text:
پروفسور غضنفر علییئو
نظامی گنجوی یارادیجیلیغینین ان یوکسک زروهسی و شرق پوئزییاسینین ان پارلاق اینجیسی ساییلان “اسکندرنامه” “خمسه”نین بئشینجی کتابیدیر. داهی شاعر یارادیجیلیغینین عظمتلی یکونو اولان بو سون اثرینده عمرو بویو آرزولادیغی، ادبییاتدا گؤرمک ایستهدیگی ایدئال جمعيّتی تصویر ائتمیشدیر.
“شرفنامه”ده اسکندرین علم و سیاست عالمیندهکی بؤیوک نائلیّتلری گؤستریلیر، اونون تربیهسیندن، تحصیلیندن، حکمدارلیغیندان، یوروشلریندن و عمومیّتله، اونون بؤیوک شان-شهرته چاتماسیندان بحث اولونور. . .
داهی آذربایجان شاعری و متفکّری نظامی گنجوینین بوتون دنیادا شهرت تاپمیش اؤلمز “خمسه”سی، “اسکندرنامه” پوئماسی ایله بیتیر. بو سون اثرینده بؤیوک سؤز اوستاسینین مفکورهسی، بدیعی غایهسی، شاعر تخيّلو اؤزونون ان یوکسک زیروهسینه چاتمیشدیر.
نظامی بو اثری یازماغا باشلایارکن آلتمیش یاشینی اؤتموش، سؤزون ان گئنیش معناسیندا، هرطرفلی و درین حیات تجربهسی الده ائتمیشدی. شاعر کئچدیگی یارادیجیلیق یولونا نظر سالاراق حسّ ائدیردی کی، “اسکندرنامه” اونون اوّلکی اثرلرینده سؤیلهدیگی فکرلرین، عکس ائتدیردیگی اومیدلرین یئکونو اولمالیدیر.
بونو بیز “شرفنامه”نین گیریش فصیللرینده آشکار دویوروق. دوغرودان دا، نظامی مترقّی ایده آللارینی و مقدس آرزولارینی محض بو سون پوئماسی ایله باغلاییر و دئییر:
داستانی سئونلر، شعری دویانلار
نغمهلر دینلهمز بیر چوخ زامان وار.
یازمالی ائله بیر اوغورلو داستان،
اوندا بیر اینجهلیک دویسون اوخویان.
بیلدیم بو ناخیشی بَیهنر دوستلار،
وئردیم بو داستانی یازماغا قرار.
نظامینین سونونجو پوئماسینین اساس موضوعسونو بیر سیرا شرق خالقلارینین یازیلی و شفاهی ادبيّاتیندا گئنیش یاییلمیش مقدونییالی اسکندر داستانی تشکیل ائدیر. اونو دا قید ائتمک لازیمدیر کی، قدیم ایران ادبی عنعنهلرینده بیر آمانسیز فاتِح، اخهمهنیلر سلالهسینین قاتی دشمنی کیمی تجسّم اولونان ایسکندر صورتی نظامی دورونده بیر چوخ یازیلی عابدهلرده عدالتلی حاکم، علمه، بیلیگه یوکسک قیمت وئرن، عمومیّتله، مثبت قهرمان کیمی تصویر اولونوردو. منبعلرده اسکندرین سجّیهسینین بئله ديَیشمهسینین بیر سببینی ده اسلام دینی کتابلاریندا اونون پیغمبر درجهسینه قالدیریلماسی اولموشدور.
داهی شاعر همیشه اولدوغو کیمی، “اسکندرنامه” پوئماسی اوزَرینده ایشلهیرکن بیر سیرا تاریخی منبعلری جدّی صورتده اؤیرنمیش، اونلارین ایچیندن اؤزونون ایدئیا بدیعی غایهسینه اویغون اولان معلوماتلاری سئچمیش و استاد قلمی ایله نظمه چکمیشدیر.
اوزَرینده ایشلهدیگی منبعلر حاقیندا شاعر اؤزو بئله سؤیلهییر:
گؤروندویو کیمی، شاعر عرب و فارس دیلینده اولان منبعلرله یاناشی، یهودی، نصرانی (خریستیان) و پهلوی منبعلرینی آراشدیردیغینی خاطیرلادیر. دوغرودان دا، اسکندر احوالاتی بارهسینده بو منبعلرده چوخلو معلومات اولدوغو بوگون علم عالمینه بللیدیر. مثلا، “اسکندرنامه”ده تصویر اولونان بعضی حادثهلرین عکسینی بیز تالمود روایتلرینده و قدیم یهودی (عبرانی) دیلینده اولان آیری-آیری اسکندر حاققیندا آنونیم کتابلاردا گؤره بیلیریک.
نصرانی منبعلری دئدیکده، نظامی، شبههسیز، یونان دیلینده اولان تاریخ کتابلارینی، ایلک نوبهده، “ساختا کاللیسفئن”ی نظرده توتوردو. معلوم اولدوغو اوزره، یونان دیلینده مقدونییالی اسکندر حاقیندا اولان ایلک رومان اوزون ایللر اونون شخصی حکیمی کاللیسفئنین آدینا یازیلیردی. لاکن اثرین ائرامیزین بیرنجی عصرینده میدانا گتیریلدیگی معلوم اولدوقدا همین رومان “ساختا کاللیسفئن” آدینی آلدی. محض بو اثر اونونجو عصره قدر سیریانی، یهودی، پهلوی دیللرینه ترجمه ائدیلمیشدی کی، نظامی ده بو ترجومهلرین بعضیلریندن استفاده ائده بیلردی.
نظامینین استفاده ائتدیگی منبعلردن بیری ده پهلوی دیلینده یازیلمیش، سونرالار ایسه عرب استیلاسی (۱۷ عصرلر) واختی محو ائدیلمیش “خدای نامک”لر (“خداینامه”) اولموشدو. بو سالنامهلرین ائپیک کاراکتئر داشییان حصّهلری عرب دیلینه چئوریلمیش، تاریخه و خصوصیله “ادب” ژانرینا منسوب اولان عرب دیللی کتابلاردا اؤزونه یئر تاپمیشدیر. “یئنی تاریخ آبیدهلری” دئدیکده شاعر، هئچ شوبههسیز، بو نوع اثرلری نظرده توتوردو.
دوغرودان دا، بوگون بیز پهلوی منبعلری – “کارناتنوکی-آرراکشیری- پاپاکان”، “ناماکی-تنسر”، “آرتاک-ویراز-نامک” ایله یاناشی، اسکندر اورمیک (ار-رومی) حاقیندا گئنیش معلوماتلاری حمزه اصفهانی، الدینوری الطبری و باشقا عرب تاریخچیلرینین مشهور اثرلرینده مشاهده الطبری اؤزونون ایری حجملی “تاریخ” اثرینده اسکندر حاققیندا روایتلره داها گئنیش یئر وئریر و تئز-تئز اؤزوندن اوّلکی منبعلره، خصوصیله هشام ابن محمّده استناد ائدیر کی، بو دا اسکندر حاققیندا رسمی معلوماتلارلا یاناشی، “غرب و شرق فاتِحی”نی خوشا گلن طرزده تصویر ائلهین روایتلرین ده یاییلماسینا دلالت ائدیر.
نظامینین “اسکندرنامه”سینده تصویر اولونموش حادثهلرین چوخ قیسا مضمونونو بیر سیرا اینجهلیکلریله برابر بیز طبرینین سالنامهسینده گؤروروک. لاکن بو هئچ ده او دئمک دئییلدیر کی، نظامی اؤز پوئماسینی یازارکن بیر چوخ ائپیزودلاری طبری سالنامهسیندن اولدوغو کیمی اقتباس ائتمیشدیر. عکسینه، نظامی اؤزو اثرین فصیللرین گیریش حصّهسینده دفعهلرله قید ائدیر کی، اونون مقصدی داها چوخ دئییلمهینلری احیا ائتمکدیر. بونو بیز نظامینین فارس-تاجیک شعرینین بؤیوک نمایندهسی فردوسییه اولان مناسبتینده داها آیدین حسّ ائدیریک. “اسکندرنامه”ده اوخویوروق:
عمومبشری مترقّی ایدئیالار ترنّمچوسو نظامی “شعوبیهلیک” (ایران و اورتا آسیا خالقلاری آراسیندا ۱۰ – ۱۱ عصرلرده یاییلمیش، عرب حاکميّتینه قارشی مبارزه بایراغینا چئوریلمیش جریان) طرفداری و آلودجیسی اولان “شاهنامه” مولفینین اسکندر حقیندهکی روایتلره اولان غرضلی مناسبتینی دویمایا بیلمزدی. محض بونا گؤره، نظامی یوخاریدا گتیردیگیمیز بیتلردن سونرا بلاواسطه فردوسینین بو غرضلی مناسبتینه اشاره ائدهرک:
سئومهدیکلرینه ائتمهدی حرمت،
بَیندیکلرینه گؤستردی رغبت، –
یازیر و همین فصلی آشاغیداکی فکرلرله تماملاییر:
نظامی فردوسینین اثریله یاخیندان تانیش-ایدی و بونو شاعر اؤزو دفعهلرله “خسرو و شیرین”، “یئددی گؤزل” و “اسکندرنامه”ده خاتطرلادیر، اونا اؤز اِحترامینی خصوصیله قید ائدیر. بونونلا یاناشی، آذربایجان شاعری “اؤزوندن اوّلکیلری تکرار ائتمک اونون یارادیجیلیغینا خاص اولان جهت دئییلدیر” – سؤیلهیهرک، اؤزونون بو ساحهده نواتور اولدوغونو قید ائدیر. بونو دا خاطیرلاتماق لازیمدیر کی، نظامینین نواتورلوغو هئچ ده منبعلر اوزرینده ایشلهمکله، اونلارین ایچیندن تئز ایدئیا-بدیعی غایهسینه اویغون معلوماتلار چیخارماسی ایله محدودلاشمیر. شاعر اؤز اثرینین یوکسک صنعت نمونهسی اولدوغونو بیلیر و صمیمی حسّلرله (فخر خاطرینه یوخ!) “اسکندرنامه”نین گیزلی سیرلرله دولو اولدوغونو بَیان ائدیر:
شاعرین بو اثرده ایزلهدیگی ان مهم غایه حقیقتدیر – انسان حقیقتی. دوغرولوق، حقیقت مولفه گؤره “اسکندرنامه”نین سجّیهوی جهتیدیر. او دئییر:
دوغرودان دا، انسان حقیقتی، داها گئنیش معنادا دئییلرسه، بشر حقیقتی “اسکندرنامه” مولفینین دقت مرکزینده دایانیر. بؤیوک شاعر و متفکّر فایدالاندیغی تاریخی و ائلهجه ده دیگر منبعلره بو باخیمدان یاناشمیشدیر.
“اسکندرنامه” پوئماسینین یازیلما تاریخینین دقیق معيّنلیک قازانماماسی بیر سیرا چتینلیکلر تؤرهدیر. مسئله بوراسیندادیر کی، شاعرین اؤزو ده “خمسه”یه داخل اولان اوّلکی اثرلریندن فرقلی اولاراق، “اسکندرنامه”نین یازیلما تاریخینی گؤسترمهمیشدیر. اثرین ایری حجمی (ایگیرمی مین مصراعدان چوخ) و مرکّب قورولوشو بیزی شاعرین پوئما اوزَرینده اوزون مدت ایشلهمهسی قناعتینه گتیریر. هر حالدا “اسکندرنامه” (۱۹۷-جی ایلدن (“خمسه”نین دؤردونجو حصّهسی اولان “یئددی گؤزل” پوئماسینین یازیلیش تاریخیدیر) سونرا یازیلمیشدیر. نظامی “شرفنامه”نین گیریش حصّهسینده اوّلکی دؤرد اثرینی سادالاییر و دئییر کی:
ایندی سوز ملکونده بساط قورورام،
اسکندر دوروندن طبل وورورام.
“شرفنامه” اثری نصرتالدین ابوبکر بیشکینه (۱۱۹۱-۱۲۱۰) حصر اولونموشدور. “اسکندرنامه”نین ایکینجی حصّهسینده (“اقبالنامه”) ایسه ملک عزّالدیننین آدی چکیلیر. اگر بیر عزّالدین مسعود نظرده توتولورسا او، ۱۱۸۰- ۱۱۹۳-جو ایللرده حکمرانلیق ائتمیشدیر. دئمهلی، همین عزّالدین اثرین یازیلماسیندان دؤرد ایل اوّل اؤلموشدور. صحبت ایکینجی عزّالدین مسعوددان گئدیرسه، او دا ۱۲۱۱-جی ایلده، یعنی نظامینین قبول اولونموش اؤلوم تاریخیندن ایکی ایل سونرا حاکميّته گلمیشدیر.
بو کرونولوژی قارما-قاریشیقلیق “اقبالنامه”نین سون حصّهلرینین گویا شاعرین اؤلوموندن سونرا باشقالاری طرفیندن تماملانماسی بارهسینده فکرین میدانا گلمهسینه سبب اولموشدور. بو فکر بیزه گؤره اساسسیزدیر.
بیر نوع تعجب دوغوران ایکینجی مسئله، اثرین قورولوشو ایله باغلیدیر؛ معلومدور کی، “اسکندرنامه” ایکی حصّهدن عبارتدیر. بونو اثرین بیزیم دوره گلیب چاتمیش الیازمالاری آیدین گؤستهریر. لاکن نظامی “شرفنامه”نین گیریش حصّهسینده اسکندری اوچ جهتدن، یعنی فاتِح، حاکم و پیغمبر کیمی
سجّیهلندیرهجهیینی اقرار ائدیر:
سونرا نظامی اثرین اوچ حصّهدن عبارت اولدوغونو آیدین شکلده سویلهییر:
بورادا قاپی (در) عربجه “باب”ین (قاپی، فصیل) ترجمهسیدیر. بعضی ادبی منبعلرده اثرین ایکینجی حصّهسینه “خرَدنامه” (عقل، حکمت کتابی) آدی دا وئریلدیگینه تصادف ائدیریک (مثلا، ۱۸۵۲-جی ایل “بیبلیوتئکا ایندیکا” سلسلهسیندن چاپ اولونان ایکینجی حصّه محض بئله آدلاندیریلمیشدیر). بو مبهم مسالهنین دقیق حلّی اوچون الیمیزده اولان فاکتلار هئچ ده کافی دئییلدیر. اونا گؤره ده هر جور فرضيّهدن امتنا ائتمهیه مجبوروق. هر حالدا اثرین بو گون الیمیزده اولان متنینده اسکندر صورتی فاتِح، حاکم، فلسفه و ایمانلا قاریشیق دین جارجیسی کیمی اؤز سجّیهسینی تاپمیشدیر. یاخین شرق، او جملهدن آذربایجان ادبيّاتیندا گئنیش یاییلمیش ژانر عنعنهلرینه رعایت ائدهرک، نظامی اثرین باش قهرمانی اولان اسکندری آنادان اولدوغو گوندن تصویره باشلاییر. معلومدور کی، اسکندرین ملّی منشأیی بارهده ایکی روایت وار.
بو عادی روایتلرین بیرینده اسکندرین سادهجه بیر ترکِ دنیا اوغلو اولماسی و مقدونییا حاکمی فئلقوس (فیلیپپ) طرفیندن اوغوللوغا گؤتورولمهسی، دیگرینده ایسه اونون ایران شاهی دارانین اوغلو اولماسی تصدیق ائدیلیر. نظامی هر ایکی روایت حقینده معلومات وئریر، لاکن او تصدیق ائدیر کی، اسکندر فئلقوسون اوغلودور.
بئلهلیکله، اسکندرین ایران تختینین وارثی اولماسی مقصدیله قوراشدیریلان روایتی آذربایجان شاعری رد ائدیر. اصلینده نظامی اسکندرین روملو اولدوغونو تاریخی حقیقته صادق قالماق نامینه تصویر ائدیر؛ اسکندر نظامینین سئودیگی، اونون آرزو و آماللارینی افاده ائدن بیر بدیعی صورت، ادبی قهرماندیر.
بوتون یارادیجیلیغی بویو اونو دائم دوشوندورموش اجتماعی حیات حقیقتلرینی آرامش اولان بؤیوک متفکّر شاعر انسان و جمعيّت مناسبتلرینی اؤز فلسفی کونسئپسییاسی اساسیندا آیدینلاشدیرماغا جهد ائتمیش، بو اجتماعی پروبلئملرله باغلی اولان سؤاللارا ایسه اسکندر واسطهسیله جواب تاپماق ایستهمیشدیر.
هله ایلک ایری حجملی اثری اولان “سرّلر خزینهسی”ندن باشلایاراق، نظامی فئودال جمعيّتینده مشاهده ائتدیگی اجتماعی و معنوی نقصانلاری افشا ائدهرک، اونلاری هانسی یوللارلا آرادان قالدیرماق مومکون اولاجاغی حقینده دوشونموشدور. دورونه گؤرهدیر کی، نظامی همیشه اؤز اثرلرینین بدیعی قدرتی و ایدئیا مضمونو ایله فئودال حاکملره تأثیر گؤسترمک و اونلاری عدالته چاغیرماق، بیر سؤزله، اونلاری “یاخشیلاشدیرماق” ایستهمیشدیر. “خسرو و شیرین”، “یئددی گؤزل’ پوئمالاریندا دا ایدئیا استقامتینین محض بو هدفه یؤنلدیگینی بیز آسانلیقلا گؤرور و دویوروق.
بو باخیمدان اسکندر بیر مثبت قهرمان کیمی شاعرین یاراتدیغی بو تیپلی صورتلردن چوخ یوخاریدا دورور. نظامی بیر فاتِح اولان قهرمانینین مثبت جهتلرینی داها بارز شکلده وئرمهیه چالیشمیشدیر.
اثرین “شرفنامه” حصّهسینده گؤروروک کی، اسکندرین محاربهلر آپارماقدا مقصدی هر یئرده عدالتی برپا ائتمکله یاناشی، بو اؤلکهلرده یاییلمیش بیلیکلره صاحب اولماقدیر. مثلا، ایران شاهنشاهلیغی مغلوبیّته اوغرایاندان سونرا اسکندر آتشپرستلرین حکمتله دولو کتابلارینی یونان دیلینه چئویرمهیه فرمان وئریر. اسکندری بیز بو یوروشلر عرضینده همیشه مشهور یونان عالملری آراسیندا گؤروروک. او، دربند قالاسینی یولکسن قولدورلاردان خلاص ائتدیکدن سونرا داغستاندا یئرلشن، وقتیله ایران شاهلارینین یای استراحت سارایی اولان سریر قالاسینا گئدیر،کیخسروون مقبرهسینین سرّلرینی اؤیرنمک ایستهییر.
دوغرودور، مقدونییالی اسکندر حقینده یارانمیش تاریخی و اساطیری منبعلرده (مثلا، یهودی دیلینده اولان روماندا) اونو قدیم پادشاهلاردان اولان آلتینوسون مقبرهسینده گؤروروک. نظامی اسکندری او وقتکی اوخوجولارا داها یاخین و تانیش اولان کیخسرو مقبرهسینه گئتمهیه مجبور ائدیر. شاعر اؤز قهرمانینا بیلیجی بلیناسین دیلییله باشا سالیر کی، دنیادا تخت-تاج، شهرت و دولت هامیسی موقّتیدیر، یاخشی آد ایسه دائمیدیر. انسان چالیشمالیدیر کی، اؤزوندن سونرا یاخشی آد قویوب گئتسین، بونا ایسه آنجاق یاخشی عمللرله نائل اولماق مومکوندور. پادشاهلار تختینه گلینجه:
بو بیتلر شاعرین بوتون عمرو بویو اینام بسلهدیگی “عدالتلی شاه”، “ایدئال حکمدار” کونسئپسییاسیندا دؤنوش عمله گلدیگینه دلالت ائدیر، هومانیست صنعتکار تدریجاً “عدالتلی” حاکملرین ده بشر جمعيّتینه انسانلارین همیشه آرزولامیش اولدوغو سعادتی گتیره بیلهجهیی فکریندن ال چکمهیه باشلاییر و اثرین ایکینجی حصّهسینی تشکیل ائدن “اقبالنامه”ده اسکندری آزاد جمعيّت مناسبتلرینین حکم سوردویو خوشبختلر اؤلکهسینه گتیریر و بونونلا دا تصدیق ائدیر کی، بشر جمعيّتینین سعادت دولو گلهجهیی عدالتلی شاه کونسئپسییاسی ایله دئییل، آنجاق مادی و معنوی آزادلیق ایدئیالاری ایله باغلیدیر.
شاعرین بو “سوسیال اوتوپییاسی”، اونون تصویر ائتدیگی آزاد جمعيّت حقینده گؤروشلری او زامانکی دنیا ادبيّاتیندا میثیلسیز بیر حادثه-ایدی.
“اسکندرنامه” اثرینده شاعرین یوکسک وطنپرورلیک حسّلری ده اؤز عکسینی تاپمیشدیر. بو وطنپرورلیک ایدئیالارینین ان بارز تمثیلچیسی شاعرین درین سئوگی دویغولاری ایله یاراتدیغی، بردع حاکمی – نوشابه صورتیدیر. نوشابه “خسرو و شیرین” پوئماسیندا راست گلدیگیمیز مهینبانو صورتینین داوامیدیر. ماراقلی بوراسیدیر کی، نظامی اسکندری اؤز دوغما یوردو آذربایجانا گتیرمک اوچون بیلهرکدن تاریخی آناخرونیزمه یول وئریر.
بردع حاکمی نوشابه عینی زاماندا شاعرین “عدالتلی حکمدار” حقینده گؤروشلرینین ده افادهچیسیدیر. نوشابهنین رنودریک بیر حاکم اولماسینی ائشیدن فاتِح اؤزو عادی ائلچی صفتیله بردع حاکمینین سارایینا گئدیر. لاکن اسکندرین عادی ائلچی قایدا-قانونلاری خلافینا ائتدیگی حرکتلر نوشابهنین نظریندن یایینمیر. اونو آرتیق تانیمیشلار. اسکندرین فتوحاتینین شهرتینی ائشیتمیش اولان عاغیللی قادین اونون رسمینی اؤز خزینهسینده ساخلاییردی. آمانسیز فاتِح انسان عقلینین گوجو قارشیسیندا عاجز قالیر و نوشابهنین اؤلکهسی فتح اولونمور. نوشابه اسکندرین قارشیسیندا سفره آچیر و اونو جواهیراتلا دولدورور. اسکندر البته آنلاییر کی، وار-دولت اوغروندا چالیشماق فایداسیز ایشدیر. او دئییر:
نظامینین وطنپرورلیک دویغولارینی دوغما آذربایجانین طبیعت لوحهلرینین تصویرینده، خصوصیله بردعیه حصر اولونموش پارچادا حسّ ائدیریک،
شاعر قید ائدیر کی، بردع وقتیله قدیم مدنيّت و علم اوجاغی اولموش، اؤز طبیعتینین گؤزللیکلری ایله بوتون یاخین شرقده تانینمیشدیر. همین حسّلری او اؤز دوغما دیاری اولان قدیم گنجه حقینده ده سؤیلهییر، اؤزونون قیریلماز تئللرله گنجهیه باغلیلیغینی بیلدیریر. نظامی بؤیوک افتخار حسّیله دئییر کی، اونون مقدس سیرلرله دولو شعرلری آشکار اولاراق بخارایا آپاریلارسا دا، گنجه تورپاغیندان اولدوغونو ذوق اهلی بیلیر.
بؤیوک هومانیست شاعر اولان نظامینین درین وطنپرورلیک دویغولاری اونون بینالمللچی گؤروشلری ایله سیخ باغلیدیر. نظامی خالقلار دوستلوغو و صلح ایدئیالارینین جارچیسیدیر. اونون اثرلرینده، ائلهجه ده “شرفنامه”سینده یونانلیلارین و عربلرین، گورجولرین، روسلارین، چینلیلرین و هیندلیلرین، داغیستان و ایران خالقلارینین حیاتیندان، عادت و عنعنهلریندن حرمتله دانیشیلیر. شاعرین مقصدی اؤز هموطنلرینین همین خالقلارین تاریخی کئچمیشی و یاخود اونا معاصر اولان حیات طرزیله یاخیندان تانیش ائتمک اولموشدور. بو نجیب وظیفهنین عهدهسیندن داهی شاعریمیز بؤیوک اوستالیقلا گله بیلمیشدیر.
“شرفنامه” قهرمانلیق داستانیدیر. طبیعیدیر کی، بیز بو اثرده چوخلو دؤیوش صحنهلرینه تصادف ائدیریک. شاعرین محاربهلره اولان مناسبتی اونون بینالمللچیلیک گؤروشلریله عضوی صورتده باغلیدیر. نظامی محاربهلری انسان جمعيّتی اوچون فلاکت ساییردی. بؤیوک متفکّر شاعر عدالتلی و عدالتسیز محاربهلری بیر-بیریندن سئچمهیی باجارمیشدیر. او، “بیر اووج تورپاق” اوستونده انسانلاری قیرغیما وئرهن فئودال حکمدارلاری اؤز بدیعی سؤز صنعتینین گوجویله افشا ائدیردی.
“شرفنامه”ده محاربهلری تصویر ائدرکن نظامی ایلک نوبهده دورون فئودال حاکملرینین اؤلکهلری ویرانلیغا دؤندهرن عدالتسیز، معناسیز دؤیوشلرینی نظرده توتوردو. محض بونا گؤرهدیر کی، شاعر “اسکندرنامه”نین گیریش حصّهسینده دفعهلرله اشاره وورور کی، بو اثره اوزاق کئچمیشدن بحث ائدن سادهجه افسانه کیمی باخیلمامالیدیر.
نظامی اؤز دورونون قاباقجیل فکر صاحبلرینی هیجانا گتیرهن بیر سیرا مهم و آکتوال پروبلئملری بو سون اثرینده عکس ائتدیرمهیی اؤز قارشیسینا قویموش و همین ایستهیینه ده یوکسک بدیعی سويّهده نائل اولا بیلمیشدیر.
نهایت، بیر نئچه کلمه ده حاضردا اثرین اوخوجولارا تقدیم اولونان آذربایجان دیلینه ترجمهسی حقینده قید ائتمک ایستردیک. بؤیوک شاعریمیزین باشقا اثرلریندن فرقلی اولاراق “شرفنامه” گؤرکملی آذربایجان شاعری و ادیبی عبدالله شایق طرفیندن بلاواسطه اوریژینالدان ترجمه اولونموشدور. شبههسیز، معيّن بدیعی خصوصيّتلری ایله یاناشی عبدالله شایقین ترجمهسی اوریژینال متنه معنا و اوبرازلار باخیمیندان اؤز اویغونلوغو ایله یوکسک درجهده فرقلهنیر.


c: text/html

text:
اویان نیوز: ۲۰۰۸-جی ایلده باش گؤسترن و تأثیرلری هله ده داوام ائدن قلوبال اقتصادی بحرانا باخمایاراق سون ایللرده دونیادا سرعتله سرمایه آرتدی.
اویان نیوزون TRT تورکی دن آلدیغی معلوماتا گؤره، مرکزی سوئیسده اولان کرئدیت سویس-ین شیرکتینین “قلوبال وارلیق راپورو”نا گؤره، سون اون ایلده دونیانین ثروتی یوزده ۶۸لیک بیر آرتیم گؤسترهرک، ۲۴۱ تریلیون دولارا یوکسلدی.
آمریکا بیرلشیک دولتلرینین قلوبال وارلیق آرتیمینین یوزده ۷۲سینی تمثیل ائتدیگینی یازان راپورا گؤره ، دونیا سطحینده آدام باشینا دوشن وارلیق ۵۱ مین ۶۰۰ دولارکن، سوئیسده بو رقم یاریم میلیون دولاری کئچدی.
باشدا چین، تورکیه، برزیل، هیندیستان و جنوبی آفریقا جمهوریتی اولماق عذره اینکیشاف ائدن ایقتیصادلارین قاتقیلارییلا اؤنوموزدکی بئش ایل ایچینده قلوبال وارلیغین یوزده ۴۰ آرتیم گؤسترهرک، ۳۳۴ تریلیون دولارا چاتاجاغینی آچیقلایان راپور، بوتون اهالینین داها دا سرمایه دار اولاجاغی اورتایا قویدو.
گلهجک بئش ایل عرضینده اینکیشاف ائتمکده اولان اؤلکهلردکی سرمایهنین اینکیشاف ائتمیش اؤلکلردکیندن نیسبتله داها سرعتلی آرتیم گؤسترجگینی گؤسترن راپورا گؤره، چوخو اینکیشاف ائتمکده اولان اؤلکهلرده دولار میلیونرلرینین سایسیندا یوزده ۵۰ آرتیم تامین ائدیلهجک، بئلهجه ۲۰۱۸ اعتباریله دونیا داخیلینده ۴۷ میلیوندان چوخ آدام دولار میلیونری اولاجاق.
حاضیردا دونیاداکی جمعی ثروتین یوزده ۸۶سینین یوزده ۱۰ ان سرمایهلی قروبون الینده اولدوغونو خاطیرلادان راپوردا، اورتا و آلت گلیر قروپلارینین سرمایه دار اولاجاقلاری آنجاق سرمایهدار قروبون دونیانین ثروتینی نظارت ائتمهیه داوام ائدهجگی بیلدیریلیر.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ییخیلیب شعره دوشوب قافیه قاپسین سنی قیز
دوداغیندان یاپیشیب کلمهلر اؤپسون سنی قیز
سن سیزاسیون گئچیریب داندی دینی یوردوم دا
تانری اول تانریچا اول، گل سنی تاپسین سنی قیز
بو اورهک اؤفکه سنین سنده سندلندیردیم
مؤهرونو آل دوداغیندان، نئجه قوپسون سنی قیز
آفریقانی یاشاییر دار داماغیم دارما داغین
دادینی توپلا گتیر، ایستهییر هوپسون سنی قیز
یاریم اولدون نه یارار توم منیم اول بوس-بوتونوم
گؤزوم اول من گؤز اولوم جیسمیمه قیپسین سنی قیز
آی ایتیک جان جان آلان شئعره جالاندا ردیف اول
سنی هئی هئی ایتیریب بیر داها تاپسین سنی قیز
ییخیلیب شعره دوشوب قافیه قاپسین سنی قیز


text:
مانی
مانی (دوغوم ۱۴ آوریل ۲۱۶ م – اؤلوم ۲ مارس ۲۷۴ م) — فلسفهچی، یازیچی ، شاعیر ، طبیب و نقاش ایدی. پئیغمبر مقامیندا بیلیلنیب و مانویت دؤنوشون یارادیب. سریانی بیر ائلده دونیایه گؤز آچدی و آتاسی فاتک اوشکوزلار باشکندی تیسفون شهرینده یاشیردی. مانویت دؤنوشون یاراتدی و چوخلوجا اویغوریستاندا یاشیردی. بیرینجی چاپور ساسانیلر پادیشاهی اونو بؤیوک تانیدی و محترم سایدی هابئله سون ایللر یهودایله قارشی اولماغا گؤره اؤلدورولدو.
اویغوریستاندا چوخلوجا ائللر و کندلر اونون دؤنوشون قبول ائتمیدشیر و نصرانیلیک و بودایی و گنوسی دؤنوشون قاتمیشدیر و بیر یئنی دین یاراتمیشدیر.
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ قایناق خطاسی برچسب
نامعتبر؛ متنی برای ارجاعهای با نام
ICSوارد نشدهاست
- ^ SASANIAN DYNASTY, retrieved 2015-01-12


text:
مهریبان علی یئوا لیلا علی یئوا ایله مولانا موزه سینده اولوب
کونیا ویلایت مدنیت و توریزم مودیری عبدالستار یارار مهریبان علی یئوا و لیلا علی یئوایا موزه حاقدا معلومات وئریب.
5-جی ایسلامی دایانیشما اویونلاری چرچیوهسینده تورکیه-نین کونیا شهرینده سفرده اولان آذربایجان جمهور باشقانی ایلهام علی یئوین خانیمی مهریبان علی یئوا و حیدر علی یئو فوندونون باشقان یاردیمجیسی لیلا علی یئوا الیئوا مولانا موزه سینی زیارت ائدیبلر.
کونیا ویلایت مدنیت و توریزم مودیری عبدالستار یارار مهریبان علی یئوا و لیلا علی یئوایا موزه حاقدا معلومات وئریب.
داها سونرا مهریبان علی یئوا و لیلا علی یئوا مولانا جلال الدین رومینین تابوتو اؤنونده دعا ائدیبلر.
ایلگیلیلی خبرلر
اردوغان، تۆرک دیل بایرامینی قوتلادی
"تۆرک دیل بایرامینینن تۆرکجهمیزین یاشادیلماسی، گلهجک نسیللره بوتون اؤزگونلوگو و درینلیگی ایله چاتدیریلماسی اوچون بیر وسیله اولماسینی دیلهییرم"
قیرقیزیستانلا اؤزبکیستان آراسیندا سرحد قونوسوندا اورتاق پروتوکول ایمضالاندی
قیرقیزیستان حکومتینین مطبوعات مرکزیندن وئریلهن آچیقلامادا، ایکی اؤلکه حکومتلری آراسیندا سرحد تعیینی هیئتلرینین باشکند بیشکئکده گؤروشدوگو بیلدیریلدی
علییئو، عرب بیرلیگی ذیروهسینین فخری قوناغی اولاجاق
الجزایر جمهورباشقانی، آذربایجان جمهورباشقانی ایلهام علییئوی، اؤلکهسینده تشکیل ائدیلهجک عرب بیرلیگی ذیروهسینه شرف قوناغی اولاراق دعوت ائتدی


text:
در این نوشته با توابع ابتدایی مربوط به آمار آشنا خواهیم شد. این توابع عبارت اند از حداقل، حداکثر، متوسط، انحراف معیار، واریانس، همبستگی متقابل، کووارینس و غیره. کتابخانه numpy در زبان برنامهنویسی پایتون این توابع را در اختیار ما قرار داده است.
بسم الله الرحمن الرحیم
سایی دیزیلرییله چالیشیرکن بعضی مقدارلار بیزه داها اؤنملی دیرلر. بو مقدارلار سایی دیزیسینین ان بؤیوک و ان کیچیک ساییسی اولابیلرلر. بونلاردان علاوه سایی دیزیسینین اورتالاماسی، اورتانجیسی، اؤلچوملوک آداشماغی و واریانسی و نئچه سایی دیزیسی آراسیندا باغلانیش و کوواریانس دا بیزه اؤنملی دیرلر. پایتون یازیلیملاما دیلینده، numpy کیتابخاناسی واسطهسییله سایی دیزیلری اوچون سؤزو سورولن مشخصهلری حسابلاماق بو یازینین اساس قونوسو دور.
ان بؤیوک، ان کیچیک، اورتالاما، اورتانجی، اؤلچوملوک آداشماق و واریانس
بیر numpy سایی دیزیسی اوچون ان بؤیوک، ان کیچیک، اورتالاما، اؤلچوملوک آداشماق و واریانس مقدارلارینی حسابلاماق سایی دیزیسی کلاسینین تابعلریندن اولان max، min، mean، std و var تابعلری واسطهسییله ممکن دیر. بو تابعلر گیریشسیز یعنی پارامترسیز چاغیریلارلار. آشاغیداکی اؤرنکله بو تابعلرین نئجه چالیشمالارینی گؤرهجگیک:
from numpy.random import random data = random(100) print("Minimum:", data.min()) print("Maximum:", data.max()) print("Mean:", data.mean()) print("Std.:", data.std()) print("Variance:", data.var())
ایلک سطرده numpy کیتابخاناسینین random ماژولوندان، ایشلدهجگیمیز سایی دیزیسینی اوچراقلی اولاراق یاراتماق اوچون، random تابعینی ادخال ائتمیشیک. اوندان سونرا ادخال ائتدیگیمیز random تابعینی ایشلدهرک یوز اوچراقلی سایییا احتوا ائدن data آدلی سایی دیزیسینی یاراتمیشیق. آردیندان گلن بئش سطرده data سایی دیزیسینین ان کیچیک، ان بؤیوک، اورتالاما، اؤلچوملوک آداشماق و واریانس مقدارلارینی min، max، mean، std و var تابعلرییله حسابلاییب، سونوچو ایسه یازدیرمیشیق.
سایی دیزیسی کلاسی ایچره تعریفلنن بو تابعلرله عینی بیر قیلغیدا اولان عمومی تابعلر ده وار دیر. بونلاری مستقل اولاراق numpy کیتابخاناسیندان ادخال ائدیب، ایشلتمک ممکن دیر. آشاغیداکی اؤرنکله بیر سایی دیزیسینین ان کیچیک، ان بؤیوک، اورتالاما، اورتانجی، اؤلچوملوک آداشماق و واریانس مقدارلارینی باشقا یوللا حسابلایاجاغیق:
from numpy.random import random from numpy import (min, max, mean, median, std, var, ) data = random(100) print("Minimum:", min(data)) print("Maximum:", max(data)) print("Mean:", mean(data)) print("Median:", median(data)) print("Std.:", std(data)) print("Variance:", var(data))
ان کیچیک و ان بؤیوک مقدار یالنیز بیر سایی دیزیسینده دییل، ایکی سایی دیزیسی آراسیندا دا حسابلانابیلر. دئمک ایکی بویوتداش سایی دیزیسینی بیر بیرلرییله قارشیلاشدیریب متناظر عنصرلارین ان کیچیک یا ان بؤیوگونو حسابلاماق دا اولار. بونون اوچون numpy کیتابخاناسیندان minimum و maximum تابعلریندن یارارلانماق ممکن دیر. اؤرنک اولاراق:
from numpy.random import random from numpy import (minimum, maximum, ) data1 = random(100) data2 = random(100) mini = minimum(data1, data2) maxi = maximum(data1, data2)
سایی دیزیلرییله چالیشدیغیمیز زمان بعضا مقدارلاریمیز دوغرو بیر سایی اولماییب، nan اولارلار. nan مقدارلارینا احتوا ائدن بیر سایی دیزیسینده اورتالاما، اورتانجی، اؤلچوملوک آداشماق و واریانسی حسابلاماق اوچون nan مقدارلاریندان واز گئچمهلیییک. numpy کیتابخاناسیندا بونون اوچون اؤزل تابعلر وار دیر. بو تابعلر nanmean، nanmedian، nanstd و nanvar دیرلار. بو تابعلرین ایشلنیشی اؤنجهکیلرله عینی دیر.
باغلانیش و کوواریانس
بو کیتابخانادا correlate و cov تابعلری واسطهسییله ایکی سیگنال آراسیندا باغلانیش و کوواریانسی دا حسابلاماق ممکن دیر. اؤرنک اولاراق ایکی اوچراقلی مقدارلار اساسلی یارانان سیگنال آراسیندا باغلانیش و کوواریانسی حسابلاییریق:
from numpy.random import random from numpy import (correlate, cov, sin, pi, linspace, array, ) import matplotlib.pyplot as plt t = linspace(0., 10., 1000) s1 = sin(t / pi) + 0.1 * (random(1000) - 0.5) s2 = sin(t / pi - pi / 10.) + 0.1 * (random(1000) - 0.5) print("Correlation:", correlate(s1, s2)) s = array([s1, s2]) print("Covariance matrix:") print(cov(s)) plt.figure() plt.plot(t, s1, label="Signal 1") plt.plot(t, s2, label="Signal 2") plt.grid(True) plt.legend() plt.show()
یوزدهبیرلیک و کوانتایل
بونلاردان علاوه numpy کیتابخاناسی واسطهسییله سایی دیزیسی شکلینده اولان وئریلرین یوزدهبیرلیگینی ده الده ائتمک ممکن دیر. بونون اوچون percentile تابعینی ایشلدهبیلریک. آشاغیداکی مثال بو تابعین ایشلنیشینی گؤسترمکده دیر.
from numpy.random import random from numpy import (percentile, arange, ) s = random(100) print("57th percentile:", percentile(s, 57)) print("57th to 64th percentiles:", percentile(s, arange(57, 65)))
بو تابعین ایکی ضرورتلی گیریشی وار دیر. بیرینجیسی وئریلره احتوا ائدن سایی دیزیسی دیر. ایکینجیسی ایسه ایستهدیگیمیز یوزدهبیرلیک یا یوزدهبیرلیکلر سایی دیزیسی دیر. بو تابعین باشقا گیریشلری ده وار دیر. بونلاردان ان اؤنملیسی و linear یازیسی ایله اؤنجهدن مقدارلانان گیریش، یوزدهبیرلیگی حسابلاماق یولو دور. یوزدهبیرلیگی حسابلاماق یولونو بلیرتمک اوچون method گیریشینی مقدارلامالیییق. اونون مقداری
- linear
- inverted_cdf
- averaged_inverted_cdf
- closest_observation
- interpolated_inverted_cdf
- hazen
- weibull
- median_unbiased
- normal_unbiased
یوللاریندان بیری اولابیلر. بو تابعین باشقا گیریشلری ده وار دیر لکن چاغیریلماسی اوچون یالنیز سؤیلنن ایکی گیریشی مقدارلاماق یئترلی دیر. وئریلرده nan مقداری دا اولورسا بو تابع یئرینه nanpercentile تابعینی ایشلتمک ممکن دیر. عین شکلده بو کیتابخانادان quantile تابعینی ده ایشلدهبیلریک. بو تابعده گرک اولان گیریشلر percentile تابعی کیمی دیر. لکن ایکینجی گیریش صفر ایله بیر آراسیندا اولمالی دیر. بو گیریش سایی دیزیسی شکلینده اولورسا، سایی دیزیسیندهکی ساییلار صفر ایله بیر آراسیندا اولمالی دیرلار. بو ساییلار نئچهنجی نئچهدهبیرلیگی گؤستریر. دئمک بو تابع واسطهسییله بیز یوزدهبیرلره محدود دَییلیک. یئنه بو تابع اوچون ده nanquantile نسخهسی وار دیر.
داها آرتیق بیلگی اوچون بو باغلانتینی کلیکلهییب، اوخویابیلرسینیز:
https://numpy.org/doc/stable/reference/routines.statistics.html


text:
ویکیپدیا:ایختیلاف حلی
بۇ صفحه، آیریلارلا اختلاف اؤز وئرن زمان ائتمهلی ایشلری آچیقلاییر. داها آرتیق ایطلاعات ویکیپدیا:آداب معاشرتده تاپین.
۱-جی آددیم: موضوع اۆستونده تمرکز ائدین
موضوع اۆستونده تمرکز ائدین، دییشدیرنلر اۆستونده یوْخ. ویکیپدیا طرفسیزلیک اصلی اۆستونده چالیشیر. اگر بیر مقالهده بیر غلط یا دا طرفلی بیر یازی گؤروب، باشارساز اوْنو دۆزلدین. بوْ ایش اوْلمازسا، اوْنو دییشدیرمهده دؤزوملو اوْلون، چالیشین اوْنو دانیشیقلا دییشدیرن. گئچرلی قایناقلار ایشلدین. یوْخلانیلابیلرلیک اصلینه گؤره قایناقسیز یازیلار گلهجکده دییشدیریلیب، سیلینه بیلر.
هر زمان اؤز دییشدیرمهلرینیزی آچیقلایین، آچیقلامالارینیز بیر خطدن آز یئر ایستهسه، دییشدیرمه قیساسینیایشلدین یوْخسا دانیشیق صفحهسیندن یارارلانیب، دییشدیرمه قیساسیندا «دانیشیق صفحهسینه باخ» یازین.
۲-جی آددیم: مسئله فوریدیر؟
فوری بیر وضعیت قابا گلسه، اوْنو ادارهچیلر بیلدیری تابلوسوندا بیلیندیرین یا دا صفحه قوْروموساینی دییشدیرمک اۆچون بیر ایستک یازین. بیر ادارهچی سیزین ایستگینیزی یوْخلایاجاق.
۳-آددیم: دؤزوملو اوْلون
دۇروملارین چوخو فوری دئییل. اؤزونوز ایله مقابل طرفه بیر آز فرصت وئرین. قوْیون مسئلهدن بیر آز گئچیب، سوْنرا بیر صمیمی دانیشیق سالین. مشکللری حل ائتمک اۆچون هئچ چاغ گئج دئییل. مخصوصا یئنی ایشلدنلر ویکیپدیانین سیاستلرله وضعیت ایله تانیش اوْلونجا اوْنلارلا دؤزوملو اوْلون.
۴-جو آددیم: مقابل طرف ایله دانیشین
موضوعا گؤره دانیشیق صفحهسینده آیریلارلا دانیشیب، اؤز باخیشلارینیزی بیلیندیرین. بحثلرده آرام اوْلون حسن نیت فرضینی نظرده آلاراق، مسئلهنی شخصی ائتمهدن، دانیشیقلا بیر اوْرتاق باخیشا چاتماغا چالیشین.
۵-جی آددیم: باریش
دانیشیغا گیرهرک دؤیوشو قورتارین. موضوعون داها آیدینلاشماسی اۆچون آیری ایشلدنلرین باخیشینی دا یوْخلایین.
۶-جی آددیم: آیریلاردان کؤمک آلین
قابلکی آددیملار سیزین اختلافلارینیزی حل ائتمزسه، دۇرومونوزا گؤره آشاغیداکی یوْل-یؤندملرین بیرینی سئچینː
- دییشدیریجی کؤمکچیلری
- دییشدیریجی کؤمکچیلری تجربهلی ایشلدنلر اوْلاراق، سیزه بیر اۆرتاق باخیش ایله اجماعا چاتماق و اختلافلاری حل ائتمک اۆچون کؤمک ائدیرلر.
- اصلاحی باخیش ایستمک
- باخیش ایستکلرینه باش وۇرون.
- اۆچونجو کیمسهنین باخیشین آلین
- بیر طرفسیز اۆچونجو کیمسهیه مراجعه ائدیب اۆچونجو باخیش ایستهیین.
- مسئله یه گؤره سوْروشون
- بیر موضوعی ویکیپروژهنین دانیشیق صفحهسینده سوْروشون.
- سیاستلره گؤره سوْروشون
- سیاستلرین دانیشیق صفحهسینده اؤز سوالینیزی یازین.
- بیلدیری تابلولاریندا کؤمک ایستهیین
- بۇ موضوعلاردا اختلافلارینیز اوْلورسا، اوْنلارلا تانیش اوْلان دییشدیریجیلرین باخیشی ایله تانیش اوْلماق اۆچون، آشاغیداکی یئرلرده ایستکلرینیزی یازین:
- گئچرلی قایناقلارین بیلدیری تابلوسوندا - بیر قایناغین گئچرلیگینی یوْخلاماق اۆچون.
- ایلکین آراشدیرمالارا یئر وئرمهمک بیلدیری تابلوسوندا - بیر موضوعون اوْرجینال آراشدیرما اوْلدوغونو یوْخلاماق اۆچون.
- ایشلدن یوْخلاما ایستکلری - بیر یدک حسابی یوْخلاماق اۆچون
- دیری کیمسهلر بیوقرافیسی بیلدیری تابلوسوندا - بیر دیری کیمسهنین بیوقرافیسینده اوْلان مسئلهلری تذکر ائتمک اۆچون.
- غیررسمی آراچیلیق
- اختلافلاری آرادان آپارماق اۆچون. آراچیلیق ایجتیماعینا باش وۇرون.
- رسمی آراچیلیق
- بۆتون اختلاف طرفلرینین موافقت ایله آراچیلیق ایستکلریندن بیر آراچیلیق ایستهیین. آراچیلار طرفسیز باخیشلا، اختلافی حل ائتمگه چالیشاجاقلار.
- بیر باخیشآلما (نظرسنجی) قۇرون
- موضوعو آیدینلاشدیریب، آیریلارین باخیشینی بیلمک اۆچون بیر باخیشآلما (نظرسنجی) قۇرون، آنجاق سسوئرمه دانیشیغین یئرینی آلمادیغینی اۇنوتمایین.
سوْن یوْل: داورلیک
قاباقکی بۆتون آددیملاری آتاراق، اختلافی حل ائتمگه چاتماساز، داورلیک ایستهیین. داورلیک کوْمیتهسی داورلیک سیاستینه گؤره موضوعو آراشدیریب، بیر قطعی تصمیم توتاجاق.


text:
غله تشووچی ینه ایکّی کیمه اوکراین دن حرکت قیلدی
اوشبو توغریده تورکیه مدافعه وزیرلیگی تامانیدن بیانات بیریلدی
تورکیه جمهوریتی ملی مدافعه وزیرلیگی, غله تشووچی ینه ایکّی کیمه نینگ اوکراین دن حرکت قیلگن لیگی نی بیلدیردی.
وزیرلیک تامانیدن بیریلگن بیانات گه کوره, غله ترانسپورتی دایره سیده, تورکیه نینگ تیکیرداغ ولایتی گه 3 مینگ 50 تن بوغدای کیتیره دیگن "سارموفسکی" ناملی کیمه چرنومورسک دن و ایران گه 60 مینگ تن جواری انتقال ایتتیره دیگن "ستار لاورا" ناملی کیمه یوزنی دن بوگون ایرته لب حرکت قیلدی.
علاقه لی ینگی لیکلر
تورکیه نینگ استانبول شهری اوروپا ده بیرینچی اورین نی ایگلله دی
استانبول گه کووید 19 پاندمیسی باشله مسدن آلدین میلادی 2019- ییلده 9,9 میلیون توریست کیلگن ایدی


text:
فرانسه بیلن اوکراین جمهور باشلیغلری سوزلشدی
اوشبو سوزلشوو تیلفون آرقه لی بولیب اوتدی
فرانسه جمهور باشلیغی ایمانوئیل مکرون اوکراین جمهور باشلیغی ویلادیمیز زلنسکی بیلن تیلفون آرقه لی سوزلشدی.
فرانسیز جمهور رئیسلیک سرایی ایلیزه تامانیدن بیریلگن بیاناتده، جمهور باشلیغی ایمانوئیل مکرون نینگ اوکراین جمهور باشلیغی ویلادیمیز زلنسکی بیلن تیلفون آرقه لی سوزلشگن لیگی بیلدیریلدی.
مکرون نینگ زپوریجیا هسته ای سنترالی بیلن تیگیشلی خواطرلرینی تیلگه آلگن لیگی شونده ی بولیب سنترال نینگ خوفسیزلیگی اوچون روس حربیلری نینگ بو جاینی ترک ایتیب چیقیشی بوییچه چقیریق قیلگن لیگی قید ایتیلدی.
بیاناتده "ایککی رهبر عین دمده گلوبال آذیق – اوقات خوفسیزلیگی اوچون انچه اهمیتی بولمیش اوکراین حبوبات صادراتینی تیلگه آلدی" دییلدی.
خوددی شو بیاناتده مکرون بیلن زلنسکی نینگ حبوبات نینگ احتیاجی بولگن افریقاگه جونتیلیشیدن خرسندچیلیک بیلدیرگن لیکلرینی معلوم قیلگن لیکلری تاکییدلندی.
علاقه لی ینگی لیکلر
فرانسه جمهوررئیسی ارمنستان باش وزیری بیلن اوچره شدی
بنگلدیش ده کیمه سووگه چوکیب کیتدی؛ اونلب کیشی حیاتی نی یوقاتدی
خوددی شوو کیمه نینگ ظرفیتی دن آرتیق کیشی مینگن لیگی اوچون سووگه چوککن لیگی بیلدیریلدی
تنقیلی اسلام عالمی یوسف القرضاوی وفات ایتدی
اوشبو حقده خلق ارا مسلمان عالم لر اتفاقی تامانیدن یازمه بیانات بیریلدی


text:
سرپل ولایتیده خوفسیزلیک کوچلری و طالبان جنگچیلری اۉرتهسیده جنگلر دوام اېتماقده
محلي مخبرلر نینگ خبر بېریشیچه، سرپل ولایتیده خوفسیزلیک کوچلری و طالبان جنگچیلری اۉرتهسیده قوراللی تۉقنهشوولر دوام اېتماقده. اولرگه کۉره، سرپل شهری نینگ کتّه قِسمی طالبان جنگچیلری تامانیدن بیر نېچه ساعت آلدین قۉلگه آلینگن.
سرپل ولایتی نینگ محلي رسميلری بو حقده ایضاح بېریشنی ایستهمهیپتی.
بیراق، محلي مخبرلر، حکومت بنالری، جملهدن سرپل ولایتیدهگی بنالر، طالبان جنگریلری تامانیدن باسیب آلینگنی ني ایتیشماقدهلر. ولایت ملي خوفسیزلیک ادارهسی بناسیده تۉقنهشوولر دوام اېتماقده.
محلي یوقاری مرتبهلی رسیمیلر هم طالبان هجومینی قیتریش اوچون واقعه محلیگه یوباریلگنی ایتیلماقده.


text:
تاریح بۇیونجا کندیسینی آللاهئن دۆشمانئ اۇلاراق تانئملایان هیچبیر اینسان /تۇپلوم اۇلمامئشتئر. عاکسینە یاهودی، حئریستیان وە مۆشریکلر دە داحیل، تۆم تۇپلولوقلار کندیسینی آللاە دۇستو (آللاها گیدن یۇلون گرچک یۇلجوسو) اۇلاراق تانئملامئشتئر. حاتتا هر گروپ، جننتە گیدەجکلرین یالنئزجا کندیلری اۇلدوغونو ایددیعا أتمیشتیر. شو آیتلر بو دورومون آچئق دلیللریدیر:
وَقَالُوا لَنْ يَدْخُلَ الْجَنَّةَ إِلَّا مَنْ كَانَ هُودًا أَوْ نَصَارَى تِلْكَ أَمَانِيُّهُمْ قُلْ هَاتُوا بُرْهَانَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ ﴿۱۱۱﴾ (سورة البقرة)
(أهلی کیتاب:) “یاهودیلر یاحود حئریستیانلار حاریج هیچ کیمسە جننتە گیرەمەیەجک” دەدیلر. بو اۇنلارئن قورونتوسودور. سن دە اۇنلارا دە کی: “أگر صاحیدن دۇغرو سؤیلۆیۇرسانئز دلیلینیزی گتیرین.” (باقارا سورەسی؛ 111)
وَقَالَتِ الْيَهُودُ وَالنَّصَارَى نَحْنُ أَبْنَاءُ اللَّهِ وَأَحِبَّاؤُهُ قُلْ فَلِمَ يُعَذِّبُكُمْ بِذُنُوبِكُمْ بَلْ أَنْتُمْ بَشَرٌ مِمَّنْ خَلَقَ يَغْفِرُ لِمَنْ يَشَاءُ وَيُعَذِّبُ مَنْ يَشَاءُ وَلِلَّهِ مُلْكُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَمَا بَيْنَهُمَا وَإِلَيْهِ الْمَصِيرُ ﴿۱۸﴾ (سورة المائدة)
یاهودیلر وە حئریستیانلار: “بیز آللاهئن اۇغوللارئ وە سەوگیلیلریییز” دەدیلر. دە کی: “اؤیلەیسە گۆناەلارئنئزدان دۇلایئ سیزە نیچین عاذاب أدییۇر؟ دۇغروسو سیز دە اۇنون یاراتتئغئ اینسانلاردانسئنئز. اۇ، باغئشلانماق ایچین گرکنی یاپانئ باغئشلار، عاذابئ حاق أدنە دە عاذاب أدر. گؤکلردە، یردە وە بو ایکیسینین آراسئندا تۆم یتکیلر آللاهئن ألیندەدیر، دؤنۆش اۇنادئر.” (مائیدە سورەسی؛ 18)
قُلْ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ هَادُوا إِنْ زَعَمْتُمْ أَنَّكُمْ أَوْلِيَاءُ لِلَّهِ مِنْ دُونِ النَّاسِ فَتَمَنَّوُا الْمَوْتَ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ ﴿۶﴾ (سورة الجمعة)
دە کی: “أی یاهودیلر! بۆتۆن اینسانلار دگیل دە، یالنئز کندینیزین آللاهئن دۇستلارئ اۇلدوغونوزو ایددیعا أدییۇرسانئز، بوندا دا صامیمی ایسنیز، حایدی اؤلۆمۆ تمننی أدین (باقالئم)!” (جومعا سورەسی؛ 6)
وَقَالَتِ الْيَهُودُ لَيْسَتِ النَّصَارَى عَلَى شَيْءٍ وَقَالَتِ النَّصَارَى لَيْسَتِ الْيَهُودُ عَلَى شَيْءٍ وَهُمْ يَتْلُونَ الْكِتَابَ كَذَلِكَ قَالَ الَّذِينَ لَا يَعْلَمُونَ مِثْلَ قَوْلِهِمْ فَاللَّهُ يَحْكُمُ بَيْنَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فِيمَا كَانُوا فِيهِ يَخْتَلِفُونَ ﴿۱۱۳﴾ (سورة البقرة)
حپسی دە کیتابئ اۇقوماقتا اۇلدوقلارئ حالدە یاهودیلر: “حئریستیانلار دۇغرو یۇلدا دگیلدیر” دەدیلر. حئریستیانلار دا: “یاهودیلر دۇغرو یۇلدا دگیلدیر” دەدیلر. کیتابئ بیلمەینلر دە بیربیرلری حاققئندا طئبقئ اۇنلارئن سؤیلەدیکلرینی سؤیلەدیلر. آللاە، ایحتیلافا دۆشتۆکلری حوصوصلاردا قئیامت گۆنۆ اۇنلار حاققئندا حۆکمۆنۆ ورەجکتیر. (باقارا سورەسی؛ 113)
گؤرۆلدۆگۆ اۆزرە هرکس یالنئزجا کندیسینین دۇغرو یۇلدا اۇلدوغونو ایددیعا أدییۇر. بو دوروم سادەجە کیتاب أهلی ایچین دگیل، مۆشریکلر ایچین دە گچرلیدیر. چۆنکۆ مۆشریکلر دە آللاها اینانئیۇر، آللاها دوعا وە عیبادت أدییۇر، حاتتا بو عیبادتلرینی (شو آیتتە گؤرۆلەجگی اۆزرە) باشقا بیر آماچلا دگیل آللاها یاقئنلاشماق آماجئیلا یاپئیۇرلاردئ:
أَلَا لِلَّهِ الدِّينُ الْخَالِصُ وَالَّذِينَ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِهِ أَوْلِيَاءَ مَا نَعْبُدُهُمْ إِلَّا لِيُقَرِّبُونَا إِلَى اللَّهِ زُلْفَى إِنَّ اللَّهَ يَحْكُمُ بَيْنَهُمْ فِي مَا هُمْ فِيهِ يَخْتَلِفُونَ إِنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِي مَنْ هُوَ كَاذِبٌ كَفَّارٌ ﴿۳﴾ (سورة الزمر)
دیققات أت! حالیص دین یالنئز آللاهئندئر. اۇنونلا بیرلیکتە باشقا أولیا (دۇست) أدیننلر: “بیز (اۇ ولیلرە، باشقا بیر شەی دگیل) سادەجە بیزی آللاها یاقلاشتئرسئنلار دییە عیبادت أدییۇروز” دەرلر. شۆبهەسیز آللاە، ایحتیلاف أتتیکلری شەیلر حاققئندا حۆکمۆنۆ ورەجکتیر. موحاققاق کی آللاە (بؤیلە داورانان) یالانجئ وە کافیر کیمسەیی هیدایتە أردیرمز.” (زۆمر سورەسی؛ 3)
دەمک کی یانلئش یۇلدا اۇلانلار دا داحیل، هیچ کیمسە یانلئش یۇلدا اۇلدوغونو قابول أتمییۇر. هرکس کندیسینی دۇغرو یۇلون (آللاها گیدن یۇلون) یۇلجوسو سانئیۇر. اۇ حالدە دۇغرو یۇلدا اۇلان کیمدیر وە بیز بونو ناسئل آنلایاجاغئز؟
دۇغرو یۇلدا اۇلانئن کیم اۇلدوغونو ألبتتە آللاە بیلیر. آما “آللاهئن کیتابئنا باقاراق” بونو بیز دە آنلایابیلیریز. داحا دۇغروسو، “دۇغرو یۇلو” آنجاق آللاهئن کیتابئ ایلە بولابیلیریز. چۆنکۆ آللاە، دۇغرو یۇلو بیزە کیتابئ ایلە بیلدیرمیشتیر. بونلار سئر دگیلدیر. هر شەی “کیتابئ مۆبین” اۇلان قورئان سایەسیندە آپآچئق اۇرتادادئر. وە دۇغرو یۇلون یۇلجولارئ دا ایشتە بو “کیتابئ مۆبینە” سئمسئقئ سارئلانلاردئر.
بونون حاریجیندەکی “بیز دۇغرو یۇلدایئز” ایددیعالارئنئن هیچبیر دایاناغئ یۇقتور. چۆنکۆ “قورئان” أن دۇغرو، أن ساغلام یۇلا ایلتندیر وە اۇندان باشقا رهبر دە یۇقتور:
إِنَّ هَذَا الْقُرْآنَ يَهْدِي لِلَّتِي هِيَ أَقْوَمُ وَيُبَشِّرُ الْمُؤْمِنِينَ الَّذِينَ يَعْمَلُونَ الصَّالِحَاتِ أَنَّ لَهُمْ أَجْرًا كَبِيرًا ﴿۹﴾ (سورة الإسراء)
شۆبهەسیز کی بو قورئان، اینسانلارئ أن دۇغرو وە أن ساغلام یۇلا ایلتیر وە صالیح عامل ایشلەین مۆمینلرە بۆیۆک بیر أجیر اۇلدوغونو مۆژدەلەر. (ایسرا سورەسی؛ 9)
كِتَابٌ أُنْزِلَ إِلَيْكَ فَلَا يَكُنْ فِي صَدْرِكَ حَرَجٌ مِنْهُ لِتُنْذِرَ بِهِ وَذِكْرَى لِلْمُؤْمِنِينَ ﴿۲﴾ اتَّبِعُوا مَا أُنْزِلَ إِلَيْكُمْ مِنْ رَبِّكُمْ وَلَا تَتَّبِعُوا مِنْ دُونِهِ أَوْلِيَاءَ قَلِيلًا مَا تَذَكَّرُونَ ﴿۳﴾ (سورة الأعراف)
(بو) کیتاب سانا (اینسانلارئ) اویارمان وە اینانانلارا اؤگۆت ورمەن ایچین ایندیریلدی. آرتئق بو قۇنودا گؤگسۆندە بیر سئقئنتئ وە شۆبهە اۇلماسئن. (أی مۆمینلر! سیز دە) راببینیزدن سیزە ایندیریلن (بو کیتابا؛ قورئانا) تابیع اۇلون. وە (ساقئن) اۇندان باشقا هیچبیر ولییە /اۇتۇریتەیە تابیع اۇلمایئن. (لاکین) چۇق آزئنئز بو اؤگۆدۆ توتویۇرسونوز. (آعراف سورەسی؛ 3-2)
فَاسْتَمْسِكْ بِالَّذِي أُوحِيَ إِلَيْكَ إِنَّكَ عَلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ ﴿۴۳﴾ وَإِنَّهُ لَذِكْرٌ لَكَ وَلِقَوْمِكَ وَسَوْفَ تُسْأَلُونَ ﴿۴۴﴾ (سورة الزخرف)
سن، سانا واحیەدیلنە (قورئانا) سئمسئقئ سارئل! چۆنکۆ سن دۇغرو یۇل اۆزریندەسین وە موحاققاق کی اۇ (سانا واحیەدیلن قورئان) هم سنین ایچین هم دە قاومین ایچین بیر اؤگۆتتۆر. وە حپینیز ایلریدە اۇندان سۇروملو توتولاجاقسئنئز (سوئال اۇلوناجاقسئنئز). (زوحروف سورەسی؛44-43)
واحیە قارشئ ایعتیراضئن تمل گرکچەسی:
أجداد /آتالار
تاریح بۇیونجا واحیە قارشئ یاپئلان ایعتیراضلارئن تمل گرکچەسی دائیما “آتالار دینی” اۇلموشتور. آللاهئن مساژلارئنئ ایلتن ألچیلرە قارشئ یاپئلان ایعتیراضلارئن گرکچەسی دائیما آتالارئن یاپتئقلارئ اۇلموشتور. ألچیلرە قارشئ گلنلر بو ایعتیراضلارئندا هیچبیر زامان، “بیز ذاتن آللاها اینانمئیۇروز کی، سن نەدن بیزی آللاها داعوت أدییۇرسون” دەمەمیشلردیر.
آما “آللاە بؤیلە بیر شەی أمرەتمیش اۇلسایدئ بونو آتالارئمئزدان دویاردئق، بیز آتالارئمئزدان بؤیلە بیر شەی دویمادئق” دەمیشلردیر.


text:
گؤیرچین قیزلار/ رقیه کبیری
آجان گئنه اؤز- اؤزویله دانیشا- دانیشا کوچه قاپیسیندان ایچری گیریب، قاپینی یاواشجا ایشگیللهدی.
«گونون جیزلاماسیندا بیر شوشه آلکولا گؤره بو چولاخ قیشلاریمنان اوچ ایسقاه یول گئدیب، قئییتمیشم.»
ألینده قره نایلون کیسه وار ایدی. من حوض قیراغیندا اوتوروب، اوچ قردشلرینن اوینوردوم. حوضون سویونو ألیمنن لپهلندیریردیم. اوچ قردشلر گیجهلیردیلر. گاه ساغا ساری اوزوردولر، گاه سولا. آجانی گؤرجک گئنه آز قالدی قاچیم نایلونون آغزینی آچیب، منه آلدیغی یئمهلیلری ایچیندن گؤتوروم. آمما قاچمادیم. بولورم مامان بالاخانانین ائیوانیندان باخیب گؤرسه، منه ساواشار. مامان دئییر: «آجان، بیر ده راهیب عمیجاننان سورا هر کیم سنه یئمهلی وئرسه آلما، دئنه ساغ اول، ائویمیزده وار، تَزه یئمیشم. سورا گل منه دئه، هر نه ایستهسن اؤزوم آلارام». دئییر: «بئله عادت ائلهسن همیشه نفسی بوتون قالارسان».
آباینان مامان حیرصلهنیب بیر- بیرلرینن دئییشنده قاپیلاری برکدن چیرپارلار. من آجان کیمی همیشه قاپینی یاواشجا ایشگیللهرم. راهیب عمیجان دئییر: «گؤیرچین قیزلارین یووالارینین قاپیسینی دا یاواشجا ایشگیلله. برکدن چیرپسان گؤیرچینلرین چورتو پوزولار.»
مامان دا موبل اوسته اوزانیب یاتاندا قاپینی یاواشجا ایشگیللهرم کی، چورتو پوزولماسین. بابانی تورپاقدا قویلایاندان بویانا مامان گونون چوخ واختینی موبل اوسته چورت وورور.
آجان قره نایلون ایچیندن آلکول شوشهسینی چیخاردیب، آشپازخانانین آچیق پنجرهسینین هئرهسینه قویوب دئدی: «سنی او ایناندیغین، أل چک بو آلکول اویونوندان آرواد! بسدی. دای اوزوم کسمیر محللهنین داواخاناسیندان آلکول آلیم. آخیرده، سنین بو میکروب اویونووا گؤره منیم آدیم پیسه چیخاجاق. آخی، بو ائوده میکروب هاردئیدی؟»
آبا آشپازخانادان چیخیب گلیب حوض قیراغیندا دوروب بالاخانانین ائیوانینا باخدی. مامان ائیواندا دئییلدی. آبا دئدی: «هاردئیدی؟! اصل میکروب ائله بالاخانادا یووالییب. سن بیول دئنن هاردئیدی!»
آجان دئدی: «أستافرواللاه هااا… دهلی شئیطان دئییر بیر کیربیت چک، ائوی ده، بالا خانانی داااا…واللاه، بیللاه داراشماز. سویوخ دهیمه دئییل کی بیر آسقیرماغینان داراشسین.»
«سنه دئمهمیشم سسیوی قیس؟ ائله بئله دییسن کی بو قیزین دا آیاغی یئر آلیر دااا»
«هر نهدی، آنجاخ چارهسی آلکول دئییل. بابام ییغیشدیر بو واسواسیلیغیوی. دای بوننان بئله بیر قطره ده آلکول آلمییاجاغام.»
«سَننیخ اولسا دییرسن گلسین اوتوسون منیم بو تپهمده!»
آجان دئدی: «دهدهسی ائوینن گتیرمییب کی، هر نه پوخدی سنین اوغلووون شاهکاریدی.»
«کیم بولور؟ بلکه ده او داراشدیریب منیم اوغلوما؟»
آجان دئدی: أستافرواللاه هااا، بو آرواد ائله سؤزلر دئییر کی، آز قالیر جین ویرسین آدامین کلهسینه»
راهیب عمیجان دامدان بویلانیب دئییر: «آبا بسدی. یادیننان چیخدی سنه نه تاپشیرمیشدیم؟»
آبانین دئیینماغینا جین منیم ده کلهمه ویردی. دوروب قاچدیم بالاخانادا مامانین یانینا. اونا دئمهدیم آبا دئییر میکروب بالاخانادا یووالاییب. یوخسا مامان دوروب آباینان دئییشیب سورا دا قاپیلاری چیرپاجاقدی بیر- بیرینه. سورا دا دیزلرینی قوجاقلاییب آغلایاجاقدی.
مامان موبل اوسته اوزانیب، چورت وورور. گؤیلوم ایستیر مامانی قوجاقلاییب دییم، گؤیرچین قیزلارین ناغیلینی دئه! آمما قوجاقلامیرام، بیردن چورتو پوزولار. بابانی تورپاقدا قویلایاندان بویانا مامانین قوجاقلاماقدان خوشو گلمیر. قاباقجا خوشو گلردی. قاباقجا ناهار چاغلاری ایکیمیز باشیمیزی بیر یاسدیغا قویوب، منی قوجاقلاییب ناغیل دییردی. چوخ واختلار دا من ناغیلا قولاق آسا- آسا یوخلاردیم. آییلاندا یادیمدان چیخاردی هانسی قردش گئدر- گلمز یولنان گئتدی. هئش بولمورم قئییتدی یا یوخ!
آبا مریضخانایا گئدیب، قان وئرندن بویانا اونون دا قوجاقلاماقدان پیسی گلیر. هئش من ده خوشوم گلمیر آبا منی قوجاقلاسین. قاباقلار منی ائله سیخیشدیراردی، ائله بتر یاناغیمدان اؤپردی کی، نم نه واختاجان آغزینین اییسی یاناغیمدان چکیلمزدی. آمما ایندی نه زامان مامانین گؤزونو اوزاقدا گؤرور، أل- اوزومو آلکوللو پامبیغینان سیلیب، دئییر قورخورام سنه ده بولاشا.
بابانی تورپاق آلتدا قویلایاندان بویانا هامیمیزی مریضخانایا چاغیردیلار. هامیمیزدان قان آلدیلار. من ایینهدن قورخوردوم، آمما راهیب عمیجان دئدی: «کیشی، دؤشووو وئر قاباغا، شَستینن گئت قولوو توت، قان آلسینلار. کیشی نه قورخار، نه ده آغلار.»
دئدیم: «آخی بابانی تورپاغا قویلایاندا آجان دا آغلادی، سن ده. فقط من آغلامادیم. یانی من کیشی اولموشدوم سیز یوخ؟»
راهیب عمیجان دئدی: «هه واللاه، سن کیشی تامامسان، بیز یوخ!»
مامان دئدی: «آغلاماغین گلسه آغلا، آمما قولووو ترپتمه، قوی قان آلسینلار.»
ایینه قولومو اینجیتدی. آغلاماغیم دا گلدی، آمما گئنه آغلامادیم. دیشلریمی بیر- بیرینه سیخدیم. بابانین اوستونه تورپاق تؤکنده ده دیشلریمی بیر- بیرینه سیخدیم. من ده هردن بابانین اوستونه تورپاق تؤکن کیمی قاریشقالارین اوستونه تورپاق تؤکردیم. بابانی تورپاغا قویلایاندان بویانا، دای قاریشقالارینان ایشم یوخدی.
دونن راهیب عمیجان دئدی: «سن چیخ داما، گؤیرچین قیزلاریمیزا بیر باش چک، من ده بیر آزدان گلیم.»
اؤزو حیطه گئدیب، دهلیز قاپیسینی ایشگیللهدی. مامان، آبا، آجان، اوچو ده حوض قیراغیندا اوتورموشدولار. حوضداکی اوچ قردشلرین هئش بیرینین عئینینه دئییلدی.
اوچ قردشلری راهیب عمیجان منه آلیب. اوچو ده بیر بویدا، بیر رنگده. راهیب عمیجان اؤزو آدلارینی قویوب اوچ قردشلر. دئییر: «بو قیرمیزی بالیقلارین اوچو ده قردشدیلر. بؤیوک قردش، اورتانجیل قردش، کیچیک قردش. عئینی گؤیرچین جیلدینه گیرن اوچ باجیلار کیمی بولار دا بالیق جیلدینه گیریبلر.»
دئیرم: «راهیب عمیجان، آخی بولارین اوچو ده بیر بوی- بوخوندادیلار، هاردان بللی هانسی بؤیوکدی، هانسی اورتانجیل، هانسی کیچیک؟»
دئییر: «بالیق آدام دئییل کی، بالیقلار دا گؤیرچین باجیلار کیمی بیر بویدا اولارلار.»
من کی اینانمیرام. تویوقلار دا حئیواندیلار. یاخچی؟ بس نییَه جوجهلری بؤیودوکجه بوی آتیرلار.
دئییر: «گئجهلر یاتاندا یورقانین آلتیندا سن ده فیکرلش، من ده فیکیرلشیم، بو اوچ قردشلره بیر ناغیل قوشاخ، ناغیلین آخیرینده بالیق جیلدیندن چیخیب، گؤیرچین قیزلارینان توی ائلهسینلر.»
یاتاندا اؤز یانیمدا اوچ قردشلره ناغیل قوشورام، آمما سحر یوخودان دوراندا گئجه قوشدوغوم ناغیل یادیما گلمیر.
راهیب عمیجانین دامداکی گؤیرچین قیزلارینین یانینا گئتمهدیم. آباگیلین اوتاغینین پردهسیندن گؤروردوم مامان آغلاییر. سسینی ده ائشیدیردیم. باخما کی قولومنان قان چکنده آغلامادیم، مامان آغلایاندا منیم ده آغلاماغیم گلیر. دئییرم بس راهیب عمیجان یئکهلیکده کیشی اولسام دا، مامان آغلاسا گئنه منیم آغلاماغیم توتاجاق.
مامان دئدی: «آجان، آبایا دئنه اوشاغی راحات بوراخسین. اؤزوز بولوسوز کی فقط قان- قانا دهیسه بولاشار. من ده کی گؤزوم کیمی موواظیبم. ایینه، پیچاق، قئیچی، حتی چای، سو ایچدیییم ایستیکانی بئله قیفیللی ایشکافا قویورام. ایش گؤرنده ده ألجکلی گؤرورم. بولورم ایستیکاننان، قاب- قاشیقدان بولاشماز، گئنه ده احتیاط ائلیرم. آمما آبا او قدر بو اوشاغین أل- اوزونو آلکولونان سیلهجک کی، آخیر اونو دا اؤزونه تای واسواسی ائلهسین.»
آبا آغلایا- آغلایا دئدی: «جان- جییَر اوغلوم، گئدر- گلمز یولا گئدن اوغلوم! نیسگیللی اوغلوم!»
راهیب عمیجان همیشه دئییر: «ائله گؤیرچینلر ده همیشه ایکی یولدا اوچورلار، بیری گئدر- گلمز، او بیریسی گئدر- قاییدار یولودور». دئییر: «گئدر- قاییدار یول سو ایچیم کیمیدیر. هوشلو- باشلی گؤیرچینلر همیشه گئدر- قاییدار یولنان اوچوب، گئنه یووالارینا دؤنرلر. تکجه بوشا دوشن گؤیرچینلر گئدر- گلمز یولنان اوچوب، قاییتمازلار. دئییر: «بوشا دوشن گؤیرچینلرین هئش بیری بیر عابباسییا دهیمز».
بیلیرم بیرعابباسی قدیم پولدی. بابامین قدیم عابباسیلارینی مامان اؤز اوتاغینین ایشکافیندا، آناناس کومپوتونون قوطوسوندا ساخلاییر.
آبا آغلایاندا منیم آغلاماغیم گلمیر. چرقدینین اوجوینان بورنونون شیرتیغینی سیلیب، سورا گؤزلرینی ده اوننان سیلنده شیرتیقلار گؤزلرینه یاخیلیر. اوندا من ایرهنیرم. بیر گون آبایا دییهجام اوّلجه گؤزونو سیلسین سورا بورنونو.
مامان گؤز یاشینی دسمال کاغذینن سیلیب دئدی: «دئییرم نااینصاف، سن کی بولوردون گئدر- گلمزه گئدهجاخسان، آخی نییَه منی ده بولاشدیریردین؟! آدام دا بئله نامرد اولار؟»
آجان دئدی: «قیزیم اؤلونون دالیجا دانیشمازلار. ایشدی. قیسمته هئش چاره یوخدی».
راهیب عمیجان دئدی: «مهیه اؤزونون خبری واریدی؟ تصادوف ائلهمهسهیدی کیمین خبری اولاجاق ایدی!؟»
آجان دئدی: «اولماسا قوی بو اوشاق قالسین بوردا، سن گئت آتان گیلده قال. من گیلهم کیمی بو اوشاغا باخارام.»
مامان دئدی: «آجان، باغیشلا ها، من آتام ائویننن گتیرمهمیشم کی بو زهرماری، سنین اوغلون منه بولاشدیریب، ایندی ده مجبورسوز منیم داوا- درمانیمین، اؤزومون، اوشاغیمین خرج- مخاریجینی وئرهسیز.»
مامان موبل اوسته چورت وورور. ائیوانین قاپیسینی آچیب، بویلانیب حیطه باخیرام. آجان قره نایلونو حوضون قیراغینا قویوب، اوتوروب سیقار چکیر. بولورم نایلوندا همیشه کی کیمی ایکی بسته پاستیل وار، بیری نوشابه پاستیلی، بیری ده آیی پاستیلی. هله جین کلهمدن چیخمیییب. گؤیلوم ایستهمیر پاستیل یییَم.
ائیوانین قاپیسینی یاواشجا ایشگیللیرم. آمما مامانین چورتو پوزولور، دوروب اوتورور. گؤیلوم ایستیر مامانی قوجاقلاییم. قوجاقلامیرام. یانیندا اوتورب، دئییرم: «منه گؤیرچین قیزلارین ناغیلینی دئه دا!»
مامان گؤزلرینی اوووشدورو. گئنه یوخوسو گلیر. دئییر: «گئت راهیب عمیجانین دئسین!»
راهیب عمیجان هر گون ایکی دهفه سحر چاغی ایشه گئتمهمیش، بیر ده ایشدن گلندن سورا گؤیرچین قیزلارین قفسینین قاپیسینی آچیر. گؤیرچینلر گؤیون گئدر- قاییدار یولوندا گزیب دولاناندان سورا قفسلرینه قاییدیرلار.
بیر جوت چیل گؤیرچین راهیبعمیجانین چیینینده اوتوروب، اونون اووجوندان دیمدیک- دیمدیک کوروشنه یئییرلر. حوض قیراغیندا قره نایلون ایچینده قالمیش پاستیللر یادیما دوشور. راهیب عمیجان دئییر: «اووجوو دولدور کورشنهینن، گل بورا.»
اووجوم دولو کورشنهیله گئدیرم راهیب عمیجانا ساری. چیل گؤیرچینلر اونون چیینیندن اوچورلار. دئییرم: «بو چیللر ایکی باجیدیلار؟»
راهیب عمیجان دئییر: «بیری ائرککدی»
دئییرم: «راهیب عمیجان، گؤرهسن گؤیرچینلرین ده قانی وار؟»
«مهیه قانسیز دا حئیوان اولار؟ یئر اوزوندهکی بوتون حئیوانلار، بیتدن توتدو سیرکهیهجن، هامیسینین آدام کیمی داماری وار، قانی وار. قان اولماسا حئیوانین جانی اولماز کی»، دئییر.
«راهیب عمیجان، گؤیرچینلر ده ناخوشلارلار؟»
«آدام کیمی یوخ، آمما گؤیرچینلرین ده اؤزلرینه مخصوص ناخوشلوخلاری وار دا.»
«گؤیرچینلرین ده قان- قانا دهین ناخوشلوخلاری اولار؟»
راهیب عمیجان دئییر: «نمنه؟»
دئییرم: «یانی ماماننان بابا کیمی قان- قانا دهیسهلر ناخوشلوخلاری بیر- بیرینه بولاشار؟»
راهیب عمیجانین اووجونداکی کوروشنهلر یئره تؤکور. منی قوجاغینا آلیب دئییر: «کیشی، اووجووو آچ، بو چیل قیزلار گلسین اووجوندان کوروشنه یئسینلر.»
۶/۱۰/۹۶


text:
افغانستانینگ تجارت و سرمایه دارلیق اداره سینه گؤرأ: هند و پاکستان اولکه لرینه تازه میوه صادراتی، گچن ییللارا غاران دا آرتدی.
سرمایه دارلیق اداره سی نینگ اورونباساری یونس مومند جنابلاری آزادلیق رادیوسینه ایت ماغینه گؤرأ: گچن میلادی ییلینگ سونگقی آلتی آییندا صادرات ینگ موچبری ۴۸۰ میلیون دالر دی. یؤنه بو رقم سونگقی آلتی آیینگ باشینده ۷۵۰ میلیون دالره آرتدی.
مومند جنایلاری نینگ آیتماقلارینه گؤرأ: اگر تازه میوه صادرات دورومی بویله دوام اتسه سونگقی آی لارینگ دوامینده ینه قانچه برابر آرتماق لیغی نینگ ممکن دیغینی بلله دی.


text:
نفتچی باکی فوتبال کولوبو
نفتچی فوتبال کولوبو یا دا نفتچی باکی پئشهکار فوتبال کولوبو — آذربایجانین باشکندی باکی شهرینی تمثیل ائدن، آذربایجان جومهوریتینین ان اۇغورلو پئشهکار (حرفهای) فۇتبول کلۇبودور. نفتچی کولۇبو قاراباغ کولۇبو ایله یاناشی بۆتون آذربایجان چمپیوناتلاریندا ایشتیراک ائدن ایکی تاخیمدان بیریدیر.
"نفتچی" تاخیمی اؤلکه میقیاسیندا بۆتون یاریشلاردا رکوردا مالیکدیر. بئلکی، ۸ دفعه آذربایجان پرمیر لیقاسینا، ۶ دفعه آذربایجان کوبوکونا و ۲ دفعه آذربایجان سوپرکوبوکونا صاحیب اوْلموشدور. بیرده، تاخیم بئینلخالق میقیاسدا ۱ دفعه بیرلیک کوبوکونا صاحیب اوْلموشدور; بۇ آذربایجان فۇتبول کلۇبلارینین بئینلخالق سوییهده قازاندیغی ایلک کوبوک اوْلموشدور. ۲۰۱۲-جی ایلده، "نفتچی" یوفا آوروپا لیقاسینین پلی-آف مرحلهسینده کیپرین "آپوئل" کلۇبونو ایکی اوْیونون نتیجهسینه گؤره ۴-۲ حسابییلا مغلوب ائدهرک یاریشین قروپ مرحلهسینه وثیقه قازانان ایلک آذربایجان تاخیمی اوْلموشدور. نفتچی ازلی رقیبی، گنجهنین کپز کلۇبوندان سوْنرا، اؤلکهده ان یۆکسک طرفدار سایینا صاحیب فۇتبول کلۇبودور. "نفتچی" تاخیمی اؤز ائو اوْیونلارینی باک سل آرنادا کئچیریر.


text:
۱
بیر گوللـه ایله ایکی دووشان وورماق بونا دئییرلر…
دئییر، ائکیز اوغلوم اولسا بیرینین آدینی «کامال» قویارام، او بیری نین آدینی «الدین»…
۲
ائله سوس کی، من ده ائشیده بیلیم…
۳
منجه حیات اونا گؤره داوام ائدیر کی، اونو ساخلاییب حساب چکن یوخدو…
۴
نورمال اؤلکهلرده…
کیشی:
– سالام عزیزیم، ائوده حاضیر یئمک یوخدوسا، باییرا چیخاق، اعلا بیر یئر تانیییرام. یاخشی یئمک وئریرلر.
قادین:
– اولار جانیم، آما قهوهنی ائوده ایچهریک…
بیزده…
کیشی:
– بایاخدان هاردا وئییللهنیرسن آززز، یاریم ساعاتدی گلمیشم، خارابادا نه یئمهیه بیر زققوم تاپیرام، نه ایچمهیه…
قادین:
– هانسی جهننمده وئییللنهجم، کوچوکلرینی باخچادان گتیرنده ایجلاس قارا قالمیشا گؤره لنگیدیم. چوخ تلهسیردین، قازانی قویوب قاباغینا اؤددهنهیدین، اوستوندنده سویوق سو…
۵
– خالق یوخسوللوقدان قیریلیر، بونلاردا دا اوتانان اوز یوخدو.
– هه واللاه، خالق یوخسوللوقدان بونلارین یئرینه ده اوتانا-اوتانا قیریلیر…
۶
بیز آمئریکانی کشف ائلهیه بیلمهدیک، باری آمئریکا بیزی کشف ائلهسین…
۷
اؤلکه میز…
یا زلزلهدن، یا ولولهدن، نه فرق ائدر کی؟! بئلهجه قیریلیب گئدیریک…


text:
گوردوین دا شهرینگ آدی یازیلان داش تاپیلدی
قازوو آغتاریشدا فریگ دیلینده بیر داش تاپیلدی
فریگلرینگ پایتاغتی گوردوین دا شوُل شهرینگ آدی یازیلان داش تاپیلدی.
آنکارانینگ پولاتلی شهرینده 1893-نجی ییلدا برلین- ایستامبول- بغدات دمیریوُلونینگ قورالیان ماحالی آلفرد و گوستاو کؤرته آدینداقی دوُغانلار تاراپیندان تاپیلان شهرده 1900-نجی ییلدا 3 قازوو آغتاریش ادیلدی.
کؤرته دوُغانلاری آنتیک شهرینگ فریگ دؤولتی نینگ پایتاغتی گوردیون بوُلاندیغینی بیلدیرسه ده مونی ثبوت اتمه ک مۆمکین بوُلماپدی.
شو ییل قازوو آغتاریش داشاری شهر دییلن یرده دوُوام اتدی.
قازوو آغتاریشدا فریگ دیلینده بیر داش تاپیلدی.
هلنیسم دؤورۆنده بیرینجی آنتیوخوس (میلاددان اوُزال 281- 261 ییللاریندا) یازیلان داشدا گوُردیون ینگ آدی گچیأر.
بو داشینگ بیر قوُنامچیلیغا دگیشلی بوُلاندیغی پیکیر ادیلیأر.
دِگیشلی حابارلار
والیبال: تۆرک قیزلاری آلمانلاری ینگدی
تۆرک قیزلاری 25-21، 25-18 و 25-21 حاسابی بیلن اۆچ سِتده ینگیجی بوُلدی
پاموق قالا 9 آیدا 1 میلیون 557 توریست گلدی
سپتامبر آییندا بو تاریحی و طبیغی یأدیگأرلیگه 271 مۆنگ 861 سیاحاتچی گلیپدی
والیبال: تۆرک قیزلاری کروات قیزلارینی ینگدی
تۆرک والیبالچی قیزلار دۆنیأنینگ اینگ قوُوی 16 توُپاری نینگ ساناوینا آدینی یازدیردی


text:
روسیه اوکراین گه قرشی اوروشده یینگیلماقده
تحلیل و تیکشیروو
روسیه اوکراین گه قرشی اوروشده یینگیلماقده
پوتین فبروریده اوکراین گه باشلتگن اوروش بوتونله ی بیر ناموفقلیک که ایلنگن وضعیتده. روسیه نینگ ذکاوتلی مقاملری «یلدیرم عملیاتی» بیلن کیف نی بیر نیچه کون ایچیده آلیب زلنسکی اقتدارینی تونتریب اوکراین نی اوزیگه قوشیب آله جگینی کوتگندی. بیراق سیکیزینچی آیگه ییتگن اوروشده روس اردوسی بوتونله ی بوغیلیب قالگن وضعیتده. اولاً کیف، چرنیکوف و سومیدن ایندی ایسه خارکیف خطیدن بوتونله ی چیقیش گه مجبور بولیب قالدی. شو آنگی باسقیچده حربی کوچ اوکراین نینگ فایده سیده ایکن روسیه نینگ ایککی ته الترناتیفی بار کبی کوریله دی. روسیه یا اوکراین نی ترک ایته دی ویا بوتونله ی سفربرلیک اعلان ایتیب حربی کوچی بیلن اوکراین نی اشغال ایتیب آلیش گه اورونه دی.
تشقی سیاست تیکشیرووچیسی جان اجون نینگ موضوع بوییچه فکر و ملاحظه لرینی اعتبارینگیزگه حواله ایته میز
روسیه خارکیف خطیده سونگگی بیر نیچه کون ایچیده 4 آیده قولگه کیریتگن برچه منطقه لرنی قولدن بیردی. اوکراین اردوسی کوتیلمه گن بیر شکلده هجوم قیلیب قیسقه مدت ایچیده روس اردوسی نینگ ایلگری مدافعه خطینی برهم اوروب ستراتیژیک منطقه لرنی قولگه کیریتیب آلیش گه موفق بولدی. زلنسکی بیرگن بیاناتگه کوره، اوکراین 6 مینگ کیلومتر مربعلیک ساحه نی قولگه کیریتیب آلیش گه موفق بولگن وضعیتده. روسیه بیرگن آغیر واسطه و عسکری تلفاتی گه دقت تارتماقده. بونی روسیه مدافعه وزیرلیگی نینگ بیاناتی نینگ عکسینچه پلانلی کیینگه قیتیش ایمس، خارکیفده آغیر بیر ضربه آلیب ناموفقیتلیک گه اوچره شگن دیب بهالندیریش ممکن. روسیه اوچون اوکراین اوروشی بیرینچی کونیدن بیری یمان وضعیتده ایدی. شونده ی بولیب سونگگی تلفاتلر اوروش نینگ وضعیتی نینگ ایندی مدافعه ده بولگن نینگ اوکراین ایمس روسیه اردوسی ایکن لیگینی کورستماقده.
شونده ی بولیب روسیه دولت باشلیغی ویلادیمیر پوتین اوکراین نی اشغال ایتیش اورونیشی بیلن روسیه آتی گه کتته بیر قمار اوینه دی و یینگیلدی. پوتین روس اردوسی گه «یلدیرم عملیاتی» بویروغینی بیررکن کیف نینگ قیسقه مدت ایچیده قولگه کیریتیب آلینه جگینی، زلنسکی ییتکچیلیگیده گی اقتدارنینگ تونتریله جگینی، قومنده کنترول توزومی نینگ یوقه لیب اوکراین اردوسی نینگ اولکه مقیاسیده مقاومتی نینگ یکونلنه جگینی اویلب حرکت قیلدی. بیراق هنوز اوروش نینگ باشیده «یلدیریم عملیاتی» ناموفق بولدی. کیف نی قولگه کیریتیب آلیش اوچون قوریلگن خاص تیم کبی حربی حرکت اوکراین اردوسی نینگ جواب بیریشی بیلن تاثیرسیز وضعیت گه کیلدی. آرتیدن اشغال گه ایلنگن روس مداخله سی برباد پلانلش، ییترسیز قومنده کنترول و ییترسیز لوجستیک طفیلی آغیر بیر شکلده آلغه باردی. اینیقسه کیف، چرنیخی و سومیده بیریلگن آغیر تلفاتلر بیلن بو منطقه دن چیقیش گه مجبور بولیب قالدی. شونده ی بولیب تورکیه تامین ایتیب بیرگن ت ب2 سیهالر و غرب مالی انتی تانکلر هم انچه تاثیرلی بولدی. روسیه اونینگ آرتیدن جنوب و شرق جبهه لریده آغیر تلفاتلرنینگ آرتیدن کم گینه یوتوق قولگه کیریتدی. خرسون و دونباسده آلغه باردی بیراق کیینگی آیلرده بو هم قولدن کیتدی و آدیم آدیم اوکراین اردوسی اولاً توازننی کیین اوستونلیک قولگه کیریتدی. شونده ی بولیب روسیه نینگ اوکراین گه قرشی هوا اوستونلیگینی قولگه کیریته آلمسلیگی غربدن اینیقسه HİMARS لر بیلن بیر قطارده آغیر قوراللر سوقیاتی و البته کی روس حربیلریده روحیه نینگ کمه ییب باریشی اوروش نینگ عاقبتینی تعیین قیلگن شکللی. بیر ضعیفلتیش اوروشی گه هم ایلنگن اوکراین حربیده غربی اولکه لر قاله ویرسه امریکا قوشمه ایالتلری اوکراین اردوسیگه دواملی ینگی قوراللر و مهماتلر بیلن قوللب – قوتلر ایکن روسلرنینگ تلفاتنی کنترول آستیگه آلیش گه موفق بولمه گن لیگی کوریلماقده. روس مدافعه صنایعی نینگ تیز و ییترلی درجه ده تولید قیله آلمه گن لیگی اینیقسه ینگی رواجلنگن قورال تیزیملری بوییچه غرب اولکه لریگه باغلیق بولیشی نینگ تاثیرلی بولگن لیگی و روس اردوسی نینگ قینلگن لیگی بیر حقیقت.
شونده ی بولیب اوکراین اوروشی موجود شرطلرگه قره گنده روسلر اوچون قانیقرلی ایمس و خارکیف مغلوبیتی وضعیتنی یمانراق قیلگن وضعیتده. وضعیت اوکراین نینگ فایده سیده آلغه باررکن پوتین نینگ قولیده ایککی ته ترجیح بار. بولردن بیرته سی یا قدمه قدمه اشغال کوچلرینی تارتیب آله دی ویا بوتونله ی بشری و صنایع کوچینی اوروش گه تشلب یوق قیلووچی بیر حربی حرکات بیلن اوکراین نی اشغال ایتیش گه اورونه دی. ایککی شکلده هم ریسک و نا انیقلیکلر بار.
تشقی سیاست تیکشیرووچیسی جان اجون نینگ موضوع بوییچه فکر و ملاحظه لرینی اعتبارینگیزگه حواله ایتدیک.
علاقه لی ینگی لیکلر
روسیه بیلن اوکراین اورته سیده گی اوروش
اوکراین اوروشی بوییچه وضعیت نی اوزگرته دیگن ایکّی مهم ینگیلیک یوز بیردی
تکنالوژی معتادلیگی
تدقیقات لر اوشبو معتادلیک نینگ انسان حیاتی گه کتته تاثیر قالدیریاتگن لیگی نی کورستماقده


text:
تۆرکیأنینگ بیک میللت مجلیسی آمریکانینگ یوُلباشچیسی نینگ سؤزلرینی یازغاردی
آمریکانینگ یوُلباشچیسی جو بایدن ینگ آیدان سؤزلری نینگ قابول ادیلمه یأندیگی و برک یازغاریلیار
تۆرکیأنینگ بیک میللت مجلیسی آمریکانینگ جمهورباشلیغی جو بایدن ینگ 1915-نجی ییلداقی واقالارا "قیرغینچیلیق" دیمهگینی یازغاردی.
بو بیان ناما پارلمان ینگ باشلیغی مصطفی شن توُپ تاراپیندان قوُل چکیلیپ اوُقالیپدی و آق پارتی، جمهوریت حالق پارتیاسی، ایی پارتی و میللتچی حرکت پارتیاسی تاراپیندان قابول ادیلیپدی.
بیان ناما رسمی قازتده ده چاپ ادیلدی.
بو بیان نامادا آمریکانینگ یوُلباشچیسی جو بایدن ینگ 24-نجی آپریل دا آیدان سؤزلری نینگ قابول ادیلمه یأندیگی و برک یازغاریلیاندیغی بیلدیریلیأر.
دِگیشلی حابارلار
أردوُغان: مظلوملارا کؤمک برمهک باراسیندا تۆرکیه دۆنیأده بیرینجی یورت
رجب طیب أردوُغان تۆرکیأنینگ بۆتین دۆنیأده مظلوملارا کؤمِک ادیأن بیرینجی اۆلکه بوُلاندیغینی آیتدی
تۆرکیه بیلن لیبی انرژی پوداغیندا بیله لیکده ایشلهشِر
تۆرک سیاسی توُپاری لیبی ده دۆرلی ایشدشلری بیلن دوشوشیق گچیردی
بأش ترورچی تأثیرسیز یاغدایا گتیریلدی
تۆرکیه ترورچیلارا قارشی توتان یرلی یاغدایدا ادن گؤرهشینه دوُوام ادیأر


text:
یوتا بیلیمیوردو
یوتا بیلیمیوردو (اینگیلیسجه: University of Utah) آمریکا نین یوتااوستانی نین سلت لئیک سیتی شهرینده یئرلشن عمومی دولتی بیر بیلیمیورد آدیدیر. بۇ بیلیم یورد اویرنجیلرین یوزده 83ـو یوتا اوستانیندن و قالانی آیری یئرلردن گلیرلر. اؤیرنجیلرین تکجه 100 ده 10و بیلیم یورد یاتاقلاریندا یاشاییرلار. بو بیلیم یوردو 185-جی ایلده قورولاندا چؤل بیلیم یوردو (University of Desert) آدلاندیریبلار، آنجاق 1892-جی ایلده آدین دئییشیب و یوتا قویوبلار. بو بیلیم یورد عمومی دولتی دیر و بودجه سینی دولت و بؤیوک شیرکتلر و خالقدان آلدیغی اعانه لرله تامین ائدیر. میثال اۆچون ناسا کیمی تشکیلات اۆچون آراشدیرما پروژه لر آپاریر. بۇ بیلیمیوردونون 2009 ایلی قوروملاشدیرماق(اورقانیزاسیون) دان سونرا، 20 کالئج و فاکولتهسی و 32388 اؤیرنجیسی واردیر. 100 لیسانس ، 92 فوق لیسانس، و دوْکتورلوق اؤیرتیم ساحهسینده درجه وئریر. بو بیلیم یورد دا ایدمان اهمیتلی یئره یییهدیر و بسکتبال و آمریکا فوتبالی و ژیمناستیک کلوبلاری چوخ گوجلودورلر.
کالئجلر، فاکولتهلر، و کالجلر[دَییشدیر]
- معمارلیق و پلانلاما کالئجی
- دیشچیلیک کالئجی
- اؤیرتیم کالئجی
- مۆهندیسچیلیک کالئجی
- اینجه صنعت کالئجی
- ساغلیق کالئجی
- انسان بیلمیلر کالئجی
- معدن، یئرآلتی قایناقلار و یئر تانیما بیلیملر کالئجی
- طیببی باخیمچیلیق (Nursing) کالئجی
- داوا دوزلتمک کالئجی
- بیلیم کالئجی
- توپلومسال و داورانیش بیلیملر کالئجی
- توپلومسال چالیشما کالئجی
- داواملی اؤیرتیم بؤلومو
- دئیوید اکلس آلوئرچیلیک (بیزینس) اوخولو
- یوکسک اؤیرتیم اوخولو
- اونورلار (افتخاری) کالئجی
- اس. جی. کوینی یاسا (حقوق) کالئجی
- داواچیلیق اوخولو
بو بؤلوملردن علاوه، بیر دیسیپلین (انضباطی) قایدالاری اؤیرتیم بؤلومو ده واردیر.


text:
يازان : فاطمه زرگري ۹ ياشيندا چئویرن : رامين جهانگيرزاده خبرين وار گؤيرچين گؤيه قالخيب قاچاندا قانادلانيب اوچاندا خبرين وار گؤيرچين اورييم اولدو چين ـ چين گلديم سنين يووانا دن تؤكدوم يانا ـ يانا قانادي بنزر آيا اوچدون گئتدين هارايا ؟ آماندي گئتمه ، گئتمه گؤزلريمدن سن ايتمه منيم ده مكتوبوم وار وئريم گونشه آپار دئنن بيزيم اوركلر هر سحر سني بكلر هر سحر او اوخوسون بيزلره نور توخوسون ايشيقلي كؤينك گئييب گونشه بيز دوست…بیشتر بخوانید
اوشاقلار
قیش گلدی / حمید آرش آزاد
شهریمیزه قیش گلدی قار گلدی- یاغیش گلدی خیاوانی سئل توتدو آیاغا قالیش گلدی! *** قیش گلیبدیر تبریزه قار چاتیر ایندی دیزه مسؤوللار آیین- شایین چونکی قار یاغماز میزه! *** قارغا دئییر: «قار- قار دیزدن اوسته قالخیب قار هم تاکسی دربستی توت همده شوْفئره یالوار»! *** سوْیوقدان توتولور دیل اوشاقلار قالمیش سفیل ساعت اوْندا دئییرلر: «مدرسه اوْلسون تعطیل»! *** دؤرد ساعتدیر یاغیر قار آغاریبدیر دام- دیوار هواشناسی دئییر: گؤیده آزجا بولوت وار»! *** قار توتوبدور هر…بیشتر بخوانید
آی سان آیسان دی منیم آدیم آذربایجان دی یوردوم آغ آتی من سئویرم هی آتاما دئییرم آتلانام من آغ آتا منی بولودا آتا گزم گویلر اوزونی درم گوی اولدوزونی آیا یاخیننان باخام آیی ساچیما تاخام من ده آی تک آیسانام منی چوخ سئویر آنام اولدوز لاردان گول دوزم دومان لاردا من اوزم دورنانی گویده گورم جیغا تئلیندن درم موشول موشول یاتام من غم غصه نی آتام منبیشتر بخوانید
دیلیم عزیزدی / ایوب شهبازی (یاشام)
چکدیم بیر یومورو باش قویدوم ایکی قارا قاشقاشلارین آلتیندا گوز آلما یاناق لی بیر اوز فندق کیمی بیر بورون دوداق ،چنه،بیر بویون آغزینا دوزدوم دیشین دیلی !!! قالدی بو ایشین چکدیم ایکی قولاغین ایکی قولون، آیاغین شوه ، قارا تئللرین بئش بارماقلی اللرین ایندی خیاط اولموشام پالتاریندا قالمیشام آنجاق فیکیردن سورا تاپدیم ایشه بیر چارا نه فرقی اوغلان ، قیزین؟ تیکدیم شالوار ، بولوزون گئیدیردیم باشماقلارین جوت له دی آیاقلارین !!! دئدیم : دور آی…بیشتر بخوانید
جیرتدان ناغیلی / تیموری
بيري وار ايدي،بيري يوخدويدو ،بير قاري وار ایدي. بو قاري نين بير بالاجا نه وه سي واردي . نوه اوْ قه ده ر بالاجا ايدي كي ،اوْنا جيرت دان دئييرديلر. بير گؤن جيرت دان گؤردو كي، قونشو اوشاقلاري مئشه يه اوْدونا گئديرلر،گه ليب نه نه سينه دئدي: – آي نه نه ، اوشاقلارلا اوْدونا من ده گئده جه يم. قار ي اوشاقلاري چاغيريب هره سينه بير پارچا ياغ ياخماجي وئردي.جيرت داني دا اوْنلارا تاپيشيردي. يولدا…بیشتر بخوانید
باللی و خاللی / سید رضا حسینی
باللی آدیندا آری ایله خاللی آدیندا میلچك دوستوق ائدیردیلر. اونلار هر گون چمنلیكده گؤروشور، هره اؤز ایشی ایله مشغول اولوردو. باللی چیچكلردن شیره چكیر، خاللی ایسه هارا گلدی قونور، نه گلدی یئییردی. بیر یای آخشامی خاللی اؤز دوستونو میلچكلر اؤلكه سینه دعوت ائتدی.بورادا آغیز دئیه نی قولاق ائشیتمیردی! میلچك لر یئمك گؤرن كیمی بیر-بیرینه ایمكان وئرمه دن ایره لی جوموردولار. ائله میلچك واردی كی، یئمكدن شیشیب دوزانقوردو بویدا اولموشدو. ائله سی ده واردی كی، آجیندان…بیشتر بخوانید
ساری سوٍنبول / درویش
ساري دوْنلي، ساري سوٍنبول ساري سوٍنبول، ساري سوٍنبول ياري چوًپدي، ياري سوٍنبول ساري سوٍنبول، ساري سوٍنبول يازدا ياشيل، يايدا ساري ساري سوٍنبول، ساري سوٍنبول يارالديبدي سني تاري ساري سوٍنبول، ساري سوٍنبول تارلاميزدا منده ـ منده ساري سوٍنبول، ساري سوٍنبول اينسانلارين گوًزو سنده ساري سوٍنبول، ساري سوٍنبول وارا اوُمود، يوْخا اوُمود ساري سوٍنبول، ساري سوٍنبول آجا اوُمود، توْخا اوُمود ساري سوٍنبول، ساري سوٍنبول ساري ساچلي، ساري تئللي ساري سوٍنبول، ساري سوٍنبول اينجي بدن ـ اينجه…بیشتر بخوانید
باهار / درویش
ياشيل باهار، آي باهار يوْخدو سنه تاي باهار بير گوٍنلري گلهجك سندن سوْرا ياي باهار يايدا اَلده گَتيرهر ايستيني تاي ـ تاي باهار يايين عوًمري قوُرتولار پاييز گلَر داي باهار پاييزيندا يئليني ائله توًحفه ساي باهار اوْنوندا بير خوْش گوٍنو اوْلاجاقدي زاي باهار گلهجكدي قارا قيش اوْندان سوْرا آي باهار گَتيرهجك شاختاني بيزلر اوٍچون پاي باهار آما سنين سوْغاتين ياغيش باهار، چاي باهار ياشيل گوًرَر، هر وعده سني گوٍنش آي باهاربیشتر بخوانید


text:
پاقانی
پاقانی (اینگیلیسجه: Pagani (company) ) اؤزل شیرکت و یا خوصوصی شیرکت. بۇ شیرکت اوتوموبیل ساحهسینده فعالیّت گؤستریر. شیرکت Horacio Pagani طرفیندن قۇرولموشدور. چالیشان ایشچیلرینین ساییسی 55 نفر اوْلوب.
گؤرونتولردَییشدیر
قایناقلاردَییشدیر
- ^ Cumberford, Robert (June 21, 2011). «A Visit With Horacio Pagani». Automobile. Archived 2011-07-27 at the Wayback Machine.
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Pagani (company)»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۰ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده پاقانی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
هولند ایمپیراتورلوغو
هولند ایمپیراتورلوغو ((هولندجه:Het Nederlandse Koloniale Rijk))- هولند، موستملکهچیلیه ۱۶-جی عصرده ایجارهیه گؤتورموش شیرکتلر ایله باشلامیش اوْلوب، پورتوقال و ایسپانیانین سوْنرا موستملکهیه صاحیب اوْلان اۆچونجو اوروپالی دؤولت ایدی. ۱۷. یوز ایل ایکینجی یاریسیندا هولند بؤیوک بیر دونانمایا مالیک ایدی و کۆره سل تیجارته حاکم ایدی. داها سوْنرا هولند اؤزلله گۆجلهنن بریتانیا ایمپیراتورلوغو قارشیسیندا گریلمهیه باشلاییب و بیر چوْخ موستملکهسینی ایتیردی. ایکینجی دۆنیا ساواشیندان سوْنرا اندونزی موستقیللیینی اعلان ائتدی. سوْن اوْلاراق سورینامین ۱۹۷۵-جی ایلده موستقیللیینی اعلان ائتمهسی ایله هولند ایمپیراتورلوغو سوْنا چاتدی.
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
- (Error: {{Link language}}: unrecognized language tag: هولندجا دیلینده)[[بؤلمه:Error: unrecognized language tag: هولندجا دیلینده خاریجی لینکلری اولان مقالهلر]] De VOCsite
- Dutch and Portuguese Colonial History
- The Atlas of Mutual Heritage database, showing the Dutch empire 1600–1800.
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ Baan Hollanda Foundation (2012)


text:
خوی ناغیللاری دنیزیندن بیر داملا
شهریار گلوانی
بو گئچیردیگیمیز آیلاردا، خوی و هابئله آذربایجانین یارادیجیلیق ادبی ساحهسینین چالیشقانی اولان علیرضا ذیحقین « خوی ناغیللاری» آدلی کیتابی گوناوزو گؤروب و یاییلمیشدی.
اؤنومده کی خوی ناغیللاری کیتابینین جیلدینی آچاندان سونرا منی بو سوزلر قارشیلاییر:«سئویملی دوستوم شهریار گلوانی اوچون …». شوبههسیز بو سؤزلر منیم اوچون بویوک فخر حساب اولور.
بونودا قئید ائتمهلییمکی، آذربایجان خالق ادبیاتینین نظیرسیز اوستادی «خوی ناغیللاری»نی منه باغیشلایاندا ایلک باهارین گلیشیندن اون بئش گون اؤتمیشدی. البته بیلیرسیزکی ناغیل توپلوسو اولان کیتابلاری بیرنفسه اوخوماق اولمور. هئچ منده بیرنفسه اوخوماق ایستهمهدیم.
ایندیایسه بو کیتاب حاقّیندا یازماغا باشلایاندا باخیب گؤرورهم بیر نئچه ناغیل منی چوخ ائتکیلهییب، اونلارین قیسا اولماسینا باخمایاراق مضمون و قالیب باخیمیندان علویه خانیمین دیلیندن و علیرضانین قلمیندن دوغولموش ناغیللار اولدوقجا زنگیندیر. عونوانی «رئیحان قیزی آذر» میتولوژییه دایانان قیسا بیر ناغیلدا اینسان، طبیعت و حیوان بیرلیگیله قارشی قارشیا گلیریک. بو دؤنمده هله اینسانین طبیعت و حیواندان آیریلیغی( Ailianation) باش وئرمهییب و آداملار او قدهر سیویلیزه اولماییبلار کی یولداشلیقلارین طبیعتدن و اوز یاراتدیقلاریندان کسسینلر. بوناغیلدا اولان آرکتیپلر (Archetype) اینسانلارلا بیرلیکده دوغولور و رئال ایله غیررئال آراسیندا اولان فرق هله شیکل تاپماییب. عالم جواندیر و اوشاقلیق دؤورانین گئچیریر. تصوورلر آیدین و ایشیقدیر. داها دوغروسو بو ناغیلدا اولان سمبوللار، سوسیولوژی و تاریخی باخیمداندا اولدوقجا ایلگی چکیجیدیلر:
« …آذر داغلار قیزیایدی و رئیحان ائلینین گوزببهیی…. »
آیدیندیرکی هرحکایهنین مضمونی بیر مسئلهیه حصر اولونور، بو حکایهدهده «واخت – مکان » مسئلهسی قئیده آلینمالیدیر. واخت قدیم تاریخ (بوتون تاریخی و تاریخه حصر اولان کیتابلاردا قدیم تاریخ میلاددان اؤنجه حساب اولونور) و یئر ایسه گؤزل بیر مملکتدیر. استئتیک (گؤزللیک تانیما) باخیمدان بو گؤزل مملکتین گؤزللیک نیشانهلریندن بیری صولح سئورلیگیدی. چونکی حکایهدن معلوم اولور کی اونلار اؤندورد ایلدن فازلا صولح و صفاده یاشاییرمیشلار. ایچ ساواشداندا خبر یوخدی. بیلدیگینیز کیمی ایچ ساواش هر مملکتده اینسانلارین بیر بیرلرینه سیتم و سومورو یاپماسیندان میدانا گلیر. «بیشاهین» قدهر قودرتلیغی اؤز خالقینا دایانمادان اله گلمیشدی. طبیعیدیرکی، قره دئو( سوپرگوج) باشقا اؤلکهلر و اینسانلاری اودماق فیکیریندهدیر و اونا گؤره «جان» مملکتینه هجوم ائیلهییر. سوپر گوج باشقا خالقلارین قانین سورماسیله کاخ و قصرلرده یاشارمیش. حکایهده آکتوال نمونه اولاراق:
تورکان دئدی: « تئز اول قاشکی ایندی قرهدئو گلر و سنیده منیم کیمی اسیر ائلر».
تاریخی کامیللشمه آچیسیندان بو حکایهده اوّلا بو جوملهدن « … و بایجاننان آذری قورتارماخ اوچون شاه اونلاری گؤزدن گیزلی بیر داغ ایچینده اویولموش درین ماغارایا قویدی…» معلوم اولورکی هر یئرده باش وئرن کیمی سون آنالیزده تاریخین معینلشدیرن عامیلی یعنی تولید و یئنیدن تولید (کئچینهجک وسایلی و انسانی یاشاما داوام وئرن قادین و اوشاق) قورونورکی هم شاهلیق سولالهسی داوام تاپسین و هم اوشاق تولید ائلییهن ابزار تهلوکهیه دوشمهسین. بو سؤزی اونا گوره دئییرهم کی ناغیلدا دوغما قووهسینه مالیک اولمایان قادین ( شاهین اوولکی آروادی) قیسیر اولدوغونا گوره هئچ بیر رولو حکایهنین داوامیندا یوخدی و شاه اونون جانین قورتارماغ اوچون بیر ایش گؤرمور. البته تاریخین تکامولونون او دؤورونده (پریمیتیو کومونلارین داغیلماسی و قول ساخلاما مناسبتلرینین باشلانماسی) بئلهنکی بیر ایشلر نورمالایدی. آیریجا حکایهنین واقعهلریندن آیدین اولورکی: اینسانلارین آراسیندا اولان بیرینجی ایجتیماعی ایش بؤلونمهسی اونون مورککب تیپولوژیک ترمیندن آیدیندیر: کؤچریلر و یئرلیلر. سوپر گوج( قرهدئو)ون جانی چینار آغاجیندا اولماقدان بئله معلوم اولورکی او کؤچری دگیلدیر. ائله اسیر توتما و قول ساخلامادا همین بو بیر یئرده ساکن اولوب اکینچیلیک و حئیواندارلیق دؤورونده باشلانمیشدیر. اووچولوق دؤورونده البتهکی قول توتما و اونی ایستیثمار ائتمه مومکون دگیلدیر.
داها دهیرلی مسئلهلردن بیریده بو حکایهده «بیلیم» مسئلهسیدی. بیلیم بولاقیندان سو ایچمه و یا اوزونی یوما اینسانین گؤزونو دنیانین حقیقتلرینه آچار:
« آت دئدی: آز قالیر قرانلیغ اولا و تئز گئد بو بولاخ دا گوزلرینی یو کی گئجهنیده گونوز کیمی هر یئری ایشیخ گورهسن.»
دونیانین چوخ اؤلکهلرینده و اوزهللیکله شرق فولکلور گنجینهسینده بولاقدا چیمیب رویینتن اولماق، بیلیم تاپماق، عؤمرون اوزانماسی، یارالارین توختاماسی و سایر غیرعادی ایشلرین باش وئرمهسیله تئز- تئز راستلانیریق.
آما بونلارین هامیسیندان اؤنملی، حکایهنین روحونا حاکیم اولان قادین نقشیدی. «آذر»ین پوزیتیو و آکتیو رولی حکایهنین باشلانقیجیندان بللیدی. آذر+ بایجانین اوّل یاریسی قادیندیر. اولکهنی سوپرگوجلرین تهلوکهسیندن قورتارانلاردا قادینلاردی ( آذر و تورکان).
شوبههسیز بو آنالیتیک یازینی داها چوخ داواملاندیرما اولار و حکایهده ایستفاده اولان ژانرلارین داها گئنیش آچیقلاما اولار، آما قورخوم بودورکی حاشیه متنه غلبه ائده و اوخوجولاری یورا. اونا گوره سؤزی قیسالدیب علیرضایا اللرین آغریماسین دئییب، علویه خانیما ابدی راحاتلیق و اوخوجولارا جان ساغلیغی آرزولاییرام.
خوی شهری/۱۳۹۲


text:
تورکیه-نین ایتالیا-یا صادراتیندا رکورد
تورکیه نوامبر آییندا ایتالیا-یا 1 میلیارد 39 میلیون دولارلیق محصول صادر ائدهرک بوتون دؤورلرین رکوردونو قیریب.
تورکیه نوامبر آییندا ایتالیا-یا 1 میلیارد 39 میلیون دولارلیق محصول صادر ائدهرک بوتون دؤورلرین رکوردونو قیریب.
تورکیه صادراتچیلار مجلیسینین راپورونا گؤره تورکیه-نین صادراتی اؤتن آی 2020-جی ایلین مووافیق دؤورونه موقاییسهده 33،4% آرتاراق 21 میلیارد 468،5 میلیون دولارا چاتیب. بو دؤورده ایتالیا-یا صادرات حجمینده یئنی رکورد وورولوب.
راپوردا بیلدیریلیر کی، تورکیه نوامبر آییندا ایتالیا-یا 1 میلیارد 39،2 میلیون دولارلیق محصول صادر ائدیب. بو دا گؤستریر کی، آدی چکیلن اؤلکهیه صادرات حجمی اؤتن ایلین مووافیق دؤورونه موقاییسهده 40،6% آرتیب. بئلهجه ایتالیا تورکیه-نین نوامبر آییندا ان چوخ محصول صادر ائتدیگی اؤلکهلر آراسیندا 4-جو یئره یوکسیلدیکده، بیرینجی سیردادا آلمانیا، ایکینجی سیرادا بؤیوک بریتانیا و اوچونجو سیرادا ایسه امریکا قرارلاشیب.
ایلگیلیلی خبرلر
تۆرکیهنین صادراتی آرتدی
صادرات، می آییندا بیر اؤنجهکی ایلین عینی آیینا گؤره یوزده ۱۵،۳ آرتاراق ۱۸ میلیارد ۹۸۴ میلیون دلارا چاتدی
تورکیهنین ماشین صادراتی آرتدی
ماشینقاییرما صنایعینین صادراتی ژانویه-می دؤنمینده سربست بؤلگهلر داخیل ائدیلدیگینده ۱۰،۱ میلیارد دلارا چاتدی


text:
کوئین مری لندن بیلیمیوردو
کوْئین مری لندن بیلیمیوْردوْ (اینگیلیسجه: Queen Mary University of London, فارسجا: دانشگاه کوْئین مری لندن، عربجه: كلية الملكة ماري (جامعة لندن))بریتانیانین لندن شهرینده یئرلشن بیر عالی تحصیل موْسّسهسی؛ و °۱۹٬۳۱۹ لیسانس وْ لیسانسدان یۆکسک اؤیرهنجیسی وْاردیر. عۆموْمی وْ دؤوْلتی اؤیرهتیم قۇروْموْدیر وْ بوْدجهسینی دؤوْلت وْ بؤیوْک شیرکتلر وْ خالقدان آلدیغی اعانهلرله تأمین ائدیر.
مزوْنلار[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه وْیکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش «Queen Mary University of London»، مقالهسیندن گؤتوْروْلوْبدوْر. (۳ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْوْخلانیلیبدیر).


text:
ژئولوژی
ژئولوژی اینگیلیسجه Geology
یونانجا Yῆ ژئو λoYίa لوژی یئر آراشدیرماسی
دونیا بیلیمین بیر شاخه سی دیر برک جیسم و آخیشقان یوخسا مایع اولان ماده لری آراشدیریر داغ داشلار زمان گئچمیشینده نجور یارادیلیپ و بو شکیله چیخیپ لار ژئولوژی بیده باشقا داش توپراقلی گزه گن لریده (دونیا یوخسا یئر ، عطارد ، زوهره و مریخ) و آی لاری دا آراشدیریر[۱].
ژئولوژی ماده لری[دَییشدیر]
مینیرال لار یوخسا معدنی ماده لر
قایا لار : ان چوخ ژئولوژی ده آراشدیریلان دیر.
تست اتمک ژئولوژی ده چوخ ماده لری تست ادیرلر.
ماقما یانارداغ دان چیخان[۲] .
یئرین ایچینده کی لر[دَییشدیر]
یئر ۶ لایه دن دیر. ۱-ایچ چکیردک ۲-چؤل چکیردک ۳-آشاقی اورتا لایه سی ۴- اوست اورتا لایه سی ۵-لیتوسفر ۶- یئرقابوغی[۳].
ژئولوژی چاغ خط لری[دَییشدیر]
ژئولوژینین ۵ چاغ خطی وار[۴] .
دیتینق متود لاری[دَییشدیر]
نیسبی دیتینقی بو متود ژئولوژینین ایلک دوغال بیلیمی اولاندان ایشه توتولور. کسین دیتینقی ژئولوژیست لر بو متودنان داش لارین یوخسا قایا لارین کسین یاشین بیلیرلر[۵].
گئچمیشی[دَییشدیر]
قدیم یونان دان باشلانمیش بیر بیلیم دیر آما روم ایمپراتورلوغون ، هیندوستان و ایسلام دؤنمینده موسلمان لار بو بیلیمی آراشتیرمیش لر. (۱۶۳۸_۱۶۸۶)نیکولاس ایستنو[۶].


text:
کاکائو آغاجی
کاکائو آغاجی (اینگیلیسجه: Theobroma cacao، فارسجا: درخت کاکائو، لاتین تورکجه: Kakao ağacı، عربجه: كاكاو (شجرة)، تورکیه تورکجهسی: Kakao، فرانسهجه: Kakaobaum، آلمانجا: Kakaobaum) بیر نؤع آغاجدی.بو آغاج 4متیردن 10 متیرجا بؤی آچیر. 10-20 درجه گونئی و قوزئی مداریندا اوستوا خطیندن آرالی یئرلرده بیتیر.میوه لری 20-40 دنه لی دیر.بو گون دۆنیادا چوخلو اؤلکه لرده کاکائو بئجئریر. ساحل عاج، غنا، اندونزی، نیجریه، برزیل، کامرون، اکوادور،ایران،تورکیه،روسیه،افغانستان، دومنیکن و پاپوآ,یئنی گینه اؤلکه لرینده کاکائو بئجئریر.
قایناقلاردَییشدیر
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Theobroma cacao»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۷ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتیلاردَییشدیر
قارداش پروژهلرده کاکائو آغاجی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
`سویوق ساواش` نتیجهلر
خبرلر [196]
- سوریهده حیاتینی ایتیرهن وطنداشلارین ساییسی آچیقلاندی
- بیرلشمیش میللتلردن اردوغان-گوترش دانیشماسینا دایر آچیقلاما
- روسیادا ساواش اوچاغی دۆشدو
- اردوغان، بیرلشمیش میللتلر باش کاتیبی گوترش ایله دانیشدی
- روسیانین اوکراینایا سالدیریلاریندا ان آز ۳۱۳ اوشاق اؤلدو
- زلنسکی: تورپاقلاریمیزین یوزده ۲۰سی ایشغالچیلارین کنترلوندادیر
- زلنسکی: روسیا ۲۰۰ میندن چوخ اوکراینالی اوشاغی قاچیردی
- اوکراینادا ان آز ۲۴۳ اوشاق حیاتینی ایتیردی
- اوکراینادا ان آز ۴۶۰۰ مولکی وطنداش حیاتینی ایتیردی
- دونیا ساغلیق تشکیلاتیندان روسیا-یا چاغیریش
- پوتین: اوکراینادا ائتمهمیز لازیم اولانی ائتدیک
- شولتس: پوتین ساواشی قازانابیلمهیهجک
- اوکراینادا جسدلری آختارما ایشلری داوام ائدیر
- بیرلشمیش میللتلر: اوکراینادا ان آز ۲ مین ۸۹۹ وطنداش اؤلدو
- گوترش اوکراینادا: سوچلارین ان پیسی ساواشین اؤزودور
- زلنسکی: یئترلی سلاحیمیز اولسا ساواش چوخدان بیتیردی
- روسیا - اوکراینا ساواشینین، مستقیل دؤولتلر بیرلیگی اؤلکهلرینه ائتکیلری
- امریکا آلمانیا-یا 6 عدد ساواش اوچاغی گؤندرهجک
- قیزیلآلمادان گؤورنتولر پایلاشیلدی
- ناتو-نون بویوک تعلیمی نروژ-ده داوام ائدیر


text:
اویان نیوز: آمریکا بیرلشیک دولتلرینین آنکارا سفیرلیگینه ائدیلن سالدیری ایله علاقهدار دانیشان ریجاردونه، بو جور حادثهلرین ایکی اؤلکه آراسینداکی همرایلیگی و امکداشلیغی داها دا آرتیردیغینی وورغولاییب
آمریکا بیرلشیک دولتلری آنکارا سفیری فرانسیس ریجاردونه، اوبامانین ایکینجی دؤورو و تورک-آمریکان علاقهلری موضوعلو کونفرانسین آچیلیشیندا ایشتیراک ائدیب.
آمریکا بیرلشیک دولتلرینین آنکارا سفیرلیگینه ائدیلن سالدیری ایله علاقهدار دانیشان ریجاردونه، بو جور حادثهلرین ایکی اؤلکه آراسینداکی همرایلیگی و امکداشلیغی داها دا آرتیردیغینی وورغولاییب.
ریجاردونه، آمریکا بیرلشیک دولتلری و تورکیهنین بؤیوک بیر دموکراسی تجروبهسی اولدوغونو و بو جور ترور قروپلارینین هئچ بیر زامان مقصدلرینه چاتا بیلمهدیگینی ایفاده ائتدی.
ریجاردونه بو حادثهلرین ترور قروپلارینین آماچلادیقلارینین ترسینه، همرایلیگی و امکداشلیغی داها دا گوچلندیردیغینین وورغولادی.
آمریکا سفیر، آمریکادا اوبامانین ایکینجی دؤورونه باغلی اولاراق ایسه “اؤنوموزدکی ۴ ایل اوچون ۲ ایل اوّل بورا وظیفهیه باشلایاندان داها خوش نیّتم” دئدی.
قایناق ت ر ت


text:
قابریئل قارسیا مارکز
قابریئل خوزه قارسیا مارکز (اسپانیولجا: Gabriel José García Márquez) (دوغوم ۶ مارس ۱۹۲۷ کلمبیادا اولان سانتامارا بؤلگهسینین آرکاتاکا کندینده) کولومبیالی یازیچی، ژورنالیست و سیاسی فعالدیر. مارکئز ۱۷ نیسان ۲۰۱۴ده مئکزیکوسیتی شهرینده حیاتینی غیب ائتمیش دیر. او لاتین آمریکالیلارین یانیندا گابیتو (چیککیلی قابریئل) آدیلا تانینیر. مارکئز ۱۹۸۲ده دونیانین أن چوْخ ساتان کیتابلار آراسیندا یئر آلان «یوز ایللیک یالنیزلیق» آدلی کیتابی ایله ادبیات نوبل اؤدولونو قازانمیش دیر.
حیاتی و فعالیتلری[دَییشدیر]
قابریئل خوزه قارسیا مارکِز ۶ مارس ۱۹۲۷–جی ایلده کوْلومبییانین آراکاتاکا کندینده تلقرافچی عاییلهسینده آنادان اوْلموشدور. عاییلهده اوْلان ۱۶ اۇشاقدان ان بؤیوگو ایدی. مارکز بالاجا اوْلارکن والیدینلری باشقا شهره کؤچموش، نتیجهده اوْنلار اؤز اؤولادلارینی باباسی پوْلکوْونیک نیکوْلاس ریکاردوْ مارکز مئخیا ایقوارانین یانیندا قوْیموشلار. ۱۸۹۹–۱۹۰۳-جۆ ایللرده وطنداش مۇحاریبهسینده ایشتیراک ائتمیش بۇ شخص آرتیق تقاعد آلیردی.
۱۹۳۶–جی ایلده ۱۸ یاشلی گنج باباسی اؤلدوکدن سوْنرا آراکاتاکا کندینی ترک ائدیر و اینتئرناتدا اوْخوماق اۆچون ساپاکیری شهرینه گئدیر. ساپاکیریده اوْلارکن اوْ، ایلک دفعه یازماغا باشلاییر. ۱۹۴۰–۱۹۴۲–جی ایللرده باررانکیادا سان خوْزه آدلانان مکتبده تحصیلینی داوام ائتدیریر. ایلک اثرینی ایسه مکتبین قزئتی اۆچون قلمه آلیر.
۱۹۴۱-جی ایلده ایلک یازیلارین دبیریستان اویرنجیلرینه باغلی اولان خوونتود آدلی بیر گوندهلیکده یاییر.
۱۹۴۲-جی ایل یئنیدن بارانکیادا اولان سان خوزه دبیریستانینا قاییدیر و یئنهده یازیلارین خوونتوددا یایماغا داوام ائدیر.
۱۹۴۳–جو ایلده تحصیلی ایل قورتاراندان سونرا، بوگوتایا گئدیر و بۇ شهرده بورسیه اولماق اۆچون بیر سیناقدا شیرکت ائدیر. همین ایل مارس آیینین ۸ آینده باشکندین ۵۰ کیلومئترلیگینده اولان زیپاکوئیرا آدلی دولتی دبیریستانا گیریر. همین دبیریستاندا مارکز لیتراتورا آدلی درگینی یایماقلا اوز ادبی قودرتین اوبیری اوخولداشلارینا گوستردی. بیر درگیدن تکجه بیر سای یاییلدی.
۱۹۴۷-جی ایلده مارکز بوگوتا بیلیمیوردوندا حقوق اوخوماقلا مشغول اولور. هئچ یازی یازماماغینا باخمایاراق هفتهلیک درگیسی اولان رازونین بیلیم یوردسل علاوهسینین سوروملوسو اولور.
اثرلری[دَییشدیر]
رومانلار[دَییشدیر]
- آرزوائدیلمز ساعات (isp. La mala hora) (1959)
- یوز ایللیک یالنیزلیق (isp. Cien años de soledad) (1967)
- پاتریارخین پاییزی (isp. El otono del patriarca) (1975)
- گؤزلهنیلن بیر قتلین گئچمیشی (isp. Cronica de una muerte anunciada) (1981)
- طاعون خستهلیگی زامانی سئوگی (isp. El amor en los tiempos del cólera) (1985)
- اؤز لابیرینتینده اولان ژنرال (isp. El general en su laberinto) (1989)
- حوزونلو فاحیشهلریم (isp. Memoria de mis putas tristes) (2004)


text:
یوخوگؤرمه
یوخوگؤرمه - یوخونون عمومی و کاراکتر خصوصیتلریندن بیری اوْلوب، یوخونون «سۆرعتلی گؤز حرکتی» (رئم) آدلی مرحله لریله یاخیندان علاقهلی اوْلان، ویزوال قبول ائدیلهن دویغولاردیر. یاتمیش اینسان یوخونون نه اوْلدوغونو بیلمیر و اونداکی باش وئرهن حادثهلری جانلی اوبیئکت کیمی قبول ائدیر. یوخولارین بیولوژی مزمونو، ایشلییشی و مقصدلری تامامیله آیدین اوْلموش دئییلدیر. یوخولارا «دویغوسوز قبول» اونون بیر نؤوو و یا اوبیئکتی قبول اولاراق دا باخماق اولار. موختلیف اینانجلارا و تخمینلره ده سبب اوْلان یوخولار، هر واخت اۆچون ماراقلی و شرحه آچیق بیر مؤوضو میدانا گتیرمیشلر. فرقلی سایکولوژی، پاراپسیکولوقلارین و تجروبی ایسپیریتوالیستلر یوخولاری فرقلی فورمالاردا شرح ائتمیشلر. یوخولارین ایشلییشینین آچیقلانماسی علمی بیرلیین عمومی قبولونا گؤره فرزییهلر سوییهسیندن کنارا چوخ گئده بیلمهایبدیر. یوخولار هله ده سیررینی قوروماقدا اوْلان بیر آراشدیرما ساحهسینی تشکیل ائدیر. یوخولارین علمی آراشدیریلماسی اونئیرولوژی آدینی آلیر. شوبههسیز، هئچ کس اینسانلارین نه واختدان یوخولار گؤرمهسینی دقیقلشدیره بیلمز. ائله بیل یوخولار اینسانلارلا بیرگه یارانیب. ائله بۇ باخیمدان دا یوخولار و اونلارین حقیقی ماهیتی، یارانماسی همیشه پروبلم اولاراق قالیب. بوتون بونلارا باخمایاراق، یوخولار گوندهلیک اینسان حیاتینین معین بیر حیسهسینه چئوریلیب.
یوخوگؤرمهنین تصنیفاتی[دَییشدیر]
یوخودا گؤرولهن حادثهلرین هئچ بیر تحریف اولمادان حیاتا کئچمهسی ده مۆمکوندور. بئله یوخولاری یالنیز یوکسک هسساسلیغا مالیک اینسانلار گؤرورلر. مثلاً، یوخودا هر هانسی بیر یاخینینین باشینا گلهجکلری گؤرموش اینسانلار حادثه باش وئردیکدن سوْنرا و یا اؤنجه حادثهنی اولدوغو کیمی دانیشا بیلر. بئله یوخولار «گئرچک یوخولار» (حقیقی یوخولار) آدلانیرلار. بئله یوخولاری گؤرهنلر داها دقتلی اولمالیدیرلار و یوخودا گؤردوکلرینی دوزگون قیمتلندیرملیدیرلر.
یوخودا اوْلان اینسان یوخودا بیر چوْخ شئی گؤره بیلر. اویاندیغی زامانسا بونلارین بعضیلرینی خاتیرلاییر. محض خاتیرلانان بۇ حیسهلری یوزماق مۆمکوندور. یوخویوزمالار دا داها چوْخ بۇ ۴-جو تیپ یوخولار اۆچوندور. بزهن ایسه اینسانلار یوخودا دایماً عئینی شئیلری گؤره بیلیر. مثلاً هر هانسیسا ائوی و یا اینسانی یوخودا دایم تکرارهن گؤره بیلر. هالبوکی همین اینسانی و یا ائوی رئال حیاتدا تانیماماقدادیر.
یوخوگؤرمهنین تاریخی[دَییشدیر]
یوخوگؤرمهنین قدیم تاریخه مالیک اولماسینی گؤرمک چتین دئییل. شیفاهی خالق ادبیاتیندا، ناغیللاردا یوخولارلا باغلی صحنهلره، مولاهیزهلره تئز-تئز راست گلینیر. عصرلر بویو فورمالاشمیش یوخویوزما قایدالاری ایندی هر بیریمیزین عائلهسینه آیاق آچیب. چوْخ واختلار سحر یاتاقدان قالخان کیمی تئز یوخوموزو ائودکی بؤیوکلره دانیشیر و یوزولماسینی ایستییریک. بۇ تلباتلار نظره آلیناراق مۆعاصیر دؤورده چوْخلو یوخویوزمالار کیتابی ساتیشا بوراخیلیب. یوخوگؤرمه تاریخی-دینی ادبیاتدا و دینی بیلیکلرده ده اؤزونه یئر تاپیب. دینده یوخوگؤرمه تام روحی و ایلاهی ماهیت داشیییر. تاریخی-علمی تجروبه گؤستریر کی، یوخوگؤرمه حاقیندا ان دقیق و سانباللی معلوماتلار ائله دیندهدیر.[۱]
یوخوگؤرمه دینده[دَییشدیر]
چوخ اولور کی، اینسانین اورییندن بیر شئی کئچیر، اما اله گتیره بیلمیر؛ ائله ده اولور کی، آرزولامادیغی حادثهلر باشینا گلیر. اگر حیاتدا هر شئی هر کسین ایستدیی کیمی اولسایدی، ظالیم هؤکمدارلار تاختلاریندان ائنیب قارا تورپاغا گؤمولردیلرمی؟! بوتون بونلاری دوشونمک و هر کیچیک زررهدن توتموش بؤیوک پلانئتلره قدر هر بیر شئیین الله-تاالانین میزانینا تابع اوْلدوغونو باشا دوشمک لازیمدیر. دئمک کی، یوخولار دا الله-تاالانین میزانینا تابعدیر.
کابوس و یا قاراباسما یوخوگؤرمهلری[دَییشدیر]
کابوس و یا قاراباسما آدی وئریلهن یوخولار دا واردیر کی، بئله یوخولار عادتاً یاخشی باشلاییر. یاتان اینسان هر هانسی خوش بیر هادیسیله ماراقلاندیغینی گؤرور و بیردن-بیره یوخودو قورخولو مقاملار باشلاییر. یاخشی گؤرونتولر بیر آندا دهشت دولو آنلارلا یئرینی دییشیر. بئله یوخولارین آچیقلاماسینی اسب هکیملری و پسیخولوقلار وئریرلر. کابوسلاری، یوخودا بیر دفعه گؤرولهن قورخولو صحنهلرله قاریشدیرماق اولماز. قاراباسما گؤرهن اینسان قورخور. هردن یاتدیغینی و یوخو گؤردویو حیس ائدرک اویانماغا چالیشار. اما یا اویانا بیلمیر، یا دا اویاندیغینی زنن ائدرک یاتماغا داوام ائدیر و یئنیدن قاراباسمالار داوام ائدیر. هر اینسان اؤمرونده بیر نئچه دفعه کابوس گؤرور.
یوخوگؤرمهنین تحقیقی و تحلیلی[دَییشدیر]
یوخوگؤرمهنین تحقیقی و تحلیلی ده قدیم تاریخه مالیکدیر. تاریخ بویو فیلوسوفلار، علم آداملاری بۇ پروبلمه موختلیف موناسیبتلر بیلدیریبلر. هامیمیزا یاخشی معلومدور کی، یوخوگؤرمه پروبلمینه ۱۹-جو عصرین سونوندا گئنیش علمی باخیشدان یاناشان محض، زیقموند فرئید اوْلموشدور. اونون ۱۹۰۰-جو ایلده «یوخویوزمالار «(تولکووانیئ سنوویدئنیئ) کیتابی چاپدان چیخیب. فرئید ایلک دفعه اولاراق یوخولاری فیزیولوژی باخیمدان، آنجاق شوورسوزلوق حاللارینا اساسلانماقلا تحلیل ائتمهیه چالیشیب.
۲۰-جی عصرین ایکینجی یاریسیندا بئینی اؤیرهنهن عالیملر بۇ ساحهده معین نایلیتلر الده ائتدیلر. مثلاً، بعضی اینسانلارین رنگلی یوخولار گؤرمهسی تصدیقلهندی، حتی کیملرین رنگلی یوخولار گؤرمهسینی ده متخصصلر اولجهدن مویینلشدیره بیلیرلر. بوندان علاوه، نئیروفیزیولوقلار یوخو گؤرهن اینسانین داورانیشسیندا (بئینینده) هانسی حیسهلرین آکتیو اولماسینی دقیقلشدیره بیلیبلر. هلهلیک بۇ اساس نایلیتلری قازانماق مۆمکون اوْلوب. نیه و نئجه یوخو گؤروروک سوالینین جاوابینی تاپماغا ایسه هلهلیک هئچ یاخینلاشماق بئله مۆمکون دئییل.
عالیملرین اوزون مدتلی آراشدیرمالارینا باخمایاراق یوخو ایله باغلی بعضی مقاملار تام دا آیدینلاشماییb.Yuxu ایله باغلی فیکیرلرده شرق و باتی عالیملرینین فیکیرلری اوست-اوسته دوشمور. باتیلیلر یوخونو ایضاح ائتمهیه چالیشارکهن بیلدیریرلر کی، یوخو اینسانین گوندهلیک فعالیتینین نتیجهسینده گؤردویو دوشونجهلردیر. شرقلیلر ایسه فرقلی اولاراق یوخونون الهی بیر مساژ اوْلدوغونو بیلدیریرلهr.Yuxuda اینسان بعضاً باشینا گلهجکلری تامامیله عئینی اولاراق بعضاً ده موختلیف متنالتی معنا و بنزتمهلرله گؤرور. محض بونا گؤره ده یوخولاری یازماق لازیم اولور. اینسان اؤمرونون ۳-ده بیرینی یاتاراق کئچیریر. آنجاق بۇ او دئمک دئییل کی، هر یاتدیغیمیزدا یوخو گؤروروk.Alimlارین آراشدیرمالاری گؤستریب کی سن دئمه یوخولارین نؤولری ده وارمیش. اینسان یاتماق اۆچون چارپایییا اوزانیر، و گؤزلرینی یومور، چوْخ قیسا مدت سوْنرا گؤز قاپاقلاری تیترهمهیه باشلاییر، و اینسان یوخویا gedir.Alimlارین فیکرینجه یاتماق اۆچون قبول اوْلونموش بعضی یوخوگتیرهن درمانلار اینسانین یوخو گؤرمهسینه مانع olur.Onlar حساب ائدیرلر کی، طبیعی اولاراق یوخویا گئتمیش، و هر بیر اینسان یاتدیقدان سوْنرا موطلق یوخو گؤرورلهr.Yuxular آغ -قارا رنگلی اولا بیلهr.Amma اینسانلارین چوْخو یوخولارین آغ-قارا گؤردوکلرینی سؤیلییرلهr.Daim یورغون و باشی هر هانسی مؤوضو اطرافیندا فیکیرلرله دولو اوْلان اینسانلار اویاندیقلاری زامان قاریشیق یوخولار گؤردوکلرینی سؤیلییرلر. اکثرهن اونلار یوخولاریندا فیکیرلشدیکلری مسئله بارهسینده گؤرورلهr.Belه یوخولاری یوزماق مۆمکون deyil.Kobus و یا قاراباسما آدی وئریلهن یوخولار دا واردیر کی، بئله یوخولار عادتاً یاخشی باشلاییr.Kabuslarی یوخودا بیر دفعه گؤرولهن قورخولو صحنهلرله قاریشدیرماق اولماز. قاراباسما گؤرهن اینسان قورخور. هردن یاتدیغینی و یوخو گؤردویونو حیس ائدرک اویانماغا چالیشیr.Amma یا اویانا بیلمیر، یا دا اویاندیغینی زنن ائدرک یاتماغا داوام ائدیروه یئنیدن قاراباسمالار داوام ائدیر. هر اینسان اؤمرونده بیر نئچه دفعه کابوس گؤرور. اینگیلیسده ائدیلهن بیر آراشدیرما قادینلارین کیشیلردن داها چوْخ کابوس و رومانتیک یوخولار گؤردویونو اورتایا چیخاردی. ۱۷۰ کؤنوللو اوزرینده ائدیلهن آراشدیرمادا یاخین زاماندا گؤردوکلری یوخولاری ایضاح ائتمهلری ایستهنیلهن تجروبهلردن کیشیلیرین یوزده ۳۰-او کابوس گؤردویونو سؤیلهdi.Baشقا بیر آراشدیرما کیشییلرین قادینلارا نظرهن داها راحت بیر یوخو چکدیکلرینی گؤستهrdi.Qadینلاردان بۇ منفیلیکلره تک سبب اولاراق بدن ایستیلییندهکی دییشیکلیک گؤستریلدی. یوخولاری هر کس گؤرور، حتی او کسلر کی، یوخو گؤرمدیکلرینه امیندیرلهr.Onlar یانیلمیرلار، چونکی اونلار یوخو گؤردوکلرینی umurlar.Alimlار ثبوت ائدیب کی، یوخولارین ۹۰٪-ı unudulur.Xoruldayan زامان ایسه یوخو گؤرولموr.Bunun علمی ایضاحی یوخدور. یوخو زامانی اینسان بدنی معین قدر ایفلیج اولور. ان چوْخ یاتما رئکوردو ۱۸ گون ۲۱ ساعت و ۴۰ دقیقه اوْلموشdur.Tibbi آراشدیرما اولمادان بیرینین حقیقتهن یاتیلی و یا اویاق اوْلدوغونو باشا دوشمک چتیندیر. اینسانلار بزهن اؤزلری ده حیس ائتمهدن آچیق گؤزله یاتا بیلرلهr.Elm آداملاری ایسه ۱۹۹۸-جی ایلده بیر اینسانین یاتارههن بئینین یاتما شکلینی سااتباساات ائکرانلاردا گؤستردیلر.[۲]
همچینین باخ[دَییشدیر]
ادبیات[دَییشدیر]
روس دیلینده[دَییشدیر]
- HeчaeHko Д. A. «CoH، зaBeTHыx иcпoлHeHHый зHakoB»: TaиHcTBa cHoBидeHий B Mифoлorии، MиpoBыx peлиrияx и xyдoжecTBeHHoй лиTepaType. M. : Юpидичeckaя лиTepaTypa، ۱۹۹۱. — ۳۰۴ c.
- MaлkoлbM H. CocToяHиe cHa. / Пep. c aHrл. M. : ИГ «Пporpecc-KyлbTypa»، ۱۹۹۳. — ۱۷۶ c.
- ЮHr K. Г. BocпoMиHaHия، cHoBидeHия، paзMышлeHия. / Пep. c HeM. KиeB: آیرلاند، ۱۹۹۴. — ۴۰۵ c.
- ФpoMM Э. ЗaбыTый языk: BBeдeHиe B пoHиMaHиe cHoB، BoлшeбHыx ckaзok и MифoB. / Пep. c aHrл. AHrapck: AO «ФopMaT»، ۱۹۹۴. — ۱۶۱ c.
- Элиaдe M. Mифы، cHoBидeHия، MиcTepии. / Пep. c aHrл. M. : رئفل-بووک، ۱۹۹۶. — ۲۸۸ ج.
- ЭkзereTиka cHoB: EBpoпeйckиe xpoHиkи cHoBидeHий. M. : ЭkcMo، ۲۰۰۲. — ۴۶۴ c.
- AkиMoB O. E. ПpaBдa o Фpeйдe и пcиxoaHaлизe. M. ، ۲۰۰۵. — ۲۷۹ c.
- ПyTeшecTBиe B rлyбb coзHaHия: Бeceды c Дaлaй-лaMoй o cHe، BидeHияx и cMepTи. / Пep. c aHrл. HижHий HoBropoд: ДekoM، ۲۰۰۵. — ۲۷۲ c.
- БeckoBa И. A. Пpиpoдa cHoBидeHий (эпиcTeMoлorичeckий aHaлиз). PAH، ИH-T филocoфии. M. ، ۲۰۰۵. — ۲۳۹ c.
- CHы. Иx пpoиcxoждeHиe и poлb B xpиcTиaHckoM иcToлkoBaHии. M. : Oбpaз، ۲۰۰۶. — ۱۲۸ c.
- CoлoBbëB B. ToлkoBый cлoBapb cHoBидeHий: ИллюcTpиpoBaHHaя иcTopия циBилизaции cHoB. M. : ЭkcMo، ۲۰۰۶. — ۱۴۸۸ c. ، ил.
- БoлbшakoB И. B. ПpeдoпpeдeлeHиe и ToлkoBaHиe cHoB B ДpeBHeM ErипTe (иcTopиko-филocoфckий acпekT). CПб. : AлeTeйя، ۲۰۰۷. — ۲۶۸ c. ، ил.
- Mocc P. TaйHaя иcTopия cHoBидeHий: ЗHaчeHиe cHoB B paзличHыx kyлbTypax и жизHи изBecTHыx личHocTeй. / Пep. c aHrл. CПб. : ИГ «Becb»، ۲۰۱۰. — ۴۶۴ c. ، ил.
- HeчaeHko Д. A. ИcTopия лиTepaTypHыx cHoBидeHий XIX—XX BekoB. CHoBидeHиe kak фopMa kyлbTypы. M. : yHиBepcиTeTckaя kHиra، ۲۰۱۱. — ۷۸۴ c.
- HeчaeHko Д. A. «ДBeHaдцaTb» kak cHoBидчeckaя MиcTepия (HoBoe o пoэTиke лereHдapHoй пoэMы AлekcaHдpa Блoka). ЖypHaл "Haш coBpeMeHHиk"، M. ، ۲۰۱۱، № ۸–۹.
ایستینادلار[دَییشدیر]
- ^ یوخوگؤرمه. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2016-03-05. یوْخلانیلیب2016-08-15.
- ^ یوخوگؤرمه آراشدیرمالاری


text:
گونئی یمن
گونئی یمن (اینگیلیسجه: South Yemen، فارسجا: یمن جنوبی، عربجه: جمهورية اليمن الديمقراطية الشعبية، فرانسهجه: République démocratique populaire du Yémen، آلمانجا: Demokratische Volksrepublik Jemen، ایتالیاجا: Repubblica Democratica Popolare dello Yemen، روسجا: HapoдHaя ДeMokpaTичeckaя Pecпyблиka ЙeMeH) آسیادا بیر اسکی دؤولت. ایسلام بۇ اؤلکهنین رسمی دینیدی. گونئی یمن 1967 میلادی ایلینده قۇرولدو و 1990 میلادی ایلینده داغیلدی.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- اینگلیسیجه ویکی پدیا


text:
بطن – سیرّ (أفسانهسی) / هدیه شفاقت (أدبی مقاله-إسسئ)
من سَنین ألیندن آلېنمېش بطنیندن گلدیم، إی کیشی…
***
هرهنین بیر أفسانهسی وار…
بیر یئرده هر شئی بیتیر – کدر، دارېخماق، غۆصّه، حَسرَت، اۆرَک سېخېنتېسې… بیتنلرین یئرینده بیر أفسانه تاپېلېر. هئچ نهدن یارانمېش کیمی، هاردان گلیب دۏلور دۆشۆنجهنه، بیلینمز. آنانمې دانېشمېشدې؟ اۏلا بیلسین آنان سنه چۏخلو-چۏخلو أفسانهلر دانېشېب، سن اۏنلارې دینلهییب آنلاسان دا، آنلاماسان دا زئیینین بیر گیزلی گوشهسینه قۏیوب اونوتموسان. آما یۏخ… سَنین أفسانهن تاپېلاندا اۏنون آنانېن أفسانهسی اۏلمادېغېنې گؤرۆرسن. نه آنانېن، نه ده باشقالارېنېن بئله أفسانهسی اۏلمایېب… سَنین أفسانهن إله سَنین أفسانهن دیر…
***
-غریبه دیر… – دیققت’له دینلهییب فیکره گئدهجکسن… – بلکه ده سن دئیَن کیمی دیر…
گۆلۆمسهدیم… “بلکه ده…”
-بو هاردان عاغلېنا گلیب؟
-عاغلېما گلمهییب…
-بس نه؟
-تاپېلېب…
سوسدون… دئمهلی، تاپېلېب. نه إتمهلی، اۏلوب’سا اۏلوب…
-نه دئییم، خۏشبخت آدامسان…
“آما بو آخماقلېق دېر، آنلایېرسانمې؟”..- اۆرهڲینده بئلهمی دۆشۆنهجکسن؟ – أصلینده خۏشبخت اۏلدوغونو دئیَن بدبخته داها چۏخ اۏخشایېرسان… “
اۏلسون…
***
یارادان اۏنو اؤزۆندن فرقلَندیرمک فیکرینه دۆشدۆ. اۏنو اؤزۆنه اۏخشار یاراتمېشدې – بۆتؤو، مۆکممل، هر شئیه قادیر، اؤز ایچینده دینج… نه قادېن دئمیشدی آدېنا، نه کیشی… آما تک اؤزۆ بیلیردی، اؤزۆندن باشقا دا کیم بیلهجکدی – یاراتدېغې اؤزۆ بۏیدا سیرّ ایچینده سیردی…
سۏنرا اۏنلارې آیېرماق قرارېنا گلدی…
بوردا أفسانه دۆنیانېن ایندییهجن دانېشېلمېش مینلر’له أفسانهسینه بنزهییر – قادېن کیشی’دن آیرېلمالې دېر…
آما بیز اۏنو باشقا جۆر نقل إدهجهییک…
***
گلیب-کئچمیش نه وار’سا بو ایکی تارازلاشدېرېلمېش آختارېش اۆچۆن یارادېلېب. یاراداندان سۏنرا یارادېلمېشلار تانرېلېق ایدّیعاسېنا دۆشنده یارادانېن ایلک دۆشۆنجه أثرینین أطرافېندا دۏلانماقدان باشقا هئچ نه إده بیلمهدیلر. نه إده بیلردیلر؟ بللی اۏلمایان گۆجۆن صاحاب اۏلمادېغې هئچ بیر ذرّهنین نه عکسینی گؤرمک مۆمکۆن دیر، نه یاراتماق. یۏخلوق بئله، بۏشلوق بئله، هئچلیک بئله اۏنون أثری دیرسه – اۏنون ألیندن چېخمېش عالَملرین بیر-بیرینه أبَدی إحتیاج’لا باغلانان پارچالارېندان باشقا نه’یسه دۆشۆنمک مۆمکۆن دیرمی؟
سئوگی!
گلین بو دفعه اۏنو آختارېش آدلاندېراق… بوندان قاباقسا ایتکی گلیرمیش… نه زامانسا…
“اۏ زامان کی، تانرې هله ده دۆشۆنمکده دیر – یاراتماق، یا یاراتماماق؟”..
دئمهلی، دۆڲۆن بوردان آچېلېر – یارادان بیرجه دفعه یارادېب، سۏنراسا آنجاق یاراتدېغېنې بؤلۆب… بؤلۆب، آتېب آدېنا کائینات دئدیڲیمیز نامعلوملوغا…
آختارا – آختارا بؤلۆنمۆشۆک، دۆنیادا آدېنا حاقّ- عدالَت دئییلن نه وار’سا أصلینده أبَدی داوانېن تظاهۆرۆنه گئییندیریلمیش دۏن دېر…
أصلینده’سه، آختارا –آختارا واحید بیر قانونا اویقونلوغون رقصینده بۆتؤولشمهڲه جان آتېرېق…
عذاب-أذيّت، ساواشلار، قانلې مۆباریزهلر، تاریخ بۏیدا یالان و… بؤلۆنمۆشلۆک قدر دَڲیشمیش عۆنواندان آختارېلان کؤورک حقیقت…
نهدن – کیشی ألیندن آلېنمېش سیرّین آختارېشېنا چېخېب…
***
یارادان اۏنلارا آیرېلماق أمری وئردی… قادېن و کیشی… اۏنلاردان هانسېنېن چېخېب گئتدیڲینی، هانسېنېن إوینده قالدېغېنې دۆشۆننده گئدهنین قادېن، قالانېن کیشی اۏلدوغونو گؤرۆرسن. أفسانه ده بئله تاپېلېب. قادېن بطنی اؤزۆ’یله گؤتۆردۆ و گئتدی…
بطن – ایچ، یووا، سېغېناجاق…
ایستیلیک، قۏرونما، و باغ…
کیشی أبَدی یوواسېزلېغا مَحکوم إدیلدی…
قادېن اۏنو تالادې، أن قیمَتلی شئیی اؤزۆ’یله آپاردې… اۏ کیمدهسه قالمالې’یدې، بلکه إله کیشی’ده قالمالې’یدې. چۆنکی ایلک اۏ یارانمېشدې، اۏندا یارانمېشدې بطن.
آما قادېن… إله قادېن دېر… بطنی اؤزۆ’یله آپاردې…
***
یاشام، بیر نؤقطهدن چېخېب باشقا نؤقطهیه یئتیشمک دَڲیل. دۏغولوشون اؤلۆمهجن داوام إدن یۏلو بیزی ایلکین نؤقطهدن اوزاقلاشدېرمېر، عالی مقامېن بیر یئرینده – دۆز اۏرتاسېندا ایلک نؤقطهیه قایېدېرېق. دایانماق و گئری دؤنمک؟ خئیر، بو اۏلمایېب و اۏلمایاجاق. بطندن باشلایان یۏل اؤلۆمده بیتیر. مزار، کۆل، یا نهسه باشقا بیر اوصول؟ خئیر، بو دیریلرین یاشاما کئچیردیڲی بیر پرۏسئس دیر. بیر دۆنیادان باشقا دۆنیایا کئچید آنېندا قاپې بیرجه دفعه آچېلېب قۏناغېنېن ایچهری گیرمهسی’یله باغلانېر…
اینسان یاشامېنېن اۏرتا نؤقطهسینین یئری آنجاق اۏنون اؤلۆمۆنۆن گرچکلشمهسیندن سۏنرا بللی اۏلور. بیزیم یاشامېمېز بیزیم چئورهمیز دیر. یاشامېن یارېدا قېرېلدېغېنې دئیَن اینسانلار اۆچۆن گۆلۆمسهییرَم… یاشام هئچ زامان یارېدا قېرېلمېر، اۏ نازیک و اینجه ساپ دَڲیل…
لاکین دۆشۆنجه…
بعضن اینسان بیر یئرده سوسور… درین بیر سۆکوتون اۏرتاسېندا ایچیندن گلَن سَسلری دینلهمهڲه باشلایېر. إشیدیلن هر شئی اۏنا أفسانهسینه آپارېر…
***
دۆنیانې دَڲری حئساب اۏلونان اینسانی سئوگی إله اینسانېن اؤزۆنه معلوم اۏلمایان بیر قاتدا آختارېشا چېخماق دېر…
کیشی اؤز بطنینی آختارېر…
بونو کۆچهیه آتېلمېش بیر اینسانېن ایستی یووا آختارېشېنا دا بنزهده بیلرسیز، چؤلده سو دیلهین اینسانېن بیر ایچیم سو آرزېسېنا دا. دۆنیادا وار اۏلان بۆتۆن آرزېلارېن ایلکین نهدَنی آیرېلمېشلېق دېر… بو یئرده “أبَدی” کلمهسی ایشلَتمک یئرینه دۆشمۆر، یاراداندان باشقا هئچ کیم و هئچ نه بیلینمزلیک داوام إتدیڲی مۆدّتجه بو کلمهنین صاحابې دَڲیل…
کیشینین آختارېشې أن حاقلې آختارېش دېر. اۏ، حاقّې اۏلانې ایستهییر. اؤزۆندن گئدهنین دالېیجا دۆشۆب دۆنیانېن بو باشېندان اۏ باشېنا، کائیناتېن بیر درینلیڲیندن باشقا درینلیڲینه سۆرگۆن کیمی وورنوخوب، بعضن سوسوب، بعضن اؤلۆب، بعضن اؤلدۆرۆب خاۏتیک جېغېرلار آچېر. ایزلَر بعضن تۏققوشور، لپیرلر تانېش گلیر، لاکین هئچ زامان نه تکرار اۏلونور، نه ده اۆست-اۆسته دۆشۆر – بارماق ایزلری کیمی… اۏنا گؤره ده هئچ بیر کیشی و هئچ بیر قادېن یاشامې هئچ زامان باشقالارېنا بنزهمهییب و بئله داوام إتدیکجه، دۆنیادا بیرجه کیشی و بیرجه قادېن قالمادېقجا دا بئله اۏلاجاق…
اینسانېن یارادان’لا اۆز-اۆزه، گؤز-گؤزه، دویقو-دویقویا، حیسّ-حیسّه قالماسې آنجاق اۏنون و اؤزۆنۆن اۏلدوغو مقامدا باش توتاجاق. اؤز اۏلماق کیشی و قادېن آیرېلمېشلېغېندان گئری دؤنمک، و یا چئورهنی تاماملایاراق ایلک نؤقطهیه قۏووشماق دېر. اینسان یارادانې محض اۏ نؤقطهده قۏیوب بیلینن و بیلینمهین أن بؤیۆک چئوره بۏیونجا سیاحَتینه چېخېب. یارادان’لا اۆزلشمهڲین، بلکه ده اۏنو حیسّ إدیب قۏووشماغېن یئگانه یۏلو آیرېلمېشلېغېن هله باشلامادېغې زامانې گئری قایتارېب بۆتۆن دۆنیوی حظّ و چاغېرېشلاردان آرېنمېشلېق’لا اۏنون کیمی اۏلماق خۏشبختلیڲینه یئتیشمک دیر…
***
اینسان نه یارادېبسا ایلک میفیک دۆشۆنجهدن قایناقلانان دۆشۆنجه ایشارتېلارېنېن إتکیسی’یله یارادېب. چۏخ گۆمان تانرې دۆشۆنجهسینین اؤزۆ بئله اینسان عاغلېنا أفسانهلردن سۏنرا گلمهڲه باشلایېب. اینسان اۏنون اۆچۆن اۏلان – یانې گؤردۆڲۆ، بیلدیڲی، حیسّ إتدیڲی، تۏخانا، دادا بیلدیڲی، اییینی آلدېغې هئچ نه بارهده أفسانه یاراتمایېب. لاکین أفسانه یارانېبسا اؤزۆ-اؤزۆلۆڲۆنده نۏبَتی یارادېجې کیمی بؤیۆک بیر قۆووه شکلینده گاه اۏ، گاه بو سئچیلمیش، یا دا چۏخ گۆمان دۆشۆنن، درک إتمهڲه چالېشان و آختاران- بیر سؤز’له ایلک سوالې وئرَن اینسانېن ألینده قۆدرتلی بیر واسیطهیه چئوریلهرَک اؤزۆندن سۏنرا قالاجاق و یا قالمایاجاق نَسنهلر اۏرتایا قۏیماغا باشلایېب.
بلکه أفسانهلر یارادانېن مۆژدهچیچیلری دیر…
هر شئیین تانرېنېن دارېخماسې’یلا باشلادېغې دئییلیر، قادېنېن کیشینین دارېخماسېندان سۏنرا…
یارادان اۆچۆن نهیین هانسې ایستکدن باشلاماسېنې دئمک ایقتیدارېندا دَڲیلیک…
کیشی اۆچۆن’سه هر شئی آختارېشدان باشلایېب – حاقلې آختارېشدان…
***
کیشی آختارېشېندا حاقلې دېر… آما مسأله درکإدیلمیشلیک و درک إدیلمهمیشلیک آراسېندا دَڲیشیر. اینسان عۆمومیلیکده بیرگه یاشایېش شرطلرینده عۆمومی قایدالار ایچینده یاشامېنې داوام إتدیرَن جمعيّت عۆضوۆ کیمی گؤرۆنسه ده بیر پیلله قېراقدا، بیر دووار اۏ اۆزده اؤزۆ-اؤزۆلۆڲۆنده نامعلوم دۆشۆنجهوی دۆنیاسېنېن یئگانه صاحابې و یئگانه صاحابې دېر. یارادانېن یاراتدېغې کیشی و قادېن وَحدتیندَن عیبارت همین اینسان کیمی. اۏنون اؤزۆندن باشقا آنجاق یارادانې وار. لاکین آنجاق یارادانېن و اؤزۆنۆن مؤوجود اۏلدوغو دۆنیادا أبَدی فیطرَت’له آشکارا چېخان آختارېش اۏو اؤز نۏبهسینده یارادانېنا بنزهمهڲه – یاراتماغا یؤنلَندیریر. اینسان یئگانه صاحابېنېن و ساکینینین اؤزۆ اۏلدوغو دۆنیایا کئچدیکدن سۏنرا ایکیدۆنیالې اۏلماغې’یلا قادېن و یا کیشی اۏلماغې آراسېندا فرقلر آرادان قالخېر. قادېن ایلاهی قۆوّهنین ایرادهسینی درک إتدیڲی آندان فیطرتَن آیرېلمېشلېغېنې گؤزلهمهڲه باشلایېر و اۏنو قارشېلاماغا حاضېر اۏلور. کیشی فیطرتَن اۏنو گؤزلهیهنین اۏنو گؤزلهدیڲینی بیلیر و چېرپېنتېلارا سۏن قۏیور. سیرّ بو دېر – قادېن اؤز کیشیسینی اؤزۆنده تاپېر، آختارېش، حتتا گؤزلَنتی داها ساکیت شکیلده بیتیر. قادېنې اؤز کیشیسینی اؤزۆنده تاپماسې – بطنه صاحیب اۏلماغېن اۏنا هاردان بخش إدیلدیڲینی دویماسې شۆکران و دینجلیک گتیریر. اۏ، آختارېلدېغېنې آنلادېغې آندا وارلېغې غریبه بیر ساکیتلیڲه قۏووشاراق یارادانېن یانېندا دایانېر…
بو، یارادانا أن صاف اینام دېر!
***
کیشی جانېنې بو دوواردان اۏ دووارا وورارکن، اؤزۆنۆ بو قادېندان اۏ قادېنا آختارارکن هانسې گۆناهدان صؤحبَت گئده بیلر…
قادېن ساکیتلیڲی و أمینلییڲی کیشی ناراحاتلېغېنې و آختارېشېنې درک إتمک ایقتیدارېندا دَڲیل…
بشرییَّته تقدیم اۏلونان بۆتۆن کیشی یارادېجېلېق نتیجهلری شعورو و یا غئیری-شعورو بیر مئساژ رۏلو اۏیناماقدا دېر. بطنی – سیرّ، هم ده أبَدی دینجلیک سېغېناجاغې قادېن’لا گئدیب، قادېندا قالېب…
کیشی بطنیندن آیرېلدېغې آندان اۏنو سۏن دؤنۆش نؤقطهسی ناراحات إتمکده دیر – هانسې قاپې؟
کیشی اؤز ألیندن آلېنمېش إوینی تاپمازدان ناراحات روح کیمی یا ووروب-داغېتمالې، یا قوروب – یارادېب آختارمالې، یا دا سرگردان اؤلمهلی دیر… ألبتّه، اۏنون اۆچۆن ده بیر قاپې آچېلاجاق، هئچ کیم مؤوجودلوغو بو دۆنیادا أبَدی قالماق’لا جزالاندېرېلمېر…
کیشی آرزېسېنېن، ناراحاتلېغېنېن أندازهسیزلیڲی اۏنون ایچدن گلَن اومودسوزلوق دۆشۆنجهسینین محصولو دېر.
قادېن عادَتَن آختاران دَڲیل، آختارېلان دېر. لاکین آختارېلدېغې بارهده ایشارهلردن محروم اۏلان قادېن ناراحاتلېغې، جانآتماسې دۏغال إتکی باغېشلاماماسې ایله کیشی ناراحاتلېغېندان فرقلَنیر. کیشی ناراحاتلېغې یارانېش إعتیباری’له حاقّا صاحاب اۏلدوغوندان پیسلیڲه دَڲیل، یاخشېلېغا مئیللی دیر. ناراحات قادېن ناراحات کیشی قدر نه حاقلې، نه ده یارادېجې دېر – چۆنکی اۏنونکو نهدن دَڲیل، جېغاللېق دېر…
***
-بونون’لا نه إتمک ایستهییرسَن، کیشیلره حاقّ وئریرسن؟
-کیشیلر اۏنسوز دا حاقلې دېرلار…
–بیلیرسن بونو إشیدن آداملار سَنین حاققېندا نه دئیهجَکلر؟ هله قادېنلار!
–هانسې قادېنلار؟
-داها سنه سؤزۆم یۏخ دېر…
“نییه؟ آخې من دۆنیانېن أن گؤزَل أفسانهلریندن بیرینی سؤیلهییردیم؟”…
اۆزۆنه باخېرام، بیلیرم، بیر گۆن منیم’له راضېلاشاجاقسان…
***
من أفسانهلرین هاردان، نئجه تاپېلدېغېنې بیلیرم… – بطندن!
هديه شفاقت


text:
سۇ لادینی
سۇ لادینی (اینگیلیسجه: Metasequoia glyptostroboides، فارسجا: سرخچوب سپیدهدم، لاتین تورکجه: Qədim qozalı metasekvoya، عربجه: سيكويا الفجر، تورکیه تورکجهسی: Su ladini، فرانسهجه: Urweltmammutbaum، آلمانجا: Urweltmammutbaum) بیر نؤع بیتکی.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Metasequoia glyptostroboides»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۷ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده سۇ لادینی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
گوی مسجید (ایروان)
گؤی مسجید (ارمنیجه : Կապույտ Մզկիթ ، آذربایجان تورکجهسینین لاتین الیفباسی : Göy Məscid) — ارمنیستانین باشکندی اوْلان ایروان شهرینده یئرلی آذربایجانلی موسلمانلارین دوعا ائتدیکلری مسجید دیر. 1766– جی ایلده ایروان خانی حسین -علی خانین امیریله تیکیلمیش دیر و آذربایجان معمارلیق نمونه لریندن بیری دیر.
چار دؤوروندهایرواندا آذربایجانلی لارین دوعا ائتدیک لری 8 مسجید دن بیری ایدی. مسجید 28 حجره ، کیتاب خانا ، عبادتگاه و ایچ حیت دن ایعبارت دیر ، و عمومی لیک ده 7000 کوادرات اراضی ده یئرلشیر.
ایکینجی دونیا مۆحاریبه سیندن سونرا شوروی حکومتینین رادیکال دونیاوی سیاستینده اویغون اولاراق هوندورلویو 24 متر اولان 4 میناره دن 3 – و سؤکولدو و 1952 – ده مسجیدین بیر حیصّهسی پلانئتارییه (planetariyə) ، بیر حیصّهسی ایسه متحفه (məthəfə) دؤندریلمیشدیر.[۱]
1995 – 2006 – جی مسجید ایران تیکینتی شیرکت لرینین کؤمکی ایله برپا اولونوب و ایرانین ارمنیستانداکی مدنیت مرکزلریندن بیرینه چئوریلمیش دیر.
- Göy məscidin içi.jpg
Məscidin içi