text:
بوسنی و هرزقووین
اوروپانین جنوبوندا یئرلَشن بیر اؤلکه دیر.[۱۰] بوسنییا و هرزقووین (شابلون:Lang2، (صربجه:БocHa и XepцeroBиHa, БиX)) — بالکان یاریماداسینا یئرلَشن کونفدراتیو دؤولت.اؤلکه بیر بۆتونو میدانا گتیرهن اۆچ ائتنیک قروپا ائو صاحبلیگی ائتمکدهدیر: بوشناکلار، صربلر و کروْواتلار. اینگیلیسجهده و داها بیر چوْخ دیلده ائتنیک شخصیت گؤز قارشیسیندا تۇتولمادان بۆتون بوسنییا-هرزوقووینا خالقینا بوسنییالی دئییلیر. آنجاق تورکجهده تاریخدن گلن یاخینلیقدان اؤتری بوسنییالی دئییلدیی وا بوشناکلار یعنی بوسنییالی موسلمانلار لوغتی نظرده توتولار. آیریجا اؤلکهده بوسنییالی و یا هرزوقووینالی اوْلماق دا آیری ائتنیک شخصیتی وورغولاماق اۆچون ایستیفاده ائدیلر. بوسنییالییام دئمک موسلمانام دئمکدیر. هرزوقووینالی دئمک کروْواتام دئمکدیر. اؤلکه اداره باخیمیندان ایکی عئینی دؤولتچیلییه بؤلونموش وضعیتدهدیر. بونلار، بوسنییا-هرزوقووینا فدراسییاسی و صرب جومهوریتیدیر.
اؤلکهنی، شیمال، غرب و جنوبدان کروواسی، شرقدن صربیستان، یئنه جنوبدان مونتنقرو چئویرمکده، آدریاتیک دنیزینه ایسه نم شهرینین تاپیلدیغی یئرده یالنیز ۲۰ km-لیک (لیمانی اوْلمایان) بیر ساحلی واردیر. اؤلکهنین جوغرافیاسی مرکز و جنوبدا داغلیق، شیمال-غربده تپهلیک، شیمال-شرقده دوزلوک بیر خصوصیّت سرگیلییر. دؤولتین باشکندی و ان بؤیوک شهری سارایبوسنا، بیر چوْخ یۆکسک داغلا اترافلانمیشدیر. بۇ جوغرافی خصوصیتیندن اؤتری شهر قیش توریزمینه الوئریشلیدیر و ۱۹۸۴ قیش اوْلیمپیادالارینا ائو صاحبلیگی ائتمیشدیر.
اؤلکهنین اکثریتینی اؤرتهن بوسنییا بؤلگهسینده ایلیمان یئر ایقلیم گؤرولر، بۇ بؤلگهده یایلاری ایستی، قیشلاری قار یاغمورلو و سویوقدور. اؤلکهنین جنوب ساحللریندهکی داها کیچیک هرزوقووینا بؤلگهسینده ایسه تیپیک آرالیق دنیزی ایقلیمی گؤرولر. بوسنییا-هرزوقووینا طبیعی قایناقلار باخیمیندان دا زنگین بیر اؤلکهدیر.
آدین آدین اتیمولوژی(دیلین کؤکلرینی آراشدیرما بیلیم)[دَییشدیر]
بوسنا چایینین و ماجار دیلینده "هئرسئق" ("بویئوودا" دئمکدیر) سؤزوندن یارانمیشدیر.
تاریخ[دَییشدیر]
آرالیق دنیزی ساحلیندهکی دیگر شهرلر کیمی بوسنییادا تاریخ سهنهسیندهکی یئرینی روم ایمپراتورلوغو ایچریسینده گؤتورموشدور. روم ایمپئراتورلوغونون چؤکوشوندن سوْنرا بوسنییانین رهبرلیگی ۱۲۰۰-جو ایللرده موستقیللیینی الده ائدنه قدر مۆختلیف روللارا ال دییشدیرمیشدیر. موستقیللیینی ۲۶۰ ایلدهن چوْخ بیر مدت قورویان بوسنییا کراللیغی بۇ مدت بویونجا ماجارلار و صربلره قارشی تورپاقلارینی مۆدافیعه ائتمک مجبوریتینده قالمیشدیر.
۱۴۶۳-جو ایلده عثمانلی ایدارهسی آلتینا کئچهن بوشناکلار عئینی زاماندا موسلمانلیغی دا منیمسمیشدیر. موسلمانلیغی قبول ائدن بوشناکلارین دینی عهده چیلیکلرینی یئرینه یئتیرمهسینه ایجازه وئرهن عثمانلی ایدارهسی بوسنییا تورپاقلاریندا تیکدیی یاپیسال(ساختار)لار و مسجیدلرله عئینی زاماندا بوشناکلارین عنعنهلری ایله مدنیتینه ده تأثیر ائتمیشدیر. ۱۸۷۸-جی ایله قدر داوام ائدجک اوْلان عثمانلی ایدارهسی آلتینداکی دؤورده چوْخ چوْخ بوشناک عثمانلی ایدارهسینده، دؤولت رهبرلیینده اهمیتلی وظیفهلره گتیریلمیشدیر. ضعیفلهیهن عثمانلی ایمپراتورلوغوسینی پارچالاماغا قرار وئرهن موتتفیقلرین مالی چتینلیکلر ایچریسیندهکی ایستانبولا نشر تضییقی نتیجهسینده بوسنییاداکی عثمانلی ایدارهسی دؤیوشولمهدن، ایستول باشیندا سوْنا چاتاراق اوتریش-ماجاریستان ایمپئراتورلوغونون ایدارهسینه کئچمیشدیر.
۱۹۱۸-جی ایله قدر سورهجک اوْلان اوتریش-ماجاریستان ایمپراتورلوغو ایدارهسی آلتینداکی دؤورده اؤلکه یئنیدن قۇرولوشلاندیریلاراق چؤکمکده اوْلان عثمانلی ایمپراتورلوغو ایدارهسی آلتینداکی دؤورون سوْنلاریندا یاشادیغی چتینلیکلردن اۇزاقلاشاراق ریفاها قوووشاجاق. بۇ اینکیشافلارین بؤیوک صربیستان قۇرولماسینی مقصد قویان روسیه نین مالی دستیی ایله رئاللاشدیغی شوبههسیزدیر. بوسنییاداکی موسلمان نۆفوس ون عثمانلی ایدارهسی آلتینداکی دیگر تورپاقلارا کؤچو و اوْنلارین ترک ائتدیی یئرلره صربلرین یئرلهشمسیله بوسنییاداکی ائتنیک قۇرولوشون دییشمهسی بۇ دؤورده یاشانمیشدیر.
۱۹۱۸-۱۹۴۱-جی ایللر آراسینداکی دؤور یوقوسلاوییانین ایچ قاریشیقلیقلاری و دؤیوشله کئچمیشدیر. ۱۹۴۱-۱۹۴۵-جی ایللری آراسینداکی ایکینجی دونیا دؤیوشو اثناسیندا نازیلار یوقوسلاوییانی ایشغال ائدرک سلووئنیانی آلمان، کروواسینی، ایتالیایا و ماکئدونییانی بولقاریستانا باغلایاراق خصوصیله یهودی و قاراچیلارا قارشی بیر ائتنیک تمیزلیک حرکتینه گیریشهرک توْپلاما دوشرگهلرینده مینلرله اینسانی اؤلدوردولر.
۱۹۴۵-۱۹۹۰-جی ایللر آراسینداکی سویوق دؤیوش دؤورونون ۳۵ ایللی تیتونون رهبرلیگی آلتیندا کئچدی. بۇ دؤورده بوسنییا – هرزوقووینانین سرحدلری ۱۹۱۸ اوّلی دؤندو و بوشناکلار مدنی شخصیتلرینه یئنیدن قوووشدولار. غربین دستیی ایله یوقوسلاوییادا دؤیوشون ایزلری تئز سیلیندی. غربلی اؤلکهلر یوقوسلاوییانی یالنیز ایقتیصادی دئییل عئینی زاماندا عسگری و سیاسی ساحهده ده دستکلهدی. ۱۹۷۰-جی ایللرده سووت موداخیلهسی ریسکی ایله قارشیلاشیلدیغیندا آمریکا بیرلشمیش دؤولتلری یوقوسلاوییانی مۆدافیعه ائتمک اۆچون نۆوه گۆجه مراجعت ائده بیلجیینی آچیقلادی. سویوق دؤیوشون سوْنا چاتماسی و سوْنا چاتان کومونیست رژیمله بیرلیکده پارچالانان سووتلر بیرلییندن یوقوسلاوییادا تأثیرلهندی.
۱۹۸۶-۱۹۹۲-جی ایللر آراسیندا یاشانان قانلی وطنداش محاربهلرینین سوْنراسیندا یوقوسلاوییا پارچالاندی. حَددیندن آرتیق میللیتچی سلوبودان میلوسهئویجه و اوْنون دستکلدیی خادیملر طرفیندن بؤیوک سئربیاس(ن)ı قورما خیاللاری ایله سیستئماتیک بیر سویقیریم رئاللاشدیریلدی. بۇ دؤورده ۱۰.۰۰۰ین اۆزرینده بوشناک حیاتینی ایتیردی. صربلرین باشدا سارایبوسنا اوْلماق اوزره ایحاطه ائتمه آلتیندا توتدوغو شهرلری بومبالاماسینا، سنیپئر آتشی ایله گوناهسیز وطنداشلاری اؤلدورمهسینه، باشدا ضیالیلار اوْلماق اوزره سئچیلمیش کسلرین توْپلاما دوشرگهلرینده اؤلدورولمهسی ایله رئاللاشدیریلان ائتنیک تمیزلیک حرکتینه غربلی اؤلکهلر اۇزون مدت لازیم اوْلان تئپکینی گؤسترمهیهرک سویقیریما تاماشاچی قالدی.
۱۹۹۲-جی لین فوْریهیندا موستقیللیینی اعلان ائدن بوسنییا – هرزوقووینا ۷ آوریل ۱۹۹۲-جی ایلده ده آمریکا بیرلشمیش ایالتلری و دیگر غربلی اؤلکهلر طرفیندن تانیندی و ۲۲ مئی ۱۹۹۲-جی ایلده بیرلشمیش میللتلر تشکیلاتینا قبول ائدیلدی.
بوسنییاداکی دؤیوش ۱۹۹۲-جی ایلین یازیندا باشلادی. بوسنییانین قوزئینی هدف آلان هوجوملارین آماچ بۇ بؤلگهلردن بوشناک و کروْواتلاری اۇزاقلاشدیراراق صرب دؤولتینی قورماق ایدی. صربلرین بۇ هوجوملاری بؤلگهدهکی دیگر ائتنیک قروپلار اۆچون تام بیر فلاکته چئوریلدی.
دؤیوشون ایلک آیلاریندا شرقدهکی چوْخ چوْخ بوشناک شهری صربلرین هوجوملاری نتیجس(ن)i آسانجا دۆشدو. آنجاق شهری چئویرهن تپهلرینده کؤمییله سرئبرئنیزکا هوجوملارا قارشی اؤزونو موفقیتله مۆدافیعه ائتدی.
۱۹۹۳-جو ایلده بیرلشمیش میللتلر تشکیلاتی آلتی مسکونلاشما واحیدینی "اعتیبارلی بؤلگه" اعلان ائتدی، سرئبرئنیتسادا بونلاردان بیری ایدی. مقصد سرحدلری قورونا بیلر حالا گتیرهرک باریش اۆچون گؤروشوله بیلر بیر زمین یاراتماق ایدی. کؤمکلرین اعتیبارلی بؤلگهلره چاتدیریلماسی گوندهمه گلینجه بۇ تطبیق ایشغالچی-تجاووزکار گۆجلرله بیرلشمیش میللتلر تشکیلاتی عسگرلرینین ایشداشلیق ائتمهسینی طلب ائدرک آماچ ایله تام بیر تزاد میدانا گتیرر حالا گلدی
۱۹۹۵-جیلین مئی یایندا صربلر سارایبوسناداکی ایحاطه ائتمیی شیددتلندیردی و ناتو صربلره قارشی هاوا هوجومو تشکیل ائدیلدی. بونا میسسیللئمئ اوْلاراق صربلر ۶ اعتیبارلی بؤلگهنی بومبالایاراق ۳۰۰ بیرلشمیش میللتلر عسگرینی گیروو گؤتوردو. جۇلای ۱۹۹۵-جی ایلده گئنئرال ملادیج امریندهکی صرب گۆجلری سرئبرئنیزکاداکی هولندلی بیرلشمیش میللتلر گۆجلرینی تسیرسیز حالا گتیرهرک شهری هدف آلدی. تخمیناً ۲۵،۰۰۰ بوشناک صرب حدهسی اۆزرینه شهری ترک ائدرک بیر باشقا اعتیبارلی بؤلگه اوْلان پوتوجارییه چاتدی. ۵۰۰۰ موهاجیرین دوشرگهیه گیرمهسینین آردیندان هولندلی باریش گۆجو عسگرلری دوشرگهنین دولدوغونو بیلدیرهرک دوشرگهنین گیریشینی باغلادی. بۇ حادثه، دوشرگهنین یاخینلارینداکی تخمیناً ۲۰،۰۰۰ بوشناغین صربلرین اؤلوم حدهسینه قارشی ساوونماسیز قالماسینا یولاچتی. صربلر بؤلگهدهکی بوشناکلاری چیخارماغا باشلادیغیندا هولندلی بیرلیکلر موداخیله تاپیلمادی، حتی عملیّاتلارین دوز بیر شکیلده رئاللاشدیریلماسی اۆچون تشکیلاتدا کؤمکچی بئله اوْلدو. قادین و اۇشاقلار آیریلدیقدان سوْنرا عسگرلیک چاغینا گلمیش اوْلان کیشیلر آوتوبوسلارا میندیریلدیکدن سوْنرا دوشرگهنین یاخینیندا گوللهیه دوزولهرک اؤلدورولدو. ایکینجی دونیا دؤیوشوندن سوْنراکی بۇ ان بؤیوک سویقیریمدا ۱۰ – ۱۵ مین بوشناکین قتل ائدیلدیی ادعا ائدیلمکدهدیر. قیزیلخاچ صلاحیتلیلری بۇ حادثهلر اثناسیندا ۷.۵۰۰ آدامین ایتدیینی بیلدیرمیشدیر.
جوغرافیا[دَییشدیر]
ایقلیم[دَییشدیر]
بوسنا-هرزوقووینادا یئرلی ایقلیم حاکمدیر. هاوا ایستیلیکلری، ان ایستی آیلار اوْلان جۇلای و آگوستدا ۳۰ درجهیه قدر چیخارکهن، ان سویوق گونلر ایسه، دسامبر
و ژانویه آیلاریندا یاشانماقدا و ایستیلیک -۲۰ درجهیه قدر دۆشمکدهدیر. عومومیتله ۴ فصل بول یاغیش آلان/ساحه اؤلکهده ان یاغیشلی آی ژۇئن (۱۱۰-۱۱۵ مم)، ان قوراق آی ایسه دسامبر
دیر (۴۰-۷۰ مم). اؤلکهنین جنوب-غرب سئقمئنتینده و نئرئتوا وادیسینده آرالیق دنیزی ایقلیمی گؤرولر. بۇ بؤلگهلرده مئیوه-تروز باغچالاری، اۆزوم باغلاری واردیر. حئیواندارلیق ایسه، اؤلکهنین بۆتونونده ائدیلمکدهدیر.
باشلیجا چایلاری اۇنا، سنه، درینا، سووا، بوسنییا و موستار کؤرپوسونون آلتیندان آخان نئرئتوادیر.
باشلیجا طبیعی قایناقلاری کؤمور، دمیر، بوکسیت، مانقان، مئشهلر، میس، خروم، سینک، گولله، دۇز، باریت، آسبست، کاولین و گیپسدیر.
اؤلکهدهکی الاوس(ن)ایله بیلر تورپاقلارین نیسبتی %۱۴، اوْتلاق و مئرالارین نیسبتی %۲۰، مئشه و آغاجلیق ساحهلرین نیسبتی %۳۹، دیگر تورپاقلارین نیسبتی ده %۲۷'دیر. سولانا بیلهن اراضی ۲۰ کم۲دیر.
شهرلر[دَییشدیر]
اینضیباطی اراضیلر[دَییشدیر]
دؤولت آیری فعالیّت گؤسترهن بوسنییا و هرزقووین فدراسییاسی،صرب جومهوریتی و برچکو دایرهسیندن عبارتدیر.
بوسنییا و هرزقووین فدراسییاسی[دَییشدیر]
بوسنییا و هرزقو
- اۇنسک-سان
- پوساو
- توزلا
- زئنیتسا-دوبوی
- بوسنا-پودرین
- اوْرتا بوسنییا
- هرزقووین-نرتوان
- غربی هرزقووین
- سارایوو
- غربی بوسنییا
صرب جومهوریتی[دَییشدیر]
صرب جومهوریتی ۷ بؤلگه و ۶۳ بلدییهدن عبارتدیر.
- بانیا-لوکا
- دوبوی
- بیئلینا
- زوورنیک
- سارایئوو-رومنییا
- فوچا
- تربینیئ
برچکو دایرهسی[دَییشدیر]
حکومت[دَییشدیر]
عالی قانونوئریجی اوْرقان – میلّی پالاتا؛ خالق پالاتاسی.
سیاست[دَییشدیر]
سیاسی پارتییالار:
- . دموکراتیک حرکات پارتییاسی، رهبری S.Tixiچ؛
- . بوسنییا و هرزقووین اۇغروندا پارتییا، رهبری س.خلیلوویچ؛
- . دموکراتیک خالق اتفاقی (بوسنییالیلار)، رهبری F.Abdایچ؛
- . دموکراتیک کروْوات بیرلیگی، رهبری B.Kolak؛
- . صرب دموکرات پارتییاسی، رهبری D.Kaviچ؛
- . بوسنییا و هرزقووین سوسیال – دموکراتیک پارتییاسی، رهبری Z.Laqumciya.
برچکو دایرهسی[دَییشدیر]
برچکو دایرهسی عئینی زاماندا هم بوسنییا و هرزقووین فئدئراسییاسینین هم ده صرب جومهوریتی ترکیب حیصّه سیدیر.
خاریجی علاقهلر[دَییشدیر]
سیلاحلی قوهلر[دَییشدیر]
- ایللیک حربی خرجلر – ۲۳۴،۳ ملن. دول. (۲۰۰۴)
ایقتصادیات[دَییشدیر]
- ایخراجات: پالتار، کیمیوی مادهلر، مئبئل.
- ایدخال: ماشین و آوادانلیقلار آلیجی تلاباتی ماللاری، ارزاق ماللاری.
داشینما و کوممونیکاسییالار[دَییشدیر]
دموقرافییا[دَییشدیر]
۲۰۰۷-جی ایلین ژۇئن آیینین ۳۰ – نا اوْلان رسمی تخمینلره اساساً اؤلکهده ۳.۸۴۲.۹۴۲ نفر اهالی یاشاییر.[۱۱]
میللتلر[دَییشدیر]
- بوشناکلار ۴۸% (۲.۱۸۴.۹۶۰)
- صربلر ۳۷،۱% (۱.۶۸۴.۲۴۰)
- کروْواتلار ۱۴،۳% (۶۳۷.۰۰۰)
دیل[دَییشدیر]
بوشناک دیلی، صرب دیلی، کروْوات دیلی
دین[دَییشدیر]
موسلمانلار – ۴۰% پراووسلاولار – ۳۱% کاتولیکلر و پروتئستانتلار – ۱۹%
ایستینادلار[دَییشدیر]
- ↑ قایناق خطاسی برچسب
نامعتبر؛ متنی برای ارجاعهای با نام
Constitutionوارد نشدهاست
- ↑ قایناق خطاسی برچسب
نامعتبر؛ متنی برای ارجاعهای با نام
Popis2013وارد نشدهاست
- ↑ CIA.
- ↑ "Bosnia releases disputed census results". Politico. 1 July 2016. Retrieved 1 July 2016. CS1 maint: discouraged parameter (link)
- ↑ ۵٫۰ ۵٫۱ Report for Selected Countries and Subjects.
- ↑ ۶٫۰ ۶٫۱ Bosnia and Herzegovina. International Monetary Fund. یوْخلانیلیب5 October 2015.
- ↑ Distribution of family income – Gini index. The World Factbook. CIA. یوْخلانیلیب1 September 2009.
- ↑ Human Development Report 2015. United Nations (2015). یوْخلانیلیب14 December 2015.
- ↑ Peace Implementation Council, High Representative for Bosnia and Herzegovina, Constitutional Court of Bosnia and Herzegovina#Composition of the court, European Union Police Mission in Bosnia and Herzegovina, EUFOR Althea
- ↑ Central Intelligence Agency - CİA - The World Factbook:ٍ Europa
- ↑ بوسنییا و هرزوقووینا دؤولت آمار آگئنتلیگی. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2010-12-10. یوْخلانیلیب2016-11-03.
خاریجی کئچیدلر[دَییشدیر]
- آگئنجی فور ایستاتیستیجس اوْف بوسنی و هرزقووین : دئموگراپهی Archived 2009-10-04 at the Wayback Machine.
- News[دائمی اولو باغلانتیلی]
قایناقلار[دَییشدیر]
گؤرونتولر[دَییشدیر]
- 0
- 0
- تیکراری دیتا قالیبلریندن ایشلنمیش صفحهلر
- قایناقلاما خطاسی اوْلان صفحهلر
- CS1 maint: discouraged parameter
- قیریلمیش فایل باغلانتیلاری اوْلان صحیفهلر
- Serbian دیلی سؤزجوکلو مقالهلر
- Lang and lang-xx using deprecated ISO 639 codes
- Webarchive template wayback links
- اولو خاریجی باغلانتیلی مقالهلر from February 2021
- Articles with invalid date parameter in template
- جوغرافیا قارالامالاری
- اؤلکه قارالامالاری
- سیاسی جوغرافیا
- بوسنیجه دانیشان بؤلگهلر و اؤلکهلر
- کوروواسیجه دانیشان بؤلگهلر و اؤلکهلر
- بیرلشمیش میلتلر اؤیهسی اؤلکهلر
- صیربجا دانیشان بؤلگهلر و اؤلکهلر
- بوسنی و هرزقووین
- بالکان اؤلکهلری
- فدرال جومهوریتلر
- اوروپا شوراسینین عوضو اولان دؤولتلر
- آرالیق دنیز بیرلییینین عوضو دؤولتلری
- ایسلاو اؤلکهلر و اراضیلر
- اوروپانین جنوبشرقی اؤلکهلری
- جنوبی اوروپا اؤلکهلری
- ۱۹۹۲ میلادی ایلده قورولان بؤلگهلر و اؤلکهلر
- اوروپادا اؤلکهلر


c: text/html

text:
آمان اللاه یِئنه شیطان گلیب ایمان آپارا
قُورویون قُویمایون ایمانوزی شیطان آپارا
منیم ، اینسانلیغمین گُؤرنه حصاری یاوادیر
کی گونوز غولِ بیابان گلیر اینسان آپارا
خرمنی ساققیزا وِئردیک نه یامان چَرچی دی بو
هِی گلیر کَنده بیزه درد وئره درمان آپارا
چورَگ آلمیش اَلینه ، آج نئجه طاقت گتیسین
اِئله بیریازگئجه سی قیزگلیب،اوغلان آپارا
قانلی دیرناخلارینان«انگلیس» اَل قاتدی بیزه
باخیسان«روس»دا آرازدان کئچیر ایران آپارا
آرادان بیرده بیزی بُؤلسه لر اربابلاریمیز
قورخورام قُویمیالار تبریزی ، تهران آپارا
قارا طوفان کی داخی خلقیله شوخلوق اِئله مز
سِئل گرَک اِئل داغیدا،اِئو ییخا،ایوان آپارا
بو قارانلیق گئجه لرده قاپوموز پیس دُویولور
نه بیلیم ،بلکه اَجَل دیردایانیب جان آپارا
آناما سُویله یین اُوغلون ییخیلیب سنگرده
تِئللرین باس یاراما ، قُویما منی قان آپارا
سَلقه لی اُغرو تاپیلمیشسا بو باشسیز یئرده
«شهریار»دان دا گرَک بیر دُولی دیوان آپار

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
چین خالق جمهوریتینه سود محصوللارینین صادراتی آرتیب
چین خالق جمهوریتینه سود محصوللاری صادراتی ایلین ایلک ایکی آییندا 9،3 میلیون دولارا چاتیب.
چین خالق جمهوریتینه سود محصوللاری صادراتی ایلین ایلک ایکی آییندا 9،3 میلیون دولارا چاتیب.
تیجارت ناظیرلیگی ایله تاریم و مئشه ناظیرلیگینین امکداشلیغی چرچیوهسینده گؤستریلن فعالیتلر نتیجهسینده چین خالق جمهوریتینه سود و سود محصوللارینین صادراتینین قارشیسینداکی مانعهنین کئچن ایلین می آییندا آرادان قالدیریلماسیندان سونرا تورکیه-نین سود محصوللاری صادراتچیلاری بازارا سرعتلی اولاراق داخیل اولدو.
2020-جی ایلده تقریباً 7 آیلیق مدتده چین خالق جمهوریتینه سود و محصوللاری صادراتی 14،6 میلیون دولارا چاتیب.
بو اؤلکهده دایمی اولماق ایستهین صادراتچیلار تبلیغات فعالیتلری و قارشیلیقلی امکداشلیق یولو ایله بازار پایلارینی آرتیریبلار.
ژانویه-فوریه دؤورونده چین خالق جمهوریتینه صادرات ایسه 9،3 میلیون دولار اولاراق قئید ائدیلیب.
چین خالق جمهوریتینه صادراتدا زرداب 8،3 میلیون دولارلا ایلک یئری توتوب.
ایلگیلیلی خبرلر
تورکیه ایله آذربایجان آراسیندا طبیعی گاز تیجارت آنلاشماسی
"تورکیه، باشاریلی بیر انرژی دیپلوماسیسی ایجرا ائدرک دونیانین جدی بیر عرضه بحرانییلا قارشیلاشدیغی دؤورو سیخینتیسیز شکیلده سوووشدوراجاق"
تورکیهده خاریجیلره ائو ساتیشیندا رکورد
ایران وطنداشلاری، توپلام ۱۳۲۳ ائو آلیشی ایله، تورکیهدن ائو آلان خارجی اؤلکه وطنداشلاری آراسیندا بیرینجی یئری توتدو
نوبل اقتصاد اؤدولونون صاحیبلری آچیقلاندی
اقتصادچیلار دیوید کارد ایله جاشوا انگریست و گیدو ایمبنز، ۲۰۲۱ نوبل اقتصاد اؤدولونه لایق گؤرولدو


text:
۱۹۴۵ (میلادی)
میلادی ۱۹۴۵-جی ایل گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز قیرخ بئشینجی ایل.
اهمیتلی حادیثهلردَییشدیر
حادیثهلردَییشدیر
- ۹ آقوست - ایکینجی دونیا ساواشی: ژاپونون ناکازاکی شهری اتوم بومباردمانینا معروض قالدی.
- ۶ آقوست - ایکینجی دونیا محاربهسی: ژاپونون هیروشیما شهری آتومی بومباران اولدی.
- ۴ دسامبر - يۇقوْسلاوی فِدِرال جومهوریسی يارادیلمیشدیر.
- ۲۹ آوریل - ایتالیاداکی آلمان بیرلیکلری تسلیم اوْلدو.
- ۲۹ آوریل - آدولف هیتلر٬ اوا براون ایله برلینده ائولندی و آدمیرال کارل دونیتزی ولیعهدی تعیین ائتدی.
- ۲۹ آوریل - شوروی تانکلاری برلینه گیردی.
- ۲۸ نوْوامبر - ائرمنیستانین رهبری ه.آرتیونوف ایستالینه مۆراجیعت ائدهرک داغلیق قاراباغین ائرمنیستانا بیرلشدیریلمهسینی ریجا ائدیر.
- ۲۸ فوریه - تۆرکیه٬ بیرلشمیش میلّتلر بیاننامهسینی ایمضالادی.
- ۲۷ دسامبر - ۱۸ دؤولتین موافیقتی ایله دۆنیا بانکی قۇرولدو.
- ۲۴ نوْوامبر - بیرلشمیش میلّتلر تشکیلاتی رسماً ایشه باشلاییب.
- ۲۴ اوْکتوبر - بیرلشمیش میلتلر تشکیلاتی اساسنامهسی قووهیه میندی و بیرلشمیش میلتلر تشکیلاتی فعالیته باشلادی.
- ۲۳ فوریه - تۆرکیه-آمریکا ایکیلی کؤمک آندلاشماسی ایمضالاندی.
- ۲۳ فوریه - تۆرکیه٬ نازی آلمان و ژاپون ایمپراتورلوغونا ساواش اعلان ائتدی.
- ۲۲ مارس - میصر٬ سوریه٬ لۆبنان٬ اوردون٬ سعودی عربیستان٬ عیراق و یمن٬ قاهیرهده عرب بیرلیگینی قۇردو.
- ۲۱ اوْکتوبر - فرانسهده خانیملارا ایلک دفعه سسوئرمه حوقوقو الده ائتدیلر.
- ۲۰ نوْوامبر - تبریزده آذربایجان خالق کونقرهسی تأسیس ائدیلمیشدیر.
- ۲۰ نوْوامبر - ایکینجی دونیا ساواشینین جینایتکارلارینین موحاکیمه ائدیلدیگی نورنبرق پروسهسی باشلامیشدیر.
- ۲۰ اوْکتوبر - فرانسهده خانیملار سئچکی حوقوقو الده ائتدیلر.
- ۱۹ مارس - شوروی٬ بیر نوْت ایله ۱۹۲۵ تاریخلی تۆرک-شوروی دوْستلوق-طرفسیزلیک آندلاشماسینی یئنیلهمهیهجگینی بیلدیردی.
- ۱۷ ژانویه - شوروی قوْشونلاری ورشو شهرینه گیردی.
- ۱۶ نوْوامبر - آمِریسیوم (اتوم نؤمرهسی ۹۵) و کوریوم (۹۶) المنتلرینین آلینماسی رسماً اعلان ائدیلیب.
- ۱۶ نوْوامبر - یونسکو قۇرولموشدور.
- ۱۶ مارس - ایکینجی دۆنیا ساواشی: کیچیک بیر ژاپون مۆقاویمتی قالدییسا دا ایو ژیما ساواشی سوْنا چاتدی.
- ۱۲ ژانویه - استالین، رۇزولت و چرچیلین ایشتیراک ائتدیگی يالتا کوْنفرانسی باشا چاتیب.
- ۱۲ ژانویه - سوْوئت قوْشونلاری شرقی اوروپادا گۆجلو عکس-هۆجوما کئچیب.
- ۱۲ دسامبر - گۆنئی آذربایجان میلّی حؤکومتی قۇرولموشدور.
- ۱۰ مارس - توکیو بؤیوک بوْمبالاماسی.


text:
مین بیر گئجه
مین بیر گئجه (فارس. هزار و یك شب ؛ عرب. كتاب ألف لیلة ولیلة ) - یاخین شرق خالقلارینین مین ایللردن بری یاراتدیقلاری و چوخسایلی مؤلیف، ترجومهچی و تتقیقاتچیلار طرفیندن توپلانمیش ناغیللار توپلوسو.
اوریژینال الیازماسینین هئچ واخت تاپیلماماسینا باخمایاراق بو ناغیللار توپلوسونون بیزیم ائرانین 800-900-جو ایللرینه عایید اولدوغو سؤیلهنیلیر. ناغیللار بیر قایدا اولاراق شهریزاده طرفیندن اری و شاهی شهریارا مین بیر گئجهلیک زامان مودّتینده نقل ائدیلیر.
شهریار آروادلاریندان بیرینین خیانتیندن درین سارسیلیر و یئر اوزونون بوتون قادینلارینی دا اعتیبارسیز اعلان ائدیر. او قادینلاردان اؤزونهمخصوص شکیلده قیصاص آلیر. بئلهکی ائولندیگی قادینی هر گئجهنین سحرینده قتله یئتیریر. نؤوبه وزیرین گؤزل و عاغیللی قیزی شهریزادهیه چاتیر. عاغیللی شهریزاده شاهینین نیّتینی گؤزل آنلاییر و ائولندیکلری گئجه شاها ماراقلی بیر ناغیل دانیشیر، لاکین اونو سحره یاخین ان ماراقلی یئرینده یاریمچیق بیتیریر. بئلهلیکله، هر گئجه شاها بیر یئنی ناغیل سؤیلهین شهریزاده هر ناغیلی بئلجه تاماملامامیش حالدا بیتیریر و هر یاریمچیق ناغیلی ایله حیاتینی خیلاص ائدیر. احوالات بو مینواللا دوز 1001 گئجه داوام ائدیر و یئکوندا شهریزاد شاهین غضبیندن همیشهلیک قورتولا بیلیر.
"مین بیر گئجه" - دونیا ثروتیدیر[دَییشدیر]
شرق خالقلارینین "مین بیر گئجه" ناغیللارینداکی مودریکلیگی و فانتزیلری، سوژئتلرین، سمبوللارین، آللئقوریالارین رنگارنگ موعمّالی اولماسی موسیقیچیلری دفعهلرله موختلیف ژانر و فورمالی اثرلر یاراتماغا سؤوق ائتمیشدیر. ائتیک و ائستِتیک تاثیر گوجونه مالیک دولغون و اینجه پوئتیک اوبرازلاری ایله موختلیف یاشلی اوخوجولاری سِحرلی عالمیله اووسونلایان شهریزادین ناغیللاری دونیا ثروتینه چئوریلمیشدیر.
"مین بیر گئجه" بالئتی[دَییشدیر]
"مین بیر گئجه" ناغیللاریندا ایلهام آلان آذربایجانین گؤرکملی بستهکارلاریندان فیکرت امیروو دونیادا شؤهرت قازانمیش عئینی آدلی بالئتین مؤلیفیدیر. بالئت ایلک دفعه 1979-جو ایلده م.ف. آخوندوو آدینا اوپئرا و بالئت تئاتریندا گؤستریلمیشدیر.
فیکرت امیروو "مین بیر گئجه" ناغیللارینین مؤوضوسونا ائله بیر زاماندا موراجیعت ائتمیشدیر کی، آرتیق دونیا دینلهییجیلری ریمسکی-کورساکووون "شهریزاده"سی کیمی داهیانه سیمفونیک سویتاسی ایله تانیش ایدیلر. تانینمیش موسیقیشوناس پاوئل خوچوانین سؤزلری ایله دئسک، بو سوژئته موراجیعت ائتمک ایستهین بستهکاردان "بؤیوک یارادیجیلیق جسارتی، یوکسک پئشهکارلیق، اوستالیق و زنگین شرق موسیقیسینین اینجه طبیعی حیسلرینه مالیک اولماق طلب ائدیلیردی".
"مین بیر گئجه" کیتابی[دَییشدیر]
"مین بیر گئجه کیتابی" آذربایجان عرب الیفباسیندا[دَییشدیر]
مین بیر گئجه کیتابینین کلیاتی، حسن قمری نشری، تبریز PDF
"مین بیر گئجه" کیتابی آذربایجان لاتین الیفباسیندا[دَییشدیر]
مین بیر گئجه، 8 جیلدده. /روس دیلیندن ترجومه ائدن: ای. یاقوبوو؛ رئداکتور: م. قاسملی؛ رسملرین مؤلیفی: او. صادقزاده.- باکی: شرق-غرب، 2007.:
2. جیلد (39-145-جی گئجهلر) PDF
3. جیلد (146-270-جی گئجهلر) PDF
4. جیلد (271-434-جی گئجهلر) PDF
5. جیلد (435-606-جی گئجهلر) PDF
6.جیلد (607-756-جی گئجهلر) PDF
7. جیلد (757-894-جو گئجهلر) PDF
8. جیلد (895-1001-جی گئجهلر) PDF


text:
ناظم حکمت
ناظم حکمت (ناظیم حیکمت) و یا (ناظیم حیکمت ران) (۱۵ ژانویه ۱۹۰۲، سالونیکی — ۳ ژوئن ۱۹۶۳، موسکو) — تورکیهلی شاعر، یازیچی، رسام، سناریست و دراماتورق، ایجتیماعی خادیم، میلتلر آراسی باریش اؤدولونو قازانمیش (۱۹۵۰) و تورک اینقیلابی پوئزیاسینین بانیسی.[۱]
یاشاییشی[دَییشدیر]
ناظیم حیکمت ۱۹۰۲-جی ایل ژانویه آیینین ۱۵-ده نجیب بیر عاییلهده آنادان اولموشدور. ۱۹۱۸-جی ایلده ایستانبولدا حربی دنیزچیلیک مکتبینه داخیل اولموش، تورکیهنین خاریجی موداخیلچیلر طرفیندن ایشغالی علیهینه شعر یازدیغی اۆچون ۱۹۱۹-جو ایلده اورادان خاریج ائدیلمیشدیر. «سرولیکلرده» آدلی ایلک شعری ۱۹۱۸-جی ایلده «یئنی مجموه» ژورنالیندا درج اولونموشدور. ۱۹۲۰-جی ایلده او، ایشغال اولموش ایستانبولدان میلّی آزادلیق اوغروندا ووروشان آنادولویا گئتمیشدیر. ۱۹۲۱-جی ایلده سووئت روسیاسینا گلمیش، ۱۹۲۲–۱۹۲۴-جو ایللرده موسکوادا شرق زهمتکئشلرینین کوممونیست اونیوئرسیتئتینده اوخوموشدور.
۱۹۲۴-جو ایلده تورکیهیه قاییتمیش، اینقیلابی «اوراق-چکیج» قزئتینده، «آیدینلیق» ژورنالیندا لئنین ایدئیالارینی ترننوم ائدن اثرلرله چیخیش ائتمیشدیر. همین اورقانلار باغلاندیقدان سوْنرا تعقیب اولونان و ۱۹۲۵-جی ایلده قیابی صورتده ۱۵ ایل هبسه محکوم ائدیلن ناظیم حیکمت ۱۹۲۷-جی ایلده یئنیدن گیزلی اولاراق سسری-یه گلمیشدیر. ۱۹۲۸-جی ایلده باکیدا شاعرین «گونشی ایچنلرین تورکوسو» آدلی ایلک شعرلر کیتابی چاپدان چیخمیشدیر. ۱۹۳۸-جی ایلده یئنیدن تورکیهیه قاییتدیقدان سوْنرا حبس اولونان ناظیم حیکمت ۸ آی حبسخانادا یاتمیش و ایشده هئچ بیر دلیل-ثبوت اولمادیغینا گؤره آزاد ائدیلمیشدیر.
۱۹۲۹-جو ایلده "۸۳۵ سطر"، ۱۹۳۰-جو ایلده "بارون-۳"، ۱۹۳۰-جو ایلده "۱+۱=۱"، ۱۹۳۱-جی ایلده "سسینی ایتیرمیش شهر" کیتابلارینداکی شعرلرده خالقین آغیر حیاتی، اینقیلابی موباریزهیه چاغیریش اؤز عکسینی تاپمیشدیر. ۱۹۲۴-جو ایلده یازدیغی "جوکوندا و شی-یا – او" پوئماسی، ۱۹۳۲-جی ایلده یازدیغی "بئنئرجی اؤزونو نیه اؤلدوردو" منظوم رومانی ایمپئریالیزمین موستملکه سیاستینه قارشی یؤنلمیشدیر. اونون "کلله"، ۱۹۳۲-جی ایلده "بیر اؤلو ائوی، یاخود مرحومون نالهسی"، "بایرامین ایلک گونو"، ۱۹۳۵-جی ایلده "شؤهرت و یا اونودولان آدام" پیئسلرینده کاپیتالیزم قورولوشو کسکین شکیلده ایفشا ائدیلمیشدیر. ۱۹۳۲-جی ایلده تورک کوممونیستلرینی یئکدیل موباریزهیه سسلهین "گئجه گلن تئلئقرام" شعر توپلوسونا گؤره ۵ ایل هبس جزاسینا محکوم اولونموشدور. بیر ایلدن سوْنرا آمنیستیا اساسیندا آزاد ائدیلمیشدیر. سونرالار شاعر دئمک اولار کی، هر یئنی کیتابین نشریندن سوْنرا هبسه محکوم اولونموشدور.
۱۹۳۵-جی ایلده یازدیغی "تارانتا بابویا مکتوبلار" پوئماسیندا، ۱۹۳۶-جی ایلده قلمه آلدیغی "آلمان فاشیزمی و ایرقچیلری" پوبلیسیستیک اثرلرینده فاشیزم و اونون تورکیهدکی طرفدارلاری ایفشا اولونور. ۱۹۳۶-جی ایلده شاعرین تورکیهده ساغلیغیندا سون کیتابی – "شئیخ بدرددینین داستانی" چاپدان چیخمیشدیر. ۱۹۳۸-جی ایلده ثبوت اولونمامیش اتهام اساسیندا ۲۸ ایل ۴ آی هبس جزاسینا محکوم ائدیلن ناظیم حیکمت مشهور "اینسان منزرهلری" ائپوپئیاسینی، "حبسخانادان مکتوبلار" سیلسیلهسینی، "محبت افسانهسی"، "یوسیف و زولئیخاً پیئسلرینی و س. اثرلرینی حبسخانادا یازمیشدیر. ۱۹۵۰-جی ایلده مترقی دونیا ایجتیمایتینین طلبی ایله تورکیه حکومتی ن. حیکمتی آزاد ائتمهیه مجبور اولموشدور. ۱۹۵۱-جی ایلدن اؤمرونون سونونادک ایکینجی وطنی ساییلان سسری-ده یاشایان و بۇ دؤورده ۱۹۵۲-جی ایلده "تورکیهده"، ۱۹۵۵-جی ایلده "قریب آدام"، ۱۹۵۶-جی ایلده "ایوان ایوانوویچ واردیمی، یوخدومو"، ۱۹۶۰-جی ایلده "دوموکل قیلینجی" و س. پیئسلرینی، شعر و پوئما، پوئزیایا و دراماتورگیایا دایر مقالهلرینی یازمیشدیر. سسری-ده ناظیم حیکمتین سسئناریلری و اثرلرینین سوژئتلری اساسیندا کینوفیلملر ("بیر محلهلی ایکی اوغلان"، "سئودالی بولود"، "یاشاماق گؤزلدیر، قارداشیم"، "مهببتیم، کدریم منیم") چکیلمیشدیر.
نوواتور شاعر اوْلان ناظیم حیکمت تورک ادبیاتینی یئنی فورما و موترققی مزمونلا زنگینلشدیرمیشدیر. اونون پوئزیاسینا کسکین پوبلیسیستیکا ایله یاناشی درین لیریزم خاسدیر. تورک پوئزیاسینا سربست شعر وزنینی ناظیم حیکمت گتیرمیشدیر. یارادیجیلیغی مۆعاصیر تورک ادبیاتینا گوجلو تأثیر گؤسترمیشدیر. اثرلری دونیا خالقلارینین چوخونون دیلینه ترجومه اولونموش، پیئسلری بیر سیرا اؤلکهلرده تاماشایا قویولموشدور.
۱۹۵۱-جی ایلده اومومدونیا سوله شوراسی بوروسونون و ۱۹۵۹-جو ایلدن سوْنرا ایسه اونون ریاست هئیتینین عضوو اولموشدور.
ناظیم حیکمت آذربایجان خالقینین و ادبیاتینین یاخین دوستو ایدی. او، دفعهلرله باکییا گلمیش، آذربایجان شاعر و یازیچیلارینین بیر چوخو ایله شخصاً دوست اولموش، اونلارلا یارادیجیلیق علاقهسی ساخلامیشدیر. آذربایجانا حصر اولونموش شعرلری، آذربایجان مدنیتینه دایر مقاله و خاطرهلری واردیر. اثرلری آذربایجاندا دؤنه-دؤنه نشر اولونموش، پیئسلری تاماشایا قویولموشدور. بستهکار آ. ملیکوو شاعرین «مهببت افسانهسی» پیئسی اساسیندا ائینیادلی بالئت یازمیش، آذربایجانین دیگر بستکارلاری شعرلرینه رومانسلار بستلمیشلر. ر. بابایئو «کلله» پیئسینه ایللوستراسیالار چکمیش، م. رزایئوا شاعرین بوستونو یاراتمیشدیر. آذربایجان ادبیاتچیلاری شاعرین حیات و یارادیجیلیغینا دایر بیر سیرا سانباللی اثرلر یازمیشدیر.
ناظیم حیکمت ۱۹۶۳-جو ایلده موسکودا وفات ائتمیشدیر.[۱][۲]
اثرلری[دَییشدیر]
۱. مملکتدن اینسان منظرهلری (Memleketimden İnsan Manzaraları)
۲. قافاتاسی (Kafatası)
۳. اونودولان آدام (Unutulan Adam)
۴. تاراناتا بابویا مکتوبلار (Taranta Babu'ya Mektuplar)
۵. فرهاد ایله شیرین (Ferhad ile Şirin)
۶. قورتولوش ساواشی داستانی (Kurtuluş Savaşı Destanı)
۷. قیز اوشاغی (Kız Çocuğu)
۸. طاهیر ایله زهره (Tahir ile Zühre)
۹. شیخ بدرالدین داستانی (Şeyh Bedrettin Destanı)
۱۰. سئودالی بولود/تییاتر اویونو (Sevdalı Bulut/Teatr oyunu)
۱۱. سئچیلمیش اثرلر (Seçilmiş əsərləri, 2 cilddə. -B. : Azərnəşr, 1961. -1963; C I. -512 s; C.II. -394 s)
۱۲. یاشاماق گؤزل شئیدیر، قارداشیم (Yaşamaq gözəl şeydir, qardaşım – B. : Yazıçı. ۱۹۸۳. – ۱۸۰)
آذربایجان تورکجهسنه اویغونلاشمیش بیر شعری[دَییشدیر]
«حسرت»
دنیزه دؤنمک ایستهایرم
ماوی آیناسیٛندا سۇلاریٛن
بوْی وئریب گؤرۆنمک ایستهایرم
دنیزه دؤنمک ایستهایرم
گمیلر گئدر آیدیٛن اوْفوْقلارا گمیلر گئدر!
گرگین آغ یئلکنلری شیشیرمز کدر
البت بیر گۆن گمیلرده عؤمرۆم سوْنا یئتر
و ایندی کی، هامییا قیسمتدیر بۇ سفر
من سۇلاردا باتان بیر ایٛشیٛق کیمی
سۇلاردا سؤنمک ایستهایرم
دنیزه دؤنمک ایستهایرم


text:
اویان نیوز :
سلام. بونا گؤره کی نئچه آیدیر سنی قولومون اوستونه آلیب لایلای چالاراق، یاتماقدان اؤنجه ناغیل دئیه بیلمیرم ،اوزگونم و سندن عوذر ایستیرم. اما قیزیم یالنیز سن دئیلسن کی بو حاقدان محروم اولوبسان، محمود فضلینین اوغلو آتیلا، یوروشون اوغلو تاتار ،شاهروخون قیزی یسنا و بهبودون قیزی و نئچه-نئچه اوشاق سنین کیمی. یالنیز بونا گؤره کی آتالاری اؤلکهلرینده اولان حاقسیزلیغا لاقید دئییللر و وطنلرین و وطنداشلارین سئویرلر بو ظولمه معروض قالیبلار. وطنی سئومک و دردینی چکمک گؤرهو دیر وهر کس بو گؤرهوی یئرینه یئتیرمهسه وطن قارغیسینا گلیب و آلدیغی سو و اکمک اونا قنیم اولار. قیزیم اینسانلار اؤزگور یارانیبلار و اؤزگور یاشام ان دوغال و ایلکین حاقلاریدیر. قاندالدا یاشاماق عیب اولماسادا اونا بویون اهیمک و اعتیراض ائلمهمک بیلگیسیزلیک و عاغیلسیزلیق دیر. اوسلو باشلی اینسانلار قاندالدان قورتولماق ایچین اللریندن گلنی اسیرگهمزلر، زوراکیلیقدان ایطاعت ائتمک سوچ اولماسادا وظیفه و گؤرهو کیمی باخماق تمام ایله سوچ ساییلیر. تاتارین و آتیلانین آتالاری و بئش نفر یولداشلاری یوردوموزون سیاسی قولوندا موباریزه آپاران اینسانلاردیلار. اولوسوموزون حاقلاریندان مدافیعه ائتمک ایچین توتوقلانیب و دوققوز ایل زیندانا محکوم اولوبلار و بونا گؤره کی موحاکیمه غیرقانونی شکیلده قورولوب و اطلاعاتین سیفاریشی اساسیندا بو جزایا محکوم اولوبلار و قاضیلر ۴۰۰ صفحهلیک پروندهنی بیر گونده اوخویوب و اؤزونون دئدییینه گؤره من بئله حکملری پیللهلری یئنه-یئنه قول قویارام ایفادهلریله بو حؤکمون قانونسیزلیقیندان آسیلی دیر. آدلارین چکدیییم یولداشلاریمیز بو حاقسیزلیغا اعتیراض ائتمک اوچون هر نه قانونی یول وارسا دنهدیلر و سونوج آلمادان سونرا آجلیق آکسیاسینا کئچیبلر و ۲۰ گوندن چوخدور کی یاشاملاری تهلوکهده دیر. اونلارین بیر نئچهسینین آغیر خستهلیکلری اولدوغو اوچون نیگرانام. بیزه خالقیمیزین هر تک-تکینه بو اینسانلاری بو دورومدان قورتارماق گؤرهو سایلیر . حاکیمیت اولان وطنداشلاریمیز – اوستاندارلار- فرماندارلار، میللت وکیللری ،قلم و مئدیا صاحیبلری بو گون اونلاری قورتارماق اوچون بیر ایش گؤرمهسهلر یارین وجدان دانلاغیندان قورتولمایاجاقلار. منیم مهربان قیزیم حاق یولو آخان چای کیمی دیر ، چایین قاباغین بیر گون ایکی گون و یا نئچه ایل آلماق اولار آما بیر گون اؤزونه یول آچیب و مانعلری سیندیریب کئچر. بیزیم ایستکلریمیز ده تمام ایله حاق دیر و بیر گون گرچکلهشهجک .اینان کی بیر گون خالقیمیز آلین یازیسین اؤز اللر ایله چؤزهجک و بو قارا گونلردن اوزو آغ چیخاجاق . بالاجا بالالاریمیز اؤز دیللرینده یازی یازاجاقلار. شعر، فلسفه، هونر و بیلگی یاراداجاقلار. سن و باشقا جوجوخلاریمیزین آنا دیللرینده شارکیلاری و ماهنیلاری وطنیمیزین نه قدر قوتلو اولدوغوندان سؤز آچاجاق. و بو گونکو حاکیمییتده اولان دیلداشلاریمیز بو سونوجا یئتیشهجکلر کی بیزدن اونلارا دوشمان چیخماز و بیز آرزو ائتدیییمیز گؤزل وطن، راحات یاشام، ایقتیصادیات، امنییت یالنیز بیزه یوخ اونلارادا گرهکیر. آنجاق بو آماجا یئتیشمک سیزین کیمی بالالاریمیزین بیلگی ساحهسینده اوخوماغیندان و چاپلاریندان آسیلی دیر و اینانیرام کی منیم قیزیمدا آتاسینین اؤیرتدیکلرین دینلهیهرک یاخشی-یاخشی اوخویوب و آتاسینی سئویندیرهجک دیر. سونوندا گؤزل بالامی یوجه تانرییا امانت تاپیشیریب وتانریدان وطنه لاییق بیر قیز اولماسین دیله ییرم.


text:
روس – تورک 5-جی اورتاق کئشیک خیدمتی تاماملاندی
تورکیه و روسیا حربی دستهلرینین قورودا گؤستردیگی 5-جی کئشیک خیدمتی تاماملاندی.
تورکیه و روسیا حربی دستهلرینین قورودا گؤستردیگی 5-جی کئشیک خیدمتی تاماملاندی.
تورکیه و روسیا حربی دستهلرینین سوریه-نین قوزیی ینده کی قورودا گؤستردیگی 5-جی کئشیک خیدمتی نوامبرین 12-ده فراتین دوغوسونداکی عین العرب-دا حیاتا کئچیریلدی.
تورکیه میللی مودافعه ناظیرلیگینین بونونلا باغلی آچیقلاماسیندا بیلدیریلیب:
"فراتین دوغوسوندا یئرلشن عین العرب بؤلگهسینده تورکیه-روسیا حربی بیرلیکلرینین هر بیریندن 4 ماشین و پیلوتسوز اوچوش آپاراتلاری ایله ایشتیراک ائتدیگی قوروداکی 5-جی کئشیک خیدمتی تاماملاندی".
قئید ائدک کی، تورکیه و روسیا عسگرلری اوکتبرین 22-ده سوچی-ده قبول ائدیلن راضیلاشما چرچیوهسینده کئشیک خیدمتی فعالیتلرینی داوام ائتدیریر.
ایلگیلیلی خبرلر
سوباجی: توپلوملارین و فردلرین سسی اولماغا چالیشیریق
"دونیامیزی تهدید ائدن بوتون بحرانلارا قارشی حساسیتمیزی، تلویزیون و رادیو کاناللاریمیز و دیجیتال پلتفورملاریمیز واسطهسیله دونیانین ۷ قارهسینه ۴۱ دیل و لهجهده چاتدیریریق"
آلتون: عاجل اصلاحاتلارا احتیاج وار
جمهورباشقانلیغی ایلهتیشیم باشقانی آلتون، "گوج و پارادوکس: ۲۱-جی عصرده بؤیوک استراتژینی آنلاماق" قونوسو ایله بو ایل ۵.جی دفعه کئچیریلهن "ترت دونیا فورومو ۲۰۲۱" تدبیرینه، ویدئو مئساژ گؤندردی
اردوغان، ترت وورلد فوروما ویدئو مئساژلا قاتیلدی
"بوتون مظلوملار و قوربانلار آدینا آپاردیغیمیز بو موباریزهنی داها یوکسک سویهیه قالدیرماق عزمیندهییک"


text:
۲۱- بیز هارا گئدیریک؟!!
دوغوردان بیز هارا گئدیریک؟!! سیزی بیلمیرم آنجاق من ایستهییرم چوخ اوزاغا گئتمهیم، اوزاقلارا اینانمیرام، بلکه ان یاخین یئره گئتمک ایستهییرم، نه ایستانبولا، نه باکییا، نه لوس آنجئلئسه، نه وئنیزه، ته خالام گیله، نه بیبیم گیله، نه عمیم گیله نه ده کی داییم گیله گئتمک ایستهییرم. چوخ زور وئرسم ائله اؤز ایچیمه گئتمک ایستهییرم. اوففف! ایچیمده نه لر وارییمیش! سن دئمه مندن سونرا هر نه دئسن واریمیش.
۲۲- گاه
اوتور یئرینده گؤرک! هئچ دئییرسن بوندان دئییلسن، ائله هئی چویویور. گاه بورنونو قورتدالاییر، گاه آری یوواسینا چؤچ اوزادیر، گاه قاباغا گئدیر، گاه دالی قاییدیر، گاه گؤزلویونو سیلیر، گاه الینی قویور چنهسینه هاراسا باخیر، گاه باشینا سئلبه دهییر، گاه ورگانی سویا وئریر، گاه سارالیر، گاه بوزاریر، گاه مال کیمی ائله بیر یئره دونوخوب باخیر، گاه شیللاق آتیر، گاه دا اؤزونو و هامینی سارییب بیر آز یاخشی آدام اولور. قورخما سنینله دئییلم اؤزومو دئییرم.
۲۳- ایلک اؤنجه قاتیق قارا اولوب یا آیران؟!!
بو سوال ایچیمدن دوغولسا دا تأسوفله سیاسی سواللارا جاواب وئرمیرم داها. سیاست عالمیندن چوخداندیر چیخمیشام، ایندی من قویون اولوب، فلسفه توخویورام. ایکی ائششهیین آرپاسینی بؤله بیلمهسم ده، هئچ اولماسا آرپانین نه اولدوغونو آنلاییرام.
۲۴- اؤزونو توتماق
یئنه ده اؤزونو توتدو، دئدیم آی بالا سنکی بئله اؤزونو برک ـ برک توتوبسان، داها هئچ نه ایله سنی قوپارتماق اولماز. دینین ـ مصبین یانسین آدام دا اؤزونو بو کؤکه قویار. بو قدر اؤزونو توتوب بورنونو دونیانین او بیری طرفینه اهیینجک بیرینین الیندن توت قوی ییخیلماسین.
۲۵- اؤزوندن چیخماق
منه دئییرلر چوخ اؤزوندن چیخیرسان! واللاه دوز دئییرلر، آخی من نکوارسیز اؤز قاباغیمی آلا بیلمیرم، بو لامصب اؤزومده کی اؤزومون قاباغینی دا آلا بیلمیرم. آی قارداش، آی باجی! دین حاققی! پیغمبر حاققی! منیم داها اؤزوم آددا بیر کسیم یوخدور داها بونونلا من باجارا بیلمیرم.
۲۶- ۲۱- جی عصرده مؤعجوزه!
هردن گوزگویه باخیب، اؤز ـ اؤزومله اویناییرام، دیلیمی چیخاردیرام، دیلینی چیخاردیر، آغزینی اهییرم آغزیمی اهییر، آلا وئریرم، آلا وئریر، گالا دئییرم، گالا دئییر. دالیمی چئویریرم، دالینی چئویریر، بیردن عصبلریم پوزولور، من ائله بیلیرم گوزگوده کی آدام باشقا آدامدی، ائله دوغوردان باشقا آدامدیر، بیردن بیره، گوزگونون ایچیندن چیخیب، گئدیر، من مات قالیرام اونون بو ایشینه. ۲۱- جی عصرده مؤعجوزه نین نه اولدوغونو آنلاییرام، آنجاق بیر شئیی آنلایا بیلمیرم. گؤره سن او گوزگودن چیخان آدام بالاسی هارا باش گؤتوروب گئتدی. جره گئتدی جهنمه گئتدی.
۲۷- آدام اولماق
بو گئجه چالیشیرام آدام اولام، سونرا فیکیرلشیرم آدام اولماغین نه فایداسی وار. واز کئچیرم بو ایشیمدن، یاخشی دئییبلر گئجهنین خئییریندن گونوزون شرری یاخشیدیر. آخی آدام دا گئجهنین بو واختی آدام اولماغا چالیشار، لاپ من باشیمی ایتیرمیشم.
۲۸- نییه زور وئریریک یازماغا؟!!
سادهجه آدام بالاسی کیمی اوتورون یازین، داها زور وئرمهیه هئچ بیر سبب یوخدور. نه قدر یازماقدا زور وئرسک بیر او قدر راحاتسیز اولاجاییق. آدام باشقا یئرده زور وئرر، ایشینی قورتاراندان سونرا دا راحات اولار.
۲۹- ان گؤزل اویون
من سیزی اله سالمیشام، سیزی اوینادیرام،سیزینله اویناماق ایستهییرم، مهیر بونون هاراسی پیسدیر؟! موطروبلر بیر آز اوخویاندا هامینیزین سومویونه دوشور، ائله او آندا اویناییرسیز. من سادهجه یازیلاریملا سیزی اوینادیرام و بو ان گؤزل اویون و اویناماقدیر.
۳۰- ایستهمیرم
ایستهمیرم اؤلم، ایستهمیرم تورپاغا چئوریلم، ایستهمیرم مجهوللارا قوشولام. ایستهمیرم، ایستهمیرم، ایستهمیرم. نه اوچون تانرینی یاراتدیز، نه اوچون یاراتدیغینیز تانری ایستهمهدیکلریمی یاراتدی.


text:
بوروسیا دورتموند فوتبال کولوبو
آلمانین نوردراین-وستفالن ایالتینین دورتموند شهرینده قۇرولموش ایدمان کلۇبو. اؤزلله فوتبال تاخیمی تانینمیشدیر; بۇنون خاریجینده ایدمان، بوکس و هندبول بوداقلاریندا دا فعالیّت گؤستریر.
بوروسسیا دورتموند فۇتبول تاخیمسینین، آلماندا ۸ بوندسلیقا چمپیونلوغو، ۳ آلمان کوبوکو چمپیونلوغو و ۴ آلمان سوپر کوبوکو چمپیونلوغو کیمی اۇغورلاری وار. آیریجا; آوروپادا یوفا چمپیونلار لیقاسی 'نده ایکی دفعه فینال اوْینامیش، بۇنلاردان بیرینده کوبوکو قالدیرمیش، دیگرینده ایسه مغلوب اوْلموشدور. بیر دفعه ده یوفا کوبوک غالیبلری کوبوکو 'نی قازانمیشدیر. ۱۹۶۶-جی ایلده قازاندیغی بۇ اۇغورلا، آوروپادا کوبوک قالدیران ایلک فۇتبول تاخیمی اوْلموشدور. بۇ باشاریلرله دورتموند، آلمان فۇتبول تاریخیندهکی ان باشاریلی کلۇبلاردا بیریدیر.
- ↑ Dortmunds Stadionkapazität erhöht sich (German). Spiegel Online. یوْخلانیلیب16 July 2015.


text:
آستارا (ایران)
آستارا یا دا گونئی آستارا — ایرانین بۇگۆنکۆ گیلان اوستانیندا یئرلَشن بیر شهر دیر. بۇ شهری آذربایجان رسپوبلیکاسیندا دا یئرلَشن آستارادان، آستاراچایی آییریر. گونئی آستارانین اهالیسینین چوخلوغونو آذربایجان تورکلری تشکیل ائدیر؛ آنجاق بعضی داغ کندلرینده تالیش دیلیندهده دانیشیلیر. آستارانین یاخینلیغینداکی سیبلی یئرلهشیم مرکزینده، خلج تورکلری ده یاشاییرلار.
آستارا (AstAra)؛ ایندیکی گیلان اوستانی (اسکی آذربایجان) شهرلریندن بیری اولماقلا دنیز قیراغیندا یئرلهشمیش بیر شهر و لیماندیر. آستارا قوزئیدن آذربایجان جمهوریتی ایله قونشودور. بو شهرین ایندیلکده ۸۶٬۷۵۷ نفر اهالیسی وار.
آد[دَییشدیر]
آستارا آدی ایکی بؤلومدن یارانیب آست+آرا تورکجه ده آست سؤزو آشاغی وچوخورلو یئرلره دئییلیر و آرا دا ایکی یئرین و ایکی شئین آراسی آدلانار بۇ حالدا آستارا چوخور و آلچاق آرالیق آنلامیندا. هابئله صفویه دؤنمینده انزلی دن آراز چایینا کیمی آستارا آدلانیردی.[۲]
ساخسی داملار شهری[دَییشدیر]
آستارادا اسکی ائولرین داملاری ساخسیایله اؤرتولموشدور بوندان آسیلی اولاراق بۇ شهره ساخسی داملار شهری ده دئیلیر.
گؤرمهلی یئرلر[دَییشدیر]
لاتون شلالهسی ، علی داشی ، ایستی سو بولاغی ، کوته کومه ایستی سویو ، شیندان قالاسی ، تک آغاج قالاسی ، پیر قطبالدین تۆربهسی ، آستارانین بازاری ، حیران گدیگی و بؤیوک مئشهلر آستارانین گؤرمهلی یئرلری ساییلیرلار.
سوی و دیل[دَییشدیر]
آستارا اهالیسینین بؤیوک چوخلوغو آذربایجان تورکلریدیر و آذربایجان تورکجهسینده دانیشیرلار و شیعه اینانجلیدیرلار. هابئله آستارا بؤلگهسینین بعضی داغ کندلرینده سوننولر ده یاشاییر کی آنادیلی اولاراق تالیشجا دانیشیرلار.
گئچمیشی[دَییشدیر]
گؤرونتولر[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
ائشیگه باغلانتیلار[دَییشدیر]
- Astara entry in the Encyclopædia Iranica
- Pazuki, Arman (2013). «Phenotypic evaluation of scutellum-derived calluses in ‘Indica’ rice cultivars» (PDF). Acta Agriculturae Slovenica 101 (2): 239–247. DOI:10.2478/acas-2013-0020. یوْخلانیلیبFebruary 2, 2014.
- اولو خاریجی باغلانتیلی مقالهلر from February 2021
- Articles with invalid date parameter in template
- Populated places in Astara County
- Cities in Gilan Province
- Azerbaijan–Iran border crossings
- Populated places on the Caspian Sea
- Astara, Iran
- Port cities and towns in Iran
- Populated coastal places in Iran
- Ports and harbours of Iran
- Port cities and towns of the Caspian Sea


text:
قیپچاق دیللری
قیپچاق دیللری یوخسا قوزئیباتی تۆرک دیللری اینگیلیسجه: Kipchak languages / Northwestern Turkic languages، آنادوْلو تۆرکجهسیجه: Kıpçak grubu) — آلتای دیللرینین عائیلهسیندن ساییلان تۆرک دیللرینین بیر قوْلودور. ۲۰۱۶–جی میلادی ایلین نوفوس آمارلارینا گؤره، تخمیناً ۳۰ میلیون نفره یاخین بو قوروپا عایید اوْلان دیللره دانیشیرلار.
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, eds. (2017). "Kipchak". Glottolog 3.0. Jena, Germany: Max Planck Institute for the Science of Human History.
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Kipchak languages»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۹ فوریه ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده قیپچاق دیللری گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
فیات اوتوموبیلز
فیات اوتوموبیلز (اینگیلیسجه: Fiat Automobiles) یان قۇرولوش و یا تابعه شیرکت. بۇ شیرکت اوتوموبیل ساحهسینده فعالیّت گؤستریر. شیرکت Giovanni Agnelli طرفیندن قۇرولموشدور.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ WORLD MOTOR VEHICLE PRODUCTION (PDF). oica.net (2010). یوْخلانیلیب13 September 2011.
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Fiat Automobiles»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۰ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده فیات اوتوموبیلز گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
46513
۰۷ اسفند ۱۳۹۷
تورکمن حابارلار- قهوه ایلکی بیلن ۱۶-نجی عاصیردا یمن دن ایستامبولا گتیریلدی و سۇنگرا تورکلر اۇنی تورک قهوه سی دییپ بیلینیأن پیشیرمه و دِملهمه یۇلی بیلن دونیأ تاناتدی.
به گزارش پایگاه خبری و تحلیلی ترکمنهای ایران؛
بیرنأچه رووایاتا گورأ قهوه سوریه لی حطم و شمس آدلی ایکی آدام تاراپیندان ۱۵۵۵-نجی ییلدا تورکیأ گتیریلدی.
قانونی سلطان سلیمان دوورۆنده یمن ولایاتی نینگ حأکیمی اوزدمیر پاشا قهوأنینگ طاغامینی اوردن حالاپ ایستامبول دا پادشاها هودۆرلهمهک اوچین عثمانلی کوشگونه گتیردی.
سونگرا کوشکده قهوه چی باشی بیرنأچه قهوه چی بیلن ایشلهمأگه باشلادی.
عثمانلی کوشگۆنده دینگه میهمانلارا قهوه طایارلاماق اۆچین ایشلهیأنلرینگ باردیغی تاریحی کیتاپلاردا یازیلیار.
کانالیمیزا آغضا بولونگ
صاحیپامیزی ایزارلانگ
سیزینگ نظرینگیز
سونگقی خبرلار
۲۴ مهر ۱۴۰۰
۱۳ مهر ۱۴۰۰
۱۲ مهر ۱۴۰۰
۱۲ مهر ۱۴۰۰
۱۰ مهر ۱۴۰۰


text:
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/دسامبر ۲۸
۲۸ دسامبر: ویکیپدیا:تاریخده بوگون/دسامبر ۲۸/فایل ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۸ دسامبر/مناسبتلر، ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۷ دی/مناسبتلر
- رویدادلار
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۳ جمادیالاول/رویدادلار ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۷ دی/رویدادلار
- ۱۶۱۲ - قالیله نِپتون سیارهسینی کشف ائدیب، لاکین اوْنون اۇلدوز اوْلدوغونو ظن ائدیب.
- ۱۳۰۸ - هانازوْنونون باشچیلیغی آلتیندا ژاپون ایمپیراطورلوغو قۇرولوب.
- ۱۸۳۶ - ایسپانیا مکزیکین مۆستقیللیگینی تانیيیب.
- ۱۸۴۶ - آيوْوا آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینین ۲۹-جۇ ایالتی اوْلوب.
- ۱۹۰۸ - سیسیلده زلزله ۷۸۰۰۰ اینسانین حیاتینا سوْن قوْيوب.
- ۱۹۱۷ - بریتانيادا قادینلارا سئچکی حۆقوقو وئریلیب.
- ۱۹۴۲ - ژاپون حربی هاوا قۆووهلری کلکوتتهنی بوْمباردمان ائدیب
- ۱۹۶۰ - تۆرک يازیچی رشاد نۇری گۆنتهکینین اؤلوموندن ۴ ایل سوْنرا اوْنون "سوْن سێغیناجاق" روْمانی تاپیلیب.
- ۱۹۶۸ - ایسرائیل خۆصوصی تعییناتلیلاری بيروت فرودگاهیندا ۱۴ مۆلکی طیارهنی محو ائدیب.
- ۱۹۹۱ - تۆرکيهده ایلک کۆرد دیللی قزئت "روْژنامئ" نشره باشلايیب.
- ۱۹۹۷ - آنکارا متروْسو ایستیفادهيه وئریلیب.
- ۱۹۹۹ - صفرموراد نيازوْو (تۆرکمنباشی) اؤزونو عؤمورلوک جومهورباشقانی اعلان ائدیب.
- ۲۰۰۷ - نپال دموْکراتیک فدرال جومهوریسینه چئوریلیب.
- دوْغوم گونلری
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۳ جمادیالاول/دوغوملار ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۷ دی/دوغوملار ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۸ دسامبر/دوغوملار
- اؤلوم گونلری
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۳ جمادیالاول/اولوملر ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۷ دی/اولوملر ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۸ دسامبر/اولوملر
میلادی، جلالی و قمری تقویم لر بعضی ایللرده گونلر برابر دییلر، اونا گوره یادبودلاری و تقویم لری اوز صحفه سینین آلتیندا گئتیرین. یادبودلاری دییشمک اۆچون بو گونده، اشاقیداکی صحفه لری دییشدیرین:
- فایل
- مناسبت لر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۷ دی/مناسبتلر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۸ دسامبر/مناسبتلر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۳ جمادیالاول/مناسبتلر
- رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۷ دی/رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۸ دسامبر/رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۳ جمادیالاول/رویدادلار
- دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۷ دی/دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۸ دسامبر/دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۳ جمادیالاول/دوغوملار
- اولوملر
و قمری گونلره گوره وپ:تاریخده بوگون/قمری بررسی ائدین.


text:
رونالدودان بیر هت-تریک داها
دونیا شامپیوناسی الهمهلرینده ۳۶ گل ووران رونالدونون توپلام "هت-تریکلر" ساییسی ۵۸ اولدو
دونیا شامپیوناسی الهمهلری آ قروپوندا پرتغال اؤز ائوینده لوکزامبورگو ۵-۰ حسابی ایله مغلوب ائدرک ۱۶ پوئنه صاحب اولدو.
کریستیانو رونالدونون "هت-تریک" ثبت ائتدیگی اویوندا پرتغال ائوینده لوکزامبورگو ۵-۰ حسابی ایله مغلوب ائتدی.
ائو صاحبی تیمین دیگر گللارینی برونو فرناندز و پالینیا ووردو.
۳۶ یاشلی رونالدو میللی تیم اویونلاریندا ۱۰.جو دفعه "هت-تریک" ایله میداندان آیریلدی.
دونیا شامپیوناسی الهمهلرینده ۳۶ گل ووران رونالدونون توپلام "هت-تریکلر" ساییسی ۵۸ اولدو.
میداندان ۵-۰ حسابی ایله آیریلان پرتغال پوئنینی ۱۶یا یوکسلتدی، لوکزامبورگ ۶ پوئنده قالدی.
ایلگیلیلی خبرلر
شاهیکا ارجومن دونیا رکوردو قیردی
سربست دالیش دونیا رکوردچوسو ارجومن، تک نفسده ۱۰۰ متر درینلیگیه ائندی
اینگیلتره پریمیر لیگی: "لیورپول" سفرده "منچستریونایتد"ی دارماداغین ائدیب
"اولدترافورد" ایستادیوموندا باش توتان گؤروشده "منچستر یونایتد" اؤز میدانیندا "لیورپول" تیمینی قبول ائدیب.


text:
تورکوستان
تۆرکیستان (فارسجا: ترکستان توْرکئستان، معنا: تۆرکلرین اوْتوردوغو یئر؛ عربجه: بلادالترك، معنا: تۆرک اؤلکهسی)، اوْرتا آسیادا غربده خزر دنیزی و آشاغی ایدیلدن باشلاماق اۆذره شرقده مغولیستانداکی آلتای داغلارینا، جنوبدا کوْپئت - هیندوکوش - کۇئنلون داغلارینا، شیمالدا آرال و بالکاش گؤللرینین کناریندا قێرغیز چؤلونه قدر اۇزانان ساحه 6 میلیوْن ک.م²دن گئنیش جغرافی و تاریخی بؤلگه. اهالیسی 2001 ایلی اعتبارییلا 43.210.802 نفردیر.
جغرافیایی موْقعیتدَییشدیر
بؤلگه غرب و شرق تۆرکیستان اوْلاراق ایکیيه آيریلماقدادیر.
غرب تۆرکیستاندَییشدیر
غرب تۆرکیستان؛ بۇ گۆنکی اؤزبکیستان، تۆرکمنیستان، قێرغیزیستان، تاجیکیستانین هامیسی ایله قازاخیستانین بؤيوک بیر حیصهسی و افغانیستانین بیر قیسیمینی ایحاطه ائتمکدهدیر. غرب تۆرکیستانین افغانیستاندا اوْلان حیصهسی افغان تۆرکیستانی اوْلاراق خاطیرلانار و مزار شریف و اطرافیندان مئيدانا گلر.
بۇنون خاریجینده آنادوْلو ایله غرب تۆرکیستان آراسیندا قالان ایرانین شیمال بؤلگهسینه ده ایران تۆرکیستانی دئيیلمکدهدیر. آراز چايینین خزر دنیزینه تؤکولدويو نؤقطهدن باشلاياراق ایرانین شمال-غرب، شمال و شمال-شرق بؤلگهلری اوْلان آذربایجان، مازندران، تۆرکمن صحراسی و خراسانی دا ایچینه آلان بؤلگه تخمیناً 800 مین کم² اوْلوب 40 میليوْنا ياخینلاشان تۆرک اهالی ياشاماقدادیر.
شمالدا شرق رۇسیه دن باشلايیب اۇرال داغلارینا، جنوبدا آراز چايی و قارادنیز ساحللرینه، غربده موْلدوْوا قاقاوزلی و شرقده اۇرال داغلاری ایله خزر دنیزینین سرحدلرینی مئيدانا گتیرن بؤلگهيه ده تۆرک ائلی دئيیلمکدهدیر.
شرق تۆرکیستاندَییشدیر
شرق تۆرکیستان، چینه باغلی اوْلان داها چوْخ اۇيغور تۆرکلرینین ياشادیغی سینجان اۇيغور آوتوْنوْم بؤلگهسی توْرپاقلارینا وئریلن آددیر.
قایناقلاردَییشدیر
- آنادولو تۆرکجهسی ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Türkistan»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۷ نوْوامبر ۲۰۱۷ میلادی تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
ویکیپدیا:دییشدیرمه ساواشی
دییشدیرمه ساواشیندا — اۇزون زامان توافوقا گله بیلمهين ایشلدنلر مقالهنی موداویم اؤز ایستهدیکلری مضمونا قايتاریرلار. دییشدیرمه ساواشی عادتا ایدارهچیلردن بیرینین مقالهنی قوْروماسی و يا ساواشدا ایشتیراک ائدن ایشلدنلرین بیرینی یوْخسا هر ایکیسینی بلوکلاماسیندان سوْنرا سوْنا چاتیر.
ویکیپديادا دییشدیرمه ساواشینا چاغریلمیش ایدارهچینین مقالهنی قوْروماسی دۆزگون آددیم سايیلماییر. بۇنو تکجه طرفسیز ایدارهچی ائتمهلیدیر. بۇ زاماندا تکجه بیر طرفین مۆدافیعه ائتدیگی دییشمهنین سئچیلمهسی دۆزگون دئيیلدیر.
دییشدیرمه ساواشلاری ایصطلاحینین ویکیپديادا ایکی اساس ایستیفادهسی واردیر. بۇ صفحهده ایکی ایشلتمگه ده آچیقلیق گتیریلیر. بعضیلری، تِرمینی؛ بیر مقالهده ایکی و يا داها چوْخ ایشلدنین بیریلرینین دییشدیرمهلرینی قایتارما عملیاتینی تکرارلاماسی اوْلاراق تعریفلر. آیریلاری تعریفی قبول ائدهرک؛ ایکی و يا داها چوْخ یازانین داواملی اوْلاراق مقالهنین بؤيوک بیر قیسمتینی (خۆصوصییله يازیچیلار آراسینداکی سؤزلو قیسمتلر) ديَیشدیرمهسی اوْلاراق داها دا گئنیشلَدَر. آنجاق ایکینجی ایشلتمهسینی آچیقجا تشخیص ائتمک چتیندیر؛ فردلر، بعضی حاللاردا، قیسماً ديَیشدیریلن قیسمتین، بیر "دؤيوش" مئيدانا گتیریب اوْلوشدورماياجاغینی دانیشیقلی تاپار و بۇ تعریفین ایشلتمهسینی قبول ائتمز.
ایکینجی تعریفی قبول ائدنلر اوّلجه بیر قایتارما دۇئلی اوْلدوغونو نظره ساخلايار. لاکین اوْنلارا گؤره، بو ایصطلاحین تنظیملهمه دؤيوشونون تک بیر تیپینی تعیین ائتمهسینه موخالیف، گئنیشلَدیلمیش احاطهده تنظیملهمه دؤيوشلرینی تعیین ائتمک اۆچون غئيریکافیدیر. بۇ کیمی حرکتلر مۆطلق، بوتون معناسی ایله "تنزیملهمه دؤيوشلری" اوْلاراق آدلاندیریلمايا بیلیرسه ده، چوْخو ایشلدنه گؤره ثمرهسیز بؤلوملرین ایصرارلا تۇتولماسی و ناخوش بیر شیکلده داواملی علاوه-چیخاردیلماسینا بۇ گؤزله باخیلیر.
طرفسیز دۆشونجهدهکی ایشلدنلر بۇ نوع داواملی ائدیلن دییشدیرمهلر و شخصلر آراسینداکی حلسیز مساژلاشمالاری گؤردوگونده، اوْنلاری دانیشیقلارین حلّی پروسِسینه گیرمهلری اۆچون تشویق ائتمهلیدیر. مقاله اوستونده ياشانان آنلاشیلمازلیق، ثابیت قالماسینی الدن وئررسه ایشلدنلر مقالهنین قوْروما آلتینا آلینماسی اۆچون ایستک ائده بیلر.
هۆجۇما شامیل اوْلان حاللاردا، هۆجوم ائدن شخصلر قۇراللارین اؤن گؤردوگو شرطلرده جزالاندیریلا بیلر.
شخصی بیر ياریشا چئوریلمیش اوْلان قایتارما ساواشلاری ویکیپديانین اساس اصلرینه تامام ایله عکسینه، هر ایکی ایشتیراکچی اۆچون ده تأثیری پیس اوْلار، و عۆمۇمیتله اۆچ دفعه قایتارما پوْزونتوسو سببی ایله ایشتیراکچیلارین قاباغی آلینماسی ایله نتیجهلَنیر. بۇ تکجه قایتارما حملهسینی عیبارت حرکتین يئرینه، دانیشیقلی شخصلر ایجماع مِتودلاری و يا وضعیتی قۇرتارماق اۆچون آلتِرناتیو مِتودلار آختارمالیدیر. بو شیکلده امکداشلیق ایچینده ائدیلن دییشیکلیکلر، اینعیکاس اوْلاراق ائدیلن قایتارما حرکتیندن چوْخ داها ساغلام اوْلاجاق و داها دوْغرو و هر ایکی طرف اۆچون ده داها دوْيوروجو بیر مادّه اوْلما احتیمالینی ضمانت آلتینا آلاجاق. داها آز تجرۆبهلی ایشتیراکچیلار، دۆشونمهسیزجه و غئيریکافی بیر دییشدیرمه ائتمیش و بۇ ائتدیگی دییشیکلیگین اۇيغون اوْلمادیغی ایکی و یا داها چوْخ آدام طرفیندن میثاللارلا آنلادیلاراق قایتاریلمیش اوْلدوغو حالدا و يا پیس نیّتلی و يا اساس اصلره اۇيغون گلمهسی مۆمکون اوْلمايان دییشدیرمهلر ائتمیش اوْلدوغو حاللاردا دییشدیرمه ساواشینا گیررسه، غرضسیز بیر راضیلیق آختارماق يئرینه وضعیته سون وئرمک داها اۇيغوندور.
یوخاری سیخلیقداکی قایتارما ساواشلاری، کئچمیش یوخلاما ایشلتمهسینی فايداسیز حالا گتیرر، معنالی بیر شکیلده تؤحفه ائدن ایشلدنلرین ایشینی چتینلشدیرهرک، ژورنالی و سوْن دییشدیرمهلرین بۇ شکیلده دوْلوب داشماسینا سبب اوْلار. آشاغی سطحدهکی قایتارما ساواشلاری، ویکیپديا بیرلیگی اۆچون چوْخ مۆشکوله سبب اوْلما مئيیلینده دئيیل (بو گؤروش هله کسینلشمهمیشدیر.). تجرۆبهلی ایشلدنلره گؤره، واندالیزم ائتمک اۆچون ائدیلن دییشیکلرده قایتارما عملیاتلاری آراسیندا بیر ساعات ويا داها چوْخ گؤزلهيهرک، واندالیزمین داوام ائتمه احتیمالی سالینار. چوْخ واقت، بۇ نوع مۆشکول يارادان ایشلدنلر ماراغینی ایتیریب، آيریلار.
دییشدیرمه ساواشلاری بیر چوْخ سببه یییه اوْلا بیلر. بو سببلر آراسیندا، بۇنلار گؤستریله بیلر (لاکین تکجه بۇ سببلرله محدود اولمادیغی اۇنودولمامالیدیر): سیاسی فیکیر، دینی گؤروش و دیگر اینانجلارلا باغلی سببلر؛ حدّیندن آرتیق بوْش واقت؛ دارگؤروشلولوک/ اؤنفیکیر؛ اؤزونو اۆستون گؤرمه و مۆعيّن بیر ایشلدندن خوْشلانماماق.
ویکیپدیاداکی تجرۆبهلی ایشلدنلرین تاپیشیریغی بۇدور: تکجه بیر دفعه قایتارین و داها سوْنرا دانیشین.
- فیکیر آيریلیغی ياشايان اینسانلار، فرقلی بیر ياناشما ساغلامفیکیر گؤستره بیلر.
- طرفسیز ایشلدنلر بو دییشدیرمهلرین قاباغینی آلماق اۆچون دیقّت ائدر و راحاتلیقلا تدبیر آلا بیلرلر.
- روْمانتیک اوْلاراق اوْرتالیق قیزیشدیغیندا، اؤز دۇيغو و دۆشونجهلرینی اینجَله و سويوققانلی قالا بیلمک اۆچون تئز-تئز مؤوضودان اۇزاقلاش.
- اۇنوتمايین، ۲۴ ساعات عرضینده قصداً دؤرد دفعه قایتارما عملیاتی ائتمک (وپ: ۳گد قايداسی) ویکیپديا اصلرینین پوْزولماسی و بلوکلانما ریسکی داشیيیر.
قایناقلار[دَییشدیر]


text:
محمد
حضرت محمد (ص)، حضرت محمد بن عبدالله یوْخسا محمد (ص)، ایسلام دینینین بانیسی، آللاهین ائلچیسی (رسول الله)،پئیغمبرلرین سونو(ختم النبیین)، اصل دینین باشلیجا و آخیرینجی پئیغمبری.
اوشاقلیق دوورودَییشدیر
حضرت محمدین آنادان اوْلدوغو ایل عادتن ائرامیزین ۵۷۰-جی ایلی ساییلیر. محمدین اوشاقلیق و گنجلیک ایللری حاقیندا معلومات چوْخ جزعیدیر. صحیح معلوم اوْلان آنجاق بودور کی، او ائرکن یئتیم قالمیشدیر: آتاسی عبدالله اوشاق آنادان اولمازدان اول وفات ائتمیش، آناسی آمینه ایسه محمد آلتی یاشیندا اولارکن اؤلموشدور. بوندان ایکی ایل سوْنرا باباسی عبدالمطلب ده وفات ائتمیشدیر. آناسینین اؤلوموندن سوْنرا محمده باباسی باخیردی. اونون وفاتیندان سوْنرا یئتیم قالمیش اوشاغا عمیسی ابو طالب قایغی گؤسترمهیه باشلامیشدیر. محمد اونو محببت و قایغی ایله ساخلایان باباسینا و عمیسینه بوتون اؤمرو بویو درین میننتدارلیق حیسسی بسلمیشدیر.
اون ایکی یاشیندا ایکن محمد ابو طالبین تیجارت ایشلری ایله علاقهدار اولاراق اوزاق سوریه یا آیلارلا داوام ائدن سفرینده ایشتیراک ائتمیشدی. عربیستان یاریم اداسینین حدودلاریندان کناردا اؤزونون بۇ ایلک سیاحتی زامانی او، اؤزو اۆچون یئنی اولان، بیلاواسیته دوغولوب بویا-باشا چاتدیغی بوتپرست قبیله-طایفه موحیطی ایله چوْخ بؤیوک تزاد تشکیل ائدن خریستیان، یهودی و دیگر دینی ایجمالارین دونیاسی ایله تماسدا اولموشدور. بیر چوْخ شرحچیلر هئچ ده اساسسیز اولمایاراق بئله گومان ائدیرلر کی، بۇ یئنی عالمله تانیشلیق بالاجا محمده سیلینمز تأثیر باغیشلامیش، اوندا معنوی بیر گرگینلیک یاراتمیشدی. بۇ گرگینلیک محمدین بوتون سوْنراکی حیاتی بویو ضعیف له ممیش و اونو نتیجه اعتباری ایله یئنی دینین یارادیجیسی کیمی بؤیوک بیر ایش گؤرمهیه سؤوق ائتمیشدیر.
محمدین ۲۱ یاشی تامام اولاندا او، مکه جمعیتی ایچریسینده امین (صداقتلی، اعتیبارلی آدام) کیمی آد چیخارمیشدی. ابو طالبین مصلحتی ایله محمد خوویلید ابن اسدین قیزی، وارلی دول قادین خدیجهنین یانیندا پیرکئشلیک (تیجارت ایشلرینی ایداره ائدن شخص) وظیفهسی آلیر. خدیجهنین تیجارت ایشلرینی آپاران محمد سوریه یه داها بیر سفر ائدیر، هم ده یئنییئتمهلیک دؤورونده گئتدیگی یولو دئمک اولار ائتنیله تکرار ائدیر، حلبده و دمشقده اولور. موختلیف دینی ایجمالار، ایلک نؤوبهده خریستیان و یهودی ایجمالاری دونیاسی ایله بیلاواسیته یئنی تماس، اونلارین حیات طرزی و ایدئالوگیاسی ایله یئنییئتمهلیک دؤورونده اوْلدوغوندان داها شعورلو و حتی، دئمک اولار، داها مقسدیؤنلو تانیشلیق نتیجه اعتباریله اونون منوی تجروبهسینی آرتیرمیشدیر. بونو محمدین خریستیان راهیبلری ایله خصوصی گؤروشلریندن و صحبتلریندن بحث ائدن بیر چوْخ موسلمان روایتلری بیلاواسیطه نظره چاتدیریر. هم یهودی، هم ده خریستیان دینلرینین تک الله لیلیق حاقیندا اساس اومومی ائحکامی محمدین تک اللهلیلیق ایدئیاسینین قتیلشیب مؤحکملنمهسینه، شوبههسیز کؤمک ائتمهلی ایدی. عئینی زاماندا بۇ دینلرین بیر-بیرینی اینکار ائتمهسی، اونلارین "یولو آزماق"، "سهو یول ایله گئتمک" حاقیندا کسکین و سادهجه اولاراق دوشمن اتهاملاری محمده الله ا قوووشماق اۆچون اؤز دوغرو یولونو آختارماغا سؤوق ائدن علاوه عامل اوْلدو. قورانین ایدئیا-مؤضوع ایستیقامتی بونو تام آشکار شکیلده تصدیق ائدیر. اکثر حاللاردا عهدی-عتیق و عهدی-جدیدله سسلشن قورانین مزمونونون باشلیجا فرقلندیریجی خوصوصیتی ده ایلک نؤوبهده یهودیلیین و مسیحیتین محض بئله جهتلرینین تنقئیدیدیر کی، بونلارین اوستونده همین دینلر قدیم واختدان بری اؤز آرالاریندا شدتلی و آمانسیز موباحیثه آپارمیشلار.
عائیلهدَییشدیر
۵۹۵-جی ایلده محمد خدیجه ایله ائولنمیشدیر. همین واخت خدیجهنین یاشی قیرخا یاخین ایدی و او، ایکی دفعه ارده اولموشدو، اولکی ارلریندن ایکی اوْغلو و بیر قیزی واردی. بونا باخمایاراق محمدله خدیجهنین قارشیلیقلی محبتی دیللره دوشموشدور. محمدین بوتون یاخین آداملاری آراسیندا بیرینجی اولاراق خدیجه اونون پیغمبرلیینه اینانیب ایمان گتیرمیش و یئنی دین - ایسلام دینی اوغروندا موباریزهنین چوْخ چتین باشلانغیجیندا محمده کؤمک ائتمک قوهسینی و واریداتینی اسیرگممیشدیر. محمد بونون موقابیلینده خدیجهیه بؤیوک محبت، درین میننتدارلیق و حؤرمت حیسسی بسلمیشدیر. خدیجه ایله اؤمور سوردویو ۲۵ ایل عرضینده او، باشقا هئچ بیر قادینلا ائولنممیشدیر. خدیجهنین محمددن داها ایکی اوْغلو و دؤرد قیزی دوغولموشدور. ایکی یاشیندا اؤلن بؤیوک اوْغلونون آدی قاسیم ایدی. قدیم عرب عادتی ایله بۇ حادثهدن سوْنرا محمد حؤرمتله ابول-قاسیم (قاسیمین آتاسی) آدلاندیریلمیشدیر. ایکینجی اوْغلو عبدالله دا کؤرپه یاشیندا ایکن اؤلموش، محمدین زینب، روقیه، اومم کولثوم و فاطمه آدلی دؤرد قیزیندان ایسه یالنیز سونونجوسو اونون نسلینی داوام ائتدیرمیشدیر.
ایلکین وحیدَییشدیر
محمد 40 یاشیندا ایکن دینی دوشونجهلر و آختاریشلار اونون حیاتیندا گئتدیکجه داها چوْخ یئر توتماغا باشلامیشدی، او بعضا بوتون بوش واختینی بونلارا صرف ائدیردی. هله یئنییئتمهلیک دؤورونده اونون داخیلینده باش قالدیران روحی هیجان حیسلی گؤرونممیش درجهده شیددتلنمیشدی، چوْخ واخت اصل سارسینتی وضعیتینه کئچیردی. او گئتدیکجه داها تئز-تئز وجده گلیر، گؤزونه آنلاشیلماز صورتلر گؤرونور و قولاغینا هلهلیک او قدر ده باشا دوشمدیگی سسلر گلیردی. محمد تئز-تئز مکه یاخینلیغینداکی حرا ماغاراسینا چکیلیب (خوصوصن گئجهلر) اؤز دینی خیاللارینا دالیردی. بئله مقامالارین بیرینده محمد اینسانلارا حقیقی سؤزو - الله ین سؤزونو اوخوماغی باشلاماق حاقیندا اونا امر وئرن ملیی قفلتن آیدین گؤرموشدور. (قوران، XCVI سوره). بۇ حادثه محمدی او قدر سارسیتمیشدی کی، او، اوزون مدت درین روحی دوشکونلوک وضعیتینده قالمیش، اونو بئله وضعیتدن چیخاران دا همین ملک اولموشدور. ملک اونا الله ین سؤزونو آداملارا چاتدیرماغی یئنیدن امر ائتمیشدیر (قوران، LXXIII، LXXIV سورهلر).
محمدی بیرینجی اولاراق دانیشیقسیز الله ین ائلچیسی کیمی تانییان خدیجه، اؤز عمیسی اوْغلو علی (ابو طالبین اوْغلو) و اوغوللوغا گؤتوردوگو زید اولموشلار. تئزلیکله آدلی-سانلی مکه تاجیری ابوبکر، اونون آردینجا ایسه عثمان، تلحه و ابدورحمان دا اونا ایمان گتیرمیشلر. محمدین طرفدارلارینین سایی اولجه 50 نفردن آرتیق اولمایان، اساساً اونون قوهوم-اقراباسیندان عبارت اوْلان دستهسی مکه جمعیتینین قالان حیسهسینین، ایلک نؤوبهده ده نفوذلو قورئیشلیلرین آشکار عداوتینه، دئمک اولار، دوشمن موناسیبتینه راست گلدی. اونون طرفدارلارینین اون بیر نفرینینین (عائلهلیکجه) حبشیستانا تعجیلی کؤچمهسی ده بونو کیفایت قدر آشکار ثبوت ائدیر.
یاردیمجیلاریدَییشدیر
اؤز مردلیگی، جیددیتی و صمیمی فداکارلیغی ایله شؤهرت قازانمیش حمزه و عمر یئنی دینی ایجمایا قوشولاندا بۇ ایجمانین مؤوقئیی خئیلی مؤحکملندی. بونونلا بیرلیکده قورئیشیلرین همین ایجمایا و ایلک نؤوبهده اونون ایمامی محمده دوشمنچیلیگی آرتدی. 610-جو ایلدن 620-جی ایلدک دؤورو ایحاطه ائدن اونیللیک مکهنین اننوی بوتپرست جمعیتی ایله یئنی تکااللهلی دینین - محمدین فعال تبلیغ ائتمهیه باشلادیغی ایسلام دینینین طرفدارلاری آراسیندا آردی-آراسی کسیلمهین چکیشمهلرله دولو اولموشدور. 620-جی ایلده خدیجهنین و بوندان بیر قدر، یعنی ایکی آی سوْنرا ابو طالبین وفاتی موباریزهنین کسکینلیینی آرتیرمیشدی. بئله سون درجه صداقتلی کؤمکچیلرینی ایتیرن، اؤز قبیلهسی طرفیندن دئمک اولار تامامیله ترک ائدیلن محمد مکهدن تقریباً یوز کیلومتر شرق طرفده یئرلشن طاییفده کؤمک آختاریب تاپماغا چالیشدی، لاکین مئوففقیتسیزلییه اوغرادی.
پیغمبره کؤمک اصلینده گؤزلمدیگی یئردن - اولجه یثریبدن، داها دوغروسو یثریبین خزرج و اووس قبیلهلریندن گلدی. همین قبیلهلرین اون ایکی نمایندهسی هر ایل مکهیه اننوی زیارته گلن بوتپرستلرین ایللیک زووارلیق مؤوسوملرینین بیرینده محمدله گؤروشموش، اونون تعلیمینی قبول ائدیب، اونا صادق قالاجاقلارینا و یاردیم گؤسترهجکلرینه آند ایچمیش و بونا گؤره ده سوْنرالار فخری انصار روتبهسی آلمیشدیلار. نؤوبتی زووارلیق مؤوسومونده بۇ آند ایچمه تکرار ائدیلمیش، لاکین بۇ دفعه آند ایچمه مراسیمینده محمدین یئتمیش یثریبلی طرفداری ایشتیراک ائتمیشدی. همین آندیچمهده اونلار محمده سؤز وئردیلر کی، اونونو دینینه رعایت ائتمکله یاناشی، هم ده بۇ دینی حیاتلاری باهاسینا قورویاجاقلار. محمده تامامیله آیدین اوْلدو کی، ایسلام ایدئیالاری یثریبده اوْلدوقجا الوئریشلی یئر تاپمیشدیر. بونا گؤره ده او، یثریبده مسکن سالماغی قرارا آلدی. بئله بیر قرارین قبول ائدیلمهسی تکجه محمدین تبلیغ ائتدیی ایدئیالارا یثریبلیلرین بسلدیکلری صداقتله دئییل، هم ده اونونلا باغلی ایدی کی، محمدی طرفدارلاری ایله بیرگه آشکار جیسمانی جزا گؤزلییردی.
اولجه محمد تعلیمینین صداقتلی طرفدارلاری (اونون اصحابهلری) عائلهلری ایله بیرلیکده یثریبه کیچیک قروپلارلا و قورئیشیلردن خلوتی اولاراق کؤچدولر. اونلاردان، یعنی یثریبه کؤچن ایلک موسلمانلاردان (موهاجیرلردن) سوْنرا ایسه محمد اؤزو ده عائلهسی و ان یاخین آداملاری ایله بیرلیکده مشهور هیجرت ائتدی. 622-جی ایل یولون 26-دا باش وئرن همین حادثه موسلمان ائراسینین باشلانغیج نقطهسی، رسمی موسلمان تقویمینین باشلانغیجی اوْلدو.
53 یاشلی محمدین کؤچدوگو شهر سوْنرادان مدینه (پیغمبرین شهری) آدلاندیریلاجاق. یثریبه کؤچمهسی اونون اجتماعی ایستاتوسونو کؤکوندن دییشدیردی. او، یئنی دینین موبللیغیندن، دینی نسیحتچیدن و چکیندیریجیدن سؤزون تام معناسیندا آداملارا ایلاهی قانونلاری چاتدیران الله ائلچیسینه (اللهین رسولونا) چئوریلدی. آداملار یئر اوزوندکی حیاتلاریندا اونون سؤیلدیی قانونلارا رعایت ائتمهلی ایدیلر. موسلمانلارین حیات طرزی و یئنی دینین باشلیجا آیینلری حاقیندا بوتون اساس گؤستریشلری ده محمد اؤز پیغمبرلیینین محض مدینه دؤورونده یاراتمیشدیر.
محمدین اطرافیندا بیرلشمیش موهاجیرلر و انسارلار مدینهده اؤز ایجمالارینی - اوممتی یاراتدیلار. اومت عربیستان یاریم آداسیندا او واختادک اننوی اوْلان قبیله-طایفه بیرلیکلریندن فرقلی اولاراق قان قوهوملوغو اساسیندا دئییل، عئینی دینی تعلیمه منسوب اوْلماق اساسیندا قۇرولموشدو. بۇ ایجما تئوکراتیک تشکیلات ایدی، محمد عئینی زاماندا ایجمانین هم دینی، هم ده دونیوی باشچیسی رولونو اویناییردی. بۇ ایجما محمدین دینینی قبول ائدنلرین هامیسی اۆچون اصلینده آچیق ایدی. هیجرتدن بیر نئچه ایل سوْنرا مدینهنین بوتون ادب اهالیسی (داها دوغروسو، بوتپرست اهالیسی) محمدین ایجماسینا داخیل اولموشدو. شهرین یهودیلیه اعتیقاد بسلهین و اوندان ال چکمک ایستمهین دیگر ساکینلری سورگون ائدیلمیش، قیسمن ده قیریلمیشدی.
هیجرتدن سونرادَییشدیر
هیجرتین ایکینجی ایلی محمد قیبله نی دییشدیردی، ناماز قیلارکن اوزو قودسه طرف دئییل، مکهدکی کعبه معبدینه طرف توتماغی امر ائتدی. بۇ تدبیر تکجه یهودی مدینهلیلره قارشی گئتدیکجه داها دا شدتلنن موباریزهنین نتیجهسی دئییلدی: او، هم ده محمدین ان موهوم ایستراتئژی مقصدینی - بوتون قربی عربیستانین باش دینی مرکزی اوْلان مکه نی تابع ائتدیرمک مقصدینی ایفاده ائدیردی. محمدین مکهلیلره قارشی تشکیل ائتدیی ایقتصادی مۆحاریبه ده همین مقصده خیدمت ائدیردی. او، بۇ محاریبنی مکهلیلرین اساس گلیر و ریفاه منبعی اوْلان تیجارت کاروانلارینا مونتظم باسقینلارلا باشلامیشدی. 624-جو ایلده بۇ یئر اوزرینده بدر کهریزلری یاخینلیغیندا اصل حربی چارپیشما باش وئردی و چارپیشمادا مکهلیلر مغلوبیته اوغرادیلار. لاکین اونلار 625-جی ایلده اوحود داغی یانیندا مدینه قوشونونو دارماداغین ائدیب قیصاص آلدیلار، 626-جی ایلده ایسه اؤز کاروان یوللارینی مدینهلیلرین تهلوکهسیندن تامامیله قورتارماق مقصدیله اونلارا قطعی ضربه ائندیرمهیه جهد گؤستردیلر. مکهلیلر بدوی طایفهلاری و مدینهدن سورگون ائدیلیب خئیبرده سیغیناجاق تاپمیش یهودیلرله اتفاق باغلاییب مدینه ایجماسینا قارشی بؤیوک یوروشه باشلادیلار. محمد عقللی حرکت ائدیب آچیق چارپیشمادان چکینمیی، لاکین مدینه نی اوزون موددتلی مدافعهیه حاضیرلاماغی قرارا آلدی. بۇ مقصدله شهرین اطرافیندا خندق قازیلدی و اوخاتانلار بۇ خندقده اوتوروب دوشمنی گؤزلمهیه باشلادیلار. عربیستان یاریم آداسیندا اوللر معلوم اولمایان، مکهلیلرین باشلیجا قوهسینی تشکیل ائدن بدوی سوواریلرینین دؤیوش ایمکانلارینی جیدی صورتده محدودلاشدیران بۇ یئنی تاکتیکا مکهلیلری چاشباش سالدی. شهرین بیلاواسیطه هوجوملا آلینماسی باش توتمادی. چوخلو یاغیش یاغان و سویوق شیمال کولکلری اسن سرت قیش شرایطینده شهرین محاصرهیه آلینماسی اوزون چکدی و اونو محاصرهده ساخلایانلار اۆچون اذیتلی اوْلدو. مکهلیلرین دوشرگهسینده دیدیشمهلر باشلانمیشدی. مکهلیلردن آسیلی وضعیتده اوْلدوقلارینا گؤره بدویلر عادتن اونلارا نیفرت بسلییردیلر. بوندان مهارتله ایستیفاده ائدن محمدین دیپلوماتیاسی دوشمن جبههسینده دیدیشمهلری داها دا شیددتلندیردی. محمدین ائلچیلری گوجلو طایفه اوْلان قتفان قبیلهسینین دستهلرینین باشچیلاری ایله گیزلی دانیشیقلار آپاردیغینا گؤره بدویلر نتیجه اعتباری ایله محاصرهچیلرین جبههسینی ترک ائتدیلر. اونلارین گئتمهسی مدینهنین محاصرهسینی پئرسپئکتیوسیز ایشه چئویردی و محاصره لغو ائدیلدی. بئلهلیکله، محمد چوْخ موهوم قلبه قازاندی. بۇ قلبه اونون مدینهدکی ایجماسینین داها سیخ بیرلشمهسینه، ائلهجه ده یئنی بدوی طایفهلارینین بۇ ایجمایا قوشولماسینا سبب اوْلدو.
هیجرتین آلتینجی ایلینده محمدین قوهلری ایله اونون دوشمنلرینین قوهلرینین نیسبتی ائله ایدی کی، مکهلی قورئیشیلرین حاکم مؤوقع توتان باشچیلاری مؤوجود پروبلئملری قارشیلیقلی گذشت اساسیندا حل ائتمک اۆچون محمدله برابر حقوقلو دانیشیقلار آپارماغا مجبور اوْلدولار. مثلا، هودئیبیهده یازیلی صورتده چوْخ واجیب بیر سازیش تثبیت ائدیلدی. سازیشه گؤره، مکهلیلر سوْنراکی ایل مدینه موسلمانلارینین کعبنی مانعهسیز زیارت ائتمهسینه ایمکان وئرهجکلرینی ود ائتمکله یاناشی، هم ده عؤهدهلیک گؤتوردولر کی، زووارلار مکهده اولاجاقلاری مدتده (3 گون) شهری ترک ائدهجکلر. مدینهلیلر ایسه سؤز وئردیلر کی، بوندان سوْنرا مکهلیلرین کاروانلارینا باسقین ائتمهیهجکلر. 628-جی ایلده موهاجیرلر و انصارلار کعبنی زیارت ائدنده مکهلیلر بیر داها شخصاً یقین ائتدیلر کی، محمد بوتون قربی عربیستانین دینی مرکزی کیمی اونلارین شهرینین نفوذونا قتین خلل وورمور. عئینی زاماندا قربی عربیستاندا مکهلیلرین سیاسی نفوذو دؤنمهدن ضعیفلمکده ایدی. بئله بیر شرایطده مکه رهبرلیگینین ان اوزاقگؤرن نمایندهلری باشا دوشدولر کی، محمدین ایجماسی ایله علاقهلری داها دا گئنیشلندیریب مؤحکملندیرمک یاخشی اولار. هله سون واختلارا قدر موسلمانلارین مدینهدکی ایجماسینا قارشی موباریزهیه باشچیلیق ائدن مکهلیلردن بیرینی - چوْخ نفوذلو ابو سوفیانین فاکتیک صورتده محمدین طرفینه کئچمهسی خصوصیله الامتدار و واجیب حادثه ایدی.
630-جو ایلده مکه ووروشماسیز محمده تسلیم اوْلدو. محمد شهره ظفرله داخیل اولسا دا، اوللر مکهلیلره وئردیگی باشلیجا وعده لری یئرینه یئتیردی. مکه حقیقتاً سۆرعتله یاییلماقدا اوْلان ایسلام دینینین مرکزینه چئوریلدی. کعبه ایسه اوراداکی بوتون چوخااللهلیلیق بوتلری و رمزلری (قارا داش استثنا اوْلماقلا) نوماییشکارانه داغیدیلدیقدان سوْنرا یئنی دینین باش زیارتگاهینا چئوریلدی، اونون زیارت ائدیلمهسی یئنی دینین بئش دایاغیندان بیری اعلان ائدیلدی. مکهلیلرین اؤزلری محمدین ایجماسینا سادهجه اولاراق موسلمانلار کیمی، یعنی اؤزلرینی عیتائتکارجاسینا اللها و اونون ائلچیسینه تسلیم ائدن آداملار کیمی دئییل، مؤمنلر کیمی، یعنی اللها و اونون ائلچیسینه اورکدن و اعتیبارلی صورتده ایمان گتیرنلر کیمی قبول ائدیلدیلر. بئلهلیکله، اؤز دینی ایستاتوسلارینا گؤره مکهلیلر فاکتیک صورتده موهاجیرلر و انسارلارا برابر توتولدولار کی، بۇ دا اونلارا موسلمان ایسجماسینین بوتون ایشلرینده تام ایختیار صاحبی کیمی فال ایشتیراک ائتمک اۆچون گئنیش ایمکان آچیلیردی.
مکهلیلرین بۇ ایجمایا داخیل اولماسی اونون بدوی طایفهلارینا تأثیرینین مؤحکملنمهسینده و همین طایفهلار آراسیندا ایسلام دینینین داها دا یاییلماسیندا، شوبههسیز، موهوم رول اوینادی.
سون زامانلاریدَییشدیر
مککهنین تسلیم اولماسیندان سوْنراکی ایل، هیجرتین دوققوزونجو ایلی عرب-موسلمان تاریخینه "ائلچیلیکلر ایلی" کیمی داخیل اولموشدور. روایته گؤره، بوتون عربیستانین بدوی طایفهلاری همین ایل محمده تابع اوْلدوقلارینی و اونون دینینی قبول ائتمهیه حاضر اوْلدوقلارینی بیلدیرمک اۆچون بیر-بیرینین آردینجا مدینهیه صلاحیتلی نمایندهلر گؤندرمهیه باشلامیشدیلار. لاکین همین روایتدن بئله آیدین اولور کی، بۇ پروسس اصلینده هئچ ده ساده و روان گئتمیردی. مسئلن، تایفدکی سقیف قبیلهسی هوازین طایفهسی ایله اتفاقا گیریب حتی محمدین طرفدارلارینین بیرلشمیش مدینه-مکه ایجماسینا قارشی آچیق سلاحلی موباریزهیه قالخماغا جهد گؤسترمیش، لاکین هونئین وادیسینده موسلمانلار و اونلارلا موتتفیق اوْلان بدوی طایفهلاری طرفیندن تامامیله دارماداغین ائدیلمیشدی. بۇ قلبهدن سوْنرا موسلمانلار چتینلیک چکمهدن طایف شهرینی اله کئچیردیلر و اورادا ایلک نؤوبهده یئرلی ایلاهه ال-لاتین زیارتگاهینی داغیتدیلار.
هونین ووروشماسی و اونون آردینجا طایف اوزرینه یوروش محمدین عمرونون آخیرینجی ایکی ایلینده باش وئرمیش ان ایری حربی عملیاتلار اولموشدور. اساساً عربیستانین قوزئیندا بعضی آیری اراضیلرین اطاعت آلتینا آلینماسی داها کیچیک یوروشلرین کمکی ایله تامین ائدیلمیشدی.
هیجرتین اونونجو ایلینده، مقدس ذیلحیجه آیینین 8-ده (632-جی ایلین مارس آییندا) محمد بوتون عائلهسینین موشاییتی ایله مکهنین مقدس یئرلرینه اؤزونون ایلک و یئگانه تام زیارتینه یوللاندی. بۇ بؤیوک حج (الحج الاکبر) تاریخه حجت ال-ویدا (ویدالاشما حجی) آدی ایله داخیل اولموشدور. بۇ تدبیر ایسلام دینینین مرکزی کیمی مکهنین رولونو قطعی صورتده تصدیق ائتدی. بۇ واختدان سوْنرا مکه بوتون غئیری-موسلمانلار اۆچون حرام ساییلان مقدس شهره، موسلمانلارین هجج مراسیمی یئرینه چئوریلدی. بوتون سوْنراکی عصرلر عرضینده هجج مراسیمینه سؤزسوز و جدی عمل ائدیلمیشدیر و ایندی ده بۇ مراسیم ذیلحیجه آیینین 8-دن 12-نه کیمی واختیله محمدین اؤز ویدالاشما چجینه یوللاندیغی شکیلده تکرار ائدیلیر.
ویدالاشما حجیندن اوچ آی سوْنرا محمد وفات ائتدی. اونون ان یاخین سلاحداشی ابوبکر موسلمان ایجماسینین باشچیسی اعلان ائدیلدی و بئلهلیکله اللهین ائلچیسینین خلیفهسی اوْلدو.
آیریجا باخدَییشدیر
خاریجی کئچیدلردَییشدیر
- حضرت آدم Archived 2016-03-08 at the Wayback Machine.
- ایسلام Archived 2016-03-10 at the Wayback Machine.


text:
اویان نیوز: حوقوق مودافیعهچیلری و آذربایجان وئب صحیفهلرینین معلوماتینا گؤره، فئورالین ۲۰-ده دونیا آنا دیلی گونو موناسیبتی ایله اهر شهرینده تشکیل اولونموش توپلانتیدا حبس ائدیلمیش آذربایجانلی فعاللارین بیری ،تانینمیش شاعیر و تورک دیلی معللیمی ایبراهیم ساوالان (رشیدی)تبریز زیندانینا گؤندریلیب.
معلوماتدا دئییلیر کی، ایبراهیم ساوالاندان سونرا، نظارت آلتینا آلینانلارین هامیسی اؤتن گونلرده موقتی اولاراق سربست بوراخیلیبلار.
“اویان نیوز” سایتینین یازدیغینا گؤره، خییاولی تورک فعال داها اؤنجهتبریز اینقیلاب محکمهسی طرفیندن محکوم اولدوغو بیر ایل حبس موددتینی تاماملاماق اوچون اهر زیندانیندان تبریزین مرکزی حبسخاناسینا کؤچورولوب.
اورمیه دانیشگاهینین مأذونو و گونئیده اؤیرنجی حرکاتینین تانینمیش سیمالاریندان اولان ایبراهیم ساوالان ۲۰۰۳-جو ایلدن بری دفعه لرله نظارت آلتینا آلینیب و اورمیه، تبریز، اهر، اردبیل و مئشگینشهر (خییاو) کیمی شهرلرین زیندانلاری، هابئله تئهرانین ائوین حبسخاناسیندا ساخلانیب.
اینسان حاقلاری قروپلارینین یایدیغی معلوماتا گؤره، فئورالین ۲۰-ده ایرانین تهلوکهسیزلیک مأمورلاری شرقی آذربایجان ولایتینین اهر شهرینده دونیا آنا دیلی گونو موناسیبتی ایله کئچیریلن مراسیمه توپلاشان ۱۰۰ نفره یاخین گونئیلی فعالی نظارت آلتینا آلیب. شرقی آذربایجان ولایتینین عدلیه ایدارهسی ایسه همین مراسیمده ۵۹ نفرین حبس ائدیلدیگینی تصدیق ائدیب.
“اهر شهرینین عومومی و اینقیلاب محکمهسینه استینادن، شرقی آذربایجان، غربی آذربایجان و اردبیل ولایتلریندن اولان ۵۹ میلتچی اهر شهرینده بیر ائوده توپلانیب آنا دیلی گونونو قئید ائتدیکلری زامان پلیس طرفیندن نظارت آلتینا آلینیب. پلیس وتهلوکهسیزلیک قوروملارینین حساباتی، ائلجه ده توتولانلارین کئچمیشینی نظره آلاراق اونلارا ایران ایسلام رئسپوبلیکاسینین تهلوکهسیزلیگینی پوزماق هدفی ایله فعالیت گؤسترن تشکیلاتلار قورماق و یا عضو اولماق ایتتیهامی ایله محکمه ایشی آچیلیب،” دئیه شرقی آذربایجان عدلیه ایدارهسینین وئب صحیفه سینده قئید ائدیلیب.
آمئریکانین سسی- علیرضا قولونجو


text:
سوریه ده ایچرکی ساواشدا چؤرهک آلماق اۆچین قاراشیان 801 آدام اؤلدۆریلدی
سوریه ده ایچرکی ساواشینگ باشلاماغیندان بأری 174 گِزه ک چؤرهکچیلره هۆجۆم قورالدی
سوریه ده ایچرکی ساواشینگ باشلاماغیندان بأری 174 گِزه ک چؤرهکچیلره هۆجۆم قورالدی.
بو هۆجۆملرده 801 آدام اؤلدی.
سوریأنینگ انسان حاقلاری آغی، سوریه ده 2011-نجی ییلینگ مارت آییندان 2021-نجی ییلینگ سپتامبر آیینا چنلی چؤرهکچیلره ادیلن هۆجۆملر باراسیندا ماغلومات بردی.
10 ییلدا 174 گِزه ک چؤرهکچیلره هۆجۆم قورالاندیغی بیلدیریلدی.
شونگا گؤرأ اسدینگ قشونی و ایران ینگ قوُلداو بریأن توُپارلاری 99 گِزهک، روسیا 50 گِزه ک، داعش 4 گِزه ک، داعشه قارشی گۆیچلر 9 گِزه ک، محالیفلار 1 گِزه ک چؤره کچیلره هۆجۆم قورادی. 11 هۆجۆمینگ ده کیم تاراپیندان ادیلندیگی بیلینمه یأر.
بو هۆجۆملرده 801 آدام اؤلدی.
اؤلِنلرینگ 109-ی چاغا، 70-ی زنانا.
دِگیشلی حابارلار
روسیا دا کروناویروس سبأپلی اؤلۆملرده ینه رکورد قوُیولدی
شو واغتا چنلی بو اۆلکهده کروناویروس سبأپلی اؤلِنلرینگ سانی 222 مۆنگ 315 آدامدان گچدی
دۆنیأده اینچه کِسِل سبأپلی اؤلِنلرینگ سانی یوُقارلادی
2020-نجی ییلدا اینچه کسل سبأپلی اؤلِنلرینگ سانی 1.5 میلیون آداما یتدی.


text:
دده قورقود
دده قوْرقود یا قوْرقود آتا، تۆرک، آلتای و اوْغوز افسانهلرینده، ناغیللاردا و خالق حکایهلرینده آدی چکیلن و غئیر-عادی بیلیم و اؤزللیکلره صاحیب اوْلان اوْزاندیر. اۆ دده قورقود کیتابینین تمل شخصیّتیدیر و اونداکی داستانلاری روایت ائدیر.
1815ـجی ایلده آلمانین «درسدن» شهریندن، گؤرکملی عالیم و بیلگین «دیتس» وسیلهسیله بیر اَل یازما کیتاب تاپیلدی کی اونون جیلدی اوستونده یازیلمیشدی : «کتاب دده قورقوت علی لسان طایفه اغوزان» بۇ حادیثه تورکلر اۆچون اؤنملی و موهوم بیر اولای ایدی. نییه کی اونلارین کئچمیشلرینین آیدینلاشماسیندا بؤیوک نقشی واریدی. بۇ کیتاب بیر موقدیمه و 12 بویدان تشکیل تاپمیشدی. دیتس بۇ کیتابدان بیر نوسخه برلین کیتابخاناسینا ایستینساخ ائدیب و اونو و هابئله «تپهگؤزون اؤلمهسی بوساط وسیلهسیله» بویونون آلمانجا ترجومهسینی، 1815ـجی ایلده نشر ائتدی.
نئچه مودّت سوْنرا واتیکان کیتابخاناسیندان دا بیر دده قورقود کیتابی اله گلدی کی بیر موقدیمه و 6 بویدان عیبارت ایدی. بۇ ایکی کیتابین تاپیلماسیلا بؤیوک تدقیقات اونلارین اوستونده باشلاندی.
1859ـجو ایلده «تئودور نولدکه» آلمانین گؤرکملی شرقشوناسی، اثری یئنیدن ایستینساخ ائدیب، اونون چئویرمهسینه چالیشدی، آما مووفق اولماییب، ایشی باشا چاتدیرا بیلمهدی. اونون ایشینین آردینی روس عالیمی «پروفسور بارتولد» توتوب و نئچه داستانین متنینی روسجا ترجومهسیله درگیلرده نشر ائتدی. تورکیه ده «موعلیم رفعت» 1915ـجی ایلده و سوْنرالار «محرم ارگین» و «اورهان شاییق گؤکیای» و آذربایجاندا «حمید آراسلی»، «دمیرچیزاده» و «ا.سولطانعلی» و «م.ح. طهماسب» اوزون ایللر علمی شیوه ایله دده قورقود بویلاری اوستونده ایشلهییب و دَیرلی اثرلر یازیب و یایدیلار.
حتی 1962ـجی ایلده «یاکوبوفسکی» و «ژیرمونسکی» وسیلهسیله بیر یئنی ترجومه موفصل موقدیمه ایله یاناشی شوروی علملر آکادمیاسی طرفیندن نشر اوْلدو.
ایراندا دا آذربایجان میلّی (میلی) شاعیری «بولود قاراچورلو (سهند)» طرفیندن دده قورقود بویلاری نظمه چکیلیب و سازیمین سؤزو آدییلا 1345ـجی ایلده طاغوتی رژیمده تۆرکجه یازیلارین باسیلماسینین یاساقلیغینا باخمایاراق، باسیلدی. هابئله 1358ـجی ایلده اوستاد «دوکتور محمدعلی فرزانه» وسیلهسیله اینتیشاراتـفرزانه طرفیندن نشر اوْلدو.
آلمان نوسخهسینین یازیلما تاریخی بارهده موختلیف نظرلر واردیر. پروفسور بارتولد اونون یازیلماسینی 15ـجی یوز ایللیگه (قرنه) عایید بیلیر. پروفسور کوراوغلو ابجد حسابیله دئییر کی بۇ اثر 15ـجی عصیرده یازیلیبدیر. بیر سیرا عالیملر ده اونون یازیلما تاریخینی 16ـجی عصر بیلیرلر.
کیتابین دیلی تۆرکجهدیر و آرتیق آذربایجان تۆرکجهسینه اوخشارلیغی واردیر. او حالدا کی آنادولو لهجهسینین ده ایزلری اوندا گؤرونور. کیتابین متنیندن بللی اوْلدوغو کیمی بویلار ایتیفاق دوشن یئرلر آذربایجان و تورکیهنین شرقیدیر.
کیتاب نظم و نثر صورتینده یازیلیب و اوندا اوچ چئشید شعر وار : عروض، هیجا و سربست (ایندیکی یئنی شعر)
کیتابین موقدیمهسینده دده قورقودون خیصلتلری و اؤزللیکلری و هابئله اونون اؤیودلری گتیریلیبدیر. «بایات بویوندان قورقود آتا دئیرلر بیر اَر قوپدو.» دده قورقود اوغوز طایفاسینین اوزانی (آشیغی) و آغساققالی و ائلینین موشاویری ایدی. قورقود کلمهسی باجاریقلی و چوخبیلن و یاخود ائلجهبیلن معناسیندادیر. دده قورقود طایفانین قهرمانلارینا آد سئچر و قوپوزونو چالماقلا اوغوزلارا دستان سؤیلهیردی.
بو کیتابدا اوْلان ناغیللار ایسلامدان قاباق ایتیفاق دوشوبلر و اوغوزلارین موسلمان اولماسیلا دستانلار دا ایسلامیلشیبلر. نئجه کی اوندا هم اصیل تورک آدلاری وار و هم آلینما آدلار. سلجوق، آذر، دومرول، تپهگؤز، روستم و ... . کیتابدا غئیرـتورکلره تات دئییلیر. نئجه کی ایندیده تورکلر، غئیرـتورکلره تات دئیرلر. «تورکو آت ییخار، تاتی اَت.»
دده قورقود بویلاری میلّی (میلی) دستانلاردیر. بۇ معنادا کی بۇ ناغیللارین یازانی و سؤیلهینی بللی دئییل. اونلاری بیر میلت یارادیب و دستانلاردا او میلتین حیات و یاشاییش طرزینی گؤرمک اولار.
بو بویلاردا اوغوز ائللرینین یاشاییشی، عادت و عنعنهلری، عقیدهلر و اینانجلاری بارهده چوخ گؤزل صورتده معلومات وئریلیبدیر. میثال اۆچون اوغوزلار ایچینده خانیم ایله کیشینین فرقی یوخدور. خانیم لازیم اوْلان واخت سیلاح گئیینیب و دوشمنلرله ساواشیر و هئچ تبعیض اونلا بیر کیشی آراسیندا قویولمور. بۇ او حالدادیر کی ائله هامان زاماندا باشقا اؤلکهلرده آرواد و قادین بیر پست مؤوجود کیمی تانینیردی و وظیفهسی فقط پیشیرمک و اوشاق ساخلاماق ایدی و هئچ جوره ایجتیماعی (توپلومسال) حاقلاردان بهرهمند دئییلدی.
تأسوفله بیزیم آذربایجاندا میلتیمیز بۇ دَیرلی کیتابدان خبرسیزدیرلر و او دا قاییدیر غاصیب پهلوی رژیمینین سویچولوقجا (نیژادپرستانه) ایشلرینه. اومید کی اولوسوموز دده قورقود و باشقا بؤیوک و گؤرکملی بیلگینلریمیزی تانیماقلا اؤز درین هویتلریله تانیش اولسون و بئلهلیکله غرب فرهنگی تهاجومو قاباغیندا مؤحکم دایانسین.
میلادی 1999ـجو ایل، میلتلر آراسی (بئینالمیللی) یونسکو قورولوشو ساریسیندان «دَده قورقود» ایلی آدلانمیشدیر.
شکیللر[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
بو یازی خوی هفتهلیگینین 106ـجی ساییسیندا (6/6/78) باسیلمیشدیر *
- Lewis, Geoffrey (Ed.) (۱۹۷۴). The Book of Dede Korkut. Harmondsworth: Penguin
- Azərbaycan Türk sayti Archived 2014-08-19 at the Wayback Machine.
- Kitabi Dədə Qorqud
- Dədə Qorqud Archived 2012-02-06 at the Wayback Machine.


text:
مونته سن جیووانی این سابینا
مونته سن جیووانی این سابینا (ایتالیاجا: Monte San Giovanni in Sabina) ایتالیا اؤلکهسینده بیر یاشاییش منطقهسیدیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۶۸۴ نفر ایمیش. دنیز سوُلاری سَویهسیندن ۷۲۸ متر یۇکسکلیکده یئر آلیب. و لاتیوم اوستانیندا دا یئرلشیب.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Monte San Giovanni in Sabina»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده مونته سن جیووانی این سابینا گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
مایکل مسا
مایکل مسا (اینگیلیسجه: Maikel Mesa) (دوْغوم:۴ ژوئن ۱۹۹۱ (۳۰ یاش) سانتا کروس (ایسپانیا)) بیر فوتبالیست. لاس پالماس فوتبال کولوبوندا چیخیش ائدیب و هافبک موقعیتینده اوْیناییب.
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده مایکل مسا گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- صفحههای دارای تابع تجزیهگر آرایشعدد با آرگومان غیرعددی
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- AC with 0 elements
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۹۱-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- سانتا کروس (ایسپانیا) دوغوملولار
- اوساسونا کولوبونون اویونچولاری
- خیمناستیک تاراقونا کولوبونون اویونچولاری
- لاس پالماس کولوبونون اویونچولاری


text:
ظهیرالدین محمد بابر تولدی نینگ 529 ییللیگی مناسبتی بیلن
زمان خواندن: (تعداد واژه ها: )
بـــابــر نــا مــه
بـَرحـیـات شـاه اثــر
"بابرنامه" آتی بیلن شهرت قازانگن ظهیرالدین محمد بابرشاه نینگ اثری 16 عصرده تورکی تیل نینگ چغتایچه شیوه سی (اوزبیک تیلیده) یازیلگن قیمتلی کتابدیر. بابر اوشبو اثرده دولتگه اساس سالیش و ماوراؤالنهرده تیموریلر دولتیدن قالگن ساحه لرنی سقلش یولیده الیب بارگن برچه سعی و حرکتلری، جهاد و اوروشلری، شونینگدیک لودیلرگه قرشی اوروشده اولرنی مغلوبیتگه اوچرتگندن کیین، هندوستانده تیموری دولتیدن قالگن نی قیته دن تیکلب، اونگه ینگی حیات بغیشلشگه موفق بولگنی حقیده یازه دی.
بابر اوزی نینگ کینگ ساحه لی دولتی حدودیده جایلشگن و کوپینچه اولرنی فتوحات جریانیده یقیندن اوز کوزی بیلن کورگن مهم شهرلر جمله دن فرغانه، کابل، بخارا، سمرقند و هندوستان شهرلری نینگ تاریخی، جغرافیه سی و مدنیتی حقیده، ایشانرلی و دقیق معلوماتلر بیره دی.
بابر بو کتابینی عمرینیگ آخرگی ییللریده، جوده کوپ آغیر محنت و مشقتلرنی باشدن کیچیریب ییریک سیاست اربابی وفیلسوف شاعر صفتیده کمالگه ییتگندن کیین بیتیب توگتگن.
بابرنامه ده ذکر ایتیلیشیچه اوشبو اثر تورلی اسملر: "وقایع"، "وقایع نامه"، "واقعیات بابری"، "وقایع نامۀ پادشاهی"، "بابریه" و فارسچه ترجمه سیده "توزوک بابری" نامی بیلن اتلیب کیلگن، لیکن اینگ مشهورنامی "بابرنامه" بولگن.
بابر اوز خاطره لرینی هیچ قنداق مقدمه و تمهیدسیز، 12 یاشیده فرغانه تختیگه اولتیرگنی واقعه سی بیلن باشلب، وفاتیدن بیر ییل آلدین گه چه یعنی 1494 دن 1529 میلادی ییلیگه چه اونی یازیب توگه ته دی.
کتاب مترجملری تاکیدلشلریچه، بابر اوشبو کتابنی "تاریخ" وبعضا ایسه "وقایع" صفتیده معرفی قیلیب، اوندن مقصد حقایقنی ذکر ایتیش دیب ایتگن.
کتاب بابرنینگ یوکسک ثقافت وتفکرایگه سی بولگن حالده، عالی اخلاق و یوکسک انسانی فضیلتلر اونده مجسم بیر عجایب انسان ایکنلیگیدن دلالت بیره دی.
مشهور تورکشناس عالم وامبیری ایتیشییچه بوتون تورکی وفارسی ادبیاتده، بابرنامه کبی کوپ واقعه لرنی قمرب آلگن کتاب موجود ایمس. شونینگدیک بابر شناس عالملر فکریچه بابرنامه دنیا مقیاسیده بیر پادشاه تامانیدن، اوتو بیوگرفی- اوز ترجمۀ حالی بوییچه یازیلگن یگانه کتابدیر. بابر اوز اثریده بیر انسیکلوپیدیست یعنی قاموسی عالم صفتیده اوز عصری نینگ سیاسی، اداری، حربی توزوملری، عصرنینگ اجتماعی وضعیتی، عرف و عادتلری، شونیگدیک هر منطقه نینگ اقلیمی،حیوانلری و اوسیملیکلری حقیده، دقیق و ایشانرلی معلوماتلر بیره دی.
مصرلیک مشهور تاریخچی و تورکشناس عالم دوکتور ماجده مخلوف یازیشیچه" بابرنامه 16 عصر باشلریده اورته آسیا منطقه سی نینگ اجتماعی و مدنی تاریخینی اورگنیش اوچون اساسی منبع حسابلنه دی. او حکومت دیوانلری و ییغیلیشلرده و اوروشگه شیلنیش وقتیده تورکلر و مغللرگه خاص بولگن اودوملرنی، اولر نینگ خلق و اطواری وکییه دیگن لباسلری، دوالنیش اصوللری حقیده باربار گپیریب اوته دی. شو دورده تورکلرنینگ عادتلریدن بیلیب آلدیک که اولرنینگ اینگ یخشی کوره دیگن آوقتلریدن آت نینگ گوشتی و اینگ یخشی کوره دیگن میوه لریدن قاوون و اوزوم ایکن".
شونینگدیک بابر افغان قبیله لری بیلن دوستانه مناسبت اورنه تیب، مشهوریوسفزی قبیله سی باشلیغی ملک منصورقیزی بی بی مبا رکه بیلن اویلنه دی. گلبدن بیگم بابرنینگ قیزی همایون نامه ده یازیشیچه سرایده او "افغا نی آغاچه" نامی بیلن اتلر ایکن. بابر بیرینچی بولیب افغان قبیله لری یشیدیگن حدودلرینی جیوگرافیک وایکولوژیک خصوصیتلرینی، شونینگدیک اولرنینگ فولکلور، دنیاقرشلری وعرف- عادتلرینی بابرنامه ده قید ایتیب اوتگن. شونینگ اوچون اونی افغانشناسلیک بیلیمی نینگ اساسچیسی دیسک مبالغه بولمیدی.
بابر حیاتی حقیده کتته کتاب یازگن و انگلیس تیلیگه بابرنامه نینگ مترجملریدن بیری ویلیام ارسکین اونینگ حقیده بیلدیرگن فکر لریگه کوره او بابرنینگ شخصیتینی روم نینگ بویوک سرکرده سی جولیوس سزار بیلن سالشتیریب کورگنده، سزارده گی برچه عالی خصوصیتلر بابرشاه ده موجود ایکن، لیکن بابرده گی ایریم فضیلتلر سزارده موجود ایمس ایکن. مثلا بابر اقتدارلی سلطانلیگی بیلن بیرگه، شاعر، یازوچی، مورخ، منقد، عالم وحربی ستراتیژیک هم بولگن و بو خصوصیتلری بیلن جولیوس سزاردن بیر سرو گردن بلندراق تورگن.
ارسکین یازگنیدیک "بابرنینگ برچه فکر و قرشلری بوتونلی طبیعی بولیب ، اولرده هیچ قنداق تکلف وتصنع موجود ایمس. هر بیر نرسه نی آچیق و صداقت بیلن بیان ایته دی. یازیش اسلوبی ساده و انیق لیگی اوچون یورککه اولتیره دی و قرشلری نافذ وعمیق".
"بابرنامه" نینگ اوزبیکستانده سونگی چیرایلی ونفیس نشری"بابر نامیده گی خلق ارا جمغرمه" تامانیدن، اوشبو اثرگه چیزیلگن 31 قطعه رنگلی میناتورلربیلن علیشیر نوایی ادبیات موزیمی دیرکتری، تنیقلی عالم فیلالوژی فنلری دوکتوری پروفیسور سعید بیک حسنوف یازگن عالمانه مقدمه بیلن تاشکینتده گی " شرق " نشریات- مطبعه اکسیه دارلیک کمپانیه سی باسمه خانه سیده 2002 ییل
چاپ ایتیلگن. مقدمه ده تاکید لنیشیچه، اوشبو کتاب دنیانینگ تورلی تیللریده 20 دن زیاد نام آستیده باسیلیب چیققن ایکن. او نینگ آخرگی ترجمه سی جاپان تیلیده جاپانلیک بابرشناس عالمه ایجی مانو آرقه لی عملگه آشیریلیب، اوزبیکچه متنی بیلن بیرگه 3 جلد ده نشر ایتیلگن.


text:
عموم ایشلهدیچیلر اوچون یازیلان یازیلیملارا، ایشلنمهسینین راحاتلیغی ان مهم خصوصیت ساییلیر. اونون اوچون ده ایشلهدیچی رابطلرین نئجه یازیلماسینی باشارماق هر بیر یازیلیملاییچییا گرک دیر. ایشلهدیچی رابطلرینین یازماسی اوچون حاضرلانمیش کیتابخانالاردان بیری Gtk کیتابخاناسی دیر. بو یازیدا بو کیتابخانانین ایشلهدیچی رابط یاراتماق اوچون نئجه ایشلنمهسی آچیقلاناجاق.
بسم الله الرحمن الرحیم
ایشلهدیچی رابطده مشغول اولاجاغیمیز پنجره، یازدیغیمیز یازیلیم دا اؤز اساس صفتلرینی Gtk.Window ـدان ارث آپاراجاق دیر. ایلک مثال بوش بیر ایشلهدیچی رابطلی یازیلیم دیر. بو ایشلهدیچی رابط اوچون بیرینجی آتدیمدا باشلیق، آیکون، پنجرهنین ان بویو و ان بویونون دییشیلهبیلیب بیلمهمگی تعریفلهنیب دیر:
import gi gi.require_version("Gtk", "3.0") from gi.repository import Gtk, Gio, Gdk class mainWin(Gtk.Window): def __init__(self): Gtk.Window.__init__(self, title="منیم ایشلهدیچی رابطلی یازیلیمیم") self.connect("delete_event", self.delete_event) self.connect("destroy", self.destroy) self.set_icon_from_file("./icon.png") self.set_border_width(10) self.set_default_size(500, 400) self.set_resizable(False) def delete_event(self, widget, event, data=None): return False def destroy(self, widget, data=None): Gtk.main_quit() if __name__ == "__main__": win = mainWin() win.show_all() Gtk.main()
گؤردوگونوز کُدلاردا ایشلهنهجک کیتابخانالاری چاغیرماقدان سونرا mainWin آدلی بیر کلاس، خصوصیتلرینی Gtk.Windowــدان ارثلهنهرهک، یارانمیشدیر. بو کلاسین یارادیچی تابعینده هانسی بیر ایشدن اوّل Gtk.Window یارادیچی تابعی ایستهدیگیمیز پارامترلرله چاغریلیبدیر. گؤزدن گئچیردیگیمیز مثالدا بو پارامترلر یالنیز یاسالاجاق پنجرهنین باشلیغی title دیر. اوندان سونرا ایکی اهمیتلی اولای ایله یازدیغیمیز ایکی تابع آراسیندا ارتباط قورماق دیر. بونون اوچون Gtk.Windowـدان ارثلهنن connect تابعی ایشلنمهلی دیر. بو ایکی اولایدان بیری delete_event دیر، باشقاسی ایسه destroy دور. بیرینجینین آچیقلاماسینا گلیرسهک، اونو سیستمدن یازدیغیمیز یازیلیم اوچون قاپاتیلماغا حاضرلیغی سوروشان بیر سیگنال تعریفلهیهبیلهریک. داها بسیط دیل ایله سیستم بیزیم یازیلیمیمیزی قاپاتیر ایکن delete_event سیگنالینا وصل اولان تابع چاغریلیر. تابع ۰ یوخسا False قایتاریر ایسه، یازیلیم قاپاتیلماغا حاضیردیر دئیه آنلامی وار دیر، لکن بیر یوخسا True قایتاریر ایسه حاضیر اولمادیغینی بیلدیریر. عادی وضعیتده تابعین False قایتارماسینی فرض ائتسهک سیستم destroy سیگنالینا باغلانان تابعی چاغیراجاق دیر. بو تابع ایسه قاپاتیلماقدان قاباق گرک اولان ایشلری گؤروب Gtk.main_quit تابعییله ایشی بیتیرهجکدیر.
بو ایکی سیگنالی تابعلرینه وصل ائتمکدن سونرا دؤرد سطرده گؤروشن پنجرهنین خصوصیتلری معیّنلهشیبدیر. بیرینجی سطرده آیکون، ایکینجیده حاشیهنین انی، اوچونجوده پنجرهنین ان بویو و دؤردونجوده ایسه پنجرهنین ان بویونون دیشیلهبیلیب بیلمهمگی تعیین اولوب. delete_event و destroy تابعلرینین ایشی ده آچیقلاندی. بو مثالدان سونرا پنجرهیه بیر دوگمه آرتیرماقلا بیرینجی بؤلومو سونا چاتدیراجاغیق:
import gi gi.require_version("Gtk", "3.0") from gi.repository import Gtk, Gio, Gdk class mainWin(Gtk.Window): def __init__(self): Gtk.Window.__init__(self, title="منیم ایشلهدیچی رابطلی یازیلیمیم") self.connect("delete_event", self.delete_event) self.connect("destroy", self.destroy) self.set_icon_from_file("./icon.png") self.set_border_width(10) self.set_default_size(500, 400) self.set_resizable(False) hbox = Gtk.Box(spacing=6) self.add(hbox) button = Gtk.Button.new_with_label("باس") button.connect("clicked", self.on_click) hbox.pack_start(button, True, True, 0) def delete_event(self, widget, event, data=None): return False def destroy(self, widget, data=None): Gtk.main_quit() def on_click(self, button): print("دوگمه باسیلدی!") if __name__ == "__main__": win = mainWin() win.show_all() Gtk.main()
بو کُدلاردا پنجرهنی حاضرلاماقدان علاوه بیر hbox یارادیلیب و پنجرهیه آرتیریایبدیر. hbox گؤروشن ویجتلری (دوگمه، یازماق یئری و …) افقی اولاراق اؤزونده ساخلایار. hboxـدان سونرا بیر دوگمه یارادیلیب و کلیک سیگنالی on_clickتابعینه وصل اولوب و سوندا hbox باشلانیشینا آرتیریلیب دیر. کلاسا بیر یئنی تابع ده اضافهلشمیشدیر. on_click تابعی دوگمه باسیلماقلا چاغیریلاجاق دیر و ترمینالدا بیر متن گؤرسهدهجکدیر.
پایتون دیلینده Gtk ایله ایشلهدیچی رابطلی یازیلیملار یازماغین بیرینجی بؤلومو بورادا سونا چاتدی. ایکینجی بؤلومده Gtkـنین باشقا امکانلارینا گؤره سؤز سورولهجکدیر.


text:
سینوپ سیاحاتچیلارینگ اۆنسۆنی چِکیأر
سینۇپ تۆرکیأنینگ اینگ باغتیار ولایاتی
سینوپ ولایاتی سیاحاتچیلیق پوداغی تایدان اۆنسلری اؤزۆنه چِکیأر.
سینوپ تۆرکیأنینگ اینگ باغتیار آداملارینینگ یاشایان ولایاتی حؤکمۆنده سایلاندی.
تۆرکیأنینگ حاسابات قوراماسی تاراپیندان تۆرکیأنینگ این باغتیار (حۇشباغت) آداملارینینگ یاشایان ولایاتی حؤکمۆنده سایلانان سینوپ سیاحاتچیلیق پوداغی تایدان اۆنسلری اؤزۆنه چِکیأر.
گۆندیز تاریحی و سیاحاتچیلیق مرکزینه اؤورۆلِن سینوپ تۆرکیأنینگ حاسابات قوراماسی تاراپیندان ۲۰۱۳-نجی ییلدا تۆرکیأنینگ اینگ باغتیار آداملارینینگ یاشایان ولایاتی حؤکمۆنده سایلاندی.
قارادنگیزینگ یاقاسیندا یرلهشیأن سینۇپ ولایاتی ۲۰۵ مۆنگ سانی رایاتی بیلن دنگیز و تۇقایینگ بیرلهشیأن یری.
دِگیشلی حابارلار
بنکسی نینگ بیر اثری 18.5 میلیون پوندا ساتیلدی
مارماریس دا فونیکس تاریحی شهرینده قازوو آغتاریش ایشلری باشلادیلار
بو قازوو آغتاریش ایشی پنسیلوانیا بیلیم یوردونینگ عالیملاریندان دکتر آصیل یامان ینگ یوُلباشچیلیغیندا باشلادیلار
قاراحان دپه ده نئولیتیک دؤورۆنه دگیشلی تاریحی اثرلر تاپیلدی
قاراحان دپه ده 3 ییلدان بأری قازوو آغتاریش ایشی دوُوام ادیأر


text:
۱۹۸۳ (میلادی)
میلادی ۱۹۸۳-جی ایل گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز سکسن اۆچونجو ایل.
اهمیتلی حادیثهلر[دَییشدیر]
حادیثهلر[دَییشدیر]
- ۶ مئی - غرب آلماندا ایسترن درگیسینین تاپدیغی آدولف هیتلرین گۆنلوکلرینین قوْندارما اوْلدوقلاری اوْرتایا چیخدی.
- ۲۹ ژولای - لوئیس بونوئل؛ اسپانیالی فیلم یؤنتیمی
- ۲۷ نوْوامبر - مادرید فرودگاهینا ائنمه زامانی کوْلومبیايا مخصوص طياره قضايا اۇغرايیب، ۱۹۳ نفر هلاک اوْلوب.
- ۲۲ آوریل - غرب آلماندا بیر درگی هیتلرین گۆنلوکلرینی اۆزه چیخاردیغینی ایدّیعا ائدیب بعضی بؤلوملرینی یاییملادی. سوْنرادان بۇ گۆنلوکلرین قوْندارما اوْلدوغو اوْرتایا چیخدی.
- ۲۲ اوْکتوبر - غربی آلمان و فرانسهده ۱ میلیون ۵۰۰ مین نفر آتوم سیلاحی علیهینه اعتیراض نوماییشی کئچیرمیشدیر.
- ۱۹ ژانویه - لیون کاسابی دا بیلینن نازی ساواش گۆناهلیسی کلاوس باربی بولیویده تۇتوقلاندی.
- ۱۸ آقوست - تگزاسدا توفان نتیجهسینده ۲۲ نفر هلاک اوْلموش، دؤولته ۱ میلیارد دولار زیان ائتمیشدیر.
- ۱۵ نوْوامبر - قۇزئی قیبریس تۆرک جۆمهوریتی قۇرولموشدور.
- ۱۳ دسامبر - تۇرقوت اؤزال تۆرکیهنین ۴۵-جی حؤکومتینی قۇرموشدور.
- ۱۰ نوْوامبر - مایکروسافت شیرکتی "ویندوز ۱.۰" عملیات سیستمینی تقدیم ائدیب.


text:
من دونیانی نئجه باشا دوشورم؟
آلبرت انیشتن – ترجومه: کؤنول کریماووا
حیاتین معناسی
اینسان حیاتینین و یا عومومیلیکده عوضوی حیاتین معناسی ندیر؟ بو سوالا جاواب دینه ایشاره ائدیر. اوندا سوروشا بیلرسینیز کی، بو سوالی وئرمهیین بیر معناسی وارمی؟ جاواب وئریرم: اؤز حیاتینی و دیگر اینسانلارین حیاتینی معناسیز حساب ائدن شخص، سادهجه بدبخت دئییل، هم ده حیات اوچون یارارسیزدیر.
من دونیانی نئجه باشا دوشورم؟
بیز فانیلر چوخ غریبه بیر وضعیتدهییک. هر بیریمیز بورادا مووققتی قوناغیق، دونیایا نه اوچون گلدیگیمیزی بیلمیریک، بعضاً ایسه باشا دوشدویوموزو ظن ائدیریک. چوخ درینه گئتمهدن گوندهلیک حیاتیمیزدا باشقالاری اوچون؛ بیرینجی نؤوبهده خوشبختلیگیمیزین اوزلریندهکی تبسسوم و گومراهلیقدان آسیلی اولدوغو اینسانلار اوچون؛ داها سونرا ایسه، شخصن تانیمادیغیمیز، آما طالعلریمیزین سئوگی ایله باغلاندیغی اینسانلار اوچون مؤوجود اولدوغوموزو بیلیریک. داخیلی دونیامین و خاریجی حیاتیمین اؤلو، یاخود دیری، بوتون دیگر اینسانلارین امگیندن آسیلی اولدوغونو، آلدیغیم و هله ده آلماقدا اولدوغوم هر شئیی عئینی اؤلچوده گئری قایتارمالی اولدوغومو گونده یوز دفعه اؤز-اؤزومه خاطیرلادیرام. من اولدوقجا ساده حیات طرزی سورورم، لاکین تئز-تئز همفانیلریمین امگینی لوزومسوز ایستیفاده ائتمهییم فیکری منی عوذور. جمعیتده صینفی فرقین عدالتسیزلیک اولدوغونو و بونون اکثر حاللاردا گوجه اساسلاندیغینی دوشونورم. هم ده امینم کی، تواضؤعکار حیات طرزی فیزیکی و عقلی باخیمدان، هامی اوچون داها یاخشیدیر.
اینسانین فلسفی معنادا آزادلیغینا اینانمیرام. هر کس یالنیز خاریجی تضییقلرین دئییل، هم ده داخیلی ضرورتین تاثیری آلتیندا حرکت ائدیر. شوپئنهاوئرین «اینسان ایستهدیگی هر شئیی ائده بیلر،
من عومومیتله، اینسانین فلسفی معنادا آزادلیغینا اینانمیرام. هر کس یالنیز خاریجی تضییقلرین دئییل، هم ده داخیلی ضرورتین تاثیری آلتیندا حرکت ائدیر. شوپئنهاوئرین «اینسان ایستهدیگی هر شئیی ائده بیلر، لاکین او، هر شئیی ایستهیه بیلمز» سؤزو گنجلیگیمدن بری منه ایلهام وئرمیشدیر؛ هم اؤز حیاتیمداکی، هم ده دیگرلرینین حیاتینداکی چتینلیکلر قارشیسیندا دایما بیر اووونتو و توکنمز صبیر منبعی اولموشدور. بو دوشونجه اینسانی آسانلیقلا ایفلیج ائده بیلن مسئولیت حیس اینی مرحمتلی شکیلده یونگوللشدیریر، اؤزوموزو و دیگرلرینی چوخ جیدی قبول ائتمهییمیزین قارشیسینی آلیر و حیاتا یومورلا باخماغیمیزا ایمکان یارادیر.
اینسانین اؤز مؤوجودلوغونون و یا هر هانسی دیگر یارادیلیشین معناسینی و یا مقصدینی سورغولاماسی عومومیلیکده، اوبیئکتیو باخیمدان همیشه آبسورد گؤرونوب منه. بونونلا یاناشی، هر کسین سعیلرینی و موحاکیمهلرینی یؤنلندیرن موعین ایدئاللاری وار. بو معنادا من هئچ واخت راحاتلیق و خوشبختلییه نتیجه اولاراق یاناشمامیشام – بئله بیر اخلاقی زمین داها چوخ دونوز سوروسونه یاراشیر. یولومو ایشیقلاندیران و منه زامان-زامان حیاتی سئوینجله قارشیلاماق جسارتی وئرن ایدئاللار حقیقت، مرحمت و گؤزللیک اولموشدور.
عئینی دوشونجهنی پایلاشدیغیم اینسانلارلا همرای اولدوغومو حیس ائتمهسم، اینجهصنعتده و علمی آراشدیرمالاردا الچاتماز اولان مقصده دوغرو گئتمهسم، حیات منه بومبوش گؤرونردی. اینسانی سعیلرین بسیط مقصدلری – مال-مولک الده ائتمه، یالانچی اوغور قازانما، دبدبهلی یاشاما – همیشه منی دیکسیندیریب.
منیم گوجلو سوسیال عدالت و سوسیال مسئولیت حیسیم همیشه دیگر اینسانلار و جمعیتلرله بیرباشا تماسا اولان احتییاجیم ایله غریبه شکیلده ضیدیت تشکیل ائدیب. من یالنیز اینسانام – هئچ واخت سؤزون اصل معناسیندا اؤلکهم، ائویم، دوستلاریما و حتّی ان یاخین عاییله عوضولریمه اورکدن باغلی اولمامیشام؛ همیشه بوتون بو باغلارا قارشی سویوقلوق و ایللر کئچدیکجه آرتان یالنیز قالماق احتییاجی حیس ائتمیشم. اینسان دیگر اینسانلارلا قارشیلیقلی آنلاشما و رغبت حیس اینین لیمیتلرینین اولدوغونو تأسوفلنمهدن درک ائدیر. شوبههسیز کی، بو زامان او، اؤز سادهلؤوحلویو و لاقئیدلیگیندن نهلریسه ایتیریر؛ دیگر طرفدن ایسه باشقالارینین فیکیرلریندن، موحاکیمهلریندن و وردیشلریندن آسیلی اولمور و اؤز داخیلی بالانسینی بئله اعتیبارسیز تمله اساسلانماقدان چکیندیریر.
منیم سیاسی ایدئالیم دئموکراتییادیر. هر کس بیر فرد اولاراق حؤرمتله قارشیلانمالی، لاکین هئچ کیم بوتلشدیریلمهمهلیدیر.
طالعیین ایرونییاسیدیر کی، منیم اؤزوم اینسانلار طرفیندن حدسیز حیرانلیق و حؤرمتله قارشیلانیرام. بو نه منیم گوناهیمدیر، نه ده بونا لاییقم. بونون سببی یقین کی، اینسانلارین جیلیز گوجوم و سونسوز موباریزم نتیجهسینده الده ائتدیگیم بیر نئچه ایدئیانی باشا دوشمک آرزوسودور.
منیم فیکریمجه زور تطبیقینه اساسلانان آوتوکراتیک سیستئم قیسا مودتده تنزوله اوغراییر. چونکی گوج، اخلاقی آشاغی اولان اینسانلاری اؤزونه جلب ائدیر.
من تامامیله امینم کی، هر هانسی تشکیلاتین مقصدلرینه چاتماسی اوچون تک بیر نفرین دوشونمهسی، ایداره ائتمهسی و عومومیلیکده عؤهدهلیک گؤتورمهسی لازیمدیر. آما ایداره ائدیلنلر تضییق آلتیندا اولمامالیدیر. اینسانلار اؤز لیدئرلرینی سئچمک ایمکانینا مالیک اولمالیدیرلار. منیم فیکریمجه زور تطبیقینه اساسلانان آوتوکراتیک سیستئم قیسا مودتده تنزوله اوغراییر. چونکی گوج، اخلاقی آشاغی اولان اینسانلاری اؤزونه جلب ائدیر. من امینم کی، داهی تیرانلاری اجلافلارین عوض ائتمهسی دییشمز بیر قایدادیر. بو سببدن ده، حاضیردا ایتالییا و روسییادا گؤردویوموز سیستئملره قارشی همیشه موخالیف اولموشام. بوگون آوروپادا دئموکراتیک ایدار ائتمه فورماسینین گؤزدن دوشمهسینین سببی دئموکراتییانین آنا ایدئیاسیندا دئییل، حؤکومت باشچیلارینین غئیری-ایستابیللیگی و سئچکی سیستئمینین شخصلری آیری-آیری نظره آلمایان خاراکتئرینده آختارماق لازیمدیر. منجه، بو باخیمدان آمئریکا بیرلشمیش ایشتاتلاری دوغرو یولو تاپیب. اونلار اوزون مودت اوچون سئچیلمیش مسئولیتلی پرئزیدئنته صاحیبدیرلر و پرئزیدئنتین اؤز مسئولیتلرینی یئرینه یئتیرمک اوچون کیفایت قدر صلاحیتلری وار. دیگر طرفدن، بیزیم سیاسی سیستئمیمیزده خستهلیک و یا احتییاج آنیندا فرده قارشی نوماییش ائتدیریلن قایغینی یوکسک قییمتلندیریرم.
اینسانلیغین احتیشامیندا منه گؤره دوغرودان دا دیرلی اولان سیاسی دؤولت دئییل، یارادیجی و دوشونجهلی شخص – شخصیتدیر؛ عالیجناب و عظمتلی اولان اودور، دوشونجهده و حیس لرده کوت اولاراق قالان ایسه سورودور.
بو مؤوضوع منی سورو حیاتینی یاشایان اینسانلارین ان پیس تظاهوروندن، هئچ سئومهدیگیم حربی سیستئمدن بحث ائتمهیه وادار ائدیر. اگر اینسان اورکئسترین صدالاری آلتیندا جرگه ایله مارش ائتمکدن ذؤوق آلیرسا، بو، اوندان زهلم گئتمهسی اوچون کیفایتدیر. اونا باش بئیین سهون وئریلیب؛ اونا لازیم اولان آنجاق اونورغا بئینیدیر.اینسان سیویلیزاسییاسینین بو “تاون لکهسینی” قیسا زاماندا آرادان قالدیرماق لازیمدیر. امره اساسلانان قهرمانلیق، معناسیز زوراکیلیق و وطنپرورلیک آدلانان بو اییرنج جفنگییات – بوتون بونلارا نئجه ده نیفرت ائدیرم! موحاریبه منیم اوچون رذیل و چیرکین بیر ایشدیر. بئله بیر چیرکینلیکده ایشتیراک ائتمکدنسه، پارچا-پارچا اولماغی اوستون توتارام. بوتون بونلارا باخمایاراق، اینسان سویو حاقیندا یوکسک فیکره صاحیبم و اینانیرام کی، میلتلرین ساغلام دوشونجهسی صنایع و سیاسی دایرهلرین ماراقلاری طرفیندن مکتبلر و مطبوعات واسیطهسیله سیستئملی اولاراق کورلانماسایدی، بو کابوس چوخدان یوخ اولموشدو.
حیس ائده بیلهجگیمیز ان گؤزل تجروبه حیاتین سیرلی طرفیدیر. بو فوندامئنتال ائموسییالار اصل اینجهصنعتین و اصل علمین بئشیگیدیر. بونو بیلمهینلر – حیران اولماق و واله اولماق باجاریغینی ایتیرمیشلر – اؤلو کیمیدیرلر و اونلارین گؤزلری گؤرمور. حیاتین سیرلری ایله قارشیلاشما، قورخو حیسی ایله قاریشاراق دینلری یاراتمیشدیر. نوفوذ ائده بیلمهدیگیمیز نهیینسه مؤوجود اولدوغونو بیلمک، درینده اولان سببلری و پارلاق گؤزللیگی ان ابتیدایی شکیلده ده اولسا، قاوراما جهدلریمیز – محض بو بیلیکلر و بو ائموسییالار اصل دینی یارادیر. بو معنادا و یالنیز بو معنادا من دیندارام. من اؤز یاراتدیقلارینی موکافاتلاندیران و جزالاندیران و یا بیزیم مالیک اولدوغوموز ایراده ایله عئینی ایرادهیه مالیک بیر تانرینی تصوور ائده بیلمیرم. فیزیکی اؤلومدن سونرا حیاتی دا باشا دوشمورم و باشا دوشمک ایستهمیرم؛ بو آنلاییشلار یالنیز قورخموش و ضعیف اینسانلارین آبسورد ائقویزمینه خاصدیر. من حیاتین سونسوزلوغونداکی سیرر و کایناتین مؤعجیزهلی ایستروکتورونون درک ائدیلمهسی – طبیعتده اؤزونو بروزه وئرن سببین حتّی جوزئی بیر حیصهسینین باشا دوشولمهسینه ائدیلن جهد ایله کیفایتلهنیرم.
قایناق: کولتورا سایتی


text:
-گوننرین بیر گونونده، شاه آبباسین دوربونونده، بیر قیز واریدی، آدی سیتاره ایدی. سیتاره هم یاخجی قیز ایدی، هم گؤزل ایدی، هم الایشلی ایدی، همده ائوین بیری بیدانا قیزی ایدی.
– اننه خانیم! جیرتدان نغیلینی دئیهجاغیدین هاااا…
-دی کَس سسین. یوم گؤزووو، عغلیمه بو گلدی!
“یاخجی” دئدیم، گؤزومو یوموب گیردیم اننهنین قوینوندا اولدوم سیتاره…. اننه زینه زینه کورهگیمه چالیب داوام ائلهدی:
-سیتاره هر گون گئدردی سو کوزهلرینی چایدان دولدوروب گتیرردی. هم ایشماغا، همده ال- اوزلرینه، قاب- قاشیغا سو آخیتماغا.
-چای ائولریننن چوخ اوزاغیدی.
-بیر آز واریدی دا…
-به یورولمازدی؟ ددهسی نیه گئدیب گتیمزدی؟!
-آی قیز دیلیوی قوی قارنیوا، نغیلیمی دییم… گونلرین بیر گونونده، سیتاره اَییلمیشدی چایدان کوزهسینی دولدورسون، سودان غریبه بیر سس گلدی “سیتااااره بختی قارهههه! سیتااااره بختی قارهههه!”
بونو دئینده توکلریم بیز- بیز دوراردی، قیسیلاردیم اننهنین بؤیرونه، قورخومنان زاغ- زاغ اسردی اورگیم. گؤزلریمی برک سیخیب یوماردیم، سانکی آچسام سسین صاحبینی گؤرهجاغام.
-سیتاره سسی ائشیتماخ همان قورخوسوننان سو کوزهسی الیننن دوشوب چایا سیندی. او طرفه باخدی، بو طرفه باخدی، قالخیب یئیین قاشدی ائولرینه، هئشکیمهده هئشزات دئمهدی. ننهسینهده یالاننان دئدی یولدا ییخیلدیم کوزه سیندی. ننهسی بیر آز دئییندی اوتدی.
-به دییردین سیتاره یاخجی قیزدی؟ یاخجی قیز یالان دانیشار؟
– ویرقینا باخاااا! دا خط اولمادی کی! یوم گؤزون… صاباحیسی گون گینهده سیتاره کوزهسینی گؤتوروب گئتدی چایا، کوزهنی دولدوردی، اَییلدی اوزنه بیر شاپبا سو ویرسین، گینه سودان بیر سس دئدی: “سیتااااره بختی قارهه هه! سیتااااره بختی قارهههه!” یازیخ قیزجیغاز، قورخوسوننان گینه کوزهسی الیننن دوشوب اوغوم اوغوم اولدی. دوردو قاشدی ائولرینه ساری. رنگی بَتی آتمیش، ال- ایاغی سیلکلهنیردی. آما گینهده قورخوسوننان هئشکیمه هئشزات دئمهدی.
-اننه! آدام گرح هر زادی دییه دا؟!
-هن به؟! اوشاق گلر هر سؤزون دده- ننهسینه دییر.
-قوی من سنه دییم دا!……
-کول اوقَتیمه! گؤزلریم آیدین! قیز گینه نه اوت یاغدیرمیسان؟! نه فساد تؤرتمیسن گینهده؟ سن منی دیری دیری گورا سوخاجاقسان آخیرده! گئدهجام قالام عمین گیلده، دا سنین اننهن اولمیهجام.
-دا بس منده سیتاره بختی قاره کیمین هئشزات دئمیهجام هئشکیمه. هئش سنهده دئمیهجام سیرتیخ سوره گیلده نه گؤردوم!
کورَگیمی دومسوکلهدی، آغزینی بوزوب دئدی:
-کؤپهیین قیزی به سن سیرتیخ سوره گیلده نه پ… یییسن؟ دئمهمیشم هر ائوه دورتولمز آدام؟!
گینه بؤیرومه بیر دومسوک ایلیشدیردی.
-سن خلقین ائوینده نه قئییریسن؟ قیز اوشاغی دا سوخولار اونون بونون ائوینه؟
داها بارانی قویموشدوم، ایندی گرک آفتافا گؤتوروب بیر تهر یووایدیم بارامی!
-ائولرینه گیرمهدیم کی آخی، دامنان گؤردوم؛ سیرتیخ سوره اوتوموشدی حوضون ایچینده، آعا کَلبلیده مشکفهینن سو تؤکوردی باشینا!……..
اننهمی ائله بیل ایلان چالدی بیردن بیره! قالخیب اوتوردو یئرینده.
-لا ایلاهه ایلهللاه… لا ایلاهه ایلهللاه…آللاه شئیطانا لعنت ائلهسین!
یازیغین نفسی کسیلیردی.
“آللاه بو نه پ…ایدی یئدیم. آغزیمدا لپه ایسلانمیر! کاش منده سیتاره کیمین گیزلهدئیدیم سؤزومو”. ایتین کیمین پئشمان اولموشدوم. “نئجئلییم آللاه؟ ایندی نه دانا بیلهجام، نهده دییه بیلهجام!”
اوندا بیلمزدیم دول آرواد یانی نمنه، آما ائشیتمیشدیم دئیردیلر سیرتیخ سوره دول دور! محلهمیزین مچیدینده چای تؤکردی. مچیدی سیلیب سوپورردی. اوروجلوقدا بالالی- بؤیوکلو قیزلاری ییغاردی باشینا شرعیاتدان دانیشاردی. اونون شرعیاتی انواع اقسام غسل لاردان عبارت ایدی. هر ندن دانیشسایدی، گینهده سؤزو بوروشدوروب غسل-ا چاتدیراردی! و اونون آللاهی دا چوخ قورخمالی ایدی. اونون بیزه ترسیم ائتدیگی آللاهدا نه رحمانلیق آثاری واریدی نهده رحیملیک. فقط غضب ائلهییب بیر اوجدان جهنمه گؤندرردی بندهلرینی.
آعاکَلبَلیده او بیری کوچهنین آغزیندا قند- چای ساتاردی. آلچاق بوی، قارینلی، میزی (موذی) باخیشلی، قیرمیزی صوفَت بیر کیشی ایدی. دئیردیلر چوخ تقوالی دیر. من بیلمز ایدیم تقوالی یانی نمنه، آنجاق اونا پول وئرنده دیشلرین منه آغاردیب، الینی باشیما چکمهسیندن اورپهنردیم، ایرگهنردیم.
نه باشیزی آغریدیم، دوردوم پنجیر ایچیندن بیر دفعهده اننهنین چوباغالتیسی ایله پاپریزینی، بیرده کیربیتینی گتیردیم وئردیم الینه. اؤزومده اوتدوم یانیندا حیرصینه توستو وئرسین بیر آز!
ائله کی حیرصینین آلووشو بیر آز آلیندی دئدیم:
-توپ گئتمیشدی داملارینا، چیخمیشدیم توپوموزو گتیرم…
-سن چوخ آننامامیشدین. سن چوخ غلط ائلهمیشدین. سن چوخ…استافوروللاه!
-من نه بولوم سیرتیخ سوره لوت اولوب اوتوروب حوضدا؟!! بیده کلبلی داللاحدی اونی یووندورور!!!
– دی اوزاتما سؤزو. گیر یئریوه.
یازیق اننهمده جیح قالمیشدی، بیلمیردی نه دئسین. سیگارینی چکدی، چوباغالتیسینی آپاردیم قویدوم گینه پنجیر ایچینه، گلدیم اوتانماز اوتانماز دئدیم:
-هن بیول نولدی سیتارییه؟!!
اننهنین حال- هاواسیدهییشمیشدی. اویوب فکره دالمیشدی سانکی. گئرچهیی گؤرموشدوم. ائرکنده اولسایدی، گؤرموشدوم. بلکهده منیم سوروشمادیغیم سوالا، جواب آختاریردی ذهنینده.
-هن بالاسی. قیز اوشاغی بؤینده گرک اؤزوننن چوخ موغایات اولا. سنده بؤیوموسن، دام- باجادا گزمک وختین سووشوب. دا کلبلیدنده شئی آلماغا گئتمه، ددهن اؤزو آلیب گتیرر.
-سیتارهنی دئه با. کلبلینی اؤتور.
ائله کی اَننه نین حیرصینین آلووشو بیر آز آلیندی دئدیم:
-توپ گئتمیشدی داملارینا، چیخمیشدیم توپوموزو گتیرم…
-سن چوخ آننامامیشدین. سن چوخ غلط ائلهمیشدین. سن چوخ…استافوروللاه هااا!
-من نه بولوم سیرتیخ سوره لوت اولوب اوتوروب حوضدا؟!! بیرده، کلبلی آخی داللاحدی اونی یووندورور؟!!!
– دی اوزاتما سؤزو. گیر یئریوه.
یازیق اننهمده جیح قالمیشدی، بیلمیردی نه دئسین. سیگارینی چکدی، چوباغالتیسینی آپاردیم قویدوم گینه پنجیر ایچینه، گلدیم اوتانماز – اوتانماز دئدیم:
-هن بیول نولدی سیتارییه؟!!
اننهنین حال- هاواسیدهییشمیشدی. اویوب فکره دالمیشدی. اونون ایستمه دیگی بیر گئرچهیی گؤرموشدوم. ائرکنده اولسایدی، گؤرموشدوم. بلکهده منیم سوروشمادیغیم سوالا، جواب آختاریردی ذهنینده.
-هن بالاسی. قیز اوشاغی بؤینده گرک اؤزوننن چوخ موغایات اولا. سنده بؤیوموسن، دام- باجادا گزمک وختین سووشوب. دا کلبلیدنده شئی آلماغا گئتمه، ددهن اؤزو آلیب گتیرر.
-سیتارهنی دئه با. کلبلینی اؤتور.
-هن، بالا. سیتاره هر سفر چایدان سو گتیماغا گئدنده بو سسی ائشیدیردی. آخیرده بیر گون اوتورب ننهسینه قضیه نی دئدی. ننهسیده اوتوروب سیتارهنین ددهسینه تعریفلهدی. خئیلک سالدیلا، چیخدیلا، آخیرده کیشی گئتدی ائششهیین ساتدی بیر کؤششک آلدی. چول- پالازلارینی یوکلهدیلر اونا، سیتارهنیده میندیردیلر اوستونه، یولا دوشوب کؤشدولر اورالاردان…
آز گئتدیلر- چوخ گئتدیلر، آخشام اولدو یورولدولار. یئتیشدیلر بؤیوک بیر باغا. پالاز سالیب دؤشندیلر باغین دووارینین دیبینده. باغین دوواری چوخ اوجئیدی. قاپیسی دا قالا قاپیسی کیمین ایدی. باخیب گؤردولر سولاری قورتولوب. او یانا باخدیلا، بو یانا باخدیلا، چایدان- چشمهدن گؤرمه دیلر. دووارین دالیندان سو شیریلتیسینین سسی گلیردی. کیشی گئتدی باغین قاپیسینی ها چالدی، ها چالدی، گلیب آچان اولمادی. بیر آز گئشدی سیتاره دئدی:
– من چوخ سوسوزام. قوی دوروم منده بیر قاپینی دؤیوم گؤروم بلکه باغ صاحابی ائشیدیب گلیب آشدی.
سو کوزهسینی گؤتوروب گئتدی. قاپینی چالاندا گؤردی قاپی اؤرتوحدی. یاووَججه قاپینی ایتهلهدی، گیردی باغا، کوزهسینی سالدی چایدان سو دولدورا، گینه بیر سس دئدی: “سیتاره بختی قااااره…سیتاره بختی قااااره”.
کوزهنی تولازلادی یئره، قاشدی قاپییا ساری، قاپی اؤز- اؤزونه ایشکیللندی. آغلادی، قیشقیردی، ننه- ددهسینی چاغیردی. هر نئینهدیله قاپینی آچانمادیلا. سیتاره قالدی قاپینین او یانیندا، بولار قالدی بو یانیندا… ننه- ددهسی بیر نئچه گون دؤزدولر، نه دوواردان آشا بولدولر، نه قاپینی آچا بولدولر، دئدیلر دا گومان ائله بو قیزین بختی قره ایمیش. آغلیه- آغلیه، بوینو قینیندا، قئیتدیلر ائولرینه.
سیتارهده آغلادی- آغلادی، آخیرده گؤردی آغلاماقدان ایش چیخماز. دوردی باغی گزیب آختارماغا. گؤز ایشلهدیخجا میوه آغاجی ایدی، گول ایدی، گؤی- گؤیرنتی ایدی. بیر آز آغاجلاردان میوه زات دردی یئدی، عغلی گلدی باشینا. گؤردو باغین اورتاسیندا بؤیوک بیر ائو وار. باخدی، ائوین قاپیسی اؤرتوح ایدی. اوتاق، اوتاق ایچینده،دهلیز،دهلیز ایچینده…هر یئر دریلی- دوزولی، دؤشهنَحلی، نمنه گؤزللیخدا، گزیب دولانماغینان قورتولوب باشا چاتان دَیی. اوتاقلارین بیرینین آراسیندا، سال داشین اوستونده گؤزل بیر جوان اوغلانی اوزاتمیشدیلا. ائله بیل یاتمیشدی، جانینا دا نم نققده ایینه باتیرمیشدیلا. باشی اوسته بیر کاغاذ قویموشدولا. قیز کاغاذی گؤتوروب اوخودو، یازمیشدی هر کیم قیرخ گون، قیرخ گئجه بو اوغلانا قرآن اوخویوب، ایینهلری جانیندان چیخارتسا، اوغلان آییلاجاق، اؤزوده وارینی یوخونی، باغینی، هر نهیینی اونا وئرهجاخ. قیز، اوغلانی گؤرجاغ، هم اونا اورگی یاندی، همده اونا ویریلدی. هر سحر دوروب ائوی- ائشیگی ییغیشدیراردی، بیر از باغدا گزردی سورا گلیب اوتوراردی اوغلانین باشی اوسته قرآن اوخویوب، ایینهلری جانیننان چیخاردیردی. بیر گون باغدا دولاناندا گؤرر دووارین دالیندا کنیز ساتیللا. اؤز- اؤزونه دییر: “یاخجی اولار با، بیر کنیز آلارام هم ایشلرده منه کؤمح ائلر، همده تح قالمارام.” بیر کوزه واریدی، گئدر اوننان بیر قیزیل سیککه گتیریب وئرر، بیر قره کنیز آلار، گتیرر. قره کنیز گیزلینجاخ قیزی گودر، سیررینی بولر، آما سسینی چیخاتماز. قیرخیمینجی گون اولاندا، قیزین یئماغینا داوا قاتار قیزی یوخلادار، اؤزو گئدر قرآنی قورتاریب ایینهلری چیخاردار. آخیریمینجی ایینه چیخاندا، اوغلان آسقیرار یوخودان آییلار، گؤرر قره کنیز گؤزو یاشلی بونون باشی اوستوندهدی. ائله بولر قره کنیز بونو دیریلدیب. توتار قره کنیزی باسار باعرینا، اوزوننن- گؤزوننن اؤپر، اونو اؤزنه گلین ائلر. قره کنیزده سیتارهنی گؤرسهدیب، دئییر بو دا منیم کلفتیم دی. سیتارهده نه اینر، نه دینر، گؤز یاشلاری ایچینده آلنینین یازیسینا باش ایَر.
گوننرین بیر گونونده، اوغلانا بیر ایش چیخیر، دییر گرک شهره گئدم. آروادیننان سوروشار نه ایستیسن سنه گتیرم؟ قره کنیزده مین جوره پار- پالتار، انیک- کیرشان، اوزوک- بیلرزیک، باشماق، جوراب….. دا عغلینه گلنی ساییب، دییر بولاری آل منه. سورا اوغلان گئدر سیتارهدن سوروشار. سیتاره دییر من هئشزاد ایسته میرم. اولسا بی دانا صبیر داشی آل گتی منه. کیشی گئدر شهره، ایشلرین گؤرر، یولون سالار بازارا، آروادینین دئدیخلارینی آلار. سورا اوردان- بوردان خئیلک سوراخلاشاننان سورا، بیر قوجا کیشینی گؤرسهدرلر. صبیر داشی فقط اوندا اولار دییرلر. اوغلان داشی آلاری، قوجا کیشی اوغلانا دییر، بونو هر کیمه آلیسان بؤیوک دردی وار اورگینده. قاپی دالیندا گیزلن دردینه قولاق آس. سؤزلری قورتولاندا چیخ ائشییه داشی آل یئره چیرپ یوخسا اوریی پاتدار.
اوغلان گلر ائوینه، اروادینا آلدیقلارینی وئرر، او دا بتر سؤیونر. سورا دا صبیر داشینی آپاریب وئرر سیتاریه.
گئجه اولار، اوغلان بارماغینی کسر یاراسینا دوز تؤکر یوخوسی آپارماسین. آروادی یاتاننان سورا، ایاخلارینی دره- دره گئدیب قاپینین دالیسیندا دوروب قولاق آسار. گؤرر آغلاماق سسی گلیر. قولاغینی دایار قاپییه، گؤرر سیتاره صبیر داشینن درد-اوت ائلیر، باشینا گلنلری بیر به بیر ساییر، داشا دییر یا من سینیم، یا سن سین. سؤز اورا چاتیر کی، بیر قره کنیز آلدیم، گلیب منی توولادی، اوتوز دوققوز گوننن سورا منی یوخویا وئریب منیم یئریمی توتدی…بونو دئییب هؤکورتمه ویریب آغلیاندا، اوغلان قاپی دالیسیندا چیخیب گلیب سیتارهنین الیننن داشی آلیب جیرپدی یئره، سورا قیزجیغازی قوجاخلادی، اؤپدی، دئدی منی بغیشله. قره کنیزیده باغلادی بیر ائششهیین قویروغونا اؤتوردی چؤللره.
یئدی، ایشدی، مطلبیه یئتیشدی.
http://ishiq.net