عیراغینگ دمیرقازیغیندا 19 ترورچی تأثیرسیز یاغدایا گتیریلدی
تۆرکیأنینگ میللی قوُرانماق وزیرلیگی ترورچیلارینگ تأثیرسیز یاغدایا گتیرلندیگینی تاصصیقلادی
أردوُغان: آمریکانینگ کؤمِکلری یونان-ی حالاص اتمهز
تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی، یونان ینگ چِنیندن آشان سؤزلرینه جوُغاپ بردی


text:
Nov 2, 2017
ایشیقلى حیات حسرتینده
نیگار رفیعبگلی
تاریخیمیزین قهرمانلىق صحیفهلرینده آذربایجان قادینینين اؤز شؤهرتی، اؤز شرفلى یئری وار. «کیتابی-دده قورقود» قهرمانی ایگید بوغاجا سود وئرن آناسی، کوروغلونون صاديق نیگاری، قاچاق نبینين سيلاحداشی قوچاق هجر - خالقیمیزین ایفتیخاریدیر. مغرور، اگیلمز بیر قیزین شرفینه باکیدا مؤحتشم قالا اوجالتمیش شاعير خالقیمیز وطن تورپاغینين ان فوسونکار گوشهلرینه شاعيرانه آدلار وئریب – قیزبنؤوشه یایلاغی، قیرخ قیز بولاغی، گلین قایاسی...
خالقیمیزین کئچمیشده مودریک حؤکمداری نوشابه ده اولوب، جسور عوصيان باشچیسی روستم ده، تدبیرلی دؤولت خادیملری سارا خاتون دا، توتی بیکه ده...
آنجاق خالقیمیزین کئچمیشینده قادینلاریمیزین گؤز یاشلاریندان دوغان دریالار، آه-نالهلریندن بولودلانان سمالار، آغیلاردان پارچالانان اورکلر ده اولوب.
اؤلولر دونیاسینين عفونتی ایچینده یاشیل و کؤمکسیز پؤهره کیمی اسیم-اسیم اسن، تاپدانان، ازیلن، اینجیدیلن بالاجا، ظریف بیر وارلیق - اون ایکی یاشلى نازلی، جلیل ممدقولوزادهنین یانیقلى قلمیندن دوغولموش کؤورک قیزجیغاز، مؤمین و کوت حاجی حسنین قیزی، بدبخت ایسگندرین باجیسی، شهوت حریصی فیریلداقچی شئیخ نصروللاهین «شیکاری»...
کیم بیلیر بلکه، نازلینين شاعير تبعی واردی؟ کیم بیلیر، بلکه او، باشینا گلن موصیبتلری شعر میصراعلارییلا ایفاده ائتمک ایستهییرمیش، باجارمیرمیش؟ بلکه، شعر یازماغی باجارسایدی، اونو شئیخ نصروللاهین موردار آغوشونا آتماق ایستهين آتاسینا، گؤزو، آغلی، قولاغی مؤوهومات دومانیندان توتولموش آتاسینا بو سؤزلرله موراجيعت ائدردی:
یالواررام قوهوم-قارداشا،
باخ گؤزومدن آخان یاشا،
باختیمی دؤندرمه داشا،
وئرمه منی یادا، آتا!
سالما یانار اودا، آتا!
کسمه هریئردن چارامی،
ووروب قاناتما یارامی،
گل کئچیرمه سن چیرامی،
وئرمه منی یادا، آتا!
سالما یانار اودا، آتا!
آنام بوینون بوکوب آغلار،
باجیم سینهسینی داغلار
باجیم قیزی قارا باغلار
وئرمه منی یادا، آتا!
سالما یانار اودا، آتا!
نازلی سنه شیرین بالا
حاقدان کئچیب، چکمه آلا
آلدانیب دؤولته، مالا،
وئرمه منی یادا، آتا!
سالما یانار اودا، آتا!
حاجی حسن آغا کؤرپه قیزینی دؤولته، مالا، بو دونیانین نعمتینه، ثروتینه دئییل، او دونیانین جنت خولیاسینا، شریعتین «ثوابینا» قوربان وئرمک ایستهییردی. نازلینين باجیسی یوخ ایدی؛ اونون اوچون سینهسینی داغلایان - قارداشی دردلی ایسگندر ایدی. بو شعرین ده مولیفی «اؤلولر»دهکی نازلی، میرزه جلیلین اؤلمز نازلیسی یوخ، رئال حیاتدا یاشامیش، شاعیره نازلیدیر.
آدلارینین عینیليگی تصادفیدیر. آجی طالعین، قارا بختین، یانیقلى یالواریشلارین عینیليگی تصادفی دئییل - اینقیلابدان اوولکی دؤورده قادینلاریمیزین عمومی موصیبتی، فاجيعهسی، عاقیبتیدیر.
سانکی شاعيره نازلی، میرزه جلیل نازلیسینين آغریلارینی شعر دیلیله ایفاده ائدیر.
سانکی میرزه جلیل نازلیسی نئچه-نئچه رئال نازلینين بدیعی تجسومو، تیمثالیدیر.
قارشیميزداکی کیتاب آذربایجان قادینلیغینين بیر نؤوع پوئتیک سالنامهسیدیر. بو سالنامهنی حؤرمتلى عالیمیمیز، یازیچیمیز عزیزه خانيم جعفرزاده نئچه ایلین گرگین آختاریشلاری، آغیر زحمتی، سعیی نتیجهسینده توپلامیشدیر. سالنامه نئچه-نئچه آذربایجان شاعيرهسینين چوخ عصرلیک فعالیتی، ایلهامی، یانغیسی نتیجهسینده یارانمیشدیر.
صنعت، شعر - همیشه زحمتله یارانیر. قادین صنعتکارین زحمتی بلکه ده ایکی قاتدیر. ادبیات تاریخینين بؤیوک سیمالاری - آنتیک یونان شاعيرهسی سافودان، 20- جی عصرده یازیب-یاراتمیش، نوبئل موکافاتی لاورئاتی قابریئلا میسترالا قدر بیر چوخ قادین صنعتکارلار حیاتلارینین و پئشهلرینین بو ایکیقات چتینلیگیندن دؤنه-دؤنه دانیشمیشلار. سئوگیلرینه، عایلهلرینه، عزیزلرینه صداقتله، ایلهاملا شعرلر حصر ائتمیشلر. قلمی، دفتری، یازی ماساسینی اؤز اثرلرینده دقیق، معنالی سؤزلرله ترننوم ائتمیشلر. شرق شاعيرهسینين، ایسلام اؤلکهلرینده یاشاییب-یارادان قادین صنعتکارین ایشی ایسه ایکی قات زحمتدن باشقا، هم ده، اون قات جسارت، هونر ایدی.
آروادلا کیشینی باغلاییر کبین،
بو ایشه یول وئریر شریعت، آیین،
منیمسه کبینیم بیر روباعیدیر!
وارمی بو کبینه یول وئرن بیر دین؟
بو وقارلی سؤزلری سککیز یوز ایل بوندان قاباق سؤیلهمیش آذربایجان شاعيرهسی مهستی گنجوی اؤز سوالینين جاوابینی دا بیلیردی. بیلیردی کی، بئله بیر کبینه یول وئرن دین یوخدور و ایسلام دینی بئله بیر نیکاهین ان قددار دوشمنیدیر. بو آجی حقیقتی مهستی خانیم دا بیلیردی، اوندان سونراکی عصرلرده یاشاییب-یاراتمیش اونلارلا باشقا شاعيرهلر ده، ناتوان دا، حئیران خانیم دا، کمینه ده، قره العین ده، آشیق پری ده. بیلیردیلر و بیله-بیله «کبینلرینی» روباعیله، قوشمایلا، گرایلییلا، غزل ايله، بایاتییلا «کسیردیلر». بو کبینین بهرهلری، بو نیکاهین اؤولادلاری گؤزلریمیز قارشیسیندادیر: صحیفهلری چئویریریک، اوزاق-اوزاق ایللرین آردیندان قولاقلاریمیزا سسلر، صدالار گلیر. اینجه و ظریف قادین پیچیلتیلاری، غملى زومزومهلر، شیرین لایلالار، تأثیرلی آغیلار، بعضن ده گولوشلر، شوخ قهقههلر... بلی، گولوشلر، قهقههلر. چونکی ان آغیر چاغلاردا، ان مشقتلى دؤورانلاردا بئله اینسانلار، خوصوصیله قادینلار، گولوشو اونوتماییب، شن ظارافاتدان یادیرغاماییبلار.
چکمهسی جیغ-جیغ ائیلر،
ائویمیزی پالچیق ائیلر.
زهلهم گئدیر او یاردان
هر گئجه آجیق ائیلر.
سامووار پیققیلداییر،
قندقیران شاققیلداییر.
زهلهم گئدیر او یاردان،
ایش بیلمز، ناققیلداییر.
سو گؤتوردوم حوووضدان،
خوشوم گلیر توووزدان،
یار منه پئنجک آلیب،
آستاری قانوووزدان.
بو شوخ، شیلتاق بایاتیلار شاماخی شاعيرهسی پرینازیندیر. همین او شاعيرهنین کی، 1902- جی ایلده دهشتلى شاماخی زلزهلهسینين شاهیدی اولموش و بو موصیبته ده تأثیرلی میصراعلار حصر ائتمیشدیر:
شهرین دام اؤیلری،
اصل ترخام اؤیلری.
زلزله ویران قویدو،
داغیلدی شام اؤیلری.
بو گلن آرابادی،
قوی گلین آرابادی.
دوننکی جنت شهر،
باخ، بو گون خارابادی.
داغدا بیان وارمولا؟
سویوب یئین وارمولا؟
بو اجلسیز قیرغینا،
حاییف دئین وارمولا؟
«سئوینجله کدر اکیز دوغولوب» - دئییبلر. بئله بیر ایفاده ده وار: «بیر گؤزو گولور، بیری آغلاییر». آذربایجان شاعيرلرینین گولن گؤزلری، خوش ساعاتلاری دا اولوب. اما گؤزلری داها چوخ قان- یاشلا دولوب، دردلی- الملى آیلاری، ایللری، یاخشی گونلرینی، ساعاتلارینی اوستهلهییب. اودور کی، قادینلیغین بو پوئتیک سالنامهسیندن داها چوخ آه- فریاد سسلری اوجالیر. شاعيرهلر خالقین عومومی موصیبتلرینه - زلزلهلره، تالانلارا، ماحاريبه قیرغینلارینا، اؤلنلره، ایتنلره یاس توتورلار. شاعيرهلر شرق قادینینین عومومی آجی تالئیینئ - حوقوقسوزلوغا، برابرسیزلیگه، موطیعلیگه آغلاییرلار. بیر ده هر شاعيرهنین، هر قادینین اؤز شخصی یارالاری، شخصی دردی، ایتکیسی وار.
بؤیوک ناتوان 17 یاشیندا دونیادان گئدن اوغلو میر عباسا ماتم ساخلاییر:
بویون بلاسین آلیم، سرو تک ییخیلما، اوغول،
دویونجا گؤرمهمیشم گئتمه، بیرزامان، گئتمه!
چیخایدی کاش گؤزوم، گورمهیهيدی هیجرانین،
اؤلونجه بیل ائدرم ناله و-فغان، گئتمه!
صاباحاتک اوتوروب چکمیشم جفالارینی،
بویوم برابریسن ایندی، الامان، گئتمه!
ایگیرمی یئددی ایل سونرا 20 یاشیندا گنج مشدیخانیم لئیلى، ناتوانین «اؤلورم» ردیفلى غزلینه نظیره یازیب، ناکام طالعینه آغلاییر:
نیشانه قالمادی مندن. قیزیم دا اؤلدو منیم،
گؤزومه اولدو عجب تیره روزیگار، اؤلورم.
لئیلى اؤزونه آغلاییر، ایتیردیگی قیزینا آغلاییر، فراق ایچینده قویوب گئتدیگی شاعير سئوگیلىسینه آغلاییر. بو نه قدر اینسانی بیر حيسدیر. نئچه- نئچه قادین دونیادان بئله ناکام گئدیب. اما اونلارین دئمهدیکلرینی، دئیه بیلمدیکلرینی لئیلى دئییب، بو سؤزلرله اونلان دا، اؤزونو ده ابدیلشدیریب. پوئزییا ائله اینساندان دونیادا قالان نیشانه دئییلمی؟ بیر ده، پوئزییا اینسانین مؤحنت، اینتیظار، حسرت اوزرینده غلبهسی دئییلمی؟
17- جی عصرده بئش آذربایجان قیزینی اسیر آپاریبلار. اونلار وطندن اوزاقلاردا حسرت و مؤحنت ایچینده عؤمورلرینی باشا ووروبلار. بو بئش قلبین عذابلاری - اوچ عصرین سارسینتیلاری، قئیلى-قالی آراسیندا چوخدان ایتیب،اریییب، اونودولوب. ایتیب؟ اریییب؟ اونودولوب؟ یوخ، بو بئش «یئسیر قیز»ین بیری - گولشاد شاعيره ایمیش؛ اؤزونون و رفیقهلرینین غوصهلرینی قلمه آلیب و بئش قلبین هارایی ایتمهییب. دیدیلیب تؤکولموش جونگ صحیفهلرین- دلی، گول لچگی کیمی ضعیف بیر «آه»، بیر گیلئی، بیر حسرت نغمهسی، اوچ عصرین باشی اوستدن گلیب بیزه، بو گونه چاتیب:
گؤیدن اؤتن بؤلوک-بؤلوک دورنالار،
بیزدان سلام اولسون عجم ائلینه.
یاشیل گئیمیش ساری تئللى دورنالار،
بیزدم سلام اولسون عجم ائلینه.
بئش قیز ایدیک بیر آرادا، بو یئرده،
یا ایلاهی، درمان ائله بو درده
جانیم دورنا، هر وطنده، هر ائلده،
بیزدن سلام اولسون عجم ائلینه.
17-جی عصردن، «ایستانبول شهریندن - قوستنتنییه»دن گلن بو غملى صدایا، 19- جو عصرده تئهراندان باشقا بیر شاعيرهنین یانیقلى سسی سس وئریر:
من آشیغام قارا باخ،
قارا سالخیم، قارا باغ،
تئهران جنته دؤنسه،
یاددان چیخماز قاراباغ.
بو شعر آغابیگیم آغانیندیر. ایبراهیمخلیل خانین قیزی، ایران حؤکمداری فتحعلی شاها اره وئریلمیش آذربایجان قیزینین «قیزیل قفسده» یازدیغی شعر.
بیر-بیرینین معاصرلری اولان شاعيرلریمیز بعضن شعرلشمیش، بیر-بیرینه پوئتیک جاوابلار یازمیشلار. موختلیف شاعيرهلرین یاراتدیقلاری «آغام جانی» ردیفلى غزللر بونا ان یاخشی ميثالدیر. اما بو کیتابدا بیز باشقا بیر سسلشمهنی ده ائشیدیریک: بیر-بیریندن خبرسیز اولان، بعضن، حتی آیری- آیری دؤورلرده یاشامیش شاعيرهلرین مؤوضوع و طالع سسلشمهلرینی...
شاعيره بستی آتاسینا، آناسینا، قارداشینا، بیبیسینه، خالاسینا یالواریر، «یاشی اللی، آغ توکو قاشیندان بللى، آجی سؤزلو، زهر دیللى بیر آغ یالا منی وئرمهیین» - دئیه فریاد قوپاریر.
زهر قاتدیلار آشیما،
بلالار گلدی باشیما،
باخمادیلار گؤز یاشیما،
ساتدیلار کافتارا منی
آغیال جاناوارا منی، -
دئین اسمر، سانکی بستینين سسینه سس وئریر، آتاسیندان، آناسیندان، قارداشیندان، عمی اوغلوسوندان گیلئیلنیر.
و ائله بیل کی، اوچونجو بیر شاعيره بو بختی قارا قیزی تسلى ایله اوووندورور:
گؤوهر دئیر، زورنان اره وئریلن
بو دونیادا نه بیر سنسن، نه ده من.
چادرا موسلمان گئییم «مودا»سینين معین بیر عونصورو دئییلدی: او، اسارت رمزی، موطيعلىک تیمثالی، قادینین اؤز اوستونده داشیدیغی فردی، سیار زیندانی ایدی. موسلمان ائولرینده اندرون و بیرون آدلی ایکی حیصه اولوردو. پنجرهسیز سال دیوارلارلا کوچهدن، باییردان گیزلدیلمیش ایچری حیصه - اندرون - قادینلارین یاشادیغی یئر، بوتون عؤمورلرینی سوردوکلری دار و محدود بیر سیغیناجاق ایدی. چادرا یالنیز گئییم عونصورو اولمادیغی کیمی، اندرون دا یالنیز معمارلیق ایصطیلاحی دئییل. چادرا دا، اندرون دا - حیات طرزی، اخلاق و آنلاق نورماسی، ایسلام شرقینين قادینا اولان «فلسفی» موناسیبتی ایدی.
بو کیتابی واراقلادیقجا دوشونوردوم، شاعيرهلریمیزین چوخونون عؤمرو- گونو اندروندا کئچیب، حیاتلارینی قارا چادرا آلتیندا یاشاییبلار. بس اوندا نه غریبه حالدیر؟ بوتون دونیادان تجرید اولونموش، سال داشلارلا، کور، پنجرهسیز دیوارلارلا آیریلمیش اندرونا آذربایجان قادینلاری باییرداکی گئنیش دونیانین بوتون دویغولارینی، سئوینج و کدرلرینی کئچیره بیلیبلر، چادرانین قارا پردهسی آلتیندان یئر اوزونون بوتون رنگلرینی، چالارلارینی گؤره بیلیبلر، سئچه بیلیبلر...
باشقا دینلر کیمی ایسلام دینی، اینسانین فردینی، «من»اینی اؤلدورمگه چالیشیب. بو جهتدن شریعت احکاملاری قادینلارا قارشی داها آمانسیز اولوب.
اینسانین بؤیوکلوگو، باریشمازلیغی و قودرتی اوندادیر کی، او، همیشه اؤز منليگی، غورورو اوغروندا عوصيانا قالخیب. بو اینسانلىق عوصيانیندا قادینلیغین دا اؤز پایی وار. بعضن «عوصيان» سؤزون موستقیم معناسیندا قیام، ووروش اولوب، قوربانلار آپاریب. بئله شهیدلردن بیری طاهیره قره العیندیر. اما اینسان لیاقتی اوغروندا دؤگوشون ظاهيرن گؤرونمز، سسسیز، ساکیت فورمالاری دا وار، شریعتین دونیانی قادینا حرام ائلهدیگی بیر دؤورده سئوگی حاقیندا، حیات حاقیندا اؤز سؤزونو پیچیلتییلا بئله اولسا دا دئمک فداکارلیقدیر، هونردیر. چونکی بو ضعیف پیچیلتیلار اصل شعره چئوریلیرسه، دئمهلى اونلار قلبین چیرپینتیلاریندان دوغولوب. قلبین چیرپینتیلاری ایسه، طبیل ضربهلریندن فرقلى اولاراق ائشیدیلمزدیر.
البته، کیتابداکی شعرلر نه کمیت، نه ده کئیفیت باخیمیندان عینی اؤلچوده دئییلدیر. آنجاق ان یاخشی شعرلرده شاعيرهلرین منی، فردی دویولور: هر بیرینین اؤز سسی، اؤز سؤزو ائشیدیلیر.
آغابیگیم آغانین غزلیندن ایکی میصراع حیفظ اولونوب. بو بئیتده نارین مئه کیمی یونگول، گوجله سئزیلن بیر تأسوف وار:
افسوس کی. یاريیم گئجه گلدی، گئجه گئتدی،
هئچ بیلمیرم عؤمروم نئجه گلدی، نئجه گئتدی.
آغابیگیم آغانین ظریفليکله ائتدیگی گیلئی قارشیسیندا شهربانونون شیکایتلری نه قدر احتیراصلى و چیلغیندیر:
عیشوه بیلمز. غمزه بیلمز، ناز بیلمز،
سئوگی بیلمز، صؤحبت بیلمز، ساز بیلمز،
سؤز ائشیتمز، قاش آنلاماز، گؤز بیلمز،
آنا، منی بیر نادانا وئردیلر.
گوناهیما، بابالیما گیردیلر.
قویون دئییل قویونلارا قاتام من.
اؤکوز دئییل چودارلارا ساتام من.
ایگید دئییل قوجاقلاشیب یاتام من،
آنا، منی بیر نادانا وئردیلر،
گوناهیما، بابالیما گیردیلر.
آذربایجان شاعيرلری بوندان دا کسکین دیلله دانیشماغی باجاریرلار. آشیق پری حدن آرتیق جانفشانليق ائلهين عاشیقی «آغلاما دوعا یازدیر» - دئیه یئرینده اوتوزدورور.
ظریف، ملاحتلى اولماغی دا باجاریر شاعيرلریمیز. حئیران خانیمین بو میصراعلاریندا نه قدر اینجه بیر قادین عیشوهکارلیغی وار:
ائی سرو- قد و سیمتک.
شکر لب و قؤنچه دهان،
دوغروسو، سن چوخ گؤزلسن،
بیز ده بیر آز پیس دئییلىک.
فاطما خانیم کمینه سادهلؤوح بیر صمیمیتله:
«ائی گؤزوم، احمده باخ، گؤر نه قشنگ اوغلاندیر» - دئیه، حيسلئرینی گیزلتمیر.
شاعيره زئینب ایسه آزاد اینسان حيسینی طبیعیليکله ایفاده ائدیر:
گل ائشیت زئینب سؤزونو،
یولدان ییغ یارین گؤزونو.
چوخ دا اینجیتمه اؤزونو،
گؤتور منی قاچ، ایسماییل!
هر شعر بیر اینسان کاراکتئری، بیر قادین تئمپئرامئنتی، بیر طالعدیر! دویماغی، سئومگی باجاران، بعضن حيسلری اوغورسوزلوغا دوچار اولان، بعضن یاریندان، بعضن اؤولادیندان، بعضن وطنیندن آیری دوشن قادینلار... داها چوخ آغلایان، اما گولمگی ده باجاران، ایظطیراب چکن، اومید بسلهين، آرزولارلا یاشایان، دوشونن، دویان قادینلار... حیاتلارینی، حيسلرینی شعرین دیلیله ابدیلشدیرمیش، عؤمورلرینین شعره دؤنموش قلپهلرینی بیزه یادیگار قویوب گئتمیش شاعيرهلر...
دونیانین هر اوزونو گؤرموش، شوخ بایاتیدان حوزنلو قوشمالارا قدر هر اووقاتدا شعرلر یازمیش بستی تقریبن یوز ایل عؤمور سوروب، عؤمرونون بیر عصرینی باشا وورارکن بستی سئوینجینی، دردینی، دویدوقلارینی چوخدان اونوتموش، یاشیدلارینین، موعاصیرلرینین چوخونو تورپاقلارا تاپشیرمیش، غریبه بیر «واخت غوربتینه» دوشوبموش. بو «واخت غوربتینده» اونو تانییان قالماییب. شاعيره غریبه بیر نیسگیلله:
آشیق بستی منم،
ائللر تانیمیر...-
دئییر و بو یاشیندا بئله صيرف قادین پسیخولوگییاسینا مخصوص بیر عیشوه یله علاوه ائدیر:
سیننیم دوخسان اولوب
ایللر اینانمیر.
بیر عصرلیک عؤمرون مودریک تجروبهسیندن بستینين باشقا بیر پوئتیک و درین اوبرازی دا یارانیب:
ملئیکه بویلودو، شیرین لهجهلى،
ازلدن تاماشا اولان بو دونیا.
قوجا جادوگردی، آلدادیر سنی،
جاوانلىق دونوندا قالان بو دونیا.
ظنیمجه، بو اوبرازی یالنیز قادین صنعتکار کشف ائده بیلردی.
آذربایجان شاعيرلرینی اوخویون، تانییین، سئوین. اونلار بو سئوگییه لاییقدیرلر.


text:
اوکراینا: گون عرضینده 2 مین 824 نفر تهلوکهلی بؤلگهلردن تخلیه ائدیلدی
اوکراینا باش ناظیرینین معاوینی ایرینا ورشچوک بیلدیریب کی، گون عرضینده توققوشمالارین باش وئردیگی اراضیلردن 2824 نفر تخلیه ائدیلیب.
اوکراینا باش ناظیرینین معاوینی ایرینا ورشچوک بیلدیریب کی، گون عرضینده توققوشمالارین باش وئردیگی اراضیلردن 2824 نفر تخلیه ائدیلیب.
ورشچوک سوسیال شبکهده یاییملادیغی ویدئودا اوکراینادا موناقیشهلرین باش وئردیگی یئرلردن سیویل لرین تخلیه پروسهسی ایله باغلی آچیقلامالار وئریب.
تخلیهیه داوام ائتدیکلرینی بیلدیرن ورشچوک دئییب:
"بو گون تهلوکهلی اراضیلردن 2824 نفر تخلیه ائدیلیب. گون عرضینده 2622 نفر شخصی نقلیات واسیطهسی و گؤندریلن اتوبوس لارلا ماریوپل و بردیانسک-دان زاپوروژیه شهرینه چاتیب. اونلاردان 213 نفری ماریوپل شهریندن، قالانلاری ایسه پولوهی، واسیلیوکا، ملیتوپل و بردیانسک شهرلریندن تخلیه ائدیلیبلر. لوگانسک بؤلگهسیندن آچیلان آتشه باخمایاراق، لیسیچانسک، سورودونتسک، روبیژن، پوپاسنا و کرمینا شهرلریندن 202 نفر تخلیه ائدیلیب".
تخلیه اوچون گؤندریلن بعضی اتوبوس لارا بیر قیسمینین روسیا حربی قوهلری طرفیندن مانع اولوندوغونو بیلدیرن ورشچوک تخلیهیه داوام ائدهجکلرینی بیلدیریب.
ایلگیلیلی خبرلر
ایران دؤولت تلویزیونو: اؤلو ساییسی آچیقلاناجاق
"تأسف کی، بو حادثهلر زامانی پلیس ده داخیل اولماقلا ۲۶ نفر حیاتینی ایتیردی"
سوریه سولاریندان اؤلن کؤچمن ساییسی آرتدی
آختارما قورتارما ایشلری نتیجهسینده ایندیه دک ۷۱ نفرین جسدینین تاپیلدیغی بیلدیریلدی
سوریه سولاریندا فاجعه
آرالاریندا فیلیسطین، لینان و سوریه وطنداشلارینین اولدوغو ۳۴ نفرین جسدینین تاپیلدیغی بیلدیریلدی


text:
هاروارد بیلیمیوردو
هاروارد بیلیمیوردو (اینگیلیسجه: Harvard University)، آمریکا نین ماساچوست ایالتی نین كمبريج شهرینده یئرلشن و 1636 -جی ایلده آچیلمیش، مخصوص بیر بیلیمیورد آدیدیر. بۇ بيليم يورد دونيانين ان آدليم و اعتبارلي تكنولوژي و آراشديرما تشکیلاتلارینداندير. بۇ بیلیم یوردون تاریخی، اثری، و وارلیغی ، اونو دونیانین ان پرستیژلی بیلیم یوردلارین بیری سینه سئچیلیب و دئمک اولار هر ایل دونیانین 3 یوخاری سطح بیلیم یوردونون بیریسی سئچیلمکده دیر. ایللیک ییغدیغی اعانه و بودجه 37.6 ميليارد دولار اولاراق، دونیانین ان وارلی بیلیم یوردودور. بۇ بیلیم یورد اویرنجیلرین چوخو، میلتلر آراسي ان هوشلو اؤيرنجيلري، آمریکانین ان دؤولتلی آداملارین بالالاری و آدلیم سیاسی عاییله لرین اوشاقلاری سايييليرلار.
بۇ بیلیمیوردونون 11 بیلیم دپارتمانی، و 10 فاکولته یه بؤلونموشدور. بیلیم یوردون مساحتی 85 هکتاردیر. هاروادین کیتاب ائویسی 79 کیتابخانایا بؤلونور و 18 میلیون کیتاب و آراشدیرما باشلیقی ایله دونیا بیلیم یوردلارینین ان بؤیوک کیتاب ائوی ساییلیر. جمعی 21000 اؤیرنجیسی واردیر. بۇ بيليم يورد آراشديريجيلاري 2015 -جي ايله قدر، 150 نوبئل اؤدولو (جايزه سي) آليبلار.
مدرسهلر و کالئجلر[دَییشدیر]
- هاروارد کالئجی، دوزلیش ایلی: 1636
- الهیات، دوزلیش ایلی: 1782
- یاسا(قانون و حقوق)، دوزلیش ایلی: 1817
- دیش حکیملیگی، دوزلیش ایلی: 1867
- اینجه صنعت و بیلیم، دوزلیش ایلی: 1872
- آل-وئر (بیزینس)، دوزلیش ایلی: 1908
- یاسا(قانون و حقوق)، دوزلیش ایلی: 1817
- گلیشدیرمه و اوزاتما(توسعه)، دوزلیش ایلی: 1910
- یاسا(قانون و حقوق)، دوزلیش ایلی: 1817
- تاسارلاما (طراحلیق)، دوزلیش ایلی: 1914
- اؤیرتیم، دوزلیش ایلی: 1920
- گئنل ساغلاملیق، دوزلیش ایلی: 1922
- دؤولتچیلیک، دوزلیش ایلی: 1936
- مۆهندیسچیلیک و ایشه سالمالی بیلیملر، دوزلیش ایلی: 2007
هاروارد بیلیمیوردوندا تانینمیش تحصیل آلانلار[دَییشدیر]
آمئریکانین ایکینجی جومهور باشقانی، جان آدامز
بان کی مون، بيرلشميش ميللتلر باشقاني
جورج دبلیو بوش، آمئریکانین 43جو جومهور باشقانی
جان اف کندی، آمئریکانین 35جی جومهور باشقانی
فرانکلین دلانو روزولت، آمئریکانین 32جی جومهور باشقانی
باراک اوباما، آمئریکانین ایندیکی و 44جو جومهور باشقانی
الن جانسون سیرلئاف، لیبریا نین جومهور باشقانی و نوبئل اؤدولو قازانان
تئودور روزولت، آمئریکانین 26جی جومهور باشقانی و نوبئل اؤدولو قازانان
جان کویینسی، آمئریکانین 6جی جومهور باشقانی


text:
دسمال آلدی، قاچ (اویون)
دسمال آلدي، قاچ - آذربايجاندا ان چوخ يازقاباغي (بایرام قاباغی) گونلرده، ائلجه ده ديگر مؤوسوملرده اساساً اوشاق و گنجلر آراسيندا، گئنيش شکيلده اوينانيلان قديم اويونلاريندان بيريدير.
اويونون قورولوشو[دَییشدیر]
بو اويون اساساً ايکي واريانتدا اويناييرلار.
بيرينجي اوصول[دَییشدیر]
اوشاقلار دايرهوي شکيلده يئره اوتوروب، اورتادا دايانان باشچييا باخيرلار. بير اوشاق دايره بويونجا قاچير و دسماليني اويونچولاردان بيرينين آرخاسيندا گيزلينجه يئره قويور. باشچي اوشاقلاردان سوروشور:
- دسمال کيمين آرخاسيندادير؟
اوشاق دسمالين اؤز آرخاسيندا قويولدوغونو بيلمهسه اونو اورتايا سالير، بير-بيرينين اوستونه ايتلهييرلر. دؤيولن اوشاق باشقا بيريسينين اوستونه ييخيلا بيلسه اونو آزاد ائلهيير، اوستونه ييخيلديغي اويونچونو اونون يئرينه اورتايا چيخاريب تپيکله وورورلار. بئله-بئله اوشاقلار هاميسي اورتايا چيخمالي اولور. اؤزونو مؤحکم مودافيعه ائديب اورتايا چيخمايان غاليب گلير. [۱]
ايکينجي اوصول[دَییشدیر]
قایناق[دَییشدیر]
- ^ شيفاهي خالق ادبياتي، اوشاق فولکلورو. "آلتون کيتاب" نشرياتي، باکي-2007. ص. 67.
2. نوروز بايرامي ائنسکلوپئدياسي. باکي-2008 (شرق-غرب). ص.60.


text:
مونستر بیلیمیوردو
مونستر بیلیمیوردو (اینگیلیسجه: University of Münster, فارسجا: دانشگاه مونستر، عربجه: جامعة مونستر)آلمانین مونستر شهرینده یئرلشن بیر عالی تحصیل موسّسهسی. بۇ بیلیمیوردو شهرین حومهسیندهدیر. و ۴۰٬۰۰۰ لیسانس و لیسانسدان یۆکسک اؤیرهنجیسی واردیر. عۆمومی و دؤولتی اؤیرهتیم قۇرومودیر و بودجهسینی دؤولت و بؤیوک شیرکتلر و خالقدان آلدیغی اعانهلرله تامین ائدیر.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
مزونلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده مونستر بیلیمیوردو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
قایناقلار[دَییشدیر]
- Online-Redaktion, Westfälische Wilhelms-Universität Münster, Westfälische Wilhelms-Universität Münster,. Geschichte der WWU Münster - Struktur.


text:
آلانیس موریست
آلانیس موریست (اینگیلیسجه: Alanis Morissette) کانادالی اوْیونچو ۱۹۸۳–گۆنوموز ایللر آراسیندا سینما ساحهسینده چالیشیب.
اوْینادیغی فیلملر[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ Kern, Laura (Nov 3, 2006). "A Straightforward Look at Our Changing World". New York Times. Retrieved July 1, 2016.
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Alanis Morissette»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۱ دسامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده آلانیس موریست گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
عؤمور کاروانینین بیر منزلینده
بیر گون ساچلاریما بیرجه دن دوشدو.
او هاچان دوشدوسه بیلمهدیم، آنجاق
اونو من گؤرمهمیش آنام گؤرموشدو.
ایندی او گونلردن نه قدهر اؤتوب،
نه قدهر یاخشی- پیس آرخادا قالیب.
عؤموردن قوپان او فصیللر، ایللر
هرهسی باشقا بیر خاطیره اولوب.
بودور آغاریبدی بوتون ساچلاریم،
آنام نه یاخشی کی، هئچ گؤرمهمیشدی.
ساچیم تک آغاریب بوغوم- ساققالیم،
او یازیق بیر دنی درد ائیلهمیشدی.
هانی ایتیردیییم او عزیز گونلر؟
ایندی بیردن اؤلسم آغلایانیم یوخ!
توتاق هئچ اؤلمهسم، یارالی قالسام
بوردا بیر یارا دا باغلایانیم یوخ!
زامان اؤز ایشینده، گردیشیندهدی،
اونون نه وئجینه اؤلن، قالان کیم.
بو اسکی دونیادی، وردیشیندهدی،
اونا نه حاکیم کیم، محکوم اولان کیم.
بیر گون بو دنیادان کؤچهسی اولسام
بو جیزما- قارالار یقین قالاجاق.
من دئین اولماسا من یاشایاندا
مطلق مندن سونرا چوخ شئی اولاجاق.


text:
لس یانس د آریدانه
لس یانس د آریدانه (ایسپانجا: Los Llanos de Aridane) ایسپانیادا بیر یاشاییش منطقهسیدیر و سانتا کروس (جزایر قناری)نده یئرلشیب. بۇ شهرین مساحتی ۳۵٫۷۹ کیلومتر موربّع دیر. سوْن نۆفوس تخمینلرینه گؤره ۲۰۹۳۰ نفر دیر. ۳۴۰ متر دنیز سویهسیندن اۇجالیقی وار.
گؤرونتولردَییشدیر
بیرده باخدَییشدیر
قایناقلاردَییشدیر
- ^ Instituto Canario de Estadística, area
- ^ Instituto Canario de Estadística Archived 2014-04-19 at the Wayback Machine., population
ایسپانیا ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Los Llanos de Aridane»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۷ مارس ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده لس یانس د آریدانه گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
`ماسک` نتیجه لر
ینگی لیکلر [12]
- مونته نگروده کروناویروس کسللیگی کوپه ییشی طفیلی ماسک تقیش مجبور قیلیندی
- تورکیه ده یاپیق جایلرده ماسک تقیش مجبوریتی اورته دن کوتریلدی
- ایلان ماسک تویترنی ساتیب آله دی
- روسیه ده ماسک تاقمه گن آدملرنی هزل قیلیب کلتکله دی
- ماسک تَقیش واکسین قیلدیریش دن یخشیراق
- تورکیه برازیل گه اون مینگلب جراحی ماسک ییتکزیب بیردی
- فاریابده تیکا تامانیدن آچیلگن کورسده ماسک و طبی کییم تیکیب چیقریلماقده
- تورکیه فرانسه ده ماسک کارخانه سی قوردی
- تورکیه ملی مدافعه وزیرلیگی: هفته ده 10 میلیون ته ماسک ایشلب چیقریلدی
- انگلستان ده ماسک اوغیرله گن کیشی قماققه تشلندی
- دنیا ده ماسک اوروشی باشله دی
- جمهوررئیس اردوغان نینگ بویروغی گه بناً تورکیه ده همه گه تیکین گه ماسک ترقه تیله دی


text:
داعشین تورکیه اوزره مسئول شخصی حبس ائدیلیب
تورکیه میللی تهلوکهسیزلیک تشکیلاتی (میت) داعش ترور تشکیلاتینین اؤلکه اوزره مسئول شخصینی حبس ائدیب.
تورکیه میللی تهلوکهسیزلیک تشکیلاتی (میت) داعش ترور تشکیلاتینین اؤلکه اوزره مسئول شخصینی حبس ائدیب.
تورکیه میللی تهلوکهسیزلیک تشکیلاتینین (میت) ترور تشکیلاتی داعشین دیرناقاراسی "تورکیه ویلایت اوزره مسئول شخصی" قاسیم گولری ساخلایاراق تورکیه-یه گتیریب.
تهلوکهسیزلیک قایناقلاریندان الده ائدیلن معلوماتا گؤره، میت ترورا گؤره "قیرمیزی بولتن"له آختاریشدا اولان داعشین تورکیه اوزره مسئول شخصی "اسامه بن ترکی" کد آدلی قاسیم گولرین سوریه-دن تورکیه-یه قانونسوز یوللاردان کئچهرک سانساسیونل هوجوم حیاتا کئچیرمگی پلانلاشدیردیغی معلوماتی چرچیوهسینده فعالیته باشلاییب.
تعقیب ائدیلن قاسیم گولر سوریه-ده آپاریلان عملیاتدا یاخالاناراق دیندیریلمک اوچون تورکیه-یه گتیریلیب.
گولرین سلاح و پارتلاییجی ماده لرله قانونسوز اولاراق تورکیه-یه کئچمهیه حاضیرلاشدیغی معین اولونوب.
"قیرمیزی بولتن"له آختاریشدا اولان و ساخلانیلان ایلک داعش عضوو اولدوغو بیلدیریلن قاسیم گولرین وضعیتینده تشکیلاتین موختلیف سند و مخفی معلوماتلاری دا اله کئچیریلیب.
گولرین 2008-2010-جو ایللر آراسیندا افغانیستان-پاکیستان بؤلگهسینه کئچهرک، موناقیشه بؤلگهلرینده فعالیت گؤستردیگی و 2014-جو ایلده داعشه قوشولدوغو اؤیرنیلیب.
تشکیلات ایچریسینده رهبر وظیفهلرده اولدوغو بیلدیریلن قاسیم گولرین عینی زاماندا داعشین روسیا، آوروپا و تورکیه-دهکی سؤزده مالیه مامورو اولدوغو دا معین ائدیلیب.
ایلگیلیلی خبرلر
پئسکوو: روسیایا قارشی سالدیرقانلیق اولاراق قبول ائدیلهجک
"اوکراینا طرفی، دانیشیقلاری داوام ائتدیرمک ایستهمهدیگینی دفعهلرله بیان ائتدی. بو شرایطده اؤزل حربی عملیاتین داوام ائتدیریلمهسی دۆشونولور"
ارمنیستان، هیندیستانا آغیر سلاح سیفاریشی وئردی
ارمنیستانین بو آی هیندیستانا ۲۴۵ میلیون دلار دگرینده آغیر سلاح سیفاریشی وئردیگی بیلدیریلدی
ایران-دا کئچیریلن اعتراض آکسیالاری
ایران-ین قم شهرینده مهسا امینینین اؤلوموندن سونرا باشلایان اعتراضلاری تشکیل ائتدیکلری سببی ایله 50 نفر ساخلانیلیب.


text:
اوستاد “چنگیز مهدی پور”ا عشق اولسون!
حسن ایلدیریم
او زامان کی انسانین دیلی اونون داخلی عالمینده باش قالدیران حس و هیجانلارینی ایفاده ائتمکده چتینلیک چکیر، ائله او آنداجا موسیقی اونون کؤمهیینه چاتیر. دئمک موسیقی انسان معنویاتینین، بدیعی ذوق و دوشونجهسینین، بیرسؤزله گؤزهللیک فلسفهسینین ان دیرلی بدیعی ایفاده فورماسیدیر. بو بوتون خالقلاردا بئله اولموشدور. منیم ایفاده ائتدییم بو سؤزلرین چوخ دیرلی و چوخ درینینی واختیلا بؤیوک عالم، فیلسوف و شاعیرلر سؤیلهمیشلر. او جملهدن: فیلسوفلاردان شوپنهاور، شاعیرلردنایسه هانریش هاینهدن بو ایفادهلره یاخین سؤزلر اوخوموشام. بیزیم ده بؤیوک شاعیریمیز سهند بو بارهده اؤز دویغو و دوشونجهلرینی بئله ایفاده ائتمیشدیر:
اوردا کی دیل- آغیز سؤزدن اوسانار
سوروشون مطلبی تئللر سؤیلهسین
دوداق دانیشارسا اود توتار، یانار
گرکدیر زخمهلر،اللرسؤیله سین.
سهند عاشیق صنعتمیزی خصوصی ایله آنا کیتابیمیز ساییلان دده قورقود داستانلارینی اوخویوب، اونلاری شعره چکدییی زامان بو فیکره چاتمیش و اونو بو فورمادا ایفاده ائتمیشدیر. منیم فیکریمجه، خالقلارین، مدنیتلرین، یورد- یووالارین ان درین قاتلاریندا یئر سالان و زامان- زامان جیلالاشان، زنگینلشن فولکوریک موسیقیسی دونیادا بوتون موسیقیلرین کؤکو، آناسی و قایناغیدیر. بیزیم ده خالق موسیقیمیزین ان پارلاق نمونهسی اولان عاشیق موسیقیسی بو سایاق موسیقیلردندیر.
عاشیق موسیقیسی، تاریخین ایلکین چاغلاریندان قایناقلانان، تاریخ بویو یاشایان، بوداقلانان، قوللانان بیر موسیقی اولسادا، آنجاق اونون خاللاریندا،رنگلرینده، ریتملرینده، ملودیلاریندا، اونا منسوب اولدوغو خالقین سئوگیسی، محبتی، نیفرتی، دؤزومو، آرزوسو، مبارزهسی، بدیعی – ایستهتیک دویومو، ملی بدیعی ذوقو، ائله جهده اونون یاشادیغی محیطی، طبیعتی، تاریخی، بیر سؤزله حیات فلسفهسی، عاشیق صنعتینین بدیعی ایستهتیک منشوروندان کئچهرک، هاوالارین سیماسیندا تجسم تاپمیشدیر و بؤیوک صنعتکارلارین واسطهسیایله، اوبا- اوبا، اویماق- اویماق، کند- کند، شهر- شهر، اؤلکه- اؤلکه گزمیش گؤروب- گؤتورموش، گونو-گوندن زنگینلشمیش، زامانلا آیاقلاشا- آیاقلاشا بو گونوموزه گلیب، چاتمیشدیر.
بیز عاشیق موسیقیمیزین تاریخینه نظر سالدیقدا، بؤیوک دوهالار، بؤیوک استعدادلار و اولو صنعتکارلارین آدلاریلا راستلاشیریق و گؤزوموز اؤنونده تاریخده آدی ابدیلشمیش دهدهقورقود، دهده قوربانی، دهده علعسگر، عاشیق عدالت، … و بوگونکو عاشیق صنعتیمیزین دیرلی تالانتی، گؤرکملی یاردایجی صنتعکاری عاشیق چنگیز مهدیپور جانلانیر.
چنگیز میثیلسیز سولو ایفاچی اولدوغو حالدا، درین موسیقی بیلیینه ییهلنمیش، کلاسیک آذربایجان موسیقیسینی، موغام صنعتیمیزی، دونیا موسیقیسینی منیمسهمیش، موسیقی علمینی اؤیرنمیشدیر. من دئیردیم کی چنگیز مهدیپورو عاشیق صنعتی تاریخیمیزده سایدیغیم سویهلرین لاییقلی داوامچیسی و معاصر سیمالی صاحیبی کیمی حساب ائتمک اولار. بوگونکو شرایطده عاشیق صنعتینین مدرنلشمهسینده، اونون دونیایا یاییلماسیندا، دونیا سویهسینده تانینماسیندا، اونون باشقا موسیقیلرله سسلشمهسینده چنگیزین و اونون رهبرلیک ائتدییی دالغا گروپونون گؤستردییی بؤیوک جسارت و صرف ائدیکلری بؤیوک امهیه تای تاپا بیلمیرم.
چنگیز سازین سیملرینده یئردییشمهلریله برابر عاشیق هاوالارینی نوتا آلمیش، سازی نوت اوزهرینده اؤیرنیلمهسی اوچون نوت کیتابی یازمیشدیر. او سازی یوخ، سازلاری: جورهسینی، آناسینی، ویولونو، بالابانی، ضربی آلتلرینین مختلف نوعلرینی ائله مهارتله ارکسترلشدیرمیشدیر کی، هم عاشیق موسیقیسینی، هم موغامی، هم دونیا خالقلارینین موسیقیسینی، ائلهجهده کلاسیک موسیقیسینی ایفاده ائتمهیه نائیل اولموشدور. عینی حالدا موغام، کلاسیک و عاشیق موسیقیسیلریندن یئنی سنتزلی اثرلر یاراتمیشدیر؛ دالغا موسیقی گروپونو قورموش و اونا رهبرلیک ائتمیشدیر. ایندی بو موسیقی گروپو ۲۱ینجی عصرده، عاشیق موسیقیسینی دونیا کنسرت سالونلاریندا ایفاده ائدن یگانه گروپدور. دالغا گروپو تکجه ایران دئییل، آذربایجان جمهوریسینده، تورکیهده، تورک دیللی خالقلارین یاشادیغی اؤلکهلرده بؤیوک رغبت اویاتمیشدیر.
چنگیزین بو بؤیوک امهیینه، بیلیینه، صنعتینه گوره، اؤلکهمیز ایرانین ان معتبر اوجاغی ساییلان: «شورای ارزشیابی هنرمندان، نویسندگان، شاعران کشور» طرفیندن اونا بیرینجی درهجهلی وثیقه وئریلمیشدیر کی اؤلکه قانونو اوزره دوقتورلوق درهجهسینین معادلیدیر. بونو دا قئید ائدیم کی واختیلا بو عنوان: اوستاد علی سلیمییه، اوستاد جلیل شهنازی، اوستاد عزتالله انتظامی، اوستاد جمشید مشایخی کیمی صنعتکارلارادا وئریلمیشدیر.
من بیر وطنداش و کیچک قلم صاحبی کیمی بو اوغور مناسبتیایله ایلک اؤنجه، آذربایجان خالقینی، موسیقیچیلریمیزی، عاشیقلاریمیزی، دالغا گروپونون دیرلی عضولرینی، مهدیپورلار عائلهسینی، چنگیز معلمین دوستلارینی و ائلهجهده محترم عائله عضولرینی تبریک ائدیرم. اینانیرام موسیقی صنعتیمیزه هله چوخلو تحفهلر وئرجکدیر سئویملی صنعتکاریمیز، قارداشیم و دوستوم چنگیز مهدیپور. واختیلا چنگیزه یازدیغیم شعرله سؤزومه سون قویورام:
منی کرمی له یاندی
عاشیق چنگیز مهدی پور اوچون
سازین بئشیینده ترپت روحومو
شیرین رؤیالارا جومدور آ چنگیز!
قیزیل گول دونیاسی آنا لایلاسی
سازیندا کؤکلنمیش سیمدیر آ چنگیز!
×××
سازینین سیملری آلوودو، سودو
قورقود نفسیدیر، کرمین اودو
زخمهندن سوزولور آنامین سودو
چال سیندیر جانیما ،سیندیر آ چنگیز!
×××
یار گئدیب یوللاردا غم ایزی قالیب
عؤمروم آغ گونلره تامارزی قالیب
گؤزومده، کؤنلومده مین آرزی قالیب
منی کرمی له یاندیر آ چنگیز!
×××
یاندیر “ایلدیریم”ی سازین سسیله
سپ کولون چؤللره داغ نفسیله
عاشیق دونیاسینین «کرمی»سیله
اودلار دیاریندا دیندیر آ چنگیز!
۱۳۶۷


text:
بؤیرک داشی خستهلیگی
بؤیرک داشی خستهلیگی – بؤیرکلرین ان چوخ یاییلمیش خستهلیکلریندن بیریدیر. بؤیرکداشی خستهلیگی (بدخ) – ماددهلر موبادیلهسینین موختلیف ائندوگئن و/و یا ائکزوگئن سببلردن پوزولماسی خستهلیگیدیر. بعضی حاللاردا ارثی کاراکتئر داشیییر، همین زامان سیدیک یوللاری سیستئمینده داشلارین یارانماسی ایله سجییهلنیر. بۇ زامان بؤیرکلرده و/و یا سیدیک خاریج ائدن دیگر اورقانلاردا داشلار عمله گلیر. داشلار هم کیچیک (۳ مم-دک)، هم ده ایری (۱۵ سم-دک) اؤلچولرده اولا بیلر. بعضی حاللاردا بؤیرک داشلاری اؤزونو هئچ بیر علامتله بوروزه وئرمهدن اوزون مدت مؤوجود اولا بیلر. بۇ حالدا اونلار دیگر اورقانلارین هر هانسی بیر خستلیینین موایینه ائدیلمهسی زامانی آشکار ائدیلیر. اکثر حاللاردا ایسه اونلار آغری توتمالاری، سیدیک ایفرازی زامانی اوْلان پوزغونلوقلار (بو بارهده خستلیین سیمپتوملاری بؤلمهسینده اوخویا بیلرسینیز) و دیگر علامتلرله موشاییت اوْلونورلار. بؤیرک داشی خستلیینی موطلق موالیجه ائتمک لازیمدیر. موالیجه ائدیلمدیی حالدا اونون فونوندا پیئلونئفریت خستهلیگی ده اینکیشاف ائده بیلر.
ائپیدئمیولوگییا[دَییشدیر]
ائپیدئمیولوگییا اورولوژی خستهلیکلر آراسیندا بدخ راستگلمه تئزلیینه گؤره یالنیز ایلتیهابی-اینفئکسیون خستهلیکلردن گئری قالیر. بدخ ایستهنیلهن یاشدا اوزه چیخا بیلر، لاکین بۇ خستلیین ۳۰-۳۵ یاش آراسی اوْلان اینسانلاردا داها چوخ تصادف ائدیلمهسی موشاهیده ائدیلیر. بدخ گئنیش یاییلمیش خستهلیکدیر و حاضردا دونیانین بیر چوخ اؤلکهلرینده خستهلهنمه آرتیمی تئندئنسییاسی قئیده آلینیب. کیشیلر بۇ خستهلییه قادینلاردان ۳ دفعه چوخ دوچار اولورلار. آذربایجانین معین بؤلگهلرینده (گنجه، شکی، لنکران) بو خستهلییه خصوصیله تئز-تئز راست گلینیر و او، ائندئمیک کاراکتئر داشیییر.
ریسک فاکتورلاری[دَییشدیر]
► سیدیک یوللارینین (بؤیرکلر، سیدیک آخارلاری، سیدیک کیسهسی و اورئترا) آنومالییالاری.
► اورودینامیکانین بوتون سوییهلرده و تظاهرلرده پوزونتولاری.
► ارثی مئیللیلیک.
► هیپئرپاراتیرئوز، بؤیرک کانالجیغی آسیدوزو (تام/قیسمهن)، یئیونویلئال آناستوموز، کرون خستهلیگی، نازیک باغیرساغین رئزئکسییاسی، مالابسوربسییا سیندرومو، سارکویدوز، هیپئرتیرئوز، سیدیک یوللارینین ایلتیهابی خستهلیکلری.
► داش یارانماسینا شرایط یارادان درمان واسطهلری: کالسیوم علاوهلری، ترکیبینده ویتامین د اوْلان علاوهلر، بؤیوک دوزالاردا (گونده ۴ قر چوخ) آسکوربین تورشوسو، سولفانیلامیدلر، تریامتئرئن،ایندیناویر.[۱]
علامتلری[دَییشدیر]
- بئل ناهییهسینده اوْلان آغریلار. بئل ناهییهسینده (ساغ و سولدا اولماقلا بیر و یا ایکیترفلی) اوْلان کوت، اوزوجو آغری فیزیکی گرگینلیک و یا سادهجه اولاراق، بدن وضعیتینین دییشمهسی زامانی داها دا آرتیر. بو، سیدیک خاریج ائدن اورقانلاردا داش اولماسینین ان خاراکتئریک علامتلریندن بیریدیر. داش بؤیرکدن سیدیک آخارینا کئچدیکده آغری قارینین آشاغی حیسهسینده، قاسیق ناهییهسینده، جینسیت اورقانلاریندا هیسس اوْلونور، بزهن ایسه آغری آیاغا دا یاییلا بیلر. گوجلو آغری توتماسیندان (سانجیسیندان) سوْنرا داشلار سیدیک ایله بیرلیکده خاریج اولا بیلرلر. - بؤیرک سانجیسی. بۇ زامان بئل ناهییهسینده حددن آرتیق آغری توتماسی باش وئریر. آزالاراق و یئنیدن باشلایاراق آغری توتماسی بیر نئچه گون عرضینده داوام ائده بیلر. داش یئرینی دییشدیکده و یا سیدیک آخاریندان سیدیک کیسهسینه دوشدوکده آغری کسیلیر. - سیدیک ایفرازینین تئزلشمهسی و آغریلی اولماسی. بئله آغریلار – داشلارین سیدیک آخاریندا و یا سیدیک کیسهسینده اولماسینا دلالت ائدیر. بعضی حاللاردا سیدیک کیسهسی بوشالماسا دا سیدیک ایفرازی بیردن کسیله بیلر. بۇ «تیخانما» سیندرومو کیمی آدلاندیریلیر و بدنین وضعیتینی آزجا دییشهن کیمی، سیدیک ایفرازی داوام ائدیر. - سیدیکده قانین اولماسی. سیدیکده قانین اولماسی گوجلو بؤیرک سانجیسیندان و یا آغیر فیزیکی گرگینلیکدن سوْنرا باش وئره بیلر. - سیدیین بولانماسی. - آرتئریال تضییقین یوکسلمهسی. - بدن تئمپئراتورونون ۳۸-۴۰°ج-یدک یوکسلمهسی - پروسس پیئلونئفریتین قوشولماسی اۆچون خاراکتئریکدیر؛ بؤیرکداشی خستلیینین
دیفئرئنسیال دیاقنوستیکاسی[دَییشدیر]
بدخ زامانی بؤیرک سانجیلارینین دیفئرئنسیال دیاقنوستیکاسی بۇ خستهلیکلرله آپاریلا بیلر:
- باغیرساق کئچمزلیگی
- ازیلمیش ییرتیق
- باغیرساغین ایسپاستیک وضعیتلری
- آپپئندیکسین ایلتیهابی
- کسکین خولئسیستیت و پانکرئاتیت
- مده خوراسی و ۱۲-بارماق باغیرساغین اؤرتولو پئرفوراسییاسی
- بؤیرک ورهمی
- بؤیرک و بؤیرک لیهنلرینین شیشی
- نؤوبهلی هیدرونئفروز
- سیدیک آخارلاری ایستریکتورالاری
- بئل رادیکولیتی توتماسی
- سیدیک کیسهسینین ایلتیهابی
- پروستات وزین ایلتیهابی و س.
بؤیرکداشی خستلیینین موالیجهسی[دَییشدیر]
موالیجهنین مقصدلری
► داشلارین چیخاریلماسی یولو ایله اورودینامیکانین برپا اوْلونماسی.
► اهوال-روهییهنین یاخشیلاشماسی و امک قابیلیتینین برپاسی.
► خستلیین آغیرلاشمالارینین پروفیلاکتیکاسی.
► داشملگلمه رئسیدیولرینین پروفیلاکتیکاسی.
خستخانایا یئرلشدیرمک اۆچون گؤستریشلر:
► آمبولاتور شرایطده آپاریلماسی مۆمکون اولمایان علاوه موایینهنین واجیبلیگی
► آمبولاتور موالیجهنین ائففئکتیو اولماماسی
► اوپئراتیو موالیجهیه گؤستریشلر
► خستلیین رئسیدیولری و یا آغیرلاشمالارین یارانماسی.
بدخ کونسئرواتیو تئراپییاسینا داخیلدیر:
۱. فارماکوتئراپییا
۲. دیئتوتئراپییا
۳. فیزیوتئراپییا – رئمیسسییا فازاسیندا، لاتئنت گئدیش زامانی
۴. کورورت-ساناتورییا موالیجهسی
۵. فیتوتئراپییا


text:
قابریئل لیپمان
قابریئل لیپمان([Jonas Ferdinand Gabriel Lippmann] Error: {{Lang-xx}}: text has italic markup (help) ۱۶ آقوست ۱۸۴۵ — ۱۳ ایول ۱۹۲۱) — فرانسه–لوکزامبورقلو فیزیک و ایختیراچی. عکاسی ده رنگلرین قاریشماسینا ایمکان وئرمهین اۆصولون کشفینه گؤره نوبل اؤدولو آلمیشدیر.(۱۹۰۸)
حیاتی[دَییشدیر]
قابریئل لیپمان ۱۶ آوقوست ۱۸۴۵-جی ایلده لوکسمبورقدا آنادان اوْلوب. آتاسی فرانسه یهودیسی ایدی.۱۸۴۸-جی ایلده عائلهسی پاریسه کؤچدو. پاریسده لیپمانین آناسی اونا درس کئچمهیه باشلاییر. لیپمان اوْلدوقجا دقتسیز، اما بیر او قدر ایستعدادلی اوْلموشدور. اونون ریاضیات خصوصی ماراغی وار ایدی.۱۸۶۸-جی ایلده “Ecole Normale Supérieure”-ا داخیل اوْلدو. او، ایمتاحاندان کسیلیر. گنج لیپمان بۇ ایمتاحاندان کئچسیدی، معلم اولا بیلردی. او، فیزیک ساحهسینده اوخوماق ایستهمیردی. ۱۸۷۲-جی ایلده هیلدلبرق بیلیم یوردوسی گؤندریلیر. ۱۸۷۴-جو ایلده دوکتورلوق ایشینی مۆدافیعه ائتدی. لیپمان ۱۸۷۵-جی ایلده پاریسه گئری دوندو و ۱۸۷۸-جی ایله قدر بورادا ایشلهدی.
علمی فعالیّتی[دَییشدیر]
کاپیلیار الکترومتر[دَییشدیر]
لیپمانین ایلک کشفلریندن بیری الکتریک و کاپیلیارلیق حادثهسی آراسینداکی باغلیلیق اوْلموشدور. بۇ فیکیر اونا حسّاس کاپیلیار الکترومتری ایختیراع ائتمهیه ایمکان وئردی. داها سوْنرا بۇ جیهاز ایلک الکتروکاردیوقرافی جیهازیندا ایستیفاده اوْلوندو. بۇ جیهاز هم ده «لیپمان الکتومتری» کیمی ده تانینیر.
رنگلی شکیل[دَییشدیر]
لیپمان شکلین رنگلرینی چوخالتماغا ایمکان وئرهن بیر اۆصولون کشفی و دالغالارین اینترفرنسیاسی اسالاندیردیغینا گؤره ۱۹۰۸-جی ایلده فیزیک اوزره نوبل اؤدولی قازانان اوْلموشدور.۱۸۸۶-جی ایلده لیپمانین ماراغینی فوتولؤوهه اۆزرینده گونش ایسپکتریندا رنگلری آشکار ائتمهیه ایمکان وئرهن بیر اۆصول چکدی. ۲ فوریه ۱۸۹۱-جی ایلده او، بۇ اۆصولو علملر آکادمیسینا آچیقلادی:«گؤرونتویه تأثیر ائتمهدن فوتولؤوهه اۆزرینده رنگ ایسپئکترینین گؤرونتوسونو آلماغا نایل اولدوم».
ائولیلیگی[دَییشدیر]
لیپمان ۱۸۸۸-جی ایلده یازیچی ویکتور چئربولیئزین قیزی ایله ائولنیر. او، ۱۳ ایول ۱۹۲۱-جی ایلده کانادادا وفات ائدیر.


text:
اوْلسا یوکسک مقامین، چوْخلودا ثروت، کیشیسن
قسمت اوْلسا سنه عالمده سعادت، کیشیسن
آنا سؤیلر کی: «اگر آروادی مجبور ائدهسن
ائلهیه عؤمرو بوْیو مندن اطاعت، کیشیسن»
باجینین فکری بودور کی، سن ائوینده قادینی
قوْیاسان ایللر ایله خوْش گونه حسرت، کیشیسن
قادینیندا نظرینده، آنانی، هم باجینی
ائتمهسن ائوده قوْناقلیقلارا دعوت، کیشیسن
اوْ دئیهر: «آغزینا چال هم آنانین، هم باجینین
بولار ائتمهزسه بیزیم ایشده دخالت، کیشیسن»
باجاناق بیر آرابا گؤردو، تئز ایستر سیویچی
«پئژو» نو وئرسن اوْنا هرگون امانت، کیشیسن
قارداشین ایستیری تئز- تئز اوْنا ضامن اوْلاسان
ائلهسن بوْرجلو دوشن گونده ضمانت، کیشیسن
قایین، عسکرلیگی وئرمیش باشا، ایشسیز دوْلانیر
سرمایا وئرسن، اوْدا ائتسه تجارت، کیشیسن
قوْنشونون اوْغلو، سنین اوْغلونو هئی تاپدالاییر
دینمهییب، گؤسترهسن بوْللو نجابت، کیشیسن
تعظیم ایستیر رئیسین گونده اوْتوز- قیرخ دفعه
گونده یوز یوْل ائدهسن عرضِ ارادت، کیشیسن
قصابین- باققالین البته توقعلری وار
سوْرماسانکی: «نییهبس قالخیری قیمت؟» کیشیسن
دوْستلارین لُطفو سنه چوْخدور، ارادتلری وار
شام- ناهاردا وئرهسن یاغلی ضیافت، کیشیسن
ایلده بیر سئچگی اوْلور، مینلر آدام کاندیدا
هامیسیندان ائلهسن دوزگون حمایت، کیشیسن
کیم «سلام» سؤیلهدی، وار حقّی سنین بوْینوندا
قوربان ائتسن اوْنا جانلا مالی راحت، کیشیسن
کیشی گؤردوم سنی «آرش»! جانینا آند ایچیرهم
سن اؤل ها…، چونکی وارین بوْللو حماقت، کیشیسن
اوْلسا یوکسک مقامین، چوْخلودا ثروت، کیشیسن


text:
مارکو پولو
مارکو پولو (۱۵ سپتامبر ۱۲۵۴ - ۸ ژانویه ۱۳۲۴)، ایتالیا سیاحتچیسی. مارکو پولو ایتالیادان مرکزی شرق و اوْرتا آسیا یوْلو ایله چینه گئتمیشدیر. مارکو پولو باکی نفتینین یاخین شرق اؤلکهلرینه آپاریلماسیندان سؤز آچمیش، هابهله شاماخی و بردهنین ایپک ممولاتلارینین گؤزللیینی وورغولامیشدیر.
۱۳-یوز ایل اوْرتالاریندان اعتباراً آوروپالیلارین جوغرافی تفکّور دایرهسی گئنیشلنمهیه باشلامیشدی. بعضی آوروپا تاجیرلری شرقله تیجارته جان آتیردیلار. بۇنا مثال اوْلاراق ایتالیا سیّاحی و یازیچی سی مارکو پولونون منسوب اوْلدوغو ونیز تاجیرلرینین پولو عائلهسینی گؤسترمک اوْلار. آتاسینی و عمیسینی مۆشایعت ائدن مارکو ۱۲۷۱-جی ایلده آرالیق دنیزی ساحللریندهکی آکا شهریندن یوْلا دۆشهرک هؤرموزه گلیر و اوْرادان کاروانلا مرکزی آسیانین صحرالاریندان و داغلاریندان کئچهرک اۇزون آیلار یوْل گئتدیکدن سوْنرا ۱۲۷۵-جی ایلده شیمالی چینه گلیب چیخیر. مارکو پولو مرکزی آسیا ویلایتینده و چین کیمی بؤیوک دؤولتده اوْلموش ایلک آوروپالی حساب اوْلونور. اوْنون عائلهسی تام ۱۷ ایل بۇ قدیم دیارین مۆختلیف ایالتلرینی گزمیش، اوْنون بؤیوک خانی اوْلموش کوبیلایین (چینگیز خانین نوهسی) حؤرمتینی قازانمیش، تیجارتله مشغول اوْلموشدور. گئرییه داها تهلوکهسیز حساب اوْلونان دنیز یوْلو ایله قاییتمیشدیر. مارکو پولونون ۱۴ گمیدن عبارت دونانماسی ۱۲۹۲-جی ایلده زیتون (هازیرکی تیانچژوو) لیمانیندان یوْلا چیخیر. هر یئرده آسیانین شرق و جنوب ساحللرینه یاخین اۆزرک هیند-چینین و سری-لانکانین یانیندان کئچیب هؤرموزه گلیرلر. یالنیز ۱۲۹۵-جی ایلده پولونون عائلهسی بؤیوک واریداتلا ونیزیا قاییدیر.
قایناقلار[دَییشدیر]
- مارکو پولو
- ۱۲۵۴-جو میلادی ایلده دوغولانلار
- ۱۳۲۴-جو میلادی ایلده اؤلنلر
- 13th-century explorers
- 13th-century Venetian people
- 13th-century Venetian writers
- 14th-century Venetian people
- Explorers of Asia
- Explorers of Central Asia
- Explorers from the Republic of Venice
- Medieval travel writers
- ونیز دوغوملولار
- Republic of Venice merchants
- Republic of Venice writers
- Venetian expatriates in China
- Venetian male writers
- Venetian Roman Catholics
- Venetian travel writers
- 14th-century Venetian writers
- 13th-century Italian writers
- 14th-century Italian writers


text:
باریش گوجو، قازاقیستاندان چیخدی
توکایئو، کولکتیو گوونلیک آنلاشماسی تشکیلاتی باریش گوجونون ۱۹ ژانویهیه قدر اؤلکهدن تامامییلا چکیلهجگینی بیلدیرمیشدی
قازاقیستان، ۶ ژانویهده اؤلکهیه گلن کولکتیو گوونلیک آنلاشماسی تشکیلاتی باریش گوجونون تورپاقلاریندان تامامییلا چکیلدیگینی و بو آندا اؤلکهده خاریجی عسگری بیرلیک اولمادیغینی بیلدیردی.
قازاقیستان ساوونما باخانلیغی اولوسلارآراسی امکداشلیق بؤلومو باشقانی اولژاس حسینوو، بو گون کگاؤ باریش گوجونون هامیسییلا اؤلکه تورپاقلاریندان چکیلدیگینی بیلدیردی.
جمهورباشقانی قاسم جومرت توکایئوین تاپشیریغی اوزرینه کولکتیو گوونلیک آنلاشماسی تشکیلاتی باریش گوجونون ۱۳ ژانویهدن اعتباراً اؤلکهدن مرحلهلی اولاراق چکیلمهیه باشلادیغینی خاطیرلادان حسینوو، سؤزو گئدن عسگری بیرلیکلرین، وضعیتی ثابتلیگه قوووشدورماق مقصدیله اؤلکهسینده وضیفهلندیریلدیگینی سؤزلرینه علاوه ائتدی.
جمهورباشقانی توکایئو، ۱۱ ژانویهده مجلیسده ائتدیگی دانیشمادا، اؤلکهده عمومی نظمین تامین ائدیلدیگینی و کولکتیو گوونلیک آنلاشماسی تشکیلاتی باریش گوجونون ۱۹ ژانویهیه قدر اؤلکهدن تامامییلا چکیلهجگینی بیلدیرمیشدی.
ایلگیلیلی خبرلر
ائرمنیستان سلاحلیلاری آذربایجانین کلبجر و توووز رایونلارینی آتشه توتوب
قازاقیستان: گوونلیک آنلاشماسی هؤرگوتو ساواشا قاتیلمایاجاق
"روسیا-اوکراینا اختیلاف بؤلگهسینده کوللکتیو گوونلیک آنلاشماسی هؤرگوتونون ایشتیراکی مسئلهسی گوندمده دئییل"
دونیا کؤچری اویونلاری باشا چاتدی
قاپانیش مراسیمینده دانیشان گنجلر و ایدمان باخانی محمد محرم قصاباوغلو، اویونلارین تۆرک دونیاسی آراسیندا ایلیشکیلری گوجلندیردیگینه دقت چکدی


text:
اییلیگی سۇنسوز، ایکرامئ بۇل آللاهئن آدئیلا.
- هر شەیی مۆکممل یاپماق، قولونا بو کیتابئ ایندیرن وە بو کیتابتا بیر أگریلیک اۇلوشتورمایان آللاها اؤزگۆردۆر.
- قولونا بونو دۇسدۇغرو بیر کیتاب اۇلاراق ایندیرمیشتیر کی، کندی قاتئندان گلەجک چتین بیر باسقئیا قارشئ اویارئدا بولونسون وە ایی ایشلر یاپان مۆمینلر ایچین دە گۆزل بیر اؤدۆل (جننت) اۇلدوغونو مۆژدەلەسین.
- اۇنلار اۇرادا سۇنسوزا قادار قالاجاقلاردئر.
- (بو کیتابئ) بیر دە؛ “آللاە چۇجوق أدیندی” دیەنلری اویارسئن دییە ایندیرمیشتیر.
- چۇجوق أدیندیگینە دائیر؛ اۇنلارئن دا آتالارئنئن دا ألیندە بیر بیلگی یۇقتور. نە بۆیۆک لافلار أدییۇرلار! اۇنلار سادەجە یالان سؤیلۆیۇرلار.
- بو سؤزە (قورئانا) اینانمئیۇرلار دییە آرقالارئندان اۆزۆلەرک نەرەدەیسە کندینی یەییپ بیتیرەجکسین.
- کیم داحا گۆزل ایش یاپاجاق دییە اینسانلارئ یئپراتئجئ بیر ایمتیحاندان گچیرمک ایچین، بیز یرین اۆستۆندە اۇلانلارئ اۇنون سۆسۆ یاپتئق.
- (گۆن گلەجک) یرین اۆستۆندە اۇلانلارئ موطلاقا قوپقورو بیر یۆزەیە چەویرەجگیز.
- یۇقسا سن قودرت وە حیکمتیمیزین گؤسترگەلریندن (سادەجە) آصحابئ کهفین (ماغارا آرقاداشلارئنئن) یاعنی آصحابئ راقیمین می شاشئرتئجئ اۇلدوغونو ساندئن!
- بیر گۆن بیرقاچ گنچ ماغارایا سئغئنمئش، شؤیلە دەمیشلردی: “راببیمیز! بیزە کندی قاتئندان بیر ایکرامدا بولون وە بو ایشیمیزدە باشارئیا اولاشمامئزئن شارطلارئنئ اۇلوشتور!”
- ماغارادا قولاقلارئنئ نیجە یئللار تئقالئ توتتوق (درین بیر اویقویا دالدئردئق).
- سۇنرا اۇنلارئ اویاندئردئق کی، قالدئقلارئ سۆرەیی، ایکی طارافتان حانگیسینین دۇغرو تثبیت أتتیگینی بیلەلیم.
- سانا اۇنلارئن حابرینی تۆم آیرئنتئسئیلا دۇغرو بیر شکیلدە آنلاتئیۇروز. اۇنلار راببینە اینانئپ گۆونمیش بیرقاچ گنچتی. بیز دە اۇنلارئن هیدایتینی آرتئرمئشتئق.
- قالقئپ (موحاطابلارئنا) شونلارئ سؤیلەدیکلری سئرادا قالبلرینە متانت ورمیشتیک: “بیزیم راببیمیز، گؤکلرین وە یرین راببیدیر. بیز اۇندان باشقاسئنا آصلا ایلاە دەمەییز. أگر دەرسک، چۇق ساچما بیر شەی سؤیلەمیش اۇلوروز.
- ایشتە اۇنلار بیزیم حالقئمئز! آللاەتان باشقا دا ایلاەلار أدینمیشلر. اۇنلارئن ایلاە اۇلدوغونو گؤسترن ساغلام بیر دلیل گتیرمەلری گرکمز می؟ بیر یالانئ آللاها مال أدندن داحا بۆیۆک یانلئش یاپان کیشی کیمدیر!”
- (بیربیرلرینە شؤیلە دەمیشلردی:) “مادم کی سیز اۇنلاردان وە آللاهئن دئشئندا قوللوق أتتیکلریندن آیرئلدئنئز، اۇ زامان ماغارایا سئغئنئن! راببینیز سیزە ایکرامئندان بۇل بۇل ورسین وە فراحا قاووشمانئزئن شارطلارئنئ اۇلوشتورسون.”
- (اۇرادا اۇلسایدئن) گۆنش دۇغونجا ماغاراسئنئن ساغ طارافئندان قایئپ گیتتیگینی، باتتئغئ سئرادا دا اۇنلارئ سۇلدان یالایئپ گچتیگینی گؤرۆردۆن. اۇنلار ایسە ماغارانئن گنیش بیر یریندەیدیلر. ایشتە بو، آللاهئن آیتلریندندیر. آللاهئن دۇغرو یۇلدا اۇلدوغونو اۇنایلادئغئ کیشی هیدایتە أرمیش اۇلور. یۇلدان ساپتئغئنئ اۇنایلادئغئ کیشیلر ایچین دە یۇل گؤسترەجک بیر دۇست بولامازسئن.
- اۇنلارئن اویانئق اۇلدوقلارئنئ سانئردئن؛ حالبوکی درین بیر اویقویا دالمئشلاردئ. اۇنلارئ بیر ساغئنا بیر سۇلونا دؤندۆرۆیۇردوق. اۇنلارئن کؤپگی ایسە، اؤن آیاقلارئنئ ماغارانئن گیریشینە دۇغرو اوزاتمئشتئ. اۇنلارئ اۇ دورومدا گؤرسەیدین، آرقانئ دؤنۆپ قاچاردئن، ایچین قۇرقویلا دۇلاردئ.
- بیربیرلرینە سۇرسونلار دییە اۇنلارئ اویومادان اؤنجەکی حاللرییلە اویاندئردئق. ایچلریندن بیری: “نە قادار قالدئق؟” دییە سۇردو. (بیر گروبو:) “بیر گۆن، بلکی دە بیر گۆندن آز قالدئق” دەدیلر. (دیگر گروپ:) “نە قادار قالدئغئمئزئ أن ایی راببیمیز بیلیر” دەدیلر. “بیریمیزی شو گۆمۆش پارا ایلە شهرە گؤندرەلیم دە باقسئن، کیمین یەمگی أن گۆزلسە بیزە اۇندان ییەجک شەیلر گتیرسین! دیققاتلی داورانسئن؛ بیزی کیمسەیە سزدیرمەسین!
- چۆنکۆ أللرینە گچیرسەلر بیزی تاشلایاراق اؤلدۆرۆر یا دا کندی دینی یاشاما بیچیملرینە دؤندۆرۆرلر دە سۇنسوزا قادار اومدوغوموزا قاووشامایئز.”
- بو یۇللا اینسانلارئ اۇنلارئن دوروموندان حابردار أتتیک کی، آللاهئن واعادینین دۇغرو اۇلدوغونو، تکرار دیریلیپ قالقئش ساعاتیندن شۆبهە أدیلەمەیەجگینی بیلسینلر! بیر گۆن اینسانلار اۇنلارئن دورومونو تارتئشئیۇرلاردئ. نتیجەدە: “اۆزرلرینە بیر آنئت یاپئن! اۇنلارئ، گرچکتن کیم اۇلدوقلارئنئ) أن ایی آللاە بیلیر!” دەدیلر. سؤزلری دینلننلر دە دەدیلر کی: “کسینلیکلە اۆزرلرینە بیر مسجید یاپاجاغئز!”
- “اۇنلار اۆچ کیشییدیلر، دؤردۆنجۆسۆ کؤپگییدی.” دیەجکلردی. “اۇنلار بش کیشییدی، آلتئنجئسئ کؤپگییدی.” دە دەرلر. بو، بیلمەدن آتئپ توتماقتئر. “یدییدیلر، سکیزینجیسی کؤپگییدی.” دیەنلر دە واردئر. دە کی: “سایئلارئنئ أن ایی راببیم بیلیر. پک آز کیشی دئشئندا اۇنلارئ بیلن دە یۇقتور.” اۇنلار حاققئندا، آچئقچا بللی اۇلان شەی دئشئندا کیمسەیلە تارتئشما وە اۇنلارئن هیچبیریندن بیر گؤرۆش ایستەمە!
- هیچبیر ایش ایچین آصلا: “بن یارئن بونو یاپاجاغئم” دەمە!
- “آللاە گرکلی دستگی وریرسە” دەرسن، اۇ باشقا. اونوتورسان راببینی حاطئرلا وە دە کی: “بلکی راببیم بنی یارئندان دا یاقئن بیر واقیتتە باشارئیا اولاشتئرئر.”
- اۇنلار ماغارالارئندا اۆچ یۆز سنە قالدئلار. بونا دۇقوز سنە داحا عیلاوە أتتیلر.


text:
اکبر برزگری(سرور موغانلی)نین خاطیرهسینه ادبی گؤروش کئچیریلدی
دی آیینین ۲۰سینده موغانین (پارسآباد)ین «اوستاد شهریار» آدینا ادبی انجومنینین تشبثی ایله شاعر اکبر برزگرینین(سرور موغانلی- نوید سرور) اؤلومونون بیرینجی ایل دؤنومو موناسیبتیله خیاو(مشگینشهر)ین شاعرلرینین اشتراکیلا ادبی تدبیر کئچیریلدی. بو محتشم ادبی گؤروشده موغان و خیاو شاعرلری اؤز اثرلریندن اوخویوب و مرحوم شاعریمیزین خاطیرهسینی عزیزلهدیلر. مجلیسده موغان شاعرلریندن: بهروز صدیق، اسماعیل خرمی، پریسا حیدری، قوجا گلدسته، پاشا موغانلی، توحید نامور(آدلیم)، فتحالله پناهی(عربلی)، بیابانی و ارشاد ادارهسینین رئیسی جناب هاتف و خیاو شاعرلریندنایسه: یعقوب نیکزاد، سحر خیاوی، حکیمه باباکشیزاده«نغمه»، ایرج امامی(دومان یالچین)، علی فلاحپور(گونش)، کیوان قربانی، عرفان کاظمی، رسول پناهی، عوض علیزاده (آلیش)، خاطیره عبدالعلیزاده و توحید فتاحزاده اشتراک ائتمیشدیلر.
«شعرلرینده «سرور موغانلی» و «نوید سرور» تخلص ائدن «اکبر برزگری مولان» ۱۳۴۱نجی ایل قاراداغین مولان کندینده آنادان اولوب، بوتون عؤمرونو موغاندا، سونراایسه تبریز شهرینده یاشاییبدیر. تاسفله چوخ آز بیر مدت خستهلیکدن سونرا ۱۳۹۵نجی ایل دیآیینین ۲۳نجو گونو حیاتلا وداعلاشمیشدیر.
اکبر برزگری مولان» انقلابدان سونرا اجتماعی فعالیتلریله یاناشی جدی صورتده ادبیاتا و خصوصیله شعر دونیاسینا آددیم آتدی. شعرلری و مقالهلری آلتمیشینجی ایللرین اوللرینده تبریز شهرینده یاییلان «فروغ آزادی» روزنامهسینده چاپ ائدیلدی. چوخ چتین بیر وضعیتده بو ایللرده تبریز شهرینده تشکیل ائدیلن ادبی محفیللرده فعالجاسینا اشتراک ائتدی؛ دونیا گؤروشونون گنیش اوفوقو اونو آزادلیق وورغونو، صلح سئور، خالقلار دوستلوغونو تبلیغ ائدن و اجتماعی عدالت عشقیله یازیب یارادان بیر ادبیاتچی کیمی ادبی جمعیتیمیزده تانیتدی. حیات سیخینتیلاری و اجتماعی محرومیتلر سارسیلماز ارادهسینه خلل یارادا بیلمهدی؛ معین سببلر اوزره داوام ائتدیره بیلمهدیگی تحصیلینی یئنیدن داوام وئرمک فیکرینه دوشدو. بیر نئچه ایل مطبوعاتدان و ادبی محفیللردن اوزاقلاشدی. «معمارلیق» رشتهسینده یوکسک لیسانس صاحیبی اولدو و بو رشتهده خصوصیلهده «فلسفه هنر» اوزره ساوادلی بیر علمیمرجع شخصیته چئوریلدی. آزاد اسلامیدانشگاهینین تبریز و پارسآبادمغان واحدلرینده معمارلیق اوستادی عنوانیندا تدریس ائتدی و بیر چوخ اؤیرنجیلرین تعلیمینده جدی فعالیتلر گؤستردی. «کبد سرطانی» خستهلیگینه دوچار اولدوغو سببیندن چوخ تاسفله دی آیینین ۲۳ینده ابدیلیک اولاراق آرامیزدان آیریلدی و شرفلی عؤمرونون سون شعرینه قورتاریش نقطهسی قویدو.
اکبر برزگرینین(سرور موغانلی- نوید سرور) خاطیرهسینه تشکیل ائدیلمیش تدبیردن شکیللری سیز حؤرمتلی اوخوجولارا تقدیم ائدیریک. بو شکیللری و تدبیرین معلوماتینی بیزه گؤندرن حؤرمتلی «پریسا خانیم حیدری»یه اؤز منتدارلیغیمیزی بیلدیریریک.


text:
بیری وارایدی، بیری یوخایدی. زروان، بیرده اوجسوز، بوجاقسیز زامانلا، نوردان باشقا هئچ نه یوخایدی. گونلرین بیر گونونده زروان داها تک باشینا قالماقدان داریخدی، زمزمه ائیلهدی ائولادی اولسون، آمما مین ایلدن سونرا، «گؤرهسن یالاندان چالیشمامیشام؟» دئیه، شبههیه دوشدو. بو آن دا، ایستهدیییندن «هرمزد»، ایشیق اؤلکهسینی یارادان و شبههسیندن «اهریمن»، ظولمت اؤلکهسینی یارادان، بطنینه دوشدولر. اوشاقلارین وجودوندان آگاه اولدو، بیلدی هرمزد چیخیش یئرینه یاخیندی. آند ایچدی هانسیسی تئز دونیایه گلسه دونیا شاهلیغینی اونا وئرسین. هرمزد بونو بیلیب، اهریمنه دئدی. اهریمن بطنی یاریب هرمزدان تئز ائشییه چیخدی. زروان آندینا گؤره دونیانی ۹۰۰۰ ایل اهریمنه تاپیشیرماغا مجبور قالدی، آمما اونا دئدی هرمزدی ائله یاراتمیشام کی سنه غلبه چالسین.
هرمزد اؤز ایشیق دونیاسینی اهریمن یوروشوندن قوروماق اوچون، اوجسوز، بوجاقسیز زاماندان بؤلونموش زامان یاراتدی تا یارادیجیلیق قدرتینه ال تاپسین.
هرمزد زامانی بؤلندن سونرا ایشیق دونیاسیندا یارادیجیلیغا باشلادی. اؤنجه ایلک اینسان و مقدس اینهیی، اصلی ـ کرم داستانینین اساسیندا، بیر قیزیل آلمادان یاراتدی؛ ایلک اینسان واسیطهسیله ده آلتی کؤک «یئر، گؤی، دنیز، گونش، آی، اولدوز»ی. سونرا خئیرلی بیتگیلرله، خئیرلی عالمینی یاراتدی. یئر اوزو بهشته چئوریلدی.
اهریمن ده ساکیت اوتورماییب ظولمت دونیاسیندا اونلارین ضیدلیکلرین یاراتدی. آغ، پاک (مقدس) اینک مقابلینده قارا وحشی اینهیی یاراتدی، خئیرلی بیتگیلرله، خئیرلی حیوانلار عالمینین ده مقابلینده زهرلی بیتگیلرله، ییرتیجی حیوانلار عالمینی. آمما گؤزو انسانین ایشیقلی گؤزلییینه دوشدوکده بیهوش دوشدو. هرمزد بو دورومدان فایدالانیب، راحاتجاسینا یارادیجیلیغا دوام وئردی. آمما کی آیری ـ آیری دئولرله، اهریمنین قیزی «جهی» اونو اویاتماغا چالیشدیلار.
بو زامان هر نه یا آغدی، یا قارا، وارلیقلار مطلقدی. آلالیق و قاریشیقلیق آرادا یوخدی. بیر یاندان دا بوجور وارلیق، وارلیق ساییلمیر. ایشیق دونیاسیندا اولان موجود، ظولمت دونیاسیندا کی اؤز نوعایله ووروشوب اونا غلبه چالاندان سونرا آدلیم حیاتی باشلاییر. کیتاب دده قورقوددا دا ایگیتلر ووروشوب دوشمنه غلبه چالاندان سونرا دده قورقود اونلارا آد وئریر، بوندان سونرا اونلارین دا آدلیم حیاتلاری باشلاییر.
آخیردا جهی اوجا سسله دئدی: «قالخ آیاغا بیزیم آتامیز، بو ووروشدا، پاک کیشی و ورزا اینکی، ائله بیر آغیر دردله اوز به اوز ائدیم کی، یاشاماغی اونوتسونلار، عظمتلرینی اوغورلاییم، یئر اوزون اینجیدیم،…» و بئلهلیکله اهریمنی بیهوشلوقدان چیخارتماغی باشاردی. اهریمن اویاناندان سونرا باشلادی ایشیق دونیاسینین وارلیغینی آرادان قالدیرماغا.
اؤنجه خئیرلی بیتگیلری آرادان گؤتوردو، سونرا خئیرلی حیوانلاری؛ آخیردا دا ایلک اینسان و مقدس اینهیی یاندیرماغا قادیر اولدو. یئر اوزو خزله چئوریلدی. اینسان اؤلوم واختیندا بیر نطفه یئر اوزونه بوراخدی، آنا یئر، سو قیراغیندا، آغاج کولگهسینده، گونش ایشیقیله اونو قورودو. او توخوم بیر بوتا و اونون گولو بیر اینسانا چئوریلدی، شیر اونو آپاردی و اونا دایهلیک ائیلهدی. بئلهلیکله اینسان تزهدن یئر اوزونه آیاق قویدو … .
گؤیدن نئچه دانا آلما گلدی؟ کیملره یئتیشدی، کیملره یوخ؟ یا اصلا گلمهدی؟ بیلینمهدی، آمما کی او اینسانین برکتیندن یئر اوزو دولدو میلیون ـ میلیون اینسانلارلا.
ایضاح: یارانیش اسطورهلری اساسیندا یازیلمیش ناغیل.
قایناق: میرعلی سیدسلامت.


text:
`اینترنت` نتیجهلر
خبرلر [27]
- ایراندا بانکچیلیق سیستمینه خاریجدن گیریش گئچیجی اولاراق کسیلدی
- ایلان ماسک: ولادیمیر پوتینی مباریزهیه دعوت ائدیرهم
- تورکیهنین اینترنت سرعتی ۱ ایلده یوزده ۶۵ آرتدی
- وان وب ۳۴ اویدو داها اوزایا گؤندردی
- آمریکا، ایرانین بعضی اینترنت سایتلارینا ال قویدو
- اسپیساکس، اوزایا ۶۰ اویدو داها گؤندردی
- ایراندا ۴ میلیون اؤیرنجی اوزاقدان تحصیلدن محرومدور
- ایراندا ۴ میلیون اؤیرنجی اوزاقدان تحصیلدن محرومدور
- ایرانداکی اینترنت کسیلمهسینین جی. اس. ام. شبکهلرینه ضرری 90 میلیون دولار
- ۳،۸ میلیارد انسان "آنلاین"
- روسیا اینترنتی کسهجک
- "گوگل"دن جمهوریت بایرامینا اوزل "doodle"
- سوئد-ده سلاحلی هوجوم
- ایسرائیلده اینترنت سایتیلارینا سایبر سالدیری
- احمد خاتمیدن میلی سوسیال مئدیا چاغریسی
- سنگاپور دونیانین ان گوجلو پاسپورتونا مالیکدیر
- آوروپا بیرلیگی شوراسی، عضو اؤلکهلرده پولسوز اینترنت نقطهلری قوراجاق
- اوچ بوئینگ اوچاغی اینترنتدن ساتیشدا
- 1 میلیون دولار چالان 30 سایبر فیریلداقچی توتولدو
- آمریکادا آغ ائوین آرتیق ایسپانیولجا اینترنت صحیفهسی


text:
۱۹۷۳ (میلادی)
میلادی ۱۹۷۳-جی ایل گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز یئتمیش اۆچونجو ایل.
اهمیتلی حادیثهلر[دَییشدیر]
حادیثهلر[دَییشدیر]
- ۸ آوریل - پابلو پیکاسو٬ ایسپانیالی رسام٬ اؤلدو.
- ۶ اوْکتوبر - عرب-ایسرائیل موحاریبهسی باشلامیشدیر.
- ۲۸ مارس - جودت سۇنایین جۆمهۇرباشقانلیغی سۆرهسی بیتدی.
- ۲۵ نوْوامبر - دؤولت چئویریلیشی نتیجهسینده یونان جۆمهور باشقانی آندرس پاپاندرئو حاکیمیّتدن اۇزاقلاشدیریلمیشدیر.
- ۲۱ فوریه - لائوسدا ساواش باشا چاتدی.
- ۱۴ آقوست - ۱۹۷۳-جو ایل آنایاساسی پاکیستاندا قوهیه میندی.
- ۱۱ نوْوامبر - میصر و ایسرائیل آراسیندا صۆلح باغلانمیشدیر.


text:
تبیین کلیمەسینین، اینسانلارا نیسبت أدیلدیگیندە کیتابتا ایندیریلنلری اۇلدوغو گیبی اۇرتایا قۇیماق، گیزلەمەمک آنلامئنا گلدیگینە دائیر باقارا سورەسینین 159 وە 160-نجئ آیتلری چۇق دیققات چکیجیدیر:
إِنَّ الَّذِينَ يَكْتُمُونَ مَا أَنْزَلْنَا مِنَ الْبَيِّنَاتِ وَالْهُدَى مِنْ بَعْدِ مَا بَيَّنَّاهُ لِلنَّاسِ فِي الْكِتَابِ أُولَئِكَ يَلْعَنُهُمُ اللَّهُ وَيَلْعَنُهُمُ اللَّاعِنُونَ ﴿۱۵۹﴾ إِلَّا الَّذِينَ تَابُوا وَأَصْلَحُوا وَبَيَّنُوا فَأُولَئِكَ أَتُوبُ عَلَيْهِمْ وَأَنَا التَّوَّابُ الرَّحِيمُ ﴿۱۶۰﴾ (سورة بقرة)
ایندیردیگیمیز آچئقلایئجئ آیتلری وە آنا یۇلو بو کیتابتا اینسانلارا آچئقلادئغئمئز حالدە گیزلەینلر وار یا؛ ایشتە آللاە اۇنلارئ دئشلایاجاقتئر. دئشلایاجاق اۇلانلار دا دئشلایاجاقتئر. تەوبە أدیپ کندینی دۆزلتن وە اۇنلارئ آچئقلایانلار باشقا. اۇنلارئن تەوبەسینی قابول أدریم. بن هر تەوبەیی قابول أدریم، ایکرامئم بۇلدور. (باقارا سورەسی؛ 159-160)
159-نجو آیتتە، آللاهئن لاعنتینین، اینسانلارا آچئقلانمئش اۇلماسئنا راغمن کیتابتاکیلری گیزلەینلر اۆزرینە اۇلدوغو بیلدیریلدیکتن سۇنرا تەوبە أدیپکندینە چکیدۆزن ورن وە کیتابتا بولونانلارئ تبیین أدنلرین بوندان ایستیثنا أدیلمەسی، تبیین گؤرەوینین هرکسە وریلمیش بیر گؤرەو اۇلدوغونو گؤسترمکتەدیر. آیتتە گچن “اینسانلار” ایفادەسی ایلە قاصدەدیلن أهلی کیتاب، کیتاب ایلە قاصدەدیلن دە تەورات وە اینجیل اۇلمالئدئر. تەورات وە اینجیلدە اۇلانلارئن بیر قئسمئنئ أهلی کیتاب، اینسانلاردان گیزلەمیش اۇلمالئلار.
نیتەکیم آلی عیمران سورەسینین 187-نجی آیتیندە آللاهئن، أهلی کیتابتان، کیتابئ اینسانلارا تبیین أدەجکلری، گیزلەمەیەجکلری قۇنوسوندا سؤز آلدئغئندان باحثەدیلمکتەدیر:
وَإِذْ أَخَذَ اللَّهُ مِيثَاقَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ لَتُبَيِّنُنَّهُ لِلنَّاسِ وَلَا تَكْتُمُونَهُ فَنَبَذُوهُ وَرَاءَ ظُهُورِهِمْ وَاشْتَرَوْا بِهِ ثَمَنًا قَلِيلًا فَبِئْسَ مَا يَشْتَرُونَ ﴿۱۸۷﴾ (سورة آل عمران)
آللاە کندیلرینە کیتاب وریلنلردن کسین سؤز آلدئ؛ “اۇنو اینسانلارا کسینلیکلە آچئقلایاجاقسئنئز وە گیزلەمەیەجکسینیز،” دەدی. (آلی عیمران سورەسی؛ 187)
ناحل سورەسینین 44-نجۆ آیتیندە رسولوللاەتان یاپماسئ ایستنن تبیین ایلە یوقارئداکی آیتلردە اینسانلاردان ایستنن تبیینین عاینئ اۇلماسئ گرکیر. آیتلری آچئقلایانئن آللاە اۇلدوغو دۆشۆنۆلدۆگۆندە اینسانلارا نیسبت أدیلدیگیندە تبیین ایلە قاصدەدیلن، آللاهئن آچئقلادئقلارئنئ اینسانلارا دویورماق، اۇلانئ اۇلدوغو گیبی اۇرتایا قۇیماق آنلامئنا گلیر.
قورئاندا یۆجە آللاهئن تفککۆر أتسینلر دییە آیتلری اینسانلارا تبیین أتتیگینە دائیر آیتلر (کذلک یبین اللە لکم الآیات لعلکم تتفکرون) دیققاتە آلئندئغئندا، ناحل سورەسینین 44-نجۆ آیتیندە، عاینئ گرکچە ایلە یاعنی اینسانلارئن تفککۆر أتمەلری ایچین کندیلرینە ایندیریلنی رسولوللاهئن تبیین أتمەسی، آللاهئن آچئقلامالارئنئ اینسانلارا دویورماسئ یاعنی آللاهئن یاپمئش اۇلدوغو آچئقلامالارئ اینسانلارا تبلیغ أتمەسی آنلامئنا گلیر.
بو دوروما باعضئ فئقئە اوصولۆ عالیملری دە دیققات چکمکتەدیر. چشیتلی وسیلەلرلە ناحل سورەسینین 44-نجۆ آیتینی ألە آلدئغئ بؤلۆملردە جسساس (اؤلۆمۆ؛ 370/981) دا آیتتە گچن “لتبین للناس ما نزل إلیهم” ایفادەسینین تبلیغ، ائظهار وە گیزلەمەمە آنلامئنا گلمە ایحتیمالیندن باحثەدر. عامیدی (اؤلۆمۆ؛ 631/1233) وە شیرازی (اؤلۆمۆ؛ 476/1083) دە عاینئ ایحتیمالدن سؤز أدرلر. أبو یاعلا أل-فررا (اؤلۆمۆ؛ 458/1066)، “لتبین للناس ما أنزل إلیهم” ایفادەسیندەکی تبیینین تبلیغ آنلامئنا گلدیگینی سؤیلەر. آیتتە گچن ایفادە ایلە قاصدەدیلنین تبلیغ اۇلدوغونا عامیدی وە بوحاری (اؤلۆمۆ؛ 730/1330) دە دیققات چکرلر.
4- ناحل سورەسینین 44-نجۆ آیتی باغلامئندا تبیین قۇنوسو
… وَأَنْزَلْنَا إِلَيْكَ الذِّكْرَ لِتُبَيِّنَ لِلنَّاسِ مَا نُزِّلَ إِلَيْهِمْ وَلَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُونَ ﴿۴۴﴾ (سورة النحل)
… وە سانا دا بو ذیکری ایندیردیک کی کندیلرینە ایندیریلنین نە اۇلدوغونو اۇ اینسانلارا تبیین أدەسین، بلکی تفککۆر أدرلر. (ناحل سورەسی؛ 44)
گلەنکسل آنلایئشا گؤرە یوقارئداکی آیتتە قاصدەدیلن شودور: رسولوللاە قورئانئن آچئقلامایا موحتاج قۇنولارئنئ آچئقلایاجاق بؤیلەجە اینسانلار دا قورئانئ آنلایئپ اویغولایاجاقلاردئر.
بو آنلایئشا گؤرە آچئقلاناجاق اۇلان قورئان، آچئقلامایئ یاپاجاق اۇلان رسولوللاە، کندیلرینە آچئقلاما یاپئلاجاق اۇلانلار دا مۆسلۆمانلاردئر. آیتی اؤنجە گنل اۇلاراق قورئان بۆتۆنلۆگۆ آچئسئندان، آردئندان دا رسولوللاهئن تبیین گؤرەوی باغلامئندا ألە آلالئم:
آیتین قورئان بۆتۆنلۆگۆ آچئسئندان دگرلندیریلمەسی
بو باشلئق آلتئندا اؤنجە مککەلی مۆشریکلرین وە أهلی کیتابئن رسولوللاها یؤنلتتیکلری ایعتیراضلارا دگینەلیم، آردئنداندا آیتی، قورئان بۆتۆنلۆگۆ آچئسئندان دگرلندیرەلیم.
آ- مککەلی مۆشریکلرین رسولوللاها ایعتیراضئ
قورئاندا پک چۇق آیتیندە رسولوللاها مککەدە یؤنلتیلن چشیتلی ایعتیراضلاردان سؤز أدیلمکتەدیر. بو ایعتیراضلاردان بیری، دیگر رسوللرە دە یؤنلتیلن، آللاهئن رسول اۇلاراق ملک دگیل دە بیر اینسان گؤندرمەسینە دائیردیر.
مثەلا أنبیا سورەسینین 3-نجۆ آیتیندە، مککەلیلرین رسولوللاە ایچین شؤیلە دەدیکلری بیلدیریلیر:
… هَلْ هَذَا إِلَّا بَشَرٌ مِثْلُكُمْ … ﴿۳﴾ (سورة الأنبیاء)
… بو دا سیزین گیبی بیر بشر (اینسان) دگیل می؟.. (أنبیا سورەسی؛ 3)
7 وە 8-نجی آیتلردە دە بونون آللاهئن بیر قورالئ اۇلدوغو حاطئرلاتئلماقتادئر:
وَمَا أَرْسَلْنَا قَبْلَكَ إِلَّا رِجَالًا نُوحِي إِلَيْهِمْ فَاسْأَلُوا أَهْلَ الذِّكْرِ إِنْ كُنْتُمْ لَا تَعْلَمُونَ ﴿۷﴾ وَمَا جَعَلْنَاهُمْ جَسَدًا لَا يَأْكُلُونَ الطَّعَامَ وَمَا كَانُوا خَالِدِينَ ﴿۸﴾ (سورة الأنبیاء)
سندن اؤنجە گؤندردیگیمیز ألچیلر سادەجە واحیەتتیگیمیز أرککلردی. بیلمییۇرسانئز اۇ ذیکری بیلنلرە سۇرون. اۇنلارئ یەمک یەمەین بدنلر یاپمادئق؛ اؤلۆمسۆز دە دگیللردی. (أنبیا سورەسی؛ 7-8)
یینە یونوس سورەسینین 2-نجی آیتیندە، اینسانلارئن، ایچلریندن بیرینە واحیەدیلمەسینە شاشئردئقلارئ بیلدیریلیر:
أَكَانَ لِلنَّاسِ عَجَبًا أَنْ أَوْحَيْنَا إِلَى رَجُلٍ مِنْهُمْ … ﴿۲﴾ (سورة یونس)
ایچلریندن بیر کیشییە واحیەتمەمیز، اۇنلارا چۇق مو توحاف گلدی!.. (یونوس سورەسی؛ 2)
شو آیتتە دە اینسانلارا کندیلری گیبی ییەن، ایچن، چارشئدا دۇلاشان بیرینین رسول اۇلاراق گؤندریلمەسینین گنل بیر قورال اۇلدوغو بیلدیریلیر:
وَمَا أَرْسَلْنَا قَبْلَكَ مِنَ الْمُرْسَلِينَ إِلَّا إِنَّهُمْ لَيَأْكُلُونَ الطَّعَامَ وَيَمْشُونَ فِي الْأَسْوَاقِ … ﴿۲۰﴾ (سورة الفرقان)
سندن اؤنجە گؤندردیگیمیز ألچیلرین حپسی دە یەر ایچر؛ چارشئ پازاردا دۇلاشئردئ … (فورقان سورەسی؛ 20)
شو آیتتە، اینسانلارا بیر رسول گؤندریلەجکسە بونون گؤکتن دگیل یردن یاعنی ملک دگیل اینسان اۇلاجاغئ حابر وریلمکتەدیر:
وَمَا أَرْسَلْنَا مِنْ قَبْلِكَ إِلَّا رِجَالًا نُوحِي إِلَيْهِمْ مِنْ أَهْلِ الْقُرَى … ﴿۱۰۹﴾ (سورة یوسف)
سندن اؤنجە گؤندردیگیمیز ألچیلر، اۇ یرلرین حالقئندان واحیەتتیگیمیز أرککلردی … (یوسوف سورەسی؛ 109)
رسوللر اینسانلارا سۇروملولوق یۆکلەییپ اؤرنک اۇلدوقلارئ ایچین اینسانلار آراسئندان سچیلیرلر. شو آیتتە، یریۆزۆندە یۆکۆملۆ وارلئقلار اۇلاراق ملکلر یاشاسایدئ، اۇنلارا ألچی اۇلاراق ملک گؤندریلەجگی بیلدیریلیر:
قُلْ لَوْ كَانَ فِي الْأَرْضِ مَلَائِكَةٌ يَمْشُونَ مُطْمَئِنِّينَ لَنَزَّلْنَا عَلَيْهِمْ مِنَ السَّمَاءِ مَلَكًا رَسُولًا ﴿۹۵﴾ (سورة الإسراء)
دە کی: “یریۆزۆنە یرلشیپ دۇلاشانلار ملکلر اۇلسایدئ، اۇنلارا ألچی اۇلاراق ألبتتە گؤکتن بیر ملک گؤندریردیک. (ایسرا سورەسی؛ 95)
ب- أهلی کیتابئن رسولوللاها ایعتیراضئ
مککی باعضئ آیتلردە گچن “بنی إسرائیل = ایسرائیل اۇغوللارئ”، “الذین اوتوا العلم = کندیلرینە عیلیم وریلنلر”، “أهل الذکر = ذیکیر أهلی”، “الذین یقرؤون الکتاب = کیتاب اۇقویانلار” گیبی حیطابلار؛ مککەدە أهلی کیتابئن وارلئغئنئ گؤستریر.
شو آیت، رسولوللاهئن أهلی کیتابتان بیرییلە ایرتیباط حالیندە اۇلدوغونو گؤستریر:
وَلَقَدْ نَعْلَمُ أَنَّهُمْ يَقُولُونَ إِنَّمَا يُعَلِّمُهُ بَشَرٌ لِسَانُ الَّذِي يُلْحِدُونَ إِلَيْهِ أَعْجَمِيٌّ وَهَذَا لِسَانٌ عَرَبِيٌّ مُبِينٌ ﴿۱۰۳﴾ (سورة النحل)
“بونو اۇنا بیر کیشی اؤگرتییۇر” دەدیکلرینی ألبتتە بیلییۇروز. دیللرینە دۇلادئقلارئ کیشی عارابچا بیلمز آما قورئانئن دیلی آپآچئق عارابچادئر. (ناحل سورەسی؛ 103)
باعضئ آیتلردە دە رسولوللاهئن أهلی کیتابا باشوورماسئ تاوصیەسی أدیلمکتەدیر. قورئان أهلی کیتابئن، بیر نبی بکلنتیسی ایچریسیندە اۇلدوقلارئنئ، موحاممدین (ع) آللاهئن رسولۆ، کندیسینە ایندیریلن قورئانئن دا آللاهئن کیتابئ اۇلدوغونو کسین بیر شکیلدە بیلدیکلرینی بیلدیریر. یینە قورئانا گؤرە أهلی کیتابتان باعضئلارئ، رسولوللاها ایمان أتمیشتیر. قورئاندا، أهلی کیتابئن رسولوللاەتان کندیلرینە موعجیزە گؤسترمەسینی ایستەدیگی حابر وریلیر.
یۆجە آللاە، طاها سورەسینین 133-نجۆ آیتیندە رسولوللاەتان موعجیزە ایستەینلرە، موعجیزە اۇلاراق اؤنجەکی کیتابلاردا یازئلئ اۇلانلارئن اۇنلار ایچین یتر دلیل اۇلدوغونو حاطئرلاتئر:
وَقَالُوا لَوْلَا يَأْتِينَا بِآيَةٍ مِنْ رَبِّهِ أَوَلَمْ تَأْتِهِمْ بَيِّنَةُ مَا فِي الصُّحُفِ الْأُولَى ﴿۱۳۳﴾ (سورة طە)
دەدیلر کی: “بیزە راببیندن بیر بلگە گتیرسەیدین یا؟” اۇ کیتابلاردا اۇندان باحثەدیلمەسی یتمز می؟ (طاها سورەسی؛ 133)


text:
یاییلان خبرلر اساسیندا، تاسفله کرج شهرینده یاشایان آذربایجانلی شاعر محمدرضا ملکپور(ناظر شرفخانهای) خرچنگ خستهلیگی سببیندن شهریور آیینین ۱۶نجی گونو حیاتلا وداعلاشمیش و ۸۳ یاشیندا وفات ائتمیشدیر.
ناظر شرفخانهای کرج شهرینده یاشادیقدا آلتمیش و یئتمیشینجی ایللر تورک و فارس دیللرینده فعالیت ائدهن «فرخی یزدی» آدینا ادبی انجومنین اشتراکچیلاریندان اولموش، سونراکی ایللر «گونئی مدنیت اوجاغی» درنهیینده فعالجاسینا اشتراک ائتمیشدیر.
ناظر شرفخانهای آذربایجان تورکجهسی و فارس دیللرینده اثرلرینی یاراتمیش، هجا و کلاسیک عروض وزنینده وطنپرورلیک، انسانسئورلیک و فلسفی موضوعلاردا بیر چوخ شعرلرین موللیفیدیر. حوزهوی و آکادمیک تحصیلی اولدوغو اوچون فارس و آذربایجان تورکجهسیندن علاوه عربجه ده یازیلاری و شعرلری اولوبدور. ایلک شعر مجموعهسی «اولدوزلو دنیز» باشلیغی آلتیندا ۱۳۷۲نجی ایل نشر ائدیلمیش، سونراکی ایللرده «شئهلی سحر»(۱۳۷۷)، «ماهنیلی چای»(۱۳۸۰)، «دیوان ترکی»(۱۳۸۳)، اورهک چیرپینتیسی»(۱۳۸۸)، «سون ایستکلر»(۱۳۸۹)، «حیکایهلر، طنزلر و یئنی غزللر»(۱۳۸۹)، «کلیات دیوان ترکی»(۱۳۹۳) و «ایپک چیچکلر»(۱۳۹۴) عنوانلاریندا شعر مجموعهلری ده یاییلمیشدیر. بو کیتابلاردان علاوه، فارسجا شعرلرینی احتوا ائدهن یئددی شعر مجموعهسی ده نشر ائدیلیبدیر.
ایشیق – آذربایجان ادبیات و اینجه صنعت سایتی امکداشلاری آدیندان تانینمیش آذربایجانلی شاعر محمدرضا ملکپور(ناظر شرفخانهای)نین ایتگیسینی ادبی جمعیتیمیزه، حؤرمتلی عائله و دوست تانیشلارینا، ائلهجهده «گونئی مدنیت اوجاغی»نین اداره هیاتی و عضولرینه تسلیت دئییر و خاطیرهسینی عزیزلهییریک.
ایشیق – آذربایجان ادبیات و اینجه صنعت سایتی
۱۶/۰۶/۱۴۰۰


text:
یوز ایل ساواشی
یوز ایل ساواش (۱۳۳۷ – ۱۴۵۳) — اینگیلیس و فرانسه آراسیندا یوز ایلدن آرتیق (فاصیلهلرله) داوام ائتمیش ساواش.
ساواشین سببلری[دَییشدیر]
یوز ایل ساواشنین باشلانماسینا اساس سبب اینگیلیسنین اله کچیردیی اراضیلر (۱۲ عصرین اوْرتالاریندان) و زنگین فلاندرییا اۇغروندا موباریزه ایدی. اینگیلیس کراللاری اؤزلرینین فرانسه دا ایتیردیکلری تورپاق مولکلرینی گئری قایتارماق ایستییردیلر. اینگیلیس و فرانسه آراسیندا چوْخدان بری داوام ادن بۇ دۆشمنچیلییه فلاندرییا و اوْنون زنگین شهرلرینی اله کئچیرمک اۇغروندا باشلایان رقابت ده علاوه اوْلوندو. فرانسه کراللاری دفعهلرله فلاندریانی اؤز تورپاقلارینا قاتماغا جهد گؤسترمیشدیلر. لاکین هر دفعه مغلوب اوْلوردولار. فلاندریانین شهرلرینی اینگیلیس مۆدافیه ادیردی. چونکی اینگیلیس ایله فلاندرییا آراسیندا قدیمدن بری سیخ تیجارت علاقهلری واردی. بۇندان باشقا هم ده، اینگیلیس کرالی فرانسه کرالینین قوهومو ایدی. فرانسه کرالی IV فیلیپین اوْغوللارینین اؤلوموندن سوْنرا اوْنون کیشی نسلی کسیلدی. بونو گؤره اینگیلیس کرالی اؤزونون فرانسه کرالی تاختینی اله کئچیرمک حۆقوقونا مالیک اوْلدوغونو بیلدیردی.
طرفلرین حاضیرلیغی[دَییشدیر]
فرانسه قوشونلارین آتلی جنگاور دستهلری اۆستون ایدی. لاکین جنگاورلر اینتیزامین نه اوْلدوغونو بیلمیردیلر. اوْنلارین هر بیری دؤیوش زامانی آیریجا ووروشور و شخصی هونر گؤستریب باشقالاریندان فرقلنمهیه چالیشیردیلار. پیادا قوشونلار موزدلا توتولموش اجنبی عسگرلردن عبارت ایدی. جنگاورلر پیادا دؤیوشچولره خور باخیردیلار.اینگیلیس قوشونلاری فرانسهلارا نیسبتاً داها یاخشی تشکیل اوْلونموشدولار. اینگیلیس لرین آتلی جنگاورلردن باشقا چوْخلو، هم ده دؤیوش اینتیزامینا مالیک اوْلان پیادا قوشونلاری واردی. اینگیلیس پیادا قوشونلاری تهکیملی اوْلمایان کندلیلردن عبارت ایدی. اوْ زامان اینگیلیسترهده تهکیم اوْلونمایان کندلیلر هله چوْخ ایدی. اینگیلیس پیادالاری اۇزون اوْخلارلا سیلاهلانمیشدیلار. اوْنلار ۶۰۰ آددیما قدر اۇزاغا اوْخ آتا بیلیردیلر. اینگیلیس اوْخچولارینین آتدیغی اوْخ ۲۰۰ آددیملیقدا فرانسه جنگاورلرینین زیرهلی گییمینی دشیب کئچیردی.
ساواشنین باشلانماسی[دَییشدیر]
اینگیلیس اوْردوسونون یاخشی دونانماسی واردی. اوْنلار بۇ دونانمانین کمکی ایله لامانش بوغازینی کچیب فرانسه اراضیسینده ساواش عملیّاتلارا باشلادیلار. ساواشنین اوّلینده فرانسهلار مغلوب اوْلماغا باشلادیلار. اینگیلیس لر نورماندینی توتدولار. اوْنلار ۱۳۴۶-جی ایلده کرسی دؤیوشونده فرانسه قوشونلارینی مغلوب ائتدیلر. کرسی ووروشماسیندان سوْنرا اینگیلیس لر آکویتانییا طرفدن هۆجوما کئچدیلر ۱۳۵۶-جی ایلده لاورا چاییندان جنوبدا یئرلَشن پواتیه شهری یاخینلیغیندا دؤیوش باش وردی. فرانسه لیلر سایجا چوْخ ایدیلر. لاکین اوْنلار داغینیق حرکت ادیردیلر. اؤن دستهدهکی فرانسه جنگاورلری اساس قوهلرین گلیب چیخماسینی گؤزلمهدن اینگیلیس لره هۆجوما کئچدیلر. ووروشا-ووروشا ایرلی چیخان فرانسه جنگاورلری دؤیوش جرگهلرینی پوزور، ووروشما زامانی بیر-بیرینه مانع اوْلوردولار. اینگیلیس اوْخچولارینین یاغیش کیمی یاغدیردیغی اوْخ ضربهلری آلتیندا فرانسه آتلی قوشونلارینین دؤیوش جرگهلرینه قاریشیقلیق دۆشدو. فرانسه اوْردوسونون دؤیوش یئرینه یتیشن اساس قوهلری ده دارماداغین ائدیلدی. فرانسه کرالی باشدا اوْلماقلا ان تانینمیش فرانسه فوداللاری اینگیلیس لره اسیر دۆشدولر. پواتیه دؤیوشوندن سوْنرا فرانسهنین جنوب و شیمال حیصّه لری اینگیلیس لرین الینه کئچدی.
فرانسه دا ژاکلار عۆصیانی[دَییشدیر]
شهرلرین آرتماسی و تیجارتین گنیشلنمهسی نتیجهسینده هله ساواشدن اوّل فرانسه کندلیلرینین ایستیسماری گوجلنمیشدی. بۇ ایسه صینفی موباریزهنین گوجلنمهسینه گتیریب چیخاریردی. ساواش ایسه سیراوی وطنداشلارا ینی فلاکتلر گتیردی. وئرگیلر آرامسیز اوْلاراق آرتیردی. هم فرانسه قوشونلاری، هم ده اینگیلیس ساواش قوهلری تئز-تئز کندلره هملهلر ادیب کندلیلری تالاییردیلار. پواتیه دؤیوشوندهکی مغلوبیتدن سوْنرا موزدلو عسگرلر فرانسهنین هر یئرینه سپلنمیشدیلر. اوْنلار مۆدافیهسیز کیندلره باسقینلار ادیر، کندلیلره ایشگنجه وئریر، اوْنلاری چاپیب-تالاییر و اولرینی یاندیراراق چخب گدیردیلر. خالقا رغبت بسلین سالنامهچی چیفتلیک (مزرعه)ین داغیلماسینی بئله تصویر ادیردی. خالق ایسه باشینا گلن بۆتون موسیبتلره گؤره، حاقلی اوْلاراق، فوداللاری باعیث حساب ادیردی. کندلیلرین دیلنچی کؤکونه دوشمهسینه باخمایاراق فوداللار اوْنلاردان ینی وئرگیلر طلب ادیردیلر. بۇ زامان اسیرلیکده اوْلان کرالی و فودال ایانلارینی اؤدنج وئریب خلاص اتمکدن اؤترو ینی وئرگی ییغیلماسینا باشلاندی. فودال آغالار بئله دییردیلر. سادلؤوه ژاکین انلی کوریی وار، نه یوکلسن گؤتورر. زادگانلار ساده خالق آراسیندا گئنیش یاییلمیش ژاک آدینی کندلیلر اۆچون حقارتلی بیر لقب کیمی ایشلدیردیلر.
۱۳۵۸-جی ایلین مئی آییندا فرانسهنین شیمال-شرقینده کندلی عۆصیانی باشلاندی. بۇ عۆصیان تاریخده ژاکلار عۆصیانی کیمی تانینمیشدیر. ژاکلار عۆصیانی کورتبیی عۆصیان ایدی. چونکی بۇ عۆصیان هئچ بیر حاضیرلیق گؤرولمهدن، بللی حرکت پلانی اوْلمادان باشلانمیشدی. عۆصیاندا ۱۰۰ مینه یاخین کندلی ایشتیراک ادیردی. کندلیلر اوْنلارین موسیبتلریندن کرالین خبری اوْلمادیغینا و کرالین اوْنلارا رغبت بسلدیینه اینانیردیلار. کندلیلر فوداللاری اؤز دۆشمنلری اعلان ائتمیش دیلر. زولمکارلارا نیفرت اوْ قدر گۆجلو ایدی کی، عۆصیانچیلار بۆتون زدگانلاری آخیرینجی نفرینه کیمی قیرماقلا هدلییردیلر. اللرینه نه کوچدی اوْنونلا سیلاهلانان ژاکلار فوداللاری اؤلدورور، اوْنلارین قسرلرینی داغیدیردیلار. ان بؤیوک عۆصیانچی دستهلریندن بیرینه کندلی گیلیوم کال باشچیلیق ادیردی. اوْ دؤورون سالنامهچیسی اوْنو دونیا گؤرموش، یاخشی دانیشیق باجاریغی اوْلان، بوی-بوخونلو و گؤزل سیفتلی بیر آدام کیمی تصویر ادیردی. کال ژاکلاری بیرلشدیرمهیه و کندلی قوشونوندا اینتیزام یاراتماغا چالیشیردی. لاکین داغینیق ایجمالار حالیندا یاشایان کندلیلر باشقا کندلردن اوْلان عۆصیانچیلارلا بیرلشمهیه هوس گؤسترمیردیلر. اوْنلار اۇزون مدت اۆچون اؤز چیفتلیک (مزرعه)لارینی بوراخیب گتمک ایستمیر و چوْخ واخت آنجاق آغالارینا قارشی موباریزه آپارماقلا کیفایتلنیردیلر. عۆصیان اوْنلارلا شهری اوْلان بؤیوک بیر ویلایتی ایحاطه ادیردی. بعضی شهرلرین یوخسول اهالیسی عۆصیانچیلارلا همریلیک نۆماییش اتدیرهرک شهر قاپیلارینی عۆصیانچیلارین اۆزونه آچدیلارسا، قالان شهرلرین وارلیلاری بۇنا ایمکان ورمهدیلر. فوداللار کندلیلرین عۆصیانا قالخدیغی یئرلردن قاچیب گدیردیلر. لاکین اوْنلار چوْخ کئچمهدن اؤزلرینی اله آلدیلار و بؤیوک قوشون توْپلادیلار. هللدیجی دؤیوش ارفهسینده گیلیوم کال اؤز دستهلرینی بیر تپهنین اۆستونده یرلشدیریب، دوشرگهنی آرابالارلا دؤورهیه آلدی. کندلیلرین مقاومت گؤسترمهیه هازیرلاشدیغینی گؤرن زدگانلار اوْنلاری آلداتماق قرارینا گلدیلر. اوْنلار عۆصیانچیلارلا باریشیق باغلاییب اوْنلارین باشچیسینی دانیشیغا دعوت ائتدیلر. بۇنا اینانان کال زدگانلارین دوشرگهسینه گتدی. زدگانلارین ایسه اوْنو توتوب قانداللادیلار. جنگاورلر عۆصیانچیلارین دوشرگهسینه شدتلی هۆجوملار ادیردیلر. باشچیسیز قالمیش و ساواش ایشی بیلمین ژاکلارین سیراسینا پوزغونلوق دۆشدو و اوْنلار دارماداغین اوْلدولار.
فوداللار اوْنلاری قورخویا سالمیش کندلیلردن آمانسیز قیساس آلدیلار. زدگانلار کالی اعدام اتمزدن اوّل اوْنون باشینا کؤزردیلمیش دمیر چنبر کچیردیلر. اوْنلار کالی لاغا قویوب بئله دییردیلر. "ژاکلار کرالینین باشینا بیز، باخ بئله تاج قویوروق." جنگاورلر کندلری و تاخیل زمیلرینی یاندیریر، کندلیلری آغاجدان، اؤز کومالارینین قاپیلاریندان آسیب گدیردیلر. عۆصیان سوْنراسی باش ورن قیرغینلاردا فوداللار ۲۰.۰۰۰ کندلینی اؤلدوردولر. ژاکلار عۆصیانی میغلوب اوْلسا دا، نتیجهسیز قالمادی. کندلی عۆصیانینین واهیمهسیندن قورخویا دوشن فوداللار موکللفیتلری آرتیرماغا جورت ائتمهدیلر و کندلیلرین شخصی وابستهلیقدان آزاد اوْلماسینی سورتلندیریردیلر. بۇنا گؤره آرتیق ۱۵-جی عصرده فرانسه دا چوْخ آز وابسته کندلی قالمیشدی.
ساواشنین داوامی[دَییشدیر]
۱۳۴۸-۴۹-جو ایللرده باش وئرمیش طاعون اپیدمیاسیندا فرانسه اهالیسینین تقریباً ۱/۳ حیصّه سینین هلاک اوْلماسی اؤلکهنی خۆصوصیله چتین وضعیته سالدی. فرانسه قوشونلارینین مغلوبیتی، ایقتیصادی وضعیتین آغیرلاشماسی، وئرگیلرین آغیرلیغی، خالقین نارازیلیغینین آرتماسینا سبب اوْلدو، پاریس عۆصیانی (۱۳۵۷-۵۸) و ژاکلار عۆصیانی (۱۳۵۸) ایله نتیجه لندی. فرانسه حکومتی آغیر شرطلی مۆقاویله باغلاماغا (۱۳۶۰) مجبور اوْلدو. ۶-جی کارل دؤورونده (۱۳۸۰-۱۴۲۲) فودال چکیشمهلری فرانسهنی زیفلتدی. بۇندان ایستیفاده ادن اینگیلیس لر ۱۴۱۵-جی ایلده یئنیدن ساواشیه باشلادیلار و آزنکور یاخینلیغیندا فرانسه اوْردوسونو مغلوبیته اۇغراتدیلار. فرانسه اراضیسینین چوْخ حیصّه سی اینگیلیس لر و بورقوندلار آراسیندا بؤلوشدورولدو، لوارادان چاییداکی اراضی VII کارلین حاکمیّتی آلتیندا قالدی. جنوبا دوغرو ایرلیلمهیه جهد ادن اینگیلیس لر و بورقوندلار اوْرلانی محاصرهیه آلدیقدا (۱۴۲۸) بۆتون فرانسه خالقی ژاننا د'آرکین باشچیلیغی آلتیندا ایشغالچیلارا قارشی موباریزهیه قالخدی. اوْرلانین آزاد اوْلونماسی ایله (۱۴۲۹) یوز ایل ساواشده دؤنوش باش وردی. فرانسه اوْردوسو بیر سیرا غلبهلر قازاندی. ۱۴۳۵-جی ایلده آرراسدا، بورقوندییا هرسوقو ایله ۷-جی کارل آراسیندا صۆلح باغلاندی. ۱۴۳۶ ایلده اینگیلیس لر پاریسدن قووولدولار، سوْنرا بیر سیرا ویلایتلر آزاد ائدیلدی. یوز ایل ساواش اینگیلیس لرین بوردودا تسلیم اوْلماسی ایله (۱۴۵۳، ۱۹ اۇکتوبر ) قورتاردی. فرانسه اراضیسیندن یالنیز کاله (۱۵۵۸-جی ایلدک) اینگیلیسنین الینده قالدی. ساواش فرانسه ایقتصادیاتینا بؤیوک زیان ووردو، اؤلکهنین مرکزلشدیرمهسی پروسسینی قیسمن لانگیتدی، اینگیلیسده ایسه فودال آریستوکراتییاسینین سیاسی نفوذونو موقتی یوکسلتدی.
قایناق[دَییشدیر]
بیرده باخ[دَییشدیر]
گؤرونتولر[دَییشدیر]
- 0
- 0
- 0
- 0
- 0


text:
أردۇغان بوغدای فیلمی نینگ گؤرکِزیلیش داباراسینا قاتناشدی
بوغدای فیلمی تانیمال تۆرک رژیسیور سمیح قاپلان اۇغلی تاراپیندان طایارلاندی
تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی رجب طیب أردۇغان، جمهورباشلیقلیق کؤشگۆنده سمیح قاپلان اۇغلونینگ فیلمی بوغدای یینگ گؤرکِزیلیش داباراسینا قاتناشدی.
أردۇغان برن بیاناتیندا، تۆرکیأنینگ بویسانجی دییپ آیدانی سناریو یازیجیسی و رژیسیور قاپلان اۇغلونی تأزه فیلمی سبأپلی قوتلادی.
أردۇغان،
"بوغدای فیلمی نینگ حۇرماتلی قاپلان اۇغلونینگ بال فیلمینده بۇلشی یالی یورت ایچرسینده و داشاری یورتلاردا حاق ادیشی یالی قیزیقلانماغا لاییق بۇلجاقدیغینا اینانیارین" دیدی.
أردۇغان، فیلمینگ تکنولوژی و بیلیم و طبیغات بیلن قوران آراقاتناشیق تایدان حالقا اولی درجه ده سۇراغ سۇرادیاندیغینی آیتدی.
طبیغاتا ضلل برن هر تکنولوژی هر حیلی یاشاییشی آنگساتلاتسا دا آدامزادی هدپ آلان بیر یاراغ بۇلاندیغینی آیدان تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی،
"ایچرسینده بۇلانیمیز اکوسیستمی یۇق ادن هر آدامینگ سۇنگقی اربتدیر" دیدی.
دِگیشلی حابارلار
یوفا- میللتلر لیگی: تۆرکیه 3- لوکزامبورگ 3
تۆرکیه C گروهیندا 13 بال بیلن بیرینجی اوُرنا ایه بوُلماغا دوُوام ادیأر


text:
خالق شاعری “واقف صمداوغلو” وفات ائتدی
آذربایجان یازیچیلار بیرلیگینین یایدیغی خبر اساسیندا، آذربایجانین خالق شاعری، دراماتورق و اجتماعی شخصیت “واقف صمداوغلو” اوزون سورن خستهلیکدن سونرا بو گون یانوارین ۲۸ینده وفات ائتمیشدیر.
واقف صمد اوغلو ۱۹۳۹ینجی ایل باکی شهرینده مشهور آذربایجان شاعری صمد وورغونون عائیلهسینده آنادان اولموش، بیر چوخ فلسفی، لیریک و پسیکولوژیک شعرلرین موللیفی کیمی مشهوردور. بوندان علاوه معاصر حیاتین بیر چوخ پرابلئملرینه حصر اولونموش درام اثرلری واردیر و بیر نئچه کینو سئناریاسینین موللیفیدیر.
“ایشیق”- آذربایجان ادبیات و اینجه سایتی امکداشلاری آدیندان خالق شاعری واقف صمد اوغلونون ایتگیسینی آذربایجان خالقینا باش ساغلیغی وئریر و شاعرین عزیز خاطیرهسینه عشق اولسون دئییریک.