text:
سوءقصدی ایران اوردوسونون عضوو حاضیرلامیش
"سوءقصدی حاضرلایان شخص سلاحلی قوهلرین عضوو اولدوغو اوچون سوءقصدین قارشیسینی آلابیلمهدیک"
ایران اطلاعات باخانی محمود علوی، نوکلئر بیلیمچی محسن فخریزاده سوءقصدینی ایران اوردوسوندان بیر نفرین حاضیرلادیغینی سؤیلهدی.
علوی، دؤولت تلویزیونوندا قاتیلدیغی بیر وئریلیشده، ۲۷ نوامبردا تهران یاخینلیغیندا اؤلدورولهن ساوونما باخانی یاردیمچیسی و نوکلئر بیلیمچی فخریزاده سوءقصدی ایله باغلی اولاراق، حادثهدن ایکی آی اؤنجه سالدیرینین اولدوغو بؤلگهده سوءقصد اولابیلهجگینه دایر اطلاعاتی سلاحلی قوهلرله پایلاشدیقلارینی آنجاق لازم تدبیرلرین گؤرولمهدیگینی بیلدیردی.
علوی،
"شهید فخریزادهنین سوءقصدیندن بئش گون قاباق عملیاتین یئرینی بیلیردیک، آنجاق سوءقصدی حاضرلایان شخص سلاحلی قوهلرین عضوو اولدوغو اوچون سوءقصدین قارشیسینی آلابیلمهدیک" دئدی.
اطلاعات باخانلیغینین یالنیز سوءقصدین واختینی تخمین ائدهبیلمهدیگینی ایفاده ائدن علوی،
"سلاحلی قوهلر ساحهسینده استخبارات فعالیتی آپارا بیلمریک. بونا گؤره سوءقصد اطلاعاتی ایله باغلی ایکی قوروم آراسیندا ایش بیرلیگی تامین ائتمک اوچون اونلاردان بیر نماینده ایستهدیک. تأسف کی، سلاحلی قوهلر بیزه بیر نماینده گؤندرمهدن فخریزاده اؤلدورولدو" دئیه دانیشدی.
ایرانلی باخان سؤزوگئدن اوردو عضوون عاقبتی حاقیندا بیلگی وئرمهدی، آنجاق مسئوللار سوءقصد شوبههلیسی بیر شخصین حادثهدن بیر نئچه گون اؤنجه اؤلکهنی ترک ائتدیگینی آچیقلامیشدی.
ایلگیلیلی خبرلر
ایراندا بعضی اونیوئرسیتهلرده بایکوت قراری وئریلدی
اونیوئرسیته اؤیرنجیلری، باشلایان گؤستریلردن سونرا اونیوئرسیته یؤنهتیملرینین اؤیرنجیلره قارشی اویقولامالارینا اعتراض اولاراق ۳ گون بویو درسلری بایکوت ائدجکلرینی آچیقلادیلار
میت "میزگین کوبانی" لقبلی ترورچونو ضررسیزلشدیریب
ترور تشکیلاتی پ.کا.کا/ی.پ.گ-نین قوندارما عین عیسی ویلایتی اوزره مسئول شخصلریندن "میزگین کوبانی" لقبلی سیهام میسلیح ضررسیزلشدیریلیب.
ایسراییل عسگرلری بیر فیلیسطین-لینی اؤلدوروب
ایسراییل عسگرلری ایشغال آلتینداکی اوردون چایینین باتی ساحلینده یئرلشن بیت لحم شهریندهکی الدهیشه قاچقین دوشرگهسینه باسقین زامانی بیر فیلیسطین-لینی اؤلدوروب.


c: text/html

text:
`عرب اؤلکهلری` نتیجهلر
خبرلر [252]
- اولاف شولتس بالکان اولکه لرینه چاغیریش ائدیب
- خاریجی ایشلر ناظیری مولود چاووش اوغلو اماراتا سفره گئدیر
- جمهور باشقانی اردوغان ولادیمیر پوتین ایله تلفونلا دانیشاجاق
- اورتا آسیا اؤلکهلرینین عرب اؤلکهلری ایله ایلیشکیلری گلیشیر
- تۆرکیهدن عرب لیگینین آچیقلامالارینا تپکی
- قازاخیستانین آوروپا اؤلکهلرینه کؤمور صادراتی رکورد سویهیه چاتیب
- جمهور باشقانی اردوغان صاباح بالکان اؤلکهلرینه سفر ائدهجک
- شیخ محمد بن زاید آل نهیان یونانیستان-دا سفرده دیر
- آوروپا اؤلکهلرینده میمون چیچگینه یولوخما حاللاری
- فرانسا ایله بیرلشمیش عرب امیرلیکلری آراسیندا انرژی سازیشی ایمضالاندی
- شنتوپ: دونیانین، تۆرک دؤولتلرینین سسینه احتیاجی وار
- مولود چاووش اوغلو بالکان اؤلکهلرینه سفر ائدهجک
- جمهور باشقانی اردوغان باتی اؤلکهلرینی تنقید ائدیب
- ترور هؤرگوتو یپگ/پکاکا ۳۰ گنجی ساخلادی
- مولود چاووش اوغلو بیرلشمیش عرب امیرلیکلرینده رسمی سفردهدیر
- امارات تورکیه-نی قرنطینه مجبوریتی اولان اولکه لر سیاهی سیندان چیخاریب
- جمهور باشقانی اردوغان محمد بن زاید آل نهیان ایله گؤروشوب
- "بیر سئوگی باغی وار"
- اردوغان، اماراتا گئتدی
- جمهور باشقانینین بیرلشمیش عرب امیرلیکلری سفری باشلاییر
- آوروپا اؤلکهلری بو ترورچولاری قبول ائتمک ایستمیر
- عرب میللت وکیلی، پرزیدنت اردوغان و تورکیهیه تعریفلر یاغدیردی

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
آذربایجان-دا "کووید-19"دان اؤلوم و یولوخما سایی (21 جولای)
آذربایجان جمهوریتینده کوروناویروس انفکسیونوندان داها 108 نفر معالیجه اولوناراق ساغالیب، 225 یئنی یولوخما فاکتی قئیده آلینیب.
آذربایجان جمهوریتینده کوروناویروس انفکسیونوندان داها 108 نفر معالیجه اولوناراق ساغالیب، 225 یئنی یولوخما فاکتی قئیده آلینیب.
ناظیرلر کابینهسی یانیندا اوپراتیو قرارگاهدان وئریلن معلوماتا گؤره، انفکسیونوندان 4 نفر حیاتینی ایتیریب.
حاضیرکی دؤوردک اؤلکهده 339 مین 62 نفرین کوروناویروس انفکسیونونا یولوخماسی فاکتی معین ائدیلیب. اونلاردان 331 مین 537 نفر معالیجه اولوناراق ساغالیب، 4998 نفر وفات ائدیب. آکتیو خسته سایی 2527 نفردیر.
اؤتن مدت عرضینده 3 میلیون 935 مین 913 تست آپاریلیب. بوگونکو تست سایی ایسه 6593-دور.
جولایین 21-ده آذربایجان-دا 15 مین 25 نفر واکسیناسیون اولونوب.
گون عرضینده بیرینجی مرحله اوزره واکسیناسیون اولونانلارین سایی 5 مین 452، ایکینجی مرحله اوزره واکسیناسیون اولونانلارین سایی 9 مین 573 نفر تشکیل ائدیب.
آذربایجان-دا بو گونه قدر وورولان واکسنلرین عمومی سایی 4 میلیون 398 مین 900، بیرینجی مرحله اوزره آشی اولونانلارین عمومی سایی 2 میلیون 597 مین 118، ایکینجی مرحله اوزره واکسیناسیون ائدیلنلرین سایی 1 میلیون 801 مین 782 نفر تشکیل ائدیر.
ایلگیلیلی خبرلر
تورکیه و آذربایجان اوردولاری اورتاق مانور تشکیل ائدیر
تورکیه و آذربایجان اوردولاری باکی، آستارا، جبراییل و ایمیشلی بؤلگهلرینده مانورا باشلادی
فرانسانین باکی ایشگۆدری باخانلیغا چاغریلدی
خاریجی ایشلر باخانلیغینا چاغیریلان فرانسانین موقتی ایشلر وکیلی لو لان، فرانسا اولوسال مجلیسینین آذربایجانا قارشی قبول ائتدیگی یانلیش و بؤهتان اؤزللیگیندهکی قرارا اعتراض ائدیلدیگی بیلدیردی
شاعیر مفتون امینی وفات ائتدی
سایینقالانین هولاسو کندینده آنادان اولان شاعر مفتون، ۹۶ یاشیندا اۆرک دورماسی سونوجو وفات ائتدی


text:
«رقیه کبیری»نین حئکایهلرینه اوخوجو موناسیبتیم
ائلدار موغانلی
اؤن سؤز:
قادین حاقلاریندان مدافیعه و جینسی، صینفی و میللی آیری-سئچگیلییه قارشی چوخ مسئولیتلی و حساس بیر اجتماعی وظیفهنی اؤز اوزهرینه گؤتورن «آذفمینا» سایتی، ۸ مارس – دونیا قادین گونو – موناسیبتی ایله آذربایجانلی یازیچی و شاعر «رقیه خانیم کبیری» حاقدا اؤزل سایی حاضیرلاماغا قرار وئریب. بو چوخ تقدیره لاییق بیر ایشدیر. تقدیره لاییقدیر اونا گؤره کی تانینمیش بو صنعتکار ادبیاتیمیز و مدنیتیمیزین بوگونکو دؤرونده صمیمیتله چالیشان، اونو چیچکلندیرن و ملی وارلیغیمیزین کئشیگینده ایگیدجهسینه دوران صنعت فداییلریندندیر.
دهیرلی «آذفمینا» سایتینین حؤرمتلی مدیرینین تکلیفینه بویون قویاراق، اؤز دویدوقلاریمی و دوشوندوکلریمی اثرلری سئویله- سئویله اوخونان «رقیه خانیم کبیری»نین باشقا اوخوجولاریلا پایلاشیرام. بو پایلاشیمدا یازیچینین اثرلرینین تحلیلی و یاخود ادبیاتشناسلیق باخیمیندان آرتیق اسگیکلیکلریندن دانیشماق مقصدیم دئییل. نییه کی بو صلاحیتدار تنقیدچیلریمیزین و ادبیاتشناسلیقلا مشغول اولان صنعتکارلاریمیزین ایشیدیر. من یالنیز بیر اوخوجو کیمی بو اثرلرین اوخونوشوندان آلدیغیم ذؤوق و تاثراتیمدان سؤز آچماغی مقصد گؤتورموشم. «آذفمینا» سایتینین مودیرلیگینه بو فرصتی منه یاراتدیغی و گؤستردیکلری اعتماد اوچون اؤز منتدارلیغیمی بیلدیریرم.
۱٫ ایکی قات صنعتکارلیق؛
ادبیاتیمیزین ایکی اساس ژانرینین بیری نثر ژانری معین سببلر اوزره شعریمیزه نیسبت لاییقینجه انکشاف ائتمهمیش و چوخ آز سایلی یازیچیلاریمیز بو ساحهده آددیم آتمیشدیر. آز سایلی دئدیکده ایران آذربایجانی ادبیاتینی نظرده توتورام. بو دوروم تکجه بوگونوموزه عاید دئییل، کئچمیش اون ایللرده ده بئله اولموشدور. بو باخیمدان منجه هر بیر یازیچیمیزین بو ژانرا موراجعت ائتمهسی و ادبیاتیمیزین بو قولونو لاییقی سویهیه قالدیرماسی ایکی قات صنعتکارلیقدیر. ائله بونا گؤرهده، بو ساحهده آددیم آتان یازیچیلاریمیزین یارادیجیلیقلارینین نه قدهر دهیرلی و ادبیاتیمیزین ایرهلیلهمهسینده نه قدهر گرکلی اولدوغو لاییقینجه قیمتلندیریلمهلیدیر. من، رقیه خانیم کبیرینین یارادیجیلیغینا بو باخیمدان دا حؤرمتله یاناشیرام.
۲٫گئنیش احاطهلی یارادیجیلیق؛
رقیه خانیم کبیرینین بیر آذربایجان یازیچیسی کیمی معنویاتی دولغون، اثرلری بارلی بهرلی و یارادیجیلیق احاطهسی چوخ گئنیشدیر. اونون اثرلرینده حیات دوغمالیغی وار؛ اونلاردا تانیش کاراکترلر و ایناندیریجی اوبرازلار یاشاییر؛ چکیجی و تاثیر ائدیجیدیرلر. او اوخوجو اعتمادینی قازانمیش، اونلارلا یاخین علاقه و ایلگی یاراتمیش بیر صنعتکاردیر. بو باخیمدان اجتماعی بیر سرمایایا صاحیب خوشبخت بیر یازیچیدیر. نییه کی اوخوجو اونون اثرلریله یاخینلیق دویور؛ اثرین فضاسیندا اشتراک ائدیر و یازیچییا اعتماد گؤستریر. طبیعیدیر کی بو خوشبختلیک و اجتماعی سرمایا آسانلیقلا اله گلمیر؛ آردیجیل زحمت و اؤزوندن کئچمه و فردی آساییشینی پوزماغا حاضیر اولماغی طلب ائدیر. عینی حالدا، یازیچینین اؤزونه و اثرلرینه اولان صداقتیندن، یاشادیغی محیطه اولان قایغیکئشلیگیندن، خلقه وفادارلیغیندان، جمعیتده باش وئرهن حادثهلره حساسلیغیندان، رئال حقیقتلره موراجیعت ائتمهسیندن و گئجه گوندوز یارادیجیلیق قابلیتینی آرتیرماسیندان ایرهلی گلیر. من رقیه خانیم کبیرینی بو کیمی صنعتکارلار جرگهسینده گؤرورم. بو یولدا او آذربایجانیمیزین زحمتکش و چالیشقان یازیچیلارینداندیر و بو بیزیم ادبیاتیمیزدا معین فردی، اجتماعی و تاریخی سببلره گؤره آز گؤرونن یارادیجیلیق داورانیشیدیر.
رقیه خانیم کبیری – خصوصیله ده بو سون ایللرده- بعضا اؤز اثرلرینین بیر اپیزودینی یاراتماغا ذئهنینده یاراتدیغی فضالاری رئال صورتده منیمسهییب، بدیعی بیر چرچیوهده اوخوجوسونا چاتدیرماق اوچون او فضالاری تمثیل ائدن مکانلاری تاپیب، اوردا یاشاییر و اؤز یارادیجیلیق چیرپینتیلارینی اثرلرینین رئاللاشماسینا صرف ائدیر.
او، آذربایجان ادبیاتینین بیر چوخ قوللاریندا اؤز یارادیجیلیق استعدادینی گؤستره بیلمیشدیر. باخمایاراق کی داها آرتیق حئکایه یازیچیسی کیمی اؤز یارادیجلیق قابلیتی و گوجونو ثبوتا یئتیرمیشدیر، آنجاق شعر یازیر، تدقیق آپاریر، معین واختلار ساتیرا ژانرینا موراجیعت ائدیر، اوسطوروی، فلسفی موضوعلاردان یوغرولموش ادبی- بدیعی اثرلر یازماغا جان آتیر؛ رومان یازیر، سیاحتلرینی قلمه آلیر و اؤزل مدنی خصوصیتلری اولان یئرلی انسان گروپلارینین ایچرهسینده یاشاماقلا آنتروپولوژیک تدقیقلره ده مئیل گؤستریر. اونون سون واختلار کؤچری شاهسئون ائلینین یایلاقلاریندا اولوب، کؤچریلرله یاشاماسی و بو تدقیق استقامتلی یاشاماقدان ایرهلی گلن «ائندیم بولاق باشینا..» آدلی چاپا حاضیرلادیغی یئنی اثری یازیچینین آراسی کسیلمهین بدیعی آختاریشلارینین نتیجهسینین بیریدیر.
۳٫ انسانسئورلیک وجمعیته باغلیلیق؛
رقیه خانیم کبیرینین دونیا گوروشونون مرکزینده انسان و جمعیت دایانیر. بونو یازیچینین مختلف ژانرلاردا یاراتدیغی ادبی اثرلرینده ده گؤرمک اولور. او اثرلرینده حقیقته، انسانا و جمعیتین ایچریسینده یاشایان عادی آداملارین معنوی دونیاسینا و اونلارین اجتماعی و مدنی دهیرلرینه بدیعی دیلده یاناشیر و او دهیرلری مذاکره ائدیر. بودا اونو ایستر ایستهمز جمعیتین گئرچکلیکلرینه واران و انسانلیق دهیرلرینی تعریفلهین بیر یازیچی مؤوقعینه گتیریب چیخاریر. اونون اثرلرینده شخصیتلر اوخوجویا تانیشدیر. اونلارین هامیسی جمعیتده یاشاییر؛ جمعیتده نفس آلیر؛ اوردا عؤمور سورور و اوردا دا اؤلور. بو شخصیتلر خیالی قهرمانلار یوخ، یازیچینین باجاریغیلا بیزیم فیکریمیزده، ذئهنیمیزده جانلانان، بدیعیلشن و عادی حیاتدا چوخدا نظریمیزی اؤزونه جلب ائتمهین آداملاردیر. یازیچی بیز اوخوجولاری بیر داها هر گون راستلاشدیغیمیز بو عادی آداملارین طالعیله ماراقلاندیریر؛ روحوموزو اونلارین معنویاتینا ساریییر، قایغیلاریمیزی و انسانی حیسلریمیزی تلاطمه گتیریر و بیزی جمعیتین بیر عضوی کیمی هانکی بیر اجتماعی و انسانی مؤوقعده دایانماغیمیزا گتیریب چیخاریر.
رقیه خانیم کبیری اوخوجولارینی اثرین قهرمانلاریلا بیر یئره گتیرمهیی یاخشی باجاریر. اوخوجو اؤزونو یارانان فضانین ایچینده و سانکی حادثهلرین ناظیری کیمی حیس ائدیر؛ گئت- گئده یازیچینی و اثرین یارانمیش اولدوغونو اونودور؛ یالنیز اثرین قهرمانلاریلا اونسیت قاتیر؛ اونلارلا آجیییر، سئوینیر، سئویر و سئویلیر و یازیچینین هارادا اولدوغونو آنلاماغادا بئله رغبت گؤسترمیر. بو اوندان ایرهلی گلیرکی یازیچی اؤز باجاریغیلا اوخوجوسونو اثرین شخصیتلریله تک بوراخماغی و اونلارین آراسیندا ایلگی یاراتماغی و سونرا اؤزونو ایتیرمهیی یاخشی باجاریر. اوخوجوایسه اونون آرخاسینجا یوخ، اثرین قهرمانلارینین آردینجا سورونور و اوزون زامان اونلارین طالعلرینه دوشونور.
سئویملی یازیچیمیزین باشقا بیر صنعتکارلیق قابلیتی ده اثرلریندهکی قهرمانلارین آراسیندا گئدن دانیشیقلارین دوغمالیغیدیر. بو دانیشیقلار هر بیر کاراکتئره اویغون ائله دوغما، آخارلی، هر بیر صنعیلیکدن اوزاق و ایناندیریجیدیر کی سن دیالوگلارلا اثرده کی شخصیتلری ذئهنینده جانلاندیرماغا باشلاییرسان؛ اونلاری اؤز یاخینلارینا، تانیشیلارینا و یاخود هندهورینده هر گون گؤردویون آداملارا اوخشادیرسان؛ اونلارلا یاخینلیق دویورسان و دفعهلرله اونلاری کوچه خیاباندا گوردویونو و انسیت قاتدیغینی خاطیرلاییرسان.
۴٫ سوژئت چئشیدلیگی و قادین وارلیغی؛
رقیه خانیم کبیری سوژئت قیتلیغیندان اذیت چکمهین یازیچیلار سیراسیندادیر. نییه کی، او جمعیتده آتدیغی هر بیر آددیمی، گؤردویو هر بیر حادثهنی و بیر قادین اولاراق اؤز معنویاتینی، روحیاتینی و کئچیردیگی اضطرابلارینی اثرلرینین آنا سوژئتینه چئویره بیلمهیی باجاریر؛ اونلاری فردی حیسیاتیندان اوزاقلاشدیریب و عمومیلشدیریر. بونا گؤره ده اوخوجو او حاللاری یاشایه بیلهجهیینه و یاخوددا اؤز شخصی حیاتیندا بیر زامانلار یاشادیغینا اینانیر و اثرله سیخ ذئهنی باغلیلیق یارادا بیلیر.
سوژئت چئشیدلیگینه رغما، رقیه خانیم کبیرینین آنا سؤژئتلرینین بیری قادین وارلیغینین تاریخی طالعیدیر. بو طالعین گوزگوسونده یازیچی بوتون محرومیتلری، شیددتلری، تحقیرلری ان یاخین آداملاردان توتموش تا جمعیته حاکم کسیلمیش قادین وارلیغینا قارشی مدنی دهیرسیزلیکلره کیمی، دوم- دورو گؤسترمهیه چالیشیر. بعضا بو وارلیغین داخیلی عالمین، بعضاده ائشیک اوزونو قهرمانلارینین عادی دیالوگلاریندا بئله اؤز اوخوجوسونا چاتدیریر؛ بعضاده «کؤله» حئکایهسینده اولدوغو کیمی تاریخی اؤزلشدیریر؛ اؤزونو تاریخلشدیریر و قادین وارلیغینین طالعینی بوگونکو سیمادا بروزا وئرمهیه و اونو اوخوجوسونا تانیتدیرماغا جان آتیر؛ «مدوسا» رقیهلشیر و «رقیه» مدوسالاشیر. بو پاندولیک دهییشیکلیکلره واران یازیچی، دویونلری آچماغا چالیشدیقجا ال- آیاغینا دویونلهنن کندیرلرین شاهیدی اولور و قادین وارلیغینین تاریخی طالعینین بوتون دهییشیکلره رغما، هله ده عینی اوخشارلیقلاردان اذیت چکمهسیندن آجیییر. بو اثرده اولدوغو کیمی «قمر» حئکایهسیندهده «قمر»ین و حتی «گوللو»نون آغریلی آجیلی طالعلری قادین وارلیغینا قنیم کسیلمیش فاناتیزمین، کیشی حاکیملیگینین و ایرنج قایدا- قانونلارین ایچ اوزونون گؤستریجیسیدیر. بوردادا یازیچینین معنویاتیندا قادین و بشریتین علویلیک ذیروهسی ساییلان بو وارلیغین تاریخا گوناهسیزکن گوناهکار کیمی ازیلمهسی باش قالدیریر. بونا گؤرهده، جمعیتده حؤکم سورهن بیر چوخ گئریچیلیک دهیرلرینین هله ده دیرنمهیینه رغما، هاردا لازیم گؤرورسه بو قایدا- قانونلاری پوزماغا و قویولموش قاداغالاری آشیب کئچمهیه فرمان وئریر؛ کیشی یازیچیلاریمیزین معین ذئهنی و تاریخی سببلر اوزره تانیمادیغی قادین دونیاسینی و قادین معنویاتینی بوتون اؤنملی خیردالیقلاری ایله کاغاذا گتیرمکدن چکینمیر؛ چیرکینلیکلری، زوراکیلیقلاری قیناییر و اونلارین نه قدهر قادین وارلیغینا ضید اولدوغونو گؤستریر.
سون سؤز:
«رقیه خانیم کبیری» چوخ آز بیر مدتده اوزون یارادیجیلیق یولو کئچمیش و بو یولدا اوغورلار قازانمیش صنعتکاردیر. او بو گون تکجه ایران آذربایجانیندا یوخ، قونشو اؤلکهلرده و تورک دیللی ملتلر آراسیندادا تانینماغا و اوخونماغا باشلاییبدیر؛ بیر چوخ ادبی یاریشلارین غالبی اولوب و مکافاتلار الده ائتمیشدیر. آنجاق منجه اونون ان بؤیوک غورور وئریجی اوغورو و مکافاتی بو گون الده ائتدیگی اوخوجو سئوگیسی و میللت حؤرمتیدیر. او بوگون خصوصیلهده آذربایجان نثر ژانریندا اؤزونه مخصوص دست خطی و دئمهیه سؤزو اولان و چوخ اوخونان صنعتکارلاریمیزداندیر. سئویملی یازیچیمیزا داهادا یارادیجیلیق اوغورلاری، اوخوجو سئوگیسی و ملت حؤرمتی آرزولاییرام.
۰۶/۱۲/۱۳۹۶


text:
شیبی خاقان
شیبی خاقان — کیمین خاقانین اوْغلو٬ دوْغو گؤیتۆرک خاقانی (۶۱۹-۶۰۹). شیبی خاقان دؤنمی دوْغو گؤیتۆرکلرین یئنیدن گۆجلنمه دؤنمی ساییلیر.[۱]
خاقانلیغی[دَییشدیر]
شیبی خاقان٬ ایلک اؤنجه اؤلکهده عۆصیانلاری باسدیرماغا٬ ائللری ایطاعت آلتینا آلماغا چالیشدی؛ ۶۱۵ ایلینده تبت ایله آمور چایی آراسیندا اۇزانان اؤلکهسینی بۆتونلوکله ایطاعت آلتینا آلمیشدی.[۱]
طبیعی اوْلاراق چین حؤکومتی اوْنو راحات بۇراخماییردی؛ ایلک اوْلاراق خاقانین قارداشینا خاقانلیغی تکلیف ائدیب کؤمک وعده ائتدیلر٬ آمّا باجارانمادیلار. داها سوْنرا خاقانلا اوْردوباشچیلارینین آراسینی پوْزمایا اۆز چئویردیلر٬ بۇندا دا باجارانمادیلار. خاقان چین حؤکومتینین ایشلرینی ایکی اؤلکه آراسینداکی آنلاشمانی پوْزدوغونو بیلدیرهرک٬ ایللیک وئرگینی وئرمهییب ساواشا حاضیرلانمایا باشلادی.[۱]
۶۱۱ ایلینده٬ چین ایمپیراتور کوره اۆزَرینه ائتدیگی هۆجۇمدا آغیر بیر مغلوبیته دۆشدو. بۇ حادیثه گؤیتۆرکلری اۇمودلاندیردی. ۶۱۵ ایلینده٬ چین ایمپیراتورونون قۇزئی طرفینه بیر تفتیش گزمهسینه چیخاجاغینی بیلن خاقان درحال حاضیرلانمایا باشلادی؛ آنی بیر هۆجۇملا ایمپیراتورو یئن-مِن بؤلگهسینده قیسدیردی. ایمپیراتور٬ اسکی خاقانین قاریسی اوْلان بیر چینلی خاتونون گؤیتۆرک اؤلکهسینده عۆصیان ائتدیگینی یایاراق تۆرک اوْردوسو گئری چکیلدی. بۇندان سوْنرا خاقان چین ایمپیراتورو نۆفۇذو آلتینا آلیر؛ بۇندا دایانماییب٬ چینده عۆصیانچیلارا کؤمک ائدهرک تانق سولالهسیندن لییوئن آدلی بیرینین ۶۱۹ ایلینده چین تاختینا کئچیرمهسینه یاردیمچی اوْلور. چینین یئنی ایمپیراتورو٬ خاقانا ایللیک بیر وئرگینی قبول ائتدیگی کیمی٬ چینه سیغینمیش اوْلان اسکی باتی گؤیتۆرک خاقانلاریندان چۇلوْنو دا خاقانا تسلیم ائدیر.[۱]
شیبی خاقان ۶۱۹-جۇ ایلده اؤلوب یئرینه قارداشی چۇلوْ کئچدی.[۱]


text:
ايللر اؤنجه نَصوح آديندا بير آدام وار ایدي. نصوح حاماملاردا دلّاکليق ائدر، بؤيلهجه قادينلاري قولايليقلا اوولاياراق باشدان چيخاراردي. اوزو قادين اوزو کيمي توکسوز ایدی. ارککليیيني بو اوزدن راحاتليقلا گيزلهدردي. نصوح ايللرجه دلّاکليق ائتدي، کيمسه اونون ارکک اولدوغونو بیلمهدی. چونکو اوزو قادين اوزو کیمی، سسي قادين سسي کیمی ایدي. چرشاب گئيیر اؤرتو تاخاردي، فقط شهوتي آزغين بير گنج ایدي. بو اوزدن پادشاهين قيزلاريني بيله حامامدا يوواردي.
آرادان زامان گئچينجه نصوح بو ايشدن پئشمان اولدو، تؤبه ائتدي فقط تؤبهسيني توتمادي. دفعهلرجه بؤيله اولدو. بير گون نصوح بير آللاه دوستونا گئدهرک: «منه دوعا ائت.» دئیه ایستهدی. او آللاهينج.ج. وَلي قولو اونا دوعا ائتدي.
نصوح بير گون يئنه حامامدا تاسي دولدورورکن، پادشاهين قيزينين کوپهسيندهکي اينجيلردن بيري ایتدی. بوتون قادينلار اونو آخدارماغا مامور اولدولار. هرکسين اشياسيني آخدارما ايچين اؤنجه حامامين قاپيسيني باغلادیلار. سونرا باشلاديلار آخدارمایا. فقط اينجي هئچ شکیلده تاپیلمادی. بونون اوزَرينه هرکسين آغزيني و هر يئريني آخدارمایا باشلاديلار.
«هرکس آنادان دوغما سويونسون.» دئیه باغيرديلار. نصوح قورخوسوندان بير کنارا چکيلدي، اوزو قورخودان سارالميش دوداقلاري تيتريردی. اؤلوم قورخوسو هر ياني سارميش ایدي. اؤز اؤزونه: «يا ربّی، بيرچوخ دفعهلر تؤبه ائتديم فقط تؤبهمی بير تهر توتماديم. اگر مني بو بلادان، رذیللیکدن و روسوایلیقدان قورتارسان بوتون ائتدیکلریمدن تؤبه ائتديم.» دئدي.
حامامداکيلار هر کسي آراديقدان سونرا: «ائي نصوح هر کسي آخداردیق؛ ایندی سيرا سنده دیر، گل سني ده آخداراق.» دئديلر. نصوح ايچين قورتولوش يوخ، اونون سیراسی یئتیشدیکده بیردن: «اينجي تاپیلدی.» دئيه بير سس گلدي. نصوحی آخدارماقدان واز گئچديلر، بؤيلهجه نصوح رذیل اولماقدان، اؤلومدن قورتولموش دور. اينجي بولوندوغو ايچين هرکس بايرام ائدير سئوينيردی. بو سئوينج دالغاسي گئچديکدن سونرا نصوحی چاغيرديلار: «ائي گؤزل دلّاک گل، پادشاهين قيزي سني چاغيرير گل اونو یوووندور» دئديلر. نصوح بونو رد ائدهرک حامامدان چيخيب گئتدي. بير داها دا تؤبهسيني بوزمادی…
کؤچورمن: حامد لطفی
سؤزلوک: قولای: راحات؛ اوولاماق: شکار ائتمک؛ آزغین: گمراه؛ بیله: حتی (بئله: اینچنین)؛ ج.ج.: جلّ جلاله؛ قول: بنده، عبد (/غول)؛ اینجی: دُر، گوهر، مورواری؛ آراماق: آخدارماق؛ بولماق: تاپماق؛ دالغا: موج؛ بوزماق: مخدوش ائتمک، سیندیرماق، محو ائتمک


text:
واکوئل
واکوئل — اساساً بیتکی هوجیرهلری اۆچون کاراکتریکدیر. اوْنلار ایری و کیچیک اؤلچولو اوْلور. مرکزی واکوئل سیتوپلازمادان تک غشانلا – تونوپلاستلا آیریلیر.
ایری مرکزی واکوئل ائندوپلازماتیک شبکهدن آیریلان کیچیک قوووقجوقلاردان عمله گلیر. واکوئلون بوشلوغو سودا حل اوْلان غیری-اورقانیک مادهلر، اورقانیک تورشولار و دیگر مادهلرله دولور.
مرکزی واکوئل هوجیرهده تورقور تضییقینی تنظیملهمک خۆصوصیتسینی یرینه یتیریر. واکوئلدا فوتوسینتز اۆچون لازیم اوْلان سو و مادهلر مۆبادیلهسی نتیجهسینده عمله گلن چؤکونتو مادهلری توْپلانیر. لاکین چؤکونتو مادهلری هوجیرهدن خاریج اوْلونور. واکوئللاردا بیرده، رنگلییجی مادهلر اوْلان آنتوسیانلار دا توْپلانیر. بعضی واکوئللار ایسه لیزوزوملاری خاتیرلادیر. [۱]
ایستینادلار[دَییشدیر]
- ^ Tibbi biologiya və genetikanın əsasları. C.Ə.Nəcəfov, R.Ə.Əliyev, Ə.P.Əzizov. Baki – 2008. Səh. 66
خاریجی کچیدلر[دَییشدیر]
[۱] Archived 2013-02-05 at the Wayback Machine.


text:
آی یار! محبّتین منه وار مختصر، یا یوخ؟
هردن بو عاشقه ائدهجکسن نظر، یا یوخ؟
اوّل گلنده، بیر ایل «آقا» سؤیلهدین منه
سونرا، اوتوز اوچ ایل ائلهییبسن «نؤکر»، یا یوخ؟
یوخ اؤلکهده هنرلیلره اعتبار وئرهن
رخصت وئریرسن ائوده اولوم مُعتبر، یا یوخ؟
پول یوخ، مقامدا یوخ، بیزه وار تکجه «افتخار»!
منده اولوم بو باشچیلارا «موفته خر» یا یوخ؟
دؤنسه الیمدهکی قلمین جؤوهری یاغا
دستمال اولا کاغیذ، اولارام بختهور، یا یوخ؟
یالتاقلیق ائلهیم، چالیشیب، مدحلر یازام
اوندا، مقاماتین خوشو مندن گلر، یا یوخ؟
یوز اللی دفعه بیر پروژه افتتاح اولا
«تبریز» آبادلانیب، اولاجاق بیر شههر، یا یوخ؟
محکم یاپیشسا صندلییه «شهر شوراسی»
دیبده بو شهر پاریسه یوزمین دهیر، یا یوخ؟
یوز ایل آچاق آغیز دوعایا، گؤز تیکک یولا
«مئترو»-یلا دیبده ائیلهیهریک بیر سفر، یا یوخ؟
باخ، «اورمیه گؤلو» قورویور، سون نفسدهدیر
مسؤوللارا چاتیب گؤرهسن بیر خبر، یا یوخ؟
بوش سؤزلری بوراخ- بالا!- گل، ازدواج ائدهک
دؤلت، بیزه گؤر اوندا کلان وام وئرر، یا یوخ؟
کؤکدن سوادسیز اولسادا بَی، هم گلین خانیم
دانیشگاها، گؤر ازدواجایله گیرر، یا یوخ؟
بیر ائولهنن کیشی، گئنهده ائولنه بیلر
خوشبخت اولار بو قانون ایلن هر بشر، یا یوخ؟
مستأجر، همده ایشسیزیک، آنجاق گل ائولهنک
قانون بیلرکی، وار بئله ایشده ضرر، یا یوخ؟
تنقیدله طنز یازدین- آی «آرش»- عؤمور بویو
دوز سؤیله- قارداش!- عؤمرون اولوبدور هَدَر، یا یوخ؟
آی یار! محبّتین منه وار مختصر، یا یوخ؟
یک پاسخ
-
بو شعری مرحوم آزاد نه زامان یازیب؟


text:
قراگوز حاجی بابا (اورمو)
قراگوزحاجی بابا کندی اورمو بولگهسینین، مرکزی بولومو و گونئی نازلی قصبهسی نده یئرلیشیب.[۱]
جوغرافیایی موقئع[دَییشدیر]
بو کندین قیراغیندان قودوخ بوغان چایی رد اولور و اورمو گؤلونه یتیشیر.
اهالی[دَییشدیر]
۱۳۸۵ اینجی ایلین نوفوس ساییسی اساسیندا بو کندین ۱۴۶ نفر اهالی سی و ۳ عائیلهسی وار.[۲] کندین اهالیسی قاراگوزلو ائلیندندیلر، قاراگوزلو ائلی افشار تورک ائلینین آلت بؤلوملریندن بیریدیر.
ایقتیصادیات[دَییشدیر]
کندین اهالیسی کیشاورزی، دامداری، دامپروری و مرغداری صنعتلرینه مشغولدولار.
گزملی و گورمهلی یئرلر[دَییشدیر]
- قودوخ بوغان چایی
بیرده باخ[دَییشدیر]
خاریجی کئچیدلر[دَییشدیر]
باتی آذربایجان اوستانینین پورتالی Archived 2011-02-26 at the Wayback Machine.
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ "باتی آذربایجان اوستانینین پورتالی". Archived from the original on 2011-02-26. Retrieved 2012-09-23.
- ^ ایرانین آمار مركزی؛ ۱۳۸۵ اینجی ایلین نوفوس سایی سی


text:
`آوروپانین ان باهالی اؤلکهسی` نتیجهلر
خبرلر [184]
- ایران روسیا ایله طبیعی گاز موقاویلهسی ایمضالاییب
- دونیانین ان اوزون یاریشی
- "قیزیل توپ" موکافاتینین صاحیبی معینلشیب
- ایستانبول هاوا لیمانی یئنه بیرینجی سیرادا
- ایستانبول، "دونیانین ان گؤزل یئرلری" لیستینده
- تۆرکیه، یئنه ان چوخ اینسانی یاردیم ائدن اؤلکه اولدو
- ان اسکی ییرتیجی فسیلی تاپیلدی
- سادیو مانه، ایلین ان یاخشی آفریقالی فوتبالچیسی سئچیلدی
- '۲۰۲۰ توکیو' تاریخین ان باهالی المپیک اویونلاری اولدو
- دونیانین ان اوزون قولاقلی کئچیسی: سیمبا
- "قوز آغاجی" بیر موکافات داها قازاندی
- ایستانبول: آوروپانین ان یاخشی توریزم مقصدی
- دونیانین ان باهالی فوتبولچولاری آچیقلانیب – "10-لوق"
- دونیانین ان بؤیوک بیتکیسی کشف ائدیلدی
- ان یاشلی کیشی 113 یاشیندا
- ایکی مسجده ایسلام قارشیدی یازیلار یازیلدی
- دونیانین ان یاشلی اینسانی اؤلدو
- ان چوخ یئریندن ائدیلمیش انسان سوریهده
- ایستانبول، آوروپانین ان یاخشی توریزم مرکزلرینه آدای
- توگ، ان یاخشی ۲۰ برنددن بیری سئچیلدی
- بلگراد-ین مرکزیندکی موسیقیلی بزک حووضو
- پری باجالاری ایله مشهور، گؤزل آتلار اؤلکهسی کاپپادوکیا
- دونیانین ان درین حوضو
- دونیانین ان اوزون کؤرپوسو آچیلیر
- هامی آکسوی ابوبکر البغدادی، تورکیهنین ان بؤیوک دوشمنلریندن بیری


text:
سالماس
سالماس یا دا سلماس — باتی آذربایجان اوستانینین شهرلریندن بیریدیر. بۇ شهر سالماس بؤلگهسینین مرکزی اولاراق اورمیه باتی آذربایجان اوستانین مرکزیندن ۸۰ کیلومتر فاصلهسی وار. ۱۳۰۹–جی هیجری شمسی ایلده سالماس شهری زلزله اثرینده توْرپاقلا بیر اوْلوب و اونو شطرنجی صورتینده سونردان تیکیبلر. قدیم سالماس ویلایتینین مرکزی دیلمقان آدلانیردی.
اتیمولوژی
محمدحسن اعتمادالسلطنه بو شهرین آدینین آسوری حؤکومداری سالماناساردان ایقتیباس اولدوغونو ایرهلی سورموشدور.[۲]
اولیا چلبی سالماس حاقیندا یازیر:
"سالماس قالاسینین، یعنی "دئلماس" شهرینین بانیسی بوذر جومهریدیر. او، بو آدی شهره اونون برکتلی و حئیواندارلیغین بول اولدوغونا گؤره وئرمیشدیر." [۳]
توحید ملکزاده سالماس آدینین ایکی بخشدن تشکیل تاپدیغینی ایرهلی سورور، بونلار "سالما" و "آس" سؤزلریدیر. سالما سالماق فعیلیندن تؤرهمیشدیر، آس ایسه کولتیگین کیتابهلرینده آدی قئید اولونان "آس" و یا "آز" مدنیتیندن آلینمیشدیر. آس/آز سؤزو منطقهدکی آدلاردا دفعهلرجه قئید اوونوب؛ آذربایجان (آز+اربایجان)، سیواس (سیو+آس)، آستارا (آس+تارا)، میناس (مین+آس) و ساییره.[۴]
نتیجه ده سالماس سؤزونون معناسی؛ "آس ائلینین یوردو" شکلینده اؤزونو عکس ائدیر.
آد
شهرین آدی قاجار ایمپیراتورلوغو زامانیندا «سالماس» اولاراق، پهلویلر واقتی «شاهپور» آدینا چئویریلدی.
۲۱ آذر ۱۳۲۴–جی هیجری گونشلیدن بیر ایلهجه، آذربایجان میلّی حؤکومتی چاغیندا، شهرین آدی «سلماس» آدینا قایتاریلمیشایدی، اما پهلویلر شهره حاکیم اولاندان سوْنرا، شهرین آدینی گینه شاهپور آدینا قایتاریلدیلار. ایران ایسلام اینقیلابیندان سوْنرا، شهرین آدی یئنیدن «سلماس» آدینا چئویریلدی.[۵]
تاریخی
قدیم دؤور
9 مین ایللیک کولتپه (اهریوان تپهسی)
یاخین شرقین ان قدیمی یئرلشیم مکانلاردان بیری اولان اهریوان تپه، سالماس شهرینین شیمال غرب بؤلگهسینده یئر آلمیشدیر. کولتپهنین قازینتیلاریندا تاپیلمیش آرکولوژی ماتریاللار، سالماسین قدیم یاشاییش مرکزی اولدوغونو ثوبوت ائدیر. بو تپهنین بؤیوک بیر اراضیده یئر آلدیغی، او چاغلاردا شهر اهالیسینین چوخ اولدوغوندان خبر وئریر.[۶]
تأسوفله شهرین گئنیشلنمهسی و تپهنین اطرافیندا بینا تیکمه گئدیشی، اونون تخریبینه و بو دَیرلی تاریخی اثرین گونو گوندن آرادان گئتمهسینه سبب اولوبدور. بو تاریخه قدر اهریوان تپهسینین آراشدیرماق و اونون قیدمتینی دقیقلشدیرمک اوچون گؤزگلیم آراشدیرما اولماییبدیر.
آراتتا دؤولتی
آراتتا شهر-دؤولتینین دقیق سرحدلری بللی اولماسا دا بعضی تتقیقاتچیلارین دئدیگینه گؤره اورمو گؤلو اطرافیندا یئرلشیردی.[۷] بو باره ده سومر لؤوحلرینده بئله یازیلیر؛ " آراتتا داغ اوجالیغیندا اینشا ائدیلمیشدیر. یئرالتی سولار آراتتانین سویا اولان طلباتینی تأمین ائدیر. آراتتا یولو اوزرینده، هوروم داغیندا لوگالباندا خستهلنر "[۸]
سالماسین جنوبوندا یئرلشن زینجیر قالا داغی اوزرینده قورولدوغو اوچون بلکه ده سومر کیتابهلرینده آدی چکیلن آراتتادیر و یئنه ده سالماسین جنوبوندا اولان قارنییاریق داغیندان(اوچ قارداشلار داغی)، منطقهنین قدیم اهالیسی، بو داغی قوللاناراق یئرالتی سولاریندان اکین یئرلرینی سوواریردیلار.
باشقا بیر دیقت چکن مسله؛ سالماسین غربینده اولان ارهویل داغیدیر. اره+ویل آدیندا گلن " اره " ، " آرا+تتا " داکی " آرا " و یا ارتتهدکی " اره " ایله عئینیدیر. توحید ملکزاده دیلمقانی ارتته آدینین ار+داغ ترکیبیندن یارانمیش اولابیلهجگیندن سؤز ائدیر.[۴] و بو باخیش، آراتتانین داغلیق بیر منطقه اولدوغونا باخاراق چوخدا غئیری-عادی نظره گلمیر.
ساموئل نوح کرامر سرشوناس سومر تاریخ یازاری دئییرکی؛ "وان گؤلو یاخینلاریندا یاشایان هورریلرین ایلک یوردونون هوروم داغی اولدوغونو وار سایماق منطیقسیز اولمادیغی اوچون ده هوروم داغینین اورمیا گؤلو یاخینلاریندا، حتّی داها شرقده اولدوغو سونوجونا وارا بیلریک. اصلینده اِنمِرکارین آراتتا سفری بیر اؤلچوده ایکی سارقونون 2 مین ایلدن داها جوخ بیر سوره سونرا (م.اؤ. 714) ماننا اؤلکهسینه ائتدیگی سفر ایله قارشیلاشدیریلا بیلر. عجیبدیر کی، بو سفرین حکایهسی ده آراتتا آدلی بیر ایرماغین آشیلماسیندان سؤز ائتمکدهدیر. بو آدینا بلکه ده آراتتا شهریندن قالمادیر." [۹]
آنتیک تپهلر
سالماسدا آنتیک تپهلرینین آرخولوژی آراشدیرمالاری بو شهرین موختلیف دؤورهلرده یاشاییش مرکزی اولدوغوندان خبر وئریر. موختلیف دؤورهلره عایید اولان آنتیک تپه لر و اونلاردان الده ائدیلن تاریخی اشیالار، او جوملهدن؛ ساخسی قابلار، کوزه، گیل کوپهلر، بویالی قابلار، کاسا، چؤلمک و س. بو بؤلگهنین سومرلر زامانیندان مدنیتین ایجاد اولدوغو و سونرالار قوتتی، هورری، ماننا و اورارتونون بو تورپاقلاردا ایز بوراخدیغینی گؤسترمکدهدیر.
سالماس اراضیسینده قئیده آلینمیش آنتیک تپهلر:
- اهریوان تپهسی (کول تپه)
- گیردهسره (موغانجیق تپهسی)
- هفتیوان تپهسی
- همزهکندی تپهسی
- شوریک تپهسی
- هؤدر تپهسی
- قاباق تپه
- دیریش تپهسی
- پیهجوک تپهسی
- گاویر قالا
و ساییره.
اورارتولار دونیاداکی صونعی سووارما سیستمینین ایلک یارادیجیلاری
آسوری ایمپیراتورلوغو یارانیرکن و موزدلو دؤیوشچولری ایله بؤیوک اوردولار یارادیب یئنی مدنیتین قورولماسینا ایلرلرکن؛ بینالنهرینده قییمتلی داش، جواهیرات و بینالار اوچون ایشهگلیم داش منبعلرین آزلیغینا گؤره، شیمال و غربده کی داغلیق بؤلگهلره یؤنلدیلر. او جوملهدن سالماس بؤلگهسینین داغلیق اولدوغونا گؤره آسوریلر دفعه لرجه بو اراضییه هوجوم ائتدیلر.
آسوریلرین هر هوجوموندا یئرلی اهالینی قتلعام ائدیب بعضیلرینی اسیر توتوردولار و بؤلگهنین ائتنیک قورولوشونو دَییشتیرمک و آرالارینداکی باغی قیرماق آماجییلا یئرلی اهالینی سورگونه گؤندریردیلر و اونلارین یئرینه باشقا ائتنیک و یا آسوریهلیلر یئرلشدیریردیلر.[۴] خوسرآوا کندینده کی یاشایان آسوریلر همین دؤورهلرله ایلگیده اولمالیدیر.
آسوری لؤوحهلرینده اورمو گؤلونون غربی بؤلگهسی گیلزان آدلاندیریلیب. بو آد سالماس کندلریندن بیری اولان گولوزان و یا گولزان کندی آدینا چوخ بنزهییر. گیلزان حؤکومداری م.اؤ.823 ده آسوری هوجوملارینا قارشی اورارتو اؤلکهسینه قوشولدو.[۱۰]. بو مسله سالماس بؤلگهسینده سووارما سیستمینین گلیشمهسینه سبب اولدو. او زامانا عایید اولان اورمو گؤلو اطرافینداکی اولهو شهریده بؤیوک احتیماللا سالماس کندلریندن بیری اولان اوله کندی اولمالیدیر. Edwin Wright (؟) او جومله آراشدیرانلارداندیر کی اولهو شهرینین یئرینی سالماس بیلیر. او، روملولارین سندلرینده آدی کئچن Chiliacomos بؤلگهسینی همین سالماس بؤلگهسی اولاراق بیان ائدیر.[۱۱]بو بؤلگهده ایلگی چکن باشقا بیر مسله؛ Chiliacomos بؤلگهسینین آنلامی " مینقصبه " (مین+قصبه) اولاراق قئید اولوب و عجیبدیر کی بو، سالماس کندی اولان میناسدا دا (مین+اس) عئینی شکیلده گؤرونور.
م. اؤ. 9. عصرده اورمیه بؤلگهسینین غربینده موهوم بیر سیاسی قوروم چار 2. توُکوُلتی-نینوُرتانین (م.اؤ.890–894) سالنامهلرینده آدی ایلک دفعه چکیلن گیلزان دؤولتی ایدی.[۱۲] آشوُرناسیراپالین زاموُایا قارشی یوروش ائتدیگی زامان گیلزان خوُبوُشکیا و هارتیش اؤلکهلری ایله بیرلیکده آسورلارا فیدیه وئرهرک غارتلرین، داغینتینین، کوتلوی قیرغینین قارشیسینی آلمیشلار.آسوری حؤکمدارلارینین گیلزان اوزرینه چوخ تئز-تئز یوروش ائتمهلری بو اؤلکهنین آسورلار اوچون نئجه بؤیوک اهمیته مالیک اولدوغونو گؤستریر. اؤلکه نی چارلار ایداره ائدیردیلر. بورادا ائ. ه. 9. عصرین بیرینجی یاریسیندا و اورتالاریندا آسو، سونرا ایسه اوپو حؤکمدار ایدی.[۱۳] [۱۴]اوزون مودت حؤکمرانلیق ائتمیش آسو م.اؤ. 856-جی ایلده اوچ سالماناسارین (م.اؤ.859–824) پیشوازینا " اؤز قارداشلاری و اوغوللاری ایله بیرلیکده " چیخیر. بو، ثوبوت ائدیر کی، آسو آرتیق طایفا باشچیسی دئییل، سووِرن ایرثی حؤکمداردیر. 3. سالماناسارین (م.اؤ.859–824) گیلزانداکی معبده ظفر سوتونو ستئلاسینی قویماغینا باخمایاراق آسورلار ائله بو دفعهنین اؤزونده ده اؤلکهنی غارت ائتمهمیش، فیدیه اولاراق داوار، قارا-مال، آت، ایکیهورگوجلو دوهلر، شراب و س. آلماقلا کیفایتلنمیشدیلر.[۱۲] 9. عصرین آخیرلاریندا گوجلنمیش اورارتو دؤولتی گیلزانی ایشغال ائدیب اؤز اراضیسینه قاتدی.[۱۵]
مادایلار دؤورو
هخامنیشیلر دؤولتینین دؤورو
مقدونیهلی ایسکندرین دؤورو
آتورپاتکان دؤولتی
آتروپاتکان ترکیبینده اولان سالماس شهری ایسترابون یازیلاریندا م.اؤ.20 جی ایلینده سیمباسا و یا سیمباکا شکیلده آدی قئید اولونوبدور. بو بؤلگهنین حاکیمیتی سورکلی اولاراق روم ایمپیراتورلوغو ایله آتروپاتکان دؤولتی آراسیندا دَییشیلیردی، بونا گؤرهده سالماس بؤیوک خسارتلره معروض قالدی.[۴]
اشکانیلر دؤورو
رحیم رئیسنیا کیتابیندا، ولادیمیر مینورسکیدن ایستیناد ائدهرک سالماسی اشکانیلر و ساسانیلر دؤورونده کی پِرسارمِنیا بؤلگهسینین بیر قیسمی اولاراق قئید ائدیر.[۱۰]
اورتا عصرلر
ایسلامدان اؤنجه
سالماسین خانتختی قابارتماسی
اورمیه جادّهسینده خانتختی کندینین یاخینلیغیندا پیرچاووش داغیندا حک اولونان بو قابارتما ایران تاریخچیلری دوشونجهسی ایله ساسانی شاهی 1. اردشیره (224–242) عاییددیر و روم ایمپراتورلوغو سِوئروس آلِخاندِر (222–235) اوز وئرن دؤیوشو قازانیب، یئرلی ارمنیلرین(؟) 1. اردشیره هدیه وئردیگینی ایفاده ائتمکده دیر.[۱۶]
آنجاق قابارتماداکی آداملارین گئیینیشی ایله اوزلرینه دیقت ائدینجه و ساسانیلرین دیگر قابارتمالارییلا موقاییسه ائدینجه بو قابارتمانین داها اسکی بیر مدنیته عاید اولدوغو گؤزه چارپماقدادیر. و بئله نظره گلیر کی بو اثر ساسانیلردن داها اؤنجهکی مدنیت اشکانیلره و یا حتّی اونلاردان دا اؤنجهیه عاید اولا بیلر. هر حالدا بو مسلهنین آیدینلاشماسی اوچون طرفسیز بیر آراشدیرما اکیبی قابارتمانین دقیقاً هانسی دؤوره یه عاید اولدوغونو اوزه چیخاراجاقدیر.
دوکتور توحید ملیکزاده بو باره ده یازیر کی؛ " قابارتمادا 1. اردشیره (224–242) هدیه وئرن یئرلی اهالی پروتوتورکلر اولمالیدیرلار. " [۴]طبیعیدیر کی بؤیوک ارمنیستان ایدیاسی وار اولدوقجا غرضلی تاریخچیلر آذربایجان تورپاقلاریندا پروتوتورک اهالیسینین مؤوجود اولدوغونو قبول ائتمهیهجکلر.
کیلیسالار
شیمالی آذربایجاندا اولدوغو کیمی جنوب شهرلرینده ده مسحیت ایسلامدان اؤنجه و ایسلامین ایلک عصرلرینده آذربایجان جمعییتینین آراسیندا یایقین ایدی. آلبانیالیلاری مسحیت دینینی قبول ائتمیش بیر پروتوتورک اؤلکهسی قبول ائتدیگیمیز کیمی، سالماس شهرینده کی کیلیسالاریدا پروتوتورک مدنیتیندن میراث قالدیغی قوشقوسوزدور. تاریخ بویونجا روم ایمپراتورلوغو ایله اشکانیلر و سونراسی ساسانیلر ایمپراتورلوغو آراسیندا دفعهلرجه الدن اله ائدیلن بو بؤلگه، دینسل بینالارلا دولو اولماسی اولدوقجا نورمالدیر. سالماس شهرینده هئچ بیر کیلیسا گؤرونمهمهسه بئله اطرافداکی بؤلگهسینده بیر بوللو کیلیسا گؤزه چارپماقدادیر.
او جومله دن؛
- هفتیوان کیلیساسی
- قیزیلجا کیلیساسی
- مارییاقوب کیلیساسی
- اسگی کیلیساسی
- وانگ کیلیساسی
- قالاسر کیلیساسی
- باغچاجیک کیلیساسی
- دیریش کیلیساسی
و س...
(یئرلی اهالی بو کیلیسالاری مسیحی عیبادتگاهی اولدوغونا گؤره ارمنی کیلیساسی آدلاندیرار حال بوکی سالماسین خوسراوا کندینده آسورلو جمعیتی یاشاییر و سالماس اهالیسی اونلاریدا ارمنی آدلاندیریر. اصلینده بو یانلیشلیقلا مسیحی سؤزونون یئرینی آلمیشدیر و بئله لیکله قدیمدن میراث قالان بو کیلیسالار، ارمنیلر یوخ، بلکه او چاغلاردا ه یئرلی اهالی آراسیندا یایقین اولان مسحیت دینینی داشییان پروتوتورک جمعیتینه عایدیر.)
گؤیتورک خاقانلیغی دؤورو
بلاذری فتوح البُلدان اثرینده بئله یازیر:(ساسانیلرین شاهی 1. قوباددان (488–531) اؤنجه) " جورزان ایله آرران، خزرلرین الینده ایدی. " [۱۷] " خزرلر حودودلاری گئچرلر و باسقینلاردا بولونارلار؛ زامان زامان دا دِینوره قدر ایلرلردی. " [۱۷]
دِینور شهری ایندیکی ایراندا کیرمانشاه اوستانیندا یئر آلیردی. بئله لیکه خزرلر جنوبی آذربایجان اراضیسینه ده ائنیردیلر و سالماس شهریده بو مسلهدن کناردا قالمیردی.1940 لارا قدر سالماسین کؤهنهشهر "-ینده یاشایان یهودیلرده همین مسلهنی تصدیق ائتمکدهدیر.
میلادی 614 جو ایلینده ساسانیلر اورشلیمه هوجوم ائتدیکدن سونرا بیزانس ایمپیراتورو 1.ایراکلی (610–641) گؤیتورک خاقانلیغی ترکیبینده اولان خزرلرله ایتّیفاق موقاویلهسی باغلایاراق ساسانیلره قارشی ائ.622 جی ایلینده هوجوما کئچدیلر. خزرلر 40 مین آتچییلا هوجومدا ایشتیراک ائدرلر و اورمیه شهری یاخینلیقلارینا قدر یئرلری تالانلاییب ایلرلهدیلر. خزرلرین بؤیوک قیسمی یئرلی اهالییه قاریشیب بؤلگهده مسکن توتارلار.[۴]
اورتا عصرلر
حمداله مستوفی قزوینی سلماسا عایید دئییر: سلماس ۴ جو ابقلیمدن و بیر بؤیوک شهردیر، اونون حیصاری خاراب اوْلان زامان خواجه تاج الدین علی شاه وزیر تبریزی الیله یئنیدن تیکیلدی. اونون دورهسی ۸ مین اتدیمیمیش، هاواسی سویوق و هابئله سولاری آذربایجان و کوردوستان داغلاریندان گلیب چیچست گؤلونه تؤکولور. باغلاری چوخ اولاراق اوندا اوزوم و باشقا میوهلر چوخدور، آیری بیر حاصیللار دا وار. خالقی تۆرک دورلار و سونودور و کوردلرله دائما داوا ائدیرلر آنجاق آرالاریندا خصومت وار ائله کی ذاتلاریندادیر دوزلن دئییل.
شهاب الدین یاقوت حموی معجم البلدان دا سلماسا عایید دئییر سلماس اول و ایکی جی فتحه له بیر شهر دیر آذربایجان دا اورانین اورمیه له آراسی ایکی گون یول دیر و تبریزه قدر اوچ گون سلماس دان خوی شهرینه قدر بیر ائو منزل دیر سلماسین اوزوناسی یئتمیش اوچ درجه یوز انی ده اوتوز اوچ درجه و نصف دیر.
حاجی خلیفه آدیلا تانینان کاتب چلبی جهان نیما دا یازیر: سلماس بیر شهر آذربایجانین سرحد شهرلریندن دیر و خوی تومنین شهرلری عیبارت دیر سلماس ، اورمیه ، خوی ، اشنویه ،شهرین اوزوناسی ئتمیش دوققوز درجه انی ده اوتوز اوچ درجه ده تبریز شهرین باتی سیندا آذربایجانین قورتولوش یئرینده یئرلشیب دیر. بۇ قصبه دوغو دان دیلمقان قصبه و اورمو گؤلو گونئی دن اشنویه باتی دان حکاری داغلارینا قوزئی دن قوسقون قران داغلارینا چاتیر.
زکریا بن محمد بن محمود قزوینی آثار البلاد و اخبار العباد کیتابیندا دئییر سلماس شهری آذربایجان دا تبریز و اورمیه آرسیندا دوشوب اوردا بیر سو وار هر بیر مجذوم دردی اوْلان چیمسه و غسل توتوسا جذام دردیندن قورتولاجاق.ائله کی اوزوم ائشیتدیم بیر جذام دردی اوْلان موصولو سلماسا گئدیب بۇ سو دا چیمیب و اوزون یودو سوْنرا بدنی سالم و پاکلانمیش دیر.
میرزا حسن زونوزو ناصرالدین شاه وقتین بویوک عالیم لریندن ریاض الجنه کتابیندا بیر روضه مسالک ممالک کیتابین شرحینده حمدالله مستوفی نین یازیدیقلارین تعریف ائدنن سوْنرا دئییر کاتب حروف دئییر بۇ ایل لرده 40 ایل اولاراق دونبلی حاکیم لرین سلماسا حوکم آپاردیغلاری اۆچون سلماس ولایتی آچیق و آباد هابئله شهرلرین فخرالبلادی و خالقی همیشه الوارا و کوردلره غالیب دیرلر.شهرین خالقین چوخلوسو ثروت صاحابی دیلار دیلمقان کندین دوره سینه احمدخان دونبلی بیر بویوک حاصار چکمیش اورانی بیر بیر بالاجا شهره چئویرمیشدی توکان لار و حماملار و مسجیدلر ، کاروانسرالار و اویغون عیمارت لر تیکمیش دیر اونون اوغلان لاری دا اورانین آبادانلیغیندا چالیشدیلار.خوی شهری الدن چیخاندان سوْنرا سلماس دا کوک دن خراب اوْلدو و خالقی بوتون کوچگون دوشدولر ایندیلیکده خالقی بیربه بیر یغیشیب لار.[۲] .
سالماس اورارتو یی (مین ایل مسیح میلادیندان اؤنجه) دؤره سینده وار ایدی. سلماس اوراتولارین ایكینجی پایتختی ایدی و او زامانلار شهرین آدی اولهو (اولخو) ایدی.قارنی یاریق ، هؤدر، دئریک ، زنجیر قالا داخمالاری و چهریق و خان تختی ایله کاظیم داشی قالالاری اورارتویی زامانیندان قالان اثرلردی لر. سلماسین میلاد دان اؤنجه ایلک داغیلماغینین سببی آشوری لرایدیلر..استرابون نون دئدیینه گؤره - یونانلی جغرافیدان و شاعیر- سلماس سیمباکا آدی ایله ٢٠ ایل میلاددان اؤنجه دئریک چایینین قیراغیندا تیکیلدی.او زامان لار شهرین حاصاری وار ایدی. ٦١٩ هجری ده موغول چنگیز خانین قارداشی اوْغلو چته نویان سلماسا سالدیردی. او زامان لار موغول لار تسلیم اولمایان شهرین جماعتین تماما اؤلدورردیلر.سونوندا سلماسین ایکینجی داغیلماسی تاریخ بویوندا موغول لار الی ایله اوْلدو. سوْنرالار " تاح الدین شاه جیلانی" موغول غازان خانین عاغیللی وزیری بۇ شهری آبادلاییب دؤره سینه حاصار چکدی امینه خاتون غازان خانین قیزی و تاج الدین شاهین ائشی "کهنه شهر ده " قویلانیب و مینار دیکجی 20 متیر اوجالیق ایله قبیرینین اوستونده تیکیله رک سلماسین بیر سیمگه سی تانیلا بیلر.بو دیکج 1309 دا زلزله اثرینده داغیلدی. ١٠١٢ ه.ق ده صفویه و عثمانی نین ساواشندا یئنه ده سلماس اۆچونجو دفعه یه داغیلدی.آذربایجان ٢٧ ایل عثمانلی لارین الینده ایدی .سوْنرالار ایکینجی شاه عاباس کهنه شهر ده اولارایله ساواشا گیریب آذربایجاندان چیخارتدی. قاجار زامانیندا "احمد قلی خان دومبلی" سلماس، خوی و اورمیه حاکمی اولاراق دیلمانین دؤره سینه حاصار چکیب، بۇ شهر ده حامام و کاروانسارا تیکدی.سلماس ١٣٠٩ ایلینده زلزله اثرینده تماما داغیلیب یئنی شهر او ایلین خرداد آیینین ٤ اینجی گونونده یئنی دن تیکیلمه یه باشلادی. پوریای ولی سلماسین تانینمیش پهلوان لاریندان ایدی.او عاریف و الله آدامی ایدی و حاکم طرفیندن پهلوانلیق نیشانی اونا وئریلمیشدی.[۴]
اصلی یازی: جیلولوق
جیلولار سیمیتقونو شیکست وئرندن سوْنرا، سلماسا حمله گتیردیلر. سلماس اهالیسی اوّلده یاخشی دایانیردیلار، آنجاق بیر یئردن کؤمک چاتمادی. بئلهجه پتروس قوْشونو سلماسا حمله گتیرنده، وثوقالدوله، خوی و سلماس حاکیمی، بعضی اهالی ایله خویا گئتدی. جیلولار ۱۳ فروردین ۱۲۹۷ده سادهجه سلماسی توُتوب خالقی تالادیلار. پتروس سلماسی توُتاندان سوْنرا، بیر دسته مسیحیلردن سلماسدا قوْیوب، قوْشونون قالانین سلماسین اطراف کندلرینه آپاردی. مۆسلمانلار بوُ فۆرصتده ۲۹ فروردین ۱۲۹۷ده سلماسی جیلولار الیندن چیخارتدیلار. اوْن گۆنده خوی و تبریزدن ایکی مین نفر کؤمک چاتدی. جیلولار دا اؤز قوْشونلارینا آرتیریب، گۆنده شهره حمله گتیریردیلر. بوُ حالدا پتروس قوْشونو سلماسا حمله گتیردی. ۳ اوردیبهشت ۱۲۹۷ده، جیلولار اهرنجان دروازاسیندان شهره گیریب، خالقی اؤلدورمگه باشلادیلار. خالقین ۳ده بیری شهردن قاچدیلار. قالانی ائولرده و شهرین مسجیدینده قالدیلار. جیلولار ائولرین قاپیلارینی سیندیریب خالقی اؤلدوروردولر؛ مسجیدده قالانلاری دا مۆسلسله باغلاییب اؤلدوردولر. ۵ اوردیبهشتده، جیلولار ۴۰ مین اسیری هر یاندان ییغیب، بیر هفته ساخلایاندان سوْنرا باشقا یئرلره گؤندردیلر. اسیرلرین چوْخو یوْلدا اؤلدولر. سیمیتقو ایله آداملاری دا خوی یوْلوندا خالقی سوْیوب گاهدان اؤلدوروردولر. ۲۸ خورداددا، عثمانلی قوْشونو سلماسی جیلولار الیندن چیخارتدی.[۱۸]
خالق
رزمآرا'نین «فرهنگ جوغرافیایی» کیتابینین اساسیندا سلماس ۱۳۳۰–جی هیجری گونشلی ایلده ۱۱٬۰۰۰ نفر جمعیتی اولاراق خالقی عومومیتده شیعه مذهب تورک دورلر و آذربایجان تورکجهسینده دانیشیرلار، هابئله نئچه ائو عائیله کلدانی مسیحیسی ده اولاراق آشور دیلینده دانیشیرلار.[۱۹]
ایندیلیکده سالماس شهرینین اصلی ترکیبین تورکلر تشکیل ائدیرلر و مذهبلری ده شیعه دیر.[۲۰]
طبیعی دوُروم
جغرافیا
سلماس شهری دنیز سویهسیندن 1396 متیر یوخاریدا یئرلشیبدیر.[۲۱]
جغرافیایی یئری
سلماس آذربایجان فلاتین باتیسیندا مثلث شکیلینده بین النهرین ، خزر دنیزی و قفقاز داغلارین آراسیندا یئرلشیب آذربایجان داغلاری اوزوناسی دورموندا دووار کیمی تورکیه مرزینده یئرلشیب و مدیترانه دنیزین و هابئله اقیانوس آرامین یاغیشلی بولودلارین قاباغیندا دایانیب و اونلارین آذربایجانا گیرمه سینین قاباغین آلیب لار سانکی اونون یئرینه چوخلو یاغینتیلاری قار شکیلینده ذخیره ائدیب لر.
سلماسین اؤنملی داغی ارهویلƏrəvil آدلانیر و 3409 متیر ایرتفاسی اولاراق سلماس دامی آدلانیر اوبیری داغلار قیزیل داغ Qızıl dağ ساری چیچک ، هؤدر Hödər ، عیان ، انبت ، چیمنلر ، قارنییاریق ، پالان تؤکن ، قاباقتپه ، کئچلداغ ، آوقانداغ ، پیرچاوش و ... سلماس جلگهسی بۇ داغلارین اراسیندا یئرلشیب و سولارین آخاری باتیدان دوغویا ساریدیر.[۲۲]
چایلار
هاوا دوُرومو
سلماسین هوا دورمو اوجا داغلار و اورمو گؤلون اوْلونماسی و هابئله اویغون یاغینتیلار اۆچون اعتدالی و مطبوع هاواسی وار.ایلده 400-350 میلیمتیر یاغنتی وار و دونموش گونلرین سایی 100 گوندن آرتیق دیر ایلین کوک فصل لرینده اوزلیکده یای فصلینده قوزئی دن سرین یئل اسیر بۇ یئل سلماس دا خوی یئلی آدلانیر و اورمیه ده سلماس یئلی آدلانیر.[۲۲]
دپریم
سالماس بؤلگهسی دپریملی منطقهده یئرلشیبدیر، ائله کی هر واختدان بیر منطقه دپریملرله تیتیریر. بونلاردان ان شیدتلی دپریم 1309 جی ایلین سلماس دپریمی 7 درجه ریشتر میقایسی ایله اوْلدو کی بویوک خسارتلر ووروب ائله کی بوتون بؤلگه هابئله دیلمقان شهری توْرپاقلا بیر اولدو.[۲۳]
کولتور
سینما
شهرین تکجه بیر سینماسی اولاراق سعدی سینماسی آدیلا تانینیر. بۇ سینما 1388 جی هیجری شمسی ایلیندن باغلانیلیب و ایندیه قدر هله آچیلمایبدیر، ائله کی بوگونهدک شهرین فرهنگی یئرلرین آز اولماسی فرهنگ ساحهسینده چالیشانلاری الی باغلی قویوبدور.[۲۴][۲۵]
کیتابائوی
سلماس بولگه سینده 6 باب عمومی کیتابائوی هابئله 2 باب دا مشارکتی کیتابائوی 3 مین 122 مربع متیر ساحهایله خالقا خدمات گؤسترمک اۆچون فعالیت گؤستریرلر آنجاق شهرین یئکلمه سی و اهالینیپ چوخالماسی شهرده 2 باب یئنی کیتابائوینین تیکلیلمگی اۆچون احتیاج گورونور.[۲۶][۲۷][۲۸][۲۹]
سیاست
1309 جی ایلین دپریمی سلماس شهرینده 2500 الی 4000 نفرین اولومونه سبب اوْلدو بۇ دپریمین بویوکلوغون مانوئل بربریان (۱۹۷۴) ۷/۴=M هابئله ژئوفیزیک موسسهسی ۷/۲=M دئمیشکن ائله کی بۇ دپریم آذربایجانین و بلکه ده اورتاشرقین شیدتلی و ییخیملی دپریملریندن دیر ائله کی 1930 جی ایل دپریم تانیماق تاریخینده 1930 سلماس قئید اوْلونموش دور. سلماس آرام اوْلاندان سوْنرا یئنی بیر شهر دیلمقان شهرین 1 کیلومتیرلیغینده ایندیکی سلماس شهرین یئرینده دوزگون شهر تیکمه و مهندسلیق نقشه سی ایله شطرنجی شکیلینده مهندس اسدالله خاورزمین الیله تیکیلدی سلماس شهرین اهالی سینین هر بیرینه یاشایش و یئرلشمک اۆچون اویغون بیر قطعه یئر وئریلدی قدیم دیلمقان شهرین خارابالاریندان آدلانان آقا مسجیدین پایا و ستون لاریندان سوْنرا بیر شئی قالمییب بۇ یئرده ایندیلیکده باتی آذربایجان میراث فرهنگی طریقه ایله حصارلانیب ائله کی سوْنرا دان گلن لره اۆچون و هابئله 1930 م سلماس دپریمی اۆچون بیر سیمگه اولسوب و سوْنراکیلار اۆچون عیبرت اولسون و دپریم تانیماق ، دپریم مهندیسلیق اۆچون اوصلو برنامه توکولوب ایستفاده اوْلونسون.[۳۰][۳۱].
سلماس سیاسی باخیمدان آذربایجانین اؤنملى شهرلریندن بیری ساییلیر.بو شهر تاریخ بؤیو ٤ سئری تماما داغیلیب و سوْنرا یئنی دن تیکیلیب.حیدر خان عمواوغلو و سعید سلماسی بۇ شهردن قالخان مشروطه شهیدلری دیر لر. [نیازمند منبع]
مکتبلر
عمومی مکتبلر
قدیم سلماس ولایتین اوْرتا سی دیلمقان شهرینده اوْلان مکتب خانا لار عیبارتی دیر:امین العلما مکتبی ، ملا غفار مکتبی ، حاجی بابا مکتبی ، ملا اسماعیل مکتبی ، ملا عباسعلی مکتبی ، میرزا رضای سلماسی مکتبی ، میرزا حسن شمس الدینی مکتبی ، میرزا حبیب مکتبی ، ملا اسماعیل نجفی مکتبی ، ملا مجید تمری مکتبی هابئله 1285 جی قمری ایلده مشروطه اینقلابی ایله بیرلیکده میرزا سعید سلماسی الیله دیلمقان دا بیرینجی یئنی مکتب قورولدو بۇ مکتب سعیدیه مکتبی آدلانیردی[۳۲]
بیلیمیوردلار
بؤلگه ده آزاد اسلامی ، پیام نور ، فرهنگیان (تربیت معلم ) بیلیم یوردلاریندان باشقا معراج آدلا غئیر انتفاعی بیلیم یوردو دا چالیشماق دا دیر.[۳۳]
دینی مکتبلر
سلماس شهرینده ایندیلیکده 4 دینی مدرسه وار بۇ مدرسه لرین آدی عیبارت دیر:مهدیه ، الرسول ، امام علی(ع) ، فاطمه الزهرا سانکی ایندیلیکده تکجه امام علی آقالار اۆچون و فاطمه الزهرا خانیم لار اۆچون چالیشماق دادیر.[۳۴][۳۵]
شهر سوْرونلاری (موشکوللر)
سلماس شهرین اؤنملی سوْرونلاریندان شهرین حاشیه منطقهلری و زورآبادلار اولماسی دیر.[۳۶] هابئله سلماس شهری باتی آذربایجان اوستانین یاندیرجی ماده نین قاچاق معبری اوْلوب بونا گوره بۇ شهرین بۇ دورومونا گوره اساسی فیکیر قیلینمالی دیر.[۳۷]
یوللار[۳۸]
ایدمان
سلماس شهرینده کلیتده 12 ایدمان سالونو وار کی اونلاردان اؤنملیلری عیبارت دیر:سالن ورزشی 2000 نفری،جایگاه فوتبال شهدا سلماس، سالن رزمی شهدا سلماس ،سالن ورزشی شهدا سلماس،سالن ورزشی بانوان سلماس و ... هابئله ایندیلیکده سلماس شهرینده 4 مین ایدمانچی اولاراق 35 ریشته ده چالیشماق دادیلار.[۳۹][۴۰]
بهداشت و درمان
خسته خانالار
سلماسین خسته خاناسی «خاتمالانبیا» بیماریستانی دیر. بوُ خسته خانا ۱۳۷۴ده ۱۲۸ ثابیت تخت ظرفیتی ایله قوُرولوبدور. ایندیلیکده ۱۲۶ تخت ایله ایشلهییر. خسته خانادا اوْلان تخصّوصلار بوُنلار دیر: داخلی، جرّاحلیق، قادینلار، اوُشاقلار، گؤز طبیبلیگی، قوُلاق-بوغاز-بوُرون.[۴۱]
مدیا و درگیلر
رادیو لا تلویزیون
سلماسین دیجیتال رادیو و تلویزیون ایشین باشلایاراق بؤلگهنین بیر چوخ یئرلرینده دیجیتال موج لارین آلماغینا ایمکان واردیر سلماسین اوز دیجیتال گوندرن سیستمی 1392/9/3 جی ایلدن اوز ایشین باشلییب دیر.[۴۲][۴۳]
درگیلر
سلماس بولگه سینده بیر نئچه درگی چالیشماقدادیر [۴۴][۴۵][۴۶]
مَحلهلر
گؤرملی و تاریخی یئرلر
سلماس بولگه سینده اوْلان بیر چوخلو تاریخی بینالار و گورملی یئرلر 1309 جی ایلین دپریمینده بئیندن گئتمیشدیر اوو جومله تاریخی یئرلر دن قدیم مسجیدلر ، مقبره لر ، میر خاتونون قدیمی بورجو و هابئله قدیم کورپولر داغیلیب بئیندن گئتدیلر.[۴۷] آنجاق بیر نئچه تاریخی بینا ایندیکی سلماس دا وار بۇ جومله شیخ حمامی و آقا مسجیدی شهرین تاریخی و گورملی بینالاریندان دیر.
سوغات و ال ایشلری
سلماس شهرین سوغات لاریندان سؤوۆد عرقی و هابئله منطقهنین آلمالاری آدلیم دیر.[۴۸][۴۹] بو منطقه ده 1000 ائو هر ائو آزی 5 نفر ال ایشلرینه باخیرلار ائله کی بؤلگهنین یوزده 40 یاشایش هزینه لری و گلیرلری بۇ ایش لردن دیر بؤلگهنین چوخلو ال ایش لری عیبارت دیر:فرش توخوماق دان ، خالچا توخوماق دان،سوفال ، مجسمه دوزتمک دن ، سله و حصیر توخوماق و ...[۵۰]
هوتللر
سلماس شهرینده هوْتل یوخدور. بوندان باشقا شهرده دوزگون و اویغون بیر قوناقائوی و قالماقاۆچون ده یئر یوخدور.[۵۱] سانکی شهرده نور آدلا بیراولدوزلو هُتل وار.[۵۲]
عنعنوی یئمکلر
آدلیملار
- میرزاسعید سلماسی
- نیمتاج سلماسی
- میرزا محمود غنیزاده
- جعفر سلماسی
- نیمتاج سلماسی
- حسین صدقیانی
- محمدحسین صدقیانی
- حاجی پیشنماز سلماسی
- اسدالله احمدزاده دهقان
- پرویزخان صدقیانی
- آغا ابراهیم امین السلطان
- میرزا رسول صدقیانی
- هادی اصغری
- تئیمور لکستانی
- شهرام اسدی
- نصرالله مسلمیان
- جاوید مقدس صدقیانی
- توحید ملک زاده دیلمقانی
- علی اصغر غفورینیا
- محمدرضا مهرزاد صدقیانی
- واصف سلماسی
قایناقلار
- ^ "Statistical Center of Iran > Home".
- ^ ۲٫۰ ۲٫۱ رسائل اعتماد السلطنه - میر هاشم محدث - قیراط الماس فی ترجمه سلماس - انتشارات اطلاعات -1391 تهران - صفحه:185
- ^ Z.Bayramli, B.Əzizli, Övliya Çələbinin 1654-cü il Siyahətnaməsi, Bakı, 2000, s.91
- ^ ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ ۴٫۳ ۴٫۴ ۴٫۵ ۴٫۶ ۴٫۷ تاریخ ده هزار ساله سلماس-دکتر توحید ملک زاده دیلمقانی
- ^ پیشینه تاریخی شهر Archived 2014-09-23 at the Wayback Machine., شهرداری سلماس
- ^ http://www.irna.ir/wazarbaijan/fa/News/82927880
- ^ Kramer (1963) p. 275.
- ^ "Lugalbanda in the mountain cave". Etcsl.orinst.ox.ac.uk. İstifadə tarixi: 30 December 2018.
- ^ Samuel Noah Kramer, Sümerler, Kabalcı yayımevi, 2002, s. 363
- ^ ۱۰٫۰ ۱۰٫۱ رحیم رئیس نیا، آذربایجان در سیر تاریخ ایران ص.169
- ^ دایرة المعارف، مصاحب ج1، ص 1327
- ^ ۱۲٫۰ ۱۲٫۱ ARAB, I, 414
- ^ И. AлиeB. ИcTopия Mидии, cTp. 172
- ^ Э. A. ГpaHToBckий. PaHHяя иcTopия иpaHckиx плeMeH ПepeдHeй Aзии. Səh. 130
- ^ И. M. ДbяkoHoB. ИcTopия Mидии, səh. 164
- ^ سنگ نگاره سلماس"
- ^ ۱۷٫۰ ۱۷٫۱ Əbul-Həsən Əhməd bin Yəhya bin Cabir bin Davud əl-Bəlazuri, Fütuhul Büldan (Türkcə) (Nşr. Siyer Yayınları) Tercüme: Prof.Dr.Mustafa Fayda s. 225
- ^ «قتل عام مسلمانان در دو سوی ارس»، صمد سرداری نیا، نشر اختر، ۱۳۸۳، ص ۸۳-۸۹
- ^ فرهنگ جغرافیایی ایران - حسینعلی رزم آرا - جلد 4 آذربایجان - انتشارات دائره جغرافیایی ستاد ارتش - شاپور صفحه 292
- ^ بناهای باستانی سلماس - مهرداد رحمانی اهرنجانی - 1388 - انتشارات پرواز قلم - صفحه 12
- ^ Global Gazetteer Version 2.2
- ^ ۲۲٫۰ ۲۲٫۱ "شهرداری سلماس". Archived from the original on 2014-09-23. Retrieved 2014-09-29.
- ^ فرمانداری سلماس[دائمی اولو باغلانتیلی]
- ^ ایسنا
- ^ خبرگزاری پانا[دائمی اولو باغلانتیلی]
- ^ خبرگزاری جمهوری اسلامی
- ^ "خبرگزاری فارس". Archived from the original on 2014-02-11. Retrieved 2014-09-28.
- ^ فرمانداری سلماس[دائمی اولو باغلانتیلی]
- ^ خبرگزاری تسنیم[دائمی اولو باغلانتیلی]
- ^ "ندای اورمیه". Archived from the original on 2014-05-11. Retrieved 2014-09-29.
- ^ آفتاب
- ^ "دورنا نیوز". Archived from the original on 2014-06-02. Retrieved 2014-10-01.
- ^ "موسسه آموزش عالی معراج". Archived from the original on 2014-08-02. Retrieved 2014-09-28.
- ^ "مدیریت حوزه های علمیه استان آذربایجان غربی". Archived from the original on 2014-08-11. Retrieved 2014-09-28.
- ^ "مدرسه فاطمه الزهرا سلماس". Archived from the original on 2014-11-14. Retrieved 2014-09-28.
- ^ "خبرگزاری آنلاین مفید میاندوآب". Archived from the original on 2014-08-19. Retrieved 2014-09-29.
- ^ اورمیه سیتی
- ^ فاصله سلماس با مراکز استانها
- ^ اداره ورزش و جوانان آذربایجان غربی[دائمی اولو باغلانتیلی]
- ^ "خبرگزاری فارس". Archived from the original on 2013-06-27. Retrieved 2014-09-29.
- ^ "مشخصات بیمارستانهای استان آذربایجان غربی". Archived from the original on 2017-04-30. Retrieved 2014-09-05.
- ^ "گستره ارتعاش هماهنگ". Archived from the original on 2014-09-29. Retrieved 2014-10-13.
- ^ "پایگاه خبری ءامنون". Archived from the original on 2016-03-05. Retrieved 2021-05-14.
- ^ "خانه مطبوعات استانی". Archived from the original on 2017-09-19. Retrieved 2021-07-04.
- ^ "وبلاگ خبری سلماس". Archived from the original on 2015-03-30. Retrieved 2014-10-13.
- ^ "جنبش راه سبز". Archived from the original on 2013-06-01. Retrieved 2014-10-13.
- ^ شبکه اینترنتی آفتاب
- ^ تیشینه
- ^ صدا و سیمای مرکز آذربایجان غربی[دائمی اولو باغلانتیلی]
- ^ فرمانداری سلماس[دائمی اولو باغلانتیلی]
- ^ پایگاه خبری آذرپیام[دائمی اولو باغلانتیلی]
- ^ "پردازان سفر پارسه". Archived from the original on 2021-05-12. Retrieved 2022-01-29.
خاریجی لینکلر
- Salmas famous people
- Salmas[دائمی اولو باغلانتیلی], By C.E. Bosworth, Encyclopaedia of Islam.
- "Salmas Map – Satellite Images of Salmas", Maplandia


text:
ایردوغان: تورک دولتلری سرمایه جمغرمه سینی تیزراق عملگه آشیریش کیره ک
ایردوغان تورک دولتلری سرمایه جمغرمه سینی عملگه آشیریش نینگ فایده لی بوله جگینی ایتدی
جمهور باشلیغی رجب طیب ایردوغان،
"تورک سرمایه جمغرمه سی نینگ امکان قدر تیزراق عملگه آشیریش فایده لی بوله دی" دیدی.
جمهور باشلیغی ایردوغان اوزبیکستان نینگ سمرقند شهریده اویوشتیریلگن تورک دولتلری تشکیلاتی دولت و حکومت باشلیغلری 9- جلسه سیگه قتنشدی.
ایردوغان بو جایده گی صحبتیده شولرنی ایتدی:
"حقلی کوره شیده بولگندی تینچلیک اورونیشلریده هم آذربایجان نینگ یانیده بولیب توره میز" دیدی.
ایردوغان جنابلری "اوکراینده (روسیه بیلن) 9 آیدن بیری دوام ایتیب تورگن توقنه شوولرنینگ عادل بیر تینچلیک بیلن اداغگه ییتیب باریشی اوچون اورونماقده میز. آذیق – اوقات بحرانی گه توسیق بولیش اوچون کوره ش آلیب بارماقده میز" دیب ایتدی.
ایردوغان "2014 ییلیدن بیری دنیا مقیاسیده اینگ کوپ سیغینگنلرگه میزبانلیک قیلگن اولکه میز. 5 میلیون اطرافیده مظلوم نی مهمان قیلیب آلگن میز. ناقانونی کوچ گه توسیق بولیش و باشقریش توغریسیده همکارلیک نی کوپه یتیریشیمیز، شونده ی بولیب مشترک خوفسیزلیک چاره – تدبیری ایجاد ایتیشیمیز جوده فایده لی بوله دی" دیب گپیردی.
جمهور باشلیغی عیندمده تورک سرمایه جمغرمه سی نینگ امکان قدر تیزراق عملگه آشیریش نینگ فایده لی بوله جگینی افاده ایتدی.
علاقه لی ینگی لیکلر
تورکیه نوامبر آییده یوزلب میلیون دالرلیک میوه صادر قیلدی
اوشبو حقده آقدینگیز تازه میوه صادراتچی لر بیرلیگی باشلیغی بیانات بیردی
چین بیلن سعودی عربستان اورته سیده اونلب کیلیشوو امضالندی
اوشبو توغریده سعودی عربستان رسمی خبر آژانسی آرقه لی خبر ترقه تیلدی
تورکیه جاری ییلده قیرق بیر میلیون دالرلیک عسل صادر قیلدی
اوشبو مطلب نی شرقی قاره دینگیز صادراتچی لر بیرلیگی رهبرلیک کینگشی باشلیغی بیلدیردی


text:
امریکا قوشمه ایالتلریده قار طوفانی سببلی کوپلب کیشی حیاتی نی یوقاتدی
اوشبو حادثه نیویورک ایالتیده یوز بیردی
امریکا قوشمه ایالتلری نیویورک ایالتی نینگ غربی و شمالی منطقه لریده قار طوفانی 3 کیشی نینگ جان بیریشی گه سبب بولدی.
نیویورک نینگ اینیقسه بوفالو شهریده جوده کوپ قار یاغگن لیگی انسان لرنینگ کونده لیک حیاتی گه قتتیق تاثیر قالدیردی.
جمعه کونی کیچکی پیتدن بیری یاغیاتگن قار نینگ قلین لیگی کوپلب جای لر ده 1,8 متر گه کوتریلرایکن, موتر لر یولده قالیب کیتدی.
شهرده ایکّی کیشی قار طوفانی سببلی حیاتی نی یوقاتدی.
عینی دمده ایندیانا ایالتی نینگ هملت قصبه سیده هم بیر کیشی موتری نینگ قار نینگ تگیده قالگن لیگی سببلی حیاتی نی یوقاتدی.
نیویورک والیسی کیتی هوچول, امریکا قوشمه ایالت لری دولت رهبری جو بایدن دن "فدرال عاجل وضعیت" اعلان قیلیشی نی طلب قیله دیگن لیگی نی بیلدیردی.
علاقه لی ینگی لیکلر
جهان ساغلیق نی سقلش تشکیلاتی سوریه گه کولرا واکسینی یوباردی
اوشبو توغریده جهان ساغلیق نی سقلش تشکیلاتی تامانیدن بیانات بیریلدی


text:
یازیلیملاما دیلی
یازیلیملاما دیلی یا پروقراملاما دیلی یوخسا پروقراملاشدیرما دیلی (اینگیلیسجه: Programming language) یازیلیمچینین بیر آلقوریتمی ایفاده ائتمک هدفی ایله، بیر بیلگیسایارا نه ائتمهسینی ایستهدیگی آنلاتماسینین یوْلودور. یازیلیملاما دیللری بیلگیسایارا هانسی دئیتا اۆچون چالیشاجاغی، وئریلری نئجه ذخیره ائدهجگینی و هانسی ایجرادا هانسی ایشلمی ائدهجگینین هامیسینی ساخلاییر.
بو زامانا قدر ۱۵۰-دن چوْخ یازیلیملاما دیلی دۆزلیبدیر.
بونلاردان بعضیلری: پاسکال، بئیسیک، سی، سیپلاسپلاس، جاوا، جاوا اسکریپت، کوبول، پئرل، پیاچپی، پایتون، ایدا یا آدا (Ada)، فورترن، دئلفی، روبی، سویفت


text:
اویان نیوز: تورکیهنین باکی ائلچیلیگی و ت.ر.تنین اورگانیزاسیونویلا خوجالینین آنما پروقرامی تشکیل ائدیلدی
تورکیهنین باکی ائلچیلیگینده دونن حزن واردی.
۲۱ ایل اؤنجه خوجالیدا حیاتینی ایتیرن ۶۱۳ نفر سایقی و رحمتله آنیلدی. ت.ر.ت باکی نمایندهلیگی طرفیندن حاضرلانان “خیاللاریمیز وار ایدی” پروگرامی ایسه قوناقلاری دویغولاندیردی. آذربایجاندا یاس و حزن خوجالیدا یاشانان قیرغین اوچون. ارمنیلر طرفیندن وحشیجهسینه اؤلدورولن ۶۱۳ نفر اونودولمادی.
تورکیهنین باکی ائلچیلیگی و ت.ر.تنین اورگانیزاسیونویلا خوجالینین آنما پروقرامی تشکیل ائدیلدی. دوست و قارداش اؤلکه آذربایجانین آجیسی پایلاشیلدی. ارمنیلرین ایمضاسینی داشییان تاریخین اوتانج تابلوسو بیر دفعه داها لعنتلندی. ت.ر.ت باکی نمایندهلیگی طرفیندن حاضرلانان “خیاللاریم واردی” آدلی پروگرامی سالونداکیلارا دویغو دولو آنلار یاشاتدی.
بؤیوکائلچیلیکده تشکیل ائدیلن پروقرامدا قاراباغ پروبلئمی مؤوضوسوندا وئریلن مئساژسا دقیق ایدی.
“بوندان اؤنجه اولدوغو کیمی بوندان سونرا دا دوست و قارداش اؤلکه آذربایجانین یانیندا اولوناجاق”.
ت ر ت


text:
تورکیه نینگ مطبوعات خلاصه لری
تورکیه نینگ مطبوعات خلاصه لری
حریت گزیته سی: " ایردوغان تعلیم بوییچه فرصت تینگ لیگینی تاکییدله دی" سرلوحه سی بیلن خبر بیردی.
خبرگه کوره جمهور باشلیغی رجب طیب ایردوغان بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی کینگشیده اویوشتیریلگن تعلیم اوزگرتیریلیشی جلسه سیده قیلگن صحبتیده تعلیم نینگ نینگ فرصت تینگ لیگینی تاکییدلب "قیزلر مکتب گه برینگ" شعاری بیلن قیز باله لریمیزنی تعلیم آلیش گه تشویق ایتیب تعلیم آلیش نی 90 فایزگه چیقردیک" دیدی.
یینی شفق گزیته سی:" اوکتای پلوسی نینگ ارمنستانده گی بیاناتلرینی قاره له دی" سرلوحه سی بیلن خبر بیردی.
خبرگه کوره جمهور باشلیغی اورینباسری فواد اوکتای امریکا قوشمه ایالتلری نماینده لر مجلسی باشلیغی نانسی پلوسی نینگ ارمنستانده گی بیاناتلرینی قاره له دی. اوکتای پلوسی نینگ "تاریخی و بوگونگی کونده گی وضعیت گه ماس بولمه گن، یخشی نیتدن بوتونله ی اوزاق، طرفدارلیک یانداشووینی کورستگن و دیپلوماتیک اورونیشلرنی یوق قیلگن بیاناتلر اصلاً قبول ایتیلمه یدی" دیدی.
صباح گزیته سی:" امینه ایردوغانگه امریکا قوشمه ایالتلریده مکافات بیریلدی" سرلوحه سی بیلن خبر بیردی.
خبرگه کوره جمهور باشلیغی رجب طیب ایردوغان نینگ تورموش اورتاغی امینه ایردوغان، امریکا قوشمه ایالتلری مسلمان تشکیلاتلر کینگشی تامانیدن نیویورکده اویوشتیریلگن مراسمده اجتماعی پروژه لر، تعلیم، اطرافنی سقلش و انسانی یاردم ساحه لریده مسلمان خاتین – قیزلرگه بیریلگن "خلق ارا تینچلیک و همجمعیت گه حصه قوشیش مکافتینی" نی آلدی.
خبرتورک گزیته سی: "ایلک مرته فضاگه سفر اوچون امریکالیک شرکت بیلن قول قوییلدی" سرلوحه سی بیلن خبر بیردی.
خبرگه کوره، صنایع و تکنالوجی وزیری مصطفی ورنک پاریسده اکسیوم فضاسی شرکتی بیلن ایلک تورک فضا یولاوچیسی نینگ تعلیم و اوچیش خذمتی اوچون کیلیشووگه قول قوییلگن لیگینی بیلدیردی.
ستار گزیته سی: "آقین قیلیب تورکیه گه کیلماقده لر" سرلوحه سی بیلن خبر بیردی.
خبرگه کوره، انرژی بحرانیدن کیین ساووقدن قورققن اروپالیکلر قیش نی تورکیه ده اوتکزه دی. مصرفلری 10 قواتدن کوپ بولگن اروپالیکلر قیش نی تورکیه ده اوتکزیش اوچون تورکیه ده گی هوتللرگه آقین ایتماقده. نوامبرده جای اجره تیشلر 50 فایزگه آشدی.


text:
Audio-Video
Audio-Video
اوز آنا Dilimizdə Dua Oxuyaq
T əriflər olsun Sənə, Ya Rəbb, Mənim Allahım! نه زمان کی، سهنی ذکر اتمه ای چحد ادیرام، اوزومو سئنین مقامینین یوکسلی و قؤدرتینین سرسلماز ئزمهتی قارشیسیندا آچیز گئرم. Çünki mən Sənin səltənətin boyunca və Sənin hökmranlığın durduqca Səni tərif etsəm، görərəm کی، mənim Səni tərifim ancaq mənim kimilərə layiqdir ای kəslər کی، özləri Sənin yaratdıqlarındır، Sənin əmrinin gücü və iradənin qüdrəti ilə ور olublar. وهئر زمان کی، منیم قَلَمیم سَنین ادلاریندان بیرینین جَلالینی تَسویر ائدیر، اوندا من ایل گِلیر کی، مِن اونون سِندِن اوزاقلیغا گُرَنِی وَرِیَنَل. شهادت وریرهم، سِندِن باشقا هر شه انجاق سَنین یاراتدیقلاریندیر و سِنین اوچندادیر. یاراتدیقلاریندان بیر املی و یا تریفی قبل اتمک، یئن د سئنین فزل و بول بیکسیشلیرینین دلیلی، اینایهت و سیخاورهتین ت.
سهنی و وریرهم، ایلهی، سئنین Ən بویوک آدینا کی، اونونلا سن نورو اوددان و حققی نهاقدان ayırdın، mənə و ətrafımdakı dostlarıma بو دونیانین بینینی و نایزین او. Sonra insanların gözündən gizli qalan ecazkar bəxşişlərindən bizə ruzi ver. سین، هقیقتن، بوتون مکسلوقاتین یارادانیسان. Səndən başqa Allah yoxdur، Ən Qüdrətli، Ən Cəlallı، Ən Uca.
-بهاءالله
شوکر و میننتدارلیق
شوکر و میننتدارلیق
منی قام-قوسدان، xəstəlikdən، و آکیزلیکدن اوز کِرامات سولارینلا پاک
نه زمان سهنی ذکر اتم یئه جاهد ادیرام، اؤزومو سئنین مأقامینین
Hikmətin qarşısında aqillər aciz qaldılar. المین قارشیسیندا اریفلر اوز
Bütün şeylər Ona sitayiş edir، O isə heç kəsə sitayiş etmir.
شوکر ادیرام سئنه، چونکی منی قبیل ئتدین کی، زاتینین مژهرینی تنییم.


text:
۱۹۹۰ (میلادی)
میلادی ۱۹۹۰-جی ایل گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز دوْخسانونجو ایل.
اهمیتلی حادیثهلر[دَییشدیر]
حادیثهلر[دَییشدیر]
- ۹ نوْوامبر - مری روْبینسون ایرلندین ایلک قادین جومهور باشقانی اوْلموشدور.
- ۳ دسامبر - ت.ر.تنین تِلئگۆن آدلی یایینی باشلادی.
- ۳ اوْکتوبر - اوروپادا عادی سیلاحلارین آزالدیلماسینا گؤره، شوروی-آمریکا سازیشی ایمضالانمیشدیر.
- ۲۲ نوْوامبر - ۱۱ ایللیک حاکمیتدن سوْنرا بؤيوک بریتانیيانین باش ناظری مارقارئت تاچئر ایستئفا وئرمیشدیر.
- ۲۱ مارس - نامبیا٬ گۆنئی آفریقادان باغیمسیزلیغینی اعلان ائتدی.
- ۲۰ ژانویه - قارا ژانویه (Qara Yanvar، قارا ژانویه) چؤکمک دوروموندا اولان شوروینین قیزیل اوردوسو میخاییل قورباچوفون امری ایله، آذربایجان جومهوریتینین باشکندی باکیدا خالقا سالدیریب ۱۳۷ نفری اؤلدوردو، و بئلهلیکله قارا ژانویه فاجیعهسی یاراندی.
- ۲۰ دسامبر - شوروی خاریجی ایشلر ناظیری گؤزلنیلمهدن استعفا وئرمیشدیر.
- ۲ مارس - نلسون ماندلا٬ آفریقا میلّی کونقرهسی باشوزیرلیگینه سئچیلدی.
- ۲ آقوست - عیراق کوئیت اراضیلرینه سوخولموشدور.
- ۱۸ مارس - آلمان یئنیدن بیرلشمهسی: آلمان دموکراتیک جۆمهۇریتینین کئچیرتدیگی سئچیملردن سوْنرا٬ آلمان دموْکراتیک جۆمهۇریتی و آلمان فدرال جۆمهۇریتی بیرلشدی.
- ۱۷ نوْوامبر - شوروی عالی شوراسی میخاییل قوْرباچوْفا حاکیمیّتینی یئنیدن تشکیل ائتمک صلاحیّتی وئرمیشدیر.
- ۱۶ دسامبر - ژان-برتراند آریستید هایتینین دموْکراتیک يوْللا حاکمیته گلن ایلک جومهور باشقانی اوْلموشدور.
- ۱۵ دسامبر - قیرقیزیستان مۆستقیللیگینی اعلان ائدیب.
- ۱۲ ژانویه - سوْوئت اتفاقینین رهبری میخایل قورباچوفون ویلنوسه سفری زامانی اوْرادا ۳۰۰۰۰۰ نفر مۆستقیللیک طلبی ایله تظاهورات کئچیریب.
- ۱۲ ژانویه - رۇمانی ایلک شرقی آوروْپا اؤلکهسی اوْلاراق کوْممونیست حیزبین قاداغان ائدیب.
- ۱۰ ژانویه - تایم ایله وارنیر شیرکتلری بیرلشهرک «تایم وارنیر» آدینی آلدی.
- ۱ دسامبر - لا- مانش بوْغازی آلتیندا تۇنل قازان فرانسه و بؤيوک بریتانيا قازماچیلاری بیر-بیری ایله گؤروشورلر.


text:
گوُنئی آذربایجاندا آزادلیق قوُرتوُلوُش یوُلوُندا یوُز ایللیک موجادیلۀ میز
1ــ بیزآذربایجان توُرکلری آشیری ناسیونالیست ؤ نیژادپرست دئیریک ، آمما ؤطنیمیزی ، میللتیمیزی آنا دیلیمیزی سئویریک ، عین حالدا باشقا میللت لرین دۀ بوُتوُن میللی وارلیقلارینا حوُرمت ؤ احترام قایلیک ، میللی وارلیقلاریمیزی سئویریک چوُنکی بیزیم میللی وارلیقلاریمیز زامانین فیرتینالاریندان کئچیب، اجدادلاریمیزدان بیزۀ مقدس ایرث کیمی قالمیش هئرجهت دن زنگین معنوی ثروت دیر، آنا دیلیمیزی سئویریک ، چوُنکی آذربایجان توُرکجۀ سی درین معنالی، عین حالدا ظریف اینجۀ لیکلرلۀ فرمالاشمیش دوُستلوُق دیلی دیر، دیلیمیزین زنگینلیگین شعرلریمیزدۀ ،نثرلریمیزدۀ ، همدۀ دوُنیا شهرتلی موُسیقیمیزدۀ اشیدیب ، گوُروُب درک اتمئک اوُقئدردۀ چئتین دئییر، بوُنوُنلا بئلۀ آذربایجان توُرکلری صوُلح سئور بیر میللت دیر.
2ــ یوُخاریدا قیساجاسینا قئید اوُلوُنان شرح تکجۀ شعاردئییر، بئلکۀ تاریخیمیزین درینلیکلریندن گوُنوُموُزۀ قئدر اوُزانیب گئلن ؤحال حضیردا بیزیم کیملیگیمیزی گوُسترۀ ن ایثبات اوُلوُنموُش حقیقت دیر، علاؤۀ اوُلاراق توُرک ؤ آذربایجانلی اوُلدوُقوُموزا دائییرتاریخین أن أسکی چاغلاردان بیزیم سوُیوُموُزوُن، کوُکوُموُزوُن، دیلیمیزین منشعین گوُسترۀ ن تاریخ قایناقلاریندا واراوُلان مینلرلۀ سند وار یعنی میلاد دان ( 4500 ـ 5000 ) ایل قاباق دوُنیادا ایلک بوُیوُک مدنییت یارادان سوُمر ؤ اوُنلارین داوامچیلاری اوُلان سوُنراکی توُرک حاکیمییت لری « هیت لر، ساکالار، لوُلوُبیلردن » ؤ سایرۀ سیلسیلۀ لردن آد آپارماق اوُلار، داها سوُنرا لار خزر دنیزی چئورۀ سیندۀ ، آذربایجاندا ؤ آنا دوُلوُدا یاشاماقدا اوُلان توُرک بوُیلارینین واریث لری بوُگوُنکوُ اوُرتا آسیادان آوروپایا قئدر یاییلمیش توُرک دیللی میللت لرین وار اوُلماسی ؤ یاشاماقلاری دیر .
3 ــ دئمئک ایلک چاغلاردان أجدادیمیزین دانیشدیقلاری توُرک دیلی اوُلموُشدوُرؤ بوُیوُک جغرافیادا یاشییان توُرک دیلی توُپلوُملار لهجۀ باخیمیدان بیربیرلریندن آز چوُخ فرقلی اوُلسالاردا ، آمما کوُک باخیمیندان توُرک دیلی میللت لر سایلارلار، چوُخ سوُنرالار آشاغی یوُخاری ایکی مین ایلۀ یاخین تاریخدن اوُغوُز توُکلرینین گئلمۀ سی ایلۀ اوُغوُزلارلا واحید دیلدۀ دانیشدیقیمیزا گوُرۀ بیر بیریمیزلۀ قاینییب قاریشیب دیلیمیزدۀ بیرگۀ اوُلدوُقونا گوُرۀ گئت گئدۀ تکاموُل تاپیب ، گئلیشیب سوُنرالار همان دیل بیرلیگی نئدنیلۀ اوُغوُزتوُرکلرینین بیربوُیوُندان اوُلاراق تانینمیشیق .
4 ــ بوُ حقیقتی ایثبات اتمئگ اوُچوُن تاریخ کیتابلاریندا یئترلی قئدر سندلردۀ وار، دئدییمیز کیمی بوُ اوُ معنادا دئییرکی اوُغوُزلاردان قاباق آذربایجاندا توُرک دیلی یوُخ ایمیش ، عکسینۀ اوُلاراق آذربایجان توُرکلری مین ایللر بوُیوُنجا یاشادیقلاری بوُیوُک أراضی لردۀ گوُجلوُ توُرک حاکیمییت لری قوُروُب ؤ یئری گئلدیکدۀ یادلارین هجوُملاری قارشیسیندا توُرکلوُکدن ؤ یاشادیقلاری ؤطن آدلی آذربایجان توُرپاق لاریندان مودافعۀ ائدیب دیلیمیزی، وطنیمیزی یاشادا بیلمیشلر، بئلۀ لیکلۀ قیساجاسینا دئمئک لازیم دیر کی بیزیم ؤطنیمیزین آدی آذربایجان ؤ دیلیمیز توُرک دیلی دیر .
5 ــ (تاریخ طبریدن قیسا بیرسند : ( 839) ینجی میلادی ایلدۀ طبرستان بوُلگۀ سیندۀ دوُغوُلموُش محمد بن جریرطبری یازدیقی تاریخ طبری آدلی کیتابین بئش ینجی جیلدیندۀ 28 دفعۀ آذربایجان کلمۀ سیندن ؤ 22 دفعۀ توُرک دیلی کلمۀ سیندن آد آپاریر، عرب هجوملاری زامانیندا خلیفۀ اوُز سردارلاری نین بیریندن سوُروُشوُر ؟ آذربایجان هاردا دیر؟
سردار اوُنا جاوابدا دئییر: آذربایجان گئنیش أراضی لری ؤ بوُیوُک شئهرلری اوُلان ؤ خزرآدلی دنیزی اوُلان بیر اوُلکۀ دیر، اوُنلارین دانیشدیقی دیل توُرک دیلی دیر.)
مغوُللار(1219 ــ 1258) ینجی میلادی تاریخلردۀ 3 مرحلۀ دۀ هجوُملارا باشلییرلار ، بوُ حادیثۀ 355 ایل تاریخ طبری یازیلدیقی زاماندان سوُنرا باش وئرمیشدیر، همان زاماندان مین ایللرقاباق بوُگوُنکوُ دانیشدیقیمیز توُرک دیلی ؤ همدۀ آذربایجان اوُلکۀ سی واراوُلدوُقوُ حالدا یازیلمیشدی . سیتادین سوُنوُ .
بئلۀ لیکلۀ تاریخدۀ وار اوُلان بوُتوُن دلیل ؤ سندلرۀ ایستینادن آذربایجان توُرکلرینین هئلۀ ایسلامدان مین ایللرقاباقدان بوُگوُنکوُ أراضی لردۀ ؤ تاریخ صحنۀ سیندۀ وارلیقی ؤ تعیین ائدیجی نقشلرین هئچ بیر یالانچی ، غرضلی پان ایرانیست دوُشوُنجلی کیمسۀ لر خصوُصی ایلۀ بوُگوُن ایران دئیلن أراضی لردۀ حاکیم اوُلان فارس پان راسیست لری اینکارائدۀ بیلمزلر، توُرک وارلیقین اینکار اتمئک تاریخین حقیقت لرین اینکار اتمئک دئمئکدیر، بوُنا گوُرۀ دۀ توِرکلوُک ، آذربایجانچیلیق بیزیم تاریخی میللی پاسپوُرتوُموُزدور.
آذربایجان تاریخین سوُنراکی پروُسئس لریندۀ !
6 ــ آمما باشی بلالی آذربایجان تاریخ پروُسئسیندۀ بیرچوُخ قانلی بلالی یوُللاردان کئچمیشدیر، خصوُصی ایلۀ 17 ینجی یوُز ایللیگین اوُرتا چاغلاریندان زامان زامان توُرپاقلاریمیز تزار روُس ایمپریاسینین ایشغالچی سیاست لرینۀ معروُض قالمیشدیر، همان تجاوزلار قاجار حاکیمییتی چاغیندا داها آرتیق شیددت تاپیب ؤ گوُجلئمیشدیر، تزارین هـدفی پتر کبیرین تاپشیریقی أساسیندا بوُتوُن ممالیک محروُسۀ نی ایشغال اتدیکدن سوُنرا ، عرب کوُرفئزینین ایستی سوُلارینا یوُل تاپماق ایدی .
پطرکبیر دئمیشدی : ایرانا دائیر بیز گئرئک چوُخلوُدوُشوُن مئکلۀ ، بیراوُنئملی چارۀ یوُلوُنا أل آتاق ، ائلۀ کی بوُ اوُلکۀ گئرئک گوُندن گوُنۀ داها آرتیق ضعفۀ اوُغراسین ؤ اوُنوُن ، تیجارتی ، أکینچلیگی ایقتیصادیاتی دیزۀ چوُکوُب ، یوُخسوُلو ، ویرانۀ اوُلکییۀ چئوریلسین ، تام ایفلاس حالینا دوُشدوُکدن سوُنرا، اوُ زامان روُسییۀ ایستۀ دیگی کیمی هئچ بیرمانع قارشیسینداگوُرمۀ دن بیر مختصر باسغی ایلۀ بوُ اوُلکۀ نی ألۀ کئچیریب اوُز مقصدیمیزۀ چاتابیلریک . منبع : ( قتل عام مسلمانان در دوسوی ارس ) صمد سردارنیا .
بئلۀ لیکلۀ ایکی بوُیوُک ایمپریا روُسییۀ ، بریتانیا ؤ همدۀ ایللرقاباقدان قاجار حاکیمییتی نین یووکسئک
مقاملاریندا یوُوا سالمیش توُرک دوُشمانلاری اوُلان فارس ماسوُنلارینین گوُلوُستان ، توُرکمن چای معاهیدۀ لرینین ایمضالانیب حئییاتا کئچیریلمۀ سیندۀ اوُنئملی نقش لری اوُلموُشدوُر.
آمما مسئلۀ تکجۀ معاهیدۀ لرین ایمضالانماسی ؤ آذربایجانین بوُلوُنمۀ سی ایلۀ سوُنا چاتمیر، ائلۀ کی ممالیک محروُسۀ دۀ مشروُطۀ اینقلابی ایلۀ یاناشی تزار روُسیۀ سیندۀ 1905 ینجی ایلدۀ روُس اینقلابی باش وئریرهمان بوُیوُک حادیثۀ ایمپریانین سارسیلماینا ؤ سوُنراکی 1917 ینجی ایلدۀ بوُلشویک اینقلابی نین باشلانماسینا یوُل آچیر، همان بوُلشویک اینقلابی باشلاندیقی چاغدا چوُخ سایدا گوُنئیلی آذربایجانلیلار قوُزئیدۀ چئشیدلی ساحۀ لردۀ چالیشماقدا ؤ یا آلیش وئریش اتمئکدۀ ایدیلر، اوُزللیکلۀ یوُزمیندن آرتیق گوُنئیلیلر باکی نفت معدنلریندۀ چالیشارکن ، بوُلشویک اینقلابیندا جیددی ایشتراکلاری اوُلموُشدوُر.
بوُلشویک اینقلابی نتیجۀ سیندۀ تزارایمپریاسی داغیلیر ؤ طبیعی اوُلاراق ممالیک محروُسۀ دۀ مشروُطۀ اینقلابی نین واریث لرینین احوال روُحییۀ سیندۀ قوُرتوُلوُش هـدفی ایلۀ موُثبت تأثیرلربوُراخیر ؤ آردینجا هم گیلاندا ؤهمدۀ تبریزدۀ مشروُطۀ نین داوامی اوُلاراق کوُتلوی قیاملار باش وئریر، گیلاندا میرزۀ کوُچیک خانین باشچیلیقی ایلۀ مسلح جنگل حئرکاتی یارانیر ؤتبریزدۀ شیخ محمد خیابانینین باشچیلیغی ؤ باشقا مشروُطۀ چیلرین بیرگۀ تلاشلاری نتیجۀ سیندۀ آزادیستان دوُولتی قوُروُلوُر .
نۀ گیلاندا قوُروُلموُش کوچیک خانین سوُسیالیست دوُوُلتی نۀ دۀ آذربایجاندا قوُروُلموُش آزادیستان دوُولتی نین یارانماسی توُرک دوُشمانی اوُلان فارس ماسوُنلاری ؤ اینگیلیس دوُولتی نین گیزلی دۀ حاضیرلادیقلاری پلان لارین ضیددینۀ اوُلدوُقوُ اوُچوُن هئرایکی مختارییتی آرادان قالدیرماقا هجوُم اتمئگۀ باشلییرلار، بیرلئشمیش اینگیلیس ؤ فارس ماسوُنلارینین حاضیرلادیقلاری پلان أساسیندا ممالیک محروُسۀ دۀ توُرک قاجاردوُولتین آرادان قالدیریب ، یئرینۀ مرکزلئشمیش فارس دوُولتی یارادماق ایدی . مشروُط قانوُنلاری أساسیندا یارانمیش هئر ایکی مختار دوُوُلت اینگیلیس دوُولتی ؤ فارس شوینیست ماسوُنلاری نین هـدف لرینۀ مانع یارادیردی ، بوُناگوُرۀ دۀ أوولدۀ گیلاندا میرزۀ کوچیک خان حئرکاتی ؤ آردینجا شیخ محمد خیابانی نین قوُردوُقوُ آزادیستان دوُلتین آرادان قالدیرماقا قرار وئریرلر.
قرار أساسیندا اینگیلیس لرۀ خیمت ائدن ماسوُن سئید ضیاء طباطبائی نین گوُستریشی ایلۀ قازاخ دیویزیوُنوُندا خیدمت دۀ اوُلان ریضا میرپنج ؤ قازاخ فضل الله راهدی ؤ بیر نئچۀ باشقا رتبۀ لی قازاخ لاری حاضیرلاماقا باشلییب، آردینجا اوُچ اسفند 1299 ینجی ایلین کوُدتا سین یارادیرلار، کوُدتا مووفق اوُلدوُقدان سوُنرا ریضاخانی سردار سپۀ مقامینا منصوُب ائدیرلر، ریضا خان میرپنج جنگل حئرکاتین آرادان قالدیریر ؤآردینجا عین الدوُلۀ قازاخ ؤ داشناکلارین بیرلیگی ایلۀ تبریزدۀ آزادیستان دوُولتین آرادان قالدیریب ، شیخ محمد خیابانینی ؤ سیلاح داشلاری ایلۀ بیرلیکدۀ چوُخ فجیع شئکیلدۀ شهید ائدیرلر، فارس ماسوُنلاری ، ریضاخان نین باشچیلیغی ایلۀ اینگیلیس آنتی توُرک پلانلارین حئیاتا کئچیریلر ؤ آذربایجان توُرکلرینین دیدرگینلیگی ؤ قارا گوُنلری همان چاغدان باشلانیر.
(بیرینجی بوُلوُم ) 18 / 6 / 2020 ــ آذرخش


text:
لیتیوم هیپوکولوریت
لیتیوم هیپوکولوریت (اینگیلیسجه: Lithium hypochlorite، روسجا: ГипoxлopиT лиTия، عربجه: هيبوكلوريت الليثيوم) بیر شیمیایی ماده. آغ و برک جیسم حالتینده تاپیلار.لیتیوم هیپوکولوریت کولور بیلشیکلری و لیتیوم بیلشیکلری گروه یا قروپوندا یئرلشیر.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Lithium hypochlorite»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۹ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده لیتیوم هیپوکولوریت گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
نادیرین سیمیندن آیریلماسی
نادیرین سیمیندن آیریلماسی (فارس. جدایی نادر از سیمین) 2011 قیزیل قلوبوس موکافاتینی قازانان و اصغر فرهادی طرفیندن یازیلان، یؤنلدیلن و لئیلا حاتمی، پئیمان معادی، شهاب حسینی، ساره بایات و سارینا فرهادینین اوینادیغی ایران درام فیلمی. بوشانمیش بیر اورتا صینیف ایرانلی جوت و حیات یولداشین یاشلی آتاسی اۆچون آلت صینیف بیر سورغو توتماسینی ایزلهین چکیشمهلری مؤوزو ائدینمئکتئدیر. 61.بئرلین بینالخلق فیلم فئستیوالیندا ان یاخشی فیلم ساحه سینده قیزیل آیی و ان یاخشی آکتیور ایله ان یاخشی آکتریسا ساحهلرینده گوموش آیی قازاندی، بئلجه قیزیل آیی قازانان ایلک ایران فیلمی اولدو.[۱] 2012 ایلده 69.قیزیل قلوبوس موکافاتلاریندا ان یاخشی خاریجی دیل فیلم موکافاتین قازاندی.[۲] فیلم همچنین ایران فیلم سئچیمی شوراسی طرفیندن 2012 اوسکار موکافاتلارینین، ان یاخشی خاریجی دیل فیلم موکافاتیندا ایشتیراک ائتمک اۆچون تقدیم ائدیلمیشدیر و اوسکار موکافاتینی الده ائتمیشدیر.[۳][۴]
مضمون[دَییشدیر]
خبردارلیق خبردارلیق: یازینین داوامی، اثرین مضمونو حاقیندا اطرافلی معلومات احتیوا ائدیر.
4 ایلدیر ائولی اولان نادیر و سیمین 11 یاشینداکی قیزلاری تئرمئ ایله بیرلیکده تاهراندا یاشاییرلار. شهرلی اورتا سینیف خاراکتئره صاحیب عاییله آیریلمانین ائشیگیندهدیر. سیمین قیزی تئرمئنین ایرانداکی مؤوجود شرطلر آلتیندا بؤیومهسینی ایستمهدیگی اۆچون اری و قیزییلا بیرلیکده اؤلکهنی ترک ائتمک ایستر. آنجاق نادیر عئینی فیکیرده دئییل. چونکی عاییلهیله یاشایان و آلزهئیمئر خستسی اولان آتاسی اۆچون ناراحاتلیقلانماقدادیر. نادیرین ایراندا قالماغا قرار وئرمهسی، سیمینین بوشانما ایدیعاسی آچماسینا سبب اولار.
محکمه ایسه جوتون پروبلئملرینی بوشانمایا سبب اولاجاق خوصوصیتده گؤرمز و سیمینین موراجیعتینی گئری قایتاریر. بونون اوزرینه سیمین، اری و قیزیندان آیریلاراق والیدئینلرینین یانینا گئدیر. آردیندان نادیر یولداشینین تؤوسییهسی ایستیقامتینده بانکدا چالیشارکن آتاسییلا ماراقلانماسی اۆچون شهرین کاسیب کندچیلریندن گلن گنج و چوخ دیندار بیر قادین اولان راضییئنی ائوینه گؤتورور. آنجاق راضییئ بو ایشه عنعنه لره ضید اولاراق اولدوقجا عصبی بیر قورولوشا صاحیب اولان اری هودژاتین تصدیقینی آلمادان موراجیعت ائتمیشدیر. راضییهنین عاییلهسی بو ایشه مؤحتاج وضعیتدهدیر، آیریجا راضییه ایشلهدیگی یئره قیزییلا بیرلیکده گئتمیشدیر.
راضییئ قیسا زاماندا نادیرین آتاسینا قوللوق ائتمهسی سببیندن ناراحاتلی گونلر کئچیریر. نادیرین آتاسینین سیدیگینی توتا بیلمیر. بو سببدن راضییئ "دینی چاغیریش مرکزی"نی آختاریر و اونو تمیزلهمهسینین گوناه اولوب-اولمایاجاغینی سوروشور. بونون گوناه اولماماسینی اؤیرهنینج، یاشلی آدامین اوستونو تمیزلهیهر. آنجاق آردینجا ارینین اونون بو ایشده چالیشدیغینی هئچ بیلمهدن اونو ایشه گؤتورمهسینی ایستهییر. هودژات ایله گؤروشمهدن سونرا اونو ایشه گؤتورر، آنجاق هودژات ایشه باشلایاجاغی گون بورجلاریندان اؤترو حبسه آتیلیر و ایشه تکرار راضییئ گؤتورولور.
بیر گون تئرمئ، ائوه دؤندوکلرینده بؤیوک آتاسینی یاتاق اوتاغیندا یئرد، قوللاری یاتاغا باغلانمیش شوورسوزجا یاتارکن گؤرور. راضییئ ایسه ائوده یوخدور. راضییئ ائوه دؤنونجه نادیر اونو آتاسییلا ماراقلانماماق و سیمینین داها اول او پولو هامباللارا وئردیگینی بیلمهدیگی اۆچون اوتاغیندان پول اوغورلاماقلا گوناهلاندیرار. راضییئ گوناهسیز اولدوغونو ایدیعا ائدیر و او گونکو اؤدنیشینی طلب ائدیر. چوخ عصبیلشن نادیر راضییئنی ائویندن چؤله چیخاردیر. داها سونرا حجتین باجیسی سیمینی آختارار و راضییئنین خستخانادا اولدوغو خبری آلیر. راضییئ و یولداشی آشاغینین سببینین نادیرین اونو ایتلهمهسی اولدوغونو قارشییا قویاراق ایدیعا آچیرلار. اگر محکمه نادیری گوناهکار حساب ائتس، جینایتدن اؤتری بیر ایلدن اوچ ایله قدر حبس جزاسی آلا بیلهجک. نادیر راضییهنی آتاسییلا ماراقلانماماقلا گوناهلاندیرار و اونون حامیله اولدوغونو بیلمهدیگینی سؤیلهیهرکن راضییه عکسینه ایدیعا ائدیر. حجتنادیری هاقلی چیخاردان بیر ایفاده وئرن تئرمئنین موعلیمینی تهدید ائدر. حجت آقرئسیف حرکتلری سببیندن محکمهدن چیخاریلینجا، راضییه اونون دئپرئسسییادا اولدوغونو و بو دئپرئسسییانی آرادان قالدیرماق اۆچون درماندان ایستیفاده ائتدیگینی سؤیلهییر. دیگر طرفدن نادیر راضییئنین قیزیندان ائوده اولمامالارینین سببینین حکیمه گئتمهلری اولدوغونو اؤیرنر. بو خبر و هودژاتین داورانیشلاری نادیره آشاغینین هودژاتین راضییئیه تطبیق ائتمیش اولا بیلهجگی شیددت اولدوغونو دوشوندورور.
تئرمئ آتاسینی قوروماق اۆچون سهو ایفاده وئررکن سیمین ده قیزینین تهلوکهسیزلیگیندن ناراحاتلیقلاندیغی اۆچون راضییئ و هودژات ایله دوغولمامیش اوشاقلارین ایتکیسینی قارشیلاماق اۆچون ماددی بیر راضیلاشما نیزاعملاماغا چالیشار. نادیر ایسه سیمینین بو حرکتینه اونون بو گوناهی قبول ائدهجگینه سبب اولاجاغیندان شیددتله قارشی چیخار. آنجاق راضییئنین حامیلهولدوغونو بیلمهدیگی مؤوزوسوندا یالان دانیشدیغینی قبول ائدر. راضییئنینسه آشاغییا نادیرین سبب اولدوغو مؤوزوسوندا جیدی شوبههلری واردیر. چونکی داها اول نادیرین آتاسی ایتینجه کوچهلرده اونو آختارارکن راضییئنی اوتوموبیل وورموش و ایلک آغریلارینی دا او گئجه یاشامیشدیر.
سونوندا هودژاتین بورج وئرنلری ده اولماق اوزره هر کس راضییئیله هودژاتین ائویندن گؤروشرلر. آنجاق بو وضعیتدن نادیر چوخ ناراحاتدیر و راضییئدن نادیرین ایتلهمهسینین آشاغینین سببی اولدوغونا قورانا ال باساراق آند ایچمهسینی ایستر. آما راضییئ هودژاتین ایصرارلارینا باخمایاراق بو گوناهین قیزینی تهلوکهیه آتاجاغینی دوشونهرک هئچ جور آند وئره بیلمز. بو وضعیت قارشیسیندا هودژات سانکی دلی اولار، اؤز-اؤزونه وورماغا باشلاییر و ائودن آیریلیر.
داها سونراکی محکمه صحنهسینده نادیر و سیمین تکرار بوشانما ایدیعاسینی وئریرلر. گئیدیکلری قارا پالتارلار، احتیماللا نادیرین آتاسینین اؤلدویونو و اونون یاسینی توتدوغونو گؤستریر. حاکیم جوتلوگون وئردیگی بوشانما عریضهسینی تصدیقلهییر و تئرمئیه والیدئینلرینین هانسی بیری ایله قالاجاغینی سوروشور. قیز آغلایاراق قرارینی وئردیگینی، آما قرارینی سؤیلهیهرکن آنا و آتاسینین چؤلده گؤزلهمک ایستهدیگینی اعتیراف ائدیر. نادیر و سیمین تئرمئنین قرارینی بیلمک اۆچون کوریدوردا گؤزلهیهرکن فیلم بیتیر.
خبردارلیق خبردارلیغین سونو.
فیلم حاقیندا[دَییشدیر]
"بوشانما" بئرلینده "قیزیل شیر" قازانماقلا نظرلری اؤزونه جلب ائده بیلمیشدی. فیلم بوشانماق اۆچون محکمهیه موراجیعت ائدن سیمین و اری نادئرین ایشلرینه باخیلماسی ایله باشلاییر. بوشانما سببی سوروشولور. سبب ایسه سیمینین ایرانی ترک ائتمک ایستمهسی، نادئرین ایسه اونونلا گلمک ایستمهمهسیدیر. بیرینجی سبب ده محض سیمینین (بیر ایرانلی قادینین) اؤز اؤلکهسینی ترک ائتمک ایستمهسیدیر. اونون دیلیندن اولماسا دا سیماسیندان (رئژیسسورون آکتیور سئچیمی موکمملدیر) آشکار بئزم، آزاد اولماق چیرپینتیسی، موباریزهسی حیسولونور. سیمین ایسه سببی کونکرئت دئمیر. اونو اری نادئر ایسه خانیمی کیمی گوجلو و موباریز دئییل. سیرادان بیر ار، آتا و اوغولدور. او دا یورغوندو، قاچماق ایستهییر، لاکین قورخور. قولا چئوریلیب و گئتمک ایستمهمهسینه هر جور دون گئییندیریر. اساس سبب ایسه آهیل یاشلی، خسته آتاسیدیر. آتاسینا اولان سئوگیسی اونا هر شئیدن اؤنملیدی. محکمهنین اونلاری بوشاماماسی سیمینین قارشیسینی آلا بیلمز. او نیین باهاسینا اولورسا-اولسون اؤلکهدن گئتمک ایستهییر. او دا بو موباریزهسینه گؤره هر شئیی، حتّی اؤز قیزیندان دا کئچمهیه حاضیردی. نادئر ایسه ایشلهمهلیدیر. بونون اۆچون آتاسینا باخیجی قادین توتور. ائله هر شئی بو حادیثه دن سونرا دراماتیکلشیر. ماراقلی فاکتلاردان بیری ده اودور کی نه نادئر، نه ده سیمین ناماز قیلمیرلار. سونداکی صحنهلرین بیرینده قورانا ال باسما ائپیزودو ایسه ایسلام دیرلرینی یوکسلدیب.[۵]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ "Iranian Film Takes. It also won the 2012 Golden Globe for best foreign film.Top Prize at Berlinale" (اینگیلیسجه) (۲۰۱۱.۰۲.۱۹). یوخلانیلیب ۲۰۱۷.۰۱.۰۴.
- ^ "Golden Globes: 'A Separation' wins best foreign language film"
- ^ ""Iran's "Nader and Simin" goes for an Oscar"". Archived from the original on 2011-12-16. Retrieved 2017-01-06.
- ^ "63 Countries Vie for 2011 Foreign Language Film Oscar"
- ^ آذربایجان تورکجهسی ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Nadirin Simindən ayrılması (film, 2011)»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۰۱۷.۰۱.۰۵ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
چاغداش دونيا ايثارلا sacrifice کئفين enjoyment چارپيشماسيندا يوْغرولور. قوربانليق گئتمکله کامآلما آراسيندا. بو ساواشدا، کئفله ايثارين اوْرتاق يؤنو اؤلوٍمون گوٍجوندهدير. اؤلوٍمون گوٍجو: بير ياندان بدنين سيٌنيٌرلاريني آشماق، اوْ بيري ياندان ايسه يئني ياشامين واسيطهسي اوْلان اؤلوٍمو سيناماق. بو چکيشمهده صنعتسل ياراديجيليغا هئچ بير قوْنوم [جايگاه] يوْخدور. باشقا سؤزله، بوردا کئفدن مقصد بدن چرچيوهسيندن داها آرتيغيني سيناماقدير، ايثار ايسه دردين اوْتاييندا لذّت آختاريشيدير، باشقا بير دنيادا کامآلما ماراغيدير. ايثار، سوْيوت بير ايدئيانين اوغروندا جانيانديرمادير، فدا اوْلماق. کئفله ايثار ألبيرديرلر، صنعت نه بونون، نه ده اوْنون جبههسينده دؤيوشه بيلمز. شعرين يوردو نه اورادير، نه ده بورا.
قایناق: >>>


text:
قاریشیق سیکللی الکتریک مرکزی
قاریشیق سیکللی الکتریک مرکزی یوخسا ترکیبی سیکل الکتریک مرکزی یا کوْمبینه سیکللی الکتریک مرکزی یا قاریشیق سیکللی الکتریک ایستانسیاسی ویا قاریشیق سیکللی الکتریک سانترالی (اینگیلیسجه: combined cycle power plant) - یاناجاغی قاز اولان و ایکی سیکل یا مرحلهده الکتریک انرژیسی (برق) تؤردن بیر صنعتی مرکزدیر. ایلک مرحلهده قاز توربینی واسیطهسییله بیر قاز توربینلی الکتریک مرکزی کیمی و ایکینجی مرحلهده قاز توربینیندن چیخان ایستی قازلار واسیطهسییله بیر ایستیلیک الکتریک مرکزی کیمی الکتریک انرژیسی تؤرنیر. قاریشیق سیکللی الکتریک مرکزی عۆمومیّتده الکتریک شبکهسینه باغلانیر و ایکی ویا ایکیدن چوخ الکتریک ژنراتورو احتیوا ائدیر.
بیر ده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Combined cycle power plant»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (09 آقوست 2022 تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
عجبشیر
عجبشئر یادا عجبشیر شرقی آذربایجانین شهرلریندن بیری دیر بو شهر عجبشیر بؤلگهسینین مرکزی اولاراق و ۱۳۹۵–جی ایلین آماری اساسیندا ۳۴٬۳۰۶ نفر جمیتی واریمیش. بو شهر اورمو گولونون دوغوسوندا یئرلشیب دیر.
عجبشئر دوغو آذربایجان اوستانینین گونئی دوغوسوندا و تبریزین ۱۰۰ کیلومتیرینده واقع اولوب. بو شهر سهند داغیایله اورمو گؤلو'نون آراسیندا اولماسی بو شهرین اؤزل جوغرافیاسینا ندن اولوب. بو شهرین اهالیسی اکینچیلیخ و مال داوار ساخلاماخ، فرش توخوماخ و تیجارته مشغول دورلر.[قایناق گؤسترین] یوزه ۳۵ عجبشئر شهرینده و یوزه ۶۵ اطراف کندلرده یاشاییرلار. عجبشیر گئچمیشده مراغا بؤلگهسینین بخشیلریندنایدی اما ۱۳۷۹ اینجی ایلدن اوزون اییریب و شهریستان اولوب.[قایناق گؤسترین] عجبشیر اهالیسین عومومیتده آذربایجان تورکلری تشکیل ائدیرلر و آذربایجان تورکجهسینده دانیشیرلار.[قایناق گؤسترین]
آدلیملار[دَییشدیر]
پروفسور عجبشیرزاده معروف ایرانلی ستارهشناسلاردان بیریدیر کی ایللیخ تقویم اونون طرفیندن جورلنیر.
گورملی و تاریخی یئرلر[دَییشدیر]
- جامع مسجیدی (عجب شیر)
- هرگلان شلالهسی
- رحمانلو بندری
- حنفیه گوراوان مسجیدی
- ضحاک قالاسی
- ابوالقاسیم ایمام زاداسی
- قلعهچای
- شور سو


text:
صفوی-عوثمانلی ساواشی (۱۷۲۳-۱۷۲۷)
صفوی-عوثمانلی ساواشی (۱۷۲۳-۱۷۲۷) (اینگیلیسجه: Ottoman–Hotaki War (1722–27)) عثمانلی ایمپیراتورلوغو و هوتاکی دؤولتی قوشونو آراسیندا باش وئرن دؤیوش.همدان و آذربایجان و گونئی قافقاز یئرینده اوز وئرمیشدیر بۇ وۇروشون سوْنو هوتاکی دؤولتی غلبهسیله بیتمیشدیر
قایناقلاردَییشدیر
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Ottoman–Hotaki War (1722–27)»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده صفوی-عوثمانلی ساواشی (۱۷۲۳-۱۷۲۷) گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.