text:
علاقه (فانتاستیک پووئست) 6
علاقه (فانتاستیک پووئست) 6
تاختالارلا چالین-چارپاز میخلانمیش قاپی. نه اولسون؟ بونون قورخونج هاراسیدیر. نیی واهیمهلیدیر؟ بوشلا گؤرک، سن جانین... آمان الله، بو نهدیر بئله؟
اوتاغین رنگی دَییشیردی. اؤیرنجی باشینی قالدیریب تاوانداکی یالین لامپوچکایا(لامپ) باخدی. لامپوچکا یاواش-یاواش عادی رنگینی دَییشیر، گؤیریردی، موعالیجه واسطهسی کیمی ایستیفاده اولونان «گؤی ایشیغین» رنگینی آلیردی. اؤیرنجی قورویوب قالمیش، حرکتسیز دایانمیشدی. لامپوچکانین رنگی تامام توندلشدی و اوتاقدا ایچینه چوخلو مارقانس ذرّجیگی آتیلمیش بیر ایستکان سو کیمی گئت-گئده قاتی بنؤوشیی رنگه قرق اولدو. نه قدر واخت کئچدی؟ اؤیرنجی هئچ بیر شئی حاقّیندا دوشونه بیلمیردی. واهیمه بئینینی چولغامیش، شعورونو دومانلاندیرمیشدی. فیکرینی بوسبوتون اریتمیشدی سانکی...
سونرا لامپانین رنگی یئنیدن دَییشمهیه، آچیلماغا، دورولماغا باشلادی و بیر آزدان اوّلکی کیمی اولدو.
اؤیرنجی اؤز-اؤزونه:
—چوخ گؤزل، چوخدا پاکیزه، — دئدی. — اگر ایرادهمی، متانتیمی سیناییرلارسا، من بو سیناقدان کیشی کیمی چیخمالییام. ایندی بوتون هوققالارینا محل قویمادان ساکیتجه ییخیلیب یاتاجام.
او، مؤحکم آددیملارلا مطبخه کئچدی، ایشیغی سؤندوردو، حامامدا ایشیغی یانار قویدو، اوزونو یودو، دیشلرینی تمیزلهدی، اوتاغا قاییتدی، فوتولارا هئچ گؤز اوجو دا باخمادی، یورغان-دؤشگینی سالدی، ایشیغی سؤندوردو و یاتاغا گیردی. گؤزلرینی یومدو، آما اوزون مودّت یوخولایا بیلمهدی. قارانلیغین اؤزو اونو قورخوتموردو، او بعضی آداملار کیمی، هئچده ظولمتدن ائیمنمیردی. بوتون بوگونکو تلهلر، هوققالار حاقّیندا دا دوشونموردو. بیرجه اونو دوشونوردو کی، دونیادا منطیقی ایضاحی اولمایان هئچ بیر شئی یوخدور. بو فیکیردن کوسمیک(فضایی) سیرلر حاقّیندا دوشونجهلره کئچدی. کوسموسون آچیلمامیش سیرلری همیشه اونو وجده گتیریردی. سونرا اؤیرنجی گلهجک اینستیتوت حیاتی حاقیندا خیاللارا دالدی، یاواش-یاواش خومارلاندی و بیر آزدان سونرا درین یوخویا گئتدی.
***
بنؤوشهیییه چالان آیین آلدادیجی ضیاسی آلتیندا بیر آدام چؤل-بیابانلا آددیملاییردی. بوتون اوزو ساریقلی ایدی، یالنیز ایکی گؤزو اوچون دار بیر زولاق آچیق قالمیشدی. هر ایکی قولوندا ساعت واردی. او، قارا پالتاردا ایدی، آیاقلاریندا دا یومشاق قارا شاپشاپلار(دمپایا) وار ایدی. پالتارینین موختلیف یئرلری قارا مئشین توققالارلا کمرلنمیشدی. آددیملاری سسسیز ایدی، یومشاق ایدی، پیشیک یئریشی یئریییردی. آدام بؤیوک یانمیش ائوین خارابالیقلارینا دوغرو گئدیردی. آی ایشیغیندا خارابا ائوین دیوارلاری اوزون عجاییب کؤلگهلر سالیردی. سوتونلاریندا کؤلگهسی دوشوردو. سوتونلارین تاغی اوچموشدو، بو سوتونلار ایندی یالنیز بوشلوغا دایاق ایدیلر؛ بیر نئچه ایل قاباق دهشتلی یانغین زامانی بو ائوین، دئمک اولار کی، بوتون ساکینلری تلف اولموشدو. بعضیلری دیری-دیری منزیللرینده یانمیش، بعضیلری توستودن بوغولموش، بعضیلری اوچوب داغیلان دیوارلارین آراسینا پرچیم اولوب قالمیشدی. اونلارین یالنیز بو دیوارلارا یازیلمیش سسلری دوروردو و آیدینلیق گئجهلرده بو هیچقیریقلار، اینیلتیلر برکدن سسلنمهیه باشلاییردی. یانمیش ائوین دیری قالمیش ساکینی — اوزو ساریقلی آدام ایندی اؤز سابیق منزیلینه دوغرو گئدیردی — همین منزیلده اونون بوتون عاییلهسی محو اولموشدو. او، ائوه چاتدی، سوراهیسیز(نردهسیز) پیلّهکنله ایکینجی مرتبهیه قالخدی، اوچوق پنجره محجّرینه(نردهسینه) قویولموش قیریق مفتیللی تیلیفونا یاناشدی، دستهیی قالدیردی، نؤمرهنی چکدی.
زنگ اوتاقدا چالیندی. اؤیرنجی تیلیفون زنگینی ائشیتدی، آییلماغا چالیشدی. قارانلیق یوخونون زهمی(وحشتی) اونو باسمیشدی، بو قاتی، قالین، قارا و آغیر یوخو پردهسینی اوستوندن آتیب دورماق، اَلینی اوزادیب ایشیغی یاندیرماق ایستهییردی، آما بوتون دویمهلر بوش ایدی، ایشیق یانمیردی کی، یانمیردی. اؤیرنجی نهیینسه، آنلاشیلماز و مودهیش بیر شئیین یاخینلاشدیغینی دویور، اوتاغین ظولمتینده کیمینسه یا نهیینسه اولدوغونو حیسّ ائدیردی. بو کیمسه یا نهسه اونون باشینین اوستونده دایانیب دقیق بیر آردیجیللیقلا ساییردی: بیر، ایکی، اوچ، دؤرد، بئش، آلتی، یئددی...
او قیشقیریب اویاندی، سیلکینیب واهیمهلی یوخودان چیخدی، آما قورخوسو دفع اولونمامیشدی، عکسینه داها دا آرتمیشدی، چونکی حقیقتدهده قارانلیق اوتاغیندا تیلیفون زنگینی ائشیدیردی، حرکتلرینی عمللی-باشلی درک ائلهمهدن الینی اوزاتدی، قارانلیقدا تیلیفونو تاپدی، دستهیی قالدیردی. زنگ سسلری درحال کسیلدی. تیلیفون دستهییده سوسموشدو، هم ده بو ایشلهین تیلیفونون جانلی سوکوتو یوخ، خطسیز، رابطهسیز تیلیفونون حیات علامتی اولمایان لاللیغی ایدی. اؤیرنجی دستهیی یئرینه قویدو، دوروب ایشیغی یاندیردی، گئییندی. ایندیجه اونو قارا باسمیشدی و یوخودا گؤردویو واهیمهلردن یاواش-یاواش اؤزونه گلیردی.
البته، تیلیفون زنگینی او یوخودا گؤرموشدو، آما اویاناندان سونرا دا بیر نئچه آن بو سسلری ائشیتدی. یوخ، البته، اونا ائله گلیب. نئجه دئیرلر، شعور عطالتی — یوخوداکی تأثّوراتین آییقلیقداکی داوامی. آخی خطّی قیریق تیلیفون هئچ چور زنگ چالا بیلمزدی. هامیسی یورغونلوغون، عصب گرگینلیگینین، سون آیین هیجانلارینین نتیجهسیدیر. او، عغیللی-باشلی دینجلمهلی، اؤزونه گلمهلیدیر. ایندیده یاتماق، یاتماق، یاتماق. ائله بیل کیمسه اونا دئدی کی، چؤن بیر فوتولارا باخ. اؤیرنجی چئوریلیب فوتولارا باخدی: هئچ بیر شوبهه اولا بیلمزدی — ایندی بو فوتولاردا تامامیله باشقا آداملار ایدی. و... او... همین اوغلان... داها دوغروسو... بو... همین اوغلان دئییلدی... باشقاسی ایدی... همین او قارینین ائویندهکی آدام ایدی... قالستوکو، بیغلاری، پئنجگی گئن یاخالیقلی.... دهشتدن تامامیله شعورو دومانلانان اؤیرنجی فوتویا لاپ یاناشدی و گؤزلرینی زیللهدی: «نئجه اولا بیلر؟ گؤر من نه برک یاتمیشام کی، قارینین گلیب شکلی دَییشدیرمهسینی دویمامیشام. یا بئله دئییلسه، اوندا دئمهلی منیم آغلیم چاشیر، باشیم خاراب اولور، اوندا دئمهلی، اونلار مقصدلرینه چاتیبلار، من دلی اولورام. آما مگر آدام اؤز دلی اولماغینی بئله آیدین و دقیق درک ائده بیلرمی؟!»
آلتینجی بؤلومون سونو


c: text/html

text:
زنگان آشیقلاریندان سؤز آچاندا بوگون دده آشیق ساییلان گلابعلی داوودی آدی ایلک دفعه نظره گلیر. آشیق گلابعلی ۱۳۱۹جو ایلده خرمدرهنین ارهان کندینده آنادان اولور. اونون آتاسی، حتا آناسی دا ساز و سؤز ایله غریبه اولمامیشلار. آتاسی و باباسی دا آشیقلیق صنعتینه وارد اولان اولموشلار. او آناسینین لای لالاریلا موسیقی و آنادیلینین گؤزهللیگینی دویموشدور. یئنی یئتمه چاغلاریندا سسی نین گؤزهللیگینه خاطیر، ائل – اوبا طرفیندن اوخوماغا تشویق اولوردو. اوشاقلیقدان درین استعدادینا گؤره یئرلی ماهنیلاری اؤیره نمیش و اوخویارمیش. ۱۷ یاشینا چاتارکن اوستاد آشیقلارین یانیندا: سلطانعلی میر وئردی نژاد (نوروزی)، اوستاد میرزا علی سلیمانی، آشیق محمد آقا سلیمانی و باشقالاری نین یانیندا شاگیرلیک ائدیب و موسیقی اؤیرهنمیشدیر. آشیق بولود جوادی مییانانین اوستاد آشیقلاریندان ساییلاراق آشیق گلابعلی نین یاخین دوستو دا اولموشدور. سونرالار آشیق گلابعلی اونون قیزین اوغلونا گلین ائتمیش و بو علاقه داها آرتمیشدیر. آشیق گلابعلی اوستادلاریندان دانیشاندا آشیق رسول نوروزی نی اونونتماییر و اوندان چوخ بؤیوک بیر محبتله آد چکیر. او دئییر: آشیق رسول کیمی قدرتلی آشیق چتین تاپیلار. او، بؤیوک بیر اوستاددیر. آنجاق اوّلده منه آشیقلیق اؤیرتمک ایسته میردی و دئییردی گئت باشقا بیر صنعت دالیجا. آشیقلیقدا نه چؤره ک وار و نه قدرینی بیلن وار. نهایت گلابعلی نین علاقه سینی گؤردوکئه راضیلاشیر اونو شاگیرد کیمی قبول ائتسین. آشیق گلاب باشقا و بیرینجی اوستادلاریندان آشیق طیّب دن ده آد آپاریر و آرتیریر: من ۷۰جی ایللرده گئدیب آشیق طیبی گؤروب و اللریندن اؤپدوم. اوندان قدردانلی ائتدیم. اما او ائله بؤیوک بیر انسان ایدی کی منه اجازه وئرمه دی اوندان آرتیق تشکور ائده م. اوستادلاری گلابعلیده اولان استعدادی گؤروب، اونا آشیقلاری صنعتینین بوتون بوجاقلارینی اؤیرتمهیه چالیشیرلار. آز بیر زماندا گلابعلی بیر اوستاد آشیغا چئوریلیر. گؤزل سسی ایله ماهنی اوخوماقدا، ساز چالماقدا ماهیر بیر آشیق اولور. داستان سؤیلهمهیی ده اؤیرهنهرک توی – دوگونلرده چالیب – اوخویور و ائللریمیزه شنلیک آپاریب، مجلیسلر دولاندیریر.
بونو دا آرتیرمالی یام کی آشیق گلابعلی بیر دیندار آشیق اولاراق ۲۸ ایل تامام محرک گونلرینده زنگاندا شبیه اوخومادا اشتراک ائتمیش و گؤزل سسی ایله تاماشاچیلارین رغبتینی قازانمیشدیر. هر زمان میدانا گیرنده، تاماشاچیلار صلوات چئویریب و اونو آلقیشلاردیلار.
آشیق گلابعلی انقلابدان اؤنجهدن ایران تلویزیونوندا اؤز هنریله چیخیش ائدیب و تاماشاچیلارین، ائشیدنلرین ماراغینی قازانیر. او، بیر چوخلو کنسرتلر وئریر و اؤلکهدن ائشیکده او جملهدن آذربایجان جمهوروسوندا، تورکیهده و باشقا اؤلکهلرده ائلیمیزین هنر و ادبیاتینی گؤستهرهرک، اؤز مدنیت و فرهنگیندن مودافیعه ائدیر. ایش اورایا چاتیر کی دده لقبینی ده قازانیر.
آشیق گلابعلی انقلابدان سونرا ۵ ایل زنگان تلویزییاسیندا آشیقلاری بیر یئره توپلاییب، آشیقلار وئرلیشینی بولا سالیر و اؤزو ده داستانلار اوخویور. اونون ایشینی، ایندی اوغلو آشیق التفات داوام ائتدیریر.
بیلدیگیمیز کیمی انقلابدان سونرا آشیق صنعتی غربته دوشدو. بیر نئچه ایل ساز گیزلی قالدی. او زامانلار آشیق گلابعلی داستانلارین یازماسی ایله مشغول اولدو و بوگون بؤیوک بیر مجموعه نی یازاراق، ده یرلی بیر خزینه نی مکتوب ائتمیشدیر.
آشیق گلابعلی ۵۸جی ایلده خرمدره دن ۱۸ آشیق توپلاییب تبریزه یولا دوشور و ۴ گون اورادا ساز چالیب خرمدره نین آشیقلیق صنعتینی تمثیل ائتدیریر. اونون آردیجا تبریز آشیقلاریلا برابر تهراندا برنامه لر اجرا ائدیر. بونا گؤره نئچه ایللر آشیق گلابی تبریز آشیقلاری سیراسیندا تانیییردیلار. ۵۰ ایلینده تهران تلویزیونوندا آشیق وئرلیشلری حاضیرلاماغا چاغریلیر. ۶۴ و ۶۵ ایللرینده زنگانین مستقل آشیقلار گروهونو قورماغا همت گؤسته ریر و سونرالار هر ایل تهراندا چیخیش ائدیر و زنگان موسیقی سینی تانیتدیریر.
حجهالاسلام امیرجهانی ۱۳۶۵ ایللریندن زنجان ارشاد اداره سی نین مدیر کلّی اولدو. او آشیق گلابعلی نین چاغیریب و موسیقی فستیواللاریندا اشتراک ائتمه یه چالیشمالارینی ایسته ییر. بو چالیشمالار اساسیندا ایران موسیقی فستیوالی نین دؤردونجو سایی سیندا زنجان آشیقلاری چیخیش ائدیرلر. او زماندان جبهه لره گئدیب و رزمنده لره روحیه وئرمک اوچون ساز چالیب اوخوماغا باشلاییرلار. همان زماندان خیریه موسسه لرده اوخویور. نئچه ایللر ایران نواحی موسیقی سی فستیواللاریندا تهراندا چالیب اوخویور و ماراقلار قازانیر.
۱۳۸۱ ایلینده همداندا یاریشمادا شرکت ائدیب و دیپلم افتخار قازانیر (۶/۷/۱۲۸۱). دونیا داستان سؤیله مه فستیوالیندا ۱۳۸۸جی ایلده مقام گتیریر. بو فستیوالا دونیانین چوخلو اؤلکه لریندن اشتراک ائتمیشدیلر. نهایت ۱۳۸۶جی ایلده آذربایجان موسیقی صنعتچی لر اوجاغی طرفیندن تهراندا آشیق گلابعلی داوودبیگی اوچون عزیزله مه مراسیمی قورولور. بو مراسیمه باکیدان (۶ آشیق) و ایرانین مختلف شهرلریندن اوستاد آشیقلار (۸۰ آشیق) دعوت اولونموشدو و برنامه ده هامیسی چیخیش ائتمیش و “دده” لقبی نی آشیق گلابعلی یه وئریلمیشدیر ۲۱/ ۱۲/ ۸۶).
بونلاردان علاوه بیر چوخلو فستیواللاردا اونلارجا لوح تقدیر، دیپلم افتخار آلماغا نایل اولموشدور. آشیق گلابعلی بوگون ۷۰ یاشینی دالدا قویاراق، هله ده گؤزل سسی و نفسی واردیر و کنسرتلر اجرا ائدیر. داستان سؤیله مکده اوستاد بیر آشیق دیر و داستانلار یازاراق بیر یئره توپلاماغا چالیشیر. ساز چالمادا داها هنرلر و ماهیر بیر آشیق دیر. اؤز شعر دفتری بوگون چاپ اوچون حاضیرلاماقدادیر.
ایندی آشیق گلابعلی نین شعرلریندن اوخویاق:
خوشلوق ایسته ین منیم ائللریم
ایندی آیاق گؤتور بیزیم بوردا گل.
اوره کلر سئوینجی، اوره ک شادلیغی
ساز – صحبت ایسته سن بیزیم یوردا گل.
آشیقلار توپلاشیب بیزیم مکاندا
لعل – گوهر ساتیر هر بیر زاماندا
چیچک لی باهاردا، داغدا، دوماندا
عطب ریچان آلسان بیزیم یوردا گل.
هر آشیق اله آلاندا سازی
خوش گلیر ائللره اونون آوازی
قهرمان وطنین اوغولو – قیزی
ادب – ارکان آلسان، بیزیم یوردا گل.
بیری قاوال چالیر، بیری بالابان
چالیب اوخویاندا گئتمه، بیر دایان
خوشلوق الدن گئده ر، یاتما، سن اویان
غم – غصه داغیدان، بیزیم یوردا گل.
آشیق گلاب دایان ائل قاریشیندا
جوان آشیقلاری ساخلا باشیندا
کوراوغلو تک داغی – داشی آشاندا
بیر – بیره جان دئیَن بیزیم یوردا گل.
***
گتیر یاشیل دونون گئی بیر اگنینه
تاریخا یازیلسین بنیادین زنجان
بیر زمان بیر یئرده خط شکن اولدون
یئتیشدی هر یانا فریادین زنجان.
سنین انسانلارین وئردی ال – اله
دوشمانلار جانینا سالدی ولوله
وطنین هر یانین دؤندردی گوله
تاریخه ثبت اولدو گول آدین زنجان.
سنین شاعیرلرین گؤر نه آدلانیب
بالدان شیرین اولان سؤزو دادلانیب
غم – غصه ایندی سندن یادلانیب
یئتیشیب هر یانا هئی دادین زنجان.
شهریم خرمدره، اوستانیم زنجان
یازیرام آدیوا بیر شیرین دستان
گولابام اولموشان سنه مهربان
شیرین دیر دیللرین، ابعادین زنجان.
***
آشیغیداکی شعر ۵ یارپاق آدلاناراق، هاواسینی چالیب – اوخوماق هر آشیقین ایشی دئییل:
خرمدره داغلار بویانیب قارا
سئوینیریک هامی گلن باهارا
گول – چیچک لر آچان باغچایا – بارا
گلسین هر یاندا بلبل نغمه یه
ائللرین وار، داغلارین وار، گزمه یه یایلاقلارین وار.
درس اوخویور بیزیم کؤرپه اوشاقلار
سیزسیز قلبیمیزده میوه لی باغلار
اوخویوب اوخویوب خلبان اولار
اوخو سن درسیوی وطن بالاسی
ائللرین وار، داغلارین وار، گزمه یه یایلاقلارین وار.
خرمدره وارین بؤیوک بیر ائللر
دانیشیر شهرینده هر شیرین دیللر
تعریفین یازیلار خلقی شاد ائیلر
اوجالیر هر زمان میهن نعمه سی
ائللرین وار، داغلارین وار، گزمه یه یایلاقلارین وار.
گلشنه دولوبدور باغچالار باغلار
اویا فخر ائیلیر جوان – قوجالار
گؤزل بیر صحنه نی گؤره ن اوجالار
گلنده هر زن=مان گولابین سسی
ائللرین وار، داغلارین وار، گزمه یه یایلاقلارین وار.
***
هئیف اولسون تئللی سازا
هر سینه مسکن سالا
گزیب صراف آختاریرام
علّاف ایستر گوهر آلا.
اوره ییم دریای قاندی
یوک واریم لعل – مرجاندی
آمان فلک نه زاماندی
حئیفدی آشیق قوجالا.
گولاب دریالارا دولدو
گؤیده بولود کیمی دولدو
هر جایی لار آشیق اولدو
گؤر نه دوشوب بدخیالا!.
***
چؤره یی بیلمه ین، دوزو بیلمه ین،
هر ایکی دونیادا خوار اولار گئده ر.
معنانی بیلمه ین، سؤزو بیلمه ین
بوز کیمی لری یر، جار اولار گئده ر.
اوستادین بیلمه ین، عارین بیلمه ین،
یئرین تانیمایان، تایین بیلمه ین
هفته نی بیلمه ین، آیین بیلمه ین
یئتیشمز عؤمرونده، کار اولار گئده ر.
ظاهرده دوست اولار، قلبدن قارا
بیر ایش گؤرور اؤزو قالیر آوارا
بیر یوک توتوب او دا چاتماز بازارا
باهار گونو ده ین قار اولار گئده ر.
گؤزله مز ناموسو، گؤزله مز عاری
باش اوستده بیلمز او کرئگاری
یقین کی ذاتیندا بیر اشکال واری
ائل ایچینده آخر زار اولار گئده ر.
آشیق گولاب دئ سؤزونو مردانا
اوخ کیمی یاییلسین کار ائتسین جانا
دوز گلمه ین ائل ایچینه – دورانا
دونیاسی باشینا دار اولار گئده ر.
***
غزل
گلن میخانه سمتیندن بورا مستانه، سن کیمسن؟
گؤروم آباد اولا یارب، می میخانه، سن کیمسن؟
هانسی داغین مارالی سان، قلب ائویندن یارالی سان
بویور گؤروم هارالیسان، منیم نالانه، سن کیمسن.
اوره ک سؤزلرین وار چوخ، قاشین کمان، کیرپیگین اوخ
یوسفده بو ملاحت یوخ
دوشوب زندانه، سن کیمسن؟
دوداغین لعل – مرجاندیر، بقای آب حیواندیر،
منی آز هجریوه یاندیر، یاپیش چک یانه سن کیمسن.
آلیبسان عقلیمی الدن، بئله ابرویه صد احسن،
ائدیب صحرالری مسکن اولوب دیوانه سن کیمسن؟
نشانین وئر منِ زاره، گلیب دردیمه قیل چاره
آخار گؤز یاشی رخساره، دؤنر عمانه سم کیمسن؟
سنی گؤرجک پریشانم، قد دلجویه حئیرانم،
دوباره شیخ صنعانم، گتیر ایمانه سن کیمسن.
شهاب تیر آتیب گئتدین، یاندیریبان یاخیب گئتدین
منی بیر ده دچار ائتدین، غم هجرانه سن کیمسن.
گولاب بو چؤللری گزر، عشقین دریاسیندا اوزر،
اود ایچینده مگر دؤزر، اوزرریک دانه سن کیمسن؟
***
آشیق گولاب دان سوروشاندا کی خرمدره – ابهر موسیقی هاوالاریندا دانیش؛ بیر هاوادان چوخ ماراقلا دانیشیر. بو هاوا، “داغلار گرایلیسی” هاواسیدیر. چوخ گؤزل بیر هاوا اولاراق، اونون نظریجه ایراندان زنگان موسیقیسینین ان دهیرلی تحفهسی آدلاندیریر. او دئییر بو هاوادا سانکی داغلا گورولدور، داغلار سسه گلیر. او، خاطیره لریندن دانیشدیغی زمان دئییر: تهراندا بو هاوانی تانیتدیریب – چالاندا هامی آیاغا قالخیب یئرینده اوتوران قالمادی. بو هاوا تکجه آداملاری یوخ، بلکه داغلاری دا حرکته گتیریر.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
گؤرکملی آذربایجانلی عالیم لطفی زادهنین باکیدا دفن اولوناجاغی یئر معلوم اولوب.
آپا-نین خبرینه گؤره، لطفی زاده ۱-جی فخری خیاباندا دفن اولوناجاق.
باکی شهر اجرا حاکمیتی بیلدیریلیب کی، لطفی زادهنین مزاری ۳ گون اول قازیلیب.
علملر |آکادمیاسینین ویتسه-پرزیدنتی، آکادمیک عیسی حبیبلی دئییب کی، لطفی زادهنین جناطه سی بو هفته عرضینده باکییا گتیریلجک و اونونلا دؤولت سوییهسینده ویدا مراسیمی تشکیل اولوناجاق.
قید ائدک کی، دونیا شهرتلی آذربایجانلی عالیم لطفی زاده سنتیابرین ۶-دا آمریکادا وفات ائدیب.
لطفی زاده ۱۹۲۱-جی ایل فورالین ۴-ده باکیدا، رحیم علسگرزاده (۱۸۹۵-۱۹۸۰) و یهودی اصیللی روس اوشاق حکیمی اولان فیقا (فانیا) مویسیونا کورمانین (۱۸۹۷-۱۹۷۴) عائلهسینده دونیایا گلیب.
لطفی زادنین آتاسی رحیم علسگرزاده ایرانین اردبیل شهرینده ضیالی عائلهسینده دونیایا گؤز آچیب. بیرینجی دونیا محاربهسی ایللرینده اردبیلدن باکییا کؤچوب و بورادا تیجارتله مشغول اولماق قرارینا گلیب.
او، ایلک تحصیلینه باکیداکی ۱۶ سایلی مکتبده باشلاییب. ۱۰ یاشیندا عائلهسی ایله بیرلیکده تهرانا کؤچوب. تهران اونیورسیتتینی بؤیوک اوغورلا باشا ووردوقدان سونرا آمریکا بیرلشمیش ایشتاتلارینا گئدیب و تحصیلینی ماسساچوستس تخنولوگییا اینستیتوتوندا داوام ائتدیریب.
لطفی زاده صونعی اینتلکت ساحهسینده غیری-سلیس منطیق نظریهسینین بانیسی، کالیفورنییا بئرکلی اونیورسیتتینین پروفسورو ایدی. او، بو عالی تحصیل موسسهسینین عمورلوک پروفسورو سئچیلمیش یئگانه شخصدیر. آمریکاداکی آذربایجان دیاسپور تشکیلاتلارینین فخری صدریدیر.
دونیا علمینه لطفی زادهنین ۶ مهم نظریهسی معلومدور. حاضردا اونلار علم و ایستحصالاتدا گئنیش شکیلده تطبیق اولونور. اونا دونیا شهرتی قازاندیران، اونون دونیا علمینده اینقیلاب حساب اولونان غیری-سلیس منطیق نظریهسیدیر.
۲۰ ایل آمریکا علمی اجتیمایتی طرفیندن قبول ائدیلمین غیری-سلیس منطیق نظریهسی، نهایت، ۱۹۸۰-جی ایللرده یاپون عالیملری طرفیندن بؤیوک ماراقلا قارشیلانیب.
بو نظریه بوتون دونیادا علمه، تکنیکا و تخنولوگییایا گئنیش نفوذ ائدیب. پالتاریویان ماشینلاردان توتموش، آوتومات سوروجویه کیمی یوزلرله، مینلرله سیستمده، قورغودا تطبیق اولونوب.
آذربایجان پرزیدنتی ایلهام علیئو، دولت و حکومت رسمیلری لطفی زادهنین وفاتی ایله باغلی باش ساغلیغی وئریبلر.


text:
بدیعی ادبیاتیمیزین آیریلماز ترکیب حیصهسی اولان ترجومه صنعتینین آذربایجان تورکجه سینده قدیم تاریخی و زنگین عنعنهلری واردیر.
اورتا عصرلر شرقینده اورتاق ایسلام مدنیتینین فورمالاشماسی نئچه- نئچه یئتهنکلی آذربایجان تورکجهسینین مترجملرینین یئتیشمهسینه رواج وئردی. بو دیلمانجلار آنا دیلیمیزه چئوریلدیگی ترجومه نومونهلرینه نظر سالدیقدا اونلارین بو اثرلری سادهجه ترجومه ائتدیکلری دئییل، حتی ساده، آنلاشیقلی بیر دیلله شرح ائتدیکلرینی ده گؤروروک.
آذربایجان تورکلرینین یوز ایللر بویو عربلرله، فارسلارلا سیخ ادبی- مدنی علاقهده اولماسی و مشترک ایسلام مدنیتینین فورمالاشماسیندا ایشتیراکی ترجومه صنعتینین تاریخی ضرورت کیمی اورتایا چیخماسینی شرطلندیریردی” .کیتابی- دده قورقود”دا مقدس قورآنی-کریمین “اخلاص “ سورهسینین بدیعی و بیر او قده ر ده سربست شکیلده ترجومهسینین وئریلمهسی بو صنعتین آذربایجاندا، ائلهجه ده بوتون اوغوز دونیاسیندا قدیملیگینی ثبوت ان باشلیجا و توتارلی دلیللردن بیری ساییلا بیلر.
مقدس کیتابیمیز قورآنی-کریمین تام متنینین دیلیمیزه اسکی ترجومه اؤرنکلری ده الیازما شکلینده گونوموزه قده ر گلیب چاتمیشدیر. قورآنین عربجه تام متنی ایله یاناشی، اونون تورکجهیه سطیرآلتی ترجومهسی ده وئریلمیش بئله اسکی الیازمالاردان بیری محمد ابن الحج دؤولتشاه شیرازینین قلمیندن چیخمیشدیر. ۷۴۳/۱۳۳۳–جو ایلده و نادیر اولان بو الیازما حاضردا ایستانبولداکی تورک- ایسلام اثرلری موزئیینده ساخلانیلیر. محمد شیرازی هم تورکجه متنین دیلمانجی، هم ده بوتؤولوکده الیازمانین کاتیبیدیر. موترجیمین نیسبهسی گؤستریر کی، او، آذربایجان تورکلرینین بیر قولو اولان قاشقای طایفاسینداندیر. ایرانین مرکزینده یئرلشن بو قدیم شهرده- شیرازدا اسکی چاغلاردان بری قاشقایلارین یاشاماسی تاریخه معلومدور. محمد شیرازی حاقیندا الیمیزده اساسلی بیلگی اولماسا دا، قورآنین بو الیازماسی اونون هم یوکسک علمیندن، هم ده پئشهکار بیر خطاط اولماسیندان خبر وئریر. اونو دا قئید ائدک کی، الیازمانی آراشدیرمیش متخصصلرین فیکرینجه بو ترجومهده ایشلنمیش بیر سیرا سؤزلر تورکجهنین داها اسکی قاتلاری اوچون خاصدیر. بو سند ایسه دولاییسی ایله ثبوت ائدیر کی، قورآنین تورکجهیه بو جور سطیرآلتی ترجومه عنعنهسی داها قدیملره گئدیب چیخیر و شیرازی ده اؤز ترجومهسینده اؤنجللرینین [کئچمیشده کیلرین] تجروبهسیندن فایدالانمیشدیر.
سونراکی عصرده ۱۵-جی یوز ایللیکده فارسجادان دیلیمیزه آزاد و یارادیجی شکیلده ترجومه اولونموش شئیخ محمود شبوسترینین “گولشنی-راز” اثرینین دیلمانجی شئیخ ولی (الوان) شیرازی ده، نیسهبهسیندن گؤروندوگو کیمی، شیراز شهریندندیر و قاشقای طایفاسینداندیر. دؤورونون یئتهنکلی [استعدادلی] شاعر- موترجیمی اولموش شیرازی حاقیندا اورتا عصر قایناقلاریندا و معاصر آراشدیرمالاردا بهللی بیلگیلره راست گلیریک.
اورتا عصرلرین یئتهنکلی و پئشهکار آذربایجان تورکجهسینین مترجملریندن بیری ده محمد ابن حسین کاتیب نیشاطیدیر. ماراقلیدیر کی، نیشاطی ده شیرازلیدیر و بو فاکت-شیرازدان واختییله اسکی ترجمه مکتبینین، ترجمه عنعنهسینین وارلیغی حاقیندا دوشونمهیه اساس وئریر. نیشاطی ایلک نؤوبهده آذربایجان ادبی دیل تاریخی اوچون دهیرلی قایناقلاریندان ساییلان ۱۶-جی عصر ترجومه عابدهسی “شهدا نامه”نین مترجیمی کیمی تانینیر. او، “ شهدا نامه“یه یازدیغی اؤن سؤزده حسین واعظ کاشیفینین کربلا شهیدلری مؤوضوسوندا قلمه آلدیغی “روضه-شهدا” اثرینی “شاه طهماسب الصفوی الحسینن امر الاشاراتی و شیراز حاکمی قاضی خان سارو شئیخ اوغلونون گؤستریشی ایله فارس دیلیندن تورکجهیه دؤندردیگینی و ترجمهسینه “شهدا نامه “آدینی قویدوغونو یازیر. ماراقلیدیر کی، نیشاطی اؤز الی ایله ۹۴۵/۱۵۳۹-جو ایلده تاماملادیغی “ شهدا نامه”نین سونوندا اؤزونو دیلمانج کیمی یوخ، مولف کیمی تقدیم ائدیر. فیکریمیزجه، بونون سببی اورتا عصرلر ترجومهسینین معاصر ترجمه آنلاییشیندان فرقلی اولماسی، بهللی قدر اورژینال شخصیتی ایله ایضاح ائدیله بیلر.
قایناق: nizami.libmks.az
حاضیرلایان: حسین واحدی
اولین نفری باشید که نظر میدهید!
عزیزان علاقه مند به دریافت مرتب روزنامه ساقی آذربایجان از طریق پست می توانند با دفتر روزنامه تماس حاصل نموده و یا به سامانه پیام کوتاه روزنامه پیامک بفرستند.
اشتراک یکساله: 340 هزار تومان
اشتراک شش ماهه: 170 هزار تومان
ضمنا هزینه بسته بندی و ارسال از طریق پست بر عهده روزنامه می باشد.
برای عضویت در خبرنامه پیامکی، اطلاعات خود را وارد کنید
از مسئولین محترم استان که وعده های آنان در این ستون پیگیری گردیده خواهشمند است توضیحات خود را در خصوص علل عدم تحقق وعده های داده شده جهت اطلاع شهروندان محترم و تنویر افکار عمومی به دفتر روزنامه ساقی ارسال فرمایند.


text:
ثم اورد علی نفسه بقوله
سونرا، صاحب جواهر اؤز سؤزونه ایشكال وارید ائدیر. سن دئدیگین كیمی بوتون منع اولان یئرلرده عقد باطیل اولورسا، فضولی عقد و گیروو گؤتورنینده عقدی باطیل اولمالیدیر. بیر حالدا كی عالیملرین چوخو منع اولماقدا گیروو قویان و گیروو گؤتورن آراسیندا موُساویلیگه قاییلدیلر. بایاق دئدیگیمیز روایتین بو موُساویلیگه دلالت ائلهدیگی كیمی. بو مسأله بوتون بو عقدلرین باطیل اولماسی و یا هامیسینین صحیح اولماسینی لازیم گتیریر. فرق قویماق زور دئمك ساییلار.
بیری بیزه بئله ایشكال ائدیرسه دئیَریك: نهی اولموش تصرّوف، اؤزگهنین مالیندان فایدالانماق اولدوغوندا حرام ساییلیر. سونرادان وئریلن ایجازه اونو حلال ائلهمز. آما نهی اولموش تصرّوف، عقد و ایقاع اولورسا:
1. بو تصرّوف مالیك طرفیندن ناییبلیك كیمی یوخ بلكه موستقیل اولورسا، ظاهیر اونون ایصلاح اولوناماماسیدیر. فضولی عقدینده دئدیگیمیز كیمی.
2. آما بو تصرّوف مالیك طرفیندن ناییب كیمی اولورسا، نهی تعلّوق تاپمیش تصرّوف ساییلماز (بو تصرّوفه نهی تعلوق تاپماز) و مالیكین ایجازهسی ایله ایش حل اولار.
نتیجهده فضولی عقد بعضاً حرام و باطیل اولار. (موستقیللیك قصد ائدن زامان.) و بعضاً حرام و باطیل اولماز. (ناییبلیك قصد اولونان زامان.) هابئله گیروو گؤتورندهده بئلهدیر: موستقیللیك یولو ایله و گیروو قویانا ظولم ائدیب حاقّینی غصب ائتمك قصدی ایله و یا گیروو گؤتورمكله رهینهیه موسلط اولما گومانی ایله تصروّف ائدیرسه، نهی اولموش ساییلیر. آما گیروو قویان طرفیندن صیرف صیغهنین حیاتا كئچیرمهسینه ناییب اولورسا فضولی عقددن آرتیق دئییل و اونا ابداً نهی تعلّوق تاپماز. (مالیكین ایجازهسی ایله لازیم اولار.)
بؤلوم :
یازار : صمد كامران قراملكي


text:
چیلله گئجه سی
:::::چیلله گئجه سی:::::
بو گئجه چیلله گئجهسیدیر؛ چیلله گئجهسی ایلین لاب اوزون گئجهسی ساییلار. بو گئجهنی تورک ائللری، اؤزللیکله آذربایجان تورکلری بیر گلهنهکسل (سنتی) دَب اولاراق قوتلاییب بیرلیکده جشن توتارلار. نیسبی اولاراق هر هانسی یئره، مدرنیته آیاق آچماییبدیرسا او یئرلرده بو گلهنهکسل دَبلرین اؤزگونلوگو (اصالت) قورونوب ساخلانمیشدیر. ایللر اؤنجه هله اینسالارین اؤز یارانمیشلاری اؤزونه لوتولوق ائدهبیلمهدیگی زامانلار بئلنچی گئجهلر هر کسین وریندن قارشیلانیب قوتلاناردی. ایندیکی کیمی دئییل دیر کی تیلویزیون، موبایل، اینتئرنئت و بونلارا بنزهر ایلگیلنمهک آراجلاری اینسانلارین هر بیر ایشلرینه و یاشاملارینین بیر چوخ ساحهلرینه ائتکی بوراخیب، اونا أنگل اولمامیشدیرلار.
بو گونلر هامی قارپیزدان و چیلله گئجهسینین آیریلماز حیسسهلرینین بیریندن یازیب اونون آدی و نیهلیگی حاقدا بیلگیلر وئریرلر. من اؤزوم دئمک اولار بیر سنتی و کند چئورهسینده بویا باشا چاتان بیر آییلهدن اولدوغوم اوچون آز دا اولموش اولسا کئچمیش و ایندی چوخ آز گؤرونن گونلری تجروبه ائتمیشم. چیلله کئجهسینین أن تملی، دئمک تندیرلی کورسونون اولدوغونو ایدیعا ائده بیلهریک. طایفا اولاراق کیچیکلر، اوشاقلار ، نوهلر و نتیجهلر بؤیوک آنالار و بابالارین ائولرینه ییغیشیب کورسونون تووندا أیلهشیب بو اوزون گئجهنی بیرلیکده دئییب گولمهکلرله سحره چاتدیرماق ایستردیرلر. بؤیوک بابالار اؤیود وئریب آغ بیرچهک آنالار ناغیللار دئیهردیرلر؛ کیمیسی گولمجه دئییب کیمیسی ایسه تاپماجالار دئمهکله زامانین نئجه سووشدوغونو بیلمهگه أنگل اولاردیرلار. هئچ کیمسهنین باشی الیندهکی جئب تئلئفونوندا اولمازدی. اینسانلار تام اورهکدن اولاراق بیر بیریلرینه یاخین ایدیرلار؛ بئلنچی اورتاملارین أن تمل قورالی بؤیوکلرین سایقیسینی ساخلاییب اونلارلا احتیرامیلان داورانماق ایدیر.
بئلنچی بیر گئجهده بؤیوک آنالار دولما دولاردیرلار، و تندیرین ترکینده بیر شاققاباغی (کدو) پیشمهکده اولاردی. من اولان یئرلرده قارپیزدان چوخ یایقین اولان یئمهلی ائله همین بو شاققاباغی ایدیر. تندیرین سازاغی ایله پیشمیش شاققاباغیلارین هله ده کی وار دادلاری داماغیمدادیر. شاققاباغینی آزجا شکره یاتیرتدیکدان سونرا یئیهنده، دادی نئچه قات اولوردور. شاققاباغیلا ائلچی گئدردیرلر بئلنچی گئجهلرده. اوزوگو (انگشتر)، بزهنمیش شاققاباغینین ایچینه یئرلهشدیریب، یئنی کورهکنلر، قایناتاسی گیله قوناق گئدردیرلر.
بو اوزون گئجهنی ائلجه دئییب گولوب میرتلاشاردیلار سانکی دونیادا هئچ بیر درد غملری یوخموش کیمی ایدیرلر. آرادا فامئلده بیر دنه قاچاق "ویدیو" دستگاهی دا اولسایدی او گئجهنی مین بیر موکافاتیلا، بیر فیلمه باخاردیرلار و اولدوقجا او بیر فیلمدن لذت آلاردیرلار. دوغرودور کی گئنل اولاراق او چاغلارین یاشام طرزی اوست اوسته چوخ آغیر ایدی آنجاق اینسانلار آز فورصتلردن اولدوقجا لذت آلابیلیردیرلر.
دئمهک اولار سون 15-20 ایلین ایچینده آذربایجان توپلومو و بلکه ایران بؤیوک دهییشیکلیکلره و دئویرمهکلره راستلاشیبدیر و یئنی نسل ایله او چاغلارین اینسانلارینین آرالاریندا دا دَرین خندهکلر (خندق) یارانیبدیر. و بئلجه اولوبدور کی گئنل اولاراق وورغولادیغیمیز مئدیا بو یارانمیش خندهکلردن اولدوقجا یارارلانیب و بو آیریشمالاری یؤنهلدیب یئنی و تام فرقلی باخیش آچیلارینا یییه اولان اینسانلاری تؤرهدیبدیر. بو یئنی نسلین سئلئبیریتیلری، ایستهکلری و پئشینده اولدوقلاری آماجلاری یئنی مئدیا قورومونون چئشیدلی آراجلارینین گوجویله تام فرقلی اولوبدور. یئری گلنده کئچمیش نسلین دوشونجهلری و نهیی الده ائتمهک ایستهدیکلری اوغروندا ووروشمالاری بلکه اونلارا ایلغیم گَلیب بو اوزدن اونلاری مسخره ائتمهک توزاغینا دا سالا بیله.
30/09/93 حامید مورسلی
-
- ۹۳/۰۹/۳۰


text:
أردۇغان: فلسطین مسئله سینه ایه بۇلماق مسلمانلارینگ اۇرتاق مسئله سیدیر
تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی نینگ مؤهۆم بیاناتی
تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی رجب طیب أردۇغان ایستامبول دا گچیریلن قدس پلاتفورمی سمپوزیومیندا چیقیش اتدی.
أردۇغان ینگ بیاناتی نینگ مؤهۆم بؤلهکلری شیله:
ایلکینجی قبله میز بۇلان مسحدالأقصی ایه بۇلماق دینگه دوولهن یومروقلار و اللرینده داشدان باشغا یاراغی بۇلمایان فلسطینلی چاغالارینگ وظیپه سی دألدیر. فلسطین مسئله سینه ایه بۇلماق، قدسی قۇراماق بۆتین مسلمانلارینگ اۇرتاق مسئله سیدیر.
فلسطینلیلره هیچ حیلی باسیش ادیلمه سین، تاریحی تایدان اؤزلرینه دگیشلی بۇلان یرلرینگ ایزینا قایتاریلماغی اۆچین اینگ قیسغا واغتدا ایشه باشلانسین. بیز شولارا قاراشیاریس. مسلمانلارینگ عباداتلارینی چأکلِندیریأن حرم شریفه ضلل بریلن متجاوز حرکتلره دیمیق قالماریس.
هم مادی هم معنوی تایدان قدسی یکه قۇیوپ بیلمهریس. بیز شو گۆن بۇلشی یالی موندان سۇنگرا دا، الیمیزده باریمیز یۇغومیز بیلن بۆتین قۇلداویمیزی قدسا برمأگه دۇوام ادریس. فلسطینی اؤسدۆرمه ک اۆچین، مسجد الاقصی نینگ موقاددسلیگینی قۇراماق اۆچین بۆتین گۆیجۆمیز بیلن ایشلأریس.
فلسطین ده هر گۆن قایتالانان باسیش و ظلم بار. بو عادالاتسیزلیق بۆتین دۆنیأنینگ گؤزۆنینگ اؤنگۆنده یاریم عاصیردان بأری یۇقارلاپ دۇوام ادیأر.
۱ میلیارد ۷۰۰ میلیون سانلی اسلام دۆنیأسی نینگ ایچینی یارالایان بو گؤرنۆش اۆیتگه مأن ماحالی آسودالیق مۆمکین دألدیر. کؤپ سانلی مسئلأنینگ اساسیندا شو حاقینگ غصب ادیلمه گی باردیر. بیرلشن میللتلر قوراماسی نینگ آلان قارارلاری بو حاقسیزلیغی اۇرتادان آییرماق اۆچین پیدا اتمهدی. گۆیچلیلرینگ حقوغی نینگ اؤنگده بۇلانی بو سیستمده قارارلارینگ هیچ بیری ایشه گیریزیلمهیأر.
ایکینجی جاهان اورشونینگ یاغداییندا قورالان بیرلشن میللتلر قوراماسی نینگ حۇوپسوزلیق گنگه شی بار، اِمما موندان بیلأک شرطلر اۆیتگهدی. هم قاره لرینگ وکیلی بۇلمالیدیر، هم دۆنیأدأکی بۆتین اینانچ تۇپارلاری نینگ شۇل یرده وکیللری بۇۆلمالیدیر. اگر بیلشن میللتلر قوراماسی عادالاتلی بۇلجاق بۇلسا، عادالاتی پایلاجاق بۇلسا شیله اتمه لی بۇلار. اِمما شو واغتقی یاغدایی بیلن بیرلشن میللتلر قوراماسیندان عادالاتا قاراشمایارین.
۱۵-نجی ایول دا میللتیم، مدرن یاراغلارینگ آدامزادی گچیپ بیلمأندیگینی، گچیپ بیلمه جِکدیگینی گؤرکِزدی. نأمه اۆچین؟ چۆنکی اۇلار شهیت بۇلماق اۆچین یۇلا چیقدیلار. ۲۴۸ شهیت بردیک، ۲۱۹۳ ماییبیمیز بار. اِمما الحمدلله شۇل فِتؤ دییلن ترور قوراماسی بو یورتدا ماقصادینا یتیپ بیلمه دی، یتیپ ده بیلمهز.


text:
بررسی زندگی وآثارشاعر،نویسنده وبنیانگذارادبیات معاصرترکمن بردی کربابا
دراین جلسه پس ازتلاوت آیاتی ازکلام الله،دونفرازاعضای نوجوان جمعیت مختومقلی بنام های تاج بی بی دهداروحدیثه عرب زاده قطعاتی ازآثارشاعروعارف ترکمن مختومقلی فراغی را به زیبایی قرائت کردند.سپس نوازنده جوان اسماعیل علیزاده نیزبادوتار دو آهنگ کلاسیک رااجراکرد.
همچنین درادامه این نشست،عرازمحمدآنه ایی مقاله خودرا پیرامون زندگی وآثارشاعرمعاصرقربان نظرعزیزکه موضوع اصلی نشست106 جمعیت مختومقلی می باشد،قرائت کرد.
همانطوریکه اعلام شده بود موضوع اصلی ومحوری این نشست، بررسی شرایط وویژگیهای زندگی وآثارشاعر،نویسنده وبنیانگذارادبیات معاصرترکمن بردی کربابابود که استادحاجی بردی ایری ازفعالان فرهنگ وادب بندرترکمن درباره این موضوع، مطالب خودرا به زبان ترکمنی ارائه کرد.
بردی کربابایو (1894-1974)
تورکمنستاندا انچه مه نئشانلار و مئدال لار بیلن سیلانان بردی کربابایو 1894 اینجی (1273 هجری شمسی) یئلدا تجن اطراپیندا قوقوزرنگ اوُباسئندا غورپلی تایخان ماشغالاسیندا دوٌنیا اینیأر . دوغانلارنینگ آراسیئندا اینگ چپیکسی جه سی اما دوٌشونجه لی بولانی اوچوٌن بردینی قاقاسی ملا ادیپ یتیشدیرمک اوٌچوٌن مکتبه اقووا ایبر یأر.
اوبا مکتبیندن سوُنگ تجن ، کاکا، بخارا، مدره سه سینده اوقایار. اول یاشلیقدان گوٌن دوغارینگ فردوسی، نظامی، نووایی یالی شاهیر لارینگ، ماغتئم غولی، کمینه، سیدی، ملّا نپس یالی توٌرکمن کلاسیک لارئنگ اثر لرینی اؤورنیأر.شیله هم یازیجی یاشلئقدان توٌرکمن خالق دوره دیجیلیگی نینگ نوسخالاری ، ناقیل لار،اتالار سوُزی،ارته کیلر(افسانالار،حکاتلار)،ماتال لار،شورتا سوز وبیله کی لربیلن یاقیندان تانئشیار،باغشی لارئنگ خالق آیدئم لارنی ،رووایاتچئ لارئنگ ،ارته کیچی لرینگ گوررینگ لرنی ،ارته کیلرنی دینگله یار.
اوقان اثر لرینئگ تأثیری بیلن چپر دؤره دیجیلیگه هؤوه سی اوُیانیار.
بردی کربابایوینگ پایامالاری عاجایئب لیریکاسی، حکایالاری، درام اثرلری، رمان لاری حالقی مئزئنگ سؤیگی سینی غازاندی.
بردی کربابایو ییگریمینجی یئللار دا اساسان شئغئردا چئقئش ادن بوُلسا اوُتوزئنجی یئللار دا نثر ژانریندا ائمقلی ایشلأپ اوغرایار .
بایرام(1934)، باتئر(1935)، یالی قصه لاری و نپس (1935) غابانجانگ انه(1937) یالی حکایالر مونگا شایادلئق ادر .
بردی کربابایو:
" بیزینگ کلاسیک اده بیاتیمیزدا رئال نثر بولمانی اوٌچوٌن عمومان گوٌن دوُغاردا ائلایتادا اوُرتا آسیادا غوُشغی روُواچ بولانی اوٌچوٌن ایلکی باشدا منیننگ هم غوُشغوچئلئغا یوز اورماغئم قانونی بیر زاد دئر".
اوُنونگ ایلکینجی " ایچ ینه ـ ده، ایچ ینه" آدلی طنز غوُشغوسی 1923 نجی یئلدا توٌرکمنستان مطبوعات لاریندا چاپ ادیلیار .
1924 نجی یئلدا عاشقابادا مطبوعات ایشینه چاغئرئلیار.
اوُل " غئزلار دوٌنیأسی " ، " یاز موٌوسوٌمینده بیر گؤزل"، " کپأن دوُداق"، " آمی دریا" یالی پایامالاری دوٌورینگ تازه لیک لرینی واصف ادیأن غوُشغولاری دوٌردیار. اوُل 1930 نجی یئللار دا چاغالارا نیت لأپ " کیم بیلمه شک " آتلی کیتابینی نشر ادیار.
اوُنونگ چاغالار اده بیاتئندا " جاپباقلار"، " چکیشمأن بکیمز" ، "اتاسینینگ اوُغلی" و "باتئر" یالی حکایالاری باردیر.
بردی کربابایو "حالق شاهیری" دیین غوُشغی بیلن یازئلان ناماییش نامانی هم دؤره دیپدیر. بو ناماییش ناما توٌرکمن حالقئنئنگ بییک کلاسیک شاهیری ماغتئم غولی پئراغا باغئشلانان ایلکینجی اثر دئر .
کربابایو دوٌنیه و اوُرس اده بیاتئنئنگ گوٌرنؤکلی وکیللرنینگ انچه مه سینینگ اثر لرینی توٌرکمن دیلینه ترجمه ادیأر . اوٌلارینگ آراسیندا ماکسیم گوُرکینگ " انه" رومانی ، تولستوُینگ " حاجی مئرات"، میخائیل شوُلوُخوفینگ " گوتریلن تارپ" روُمانی بار. موٌرزه ابراهیمونگ " اوُل گوٌن گلر" روُمانی ، موسی جلیل نگ غوشغولاری، عمر خیامینگ روباعی لارینی و باشغاـ دا کؤپ اثر لری توٌرکمن دیلینه ترجمه ادیأر .
اوُل "دوٌره دیجیلیگنی بیلیأن یازیجیلارمینگ آراسندا گوُرکی منینگ اوٌچوٌن بیرینجی اوُروندا دوریار . بو هیلی اوسسادلیغی من اوُندان اوٌورندیم و اوٌورنیأرین" دییأر.
بردی کربابایو یالی سوُزلاری گرک یرینده جئلاولاپ، گرک یرینده جئلاونی یازدئرئپ بیلیان یازیجی آزدئر، تورکمن دیلینینک قاندوشکری، نقل و ناباتی، چشمه شماللی ، بوٌغدای مایسالی اوُوازئنا ملول بوُلماق اوٌچوٌن آرام آرام بردی کربابایوینگ اثر لرینی اوقاماق گرگ.
بردی کربابایو یازیجیلارینگ ایلکینجی لریندن بوُلوپ ، نثر ، رمان اثر لرینی دوٌرتمأگه سینانیأر. یر و سو اوغرونداقی صنفی گؤره شی گؤرکز یأن " اوٌبادا بوُلان واقا " دین حکایاسینی 1927نجی و اجتماعی کسل بوُلان تریک کش لیگی پاش ادیأن " تریک کش و طبیب" آتلی نامایئش نامانی دؤردیأر.
اوُل دوٌنیأنینگ کوُپ یورت لاریندا بوُلوپ اولارینگ دورموشی ، یاشایشی ، دأپ ـ دسسورلاری ... بیلن تانئشدی. شوُل جاهان کشده لیک بیلن یوُل یازغی ژانرینی(سفرنامه) توٌرکمن اده بیاتینا ایلکینجی بوُلوپ گیریزن یازیجی دئر.
اوُنونگ اثر لری قاتی کوپ داشاری یوورت دیللرنه ترجمه ادیلدی.
بردی کربابایو شوُل دؤور ده بیر نأچه درام اثر لرینی دؤره دیپ دیر و شوُل اثر لرینگ کوپیسی اوبه تیاتر لرینگ صاحنا لاریندا اوٌزاق واغت لاپ ساقلانیب دئر . شیله اثر لردن " اؤته اشیدن اؤی ییقار"(1941) ، " واطان سویگی" (1941) ، " کیم کیمی سوییأر" ( 1942) ، " دوُغانلار(1943) " یالی نامایش ناما گوُرکزمک بوُلار.
یازیجی نینگ "قیزلار دوٌنیاسی" دیین باشقی اولی پایاماسی اوُنگا ایلکینجی شوُهرأتی گتیرن بوُلسا " داقئلماق" ، " آمی دریا" پایاماسی "حاقیقات" دیین ادبی اثری ، درام اثر لری، ترجمه جیلیک صونغاتی اوُنگا ایکینجی، اوٌچوٌنجی، دوٌردوٌنجی، بأشینجی و آلتئنجی شوُهراتی گتیریأر. شیدیپ هم اوُل کم کم دن یدینجی شؤهرأته ـ یدینجی پردأ، شیروان پرده سینه چئقیار. اوُل پردأنینگ آدینا بوُلسا " آیغیتلی آیدئم " دییأرلر.
بردی کربابایو:
« من" آیغئتلی أدیم" روُمانی نی یازانیمدا اوُنی ماکسیم گوُرکینینگ غورشی یالی غورماغا چالئشدئم.آداملار و واقالار بارادا گوٌرروٌنگ برمأن، ایسم اوُلاری گوُرکزمأگه جان اتدیئم.
آداملاری و توٌرکمنستاندا 1916نجی یئلدا بوُلوپ کچن توُلغوندئرئجی واقالای مومکین بوُلوغی چا یؤنه کی ، گوُرکی نینگکی یالی گوُرکزمأگه چالئشدئم.»
1940نجی یئلدا کربابایوینگ آیغئتلی ایدئم رومانی نینگ برینجی کیتابی چاپدان چیقیار. اوٌچ کیتابدان عبارات بولان بو اثرینی اوروشدان سوُنگ 1947 نجی یئلدا یازیپ غوتاریار. توٌرکمن نثرینگ اینگ اولی گؤوروٌملی اثری بولان " آیغئتلی آیدئم" روُمانی نئگ اوٌستوٌنده ییگریمی یئلدان غووراق ایشله یأر. 1928 نجی ییلدا ایلکینجی بؤلوٌم لری چاپ ادیلیأر . 1947نجی یئلدا روُمان دوُلی یازیلیپ غوتاریار. بو اثر دینگه یازیجا دأل ایسم توتوش توٌرکمن اده بیاتینا اولی آبرای گتیریأر . آیغئتلی ایدئم رومانی ییکریمینجی عاصر توٌرکمن اده بیاتینینگ اینگ نای باشی اثری حوٌکوٌمینده تاریخدا غالار.
کتابینگ بیرینجی بؤلوٌمینده حالقئنگ آغئر یاغدایی ، اوروش ضرارلی توزغونچیلئق لار انقلابینگ ایلکینجی اوٌچغونلار نینگ دؤره مه گی اوُنونگ توٌرکمن توپراغی نا آرالاشماغی یالی واقا لار صوراتلاندیریلیار .
آیغئتلی آیدئم رومانینی اوُقان واغتئنگ توٌرکمن حالقینگ گچمیشی میرآثئنا بوُلان مأهیر لی لیک دوییار سینگ. اثرده کمینه ، ملا نپس یالی توٌرکمن کلاسیک شاهیر لارنینگ آیدئما اؤورولیپ گیدن اثری باغشی لارینگ دیلیندن دوٌشمه یأر.
توٌرکمن حالق دؤره دیجبلیگینینگ جایدار اولانینیان یرلرینه بو اثر ده کوُپ دوش گلمک بوُلیار.
اوُل روماندا آرتئق و عاشئر یالی توٌرکمن دایخان لارینگ آزادلیق اوغرونداقی گؤره شینی صوراتلاندیرماقدا سادا توٌرکمن ییگیدی آرتئقا اولی اورون بریپدیر . روماندا آرتئغینگ حاصیتلاری دورموشینگ کوپ تاراپلاری بیلن باغلانشیقلی گورکزلیأر اونونگ زاحمه ته، دایخانچیلیغا، سؤیگأ، ماشغالا بوُلان غاتناشیق لاریندا صاپ یوٌرکلی آداما ماخصوص بوُلان غئلئق حأصیتلر یوٌزه چئقیار.
آرتغینگ سؤیگیلی سی آینانی بیر عاجاییپ شکلینده شخصیت پردازی ادیأر. بو شاخصیت پردازی دا یازیجی توٌرکمن گلین غیزلارینینگ اینگ غوُوی صئپاتلارینی ، عاجاییپ ادپ اکرامینی ، زأحمت سوٌیجی لیگنی، آزاد سؤیگی ، ارکین دورموش باراداقی آرزولارنی برمأگه چالیشیار.
بو رومان روس دیلینده موٌنگلاپ تیراژ انچه مه گزک نشر ادیلیأر . شیله هم بوُلغار، آلمان ، مجار، ختای،چک، اسلواک، هندی، اردو، انگلیس، اویغور و بیله کی دیللره هم کیتاپ بولوپ چیقیار.
بردی کربابایوینگ نثری بارها کأمیللشیأر . یازئجئننگ کأمللیگنه اونونگ « غایغی سیز اتابایو » ، « سو دامجاسی ـ آلتئن دأنه سی» رومانلاری گوُوا گچیأر.
بردی کربابایوینگ ادی میخاییل شوُلوخوف، تورسون زاده، و ماکسیم گوُرکی یالی سوُز اوسساد لارینگ حاطاریندا توتولیار.
ماغتئم غولی توٌرکمن تاریخینگ آغیر دوُورینده یاشان هم دوره دن بوُلسا بردی کربابایو شورالار دؤور لرینگ آغیر شرط لرینده ایدیولوژیک سیاسی غیسی شی آستیندا ایشله دی و دؤرتدی.
ماغتئم غولی نینگ بیک شاهیر لئغنی، شاخصیاتینی دوٌنیا آچیپ گؤرکزمکده اونونگ اثر لرینی یایراتماقدا بردی آغا اولی خئذمات دگیشلی دیر.
اوُل باریپ 1926نجی یئلدا ماغتئم غولی نینگ 289 غوشغوسینی ییغناپ عاراپ حاطیندا کیتاب ادیپ چیقاردی ، اوُنگا پروفسور برنلس، سامیلوویچ یالی گوٌندوغارشناس عالئملار یوُقاری باها بردیلر.
شوُل واغتلار حالقینگ مدنی میراثی نی انکار ادجک بولان لار کیتابینگ تأزه مدنی غورلوشا زییانلی دیغینی اؤنگه سوٌروٌپ ، غاداغان ادجک بوُلدولار. اما اؤز صوپی شاهیرلارینینگ اثر لرینی قرآندن سونگ ایکینجی یرده گؤریأن، مقدس حاساپلاپ گلن توٌرکمن لر ماغتئم غولی نینگ کیتابی نی شوُل واغتینگ اؤزوٌنده دوٌیه لرینه یوٌلأپ آلیپ گیتدیلر.
2010 نجی یئلدا قربانگلدی تؤرایو، بردی کربابایو تؤهمت پداسی دیین ماقالاسندا شیله دییار غاراشسیزلیق دؤورینده بردی کربابایوینگ آدینینگ رسمی صوراتدا اؤچوٌریلمه گی منی کوُپ اوُیا باتیردی . باریپ 1974نجی ییلدا دوٌنیه دن اؤتن یازینجی نینگ نأمه ادن اتمیشی باردیقا . هاچاندا بردی کربابایونگ ادبی اؤی ـ موزه سینی ییقدیرلاندا من اوُل سوُالینگ جوُغابینا دوشینیپ غالدیم .
برد آغانینگ 1950نجی یئللارینگ اوُرتالاریندا یورتدا سیاسی دوُنگاق لیغینگ چؤزولیپ اوغران دوره لری دییپ آتلانان واغتلار استالینینگ یازغاریلیان دوره لرینده یازان غوُشغولاری اؤرأن ارکین غوشغولاردیر.
اوُندا یازیجی نینگ ایچکی بیکیرلری آیدینگ گورکزیلیأر. مئثال اوٌچین اینه شاهیرنگ " سینگک" دیین شئغری:
سن ای گپ گزدیریپ یورک بولایان،
زهر غاتما آداملارینگ آشئنا
کمینگ مورتین کیمینگ سیرتین یالایان
سیرتماق سالما بی گوٌنالنگ باشینا
ال چکمه سنگ یوٌرک بولانچ کارینگدن
محروم بورسینگ غاناتینگدان پرینگدن
بردی کربابایوینگ شول یئلا ردا یازان شئغئر لارینینگ عاداتی یازان غوشغی لاریندان دینگه مانی دأل . ، ایسم فورم تایدا نام اؤزبوُلوشلی تاپاودی بار . "گؤته ریلن" دیین شئغری ، آدیندان بللی بوُلشی یالی بد نبیس حاصیتلی آدامینگ صیپاتینی گؤکزیأر
یلگینله نییپ گؤته ریلمه ، گؤته ریم
بو بوُلشونگ بیلن اوچماغینگ قین دئر
ایدیلی ایش اتمأن حتدینگدن آشسانگ
بؤون یالی یاریلماغینگ ممکن دیر
چنی یاغشی غاراشماسانگ پاشماغا
دؤنرسینگ بیر یل گوته رن پشمه گه
"یارانجانگ" دیین غوشغوسیندا شاهیر یارانجانگ آداملارئنگ کشبینی اوسساتلئق بیلن بیان ادیأر
یارانجانگ بیر آچ گؤز آغتا
یالینجیرار یالئن یالئن
ایتسنگ باشی ائقجام نوُغتا
موٌنسنگ گرشی یاسی پالان
دوٌرت گرشینه دپ غارنینا
دیککیر دأر اشک اورنونا
بردی کربابایوینگ دوٌرموش یوُلی اؤروٌملی ـ اؤوروٌملی یوُدالاردان دوریار. اوُل تؤهمت بلاسیندن اجئر چکن اداملارینگ بیری دیر تؤهمتینگ آداما سالان یارالرینی " ینگینده دیر پیچاغی" دیین شئغرئندا آچیق گؤرکز یأر
یالان سؤزلأپ دیلین سویجی دندن غاچ
دوزون داتما ، الوان بوُلسا ساچاغی
میلیون وادا برسه همه سیندن گچ
یگینده دیر اونونگ تؤهمت پیچاغی
بردی آغا آجی گونلری باشیندان گچریار اوُل اوٌچ گزگ توسساق ادیلیار ایلکینجی گزگ 1919نجی یئلدا پادشالئق دؤورینده توسساق ادیلن بولسا ، 1932و 1937نجی یئللاردا ، استالیزمینگ پداسی بولیار. بردی کربابایو تؤهمت دن یانان انساندئر اوُل اوُزوٌنینگ ایچکی دویغوسینی 1958 نجی یئلدا یازان "ساتلئق دوُست" دیین شئغریندا دوُلی بیان ادیأر.
دوُستوم، ایه نیمیز آیری گیدمزدی
ائنانیاردئق بیرـ بیره گه جانئمئز
هیچ ـ کیم بیزی دوغان دألدئر اویتمزدی
اوُرتادادی قازانجیمئز نانمئز...
بیر بیرکدن آیرا دوٌشمک هایپ دی
یامان لیقی اوُیلاماق ـ دا عاییپ دی
یئللار اؤتدی، کأسی آغراملی گچدی
سن سوسلاندینگ ، من دینوسیز یوٌووٌردئم
گوُرنیشیمئز ، کشبیمئز ـ ده دگیشدی
سن قارتماچ من غوجالیغا یوٌز اوردوم
نه دؤو چالدی ؟ گچیپ سینگ منگ داشیما
دوٌرلی تؤهمت یاغدئرئپ سینگ باشیما !
سامانینگ آسسیندان سووونگ قویبرمأن
یوٌز به ـ یوٌز دیک دوٌروپ أشگأر آیتسانگدئنگ
آسسئرئن حاینلئق دوُنونا گیرمأن
گوُنی دوٌروپ غورساغیمدان آتسانگ دئنگ
اؤلمی آغئر گوُروپ من " آه" چکمزدئم
هئرچئم دیشلأپ آلا گؤزلی باقمازدئم
نأمو چوٌن اؤز دوستونگ ساتدینگ بیر پوٌلا؟
بلکی اؤزگانگ گپینه سن گیدنسینگ ؟
ینگسامدن ایته رئپ سن گوٌله ـ گوٌله
بال گوٌنینگه باتایارین اؤیدن سینگ
قالبنگ اوُنی نیچئک قابول اتدی کأ
من بیلمه دئم سانگا کیمدن یتدی کأ ؟
امما اوُل حاق! آتان اوُقون گوُس گوُنی
ایسله گیندن اؤته رأک ـ ده ایشله دی
ینگسأمدن پنجه لأپ سوٌدوٌرلأپ منی
آغزئم قوم قاربادئپ آرقا تاشلادی
منگ باغتئما تؤهمت بوزی تیز ارأپ
اؤزومی دوٌرسه دئم یانگادان دؤرأپ
ایندی منینگ گوٌیچ ـ قوواتئم الیمده
همه یرده مانگا دوستلوق بسلن یأر
سن چانگا بوٌلاشیپ قالدئنگ یوُلومدا
سن یالی لار ایتدن بتر پیسلن یأر
دوسُتلوغی بیر پوٌلا ساتان سن الهنچ
یوزونگه توٌکوٌرین گوُرونمه ـ ده غاچ
بردی کربابایو 1974 نجی یئلدا عاشقاباتدا آرادان چئقیار
حاجی بردی ایری
شهریور 1393
• گفتنی است پس ازسخنان حاجی بردی ایری پیرامون شرایط وویژگیهای زندگی وآثارشاعر،نویسنده وبنیانگذارادبیات معاصرترکمن بردی کربابا،چندتن ازشاعران ازجمله:استادستارسوقی،عبداقهارصوفی راد وقادیرآمانپورقطعاتی ازسروده های خودرا قرائت کردند.
• موضوع نشست«106»حمعیت مختومقلی کلاله که عصرروزجمعه 25مهرماه93،درسالن مجتمع فرهنگی هنری ارشاداسلامی کلاله برگزارمی شود،به شرایط وویژگیهای زندگی شاعرمعاصرقربان نظر عزیز،اختصاص دارد که بوسیله شاعروهنرمندعرصه های مختلف فرهنگ وادب غفورخوجه،موردبررسی وتحلیل قرارمی گیرد.
• به اطلاع علاقمندان نشست های جمعیت مختومقلی کلاله می رساند:گزارش تصویری نشست105بزودی دراین سایت منتشرخواهدشد.
• گزارش از:حاجی محمد خدری