text:
سیچانلار بویات پنیرین ایسین بیلیر لر! آغیللی سیچان لار بویات پنیر اوچون تله یه دوشمزلر. اونلار پنیر لری تله لرین اوستیندن ائله قوپاریر لار ، ائله بیل بو سانجاقا پنیر سانجیلمامیش!!
كئچن ایل لر ده ، لاپ بئله كئچن ایللر ده ، او زامانلار كی دیوار لار زیغ دانیدی و بتون ، آرماتور تاپیلمامیشدی - تا پیلسیدی ده - وارلی لار پاسدانار دیه كاسیب لاری اوندان اوزاق ساخلیر دیلار ، بیزیم انبار لاردادا سیچان اولوردی.
اوشاقلار هر سری پنیر گئتیر مگه انبارا گئدیب گلیر دیلر . شكایت ائدیر دیلر كی " آقا نیه پنیری آز آلیب سان.
بو هئچ قیشین اول گونینه ده یئتیشمز."
اول ده من ائله بیلیر دیم اوشاقلار ، مزاح ائدیر لر ده ییر دیم: پنیر بازاردا تاپیلمیر. بونلاری دا گوج نن تاپ میشام. یئیوز تاری یا تپیگ آتمیوز."
قیشین اول گونی بیلدیم ، انباردا سیچان یورغان آتیب یاتیب.نقدر های سالدیم ، نقدر توسدو بوراخدیم ، سیچان انباری بوشاتمادی. انبار ائله بیل اونون دده مالیدی! ائله بیلیر دی انبارا گیرن ، انباردان چیخمیر.
بیلمیردی انبارین دا صاحیبی وار . انباری قورور.
دورد بئش گون قیشدان گئچمیشدی، من سیچان توتماقا حالیم یوخیدی ، پنیر انباردان یوخ اولموشدی ، اما من بئله حسابلاییردیم آلدیقیم پنیر لری اوز اوشاقلاریمیز یئمیش دیلر.
بو دورد بئش گونده ، اوشاقلار پنیر تاپا بیلمه دیلر. من ده سیچان توتماقا حالیم یوخیدی. آخیر قونشولار اوشاقلارین هاییندان زارا گلیب ، مندن ایسته دیلر بیر ایش گوریم بو موشكولی یئردن گوتوروم.
آخ نئچه توتدیم اونلاری!!
سیچانلارین بیری - چال بیر سیچان- اون ایشینه ده ال آپارمیشدی. اون تلیسیندن تك تلیسی قالیردی . دئمه تلیس سویوق هاوا سیندا بوزلاییب ، قاج قالیب ، ایچی بوش تلیس!!
چال سیچان گئجه یاریسی اونی داشیردی. بیر گون منی گوریب قارانلیقا قاچدی. چیراغین ایشیقیندا آز قالا اونی توتمیشدیم. صاباحیسی چیراق یئریندن اوزیلمیشدی!
پاترونی دا(سرپیچ) اوزولمیشدی. یادیما كوچه باشیندا كی تیر دوشدی ، تیرین ایشیغیندا بیر نفر اوزیب یئریندن گوتورمیشیدی.كوپك لر ، قارانلیقی چوخ سویر لر!!!
اوغرو سیچان لار چال و كوك اولورلار.
سیچانین بیرین توتدیم.آما انباردان سیچان اوزیلمه دی. بیر مودت دن سونرا سیچانلار گئنه تله نین اولماسیندان ایستیفاده ائدیب انبارا هوجوم گئتیردی لر.
آخیر بیلدیم تله یه دوشن لر ، ال سیز ایاق سیز لاردی.
بیلیر سینیز نئجه!
بیلدیم كی بویوگ سیچان توتدوقوم سیچان یوخ! الیمین آلتیندا خیدمت آدیلا اونلاری جاماعاتا آز ساتان سیچاندی. دئمه آنبارا ائله آز پنیر گئدیر میش . سیچان یئدیگی اون بویوگ سیچانین ئیدیگینه یئتیشه بیلمز!!
اون اوغرولاری آز قالا پاریسی ده بئن میر لر.


c: text/html

text:
وورغون علیش اوغلو ایوب ۱۹۵۷-جی ایلده توووز رایونونون آشاغی قوشچو کندینده آنادان اولوب. ۱۹۷۳-جو ایلده کئچمیش آذربایجان پئداقوژی اینستیتوتونون فیلولوگییا فاکولتهسینه داخیل اولوب. بیر کیتابین، ۱۵۰-دن چوخ علمی، سیاسی-پوبلیسیستیک مقالهلرین مؤلفیدیر. ۱۵ نویابر ۱۹۹۲-جی ایلده تست اصولو ایله روشوتسیز طلبه قبولونون کئچیریلمهسینی تعمین ائدیب. بو اصلاحاتی ۱۰۰% عدالتلی تشکیل ائتمکله وورغون ایوب آذربایجان خالق جبهه سی -مساوات حکومتینین ان بؤیوک تاریخی اوغورلاریندان بیرینی ۱۹۹۲-جی ایلده گئرچکلشدیریب.
عبدولرحمانلی نریمان حاجی اوغلو آذربایجان نثری، پوبلیسیست، ترجومهچی، سناریچیسیدیر. او، ۱۹۵۸-جی ایل ایونون ۳-ده گورجستان رسپوبلیکاسی قاراچؤپ محلینین دوزیرهم کندینده آنادان اولوب. اونون ایلک پوبلیسیستیک یازیلاری ۸۰-جی ایللرده چاپ اولونوب. ۸۰-جی ایللرده حکایهلری، ۹۰-جی ایللرده پووستلری، ۲۰۰۰-جی ایللرده رومانلاری ایشیق اوزو گؤروب. او۸۰-جی ایللرین آخیرلاریندان کینوپوبلیسیستیکا و کینو تاریخی ایله جدی مشغول اولوب، ۴ جیلدلیک «آذربایجان کینو صنعتی تاریخی» مونوگرافییاسینی یازماقلا یاناشی، قلمه آلدیغی سناریلر اوزره بدیعی و سندلی کینوفیلملر چکیلیب. «یالقیز» رومانی ۲۰۱۰-جی ایلده میللی کیتاب موکافاتینین ایلک اونلوغونا داخیل اولوب، «یولسوز» رومانی ایسه ۲۰۰۱-جی ایلده اوچونجو موکافاتا لاییق گؤرولوب. اثرلری تورک، روس، عرب، گورجو و اینگیلیس دیللرینه ترجومه اولونوب.
آخار. آذ وورغون ایوبون یازیچی نریمان عبدولرحمانلینین "قاپی" حکایهسی حاقیندا یازیسینی تقدیم ائدیر:
نریمانین «قاپی» حکایهسی اسلوبو، قورولوشو باخیمیندان نثر عنعنهمیزده یئنی و اوریژینالدیر. حکایهنین متنی بیر نفرین دیلیندن سؤیلنیلیب. یازیچی ایلک جملهدن اوخوجونو حادثهنین گئدیشاتینا داخیل ائدیر. مؤلفین اوستا قلمی چتینلیک چکمدن بیزی فیکیردن فیکره، حادثهدن حادثهیه آپاریر. حادثه دئینده کی، بورادا هانسیسا گئنیش، اطرافلی تصویر اولونان حادثه(لر) یوخدور. حکایهنین قهرمانلاریندان بیریسی ائوینین دیواریندان قاپی آچماق ایستییر. بو زامان یارالادیغی بارماغینی حکیمه گؤسترمک اوچون گئدرکن یولدا هئچ ده آیدین خاطیرلامادیغی کهنه دوستو ایله راستلاشیر. کهنه دوست دایانمادان دوستلوقلاری، گیلیلری، حیاتی، قایغیلاری، اوغورلاری بارده اویودوب تؤکور. قهرمانیمیز ایسه کهنه، بوز پلاشینین جیبینده گیزلتدیی یارالی بارماغینین زوققولتوسو ایچریسینده همصحبتیندن جان قورتارماق ایستهین آدام تؤورو ایله هردن بیر آغیزوجو اولسا دا جاواب وئریر، بیر طرفدن دوستونون سؤیلدیکلرینی اوخوجویا نقل ائدیر، دیگر طرفدن ده اؤز حیاتی، دوشونجهلری، باشینا گلن قضیه بارهده دانیشیر. (هرچند کی، چکیجین سول الین اورتا بارماغینین اوستونه وورولماسی صحنهسینی، تخیلومه نه قدر گوج وئرسم ده، گؤزلریم اؤنونده جانلاندیرا بیلمدیم. مؤلفین بوراداکی تصویری دقیق دئییل.) سونوندا کؤهنه دوست آخیر کی، ال چکیب گئدیر، قهرمانیمیز ایسه یارالی بارماغینی گؤسترمک اوچون یانینا گئتدیی اوشاقلیق دوستو حکیمین باغلی قاپیسی اؤنوندن گئری دؤنملی اولور. والسالام! حکایهنین سوژئتی و قیسا مزمونو بوندان عبارتدیر!
حکایهده ایکی کیشی، ایکی قادین، بیر ده هئچ جور آچیلماق بیلمین، مختلیف طرفلردن تورلو معنالاندیرمالارا یول آچان قاپی اوبرازی وار. یازیچی ایکی کیشی قهرمانینین سؤیلدیکلری ایله (داها دوغروسو، بیر کیشینین دیلیندن سؤیلنیلنلرله) هامیمیزا تانیش اولان سوسیال گئرچکلیکلری بدیعی تصویر و تحلیل اوبیکتینه چئویریر. اما فرقلی بیر دیلله، فرقلی بیر اوسلوبلا. حکایهنین بدیعی-استئتیک گوجو، تأثیر قوهسی ده بو فرقلیلییندهدیر. اوخوجو اساس قهرمانین تهکییهسیندن، مونولوقواری سؤیلهنیلن فیکیرلردن، کیچیک دتاللاردان همین گئرچکلیکلر حاقیندا معین تصوور الده ائدیر: گئریسی آرتیق اوخوجو فانتازییاسینین ایشیدیر. اصلینده، فانتازییانین اوزرینه ده ائله بیر یوک دوشمور. چونکی همین دتاللارین هر بیریمیزین باشینا گلن، قارشیلاشدیغیمیز حیات گئرچکلیکلرینه توتدوغو ایشیقدا هر شئی آیرینتیلاری ایله گؤزوموز قارشیسیندا جانلانیر.
حکایهده بیر-بیرینه ضد ایکی حال، ایکی فرقلی اینسان و بونلارین تمثیل ائتدیی ایکی فرقلی حیات طرزی، قیمتلندیرمه وار: بیر طرفده حیاتین چتینلیکلری قارشیسیندا ازیلمیش، آروادینین دانلاق و مسخرهسینه توش اولان قهرمانیمیز، دیگر طرفده ایسه مادی باخیمدان هئچ بیر قایغیسی اولمایان، آنجاق حس اولونور کی، یئنه گؤزو دویمایان، هر شئیه صاحب اولماق احتیراسی ایله دایما قاچاقاچدا اولان کهنه دوست! ایکی دوست آراسینداکی صحبت حکایهده بیر نؤو کارکاس رولونو اویناییر. یازیچی حکایهسینی بو کارکاس ایچریسینده گؤزل بیر شکیلده ایشلمیشدیر. حکایهنی یازارکن هر هانسی بیر مناسیبت سرگیلهمدن، سادهجه، قهرمانلارینین عمللرینه، کاراکترلرینه، صحبتلرینه آینا توتموشدور.
یازیچی حکایهسینین اساس قهرمانینین مشغولیتی، کیملیگی، نچیلیگی، یاشی، ظاهری گؤرکمی بارهده بیر سؤز دئمیر. تک بیر یئرده کهنه دوستون دئدیکلریندن آنلاییریق کی، قهرمانیمیز یازی-پوزو آدامیدیر. او دا دیقتچکندیر کی، مؤلف قهرمانیندان هئچ ده بؤیوک آماللار صاحبی، اوزسیز معنوی دیرلر ییهسی کیمی دانیشمیر، اونون تمیزلییندن، دوغروچولوغوندان، دوشونجه و خیاللاریندان صحبت آچمیر، هر هانسی شکیلده اونا رغبتینی گؤسترمیر…اما اوخوجو اینانیر کی، بو قهرمان اؤنونده اولان قاپیلاری آچماق اوچون جیلددن-جیلده دوشمیی باجارمایان، باغلی قاپیلارا نیین باهاسینا اولورسا اولسون آچار تاپماق ایستهمهین بیریسیدیر…و اونو سئویر، اونون تالعینه آجیییر و آز قالیر کی، الینه چکیج-بالتا گؤتوروب باغلی قاپیلاری آچماقدا یاردیم اوچون بو اینسانین یانینا تلسسین.
کؤهنه دوستون شخصیتینین، حیاتینین معناسینی املاک، ائو-ائشیک، باغ، آوتومبیل تشکیل ائیدر اونون گویا قهرمانیمیز اوچون داریخدیغی، آرادا یارانان سویوقلوغا، آیریلیغا گؤره اؤزونو دانلاماسی غیری-صمیمیدیر، اوخوجودا هر هانسی بیر خوش دویغو اویاتمیر. کهنه دوستون نیطقینده قهرمانیمیزلا «قدیمی» دوستلوقلارینا دایر بیرجه دنه ده اولسون ایشیقلی، اورک تیترهدن خاطرهنین اولماماسینی، اؤزونون بو گونکو حیاتی، قایغیلاری بارهده ایسه یئرلی-یاتاقلی دانیشماسینی تصادفی حساب ائتمک اولماز؛ بو اوبرازین ماهیتینی آچان بیر بدیعی فنددیر. اوخوجو آنلاییر کی، کهنه دوست بیزیم کاسیب، «فرسیز»، زاواللی قهرمانیمیزین اؤنونده ادابازلیق ائدیر، الده ائتدیی اوغورلاری ایله اؤیونور. سادهجه، بوتون بونلاری اؤزونودانلاق، شیکایت، حیاتدان ناراضیلیق دونونا بورویور. یازی-پوزو آدامی اولان قهرمانیمیزین بیر سئزگیسی کهنه دوستون فندینی آنلاماق اوچون کیفایتدیر: «بوتون بونلاری دئینده اوزونده بئزگینلیکدن آرتیق گیزلهده بیلمدیی ممنونلوق واردی، یقین، گؤزلرینین قاباغینا ائوینین راحتلیغینی گتیریب اؤز ایچینده لذت آلیردی؛»
کهنه دوست اؤز حیاتیندان شیرنیکلندیریجی دتاللار سؤیلهمکله (گلیرلی ایش، یئنی تیکیلیده معاصر دبله بزدیلمیش منزیل، باغ ائوی، باهالی ماشین و س.) سانکی قهرمانیمیزی باغلی قاپیلاری آچماغا شیرنیکلندیرمک ایستییر. حکایهده مؤلفین (ائله قهرمانین اؤزونون ده) کهنه دوستا قارشی هر هانسی بیر منفی مناسیبتی آچیق ایفاده اولونماییب. بو مناسیبت تهکییهنین ایچریسینده چوخ اوستالیقلا گیزلدیلیب: صحبت زامانی گؤزلرینی اورا-بورا قاچیرماسیندا، قهرمانیمیزین کهنه دوستدان تئز یاخا قورتارماق ایستیینده، سؤزلرین، ایفادهلرین آرخا پلانیندا بو یاخشی اولمایان مناسیبتی سزمک ممکوندور. (اونو دا دئمهلییم کی، یازیچی کهنه دوستون بئله جانفشانلیغینی، قیر-ساققیز اولماسینی، قهرمانیمیزین اونا مناسیبتینین بوز سویوقلوغونو پسیخولوژی-بدیعی جهتدن چوخ دا یاخشی اساسلاندیرماییب. بونون اوچون بیر-ایکی بدیعی دتالین یئری آیدینجا گؤرونمکدهدیر.)
قادینلار یازیچی تصویرینده فعال دییللر. اونلارین گؤرکمی، هانسی پئشهنین صاحبی اولدوقلاری بارهده آوتوبیوگرافیک معلوماتلار وئریلمیر. قادین قهرمانلارین کاراکتری، عائله حیاتینداکی روللاری، دونیایا باخیشلاری بارهده یالنیزجا کیشی قهرمانلارین دئدیکلریندن معلومات آلا بیلیریک. کهنه دوستون خانمی داها آکتیودیر، حس اولونور کی، کیشیسینی یؤنلدن ده اودور. ماددیاتا باغلیلیغی، حیاتی احتیراسلاری داها گوجلودور. ایستکلری سرحد تانیمیر. ارینین اؤیوندویو اوغورلار، محض، اونون یؤنتمنلیگی ایله قازانیلمیشدیر. قهرمانیمیزین خانمی ایسه داها چوخ دیینتیلری، دانلاقلاری ایله گؤزوموز اؤنونده جانلانیر. قهرمانیمیزین اوستالیقلا سؤیلدیکلریندن بللی اولور کی، اونون بوتون دیینتیلرینین، دانلاقلارینین، ارینه قوشدوغو اپیتتلرین آرخاسیندا تک بیر ایستک و احتیاج وار: یئنی تیکیلمیش دیواردان قاپی آچماق! اما اوخوجو حس ائدیر (و یاخود تصووورونده جانلاندیریر) کی، اونون بو کیچیک ایستیی دیینتیلری اوچون سادهجه بیر بهانهدیر، اونون آرخاسیندا داها جدی مطلبلر دایانیر، داها جدی آرزولار ایفاده اولونور: دونیایلا آیاقلاشماق، داها چوخ و بؤیوک مادی شیلر الده ائتمک! باخ، بورادا بئشینجی اوبرازین – قاپینین سیموولیکاسی آچیلیر و حکایهنین بدیعی-سوسیال دیرینی، ایدئیاسینی آنلاماقدا اوخوجویا یاردیمچی اولور. بو اوبراز سادهجه بیر اوتاقدان او بیری اوتاغا کئچیدی ایفاده ائدن مادی، اله توخونولا بیلن بیر اشیا اولماقدان چیخاراق داها گئنیش معنالارا آچیلان قاپییا چئویریلیر. قاپی سیموولو فولکلوروموزدا، دانیشیق دیلینده فعالدیر: آلقیشدان، قارغیشدان توتموش، شعر، نثر، درام متنلرینده، تئاتر استتیکاسیندا گئنیش یاییلیب. عبدولرحمانلی دا بو سیموولدان اوغورلا ایستیفاده ائتمیشدیر.
حکایهده قاپی اثرین قهرهمانینین کاراکترینی آچماقدا بیر واسطه رولونو اویناییر. قهرمانیمیز اوچون قاپی آچماق ظلمدور، عذابدیر: «…اصلینده، منیم عمروم ائله قاپی آچماقدان عبارتدی، قاپی آچماقسا، مندن اؤترو دونیانین ان آغیر ایشیدی…»
حکایهده «قاپی آچماق» ایفادهسی بیر نئچه دفعه تکرارلانیر و سؤزون حرفی معناسیندا دیواردان قاپی آچماقدان داها بؤیوک معنا ایفاده ائدیر. «قاپی آچماق» خوش گزرانا چاتماق، دبدبهلی ائو-ائشیک صاحبی، ایشی باشقالارینا گؤردوره بیلمک ایمکانینا صاحب اولماق، پروبلملرینی حل ائتمک اوچون کیملرینسه بیغینین آلتیندان کئچمک دئمکدیر. قاپی یالتاقلیقلا مغرورلوق، دوروستلوکله یالانچیلیق، تمیزلیکله موردارلیق آراسینداکی سرحددیر. خانیمینین دانلاقلاریندان قورتولماسی، بارماغینی چکیج آلتیندا قویماماسی اوچون قهرمانیمیزین بو قاپینی آچماسی لازیمدیر. بو ایسه قهرمانیمیز اوچون «دونیانین ان آغیر ایشیدیر.» حکایهنی اوخودوجا آنلاییرسان کی، قهرمانیمیزا ان آغیر ایش کیمی گؤرونن یالنیزجا دیواردان قاپی آچماق یوخ، علمین، ایدراکین، تربییهنین، ایستعدادین قیمتلندیریلمدیی، تمیزلیین باجاریقسیزلیق، دوغرولوغون افللیک حساب ائدیلدیی بیر دونیانین قاپیسینی آچماقدیر.
حکایه بوتونلوکله دانیشیق دیلینین اینتوناسییاسی، ایفاده ایمکانلاری، فندلری اوزرینده قورولوب. بونون نتیجهسیدیر کی، حکایهنین متنی بیرنفسه سؤیلنمیش تک بیر جملهنی خاطیرلادیر. ( بیز اؤز حیاتیمیزدا بونونلا راستلاشمیشیق. آذربایجان دیلچیلیینین بؤیوکلریندن اولان پروفسور عبودل ازل دمیرچیزاده اؤتن عصرین ۷۰-جی ایللرینده بیزه درس دئییردی. بیر گون مهاظیرهنین بیتمهسینه یاریم ساعت قالمیش پروفسوردان خواهیش ائتدیک کی، خسته اولان طلبه یولداشیمیزا باش چکمهلی اولدوغوموز اوچون بیزی ۲۰ دقیقه تئز بوراخسین درسدن. پروفسور سون جملهسینی دئدیکدن سونرا بیزی بوراخاجاغینا سؤز وئردی…و بو سون جمله باغلاییجیلارین، عمومیلشدیریجی سؤزلرین، اینتوناسییانین و سایرنین ایشتیراکی ایله تخمیناً ۱۵-۱۶ دقیقه چکدی!) نریمان دا دانیشیق دیلینین و یازی تکنیکاسینین، گراماتیکانین وئردیی ایمکانلاردان ایستیفاده ائدرک حکایهسینی بیر جمله شکلینده قورا بیلمیشدیر.
حکایهده تئز-تئز «دئییر» کلمهسی ایله راستلاشیریق. بو کلمه ایله یازیچی کهنه دوستونون فیکیرلرینه، داخلی دونیاسینا قاپی آچیر، تهکییهنین ایستیقامتینی هر دفعه اونا یؤنلدیر، اونون دانیشماسینا ایمکان یارادیر. «دئییر» کلمهسی حکایهیه بیر داستانچیلیق، فولکلور اوسلوبو، احوال-روحیهسی گتیریر کی، بو دا تهکیینی ایستدیی کیمی یؤنلندیرمهیه مؤلفه ایمکان یارادیر.
حکایه بویو دفعهلرله تکرارلانان، یادا سالینان «قاپی آچماق»، یارالی بارماغین زوققولتوسو اوخوجونو دایما اساس فیکرین، بدیعی نیتین اوزرینه قایتاریر، اونون فیکرینه داغیلماغا، آزماغا قویمور. بیرینجی شخصین دیلیندن سؤیلهنیلن حادثه و فیکیرلری دینلیرکن بیز اؤزوموزو همصحبت اولان دوستلارین یانیندا حس ائدیریک، سانکی قاپی آچماغی باجارمایان ارینی خانمی ائله بیزیم گؤزوموز قارشیسیندا دانلاییر، قیناییر. قهرمانیمیزین و اونون دوستونون سؤیلدیکلریندن گونلوک حیاتیمیزین لؤحهلری گؤزوموز قارشیسیندا جانلانیر.
حکایهنین دیلی مؤوضو و مزمونا اویغون اولاراق ساده و آیدیندیر. تهکییه روان، نیظاملی بیر شکیلده آخیب گئدیر. یازیچی مرکب بدیعی واسطهلره ال آتمامیش، گؤزقاماشدیران تشبئهلره، باش فیرلادان مبالیغهلره یئر وئرممیشدیر. حکایه متنینین بیرینجی شخصین-قهرمانین دیلی ایله نقل اولونماسی بو حکایه اوچون اوغورلو سئچیلمیش اصولدور. اگر آرایا باشقا اوبرازلار گیررسه، موضوع یاییلار، مزمون آغیرلاشار، حکایه اؤز بدیعی توخوماسینین بوتونلویونو و بوتولویونو ایتیرمیش اولاردی. قهرمانیمیزین کهنه دوستون دا «اذیتینی» اؤز اوزرینه گؤتورمهسی – اونون دا سؤیلدیکلرینی اوخوجولارا چاتدیرماق زحمتینه قاتلاشماسی بدیعی فن کیمی اؤزونو دوغرولدور. بو یازیچییا ایمکان وئریر کی، اوخوجونون دقتینی یاییندیراجاق دتاللاری، تفرعاتلاری، حادثه و فیکیرلری بیر کنارا آتسین، بیر نؤو رئداکته ائتسین. قهرمانیمیزین دیلی ایله دانیشان، سؤزسوز کی، یازیچینین اؤزودور. اما یازیچی ایله قهرمانیمیز آراسیندا برابرلیک ایشارسی قویماق دوزگون اولمازدی. مؤلف قهرمانین سیماسیندا بللی شرطلر اوجباتیندان حیاتین چتینلیکلری قارشیسیندا چارسیز قالان، حیاتدا آرتیق آدام کیمی گؤرونن اینسانلاردان سؤز آچمیشدیر.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
اجتماعی حیاتین باشلانغیجینا نؤکر-ارباب رابیطهسی یئرلشدیریلهبیلر می؟
١٧ و ١٨-اینجی یوزیلین فیلوسوفلارینا باخدیغیمیزدا، اینسانلیق تاریخینین باشیندا یئر آلان و اینسانلارین هله اجتماعیلشمهدیگی بیر دؤنهمی وارسایدیقلارینی گؤروروک. بو دؤنهمین اؤزهللیگی، اجتماعیلشمهنی وار ائدن و دوزنلهیهن حقوق، اخلاق، دؤولت و دین کیمی هئچ بیر قورومون وار اولماماسیدیر. فیلوسوفلار طرفیندن "دوغا دورومو" دئیه آدلاندیریلان بو دؤنهم، بیر بیچیمده سونا ارمیش، اجتماعی دوزَن اورتایا چیخمیشدیر. توپلوم فلسفهسی ایله مشغول اولموش بیر چوخ دوشونر اوچون، دوغا دوروموندان اجتماعی حیاتا گئچیشین گئرچکلشدیگی او حساس نقطه، اجتماعی دوزنی قاوراماق اوچون، اوزرینده دوشونولمهیه دگر اولموشدور: اینسانلارین اجتماعیلیگه گئچیشی، اؤز ایستکلری نتیجهسینده می گئرچکلشمیشدیر، بیر بیرلرینی تحکم (سلطه) آلتینا آلماسیلا می؟
نؤکر-ارباب رابیطهسی، بو گئچیشین بیر تحکم وسیلهسی ایله و زورلا اولدوغونو دوشونن فیلوسوفلارین باشوردوغو و ایچهریکلندیرمهگه چالیشدیغی بیر وارساییمدیر. اؤزللیکله ١٩-اونجو یوزیلده هئگئل و نیچه بو وارساییم اوزرینه اؤنملی بَلیرلهمهلر (تعین و تثبیتلر) اورتایا قویموشدورلار.
بو دانیشمادا، اونلارین بو وارساییم حاقینداکی بَلیرلهمهلری اورتایا قویولاجاق و اویغون گؤرونمهین نوکتهلر سَریملنمهیه چالیشیلاجاقدیر.


text:
افغان لرنینگ کوپگینه دعوالری رسمی سیز محکمه لرده حل بوله دی
افغانستان حکومتی عنعنه وی جرگه لر فیصله لری نینگ رسمی لشتیرماقچی بولگنی نی اعلام قیلگن.
عنعنوی جرگه لر افغانستان نینگ کوپ گینه منطقه لریده خلق آره سیده گی دعوا لرنی حل ایتیش مقصدیده قوم بویوک لری تمانیدن یولگه قوییله دی.
اما کوپ گینه مورد لرده مذکور جرگه نینگ یولگه قویگن لر حقوقی مسئله لرتوغری سیده ییترلی معلومات لری یوقلیگی ایتیله دی.
افغانستان قضایی تیزیمیده فساد موجود لیگی، مردم نینگ عنعنوی جرگه لرگه یوزکیلتیریشیده سبب بولگنی هم ایتیله دی.
یاز فصلی نینگ توشدن کیینگی کونلردن بیری دیر. بیر اوتاققه ییقیلگن قریب اوتیز ایرکک، هوا نینگ ایسیقی بیلن جدی بحث نی یولگه قویگن لر.
بو اولتیریش موضوع سی بیر عیال ایری دن طلاق طلب قیلیشی توغری سیده یولگه قوییلگن. بو جرگه ایککی بولیمده اجره تیلگن. بیر تمان عیال دن حمایت ایته دی و باشقه بولیم ایسه، ایرکک نینگ قرینداش لریدن عبارت بولیب، عیال دن ایریلیش نیتده ایمس لیگینی معلوم قیله دی.
لطیفه ناملی بو عیال مذکور جرگه ده قتنه شیش حق گه ایگه ایمس. لطیفه گه کوره، او اوتمیش لرده تورموش اورتاغی تمانیدن ایریلگن و حاضر او بیلن حیات کیچیریشنی ایسته مه یدی.
لطیفه باشقه بیر خانه ده مینگه ایتدی کی اونینگ تورموشگه چیقیشی انچه قیین چیلیک و جبر بیلن بیرگه بولگن.
شونده ی بیرحالده، مذکور جرگه نینگ یولگه قویگن جهادی گروه لرنینگ بیرده عضو بولگن و حاضر گی ولایتی کینگاش اعضالریدن همده قومی بویوک لردن سنلمیش، عبدالظاهر سالنگی بو توغریده بونده ی ایضاح له یدی:
" عیال لر جرگه ده قتنه شمه یدیلر. بیز اسلامی بیر مملکتده حیات کیچیره میز. عیاللر اوی ایچیده انچه محفوظ. جرگه ده بیز عیال لر نماینده لیگی دن سوز یوریته میز. بیزنینگ منطقه میزده دعوا لرنینگ کوپگینه سی جرگه لر یولگه قوییلیشی بیلن حل و فصل بوله دی. چونکه بو جرگه لرده پاره خوارلیک یوق و قضیه لر یقین زمانده حل و فصل بوله دی."
اما دعوا نینگ باشقه تمانی مذکور جرگه ده حضوری کورینرلی درجه ده. یعنی عیالی بیلن یمان یانداشیش گه عیب دار تانیلگن ایرکک تمانی.
بو عایله وی دعوا توغریسیده پروان ولایتی محکمه سی آلتی آیدن بیر حکم صادر قیله آلمه گنی اوچون دعوانی مذکور جرگه ده یوبارگن.
افغانستان قشلاق لریده یشه یاتگن اهالی هم دعوا لری نینگ حل و فصل قیلیش اوچون کوپراق عنعنه وی جرگه لرگه مراجعت قیله دیلر.
بو جرگه لر ایریم قیین چیلیک لرنینگ حل قیلیش مقصدیده یولگه قوییله دی. عایله وی زوراوانلیک لردن توتیب تا زمین وایککی قوم آره سیده گی اوریش لر بو جرگه لرده حل بوله دی.
افغانستان دولتی هم اهالی نینگ برچه قضیه لرینی حل و فصل قیله آلمس لیگی نی تن آله دی.
افغانستان عدلیه وزیرلیگی نینگ ارشد مصلحت چیسی محمد قاسم هاشمزی عنعنه وی جرگه لر نینگ رسمیلشتیریش توغری سیده سعی و حرکت لر جریانی بارلیگی اوستیده تاکید قیله دی.
" بیز افغانستانده رسمی سیز عدالتی میز بار، ولایت لرده و اوشه محل لرده کی محکمه لر یوق، مردم آق سققال لرگه مراجعه قیله دیلر. و جرگه لر ایسه جزا سی بولمه گن موضوع لرنی فیصله ایته دیلر. بیز بو فیصله لرنی رسمیت ده تانیمیز و بیز نینگ قانون لریمیز هم مذکور فیصله لرنی رسمیت ده تانیدی."
ایریم قضیه لرنینگ حل ایتیش اوچون رسمی سیز شکلده محکمه یا ده جرگه لر یولگه قوییلیشی افغانستان نینگ قضایی تیزیمی گه بیر تهدید صفتیده حسابله نیشی ایتیله دی.
کورینیشیچه، افغان لر بو تهدید لرگه قره مه ی، ینه ده بو عنعنوی جرگه لرگه یوز کیلتیره دیلر. افغانستان قضایی تیزیمی فساد دن پاکیزه بولمسه، خانم لطیفه کبی انسان لر کیله جگی هم خود شو عنعنوی جرگه لر بیلن باغلیق بولیب قاله دی.


text:
" فاریاب ولایتیده عصیانچیلرکوچ سیزلنتریلگن"
فاریاب ولایتی نینگ حاکمی عبدالحق شفق کابلده اوتکزگن مطبوعات انجمنیده مذکور ولایتده گی خوف سیزلیک یخشی لنگنینی معلوم قیلدی.
اونینگ معلوم قیلیشچه اوشبو ولایت ده عصانچی لر، قیصار و غورماچ کبی تاتینچ تومنلرده اهالی نینگ قرشی لیگی بیلن دوچ کیلیب مغلوبیت گه اوچره گن .
معلوم بولگنی دیک پارلمانی سیلاو نینگ یقین له شی بیلن اوشبو ولایت نینگ ایریم ولسواللیک لریده ناتینچیلیک لر کوپیب اهالی نینگ سیلاو گه قتنه شیشگه توسیق یره تگندی.
عینی حالده شفق جنابلریگه کوره عصیانچی گروه لر اوشبو حدودلرده مغلوبیتگه اوچره ب یوزمه یوز لرگه کوچی ایتمی انتحاری هجوم لرنی یولگه قویشگه قول اورماقده لر.
سونگی پیتلرده اوشبو ولایتده بیرانتحاری هجوم عملگه اشریلیب نتیجه ده نیچه کیشی اهالی نینگ اولیمه سبب بولگندی.
بیراق ناتینچ غورماچ تومنده ایسه عصیانچیلر فعالیتی باعث فاریاب و هرات شاه یولی نینگ اسفالت قیلیشی ایشی تاخته تیب قویلگندی.
شوندی بولیشگه قره مسدن ولایت حاکمی نینگ معلوم قیلیشچه حاضرهم غورماق تومن نینگ قریب قیرق فایزی ایسه عصانچی لرنظارت استیده دیر. شویوزدن منطقه خوف سیزلیک نی توله قیتریش اوچون ایریم دستورلرنی یولگه قویشلرنی تاکید له دی.
اما بودستوری قندی و قچان یولگه قویلیشی باره سیده هیچ نیرسه ایتمه دی.
شوندی بولشه گه قره مسدن فاریاب ولایتی اهالی سی ، اوییرده گی خوف سیزلیک وضعیت یمان ایککنینی ایتب بوخصوصده خواطر اظهارایتب کیلماقده لر.


text:
ایران میللتی آج دئییل!
دوکتور جئری
شئیخ آغا گون اورتا چاغی مسجیده گئدنده، تلویزیونون موخبیری قاباغینی کسدی:
- حاج آغا سیزدن بیر سورغو سوروشا بیلهرم؟
شئیخ آغا باشی ایله "هه" دئدی.
- آمریکانین جومهور باشقانی دونالد ترامپ دئییب: ایران میللتی آجدیر. سیزین بو سؤزه گؤره فیکریز ندیر؟
شئیخ آغا قاش-قاباغینی ساللادی:
- ترامپ آنلاماییب بئله دئییب. آمریکانین میللتی آجدیر! بیزیم میللت لاپدا توخدور. هئچ یانا گئتمیرم، من ائله اؤزومو دئییرم. دونن مشدی خوجاوئردینین ددهسینین قیرخی ایدی. ناهار دویونجا قئیمهپیلوو یئدیک، هله بیر قاپلامادا دولدوروب ائوه آپاردیم. آخشامی دا بزاز حاجی محمدعلینین قیزینین کبین کسمهسی ایدی. یئددی چئشید پیشمیش حاضیرلانمیشدی. یئریز بوش تپه-تیخلام یئدیک. قاییداندا دا یئکه بیر قاپلاما قولتوغوما وئردیلر. بوگون سحر نامازینی قیلدیقدان سونرا دا بیر آللاه بندهسی مسجیدده یاغلی چؤرک پایلادی. چوخ یئمهلی ایدی، بئش دنه یئدیم، یئددی-سککیز دنه ده ائوه آپاردیم...
موخبیر شئیخ آغانین سؤزلرینی کسدی:
- حاج آغا سیز همیشه خئیرده-شرده اولوب بیر تورلو قارنیزی دویورورسوز آمما میللتین دورومو بئله دئییل آخی!!
شئیخ آغا قاققاناق چکیب گولدو:
-هاهاها... رحمتلیگین اوغلو سن نه فیکر ائلهییرسن..میللتین دورمو بیزدن ده یاخشیراقدیر؟!
موخبیر چاش-باش اولدو:
- سیز هارادان بونو دئییرسیز؟!!
بو کز شئیخ آغا سوروشدو:
- سن بیلیرسن سوغانین کیلوسو نئچه مین تومندیر؟
- چوخ باهادیر.. اوچ مین، اوچ مین بئش یوز تومن..
- سن بیلیرسن سوغان نییه بو قدر باهادیر؟!
- ...
- بیلمیرسن من دئییم؛ سوغان بونا گؤره باهادیر، میللت بوللوجا سوغان آلیب یئییرلر ایشتاهلاری آچیلیسن آرتیقراق یئیه بیلسینلر!
موخبیر پرت اولدو:
- حاج آغا! میللتین چوخو آیدا بیر کیلو ات آلیب یئیه بیلمیر، سیز دئییرسیز: سوغان یئییرلر ایشتاهلاری آچیلسین؟!!
شئیخ آغا اگری- اگری موخبیره باخدی:
- نییه یئیه بیلمهسینلر؟.. دؤولت اوجوز اتی تؤکوب بازارا.. یئیهنه مینت!
- بئله ایسه، حاج آغا سیز آیدا نئچه کیلو ات یئییرسیز؟!
شئیخ آغا قاشلارینی چاتیب بیر آز سال-چیخدان سونرا دئدی:
- قیرخ کیلو، قیرخ بئش کیلو!
موخبیر شاشیردی:
- شوخلوق ائلهییرسیز؟!!
شئیخ آغا "یوخ" دئمک ایستهینده، بیر گنج موتورنو اونلارین یاخینلیغیندا ساخلاییب" حاج آغا! حاج آغا! دا...می یئیهسن" دئیهرک باسدی گازا.
شئیخ آغا گولومسهدی:
- ملاحیظه بویوردوز..ائله ایکی یوز اللی قیرام بو!!
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر


text:
اللرین نه یامان سویوقدور گولوم
اللرین نه یامان سویوقدور گولوم
اللرین ائله بیل ، قار چیچگی دیر
آی آمان الینده دوندوکی الیم
اللرین الیمین بوز الجه کی دیر
بیز کی جونوبلویوق بو سویوق هاردان ؟
گرک کولوموزده سویوق اولماسین
گؤزوموز دونیادا ، ان قاینار بولاغ
گرک الیمیزده سویوق اولماسین
اوددان یوغرولموشوق ، آتشیک آخی
قلبیمیز دویغولار تونقالی کیمی
یاناغین ائله بیل آلو دیلیمی
اللرین بیر تاختا یونقاری کیمی
آی اوزو باهارلی ، الی قیش سونام
گیلئییم ، گولمه لی گلمه سین منیم
قورخورام سئوگی ده ، سویوماغیندا
الیندن باشلایا ، الیندن سنین
نصرت کسمنلی
Filed under: نصرت کسمنلی,تورکی شعرلر Türkcə şeirlər | Tagged: نصرت کسمنلی,نصرت کسمنلی نین شعرلری,گولوم,آذری شعر,آذربایجان شعرلری,تورکی شعر |


text:
سوواری
شو باکیر زیروه لرین آردینـــــدان
بیــــر سوواری گلیور قــــان رنگی
باشـــــلیور بو مــــلول آخشــــاندا
سون اوفوقلارلا بولوتلار جنگی. . .
بیر باکیر تاسدا آلوو شیمدی حووض
سویــا ساپلاندی قیزیل میزراقــــلار
آچـیلیب قیوریلاراق گؤیلرده
اوچویور پارچالانان بایراقلار!
“سوواری”، – بیزیم دیلیمیزده “آتلی”- منظومه سی، کیچیک حجمینه باخمایاراق، بیر آخشام چاغی نین اؤزگون و ملول چاغینی گؤزه ل ایفاده لریله جانلاندیرماسی، بیر شاعیرین باشاریسینی گؤسته ریر. ایندی، احمد هاشیمین حیاتی ایله تانیش اولوب، سونرا شئعرینه دؤنک.
احمد هاشم تورک شئعرینی یوکسلدن و مودئرن شئعری نین بینؤره لرینی محکملندیرن شاعیرلردن بیریدیر. احمد هاشم ۱۸۸۴ ایلینده باغداد شهرینده آنادان اولدو و ۱۹۳۳ جو ایلده استانبولدا دونیاسینی ده ییشدی. احمد هاشم ازمیرده حقوق فاکولته سینی بیتیرمیش، سونرا ۱۹۱۲جی ایلدن مالیه ناظیرلییینده دیلماج کیمی ایشله میشدیر.
احمد هاشیمین ایلک شئعرلری ۱۹۰۰ ایلیندن یاییلماغا باشلامیشدیر. بیر سیرل شئعرلری “خیال آخشام” درگیسینده و “مصور” ایله “محیط” کیمی مجموعه لردن چاپ اولور و سونرا “ثروت فنون” درگیسینده ان چالیشقان گونلرینی کئچیریر. آنجاق دوز یازیلارینا “درگاه” درگیسینده چوخ سونرالار باشلادی. “درگاه” درگیسی اونون “بیر گونون سونوندا آرزو” شئعریله یاییلماغا باشلادی. ۱۹۲۷جی ایلدن “آخشام” درگیسینده چالیشاراق، شئعرلرینی یایماغا میدان آچدی. بیر زامان پاریسه گئده رک فرانسیز شئعریله تانیش اولدو. اونون شئعر حاققیندا یازیلاری، پاریسده ده یاییلیردی.
شاعیرین ۱۹۳۲ ایلینده فرانکفورتدان دؤندویونده باسیلان سیاحت یازیلارینی “ملیت” غزئته سینده و “مولکیه” مجموعه سینده اوخویوروق. هاشم بیر چوخلو اثرلری ده تورکجه یه چئویرمه ده چالیشیر. احمد هاشم هله مکتب زامانلاریندان بیر سیرا یازیلاریلا بیر سیرا دوستلاریلا دارتیشیب، ادبی نقدلرینی یولا سالمیشدیر. او، بو دارتیشمالاردا عزت ملیح، حمداله صبحی، عبدالحق شناسی، اورهان شمس الدین، امره بولنت ایله ده توپلانتیلار قوروب ادبی دانیشیقلارا گیریشیر. اونلار او زامان تورکیه ده اورتایا گلن ادبی آخیملار و ادبی انجمنلرله ادبی دارتیشمالارا گیریرلر. او جومله دن “فجر آتی” ادبی آخیمی ایله بو ادبی انتقادی حرکتلر داوام تاپیر. آمما سونرالار احمد هاشم اؤزو بیر ادبی خط سئچه رک، اؤز دوشونجه سی ایله شئعرلرینی باشقالاریندان آییریر.
بوگونه قده ر احمد هاشیمین اثرلری چوخلو ادیبلر طرفینده آراشدیریلیب و اینجه له نیبدیر. اونون حاققیندا یازیلان کتابلار چوخدور . بیز بورادا بیر نئچه سینی آد آپاریریق:
کریم سادی، احمد هاشم، ۱۹۳۳٫
یعقوب کادری، احمد هاشم، آنکارا، ۱۹۳۴٫
ن.آ.احمد هاشم، حیات انسیکلپودییاسی، ۱۹۳۵٫
احمد جودت، احمد هاشم حیاتی و اثرلری، ۱۹۳۷٫
یوسف ضیا، احمد هاشم حیاتی و اثرلری، استانبول، ۱۹۳۷٫
کونت اوزان، احمد هاشم، استانبول، ۱۹۳۷٫
شریف خلوصی، احمد هاشم حیاتی و شعرلری، ۱۹۴۷٫
جمیل سنا اونقون، احمد هاشیمین سیمبولیزمی، استانبول، ۱۹۴۷٫
ظاهر گووه ملی، احمد هاشم و شعرلری، ۱۹۴۷٫
یاشار نبی حایر، احمد هاشم وارلیق یایینلاری، ۱۹۵۴٫
رفعت نجدت ائوریمر، احمد هاشم، استانبول، ۱۹۵۹٫
عبدالحق شناسی حصار، احمد هاشم شعری و حیاتی، ۱۹۶۳٫ م.کریمی
اولین نفری باشید که نظر میدهید!
برای عضویت در خبرنامه پیامکی، اطلاعات خود را وارد کنید
عزیزان علاقه مند به دریافت مرتب روزنامه ساقی آذربایجان از طریق پست می توانند با دفتر روزنامه تماس حاصل نموده و یا به سامانه پیام کوتاه روزنامه پیامک بفرستند.
اشتراک یکساله: 340 هزار تومان
اشتراک شش ماهه: 170 هزار تومان
ضمنا هزینه بسته بندی و ارسال از طریق پست بر عهده روزنامه می باشد.
از مسئولین محترم استان که وعده های آنان در این ستون پیگیری گردیده خواهشمند است توضیحات خود را در خصوص علل عدم تحقق وعده های داده شده جهت اطلاع شهروندان محترم و تنویر افکار عمومی به دفتر روزنامه ساقی ارسال فرمایند.


text:
اوشاقلیقدا هردن کنده گئدن واقتلار، کند اوشاقلاریلا بیرلیکده اوینایاردیق. بیزیم کند کیچیک کند اولدوغوندان اؤترو(70 ائوه یاخین ایدی)، گلیب-گئدن آز اولاردی. کنده گلنلر کندلیلر اولوردولار. اونلارین هانسی آراجلا کنده گلدیکلری بللی اولوردو. اونا گؤره اؤزگه ماشینلا کنده گلنلر ماراقلا گؤزتلهنیلیردیلر. کیم اولدوقلاری ماراقلی اولور. بللی بیر آرایلا قوناغی گؤزلریله یولچو ائلهییردیلر. قوناق گلن هر بیر کسه قوناق سایغیسی قویولوب، الدن-باشدان چیخیلیردی. ائولرینده اولان لاپ یاخشی یئمکلردن قوناغین قاباغینا گتیریردیلر. هر نه واقتا دک قوناق قالسایدی، کندلیلر اونو قوناقلاییردیلار.
کندلیلرین خوش گؤرولو اولدوقلاری هردن اونلارین الینه ایش وئریردی. قوناقلارین بعضیلری کندلیلرین صافلیغیندان فایدالانیب، باشلارینا بؤرک قویوردولار. البت همهشه بئله اولموردو. یوز قوناقدان بیری ائله اولوردو. هردن ده قوناق یورد سالماق اوچون گلیردی. اولده بیر بالاجا دام وئریردیلر، سونرا یئرین برکیدندن سونرا ال اوزاتماغا باشلاییردی. یا دا بعضیلرینین خوناخالاری اولوردو. شهردن نئچه گونلوک قوناق گلیردیلر. شهره گئدنده ده ایشلری دوشنده اونلارا اوز توتوردولار. شهرلیلر ائولرینده هئچ نه قوناغا وئرمزدیلر. کندلیلر ایسه ائولرینده اولانلارین لاپ یاخشیلارین آییریب بیر قیراغا قویوب، شهرلیلر اوچون ساخلاردیلار.
کندلرین دوروملاری گئت-گئده خاراب اولاندان سونرا، شهره آخما باشلاندی. شهره ایشلهمک اوچون گئدنده هئچ کیم اونلارا یئیه دورمازدی. خوناخا ساییلانلار خوناخالیقدان چیخاردیلار. بئله بیر دوروم تکجه کندله شهر آراسیندا یوخ، بلکه بؤیوک شهرله کیچیک شهر آراسیندا، ها بئله باشکندله باشقا شهرلر آراسیندا، یئکه اؤلچوده بؤلگهده اولان اؤلکهلرین آراسیندا، قاررالار آراسیندا اولور.
تانینمایان یئرلرین میللتلری، بیرلری اونلارین آدین چکنده، ائلچی یوللایاندا، دیللریله دانیشاندا یئر-گؤیو قاتیرلار بیر-بیرینه. ائله او ایشدن دانیشیرلار دئیهسن دانیشان کیمسه یا کیمسهلر ایشلرین اوتوروب بونلاری دوشونورلر. البت بو دوروم دوشمان گؤروننلر آراسیندا فرق ائلهییر.
ایشین ماراقلیسی بو دور، اؤزلرینی دونیادا آز گؤرنلر، آز گؤرولدوکلریندن اؤترو چیخارلارینی تانیـیانمازلار. بو اوزدن چیخار اولمایان یئرده دوشمان یارانماز. دوشمان یارانمادیغی یئرده بوتون اؤزگهلر یولداش گؤرونَللر. اؤزلریندن ائشیتدیکلری هر بیر سؤزو اؤزلرینه خبر ائلهییب، خوش گؤرولو یاناشیب، سؤزلره دایانارلار.
دویولاجاق بیر نهیی اَلدن وئردیکده اؤزلهرینه گلیب، اونلارا گَلَنلرین ندن اؤترو گلدیکلرینی باشا دوشرلر. هردن او واقتلار دا باشا دوشمویوب، وابالین یومایین دئیه اوستوندن کئچرلر. سیزجه بیزه گلنلر وار یوخسا یوخ دیر. وارسا، بزه گلنلری بیز گؤروب، نییه گلدیکلرینی باشا دوشه بیلیریک. بو آرادا خوش گؤرولویوموز نه قدر اولوب، نه قدر وابال یویوروق.


text:
۱۶:۱۸
ایران ایسلام اینقیلابی کئشیکچیلر کورپوسونون قدس اوردوسو ابوبکر بغدادینین اؤلدورولدویونو تصدیقلهییب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بونو ژورنالیستلره آچیقلاماسیندا ایرانین عالی دینی لیدری خامنه اینین قدس اوردوسونداکی اؤزل تمثیلچیسی علی شیرازی سؤیلهییب.
قید ائدک کی، روسییانین ۲۸ مایدا رقه یه ائندیردیی آویاضربهلر نتیجهسینده بغدادینین اؤلومو حاقیندا اینفورماسییا یاییلمیشدی. روسییا خاریجی ایشلر ناظرلیگی فاکتین آراشدیریلدیغینی بیلدیرمیشدی.
***
ایران دؤلت تلویزییاسی ایشید لیدری بغدادینین اؤلدویونو تصدیقلین فوتولار یاییملاییب.


text:
مندن ایراق! دونیالیق یئمک هابئله یوخسوللوق گونونوز شیرین اولسون. / محمد حسن نژاد
اینانجلارا گؤره تانری دا یئمکدن اینجییب آدام بابانی جننتدن اؤتوردو إشیگه!
قونشولوغوموزدا بیر کیشی تانییرام قوجاغی منه پاییزی خاطیرلادار، بوم-بوش أللرله إوه گلنده دوروموم چوخ زور اولور نییه کی قازاندیغی یاشام یاماقلارینی زورلا اؤرتور گاهدان کوچهده اوینایان اوشاقلارا حسرت دولو گؤزلرایله باخار، چوخ آجی چکر اوندا کی گؤرر اوشاقلار آتالارینین قوجاق دولو یئمکلرینه گولوشله قاچیرلار.
گؤزوم بو صحنهیه یول سالاندا دولوب ایسلانیرام، آتاملا نوبارلیقلارا تامارزی قالدیغیمیز گونلر خاطیرلانار، هیچقیریق بوغار منی…
کیم بیلیر هر گئجه نئچه شامسیز یاتان وار دونیادا و بوگون دونیالیق یئمک گونو صاباح دا یوخسوللوق، نه شیرین آجیدیر!
کئشکه یاساقلایایدیم یئمک رئکلاملارینی آزدیراردیم آجی دوشونجهلری، بیر آنلیق اولسا دا قالدیراردیم مافییا ایلگیلرینی!
هر گؤردوکده ۷ یاشیمی آغی کیمی خاطیرلاییرام…
کرپیچ کوره لرینده چالیشان اوشاقلار قانادسیز ملکدیلر؛ اوخول اؤنونده دولانارکن اوشاقلارین “من آجام دئیه” باغیرماقلارین إشیدیرم گؤزلریندن و چوخ اولسا أللرینده بیر چؤرک پارچاسی وار روب یاخیلمیش هله او دا بختهورلر چانتاسیندا…
مندن ایراق! دونیالیق یئمک هابئله یوخسوللوق گونونوز شیرین اولسون. / محمد حسن نژاد


text:
فورالین ۱۳-او گوندوزدن ۱۴-او سحره دک مشاهیده اولونموش فاکتیکی هاوا ایله باغلی معلومات آچیقلانیب.
ائکولوگییا و طبیعی سروتلر نازیرلیینین مطبوعات خیدمتیندن آخار.آذ-آ وئریلن معلوماتا گؤره، فورالین ۱۳-او گوندوزدن ۱۴-او سحره دک اؤلکه اراضیسینده قئیری-ثابت هاوا شرایطی داوام ائدیب، آرابیر سولو قار، قار یاغیب، لنکرانا-آستارا زوناسیندا داواملی اولوب.
دوشن یاغینتینین میقداری باکیدا و آبشرون یاریماداسیندا ۱-۹، بؤیوک قافقازدا ۲-۱۰، ناخچیواندا ۴-۶، لنکران-آستارا زوناسیندا ۳-۲۹، مرکزی-آران رایونلاریندا ۳-۱۲، قازاخ-گنجه زوناسیندا ۳-۱۰ میلیمتر تشکیل ائدیب.
قار اؤرتویونون هوندورلویو باکیدا و آبشئرون یاریماداسیندا: قومیاتاقدا ۴، باکی، ماشتاغادا ۳، سومقاییت، التده ۲، بینه، زابراتدا ۱، لنکران-آستارا زوناسیندا: رواروددا ۸۸، لریکده ۷۰، یاردیملیدا ۳۹، گؤیتپهده ۳۲، لنکران، کلوزده ۲۵، بیله سواردا ۲۰، آستارادا ۱۴، کیچیک قافقازدا: داشکسنده ۱۵، گؤیگؤلده ۱۱، گدبیده ۹، بؤیوک قافقازدا: ساریباشدا ۴۹، آلتی آغاجدا ۱۸، گیریزدا ۱۷، قوبادا ۱۵، شاماخیدا ۱۲، مرزه، قوسار، کیشچایدا ۹، شکی، قبهلهده ۸، اوغوز، زاقاتالا، ایسماییللیدا ۴، شابران، شیرواندا ۳، بالاکنده ۱، قازاخ-گنجه زوناسیندا: شمکیرده ۷، گنجه آویادا ۵، گنجه، توووزدا ۴، نافتالان، آغستافادا ۳، ناخچیواندا: آغدرهده ۴۵، شاهبوزدا ۲۸، شروردا ۲۷، ناخچیواندا ۲۶، مرکزی-آران رایونلاریندا: کوردمیرده ۲۰، قاضی ممدده ۷، ترترده ۶، بیلقاندا ۵، مینگچویر، سالیاندا ۲، برده، ایمیشلی، صابیرآباد، جفرخاندا ۱ سانتیمتر اولوب.


text:
ميرزه جبار عسکرزاده(باغچهبان)-(Mirzə Cabbar Əskərzadə(Bağçaban
اؤلومونون ۳۷ينجی ايل دؤنومو مناسبتی ايله
چؤگور
وئبلاگيندان
ايراندا بيرينجی اوشاقلار باغچاسی و بيرينجی کارلار و لاللار مکتبلرينين قوروجوسو، ايلک اوشاق کتابلاری مؤلف، ناشر و رساملاريندن بيری اولان ميرزه جبار عسکرزاده(باغچهبان) شمسی ۱۲۶۴ينجی ايلده ايرواندا آنادان اولدو.
ايروان شهرينين مسجدلرينده تحصيله باشلادی. ۱۵ ياشيندا يوخسوللوق اوزوندن تحصيلی بوراخماغا مجبور قاليب، آتاسينين مسلکی اولان قنادليق و معمارليغا مشغول اولدو.
۱۲۸۴ونجو ايلده مذهبی چاتيشمالار اوزوندن دوستاغا(زندان) آليندی. حبسده "ملا نهيب" و "ملا باشی" هفتهليک درگيلرينی يايدی. درگيلرين يازيلارينی اؤزو يازيب رسملرينی ده اؤزو چکردی. درگيلری دوستاقدان ديشارييا گؤندرن ايسه اونون زنجيرداشی و حبس يولداشی ايدی.
دوستاقدان قورتولدوقدان سونرا حياتينی انسانليق و باريشا حصر ائتدی. اوشاقلار و خانيملارين تعليم-تربيهسينه چوخ اهميت وئرن ميرزه جبار عصرينين شرطلری و خطرلرينه باخماياراق قيزلارا ائوده درس وئرردی. اونون ايلک اثرلری اوشاقلار اوچون يازديغی "قيزيللی ياپراق" و "بايرامچيليق" آدلی منظوم کتابلار اولموشدور. ميرزه جبار عسکرزادهنين بو ايکی اثر ۱۲۹۰ينجی ايلده "عاجز" تخلصو ايله ايرواندا ياييلدی.
همان ايلده معروف ملا نصرالدين درگيسينده سياسی-ساتيريک(فکاهی، طنز) يازيلار و شعرلر يازماغا باشلادی. ۱۲۹۱ينجی ايلده ايرواندا "لکلک" [ايروان، 1914، هفتهليک مضحکهلی مجموعه. ناشرلر و مديرلر: م. مير فتحاللهاوف، عسکرزاده(عاجز)]* هفتهليگينی چيخاردی.
بيرينجی دونيا ساواشينين باشلانماسی ايله، ائرمنيلرين روسلار و اروپاليلارين تحريک و حمايهسی ايله مسلمان خالقا سالديريب خالقی قتل عام ائتمهسی اوزوندن تورکيهيه گئتمگه مجبور قالدی. تورکيهنين ايغديرIğdır شهرينده اؤنجه تحويلدار و سونرا والی(فرماندار) اولدو.
ير مدت سونرا قوزئی آذربايجانا دؤندو و ايروان ولايتينين نوراشين شهرينده بير مکتب قوردو. آمّا گرگينليکلر اوزوندن بو ايشی دوام ائدهبيلمدی. گرگينليک و چاتيشمالارين شدتلنمهسی ايله ۱۲۹۸ينجی ايلده عايلهسی ايله بيرليکده ايرانا کؤچدو.
آذربايجانين مرند شهرينين احمديه مکتبينده بيرينجی صنف(کلاس) معلمی اولاراق ايشه باشلادی. ايراندا يازديغی بيرينجی اثری "خرخر" آدی ايله يازيب اؤگرنجيلری(شاگردلری) اوچون اجرا ائتديگی بير تئاتر اولموشدور.
۱۲۹۹ونجو ايلده قازانديغی شهرتدن دولايی، آذربايجان معارف رئيسی دعوتی ايله تبريزه گئديب يئنی اصول و اؤزونون ابداع ائتديگی يئنی يوللارلا تعليم-تربيه ساحهسينده چاليشماسينا دوام ائتدی. اوجملهدن بؤيوک ياشداکی تورکلره فارس ديلينی اؤگرتمک اوچون "الفبای آسان(آسان الفبا)" کتابينی حاضرلادی. موسيقی ايله تانيش اولان حيات يولداشی و امکداشی صفيه خانيم ميربابايینين يارديمی ايله قيزلارا مخصوص صنفلرده درس وئرمکده ده باشاريلار قازاندی. بو دورده "جمعيت حمايت معلمين" و "جمعيت تئاتر"ی قوروب، "حيات معلمين" و " ائرکک خالا قيزی" آدلاری آلتيندا تنقيدی نمايشنامهلر يازدی.
شمسی ۱۲۹۸ينجی ايلدن اعتباراً مسيحی ميسيونرلر و دينی آزليقلارين تهراندا اوشاق باغچالارينی قورماغا باشلاديقلاری معلومدور. اؤنجه ۱۳۰۳ونجو ايلده تبريزين انجمن کوچهسينده ايرانين بيرينجی اوشاقلار باغچاسينی قوروب، اؤزو اوچون باغچهبان آدينی سئچدی. شمسی ۱۳۰۵ونجو ايلده چئشيدلی مخالفتلره سينه گرهرک اوشاقلار باغچاسينين يانيندا يئرلشن معروف انجمن عمارتينده ايرانين بيرينجی کارلار و لاللار مکتبينی قوران اولدو.
پارلاق خدمتلرينه رغماً ۱۳۰۶ينجی ایلده تبريزی ترک ائتمگه مجبور اولوب فارس ولايتی معارف رئيسينين دعوتی ايله شيرازا گئتدی. شيرازدا پداگوژی، ادبيات و تئاتر فعاليتلرينی دوام ائتدی.
۱۳۱۱ده تهرانا گليب ۱۳۱۲ده "دبستان کرو لالها"نی قوروب عمرونون سونونا دک اوشاقلار و کار و لاللار تعليم-تربيهسی اوغروندا چاليشمالاری کناريندا، ادبيات، اينجه صنعت و تئاتر ساحهلرينده چاليشدی.
تئاتر، شعر و اوشاق ناغيل و حکايهلری موضوعلاريندا ۹ جلد فارسجا اثری نشر ائديلميشدير. پداگوژی و کار و لاللار تعليم-تربيهسينه داير ايسه ۱۳ اثری نشر ائديلميشدير.
تورکجه اثرلری ۱۲ جلددير. او جملهدن "رباعيات آذری خيام" آدی ايله ياييلان خيام رباعيلرينين تورکجه ترجمهسی. ۱۳۳۷ده باسيلان "باغچهبان رباعيلری(رباعيات باغچهبان)" اونون حيات فلسفهسی و دوشونجه طرزينی افاده ائدير.
۱۳۴۵ين آذر آيينين ۴ونده تهراندا ياشارکن دونياسينی دگيشميشدير. مزاری شهر ریده ابن بابويه مزارليغيندادير. الله رحمت ائلهسين. رحمتليک باغچهبانين شهريارين حيدر باباسينا يازديغی نظيرهدن پارچالار:
عليکمالسلام شهريار آغا!
چوخداندی قاچميشدين بيزدن اوزاغا
آياق باسمازدين بيزيم قوناغا
جوانليق دوريندن بو چاغادان(؟)
سن هئچ بيزدن ياد ائتمزدين
نه اولدو آی اوغول سن بيردن بيره
اونوتدوغون ائلی سالدين خاطره؟
چاغلايان سولارا، اسن يئللره
بو قوجا حيدره ائيلهدين سلام؟
لطفون آرتيق اولسون عليکالسلام
نه قدر دادلی ايميش سنين بو ديلين
ائشيدن کيمی بو سسينی ائلين
قوجا، جوان، اوشاق، قيز گلين
سنی دينلهمگه قاچديلار چؤله
آنام قوربان اولسون بو شيرين ديله
فارس قيزلار آزديرميشدی عملين؟
کی فارسجايدی بوتون شعرين غزلين؟
حيدربابا يوردوندا بير گؤزلين
عشقينه بير قلم قويمازدين بئله
فارسيجا يازماقدان دويمازدين بئله
تهران گؤزللری يولونو کج ائتدی
کؤنلونو آپاريب سنی گيج ائتدی
دئه گؤروم يا فلک سنله لج ائتدی
دؤنگه وارميش دؤنوم وارميش بيلمهدين
آيريليق اؤلوم وارميش بيلمهدين
ايندی بيزی تازه گليب تاپيرسان
کؤنلوموزه کؤزلر قويوب ياخيرسان
حسرت ايله کئچنلره باخيرسان
گؤرورسن کی سولار آخيب گئديرميش
دوغولان قوجاليب اؤلوب ايتيرميش
چوخدا وئرمه، سيخينتی اؤز گؤنلونه
مهرباندير هر آتا اؤز اوغلونا
قاييتميسان ايندی کی سن يولونا
بويور گلين گؤز اوستونده يئرين وار
ائلين سنی سئوينج ايله قارشيلار
سلام ائيلر بوتون ائليميز سنه
باغچاميز، باغيميز، گولوموز سنه
اوزون مدت سوسان ديليميز سنه
دی گؤرک دئمهلی داها نهيين وار؟
افسوس کی سن گئج ديل آچدين شهريار
کيچيک اوشاق تزه ديله گلنده
آيری بير دادليليق اولار ديلينده
لذتی وار آغلاياندا گولنده
ايندي کي ديل آچدين سوسما، آغلا، گول
يامان سؤيله ياخشی سؤيله داغلا گول


text:
"دشت ارچی تومنی طالبلر نظارتیدن چیقاریلدی"
محلی رسمیلر یولگه قویلگن حربی عملیاتلر نیتتجه سیده عصیانچی لرنینگ منطقه ده کی ته ینچ نقطه سی دیب کورسه تیلگن قندوز ولایتی نینگ دشت ارچی ولسواللگینی طالبلر نظارتیدن چیقاریلگنینی معلوم قیلگن لر.
رسمیلرنی خبرقیلیشلریچه ناتو کوچلری نینگ هوای هجومی ارتیدن حربی عملیات یولگه قویلگن.
هرچند اوشبو عملیات جریانیده قندی بیرجانی تلفات طالبان عصیانچیلرگه ایتکزیلمه گنی ایتلماقده، لیکن دشت ارچی ولسواللگی نینگ حاکمی شیخ سعدی گه کوره طالبان نینگ ته ینچ نقطه سی بولگن ملاقلی دیب اتلگن منطقه قوشیمچه باشقه بیر نیچه قشلاق طالبلردن تازه لنگن ، همده اونلب قوراللی طالبلر لر دولت صفیگه قوشیلیشگه مجبور بولگنلر.
بوندن بیرنیچه آی الدین عینی منطقه ده طالبان عصیانچیلری بیرعیال نی تاش باران قیلگن ایدیلر.
شونینگ دیک دشتی ارچی تومنیده بیرنیچه کیشی نی هم طالبان تمانیدن اولدیریلگنی ادعا قیلینگن ایدی.
عینی حالده رسمیلر طالبان عصیانچی لری نینگ چهاردره دیب اتلگن ولسواللیگده قاچیب کیتیشگن لیک لرینی ایتگن لر. اما طالبان حاضرگه چه بوخصوصده هیچ قندی مناسبت بیلدیرمه گن.
سونگی پیتلرده افغان امنیتی کوچلری شمال شرقی ولایت لرنینگ ایریم تومنلریده عصیانچیلرنی تازه لش اوچون قطار حربی عملیات لرنی یولگه قویگن.
بوندن بیرنیچه کون الدین رسمیلر تخارولایتی نینگ خواجه غار تومنیده یولگه قویلگن حربی عملیات نیتجه سیده اوشبو ولسواللیکنی هم طالبلردن تازه لنگنینی ادعا قیلگندی . همده رسمیلر اوشبو عملیات جریانیده بیر چیت ایللیک قوشیمچه اون تورت عصیانچی هلاک و اوندن ارتیق عصیانچی نینگ توتیلگنینی ایتگن ایدیلر.
تخاررسمیلریگه کوره اولردن ایکته سی اوزبیکستان اسلامی حرکت نینگ اعضاسی بولگن.
خواجه غار ودشت ارچی ولسواللیک لری تاجکستان بیلن چیگره داش بولیب، چیت ایللیک عصیانچی لری نینگ انچه فعال بولگنی ایتیلماقده.


text:
میمنه ده ماین پارتله شی عاقبتیده اوچ کیشی هلاک بولدی
فاریاب ولایت رسمیلریگه کوره،اوشبو ولایت مرکزی میمنه شهریده بیر ماین پارتلشی نتیجه سیده 3 کیشی اولیب 11 کیشی یره لنگن، هلاک ایتیلگن لردن بیری عیال بولگن.
فاریاب پلیس اداره سی نینگ سوزچیسی سید مسعود یعقوبی بو حادثه نی تصدیقلب ماین بیر عیال تامانیدن سوو سقلنه دیگن ترموزده جایلشتیریلیب اهالی گوجوم بولگن محلده قوییلگنینی ایتدی.
محلده گی گواه لرنینگ معلوم قیلیشیچه بورقع کییلگن بوعیال ماین اورنه تیلگن ترموزنی محلگه قویگچ کیین اوزی محلنی ترک ایتیشیدن کوپ مدت اوتر-اوتمسی ماین پارتلب کیتگن.
فاریاب رسمیلریگه کوره، یره لنگن شخصلر برچه سی تینچ فقرا بولیب اولرنی دوالش اوچون مرکزی کسلخانه گه ییتکیزیلگن.
اونگه کوره، بورقع تگیده بولگن عیال محل دن قاچیب قوتیلیشگه موفق بولگن.
فاریاب رسمیلری حادثه نی طالبان عصیانچیلریگه نسبت بیریب اولر سیلاو نی ایزدن چیقه ریش اوچون شونده ی عمللرگه قول اوریب کیله یاتگنینی تیلگه آلگن.
سونگی وقتلرده فاریاب ولایتی نینگ ایریم حدودلری شونده ی پارتلش وناقرارلیک لرگه گواه بولیب کیلماقده.
بوندن بیرنیچه هفته آلدین هم میمنه شهری ده پلیس رینجر نقلیه واسطه سی یقینیده ماین پارتلب پلیس وعادی اهالی نیچه کیشی نی یره لنتیرگن ایدی.


text:
بؤیوک بریتانییانین اوکسفورد اونیورسیتئتیندهکی علم آداملاری یادپلانتلیلرین خاریجی گؤرونوشو ایله باغلی آنالوقو اولمایان بیر آراشدیرما آپاریب.
پوبلیکا. آذ خبر وئریر کی، عالیملر تکامول نظریهسینی یادپلانتلیلرین داورانیشلارینی تخمین ائتمک اوچون ایستیفاده ائدیب و اونلارین نیه بنزدیی احتیماللارینا آیدینلیق گتیریبلر.
اونلار بو گونه قدر «اجنبی، حیوانی» کیمی خاراکتریزه ائدیلن خاریجی گؤرونوشده تصوور ائدیلن یادپلائتلیلرین اصلینده اینسانلارا بنزدیینی و اینسان اورقانیزمینه داها یاخین اولدوقلارینی ادعا ائدیبلر.
تکامول نظریهسینین یادپلانتلیلر اوزریندهکی تأثیرینی آراشدیران متخصصلر یاد حیات طرزلرینین طبیعی سئچمهیه اوغرادیغینی و اینسان کیمی زامانلا داها گوجلو حالا گلدیی آرقومنتینی دستکلییر.
آراشدیرمانین رهبری سام لئوین اینسانلارین بو گونه قدر یادپلانتلیلرین سیلیکونو خاتیرلادان درییه صاحب اولدوغونو، د ان تی-لرینین اولمادیغینی و آزوتلا نفس آلدیقلارینی تصوور ائتدیینی بیلدیریب. لاکین تکامول نظریهسی تطبیق ائدیلن آراشدیرما بونلارین تام عکسینی اورتایا چیخاریب. او، یادپلانتلیلر آراسیندا ایئرارخیک بیر قورولوشون اولدوغونو دا وورغولاییب.


text:
ننگرهارعملیاتده بیرنیچه نفرهلاک بولدی
افغانستان ده گی خلق ارا کوچلر گه کوره ،مملکت شرقیده بیرقنچه عصیانکار لر اولدیرلگن.هلاک بولگن لر اره سیده عصیانکارلرنی یوقاری مرتبه لی قوماندان نینگ بارلیگی هم ایتلگن.
بیراق محل اهالی سی هلاک بولگن لرنینگ برچه سی عادی اهالی دن عبارت بولگنینی دعوا قیلگن.
ایساف کوچلری تامانیدن ترقتیلگن بیانات نامه گه کوره عصیانکارلر ،ننگرهار ولایتی نینگ سرخ رود ولسوالیگی ده افغان کوچلری بیلن بیرگه لیکته عملگه آشیرلگن عملیات نتیجه سیده هلاک بولگن.
محل یشوچی لر جمعه کونی عین عملیاتگه قرشی ناراضیلیک نمایشلرنی یولگه قوییب ، گناه سیز اون کیشی نینگ قربان بولگنینی معلوم قیلگنلر.
خلق ارا کوچلرتامانیدن ترقتیلگن بیاناتنامه ده کیلیشچه عملیات پنجشنبه کیچ قرون یولگه قوییلگن.ایساف ،منطقه ده طالبان و عصیانکارلر نینگ فعالیت قیلیشی بویچه معلومات لرنینگ قولگه کیرتلیشی آرتیدن عملیات نینگ یولگه قویلگنینی معلوم قیلگن.
بیاناتده ایتلیشچه، خلق ارا و افغان کوچلری ، عصیانکارلرنی "الله نظر" قشلاغی ده بارلیگنی بیلب منطقه گه یقین لشگنلر ، بیراق اولرگه قرشی عینی منطقه دن اوق آتلگن.ایساف و افغان کوچلری ایسه جوابا اوق آتیشگه مجبور بولگنلرینی ایتگن.
آیساف کوچلری عملیات نتیجه سیده بیرنیچه عصیانکارلرنینگ هلاک بولگنینی ایتیب ، بو خصوصده انیق بیر رقم بیرشمهگن.
بیانات نامه ده کیلیشچه هلاک بولگن لردن بیری منطقه ده گی طالبان قوماندان نینگ معاونی بولگن.
آیساف کوچلری نینگ معلوم قیلیشچه عملیات نتیجه سیده منطقه ده بیرقنچه قورال یاراغلر و علاقه قوریش اسکونه لرهم تاپلگن.
عینی حالده ، منطقه اهالی سی جمعه کونی عملیاتگه قرشی ناراضلیک نمایشلرینی یولگه قویب ، سرخ رود ولسوالیگی ده یغیلگنلر.
اولرگه کوره عملیات نتیجه سیده قربان بولگنلر نینگ برچه سی عادی اهالی بولگن .
ناراض شخص لر عینی حادثه ده گناه سیز اون کیشی نینگ هلاک بولگنینی ادعا قیلگنلر.
جلال آباد شهر ملازم لری نینگ بی بی سی گه ایتیشچه ، خلق ارا کوچلر ، دولتگه قرشی فعالیت لرنی یولگه قویب ، طالبان بیلن علاقه سی بولگن بیر شبهه لی شخصنی قیدریش اوچون عملیاتنی یولگه قویگنلر.
ننگرهار ولایتی سوزچی سی احمد ضیا عبدالزی نینگ ایتیشچه عملیاتده کمیده اون کیشی هلاک بولگن.
اونگه کوره بو شخص لرنینگ عادی اهالی و یا بولمه گنی حاضرگه قدر انیق ایمس بوخصوصده تیکشرو ایشلری باشلتیلگن.


text:
تورکییهنین بالیکسیر ویلایتینین سوسورلوک رایونوندا سرنیشین آوتوبوسونون آشماسی نتیجهسینده ۴۷ نفر خسارت آلیب. اونلاردان دؤردونون وضعیتینین آغیر اولدوغو بیلدیریلیر. یارالیلار درهال خستخانالارا یئرلشدیریلیبلر.
آزرتاج خبر وئریر کی، ایونون ۲۴-ده و ۲۵-ده تورکییه اراضیسینده باش وئرهن یول-نقلیات حادثهلری نتیجهسینده عمومیلیکده ۲۲ نفر هلاک اولوب، ۱۱۴ نفر یارالانیب.
قزالارلا باغلی رسمی معلوماتلاردا بیلدیریلیر کی، رامازان بایرامی موناسیبتیله تورکییهده باشلانان تتیلله الاقدار ماگیستراللاردا یارانمیش سیخلیق نقلیات واسطهلرینین ایداره اولونماسیندا بیر سیرا پروبلئملر یارادیب. قزالارا اساس سبب کیمی سرعت حدینی آشماق و سوکان آرخاسیندا یوخولاماق گؤستریلیر.


text:
اویان نیوز : تورکیهنین ۲۰۵۰.جی ایلده دونیانین ۱۲.جی بؤیوک اکونومیسی اولاجاغی اؤنگؤرولدو
تورکیه یوکسهلن ۷ اقتصادی گوجدن بیری اولاراق گؤستریلدی.
لیستهده چین، برزیل، هیندیستان، اندونزی، مکزیکا و روسیا دا وار. آمریکا کنگرهسینه آراشدیرما خیدمتی سونان کنگره آراشدیرمالار مرکزینین، کورهسل اکونومینین گلهجیینه دایر راپورو یاییملاندی.
یوکسهلن اقتصادی گوجلر و آمریکا تیجارت سیاستی باشلیقلی راپوردا تورکیهدن اؤوگو ایله سؤز ائدیلدی. راپورا گؤره، بعضی گلیشمکده اولان اؤلکهلر، بؤیوک نفوسلاری، آرتان تیجاری آخیشلاری و تاولی بؤیومهلریله دونیا اکونومیسینده اؤنملی اویونچولار حالینا گلدی. بو یوکسهلن اقتصادی گوجلر چین، تورکیه، برزیل، هیندیستان، اندونزی، مکزیکا و روسیا اولاراق سیرالاندی. راپوردا چین، هیندیستان، برزیل و روسیانین بو آن دونیانین ان بؤیوک اکونومیلری آراسیندا یئر آلدیغی؛ مکزیکانین ۱۱، اندونزینین ۱۵، تورکیهنین ده ۱۶.جی سیرایلا بو اؤلکهلری یاخیندان تعقیب ائتدیگی ایفاده ائدیلدی.
تورکیهنین ۲۰۵۰.جی ایلده دونیانین ۱۲.جی بؤیوک اکونومیسی اولاجاغی دا اؤنگؤرولدو. راپوردا، دونیا اکونومیسینده داها چوخ سؤز صاحبی حالینا گلن بو اولکهلر، ژانویه آییندا گؤرهوه باشلایاجاق یئنی آمریکا کنگرهسینین ایلگیسینین آرتاجاغی ایفاده ائدیلدی. آمریکا صادراتچی و یاتیریمچیلارینین یوکسهلن ۷ اؤلکهیه یؤنلهجیی ده راپوردا یئر آلان تخمینلر آراسیندا.
راپورون تورکیه بؤلومونده، بؤیومه رقملری دگرلندیریلدی. تورکیهنین ۲۰۰۳-۲۰۰۸ ایللری آراسیندا اورتالاما یوزده ۶ ایله دونیاداکی ان بؤیوک سوردورهبیلیر بؤیومهیه صاحب اؤلکهلردن بیری اولدوغو قید ائدیلدی. تورکیهنین بو ایل ده آوروپانین ان گوجلو بؤیوین اکونومیلریندن بیری اولاجاغی ایفاده ائدیلن راپوردا، توصیهلر ده یئر آلدی. آراشدیرما مرکزی، تورکیهنین یابانجی یاتیریمچینی چئکمک اوچون علاوه یاسال دوزنلمهلرله قایغیلاری آزالتماسی گرکدیگینی وورغولادی.
ت.ر.ت. تورکی


text:
بیر سؤزوم وار سنه پنهان دئمه لی -
سالما ائل ماحالا جار قادان آلیم -
یئل ووروب کوینه یین بندی آچیلیب -
گورونور سیننده نار قادان آلیم --
گوزوم ساتاشاندا گوروندو خالین -
عاقلیمی آپاردی او ماه جامالین -
کونلون تمناسی ندیر خیالین -
آشکارا سال چکمه عار قادان آلیم --
یار عشقیله عؤمرون باشا یئتیره ن -
عشقین یولون زلئیخادان گوتوره ن -
باغوان اؤلوب باغینا بار گتیره ن -
وئرمز اوزگه سینه بار قادان آلیم --
عاطفین کونلونه سالدین ایشیغی -
آ گوللر سوناسی باغ یاراشیغی -
اونوتما بیرجه گون جاوان عاشیغی -
بیر مرحمت ائیله یار قادان آلیم -----
بیر سؤزوم وار سنه پنهان دئمه لی -


text:
دوداق دیمز شعر – بو شعری اوخویون دوداقلاریز دیمز بیربیرینه
گئدر جاهيل ليغين قوجاليق گلر
گئچن گونلريني سانار چات ها چات
ايستي يه سن سئير ائده سن داغلاري
يايلاقلارين يالقيز قالار چات ها چات
دوستي چاغيراندا گله هرايه
هاني ايستکلي لر گله هرايه
قيرخ سککيز يئتدي نه دير هرايه
قارقي يارسان قانات يانار چات ها چات
لئيسان آيي سئل لر گلر چايلارا
سنگ قالخارآخار گلر چايلارا
قشم آغلار دردي گلر چايلارا
يادگارلي سوزي قالار چات ها چات
یازان: آشيق قشم جعفري
Filed under: باشقا شاعیرلر,تورکی شعرلر Türkcə şeirlər | Tagged: گوزل شعرلر,آذربایجان شعرلری,تورکی شعر,تورکجه شعرلر,دوداق دیمز |


text:
طالبانگه قرشی جنگده فاریاب اهالی سی یاردمچی بولگن
شمالی فاریاب ولایتده طالبان و دولت کوچلری آره سیده روی بیرگن توقنه شو لر نتیجه سیده تورت نفر طالب هلاک بولگن .
رسمی لرنینگ ایتیشلریچه فاریاب ولایتی ننیگ گرزیوان تومنی ده گی توقنه شو لرده هلاک بولگن لر آره سیده منطقه ده گی طالبان قومانداننی هم بولگن.
توقنه شو لر، بوگون توشدن کیین بیر گروه قوراللی طالبلر گرزیوان تومنی نینگ جوزک قشلاغیده گی پولیس قرارگاهیگه هجوم اوییشترگندن سونگ صادربولگن .
فاریاب ولایتی نینگ پولیس قوماندانلیگی سوزچیسی سید مسعود یعقوبی ، قشلاق اهالی سی طالبلرهجومی آستیگه کیلگن پولیس کوچلریگه یاردم بیریشگنلرینی معلوم قیلگن .
اوروش ایسه قریب اوچ ساعت دوام ایتگنی و نتیجه ده تورت نفر طالب اولیمگه سبب بولگنینی ، محلی ملازم لر معلوم قیلگن.
اولدیریلگن تورت نفر طالب آره سیده ، منطقه ده گی طالبان قوماندان لریدن ملاشیرین اسملی شخص نینگ بولگنی هم ادعا قیلنگن.
یعقوبی جنابلری گه کوره اولدیرلگن تورت طالب جسدی اوروش صحنه سیده قالگن.
قالگن طالبلرایسه آرتگه قیتیشگه مجبورلنتیریلگن لیگی ایتله دی.فاریاب ولایتی خوف سیزلیگ مسووللری یوزبیرگن توقنه شووده بیرقنچه قورال –اسلحه هم پولیس قولیگه توشگن لیگی نی ایتماقده.
فاریاب رسمی لری ایسه توقنه شولرده پولیس کوچلری و منطقه ده گی اهالیگه هیچ قنده ی ضرر تیکمه گنینی تاکید له گن .
قوراللی طالبلر حاضرگه چه اوشبو حادثه باره سیده بیرار مناسبت بیلدیریشمه گن .


text:
زوروانلیککه ایلنگن ناراضیلیک نمایشی
سرپل ولایتی نینگ ولایت بیناسی قرشی سیده اوشتریلگن ناراضلیک نمایش زوروانلیککه ایله نیب کمیده تورت کیشی هلاک بولیب ، توقیز کیشی یره لنگن.
سرپل ولایتی نینگ ولایت حاکمی سیدانور رحمتی بی بی سی بیلن بولگن صحبتیده اوشبو ناراضلیک نمایشنی قدرت دن چیتلنگن، ایریم سیاسی گروه لر تمانیدن ریجه لشتریلگن بولگنینی ادعا قیلدی.
اما او بوخصوصده اچیق جواب بیرمه دی.
اونی ایتیشیچه نمایشچیلر اونینگ ایش خانه سیگه هجوم قیلیب، ایریم بولیم لرنی ویران ایتگن.
رحمتی جنابلری نمایش جریانیده نمایشچیلردن بیری هلاک و باشقه بیرنیچه نفر نینگ یره لنگنینی تصدیق له دی.
افغانستان عامه ساغلیک وزیرلیگی نینگ سوزچیسی کار گر نور اوغلی هلاک بولگن بیرشخص جسدی ویره لنگن توقیز کیشی نینگ سرپل عمومی کسل خانه سی گه الیب باریلگنینی ایتدی. اونگه کوره یره لنگن لردن بیری اوق بیلن نشانگه آلینگن وباشقه قالگنی ولایت بیناسیده قویلگن اوت نتیجه سیده یره لنگن .
نمایش چیلر جنسی تجاوز گه عیبلنگن ولایت حاکمی قوریقچیلریدن بیری نینگ دوسیه سی تیکشریلمه گنی باعث اوشبو نمایش یولگه قویلگنینی ایتگن. اما ولایت حاکمی بوکبی ادعالرنی رد ایتیب جنسی تجاوز گه عیبلنگن قوریقچیسی نینگ دوسیه سی محکمه تمانیدن تیکشریله یاتگنینی معلوم قیلگن.
همده او، عیبلنگن شخصنی حاضر قماققه ایکنینی اورغوله گن.
سرپل ولایتی نینگ ملت وکیلی سید انور سادات، بی بی سی بیلن بولگن صحبتیده نمایش چیلرنی حقلی بیلیب، اولرنینگ اساسی طلبی جنسی تجاوز گه قول اورگن ولایت حاکمی قوریقچیسینی جزاله نیشی دیه فکر بیلدیردی.
نمایش چیلر ولایت بیناسی قرشی سیده چادر لر برپا ایتیب اولرنینگ طلب لری گه اعتبار بیریلمه گونگه قدر ناراضیلیک نمایش لریگه دوام بیریشی بیلن اگاه لنتیرگن لر.


text:
آنلاق
دوکتور جئری
شاختا-سازاقدان تئیمور آغانین قهوهخاناسینا قیسیلیب اویان-بویاندان دانیشیردیق. اؤلکهده میللی- مدنی حاقلارین نئجه آلینماسی حاققیندا قونوشماغا باشلایاندا میرزه نیظام ایچری گیردی. قولتوغوندا یئکه بیر نار موشامباسی وار ایدی. نارلار آدمین اوزونه گولوردو! آیاغا قالخیب یئر گؤستردیک. میرزه نیظام اگلهشیب نارلاری کیمسهیه بویور ائتمهدن اؤزو ایله دیوارین آراسیندا اوتوراجاغین اوستونه قویدو. بیر-بیریمیزین اوزونه باخدیق. من دریندن بیر آخ چکینجه اوستاد دفتری یئریندن قالخیب نار موشامباسینی میرزه نیظامین یانیندان گؤتوروب میزین اوستونه بوشالداراق دئدی:
- سنین آنلاغین یوخدور تعاروف ائدهسن بیزیمکی هارا گئدیب؟!!
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
مؤمینلر اؤلندن سونرا هارایا گئدهجکلر؟
دوکتور جئری
شئیخ آغا بافاسیلینی آلماندا عمل ائلهییب اؤلکهیه قاییدینجا مینبره چیخیب خالقی تقوایا چاغیراراق مؤمینلرین اؤزلیکلرینی بیر-بیر سایماغا باشلایاندا، اؤن سیرادا اوتورموش قلئیچی مورتوض سؤزلرینی کسیب سوروشدو:
- آغا مؤمینلر اؤلندن سونرا هارایا گئدهجکلر؟
شئیخ آغا کیتابدا اوخودوغو جنتدن دانیشماق ایستهینده بیردن فیکیری یاتدیغی خستهخانایا گئدیب، غیلمان کیمی اوغلانلارین آلتینا قاب گتیردیگینی، ملگهبنزهر قیزلارین واختلی واختیندا یئییب- ایچدیگینی قاباغینا قویدوغونو، حوریتک قادینلارین قولتوغونا گیرهرک خستهخانین گولو-چیچکلی باغیندا گزدیردیگینی خاطیرلایاندا دیلیندن چیخدی:
- مؤمینلر اؤلندن سونرا آلمانا گئدهجکلر!
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
ایران میللتی آج دئییل!
دوکتور جئری
شئیخ آغا گون اورتا چاغی مسجیده گئدنده، تلویزیونون موخبیری قاباغینی کسدی:
- حاج آغا سیزدن بیر سورغو سوروشا بیلهرم؟
شئیخ آغا باشی ایله "هه" دئدی.
- آمریکانین جومهور باشقانی دونالد ترامپ دئییب: ایران میللتی آجدیر. سیزین بو سؤزه گؤره فیکریز ندیر؟
شئیخ آغا قاش-قاباغینی ساللادی:
- ترامپ آنلاماییب بئله دئییب. آمریکانین میللتی آجدیر! بیزیم میللت لاپدا توخدور. هئچ یانا گئتمیرم، من ائله اؤزومو دئییرم. دونن مشدی خوجاوئردینین ددهسینین قیرخی ایدی. ناهار دویونجا قئیمهپیلوو یئدیک، هله بیر قاپلامادا دولدوروب ائوه آپاردیم. آخشامی دا بزاز حاجی محمدعلینین قیزینین کبین کسمهسی ایدی. یئددی چئشید پیشمیش حاضیرلانمیشدی. یئریز بوش تپه-تیخلام یئدیک. قاییداندا دا یئکه بیر قاپلاما قولتوغوما وئردیلر. بوگون سحر نامازینی قیلدیقدان سونرا دا بیر آللاه بندهسی مسجیدده یاغلی چؤرک پایلادی. چوخ یئمهلی ایدی، بئش دنه یئدیم، یئددی-سککیز دنه ده ائوه آپاردیم...
موخبیر شئیخ آغانین سؤزلرینی کسدی:
- حاج آغا سیز همیشه خئیرده-شرده اولوب بیر تورلو قارنیزی دویورورسوز آمما میللتین دورومو بئله دئییل آخی!!
شئیخ آغا قاققاناق چکیب گولدو:
-هاهاها... رحمتلیگین اوغلو سن نه فیکر ائلهییرسن..میللتین دورمو بیزدن ده یاخشیراقدیر؟!
موخبیر چاش-باش اولدو:
- سیز هارادان بونو دئییرسیز؟!!
بو کز شئیخ آغا سوروشدو:
- سن بیلیرسن سوغانین کیلوسو نئچه مین تومندیر؟
- چوخ باهادیر.. اوچ مین، اوچ مین بئش یوز تومن..
- سن بیلیرسن سوغان نییه بو قدر باهادیر؟!
- ...
- بیلمیرسن من دئییم؛ سوغان بونا گؤره باهادیر، میللت بوللوجا سوغان آلیب یئییرلر ایشتاهلاری آچیلیسن آرتیقراق یئیه بیلسینلر!
موخبیر پرت اولدو:
- حاج آغا! میللتین چوخو آیدا بیر کیلو ات آلیب یئیه بیلمیر، سیز دئییرسیز: سوغان یئییرلر ایشتاهلاری آچیلسین؟!!
شئیخ آغا اگری- اگری موخبیره باخدی:
- نییه یئیه بیلمهسینلر؟.. دؤولت اوجوز اتی تؤکوب بازارا.. یئیهنه مینت!
- بئله ایسه، حاج آغا سیز آیدا نئچه کیلو ات یئییرسیز؟!
شئیخ آغا قاشلارینی چاتیب بیر آز سال-چیخدان سونرا دئدی:
- قیرخ کیلو، قیرخ بئش کیلو!
موخبیر شاشیردی:
- شوخلوق ائلهییرسیز؟!!
شئیخ آغا "یوخ" دئمک ایستهینده، بیر گنج موتورنو اونلارین یاخینلیغیندا ساخلاییب" حاج آغا! حاج آغا! دا...می یئیهسن" دئیهرک باسدی گازا.
شئیخ آغا گولومسهدی:
- ملاحیظه بویوردوز..ائله ایکی یوز اللی قیرام بو!!
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
هر شئی باهالاشسادا...
دوکتور جئری
والیلیگین ائشیگی قالابالیق ایدی. خالق بیردن-بیره قیزمیشدی سانکی. کیمی آیاغین یئره تاپداییردی، کیمی فیشقا چالیردی، کیمی هارای تپیردی، کیمی یامان دئییردی، کیمی باشینا تاپداییردی، کیمی آغلاییردی...
والی تدریرگین-تدریرگین اوتاغیندا وار-گل ائدیردی. یاردیمچی ایچری گیردی. والی طرفینه قوشدو:
- نولوب؟!.. بورادا دا میللت باهالیق اوچون ائشیگه تؤکولوبلر می؟!
یاردیمچینین دوداق بوزمهسیندن بیر شئی آنلامایان والی اؤفکهلندی:
- سؤیله گؤروم میللت نه دئییر؟! نه ایستهییر؟!
یاردیمچی درین بیر سولوق آلدیقدان سونرا دیله گلدی:
- قوربان خالق دئییر:
چالدی- چاپدیلار قالسین اویاندا،
قاپدی-قاچدیلار قالسین اویاندا،
ایشسیزلیک، یوخسولوق، اعتیاد قالسین اویاندا...
بئنزینی،گازوییلی باهالاشدیردیز دینمهدیک!
گازی، برقی، سویو باهالاشدیردیز دینمهدیک!
ائوی، کرایهنی باهالاشدیردیز دینمهدیک!
داوانی، درمانی باهالاشدیردیز دینمهدیک!
چایی، چؤرگی باهالاشدیردیز دینمهدیک!
یاغی، دوگونو باهالاشدیردیز دینمهدیک!
اتی، تویوغو باهالاشدیردیز دینمهدیک!
یئرآلمانی، سوغانی باهالاشدیردیز دینمهدیک!
میوهنی، گؤیو باهالاشدیردیز دینمهدیک!
یاردیمچینین بوشبوغازلیغیندان دؤزومو توکهنن والی قیشقیردی:
- بئله ایسه درد-چورلاری ندیر؟!!
یاردیمچی باشینی آشاغی سالیب فیسیلدادی:
- قوربان دئییرلر: کفنی باهالاشدیردیغیزدان آیاغیمیزی اوزادیب راحات اؤله بیلمیریک!
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
ان بؤیوک یالان هانسیدیر؟!
دوکتور جئری
داناباش کندینین میللت وکیللری، ایبیش ایله قیبیش رستوراندا یئییب ایچدیکدن سونرا گارسونو چاغیریب دئدیلر:
- بیز مرج باغلامیشیق هر هانکیمیز ان بؤیوک یالانی سؤیلهسه، میزین حسابینی او بیریسی اؤدهیهجک. بو اوزدن سیزدن ایستهییریک بیزیم آرامیزدا قضاوت ائلهیهسینیز.
گارسون گولومسهیهرک راضیلیغینی بیلدیردیکده، ایبیش دئدی:
- بیز مجلیسده بیر لایحه تصویب ائلهمیشیک؛ 97-نجی ایلده اورمو گؤلو فلاکتلی دورومدان قورتولوب اسکی حالینا قاییداجاق.
بونون آردینجا قیبیش سؤزه باشلادی:
- بیزده مجلیسده بیر لایجه تصویب ائلهمیشیک؛ 97-نجی ایلده آذربایجانلیلارین میللی-مدنی حاقلاری وئریلیب مدرسهلرده تورکجه اوخوتدورولسون.
گارسون بیر ایبیشین، بیر قیبیش اوزونه باخدی. میللت وکیللری ماراقلا گؤزلرینی گارسونون آغزینا تیکدیلر. گارسون میزین حسابینی الینده بوزوشدوره رک دئدی:
- ایکینیزده منده قوناقسینیز!!
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
آوروپا ائششکلری نئجه یاشاییرلار؟!
دوکتور جئری
اؤلکهنین ایقتیصادی دورومو آغیرلاشماغا باشلایاندان موللا نصرالدین ائششگینین خرجینی چتینلیکله عؤهدهلهیه بیلیردی. بیر گون آخشام ائششگی یئملهینده یوموشاق-یوموشاق:
- باخ ائششک! بوگون قزئتده اوخویوردوم: آوروپا ائششکلری داندا بیر کیلو آرپا-سامان یئییرلر، بتر ده قیوراقدیرلار آمما سن داندا اوچ کیلو آرپا-سامان یئییرسن؛ بللیدیر بو گئدیشله کؤکهلیب خستهلهنهجکسن. ایجازهنله ساغلیغینی قوروماق اوچون بوندان بئله آرپا-سامانینی بیر کیلویا آزالداجاغام! – دئیه چووالی آخیرا بوشالتدی. سامانین ایچینده آرپادان ایز-توز یوخ ایدی. ائششک چاش-باش موللایا باخدی. موللا گولومسهدی. ائششک باشینی آخیرا سوخوب یئمگه باشلادی.
ائرتهسی گونو موللا ائششگه سو وئرنده دئیینیردی:
- باخ ائششک! بو گون رادیو دئییردی: آوروپا ائششکلری گونده بئش لیتر سو ایچیرلر، سنه گلینجه، گونده ییرمی لیتر سویون یاریسینی ایچیرسن یاریسینی دا یئره جالاییرسان. بونا سوْووُرقانلیق دئیرلر.
ائششک باشینی آخیرا سوخدو. موللا سوقابینا بیر گالون سو تؤکوب ائشیگه چیخدی.
اوچونجو گون موللا طؤولهنین چیراغینی ائششگه گؤستردی:
- باخ ائششک! بو گون تلویزیون آوروپادا ائششک طؤولهلرینین یوزلوک لامپ ایله ایشیقلاندیریلدیغینی گؤستریردی، باخ بیز ایسه گؤزلری کور ائلهین ایکی یوزلوک لامپ تاخمیشیق!
ائششک قولاقلارینی شوشلهدی. موللا لامپی چیخاردیب ییرمی واتلیق بیر لامپ تاخدی.
دؤردونجو گون موللا طؤولهیه گیرینجه اؤزونو یئلپیکلهمگه باشلادی:
- باخ ائششک! بو گون ائنئرژی توپلانتیسیندا سوروملولارین بیری دئییردی: آوروپادا ائششک طؤولهلرینین ایستیلیگی 17 درجهدیر. بیلیرسن بیزیم طؤولهلرین ایستیلیگی نئچهدیر؟ 35درجه!.. بونا ائنئرژی هدره وئرمک دئمزلرمی؟!..
ائششک قویروغونو بوللادی. موللا ائشیگه چیخاندا سوبانین درجهسینی صیفرین اوستونه قویدو.
بئشینجی گون موللا قاش قاباقلی ایدی:
- باخ ائششک! بو گون مئیداندا دللال دئییردی: بیزیم ائششکلر بیر گون ایشلهییب ایکی گون دینجهلنده، آوروپادا ائششکلر آلتی گون ایشلهییب تکجه بیر گون دینجهلیرلر. باخ..بوندان بئله سن ده آوروپا ائششکلری کیمی هفتهنین یئددی گونونو ایشلهملیسن هااا!
ائششک باشینی آشاغی سالدی. موللا طؤولهدن چیخیب قاپینی چیرپدی.
آلتینجی گون موللا اؤفکهلی- اؤفکهلی:
- باخ ائششک! بو گون قهوهخانا دئییردیلر: آوروپا ائششکلری گونده سککیز ساعات ایشلهییرلر. اؤز آرامیزدیر، سن گونده نئچه ساعات ایشلهییرسن؟ هئچ!.. ایکی ساعات دا ایشلهمیرسن؟ باخ! صاباحدان گونده اون ایکی ساعات ایشلهمهسن آرپا-سامانینی کسهجگم..- دئییب ائشیگه چیخدی.
یئددینجی گون موللا ائششگین آغزینا گم وورا-وورا گیلئیلهنیردی:
- باخ ائششک! ائشیتدیگیمه گؤره آوروپا ائششکلری آخشام اولدو باشلارینی یئره قویوب سحرهجن سسسیز-صداسیز یاتیرلار. من بیلمیرم سن نییه گئجهنین یاریلاری آنقیریب قونشولاری راحاتسیز ائدیرسن؟!!
...
قیرخینجی گون ایدی. بو گون موللا اینتئرنئتده اوخودوغو آوروپا ائششکلرینین داوا-درمان، بیمهسینه گؤره ائششگه دانیشاجاقدی. طؤولهیه گیردی. اؤنجه گؤردوگونه اینانا بیلمهدی آنجاق دوغرو ایدی. ائششک اوزون-اوزون اوزانیب اؤلموشدو. موللا اوزونتو ایله دئدی:
- حئیوان ائششک آوروپا ائششکلرینین یاشاییش بیچیمینه یاخشی اؤیرشمیشدی نه یازیق دوشوب اؤلدو!
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
شئیخیمیز و اورمو گؤلو
دوکتور جئری
اوتوز نئچه ایل بوندان قاباق، بؤلگهنین آغساققاللاری شئیخیمیزین یانینا گئتمیشلر:
- یا شئیخ!.. سرحدلرده یاشادیغیمیزدان بیزیم یئرلرده صنعت یوخدور؛ کارخانا یوخدور؛ ایش یئری یوخدور؛ گنجلر تئهرانا کؤچورلر؛ کند-شهرلریمیز بوشالماقدادیر؛ بویورورسوز نئیلهیک؟!
شئیخیمیز درین بیر دوشونجهیه دالدیقدان سونرا:
- ایشسیزلیکدن قورتولماق اوچون گئدین اورمو گؤلونه تؤکولن سولارین قاباغینی کسیب اکینچیلیک ائلهیین!-دئمیش.
آغساققاللار سئوینه-سئوینه شئیخیمیزین الینی اؤپوپ آییریلمیشلار...
اوتوز نئچه ایل سونرا یئنه بؤلگهنین آغساققاللاری شئیخیمیزین یانینا گئتدیلر:
- یا شئیخ!.. یویوردوغوز کیمی چایلارین قاباغینا سد ووروب اکینچیلیگه باشلامیشدیق آنجاق ایندی اورمو گؤلونون قوروماسیندان تؤرهنن دوُز-دوُمانا گؤره زمیلریمیز شوراکته دؤنوشوب؛ بویورورسوز نئیلهیک؟!
شئیخیمیز گیجگاهینی قاشایا-قاشایا:
- سدلری سیندیرین گؤلو قورتارین!-دئدی.
آغساققاللار سئوینه-سئوینه شئیخیمیزین الینی اؤپوپ آییریلاندا، بیریسی سوروشدو:
- یا شئیخ!.. بو بیلگهلیک سیزه کیمدن قالیب؟!
یاش شئیخیمیزین گؤزلرینده دالغالاندی. اوزونتو ایله "آتامدان منه قالیب"دئیه آرتیردی:
- رحمتلیک آتام داناباش کندینین شئیخ ایدی. بیرگون کندیلر آتامین یانینا گلیب مصلحتلهشیرلر: "یا شئیخ!.. اینگین باشی کؤپهیه گئچیب. کؤپهنی نئجه چیخارداق؟" آتام دئییر:" اینگین باشینی کسین کوپهنی چیخاردین". کندلیلر اینگی کسدیکدن سونرا یئنه آتامین یانینا گلیرلر:" اینگی کسدیک، باشی کوپهدن نئجه چیخارداق". آتام بو کز،"کوپهنی سیندیرین باشی چیخاردین"دئیه یول گؤستریر. کندلیلر کوپهنی سیندیرماغا گئدنده آتام آغلاماغا باشلاییر. کندلیلر آیاق ساخلاییب، "یا شئیخ! نییه آغلاییرسان؟"دئیه سوروشورلار. آتام الینین دالی ایله گؤزلرینین یاشینی سیله-سیله دئییر:" بونا گؤره آغلاییرام گؤرهسن بیزدن سونرا سیزین موشکوللریزی کیم حلّ ائدهجک؟!".
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
اورمو گؤلونون چؤرهگی
دوکتور جئری
اورمو گؤلونون قورماسینین قارشیسینی آلماق اوچون مجلیسده اورمو گؤلو بؤحران قورومو یارادیلاراق بو ایشه بئش یوز میلیارد تومن بودجه آییریلدی. قوروم اون ایلین ایچینده گؤلو اسکی حالینا قایتارمالی ایدی.
بؤحران قورومونون باشقانلیغینا تعیین اولونان دوکتور کویرنیا ایشه باشلادیغیندا آراز چاییندان اورمو گؤلونه سو چکمک ایستهدی. بو ایش اوچون دوققوز نفر تانکئرچی شوفئر ایشه آلدی. شوفئرلر تانکئری بئش یوز مین تومندن آرازدان سو چکیب اورمو گؤلونه بوشالتمالی ایدیلر. بونون آردینجا باشقان، "تانکئرچیلرین حئساب-کیتابلارینی ساخلاماق اوچون ایکی نفر سایمان (حسابدار) گرهکدیر"-دئیه اون میلیون تومن آیلیقلا آغاباجی کویرنیا ایله قارداش کویرنیانی ایشه آلدی. بیر نئچه گون سونرا باشقان، کندلیلرین بوشالدیلان سولاری زمیلرینه آپاراجاغینی دوشونهرک قارداش اوغلو، باجی اوغلو، دایی اوغلو، خال اوغلو، عمی اوغلو، عمهاوغلوزادهلری آیلیق اون ایکی میلیون تومنله گؤزتچی سئچدی. گؤزتچیلری گؤزتلهمک اوچون ده آغاداماد اون بئش میلیون تومن آیلیقلا ایشه باشلامیشدی. اورمو گؤلون دیرچَلیشینین گوندهلیک راپورتلارینی وئرمه گؤرهوی، آیدا اون سککیز میلیون آلان دوکتور عیال کویرنیانین اوزهرینه دوشموشدو. البته آغاقایین اون دوققوز میلیون آیلیقلا گؤرهولیلرین آراسیندا اوُیوم ساغلاماقدا ایدی. خولاصه، اورمو گؤلو بؤحران قوروموندا دولایلی - دولایسیز اولاراق دوخسان دوققوز نفر چالیشماقدا ایدی.
بؤحران قورومونون ایشه باشلاماسیندان ایکی آی گئچیردی. هر شئی ساعات کیمی ایرهلیلهییرکن مجلیسدن باشقانا، "بؤحران قورومونون خرجلری چوخدور، آزالتمالیسینیز"-دئیه بیر مئساژ گلدی. باشقان بیرآز سال-چیخ ائتدیکدن سونرا دوققوز تانکئرچینی ایشدن چیخارتدی.
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
خسته خانا نییه چؤکدو؟
دوکتور جئری
ایران، ژاپون، روس شیرکتلرینین ایشبیرلیگی ایله تیکلن یئنی خستهخانا، اؤلکهده باش وئرن زلزلهده چؤکونجه، دؤولت طرفیندن بو قونودا سوروملو اولانلار اولای یئرینه چاغیریلدی. تیکینتینین نقشهسینی چکن ژاپون مهندیسی ییخیلمیش خستهخانایا یئتیشینجه الینی اورگینین اوستونه قویوب، " ائی وای آبیریم گئتدی"دئیه یئره ییخیلیب اؤلدو. خستهخانانین تیکیلیش خرجینی عؤهدهسینه گؤتورن روس مهندیسی ایسه، گؤزو اوچونتویا ساتاشینجا الینی اورگینین اوستونه قویوب،"ائی وای سرمایهم الدن گئتدی" دئیه یئره ییخیلیب اؤلدو. سیرا خستهخانین تیکیش ایجراچیسی ایران مهندیسینه گلینجه، اللرینی گؤیه قووزاییب دئدی:
- آللاه چوخ شوکور!.. نه یاخشی من خستهخانین تیکیشینده سیمان ایشلتمهمیشدیم، یوخسا ایندی بو مهندیسلر کیمی الیمی اورگیمین اوستونه قویوب، "ائی وای سیمانلاریم الدن گئتدی" دئیه یئره ییخیلیب اؤلهجکدیم.
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
ترامپ گئرچکدن دلیدیرمی؟!
دوکتور جئری
کوچه قالابالیق ایدی. چیغیر-باغیر سسی گئتگئده یوکسلمکده ایدی. شیخ آغا، جینلی بادوشو سیلله-تپیگین آلتینا آتمیشدی. بادوش شهرین دلیسیدیر. بیر گلیشی، آمریکانین یئنی جومهور باشقانینا بنزهدیگیندن، نئچه واختدیر خالق اونا دلی ترامپ دا دئییر. بادوش اؤزونو ایتیرمیشدی، دؤورهلهینلرین آراسیندان یول تاپیب قاچا بیلمیردی ده. قوجا بیر کیشی اورتایا گئچهرک:
- " آغا! یازیقدیر..گوناهدیر..نییه ووروسوز؟!"-دئیه سوروشدو.
شیخ آغا قیزغین-قیزغین قیشقیردی:
- "منه دئییر، ننهنن فیلان-فیلان ائلهییم!"
جاماعات برکدن قاققاناق چکدی.
-"آغا! بادوش دلیدیر.. سفئهدیر..ایشیز اولماسین"
شیخ آغا داها بتر اؤفکهلندی:
- "بو کؤپک اوغلو سفئهدیرسه دئسین: گل، ننهمی فیلان-فیلان ائله، نییه دئییر ننهنی فیلان-فیلان ائلهییم؟!"
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
اوستان-ین یئنی موُدیرلرینین تجروبهلری نه قدردیر؟
دوکتور جئری
بو ایل حاجی ایسکندرین باغی یاخشی بار وئرمیشدی. آغاجلار پتیراق کیمی آلما گتیریب بوداقلاری سینماقدایدی. درمه واختی یئتیشینده، او سئوینه-سئوینه قلئیچی مورتوضون یانینا گئدیب آلمالارین درمهسی اوچون یئش-اون نفر یاخشی آلمادَرَن ایستهدی. قلئیچی مورتوض، ایشچی دللالی دیر؛ اوزاقدان-یاخیندان گلن ایشچیلره ایش تاپیب یوزدهسینی(درصدینی) آلار. قئلیچی مورتوض، حاجی ایسکندرین قولوندان یاپیشاراق اونو اوزون بوْی، ائنلی کورک، قوللو-بیلکلی، چاتماقاش بیر کیشینین یانینا آپاریب دئدی:
- آختاردیغین آدام ائله مشه نوروزعلیدیر، عاییلهسی ایله بیزیم شهره ایشلهمک اوچون قوناق گلیبلر. چوخ ایشلهین آدامدیرلار، یئددی-سککیز گونه سنین باغین دریب قورتارارلار.
حاجی ایسکندر، نوروزعلینی آشاغیدان یوخارییا سوزهرک سوروشدو:
- مشدی!..اینشاالله سیزین تجروبهنیز وار، باجاریرسیز دا نئجه آلما درهسیز؟!
مشه نوروز علی گولومسهدی:
- حاجی! بونلار نه سؤزدور؟!.. بیز اؤزوموز ائله باغچیییق. گتیرمزلیکدن بو ایل باغ-باغاتیمیزی شاختا ووردو. بیزده الیمیزی اونون-بونون قاباغینا آچمایاق دئیه گلمیشیک بورادان بئش-اوچ تومن پول آپاراق.
قلئیچی مورتوض، نوروز علینین سؤزونو کسدی:
- دوز دئییر حاجی... نوروز علینین قوْزلی کندینده اوچ-دؤرد هیکتار باغ-باغاتی وار.
حاجی ایسکندر قوْزلی کندینین آدینی ایندییهدک ائشیتمهمیشدی. اوزاق دوشموش، اوجقار بیر کند اولمالی ایدی. وئریلهجک موزد اوستونده آنلاشدیقدان سونرا حاجی ایسکندر، مشه نوروز ایله عاییلهسینی وانئته میندیریب باغا آپاردی. ماشینی کوْلانین قاباغیندا ساخلایینجا نوروزعلینین آروادی، اوچ اوغلو ایله دؤرد قیزی یئره آتلانیب یوک-یاپیتلارینی کوْلایا چکمهیه باشلایاندا حاجی ایسکندر نوروزعلییه دئدی:
- کولانین دولابیندا پیشیرمگه هرنه ایستهسهنیز وار، اوجاقدا قاپی آغزیندادیر. من گئدیرم کارخانادان سلهلری گتیرم. ایکی-اوچ گون چکر..سیز صاباحدان ایشه باشلایا بیلرسیز.
نوروز علی الینی گؤزونون اوستونه باساراق حاجی ایسکندر آرخایین ائلهییب یولا سالدی.
***
ایکی گون سونرا، حاجی ایسکندر باغا قاییداندا گؤزلرینه اینانا بیلمهدی. درمه ایشی بیتمک اوزره ایدی! آلمالار دریلیب باغین بیر نئچه یئرینده قوببالانمیشدی! بیلدیر، باغی اوْن گونده درمیشدیلر!! حاجی ایسکندر اوجا آددیملار آلما قوببالارینین بیرینه یاخینلاشدی؛ آلمالارین بیر نئچهسینی گؤتورب باخیب یئره آتدی. سونرا توْواراق ایکینجی قوببانین باشینا قاچدی، یئنه بیر- ایکی آلمانی یوْخلادی. اوچونجو قوبباییا چاتاندا رنگ-روفو ساپساری اولدو. دیزه کؤچوب یئره ییخیلدی. آلمالارین هامیسی ازیلمیش، بوزولموش، یارالانمیشدی!!
اوزاقدان بو گؤرونتو گؤرن نوروز علی آروادینا دئدی:
- حاجی ایسکندر ایشیمیزه باییلدی!
تئز اؤزلرینی حاجی ایسکندرین باشی اوستونه یئتیردیلر. آغزیندان کؤپوک گلمکده ایدی. نوروزعلینی گؤرونجه سیزیلدادی:
- آلمالارین باشینا نه اوْیون گتیریبسیز؟!..
نوروز علی شاشیردی:
- نه اوْیونو حاجی؟.. درمیشیشک دا!!
حاجی ایسکندر اینگیلدهدی:
- نئجه دردیز؟!
نوروز علی دوْشونو قاباغا وئردی:
- قاباقجا آغاجلاری سیلکهلهدیک سونرا آغاج باشیندا قالان آلمالاری چیرپیب یئره تؤکدوک!.. بیز کندیمیزده جویزلری ده ائله بئله درهریک!..
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
تئهران نئجه توریستی شهر اولدو؟
دوکتور جئری
دایی اوغلو، عم اوغلو، خال اوغلو، بیبی اوغلولاریمین آردینجا باجاناغیم-مورتوضدا نئچه آیدیر ایشسیزلیک اوزوندن، عاییلهسی ایله بیرگه تئهرانا کؤچوب. کئچن هفته ائل گونو غوربت ائلده یوخلایاق دئیه تئهرانا گئتدیک. مورتوض شهرین اسکی محلهلرینین بیرینده ایکی قاتلی کیچیک بیر ائو توتموشدو. اوست قاتدا اگلهشیر آلت قاتیدا دوکان ائلهییب یئر-یئمیش ساتیردی. بیزی گؤرجک اورکدن سئویندیلر. ایکینجی قاتا قالخدیغیمیزدا مورتوض اوزونو آتاسینا توتدو:
- دده!.. سن دوکاندا اول؛ ایندی من گلیرم!
بالدیزیم چایلاری قاباغیمیزا دوزونجه مورتوضا دئدیم:
- بیز اوتورموش؛ سن تئز چایینی ایچ گئت دوکانا، کابلایی فارسی بیلمیر، موشتریلری یولا سالا بیلمز.
مورتوض قیس-قیس گولدو:
- بابا نه فارسی؟!..بورادا هامی تورکدور؛ قاپی-قونشو تورک، باققال تورک، قصاب تورک، شیرنیچی تورک، قهوهچی تورک، چؤرکچی تورک، تاکسیچی تورک.. حتی پولیس، بلدیه، مدرسه کیمی دؤولت یئرلرینین ایشچیلری ده تورکدورلر!
بو صؤحبتلرده ایدیک مورتوضون آتاسی آشاغیدان سسلندی:
- مورتوض..مورتوض...
باجاناغیم باشینی پنجرهدن ائشیگه چیخارتدی:
- نه اولوب دده؟!!
- گل گؤر بو توریست نه ایستهییر؟.. من دیلینی بیلمیرم...
مورتوض آشاغی ائندی. دالیجا منده تلهسیک آشاغی ائندیم. من ایندییهدک یاخیندان توریست گؤرمهمیشدیم.
توریست فارس ایدی!
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
یاخشی یالان
دوکتور جئری
قلئیچی مورتوض چوخلو گزیب دوغرو-دوروست بیر ایش تاپمایینجا سیاستچی اولماق ایستهدی. بو اوزدن ددهلیگینین یانینا گلهرک درس آلماق ایستهدی:
- دده! سیز ایللر بویودور سیاست صحنهسینده چالیشیرسیز. سیاستده یالانسیز اولماز دئییرلر. سیزدن ریجا ائدیرم باشلانیشدا یاخشی بیر یالان دانیشاسیز من اؤیرهنیم.
شیخ آغا قاش-قاباغین ساللادی:
- من یالان دانیشمارام!
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
گروگان
دوکتور جئری
آغیر تیخاج ایدی. نه ایرهلییه گئتمک اولوردو، نهده گئری قاییتماغا یول وار ایدی. یوزلر ماشین یانا-یانا، دال-دالا حرکتسیز دایانمیشدی. سیقناللارین سسی گئت گئده اوجالماقدا ایدی..
"روز شعر و ادب زبان فارسی (روز شعر و ادب ایران-ی سابیق!)" گونو اوستاد شهریاری آغیرلاماق اوچون "بنیاد ادب و هنر آذربایجان (فرهنگستان زبان ترکی-ی سابیق!)"-ا قوناق چاغیریلمیشدیم. ایندیسه بیر ساعاتدان چوخ ایدی تیخاجدا اللریمی فرمانا تاپدایاراق گؤزلهییردیم. آرتیق گئج قالمیشدیم. تؤرن ایندی باشلامیش اولمالیایدی. کیسمه یولون نییه کسیلدیگینی بیلمیردی. بیردن گؤزوم قارشی طرفدن- ماشینلارین آراسیندان گلن بیر گنج اوغلانا ایلیشدی. ماشینین شوشهسینی ائندیریب اونو سسلهدیم. اوغلان یاخینلاشینجا قاباقدا نه اولدوغونو سوروشدوم. اوغلان تؤوشویه-تؤوشویه دئدی:
- تئروریستلر یولون باشیندا، "فرهنگستان زبان فارسی" باشقانینی گروگان توتوبلار. اونلار دئییرلر یوز میلیون وئرمهسهلر بنزین تؤکوب باشقانی یاندیراجاقلار!
جوشغولاندیم:
- اورتالاما هر ماشینا نه قدر یئتیشر؟!.. وئرهک ده یولو آچسینلار.. خالقین ایشی-گوجو وار!...
گنج اوغلان بارماقلاری ایله گؤسترهرک یانیتلادی:
- ایکی لیتر !!
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
أنا کئفلی ایسکندر!
دوکتور جئری
ائل آراسیندا کئفلی ایسکندر آیاماسی(لقبی) ایله تانینان حاج محمدعلی آغا، محرملیک آیی باشلایاندان هر یئرده اوتوروردو سؤزو کربلا فاجیعهسینه چکهرک دئییردی:
-کئشکه من ایمام حسین(ع) زامانیندا اولایدیمدا اونون "هَل مِن ناصِراً یَنصُرُنی؟" [منه یاردیم ائدن واردیر می؟] هارایینا "لبیک" دئییب یاردیمینا قوشوب اوغروندا شهید اولایدیم...
سونرا مندیلینی چیخاردیب اوزونه باساراق هؤنکور- هؤنکور آغلاییردی.
عاشورا گئجهسی، او یئنه یانینداکیلارا آرزوسوندان دانیشیب آغلایاندان سونرا باشینی مچیدین دیوارینا سؤیکهدی. آنسیز اؤزونو کربلا چؤلونون اورتاسیندا گؤردو. بیرآز گئجیکمیشدی سانکی. یزیدین قوشونو شهیدلرین باشینی نیزهلرین اوجونا تاخاراق قانلی ساواش آلانینینی ترک ائتمکدهایدی، اسیرلر آغلاشا-آغلاشا قوشونون دالیجا سوروکلهنهرک چکیلیردیلر.حاج محمدعلی دهشتله بو گؤرنتونو گؤزدن گئچیریرکن قوشوندان بیر آتلی آیریلیب چاپاراق اؤزونو اونا یئتیردی. یاخشی باخدیقدا اونو تانیندی. شیمر ایدی. شیمر قلینجینی چکهرک آتین قاباق قیچلارینی گؤیه قووزایا-قووزایا قیشقیردی:
- هَل أنتَ مِن أصحابُ الحُسین؟
[سن حسین-ین صحابهسیندنسن می؟]
حاج محمدعلی باشینی توولادی:
- لا..لا.. أنا کئفلی ایسکندر!
[یوخ..یوخ .. من کئفلی ایسکندرم!]
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر


text:
37 minutes ago
بو یولدان بیر خان کئچمیش
یول بایاغی اوزونویدو. آدام قولتوغونون آلتینا وورموش قوهونو، گونون ایستیسینده ائوه گئدیردی. چؤلون اورتاسیندا کیمسه یوخودو. فقط اؤنونده اوزون بیر یول و یوخاریدا جیزلایان بیر گونش واریدی.
آرتیق دایانامادی. یول قیراغیندا بیر آغاجین کؤلگه سی آلتیندا اوتوردو و قوهونو کسیب دیلیمله مه یه باشلادی. یئدی، یئدی تا کی سون دیلیمی ده بیتیردی. قوهون قابیقلارینی و توخوملارینی دا آغاجین دیبینه قویدو.
اؤز اؤزونه میریلدادی:
ـ مندن سونرا بو یولدان کئچن اولسا اگر، گؤزو ساتاشسا بو قابیقلارا و توخوملارا، قوی دئسین کی یقین بو یولدان داها اؤنجه بیر خان کئچمیش.
سونرا آدام، آغاجین کؤلگه سی آلتیندا اوزانیب بیرآز دینجلمک ایسته دی. آمما گؤزونو بیر طهر او اتلی جانلی قابیقلاردان آییرامادی. قیسا سوره دن سونرا طاقتی توکندی و قابیقلاری بیرـ بیر الینه آلیب گمیردی. اؤزونه بئله توختاقلیق وئردی:
ـ بلی، مندن سونرا بوردان کئچن بیریلری اولسا دئیر کی، یقین بوردان داها اؤنجه بیر خان کئچمیش، هم ده یانیندا نؤکری وارمیش.
بیرآز کئچر، آدام گئنه دؤزه بیلمز. بیرآن یوگورر قابیقلارین اوستونه و اونلارین توزـ تورپاقلارینی سیلیب چئینه ییب یئیر. قابیقلاری یئییب قورتاراندان سونرا اؤز اؤزونه ـ قوی دئسینلر خانین آتی دا واریدی ـ دئیر.
آدام دینجینی آلدیقدان سونرا آیاغا قالخیب یولا توشمه یه جهد ائدر. آمما بیردن گؤزو توخونار گونش آلتیندا آزیجیق قوروموش قوهونون توخوملارینا.
تزه دن اوتورار، باغداشا قورار، توخوملارین هامسینی چیرتلار و توخوم قابیقلارینی دا اسن یئلده ساوورار.
آدام ائوینه دوغرو یول آلیب گئدر. آرتیق قولتوغون آلتیندا نه عایله سینه آپاراجاغی اوچون بیر قوهون واریدی، نه ده اونون کئچدیگی یولدان، آت اوستونده کئچیب گئدن بیر خان و یانیندا دا اونا قوللوق ائدن بیر نؤکر.
ایندی، نه گمی وار اورتالیقدا، نه ده اؤلنلرین جنازه لری. یوکو ده اؤز دئییشلرینه گؤره یونگول پئترول ایمیش و یونگول پئترولون دا لکه سی، دنیز اوزونده گؤرونمزمیش.
آمما اینانین توخوم قابیقلاریندان بللی کی بو دنیزده بیر پئترول گمیسی باتمیش.
#آززبایجان #آذربایجان #گونئی_آزربایجان #تورک #ادبیات #ساتیرا #طنز


text:
تورکیهدن قیبریس روم رهبرلیگینه اعتراض
تورکیه خاریجی ایشلر ناظیرلیگی، روم رهبرلیگینین، کربوهیدروژن فعالیتلری ایچنده، شرق آغدنیزینه سونداژ گمیلری گؤندرمهسی اوزرینه یازیلی بیر آچیقلاما یایینلادی
تورکیهدن قیبریس روم رهبرلیگینه اعتراض
خاریجی ایشلر ناظیرلیگی، روم رهبرلیگینین، کربوهیدروژن فعالیتلری ایچنده، شرق آغدنیزینه سونداژ گمیلری گؤندرمهسی اوزرینه یازیلی بیر آچیقلاما یایینلادی.
روم رهبرلیگینین رفتارینا قارشیلیق کووردیناسیون ایچریسینده، لازیم اولان قارشیلیغین وئریلهجگی ایفاده ائدیلن آچیقلامادا
"جنوبی قیبریس روم رهبرلیگینین آدانین اورتاق صاحبی اولان قیبریس تورکلرینین طبیعی قایناقلار اوزریندکی اصل حاقلارینی گؤزاردی ائدهرک، شرق آغدنیزیده تک طرفلی اولاراق داوام ائتدیردیگی کربوهیدروژن فعالیتی یاخیندان تعقیب ائدیلمکدهدیر" دئییلدی.
آچیقلامادا؛
"تورکیه، جنوبی قیبریس روم رهبرلیگینین بو مسئولیتسیز آددیملارینا قارشی لازیملی خبردارلیقلاری ان باشیندان بو یانا یاپمیشدیر.اساسن، قیبریس کونفرانسی ایله بیرلیکده، تورک طرفینین بوتون یاخشی نیتلی تلاشلارینا باخمایاراق موذاکیره پروسهسینین نتیجهسیز قالماسینین اساس سببینین روم طرفینین اؤزونو آدانین تک صاحبی اولاراق گؤرمه آنلاییشی اولدوغو آچیقدیر.تورکیه هم اؤز قیته ساهانلیغینداکی حاق و منفعتلرینی قوروماقدا، هم قیبریس تورک طرفینه دستگینی داوام ائتدیرمکده قرارلیدیر. بو چرچیوهده، روم طرفینین قیبریس تورکلرینین آدانین اطرافینداکی طبیعی قایناقلار اوزریندکی قانونی حاقلارینی گؤرممزلیکدن گلهرک ایجرا ائتدیگی تک طرفلی فعالیتلرینه، شمالی قیبریس تورک جمهوریتی حکومتی ایله کووردیناسیون ایچریسینده لازیم اولان جواب وئریلهجک. " دئییلدی.


text:
اکبر برزگری(سرور موغانلی)نین خاطیرهسینه ادبی گؤروش کئچیریلدی
دی آیینین ۲۰سینده موغانین (پارسآباد)ین «اوستاد شهریار» آدینا ادبی انجومنینین تشبثی ایله شاعر اکبر برزگرینین(سرور موغانلی- نوید سرور) اؤلومونون بیرینجی ایل دؤنومو موناسیبتیله خیاو(مشگینشهر)ین شاعرلرینین اشتراکیلا ادبی تدبیر کئچیریلدی. بو محتشم ادبی گؤروشده موغان و خیاو شاعرلری اؤز اثرلریندن اوخویوب و مرحوم شاعریمیزین خاطیرهسینی عزیزلهدیلر. مجلیسده موغان شاعرلریندن: بهروز صدیق، اسماعیل خرمی، پریسا حیدری، قوجا گلدسته، پاشا موغانلی، توحید نامور(آدلیم)، فتحالله پناهی(عربلی)، بیابانی و ارشاد ادارهسینین رئیسی جنابهاتف و خیاو شاعرلریندنایسه: یعقوب نیکزاد، سحر خیاوی، حکیمه باباکشیزاده«نغمه»، ایرج امامی(دومان یالچین)، علی فلاحپور(گونش)، کیوان قربانی، عرفان کاظمی، رسول پناهی، عوض علیزاده (آلیش)، خاطیره عبدالعلیزاده و توحید فتاحزاده اشتراک ائتمیشدیلر.
«شعرلرینده «سرور موغانلی» و «نوید سرور» تخلص ائدن «اکبر برزگری مولان» ۱۳۴۱نجی ایل قاراداغین مولان کندینده آنادان اولوب، بوتون عؤمرونو موغاندا، سونراایسه تبریز شهرینده یاشاییبدیر. تاسفله چوخ آز بیر مدت خستهلیکدن سونرا ۱۳۹۵نجی ایل دیآیینین ۲۳نجو گونو حیاتلا وداعلاشمیشدیر.
اکبر برزگری مولان» انقلابدان سونرا اجتماعی فعالیتلریله یاناشی جدی صورتده ادبیاتا و خصوصیله شعر دونیاسینا آددیم آتدی. شعرلری و مقالهلری آلتمیشینجی ایللرین اوللرینده تبریز شهرینده یاییلان «فروغ آزادی» روزنامهسینده چاپ ائدیلدی. چوخ چتین بیر وضعیتده بو ایللرده تبریز شهرینده تشکیل ائدیلن ادبی محفیللرده فعالجاسینا اشتراک ائتدی؛ دونیا گؤروشونون گنیش اوفوقو اونو آزادلیق وورغونو، صلح سئور، خالقلار دوستلوغونو تبلیغ ائدن و اجتماعی عدالت عشقیله یازیب یارادان بیر ادبیاتچی کیمیادبی جمعیتیمیزده تانیتدی. حیات سیخینتیلاری و اجتماعی محرومیتلر سارسیلماز ارادهسینه خلل یارادا بیلمهدی؛ معین سببلر اوزره داوام ائتدیره بیلمهدیگی تحصیلینی یئنیدن داوام وئرمک فیکرینه دوشدو. بیر نئچه ایل مطبوعاتدان و ادبی محفیللردن اوزاقلاشدی. «معمارلیق» رشتهسینده یوکسک لیسانس صاحیبی اولدو و بو رشتهده خصوصیلهده «فلسفه هنر» اوزره ساوادلی بیر علمیمرجع شخصیته چئوریلدی. آزاد اسلامیدانشگاهینین تبریز و پارسآبادمغان واحدلرینده معمارلیق اوستادی عنوانیندا تدریس ائتدی و بیر چوخ اؤیرنجیلرین تعلیمینده جدی فعالیتلر گؤستردی. «کبد سرطانی» خستهلیگینه دوچار اولدوغو سببیندن چوخ تاسفله دی آیینین ۲۳ینده ابدیلیک اولاراق آرامیزدان آیریلدی و شرفلی عؤمرونون سون شعرینه قورتاریش نقطهسی قویدو.
اکبر برزگرینین(سرور موغانلی- نوید سرور) خاطیرهسینه تشکیل ائدیلمیش تدبیردن شکیللری سیز حؤرمتلی اوخوجولارا تقدیم ائدیریک. بو شکیللری و تدبیرین معلوماتینی بیزه گؤندرن حؤرمتلی «پریسا خانیم حیدری»یه اؤز منتدارلیغیمیزی بیلدیریریک.


text:
قیزیل آی: مخالف گروه لر کوپه یگنی باعث اهالی تلفاتی هم کوپه یگن
خلق ارا قیزیل آی جمغرمه سیگه کوره ، افغانستان اهالیسی، اوریش لر نتیجه سیده تورلی قیین چیلیک لر بیلن یوزیمه یوزبولیب همده کیله سی میلادی ییلده هم اوشبو قیین چیلیک لر بیلن دوچ کیله دیلر.
قیزیل آی کمیته سی نینگ کابلده گی رییسی گه کوره ، افغانستان خلقی دوچ کیلگن اوشبو قیین چیلیک لر ، اوریش لر نتیجه سیده ، عادی تلفات لر نینگ کوپه یشی ، ایچیکی قاچقین لر ، همده صحی خذمت لریگه فایده لنه آلمسلیک موضوع لردیر.
قیزیل آی جمغرمه سی نینگ افغانستانده گی رییسی ریتو ستاکر اوشبو قیین چیلیک لر یوزه گه چیقیشی قوراللی مخالف گروه لر افغانستان نینگ تورلی منطقه لریده کوپه یگنی باعث بولگن دیب ایته دی.
خلق ارا قیزیل آی جمغرمه سی ، اوریشلر جریانیده قربان بولگن لرده یاردم بیره دیگن ، همده مستقل و طرف سیز بیر نهاد بولگنی نی ایتیب ، مملکتده گی موجود اوریش لری ، قیین چیلیک لر نینگ بو اولکه ده کوپه یتیرگن دیب اورغوله یدی.
اوشبو جمغرمه نینگ مسوول لریگه کوره ، قوراللی مخالف گروه لر رقمی نینگ کوپه یگنی ، محتاج کیشی لرده ، بشری همده صحی یاردم بیره دیگن نهاد لر نینگ برابریده جدی تهدید بولیب قرار تاپگن.
شو نینگ دیک ، قیزیل آی کمیته سی نینگ افغانستانده گی رییسی گه کوره ، اوریش لر دوامی افغانستان نینگ ایریم منطقه لریده کینگه ییب ، همده عادی اهالی نینگ تلفاتی اوتگن ییل لردن کوره ، انچه کوپه یگن.
ستاکر جنابلری ، قیزیل آی تشکیلاتی اوریش لر یوز بیرگن منطقه لرده آسیب کورگن اهالیگه یاردم ایتکزیشی فعالیت لریده ایریم قیین چیلیک لربیلن یوزمه یوز بولگنی دن سوز یوریتیب ، اوشبو نهاد ، دولت گه قرشی تورگن مخالف گروه لر ، ایچکی همده تشقی کوچلر بیلن ، عادی اهالی نینگ حیاتی گه ضرر ییتکیزمه یش لری خصوصیده اوچره شیب کیلگن لیگی نی ایتدی.
ستاکر جنابلری ، قیزیل آی کمیته سی قره مه قرشی تمان لر بیلن اوچره شوولری بعضاً یاشیرینچ و بیر قنچه پیت لرده آچیق شکلده یولگه قوییلیشی نی ایتیب ، اوشبو اوچره شولر قیزیل آی کمیته سی نینگ موجود خواطر لری اساسیده صورت تاپیشی نی اورغوله دی.
قیزیل آی نینگ افغانستانده گی تشکیلاتی نیچه ییل دن بویان ، صحی خذمت لر یتکیزه دیگن مرکز لر نینگ تاسیس قیلیشی و اوند حمایت ایتیش ، محتاج لرگه آذوق اوقت ترقه تیش ، شو بیلن بیرگه ، قماقخانه لرنینگ یقین دن کوریب چیقیش ، همده محبوس لر نینگ اوز عایله لری بیلن اوچره شیش امکانیت لری نی یره تیب بیریش کبی یاردم لر نینگ هم یولگه قویگن لیگی نی ایتدی.
قیزیل آی جمغرمه سی ، 1979 میلادی ییل دن حاضر گه قدر افغانستانده فعالیت قیلماقده اوشبو تشکیلات مسوول لریگه کوره ، قیزیل آی چمغرمه سی ، بیر مینگ 750 دن آرتیق ایشچی بولیب همده 89 ملیون دالر بودجه بیلن 2011 نچی میلادی ییل ده افغانستانده فعالیت لری نینگ دوام بیره دی.


text:
عمومی جایلرده تنباکونی استعمال ایتیش منع ایتیلگن
تنباکو محصولاتی نی هتل وعمومی مکانلرده استعمال ایتیش منع ایتیلیشی یانیده باجخانه سالیغی هم 50فایزگه کوتاریلگن.
اولوسی جرگه یاپیق محللرده دخانیات گه عایدماده لرنی استعمال ایتیلمسلیگی نی 101 ایشانچ آوازی بیلن تصدیقله دی.
بوقانون گه کوره تنباکو محصولاتی حسابلنگن سگرت باله لرتاماندن ساتیلیشی منع ایتیلگن.
قانون نی رعایه قیلمه گن کیشی لر، 300افغانی (6دالر) گه تینگ مبلغ نقدی جریمه بولیش لری ممکن.
افغانستانده کوپلب باله لر کوچه وبازارلرده سگرت ساته دیلروبونینگ درآمد آرقه لی عایله لری نینگ روزگاری تیبره نه دی. اما حاضر بوقانون ده باله لرساتیشی منع ایتیلگن.
بیش فصل ییگیرمه بیش ماده دن عبارت بولگن بوقانون لایحه سی اوتگن آیی افغانستان وزیرلرکینگاشی تاماندن افغانستان اولوسی جرگه سی گه یوباریلگن ایدی.
مجلس نینگ ساغلیق ایشلری بوییچه کمیسیونی بو لایحه نی ایریم اوزگریش لرکیلتیریش بیلن عمومی مجلس گه جونتگن ایدی. اما ملت وکیللری آره سیده قره مه قرشی فکرلر کوتریلگنی اوچون اوشه کونی تصدیقلنمی اولوسی جرگه ایسه بولایحه تیکشیریلیب نهایی قیلینیشی اوچون قرارآلیب قوشمه کمیسیونگه جونتگن ایدی.
سگرت نینگ عمومی جایلروهوتللرده چیکیلمسلیگی منع ایتیلیشی یانیده، بونگه قوییلگن سالیق ایسه 50 فایزگه آشیریلگن.
مجلس ده ایریم ملت وکیللری تمانیدن سالیق یوزفایزآشیشی طلب قیلیندی. اما ایریم لری هم سگرت سالیغی آشیریلیشی سبب قاچاق ایتیش کولمی هم آشیشی نی تیل گه آلدیلر.
افغانستان ده سگرت ارزان نرخده تاپیله دی وسگرتدن علاو ه سونگی وقت لرده چلم قلیان نی استمال ایتیش آشیب بارماقده.
عمومی مکانلرده دخانیات نی استعمال ایتیلمسلیک قانونی ایسه جمهوررئیسی قول قوییشی دن کیین عملده جاری اییتله دی.
اما ایریم لرنینگ فکریچه بو قانون نینگ تولیق تطبیق ایتیشده دولت جدی معمالربیلن دوچ کیلیشی ممکن.


text:
سید جمال ترابی طباطبایی عصریمیزین بویوک سکه شناسللاریندان اولاراق ایران سکه شوناسلیق آتاسی آدینا دا مشهور ایدی.
او 60 ایلدن چوخ ایران و ایسلام سکه لری هابئله آرخئولوژی حاقیندا تدقیقات لار آپاردی. مختلف دورلرده حاکمیت ده اولان ایران حکومت لرین سکه لرینین ییغیب، ثبت ائدیب و تانیماسی، آذربایجان موزه سینین وسایط لرینین پلانلاندیرماسی و ایللر بویو سکه شناسلیق تدریس ائتمک اونون دیرلی ایشلریندن ساییلیردی. اوستاد طباطبایی دن بو موضوعلاردا دیرلی یازیلار الده دی.
او علمی و مدنی چالیشمالاریندا بویوک اوستادلار او جومله دن عباس اقبال آشتیانی، وحیدالملک شیبانی، نصرالله فلسفی، علی اکبر بینا، مجیر شیبانی، پرویز ناتل خانلری، احمد مستوفی، محمد معین، مسعود خان کیهان و محمدباقر هوشیار کیمی اوستادلاردان درس اویرنمیشدی.
اوستادین دونیا سویه سینده سکه شناسلیق تخصص و شهرتی، دونیانین مختلف موزه لری و اولکه لرینده چالیشان محقق لر و تدقیقاتچی لارینین اونا مراجعت ائتمه لرینه سبب اولموشدو. بو حاقدا چوخلو یازیلاشما و ال یازمالار واردیر. بو یازی لار اوستاد ترابی طباطبایی نین، دکتر جرج مایلز نیویورک موزه سینین مودورو، سلوود ، والتر هینتس، برت فراگنر، اینگر کریر، ریچارد فرای، هاری فلدمن و گوتفرید هرمان کیمی آدلیم تدقیقاتچی لارلا علاقه و ارتباطلاری گوستریر.
او 60 ایل چالیسمالاری بویونجا مین لرجه سند و تاریخی عکس لری توپلاییب، و مختلف سازمانلار و موسسه لره باغیشلادی. اوستاد ترابی طباطبایی دن 35 دن آرتیق کیتاب، علمی مقاله سکه شناسلیق و آذربایجانین عامه مدنیتی حاقیندا واردیر. شمسی 1355 ده نشر اولونان «آغ قویونلو سکه لری و صفوی لرین ایرانداکی وحدت و بیرلیک تمل لری» ایرانین ایل کیتابی سئچیله رک، بو دیرلی مکافاتی الده ائتمیشدیر.
اوستادین آدی ایران اونودولمازلار ایللیک کیتابیندا دا ثبت اولونوبدور. او 1388نجی ایلین مهر آیینین 22نجی گونونده بو دونیادان کوچدو. اوستادین مزاری تبریز وادی رحمتینین صنعتچی لر (هنرمند) بولومونده دیر.
(دوغوم 1304 ش – تبریز / اؤلوم 1388 ش – تبریز)


text:
سالدێ عقابیدهن منی لئشگهر-ی-کینه یا حسین
قالدێ سۇسۇز خیامیده خوردا سکینه یا حسین
اوْلدۇ ایکی قوْلۇم قلم، ائیلهمیرهم گیلایه من
ائیلهمیشهم فدا اوْنۇ اصغر-ی-مهلقایه من
لیک بۇ غمده دۆشمیشهم بیر غم-ی-بینهایه من
مشگیمه اوْخ دگیب سۇیۇ آخدێ زمینه یا حسین
قوْیمادێ بۇ فلک منی خدمهتیمی تمام ائدهم
مشگی دوْلۇ سۇ چیگنیده خئیمهلره خرام ائدهم
خوردا سکینهنین سۇسۇز قلبینی بیرده رام ائدهم
سۇ وئرهم اؤز الیمله اوْل زار-وْ-حزینه یا حسین
اوْلدۇ قلم بۇ عرصهده قارداش ایکی قوْلۇم منیم
یاتدێ علم سێنێب بئلیم یارهدێ ساق-سوْلۇم منیم
سؤیله قێزۇن سکینهیه گؤزلهمهسین یوْلۇم منیم
بیرده سۇ جامین آلماسۇن، حسرت الینه یا حسین
هر نه قدهر وۇرا یارا جیسمیمه فرقهی-ی-جهول
من سنه آغلارام حسین حالیمه اوْلمارام ملول
اوْلسا اگهر اوْ درگه-ی-پاکیده خیدمهتیم قبول
تارُک-ی-فخریم اوج ائدهر، عرش-ی-برینه یا حسین
قطعه به قطعه دوْغرانێب نئیزهلر اوْلسا منزلیم
بیر سر-ی-موئی اینجیمهز جانیوه اند اوْلا دیلیم
گؤرمهسم اوْل جمالیوی یاندۇراجاق بۇ نیسگیلیم
یارهلی قلبیمی منیم بیل اوْ غمینه یا حسین
زحمت اگهر قبول ائدیب باشێمێن اۆسته بیر گذهر
ائیلییهسن بۇ حالیده، یارهلی جیسمیمه نظر
بیللهم اوْ وقتیده منیم زحمتیم اوْلمئیوب هدهر
خدمتیمی قبول ائدیب شاه-ی-مدینه یا حسین
پئیکر-ی-پاره-پارهمی اوْخلار هواده ساخلایێب
اوْخلار ایچینده جیسمیمی تیر-وْ-سنان قۇجاقلایێب
جاندان علاوه مشگیمی سُمّ-ی-ستور آیاقلایێب
مشگیمه یعنی تؤکدۆلهر قان سۇ یئرینه یا حسین
گؤزلریمی دۇتۇبدۇ قان گلسوْن اۇزۇندا گؤرمهرهم
من اؤزۆمۆ گلینجهسن عرصهده زنده گؤرمهرهم
حشره قالێبدێ وعدهمیز روی-ی-زمینده گؤرمهرهم
مرغ-ی-اجل سالێب منی بسکی کمینه یا حسین
صدری بۇ نوحهنی یازار گؤز یاشێن ائیلئیور روان
خاطر-ی-پُرفیکاریدهن آه چکیب، ائدهر فغان
واردێ اۆرهکده نیّت-ی-خفیهسی ائیلهمهز بیان
بیرجه نیظاره قێل اوْنۇن اشگ-ی-ترینه یا حسین
شاعر: یحیوی


text:
سویوق هاوادا یادا دوشن خاطیره
Wednesday, 23 October 2013، 05:44 AM
بو گئجه هاوا بیر آز سویوقدور، حیطده تیترمهیی دئنرکن ممد جلیل قلیزادهدن بیر شئی یادیما دوشدو. حمیده خانیم یازیر: بیر گئجه
قیزیم یولداشییلا درس چالیشیردیلار، یارین امتحانلاری وارایدی. هاوا یامان سویوق، بیزیم ده اودونوموز یوخودو. ممد جلیل تزه یازدیغی نمایشنامهنی گتیریب یاندیردی قیزلار آزجا قیزاشالار.
ی س: بو مطلبی حافظهدن نقل ائتدیم. اما اوخودوغوم کیتابین مشخصاتی بئله ایدی:
مونس روزهای زندگی( 2000)
نویسنده: حمیده محمد قلی زاده
ترجمه: دلبر ابراهیم زاده
ناشر: پژوهنده.
قایناق: ف ب استاتوسلاریم
-
- 13/10/23


text:
بیرینجی فرانسه جومهوریتی
بیرینجی فرانسه جومهوریتی (اینگیلیسجه: French First Republic, (فارسجا:جمهوری اول فرانسه)، (عربجه:الجمهورية الفرنسية الأولى)، (فرانسهجه:Première République (France)), (آلمانجا:Erste Französische Republik), (ایتالیاجا:Prima Repubblica francese), (روسجا:ПepBaя фpaHцyзckaя pecпyблиka)) اوروپادا بیر اسکی دؤولت؛ و فرانسه دیلی رسمی دیلیدی. بیرینجی فرانسه جومهوریتی ۱۷۹۲ میلادی ایلینده قۇرولدو و ۱۸۰۴ میلادی ایلینده داغیلدی.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- اینگلیسیجه ویکیپدیا


text:
26- یاووز آق پینار[1]
«. . . نسیمی اسلام مدنیتینین اوچ بؤیوک دیلی ایله شعرلر سؤیلهمیشدیر، معمالار یازمیشدیر. آذری ادبیاتیندا ایلک مستزاد، مربع و ترجیعبند نمونهلری نسیمینین قلمیندن چیخمیشدیر. آیریجا روباعی و تویوقلاریدا ادبیات تاریخینده اؤنملی بیر دهگره صاحیبدیر . . .
نسیمی، داها ساغلیغیندا تورکیه، آذربایجان، عراق و ایراندا شؤهرت قازانمیش، آدی اورتا آسیا تورکلرینه قدهر اوزانمیشدی. حتی دوغو تورکستانداکی اویغورلار آراسیندا تانینمیش اولدوغو بیلینیر. بو باخیمدان، فضولیدن اؤنجه بوتون تورک محیطلرینه تأثیر ائدهن ایلک آذری شاعیری نسیمیدیر. تورکیه و آذربایجانداکی تأثیری داها سورهکلی و جانلی اولموشدور. تورکیهده سنّی محیطلرده، لیریک بیر شاعیر اولاراق تقدیر ائدیلیب، شعرلری تنظیر ائدیلمیشدیر. عَلوی و بکتاشیلر آراسیندا ایسه، اونا بؤیوک بیر مرشد، طریقتلرینین ان بؤیوک مؤسسلریندن و شهیدلریندن بیری اولاراق باخیلمیشدیر. بو سببله نسیمی آدی ایله بیر چوخ شاعیر یئتیشمیشدیر. اؤیله کی گونوموزده بو نسیمیلرین شعرلرینی آییرماق بعضاً امکانسیز اولماقدادیر . . .
فضولی، نسیمینین تأثیرینده قالان شاعیرلرین باشیندا گلیر. شاعیرلیک دوهاسی سایهسینده نسیمینین شعرلریندن ایلهام آلماسینا رغماً، تقلیده دوشمهمیشدیر. تورکمن شاعیری عندلیب (1780- 1711) و چاغاتای- اؤزبک شاعیری اسیری (1916- 1864) نین نسیمی حاققیندا بؤیوک منظومهلری واردیر. لطفی و نوایی کیمی چاغاتای شاعیرلریده نسیمیدن تقدیرله سؤز ائتمیشلردیر. نسیمی دیوانینین اورتا آسیادا استنساخ ائدیلمیش نسخهلریده آز دگیلدیر.»
23- تاریخ ادبیات آذربایجان[1]
چوخلو داخیلی و خارجی قایناقلاردان یارارلاناراق فارسجا آلتی جیلدلیک «تاریخ ادبیات آذربایجان» تألیف ائدهن آقای محمدرضا کریمی، اؤز اثرینده نسیمی اوچون گئنیش یئر آییرمیشدیر. او، بوندان علاوه، نسیمی حاققیندا شاعر عشق و شهادت،[2] زندگی و خلاقیت عماد الدین نسیمی،[3] نهضت حروفیه[4] آدلاری ایله اوچ کیتابدا نشر ائتمیشدیر. اونون نسیمی حاققیندا سؤزلریندن نمونهلر:
« عمادالدین نسیمی نمایندهی برجستهی فرهنگ و ادبیات آذربایجان از افتخار آفرینان عرصهی علم و هنر مشرق زمین در قرن هشتم هجری است. دردی است گران که جامعهی ما او را که یک عمر در راه آزادی و رشد فرهنگی ملل مشرق زمین از هیچ کوششی دریغ نکرده است، آن گونه که بایسته و شایسته است نمیشناسد. نسیمی شگفتانگیزترین چهرهی ادبی و نبوغ بیکران سیمای تاریخ اندیشه و هنر مردم ماست.
عمادالدین نسیمی پیرو پر شور نعیمی و رهبر بعدی حروفیه، با تکیه بر آثار گرانقدرش و با حماسهای که از خون و شهادت آفرید جاودانه گشته است و آثارش تا امروز با برخوردهای متفاوت و گاه متضادی روبرو شده است. علت شهرت عالمگیر وی را میتوان در بیان آرزوهای شیرین انسانی، ترنم خواستههای مردم، آفرینش ادبی زیبایش دانست به طوری که آثار او در میان ملل مختلف مشرق زمین پراکنده شده و در میان اعراب، فارسی زبانان و ترکان شهرتی به سزا یافته است.
نسیمی شاعری است که با جسارت و بیپروایی افسانهایاش رو در روی ستمگران عصر ایستاده و انسانها را به استیفای حقوق انسانی خویش فرا خوانده و با ترنم عشق و محبت لایزال و پایدار، برایشان نغمهی پر شور زیبایی و مهربانی خواند. او عاشقی جانباز و صمیمی است که محور تفكراتش انسان بود و تمامی عظمت خلقت را در سیمای انسان تجسم میکرد و خلقت را بدون انسان ناقص و بیهدف میدانست.
11- ریحانة الادب[1]
مرحوم محمدعلی مدرس تبریزی اؤز تذکرهسینده نسیمیدن آد آپاریر و یازیر:
«سید عمادالدین نسیمی شیرازی، عالم عارف، فاضل کامل، محدّث شاعر ماهر، متخلص به نسیمی از مبّرزین عرفا میباشد که اصول طریقت را از سید شاه فضل شیرازی نعیمی فرا گرفت. دیوان اشعارش از سه هزار بیت متجاوز بوده . . . در سال هشتصد و سی و هفتم هجرت در شیراز به دارش کردند و یا به زعم بعضی در حلب مقتول گردید».
12- شهداء الفضیله
علامه امینی شهداء الفضیله کیتابیندا سید عماد الدین نسیمی اوچون بیر فصل آییرمیشدیر. همین فصلین تورکجه ترجمهسینی، بو سطیرلری یازان 1371- نجی ایلده، آذربایجانین شهید عالیملری کیتابیما داخیل ائتمیشدیم، بورادا بیر نئچه سطرینی نقل ائدیرم:[2]
«سید عمادالدین نسیمی جلیل القدر سید، عالیم، فاضیل، محقق، حدیث بیلن، عارف و بؤیوک شاعیر ایدی. مختلیف علملرده نظر صاحیبی ایدی. اورهگه یاتان و آخیجی شعرلریله بوتون شاعیرلره اوستون گلمیشدیر».
الحصون المنیعه کیتابیندا یازیلمیشدیر:« محقق عالیم و تانینمیش فاضیللردن اولموش، عرفان و صوفیلیکده سید شاه فضل نعیمی طریقتینه منسوب ایدی. عرفان طریقین اوندان آلمیشدیر . . .».
بیر پارا تاریخچیلرین دئدیگینه گؤره، حلبده اعدام اولموشدور . . . او، قدرتلی بیر شاعیر ایدی، اوچ مین بئیته یاخین دیوان صاحیبیدیر.
13- محمد فؤاد کؤپرولو[3]
«14- نجو عصرین سون یاریسیندا، دوغو و باتی آنادولودا، بؤیوک بیر شؤهرت قازانان نسیمی ایله صوفیانه کلاسیک شعرین یوکسک بیر تکامل درجهسینه واردیغینی گؤروروک. قوللاندیغی لهجه باخیمیندان، آذری دائرهسینه منسوب اولماقلا برابر، آنادولوداکی بؤیوک شؤهرتی و نفوذو باخیمیندان، اونو بو ساحه ادبیات کادروسونا سوخماق ضروریدیر. 14- نجو یوز ایلین سون زامانلاریندا استرآباد، عراق، آذربایجان و آنادولو ساحهلرینده یاییلان و 15 یوز ایلین ایلک یاریسیندا عثمانلی امپراتورلوغو ساحهسینده بؤیوک بیر نفوذ قازاناراق بکتاشیلیک ایله قاریشان حروفیلیک ایراندا تئز ایتمیش و یالنیز تورکلر آراسیندا یاشامیشدیر. نسیمی بو مسلکی قوران فضل الله حروفینین باشلیجا خلیفهلریندن اولوب، آنادولودا حروفیلیگین یاییلماسیندا چوخ بؤیوک بیر رول اوینامیش و هیجری 807 ده دریسی سویولماق صورتیله اؤلدورولموشدور. نفوذو عصرلرجه عثمانلی و آذری ادبیاتلاری دائرهلرینه منسوب شاعیرلر اوزهرینده گؤزه چارپان و خاطیرهسی خلق کوتلهلری و بالخاصه بکتاشیلر، حروفیلر، قیزیلباشلار کیمی زومرهلر آراسیندا یاشایان نسیمی، بؤیوک بیر شاعیردیر. صوفیانه لیریسم اوندا چوخ قوّتلی و چوخ آهنگلیدیر.
1- انباء الغُمر
شهید سید عمادالدین نسیمینین آدی، ایلک دفعه ابن حجر عسقلانینینانباء الغُمر فی ابناء العُمر[1] کیتابیندا گئتمیشدیر. او، نسیمینی «نسیم الدین تبریزی» آدلاندیریر و دئییر کی ملک المؤید سیف الدین امری ایله حلب شهرینده 821 هـ . (1418 م.) ایلینده دریسی سویولدو و اعدام اولوندو.
نسیمینین تبریزلی اولدوغونا اشاره ائدهن ایلک و ان قدیمی قایناق ابن حجرین کیتابیدیر.
2- لطائف نامه (مجالس النفائس)
میرعلیشیر نوائینین مجالس النفائس تذکرهسیندن بیر نئچه فارسجا ترجمه الدهدیر. او جوملهدن سلطان محمد فخری هراتینین ترجمهسیدیر کی اؤز ترجمهسینی لطائفنامه آدلاندیرمیش و هر شاعیرین حال ترجمهسینه، اؤزوده خاطیرهلر و قئیدلر اضافه ائتمیشدیر. او جوملهدن دؤردونجو مجلیسده، پهلوان محمد ابوسعیدی یاد ائدهرکن آشاغیداکی خاطیرهنی ذکر ائدیر:
. . . حضرت میر، لطایف پهلوان محمد ابوسعید را علیحده رساله نوشته، بدان جهت در این اوراق به اختصار کوشید. از آن جمله یکی آن است که [گوید:] «پیش از ایام جمعیت و حضور در بقعهی پریشان و بیحضور سر بر بالین ضعف داشتم. هر روز پهلوان به ترتیبِ غذای فقیر قیام مینمود و بدانچه مقدور بود، توجه و اهتمام میفرمود. تا آنکه سپاه امراض از ملک بدن قدم بیرون نهاد و باز دولت تندرستی که معموری شهرستان وجود است، دست داد.
شبی غزلی ترکی تمام کردم و آن نُه بیت بود. صباح پهلوان تشریف آورد و از روی شفقت دست مرحمت بر سر و پای فقیر رسانیده، کمال التفات ظاهر کرد. بعد از آن، بر سبیل کسب هوا بیرون رفت و باز آمده بر جای خود نشست. خواستم که غزلی که شب گذشته گفته شده بود، به خدمت پهلوان بگذرانم. به خود اندیشه کردم که اول باعثی برانگیزم، بعد از آن بر او بخوانم.
پس بدان سبب از پهلوان پرسیدم که مدت مدید است که از کارهای شما چیزی استماع نیفتاد. در این وقت هر چه واقع شده باشد التفات نمایند که خاطر مشتاق است.
جواب گفت: که در این روزها به یک غزل امیر سید نسیمی صوتی بسته شده [است.]


text:
ایندیکی دونیادا ایدئولوژی لرین سونا وارما سوزو تئز-تئز ائشیدیلمکده دیر. ایدئولوژیلر ،موطلق گئرچک اولدوقلارینی ساووناراق باشقا دوشونجه لره مئیدان اوخودوقلاری اوزدن قینانیلیرلار. بوتون سورولارا اؤنجه دن یانیت وئرن ایدئولوژیلر دوشونجه، ایستک، ماراق، هوش و دورتولری(انگیزه) بام باشقا اولان اینسانلاری، گوجله بیربیرینه بنزتمه یه چالیشیب کوتله نین بیلینج(شعور) دوزئیینی ائندیریب، دئسپوتیزم حاکیمییتلر اوچون ان ایدئال توپلوم یاراتمیشلار. اوزوده خسته بیر توپلوم.
اؤنجه وورغولامالییام بو یازینین نه دنی کوتله آراسیندا دؤنه لرجه سؤیله نیلن و آرتیق اونلاردا ایناما چئوریلن بئله بیر سؤز اولموشدور: «بوردا گوونلیک هر یئردن آرتیق دیر، اوزگورلوک ایسه اؤزباشینالیق ،قارقاشالیق(هرج و مرج) و گوونلیک سیزلرله بیر قاپییا چیخیر.
بو یازیدا اینسانلارین اؤزگورلوک دن چکینمه لرینین،گوونلیک باغرینا برک-برک سیغیندیقلارینین بیر سیرا نه دنلرینی آچیقلاماغا چالیشاجاییق. اؤنجه بو سوزلرین آنلاملارینی اورتایا قویوروق.
گوونلیک
گوونلیک هر بیر تهلوکه دن اوزاق اولماق دئمک دیر. بیرئیسل(فردی)گوونلیک ایسه هر بیر بیرئیین، جانی، واری و آبیر ایتگیسیندن اوزاق اولدوغو آنلامیندادیر.
توپلومسال گوونلیگه گلدیکده، هر بیر بیرئی ، قوروپ و دؤولت طرفیندن یارادیلان ،یاسالاردان قیراق تهلوکه لی اورتاملاردان ،داورانیشلاردان تام اوزاق اولان بیر قامو(عموم) آرخایینلیغیندان عیبارت دیر.
یئنی حوقوقلو دوزنلرده(نظام) یاسالار،اؤزگورلویو تانیملادیب ،اؤلچوسونو بلیرله دیب ، بیرئی حاقلاری وورغولاییب و بو حاقلاری تاپدالایانلاری جزالاندیرماقلا، بیرئیسل و توپلومسال گوونلییی قورویور.
ماسلونون دئدییینه گوره ایسه گوونلیک ایکینجی گرکسینیم(نیاز) دوزئی ده(سطح) یئر آلماقدادیر.یعنی گووده سل(فیزیولوژیک) گرکسینیملرین آردی سوره گلمکده دیر.او اوزدن ده هر بیر اینسانا و توپلوما گوونلیک اؤنمی و گرک لییی دانیلماز دیر.
اینسانین ان دوغال حاقلاریندان بیریسی، اؤزگورلوک حاققی دیر.اؤزگورلوک ائله بیر ده یردیر کی، بوتون اینسانلار و ایدئولوژیلر اونو ساوونموشلار. فرانسا دئوریمیندن بری داها چوخ سسلنیلن اؤزگورلوک، ایندیکی دونیادا ان اؤنملی بیر ده یه ره ،حاققا چئوریلمیشدیر.
هابزین دئدییینه گؤره ،بیر سیرا ایشلری گؤرمه یه گوجو، یئته نه یی قارشیسیندا هئچ بیر مانعله اوزلشمه ین اینسان اؤزگوردور.آنجاق هیل گرین داهادا گؤزل سؤیله میشدیر: اینسان اؤزگورلویو، کندی اللریله ائوریمه(تکامل) اوغراشان بیر اینساندان عیبارت دیر. و یئنه دئییر:اخلاقی اؤزگورلوک، اوس(عقل)ایستنجه(اراده)یول گوستریرسه آنلاملانیر.
بیرئیسل اؤزگورلوک دئدیکده هر بیر بیرئیسل ائیله می(عمل) وارلانماغی، دین، سؤز، یازی و دوشونجه اؤزگورلویونو ایچینه آلیر. ایندیسه بو ایکی ده یه ری هاردا یان-یانا قویوب هر ایکیسینی ساوونماق اولار سوروسونا یانیت وئره لیم. بونلارین ایکیسیده یاسالاردا بلیردیر. بوتون اینسانلارین کندی چیخارلارینی ساوونان، اونلارین گلیشمه سینه امکان یارادان یاسا ایلکه لری(اصل).
یاسالار کولگه سینده یاشاییب اوزگورلویه وارماق می اولار سوروسونا روسو گؤزل یانیت وئریر: یاسانین اؤزو اؤزگورلویو قورویوب چوخالدیر. یاسالار اینسانلارین اؤزگورلوکلرینی چوخالتماق اوچون اونلاری آزالدادا بیلیرلر. اؤرنه یین: اینسان اؤلدورمک یاساقلیغی، منی اؤلدورمکدن اوزاقلاشدیریر(اؤزگورلویون آزالماسی)آنجاق منیم اؤلمه ییمین قارشیسینی دا آلیر(اؤزگورلویون چوخالماسی). بئله لیکله ده ان اؤنملی اولان اؤزگورلوک، اوزوموزون اوزوموزه یاراتدیغیمیز یاسالارا باش ایمکدن عیبارت دیر.
اصلینده یاسا دئییلن بیر شئی کوتله ایله حاکیمییت آراسیندا یارادیلان توپلومسال سوزلشمه دیر.کوتله ده حاکیمییت ده یاسالارا باش اییر.اینسانلار یاسادان قیراق ائیلم لره ال آتدیقدا جزالانیرلار،حاکیمییت ایسه اینسانلارین حاقلارینی تانیماییب تاپدالادیقدا مشروعسوز اولورلار و کوتله نین بئله بیر حاکیمییتی دئویرمه یه حاقلاری یئتیر (جان لاک).
بونونلادا کندی اللریمیزله یاراتدیغیمیز و سئچدیییمیز حاکیمییت ، توپلوم اینسانلارییلا آنلاشیلان یاسالارا دایاناراق گوونلیکله اؤزگورلوک حقوق لاری یان-یانا قورونولورلار.ایندیکی دونیادا بویوک ده یه ره چئوریلن یاسالار حاکیمییتی، بیرئیسل، توپلومسال ومیللی گوونلییی قورودوغو حالدا، اینسانلارین سؤز، دوشونجه و میللی اؤزگورلوکلرینی ده قوروماقدا سوروملودور.
ایندیسه ایران جغرافیاسیندا یاشایان کوتله نین، اؤزگورلویو گوونلیک قارشیسیندا زامان-زامان قوربان وئرمکلرینین ندنلرینی آچیقلایاجاغیق. اونا گؤره ده اونجه کولتورل قورولوشون(ساختار فرهنگی) ان اؤنملی ائتکنلرینی(عامل)آراشدیریب قونونو آچیقلاماغا چالیشاجاغیق.
۱-ایدئولوژی و ده یرلر
ایدئولوژی بیر قوروپون، توپلومون قونومونو(موقعیت)
آراشدیریب یوروملایان(تفسیر)،ایده لرله آیین-شایین یارقیلامالارلا(قضاوت)اولوشان(تشکیل تاپان) بیر دوزه ن دیر.
ایدئولوژی دوزه نی، بیر سیرا ده یرلردن ایلهام آلیب، بیر قوروپا ویا توپلوما، سوموت یؤنو(جهت مشخص) بلیرله دیر.
ایدئولوژی اولقولاردان(واقعیت) اوزاق قوتساللاشدیریلمیش ایدئاللاردان عیبارت دیر.
ایندیکی دونیادا ایدئولوژی لرین سونا وارما سوزو تئز-تئز ائشیدیلمکده دیر.ایدئولوژیلر موطلق گئرچک اولدوقلارینی ساووناراق باشقا دوشونجه لره مئیدان اوخودوقلاری اوزدن قینانیلیرلار. بوتون سورولارا اؤنجه دن یانیت وئرن ایدئولوژیلر دوشونجه، ایستک، ماراق ، هوش و دورتولری(انگیزه) بام باشقا اولان اینسانلاری، گوجله بیربیرینه بنزتمه یه چالیشیب کوتله نین بیلینج(شعور) دوزئیینی ائندیریب، دئسپوتیزم حاکیمییتلر اوچون ان ایدئال توپلوم یاراتمیشلار. اوزده خسته بیر توپلوم.
ایرانین چاغداش تاریخی آراشدیراندا اوچ اونملی ایدئولوژی گوزه چارپماقدادیر. ایران ناسیونالیزمی، شریعت و کومونیزم.
ایران ناسیونالیزمی ریضاخان دؤنمینده دوغرولوب ایسلامی دئوریمه دک یاشامیشدیر. آنجاق هله ده باشقا ایدئولوژی آرخالاریندا گیزله نه رک یاشاماغا داوام ائتمکده دیر.بو ایدئولوژی بوتون اینسانلاری، توپلوملاری فارس میللتی آدی آلتیندا بیر میللت بیر دؤولت قورولوشونا چئویرمک ایچین بوتون قئیرفارس میللتلرین اؤزللیکله ده آزربایجان تورکلرینین میللی وارلیقلارینا آرادان قالدیرماغا چالیشمیش دیر. تاریخ اوخونوشو، میللت اولگوسو، کولتور و توپراق قاوراملاری فارس اوخلو یوزولموش دور(تعبیر). او اوزدن ده باشقا بیر دوشونجه دن ،ده یردن سوز بیله گئده مزدی.
شریعته گلدیکده بوتون اینسانلاری بیر اومت ایچینده بیرلشدیرمک بهانه سیله قاتمانلارا(طبقه)میللت لره مئیدان اوخویوب دین آدی آلتیندا اوز میللی چیخارلارینی قوروموشلار.اونا گؤره ده میللی و قاتمانسال چیخارلاری اوغروندا چالیشانلاری اومتتی پارچالاماغا جان آتان، تانری یاغیلاری آدلاندیریب آرادان آپارمیشلار.
کومونیزمه گلدیکده بیرقاتمان دیکتاتوراسی آلتیندا بوتون قاتمانلارا قاتلارا(قشر)میللت لره مئیدان اوخویوب قاتمان سیز توپلوم یاراتماغا جان آتمیشلار.اؤزوده بیر اؤلکه ایچینده یوخ دونیا دوزئیینده!!
سایدیغیمیز هر اوچ ایدئولوژی اوزلرینی موطلق گئرچک ساندیقلاری اوزدن اینسانلارین دوشونمک یئته نه یینی(ایستئعداد)، گلیشمه سوره جینی و دورتو ماراغینی آرادان آپارمیشلار. موطلقلیک اولان یئرده نسبی لیکدن، تولئرانسدان، پلورالیزمدن، آیری گؤروشدن سوز بیله گئده مز. بئله بیلینج سیز اورتام دئسپوتیزمین یاشاماغینا ایمکان یارادیب اونو داهادا گوجلندیریر.
۲- دوغا و جوغرافیا
دوغانین و جوغرافیانین اینسانلارا اولان ائتگی سی باره ده بیلیمسل قوراملار(تئوری) آرتیق تثبیت اولونوبدور. سویوق ایقلیم ده یاشایانلارین چالیشقان اولدوقلاری و ایستی یئرده یاشایانلارین آزچالیشان اولدوقلاری باره ده مونتئسکیو چوخ اؤنجه لرده سؤز سؤیله میشدیر.
بیز سو قونوسونا دایانیب دا دوغانین بیر اؤنملی اولونتوسو (پدیده) ائتگی سیندن سوز آچاجاغیق. کاتوزیانین دئدیکلرینه گؤره یاشادیغیمیز یئرلرده سو آزلیغی اولدوغو اوزدن کؤیلر(کند) بیر بیریندن اولدوقجا اوزاق یارانمیش لار و بو جوغرافیادا داغینیق(پراکنده) بیچیمده یاییلمیشلار. اونا گؤره ده اوره تیم آرتیشی(افزایش تولید) یارانمامیش دیر و بیر نئچه کؤی اوزه رینده باغیمسیز فئودال گوج لری یارانا بیلمه میشدیر. بونلارا دایاناراق آردیجیل بیچیمده مولکچو بیر آریستوکراتیک قاتمان یارانمامیش دیر.
دؤولت باتیداکی دؤولتلرین ترسینه اولاراق هئچ ده یئرچیلره باغلی اولان بیر دؤولت دئییلدی. اصلینده بوتون یئرلر، مولکلر دؤولتین و اونا یاخین قوهوم-قوشونلارینا مخصوص ایدی. اوزل مولکیت حوقوقوندان سؤز گئده بیلمزدی. نییه کی دؤولت ایسته دییی آن اوز آداملارینا باغیشلادیغی یئرلری گئری آلا بیلیردی. توپلوم قاتمانلارینین یارانماماسی اوزوندن دؤولت بیر موطلق گوج کیمی داورانیردی. اصلینده دؤولت یاریم قاتمانلارین باشی اوستونده اؤته سینده اوتورموش بیر وارلیق ایدی. بئله بیر دوزنده کاپیتالیزم یارانا بیلمزدی. نییه کی، اوزل مولکیت حوقوقونون اولماماسی، ایقتیصادی باغیمسیزلیق وایقتیصادی گوونلییین اولماماسی، سرمایه و پوللارین اوزون سوره ده ییغینماسینین قارشیسینی آلیر. بونلارا دایاندیقدا کوتله نین دؤولته هئچ بیر ائتکیلندیریجی گوجون اولماماسی اوزوندن، دولت کوتله دن دئییل، کوتله دؤولتدن آسلی اولموشدور .گوجسوزلوکده ائشیت اولان بئله بیر کوتله اینسانلاری گوجو بیرجه اوزونده یئرلشدیرن دولتدن اوز چیخارلارینی قوروماغا چالیشمیشلار.
۳- دوغال اولایلار، تاریخسل دؤنوشوملر(تحولات)، سیاسال گوج و حاکیمییت تورلویو
دوغال اولایلار، فلاکتلر اؤرنک اوچون قوراقلیقلار، اینسانلاری تهلوکه لر آلتیندا یاشاماغا ایته له مک اوزوندن داهادا گوونلیکلره دوغرو سو
روکله میشدیر. اوسته گل تاریخسل دؤنوشوملرده اؤزللیکله ساواشلار، قیرغینلار، چئوریلیشلر، ایتگی ،قیتلیقلارو آجلیقلار ،دوزنسیزلیک و قارقاشالار زامان-زامان اینسانلارین آلت بیلینجینده یئرله شه رک اونلاری داها دا اؤزلرینی قوروماغا دوغرو یونلتمیش دیر. اونا گؤره ده اینسانلار ایچگودوسل(غریزی) بیر دویغو کیمی بوتون گوونلیکسیز دوروملاردان قاچماغا جان آتیب گوونلی دوروملاری داها چوخ اونمسه میشلر.
سیاسال گوج حاکیمییت تورلویونه گلدیکده ایسه وورغولامالیییق زامان-زامان دییشیلمه ین یونیتئر(تک ساخت) حاکیمییت، دئسپوتیزمین اوزون سوره لی حؤکم سورمه سی، دیکئی حاکیمییت یؤنتمی، توپلوما باغلی اولمایان حاکیمییت هئچ بیر قرارلاریندا کوتله نی نظره آلمادان ، گوجو بیرجه اوز اللرینده توتان یالنیز اوز چیخارلارینی قورویاراق ، توپلوم اینسانلاینین حاق-حوقوقلارینی دایانمادان تاپدالامیشلار. گوونلیک یاراتماق بهانه سی ایله اینسانلارین اؤزل یاشامینا بیله بورونلارینی سوخوب هئچ بیر اوزل حوزه نین یاشاماسینا امکان وئرمه ییب ، اینسانلارین اؤزگورلوک حاقلارینی پوزموشلار .
دولت داییره سیندن قیراق هئچ بیر مدنی توپلوم ، سیاسال پارتییا و تشکل لره ایمکان وئرمه ین حاکیمییتله کوتله آراسیندا اولان بؤیوک گوج فرقلیلییی داها دا چوخالمیش دیر. قورخونو آردیجیل اولاراق یاییملایان حاکیمییت اؤلکه اینسانلارینی دوستاق یاشام یؤنتمی ایله آلیشدیرمیشدیر. دوشونجه، سؤز و ییغینجاق اؤزگورلوکلرینه زامان-زامان وارماییب اونو تجربه ائدیب منیمسه مه ین کوتله اینسانلاری، گوونلیک لری دؤولت طرفیندن بیله قورونمادیغی اوچون ،منفعل و توکه دیجی گوج قارشیسیندا باش این وارلیغا دونوشموش دور. بونلارین یانی سوره ایقتیصادی قورولوشون کوتله یه دئییل، حاکیمییته باغلی اولدوغو، ایقتیصادی اؤزگورلویون اولماماسی، توپلومسال قاتمانلارین اولوشوم قارشیسینین آلینماسی کوتله نی بوتون وارلیغی ایله گوجسوز ائدیب، حاکیمییت الی آلتیندا کؤله یه چئویرمیشدیر.
بونلارین هامیسینی نظره آلدیقدا کوتله اینسانلاری اومودسوز، ایستنج سیزو گوونجسیز یاشاماغا آلیشیب، اوز گوونلیکلرینی هر شئیدن اوستون توتماغا چالیشمیشلار. بئله لیکله بو آغیر دوروم لاردا یاشایان اینسانلار ایناملارینی ایتیریب، حاقلارینی الده ائتمک اوچون هئچ بیر آتدیم آتماغی اونملی سایمامیشلار. بیر سؤزله دوشونجه سی ،سیاسال گوجو، ایقتیصادی دورومو و بوتون وارلیغی دؤولت الینده اولان کوتله گؤرمه دییی، دویمادیغی و دادمادیغی اؤزگورلویو زامان-زامان تامامی ایله الده ائده بیلمه دییی گوونلیکله دییشه بیلمز.
قایناقلار:
۱-اقتصاد سیاسی ایران- محمد علی کاتوزیان
۲-توسعه اقتصادی- محمود متوسلی
۳-فلسفه سیاسی- آدام سویفت
۴- دانشنامه سیاسی- داریوش آشوری
یازار: سیامک میرزایی