text:
ب- أهلی کیتابئن رسولوللاها ایعتیراضئ
مککی باعضئ آیتلردە گچن “بنی إسرائیل = ایسرائیل اۇغوللارئ”، “الذین اوتوا العلم = کندیلرینە عیلیم وریلنلر”، “أهل الذکر = ذیکیر أهلی”، “الذین یقرؤون الکتاب = کیتاب اۇقویانلار” گیبی حیطابلار؛ مککەدە أهلی کیتابئن وارلئغئنئ گؤستریر.
شو آیت، رسولوللاهئن أهلی کیتابتان بیرییلە ایرتیباط حالیندە اۇلدوغونو گؤستریر:
وَلَقَدْ نَعْلَمُ أَنَّهُمْ يَقُولُونَ إِنَّمَا يُعَلِّمُهُ بَشَرٌ لِسَانُ الَّذِي يُلْحِدُونَ إِلَيْهِ أَعْجَمِيٌّ وَهَذَا لِسَانٌ عَرَبِيٌّ مُبِينٌ ﴿۱۰۳﴾ (سورة النحل)
“بونو اۇنا بیر کیشی اؤگرتییۇر” دەدیکلرینی ألبتتە بیلییۇروز. دیللرینە دۇلادئقلارئ کیشی عارابچا بیلمز آما قورئانئن دیلی آپآچئق عارابچادئر. (ناحل سورەسی؛ 103)
باعضئ آیتلردە دە رسولوللاهئن أهلی کیتابا باشوورماسئ تاوصیەسی أدیلمکتەدیر. قورئان أهلی کیتابئن، بیر نبی بکلنتیسی ایچریسیندە اۇلدوقلارئنئ، موحاممدین (ع) آللاهئن رسولۆ، کندیسینە ایندیریلن قورئانئن دا آللاهئن کیتابئ اۇلدوغونو کسین بیر شکیلدە بیلدیکلرینی بیلدیریر. یینە قورئانا گؤرە أهلی کیتابتان باعضئلارئ، رسولوللاها ایمان أتمیشتیر. قورئاندا، أهلی کیتابئن رسولوللاەتان کندیلرینە موعجیزە گؤسترمەسینی ایستەدیگی حابر وریلیر.
یۆجە آللاە، طاها سورەسینین 133-نجۆ آیتیندە رسولوللاەتان موعجیزە ایستەینلرە، موعجیزە اۇلاراق اؤنجەکی کیتابلاردا یازئلئ اۇلانلارئن اۇنلار ایچین یتر دلیل اۇلدوغونو حاطئرلاتئر:
وَقَالُوا لَوْلَا يَأْتِينَا بِآيَةٍ مِنْ رَبِّهِ أَوَلَمْ تَأْتِهِمْ بَيِّنَةُ مَا فِي الصُّحُفِ الْأُولَى ﴿۱۳۳﴾ (سورة طە)
دەدیلر کی: “بیزە راببیندن بیر بلگە گتیرسەیدین یا؟” اۇ کیتابلاردا اۇندان باحثەدیلمەسی یتمز می؟ (طاها سورەسی؛ 133)
شو آیتتە، ایسرائیل اۇغوللارئنئن عالیملرینین، قورئانئن آللاهئن کیتابئ اۇلدوغونو بیلییۇر اۇلماسئنئن اۇنلار ایچین دلیل اۇلاراق یترلی اۇلدوغو بیلدیریلیر:
أَوَلَمْ يَكُنْ لَهُمْ آيَةً أَنْ يَعْلَمَهُ عُلَمَاءُ بَنِي إِسْرَائِيلَ ﴿۱۹۷﴾ (سورة الشعراء)
ایسرائیل اۇغوللارئ بیلگینلرینین بونو بیلمەسی، اۇنلار ایچین بیر بلگە دگیل میدیر؟ (شوعارا سورەسی؛ 197)
بنزەر بیر باشقا آیت شؤیلەدیر:
أَوَلَمْ يَكْفِهِمْ أَنَّا أَنْزَلْنَا عَلَيْكَ الْكِتَابَ يُتْلَى عَلَيْهِمْ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَرَحْمَةً وَذِكْرَى لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ ﴿۵۱﴾ (سورة العنکبوت)
یۇقسا اۇنلارا اۇقونماقتا اۇلان قورئانئ سانا بیلدیرمیش اۇلمامئز اۇنلارا یتمییۇر مو؟ (عانکبوت سورەسی؛ 51)
اۆممی اۇلدوغونو بیلدیکلری بیرینین، أللریندەکی کیتابتاکیلری تاصدیق أدن بیر کیتاب گتیرییۇر اۇلماسئنئن، اۇنون نبی اۇلدوغونو أن آز موعجیزە قادار ایثباتلادئغئنئ گؤسترمکتەدیر. أهلی کیتابئن، رسولوللاها قارشئ چئقئشئنئن تملیندە ایسە نبینین کندیلریندن اۇلماماسئ یاتماقتایدئ.
ج- دگرلندیرمە
ناحل سورەسینین 43 وە 44-نجۆ آیتلرینی، رسولوللاها مککەدە مۆشریکلر طارافئندان ایلری سۆرۆلن “بشر رسول” ایعتیراضئنئ وە أهلی کیتاب طارافئندان یاپئلان “موعجیزە” طالبینی گؤز اؤنۆندە بولوندوراراق دگرلندیرمەیە چالئشالئم.
یۆجە آللاە ناحل سورەسینین 43 وە 44-نجۆ آیتلریندە شؤیلە بویورماقتادئر:
وَمَا أَرْسَلْنَا مِنْ قَبْلِكَ إِلَّا رِجَالًا نُوحِي إِلَيْهِمْ فَاسْأَلُوا أَهْلَ الذِّكْرِ إِنْ كُنْتُمْ لَا تَعْلَمُونَ ﴿۴۳﴾ بِالْبَيِّنَاتِ وَالزُّبُرِ وَأَنْزَلْنَا إِلَيْكَ الذِّكْرَ لِتُبَيِّنَ لِلنَّاسِ مَا نُزِّلَ إِلَيْهِمْ وَلَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُونَ ﴿۴۴﴾ (سورة النحل)
- سندن اؤنجە دە واحیەتتیگیمیز بیرتاقئم أرککلری رسول گؤندردیک. بیلمییۇرسانئز أهلی ذیکرە سۇرون.
- (اۇ رسوللری) آپآچئق بلگەلر وە کیتابلارلا گؤندردیک. اۇ اینسانلارا، کندیلرینە ایندیریلنی تبیین أتمەن وە اۇنلارئن دا (اۆزریندە) دۆشۆنمەلری ایچین سانا بو ذیکری (قورئانئ) ایندیردیک. (ناحل سورەسی)
تفسیرلرین دە بلیرتتیگی اۆزرە 43-نجۆ آیت، مککەلی مۆشریکلرین کندیلرینە رسول اۇلاراق ملک دگیل دە بیر بشرین گؤندریلمەسینە یاپتئقلارئ ایعتیراضا جواب نیتەلیگیندەدیر. آیتتە، مککەلی مۆشریکلرە ایلری سۆردۆکلری بو ایعتیراضئن دۇغرو اۇلمادئغئ، تۆم رسوللرین آپآچئق بلگەلر وە کیتابلارلا اینسانلارئن آراسئندان گؤندریلدیگی بیلدیریلمکتە، بو قۇنودا هرحانگی بیر بیلگییە صاحیب دگیللرسە شۆبهەلرینی، آرالارئنداکی ذیکیر أهلینە سۇراراق گیدرەبیلەجکلری تاوصیە أدیلمکتەدیر. 44-نجۆ آیت، 43-نجۆ آیتلە هم لافئظ هم دە آنلام باقئمئندان ایرتیباطلئدئر. آیتین باشئنداکی “بالبینات والزبر = آپآچئق بلگەلر وە کیتابلارلا” ایفادەسینین مۆتعاللاقئ یاعنی باغلانتئسئ 43-نجۆ آیتتە گچن “أرسلنا = گؤندردیک” فیعیلیدیر.
ایکی آیتین آنلام ایرتیباطئ ایسە قۇنو بیرلیگیندن گلمکتەدیر. شؤیلە کی؛ 43-نجۆ آیتتە مککەلی مۆشریکلرە، 44-نجۆ آیتتە دە أهلی کیتابا، موحاممدین (ع) آللاهئن رسولۆ، کندیسینە ایندیریلنین دە آللاهئن کیتابئ اۇلدوغونا دائیر دلیل سونولماقتادئر. 44-نجۆ آیتتە رسولوللاها “ذیکرین” یاعنی قورئانئن وریلدیگی بلیرتیلیر (وأنزلنا إلیک الذکر). هر ایکی آیتتە دە “ذیکیر” ایلاهی کیتابلارئن اۇرتاق واصفئ وە دە آدئدئر. بوندان دۇلایئ اۇلسا گرک، 43-نجۆ آیتتە “أهل الذکر= ذیکیر أهلی” اۇلاراق حیطاب أدیلنلرین دیققاتلرینی اۇرتاق بیر نۇقطایا چکمک ایچین 44-نجۆ آیتتە، رسولوللاها ایندیریلن قورئان “ذیکیر” اۇلاراق ایسیملندیریلمیشتیر.
بنزەر ایلیشکی عانکبوت سورەسینین 46 وە 47-نجی آیتلری آراسئندا دا گؤرۆلمکتەدیر:
وَلَا تُجَادِلُوا أَهْلَ الْكِتَابِ إِلَّا بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ إِلَّا الَّذِينَ ظَلَمُوا مِنْهُمْ وَقُولُوا آمَنَّا بِالَّذِي أُنْزِلَ إِلَيْنَا وَأُنْزِلَ إِلَيْكُمْ وَإِلَهُنَا وَإِلَهُكُمْ وَاحِدٌ وَنَحْنُ لَهُ مُسْلِمُونَ ﴿۴۶﴾ وَكَذَلِكَ أَنْزَلْنَا إِلَيْكَ الْكِتَابَ فَالَّذِينَ آتَيْنَاهُمُ الْكِتَابَ يُؤْمِنُونَ بِهِ وَمِنْ هَؤُلَاءِ مَنْ يُؤْمِنُ بِهِ وَمَا يَجْحَدُ بِآيَاتِنَا إِلَّا الْكَافِرُونَ ﴿۴۷﴾ (سورة العنکبوت)
ایچلریندن ظولمەدنلری بیر یانا، أهلی کیتابلا آنجاق أن گۆزل یۇلدان مۆجادلە أدین وە دەیین کی: “بیزە ایندیریلنە دە، سیزە ایندیریلنە دە ایمان أتتیک. بیزیم ایلاهئمئز دا سیزین ایلاهئنئز دا بیردیر وە بیز اۇنا تسلیم اۇلموشوزدور.” ایشتە بؤیلەجە سانا بو کیتابئ ایندیردیک. (عانکبوت سورەسی؛ 47-46)
گؤرۆلدۆگۆ گیبی 46-نجئ آیتتە “أهل الکتاب = أهلی کیتاب” ایفادەسییلە، أهلی کیتابلا مۆجادلەنین اۇرتاق کیتاب وە اۇرتاق ایلاە نۇقطاسئندان حارەکتلە یاپئلماسئ گرکتیگی بیلدیریلمکتە، 47-نجی آیتتە دە “الکتاب = کیتاب” ایفادەسییلە رسولوللاها کیتابئن وریلدیگی بیلدیریلەرک، دیققاتلر اۇرتاق بیر نۇقطایا چکیلمکتەدیر.
ناحل سورەسینین 44-نجۆ آیتیندە گچن “للناس = اۇ اینسانلار ایچین” وە “إلیهم = کندیلرینە” ایفادەسییلە عاینئ کیشیلر قاصدەدیلمکتەدیر. بونلار بیر اؤنجەکی آیتتە “ذیکیر أهلی” اۇلاراق گچن “أهل الذکر” کیمسەلردیر. رسولوللاها ایندیریلن “ذیکیر” یاعنی “قورئان”، اؤنجەکی کیتابلارئ تاصدیق أتمکتەدیر. بؤیلەجە أهلی کیتاب، کندیلرینە داحا اؤنجە ایندیریلن کیتابلارلا قورئانئ قارشئلاشتئرابیلەجکلر وە موحاممدین (ع) آللاهئن رسولۆ اۇلدوغونو آنلایابیلەجکلردی. آیتین سۇنونداکی “ولعلهم یتفکرون = بلکی تفککۆر أدرلر” ایفادەسی ایلە قاصدەدیلن دە بودور.
سۇنوچ اۇلاراق 44-نجۆ آیت چرچوەسیندە دۆشۆنۆلدۆگۆندە، رسولوللاها ذیکرین یاعنی قورئانئن ایندیریلمەسیندەکی آماچ؛ أهلی کیتابئن أللریندەکی کیتابلاردا نەلر اۇلدوغونو رسولوللاە طارافئندان اۇرتایا قۇنماسئدئر. پک چۇق آیتتە قورئانئن، اؤنجەکی کیتابلاردا اۇلانئ تاصدیق أتتیگیندن، بو کیتابلاردا ایحتیلاف أدیلنلری وە گیزلننلری تبیین أتتیگیندن باحثەدیلیر. یاعنی رسولوللاە، أهلی کیتابئن أللریندەکی کیتابلاردا اۇلانئ تاصدیق، کیتابتا ایحتیلاف أتتیکلری وە گیزلەدیکلری باعضئ حوصوصلارئ تبیین، بیرتاقئم حۆکۆملری دە داحا حایئرلئسئیلا نسحەتمک ایچین گؤندریلمیشتیر.
ایمام ماتوریدی دە آیتە عاینئ آنلامئ وریر. رسولوللاها ایماندا ترددۆد یاشایان یا دا اۇندان موعجیزە ایستەیەرک اۇنا ایمان أتمەمک ایچین باهانە آرایان أهلی کیتاب ایچین یتر دلیل دە بو اۇلاجاقتئر. بؤیلەلیکلە أهلی کیتاب، هم أللریندەکی کیتابلا قورئانئ قارشئلاشتئرئپ قورئانئن، أللریندەکی کیتابلارئ تاصدیق أتتیگینی گؤرەجکلر، هم دە قورئان، اۇنلارئن ساقلادئقلارئ وە اۆزریندە ایحتیلاف أتتیکلری باعضئ قۇنولارئ آچئقلئغا قاووشتورموش اۇلاجاقتئر.
اؤتە یاندان داحا اؤنجە تانئدئقلارئ وە اۇقوما یازما بیلمەین، کیتاب وە ایمانی قۇنولاردا آیرئنتئلئ بیلگییە صاحیب اۇلمایان، کندیسینە بیر کیتاب ایندیریلەجگینە دائیر بیر بکلنتیسی دە بولونمایان بیرینین بو آیتلری اۇقوماسئ، اۇنلار ایچین بیر موعجیزە أتکیسیندە اۇلاجاق، بؤیلەلیکلە اۇنلار دا عاقلەدیپ اۇنا ایناناجاقلاردئ. رسولوللاە تۆم بونلارئ أهلی کیتابا قارشئ قورئانلا یاپماقتادئر. اۇ حالدە ایلریدە دە گلەجگی اۆزرە، آیتتە گچن تبیین (لتبین)؛ “اۇرتایا قۇیما” آنلامئنا گلیر.
أنبیا سورەسینین آشاغئداکی آیتلری دە یوقارئدا آنلاتئلانلارلا اؤرتۆشمکتەدیر.
وَمَا أَرْسَلْنَا قَبْلَكَ إِلَّا رِجَالًا نُوحِي إِلَيْهِمْ فَاسْأَلُوا أَهْلَ الذِّكْرِ إِنْ كُنْتُمْ لَا تَعْلَمُونَ ﴿۷﴾ وَمَا جَعَلْنَاهُمْ جَسَدًا لَا يَأْكُلُونَ الطَّعَامَ وَمَا كَانُوا خَالِدِينَ ﴿۸﴾ ثُمَّ صَدَقْنَاهُمُ الْوَعْدَ فَأَنْجَيْنَاهُمْ وَمَنْ نَشَاءُ وَأَهْلَكْنَا الْمُسْرِفِينَ ﴿۹﴾ لَقَدْ أَنْزَلْنَا إِلَيْكُمْ كِتَابًا فِيهِ ذِكْرُكُمْ أَفَلَا تَعْقِلُونَ ﴿۱۰﴾ (سورة الأنبیاء)
7- سندن اؤنجە دە آنجاق کندیلرینە واحیەتتیگیمیز بیرتاقئم أرککلری رسول اۇلاراق گؤندردیک. أگر بیلمییۇرسانئز أهلی ذیکرە سۇرون.
8- بیز اۇنلارئ یەمک یەمز بیر بدن یاپئسئندا یاراتمادئق. اۇنلار اؤلۆمسۆز دە دگیللردی.
9- سۇنرا اۇنلارا وردیگیمیز سؤزۆ یرینە گتیردیک. کندیلرینی وە دیلەدیگیمیز کیمسەلری قورتاردئق. حاددی آشانلارئ ایسە هلاک أتتیک.
10- آند اۇلسون سیزە، ایچیندە سیزین ذیکرینیز بولونان بیر کیتاب ایندیردیک. حالا عاقلئنئزئ قوللانمایاجاق مئسئنئز؟ (أنبیا سورەسی)
سورەنین 3-نجۆ آیتیندە، رسولوللاهئ قاصدەدەرک “هل هذا إلا بشر مثلکم = بو دا سیزین گیبی بیر بشر دگیل می؟” شکلیندە ایعتیراضدا بولونانلاردان باحثەدیلمکتەدیر. ایشتە سورەنین 7-نجی آیتیندە، ناحل سورەسینین 43-نجۆ آیتیندە اۇلدوغو گیبی (وما أرسلنا من قبلک إلا رجالا نوحی إلیهم)، نەرەدەیسە عاینئ ایفادەلرلە، رسول اۇلاراق بیر اینسانئن گؤندریلمەسینە یاپئلان ایعتیراضا جواب واردئر (وما أرسلنا قبلک إلا رجالا نوحی إلیهم). طئبقئ ناحل سورەسینین 43-نجۆ آیتیندەکی گیبی، بو تۆر شۆبهەسی اۇلانلارئن ذیکیر أهلینە دانئشمالارئ تاوصیە أدیلمکتەدیر (فسئلوا أهل الذکر إن کنتم لاتعلمون).
8-نجی آیتتە، رسوللرین بشر اۇلدوغو وورغولانئپ مککەلی مۆشریکلرە جواب وریلدیکتن سۇنرا، یینە ناحل سورەسینین 44-نجۆ آیتیندە اۇلدوغو گیبی 9 وە 10-نجو آیتلردە حیطاب أهلی کیتابا یؤنلتیلمکتە وە رسوللرە تابیع اۇلانلارئن قازاناجاغئنا، دیگرلرینین دە قایبەدەجگینە دائیر آللاهئن قورالئنا عاطئفتا بولونولماقتا، بو قورالئ أهلی کیتابئن بیلدیگی ایما أدیلمکتە، آردئندان دا أهلی کیتابئن دیققاتی قورئانا چکیلمکتە (لقد أنزلنا إلیکم کتابا بیە ذکرکم) وە 10-نجو آیت ناحل سورەسینین 44-نجۆ آیتینە بنزەر بیر شکیلدە “أفلا تعقلون = عاقلئنئزئ قوللانمایاجاق مئسئنئز؟” ایفادەسییلە سۇنا أرمکتەدیر. 10-نجو آیتتە، کیتابئن صئفاتئ اۇلاراق “فیە ذکرکم” ایفادەسی گچمکتەدیر. بو ایفادە ایلە قاصدەدیلنین نە اۇلدوغو اۆزریندە قئساجا دورماق ایستییۇروز.


c: text/html

text:
یۆجە کیتابئمئز قورئان، عالملرین راببی اۇلان آللاە طارافئندان ایندیریلمیشتیر. یۆجە آللاە ایندیردیگی کیتابئ یینە کندیسی آچئقلامئشتئر. آللاە بیر آیتتە بیر قۇنو آچمئشسا موطلاقا دیگر آیتلردە بو قۇنویو دتایلئ بیر شکیلدە آچئقلامئشتئر. عالیملرین گؤرەوی؛ قورئانئ گلیشی گۆزل یۇروملاماق دگیل، آیتلر آراسئ باغلانتئلارئ قوراراق آللاهئن نە آنلاتماق ایستەدیگینی آنلامایا چالئشماقتئر.
قورئان ذاتن کندی کندیسینی آچئقلایان، آپآچئق بیر کیتابتئر:
تَنْزِيلٌ مِنَ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ ﴿۲﴾ كِتَابٌ فُصِّلَتْ آيَاتُهُ قُرْآنًا عَرَبِيًّا لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ ﴿۳﴾ (سورة فصلت)
بو کیتاب، مرحامتلی اۇلان آللاە قاتئندان ایندیریلمەدیر؛ بیلن بیر تۇپلولوق ایچین مۆژدەجی وە اویارئجئ اۇلماق اۆزرە عارابچا اۇقوناراق، آیتلری اوزون اوزون آچئقلانمئشتئر. آمااینسانلارئن چۇغو یۆز چەویرمیشتیر. (فوصصیلت سورەسی؛ 3-2)
لَقَدْ كَانَ فِي قَصَصِهِمْ عِبْرَةٌ لِأُولِي الْأَلْبَابِ مَا كَانَ حَدِيثًا يُفْتَرَى وَلَكِنْ تَصْدِيقَ الَّذِي بَيْنَ يَدَيْهِ وَتَفْصِيلَ كُلِّ شَيْءٍ وَهُدًى وَرَحْمَةً لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ ﴿۱۱۱﴾ (سورة یوسف)
گرچکتن دە اۇنلارئن قئصصالارئندا اۆستۆن عاقئللئلار ایچین بیر عیبرت واردئر. بو قورئان اویدورولموش هرحانگی بیر سؤز دگیلدیر. لاکین کندیسیندن اؤنجە گلن کیتابلارئن تاصدیقی هر شەیین آیرئنتئلارئیلا آچئقلایئجئسئ وە ایمان أدەجک بیر قاویم ایچین هیدایت وە راحمتتیر. (یوسوف سورەسی؛ 111)
وَلَقَدْ صَرَّفْنَا لِلنَّاسِ فِي هَذَا الْقُرْآنِ مِنْ كُلِّ مَثَلٍ فَأَبَى أَكْثَرُ النَّاسِ إِلَّا كُفُورًا ﴿۸۹﴾ (سورة الإسراء)
آند اۇلسون، بو قورئاندا هر اؤرنکتن اینسانلار ایچین چشیتلی آچئقلامالاردا بولوندوق. اینسانلارئن چۇغو ایسە آنجاق اینکاردا آیاق دیرتتیلر. (ایسرا سورەسی؛ 89)
وَلَقَدْ صَرَّفْنَا فِي هَذَا الْقُرْآنِ لِلنَّاسِ مِنْ كُلِّ مَثَلٍ وَكَانَ الْإِنْسَانُ أَكْثَرَ شَيْءٍ جَدَلًا ﴿۵۴﴾ (سورة الکهف)
آند اۇلسون، بو قورئاندا اینسانلار ایچین بیز هر اؤرنکتن چشیتلی آچئقلامالاردا بولوندوق. آما اینسان أن چۇق جدللشیپ تارتئشان وارلئقتئر! (کهف سورەسی؛ 54)
یۆجە آللاە شؤیلە بویورور:
الر كِتَابٌ أُحْكِمَتْ آيَاتُهُ ثُمَّ فُصِّلَتْ مِنْ لَدُنْ حَكِيمٍ خَبِيرٍ ﴿۱﴾ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا اللَّهَ إِنَّنِي لَكُمْ مِنْهُ نَذِيرٌ وَبَشِيرٌ ﴿۲﴾ (سورة هود)
ألیف، لام، را. بو اؤیلە بیر کیتابتئر کی، آیتلری موحکم قئلئنمئش، سۇنرا حاکیم اۇلان وە هر شەیین ایچ یۆزۆنۆ بیلن آللاە طارافئندان آچئقلانمئشتئر کی باشقاسئنا دگیل، یالنئز آللاها عیبادت أدەسینیز! قوشقوسوز، بن سیزە اۇندان گلن بیر اویارئجئ وە مۆژدەجیییم. (هود سورەسی؛ 1-2)
عابدولعازیز بایئندئر، بو قۇنودا شو گرچکلری تثبیت أدر:
“آچئقلامایئ آللاە یاپماز دا اینسانلار یاپارسا، کیم اۇلورسا اۇلسون، قارشئ طاراف بونو آللاهئن آچئقلاماسئ ظاننەدر؛ آللاها ایطاعات أتتیگی دۆشۆنجەسییلە بیر اینسانا ایطاعات أدر. اۇ اینسان کندیسینی آللاهئن یرینە قۇیموش اۇلور.”
آللاهئن سؤزلرینە، آللاهئن ماقصادئنئن دئشئندان آنلاملار یۆکلەینلر اۇنا ایفتیرا آتتئقلارئ ایچین وە کندیلرینی آللاهئن یرینە قۇیدوقلارئندان شیرکە دۆشرلر. اؤرنگین تاصاووفون بیزە نە اۇلدوغونو آنلاتمایا چالئشان عؤمر اؤنگۆت، محمت أسد أربیلینین ریسالەیی أسدیەسیندن یاپتئغئ بیر ناقیلدە آلی عیمران سورەسی؛ 31-نجی آیتین مئالینی شؤیلە ورمکتەدیر:
“أی موحاممد! سؤیلە، أگر موحاببتوللاهی تعالایئ آرزو أدرسنیز بانا تابیع اۇلونوز. بنیم سۆلوک أتتیگیم شریعات وە طاریقات یۇللارئنئ تاعقیب أدینیز.”

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
`هیئت تحریر الشام` نتیجهلر
خبرلر [16]
- لبناندا دؤولتین ایفلاس ائتدیگی آچیقلاندی
- روسیا و اوکراینا هیئتلرینین ایستانبولداکی گؤروشمهسی باشا چاتدی
- آذربایجان هیئتی تورکیهده
- ۱۶ نفر اؤلدورولدو
- تورکمنلر ده دستک وئردی
- عراق-دا نوماییش چیلر حکومتین ایستعفاسینی ایستییر
- ترامپ، السیسیه قارشی کئچیریلمیش نوماییشلردن نیگران اولمادیغینی بیلدیریب
- گوندم آنالیز: 40
- گوندم آنالیز-9
- سرگئی لاوروف:"النصرا " جبههسی خاریجی اولکه لردن یاردیم آلیر"
- کوروبوو:"فتح الشام ادلیبی اله کئچیرمک ا ایستییر"
- چاتیشمالار تورکیه سرحدینه دایاندی
- ایکی مخالف قروپ چاتیشمایا گیردی
- جبهه الفتح الشام تشکیلاتینا یؤنلیک هاوا سالدیریسیندا 30 نفر اؤلدو
- سوریهده احرار الشام و شام جبههسی آراسینداکی چاتیشمادا 3 سیویل اؤلدو
- 6. تورکولوژی گونو آنکارا اونیورسیتهسینده گئچیریلدی


text:
ویکیپدیا:چرت سؤز
ویکیپدیا دییشدیریجیلری اوْنا چوْخلو دیرلی یازیلار آرتیریرلار، آنجاق هردن صفحهلرده فایداسیز و چرت سؤزلر آرتیریلیر. بۇ سیلینمهلی چرت سؤزلر ایکی یئره بؤلونور:
- معناسیز سؤزلر، مثلا: «سیبسیب سییس ل سبسیبسی س بسیبس سیبسیب»
- معنالی کلمهلردن تشکیل تاپیلمیش بیر معناسیز جمله.
قاریشدیرمایین..[دَییشدیر]
بۇنلار دا ویکیپدیادا اوْلمامالیدیر و پوْزماق اوْلار آنجاق چرت سؤز دئییل:
- کوْپیرایتی پوْزان یازیلار
- یاریمچیلیق، یازیلیش غلطلی یازیلار
- توهین و تحقیر اوْلان یازیلار
- مذهبی و شخصی باخیشلار
- غیرتۆرکجه یازیلار - تۆرکجه ویکیپدیادا بۆتون یازیلار تۆرکجه اوْلوب یوْخسا تۆرکجه چئویرمهسی اوْلمالیدیر.
چرت سؤزلر قاباغیندا نه ائدیم؟[دَییشدیر]
- دۆز و فایدالی یازیلارلا دییشدیرین.
- مقاله دانیشیق صفحهسی یوْخسا یازان ایشلدن صفحهسینه داشییین.
- مقالهده تکجه چرت سؤز اوْلسا، دلیل یازماقلا {{سیل|دلیل}} شابلونونو قوْیوب، سیلینیشینی ایستهیین.


text:
نظامی نین تورکجه دیوانی تبریزده نباتی یاییم ائوی طرفیندن نشر اولدو.
بو دیوان ۵۱۰ صفحه اولاراق، ایکی بؤلومدن عبارتدیر: بیرینجی بؤلوم نظامی نین فارسیجا غزللر و رباعی لری احتوا ائدیر و آذربایجانین بؤیوک شاعیری خلیل رضا تورکجه یه چئویرمیش و جواد فضلی جنابلاری کؤچورموشلر.
ایکینجی بؤلوم نظامی نین تورکجه شعرلری دیر کی قصیده و غزل فورماسیندا یازمیش. بو بؤلوم نظامی نین اؤز شعرلری دیر و تورکجه سؤیله میش. بو بؤلوم آیت اله گلپایگانی کتابخاناسیندا ساخلانیلان الیازمانین اوزوندن کؤچورولموشدور.
بو الیازما نظامی تورکجه دیوانیندان ایکینجی الیازما ساییلیر. بیرینجی الیازما قاهره ده خدیویه کتابخاناسیندا ایدی. الیازمانی صدیار وظیفه (ائل اوغلو) جنابلاری تاپمیش و تانیتدیرمیشدیر.
بو بؤلومو م. کریمی تصحیح ائده رک چاپا حاضیرلامیشدیر.


text:
آذربایجان شعرینده مدرنیزم
یازار : همت شهبازی – ۱۳۵۰
یاییم ایلی: ۱۳۹۹
یاییمچی: نشر اختر
بیلدیریش: بو تانیتیم یازیسی اصلینده @online.kitabci اینستاگرام پئیجینین کیتاب تانیتیمی آدلی یاریشیندا ایشتیراک ائتمک اوچون یازیلمیش و همن پئیجین واسیطهسیله یاییملانمیشدی. یازار همن پئیجین مدیریندن تقدیر ائتمهیی اؤزونه بورج بیلیر.
کیتاب ایکی جیلدده، ۱۲۴۴ صحیفهده ، آذربایجان تورکجهسینده یازیلمیشدی.
یازار کیتابین اؤن سؤزونده، دونیادا مدرنیتهنین آخارینین ایزینی توتاراق اونون فیرانسا دئوریمی ایله باشلاماسینی یازیر. (۱۷۹۹-۱۷۸۹ م)
اینسانین عقل(اوس) و علمه(بیلیکه) اینامینین آرتماسینی و قارشی اولاراق عاغلاسیغماز و دوغااوستو دوشونجهلری اؤز اوزریندن گؤتورمهسینی، بو دؤورون یارانماسینا ندن بیلیر.
بو یولدا بیر سیرا اؤلکهلرین اجتماعی ایرهلیلمهلرینین، توسباغا سایاغی ایرهلیلهین باشقا اؤلکهلرده ائتگیلی اولماسینی وورغولاییر، سونرا آرتیریر کی اونا باخمایاراق ایکینجی اؤلکهلرین بو آخاردا سورونه –سورونه گلمهلری، اونلاردان تام گلیشمه یه ال تاپماغ ایمکانینی آلیر.
بیر یاندان بو اؤلکهلرین، مدرنیتهیه عایید اؤزللیکلرینه باییلدیغینی و باشقا یاندان اونلارین حاکیملری طرفیندن مدرنیزمین عنعنهلرینی آیاغی آلتیندا تاپدالانماغینی سؤیلهییر. اؤرنک اولاراق ایران و رضا شاهین بو یولدا آتدیغی سهو آددیملاری وورغولاییر.
یازار قیسا آچیخلامادن سونرا، آذربایجان توپلوموندا مدرنلشمه سورجی اوچ مرحلهده اولدوغونو یازیر.
الف ) آیدینلانما دؤور
ب) چاغداشلانما دؤور
ج) مدرن دؤنم
او یازیر کی بو مدرنلشمه مرحلهلری توپلومون هر ایکی قاتیندا یعنی ۱- کوتلهلر ۲- آیدینلار آراسی اؤزونه مخصوص اؤزللیکلرله کئچیر.
یازارجا،کوتلهلرآراسی مدرنلشمه آوروپا کوتله سی آراسیندا یارانان مدرنلشمه دن ، چوخ اوزون مدتدن سونرا ، آذربایجاندا یایغینلاشیر. بو اوزون مدتده آذربایجان کوتلهسی سیویل اؤلکهلرین یالنیز مدرن توکه تیمچیسی (مصرف ائدهنی) اولور. آیدینلار آراسی مدرنلشمه یازارجا عمومیتله آوروپا مدرنلشمهسی ایله بیر آخارلی و یا اوندان چوخ آز سونرا باشلامیش بیر آخارلیدیر. او آذربایجان ضیالی و آیدینلارینی “آذربایجان” مدرنلشمهسینین اوچه بؤلدویو هر مرحلهنین قاباخدا گئدنلری یبلدیریر.
او یازیر کی آیدینلانما دؤورونده آذربایجان آیدینلارینین باشدا میرزه فتحعلی آخوندزاده (۱۲۵۷-۱۱۹۱) نین، یازیلارینین اساس مقصدی خورافهچیلیی و دینی فاناتیزمی تنقید ائتمک اولموشدور. او بو دؤورو ۱۳۰۰ینجی ایللره کیمی سورمهسینی، هابئله گونئی- قوزئی آذربایجان آیدینلارینین بو چاغا کیمی آیری سانیلا بیلمهمهسینی یازیر.
ایکینجی مرحلهنین یعنی چاغداشلانما آدلاندیردیغی دؤورون باشلانیشینی رضاشاه دؤنمینین باشلانیشیلا بیر توتور(۱۳۰۰ ینجی ایل). او بو مرحلهده، ایکی آذربایجان آرا ،سینیرلارین (سرحدلرین) موحکملنمهسینی و ]اوندان دولایی[ یازارلارین سیاسیلشمهیه دوغرو گئتدیینی یازیر.
اوچونجو مرحله، یازارجا ۱۳۴۰ینجی اون ایللیکدن باشلامیشدی، او مدرن دؤنم آدلاندیردیغی بو مرحلهده یازار و آیدینلارین اساس چالیشمالارینی “کیملیک دارتیشماسی ” بیلدیریر.
اون سوزده آچیخلانمیش بو اوچ مرحله کیتابین بؤلوملرینده ده یئترلیجه سینه آچیخلانمیشدی. یازار همن اوچ مرحله نین نئجه گلیشمه سی باره ده بئله یئکونلاشدیرماسی وار : “آذربایجان شعرینده، مشروطه دؤورونده اولان یئنیلیک، دوشونجه و مضمون فاکتورو اوزره قورولور، چاغداشلانما دؤورونده کی یئنیلیک ایسه ، مدرنیزمین “تاریخسل” مرحلهسینی عکس ائدیر. ۷۰.جی اون ایللیکدن بویانا ایسه ، بیز مدرنیزمین هر ایکی اوزونو یاشاییریق. یعنی بو دؤور شعریمیز ، دوشونجه و تاریخسل مرحلهلرینی قاریشدیراراق ییغجام بیر مدرن دوشونجهنی احاطه ائتمهیه باشلاییر”
یازار غرب ادبیاتیندا سورن “مدرنلشمه” ایله آذربایجاندا سورن مدرنلشمه نین اساس فرقلریندن بیرینی علمی دارتیشما و تنقیدلرین اولماماسی بیلدیریر. او غربده آیدین و ضیالیلار آرا یارانان دارتیشما و چکیش برکیشلرین سونوجونو، چئشیدلی دوشونجهلرین یارادیلماسینا، هابئله مدرنیزمین چئشیدلی یؤن و آخیملارینین اوزه چیخماسینا اساس ندن ساییر ، ترسینه آذربایجان مدرنلشمه گئدیشاتیندا سیستئماتیک و چئشیدلی نظریهلر یارانماماسینا چوخ تاسوفلهنیر. او بو چاتیشمامازلیغی، آذربایجان شاعیرلرینه دییشیلن ایستیقامتلرده ،اورتاق بیر دوشونجهیه چاتماق اوچون، بؤیوک بیر مانع ساناراق یازیر کی آذربایجاندا هم ایجتیماعی و هم ده ادبی ایستیقامتلرده ایلک یئنیلیک گتیرنلر آذربایجانلیلار اولور. شعریمیزین یئنیلشمهسینده ساهیرین بؤیوک رولو اولدوغونا باخمایاراق ، بونونلا یاناشی بو یئنیلییی یوروتمک اوچون تئکنیک مئتودلاری آچیخلانماییر. [تنقیدین اولماماسی نظرده توتولور]. بو سهند ، اوختای کیمی شاعیرلره ده عایید اولان بیر فیکیردیر. یازار میرزه فتحعلی آخوندزادهنی بو آرادا ایستیثنا بیلهرک اونو یازدیغی ژانرلارلا یاناشی اونلارین تئکنیک و کیفیتلرینی اوخوجویا اؤیرتمهسینی ، پیئس ژانریندان ادبیاتیمیزین ان آز چاتیشمامازلیغی اولدوغونا اساس ندن بیلیر و بونو دیرلندیریر.
کیتابین متنینه کئچدیکده یازار بیرینجی بؤلومده آیدینلانما دؤورو آدلاندیردیغی مرحلهنی ، بو مرحله آیدینلارینین دوشونجهلرینین تمللرینی و عومومیتجه آخوندزادهنین دوشونجه تمللرینی گئنیش صورتده آچیخلایاراق اوخوجویا تانیدیر.
ایکینجی بؤلومده ایسه چاغداشلانما آدلاندیردیغی ایکینجی مرحلهنی و بو مرحلهنین اساس اؤزللییی ساندیغی «سیاسیلشمه»نین ندن و نئجهلیینی ساهیر و سهندی بو دؤورون اساس نومایندهلری سایاراق، اونلارین شعرلریندن اؤرنکلر گتیرمیش، گئنیش صورتده آچیخلامیشدی.
اوچونجو بؤلوم “مدرنلشمه /مدرنیزمه گیریش” عونوانی ایله، دونیا ادبیاتیندا و شعرینده، مدرنیزیمین نهلیگی ، نئجهلیگی ، اؤزللیکلری و بو ساحهده دونیا ادبیاتچیلاری و فیلسوفلارینین نظریه و باخیشلاری ، چوخ-چوخ گئنیش ، ائتگیلی و اوزمانجاسینا آچیخلانیلیب. مدرن شعرین اؤزللیکلری نهلردیر؟ شعرده قالیب، فورم و مضمون نه دئمکدیر؟ مدرن شعرین دیلی، وزنی هانسی خصوصیتلره مالیک اولور؟ سس، قورولوش و هارمونی نئجه یارانیر؟ مدرن شعرده دوشونجه، خیال، رئالیزم، سیمبولیزم ، ائستئتیکا، بدیعی تصویر، لیریکا هانسی مقاملارا مالیکدیر؟ اینسان و توپلوم مدرن شعرده هانسی دورومدادیر؟ فلسفه و ایدئولوژینین مدرن شعرله علاقهسی نهدیر؟مدرن شعر کیم و نهلر بارهده اؤزونو سوروملو بیلیر؟ مدرن شعری شعرسللیکدن اوزاق سالان نهلر اولا بیلر و … سورونلار بو بؤلومده اولدوغو قدر آچیخلانیلیبدیر. بو بؤلوم اوخوجولارا ، خصوصیله شاعیرلریمیزه مدرن ادبیات، شعر و اینجه صنعت بارهده چوخلو تانیتیم باغیشلاماغینا امین اولماق اولار. مدرنیزمین ساحهلری، او ساحهلرین آراسیندا اولان قارشیتلیقلار و دارتیشمالار ، بو قارشیتلیقلار و دارتیشمالارین گل ها گل مدرنیزمی یئنی – یئنی یئنیلیکلره گتیریب چیخارماسی، یازارین بو بؤلومده توخوندوغو یول گؤستریجی فیکیرلری اولموشدور.
مدرنیزمین بیر یاندان گرگینلیک تؤره تمهسی باشقا یاندان ایسه، اونون قارشیسینی آلماغا یول آختارماسی، اونون هم یارادیجی و هم داغیدیجی اولماسی، اینسانلاری عنعنهوی عذاب اذیتلردن قورتارماسی و عینی حالدا اونلارا یئنی اذیت ساحهلری آچماسی، یازارجا مدرنیزمین ماراغلی و اؤزل اؤزللیییدیر.
“مدرن شعیریمیز” عونوانی داشییان دؤردونجو بؤلومده، آذربایجان مدرن شعرینین مضمون، فورم، سربستلیک، سطیر بؤلومو، موسیقی و هارمونی، دیل، ائستئتیکا، بدیعی تصویر، سیمگه و ایمگه ، ایستیعاره ، قاپالیلیق (ابهام)، قورولوش، دوشونجه و محتوا، سوروملولوق ، لیریکا ، آیرونی، اوسطوره ، قیسا شعیر، قادینسل سؤیلم (گفتمان)، … اؤزللیکلری بارهده یئنی شاعیرلریمیزدن یئرلی و دوزگون سئچیلمیش اؤرنکلر گتیریلهرک دهیرلی و گئنیش آچیخلاملار وئریلیب.
بئشینجی بؤلومده یازار آذربایجان مدرن شعرینین یارانیش و سورجیندن سؤز آچیر. او مدرن شعرین اساس و بیرینجی اؤزللیینی چوخلاری کیمی سربستلیک بیلدیرسه ده، چوخلاریندان فرقلی اولاراق، بو خاصیتی تکلیکده بیر شعری مدرن شعر سایماق اوچون یئترلی سانماییر. یازارجا مدرن شعر ، کیلاسیک شعرده اولان بوتون اؤزللیکلری، یئنی فورمادا، یئنی آنلامدا ، یئنی قورولوشدا ، یئنی مضموندا ایچه ری لمه لیدیر. باشقا سؤزله ،بورادا ائستئتیکا ،تکرارلی و شابلونلاشمیش، فورم، مضمون ،استعاره، کینایه، سوژئت، حیکایه، اوسطوره، ایمگه(بدیعی تصویر) ، سیمگه(سیمبول) ، قافیه ، مصراع ، سطیر، قورولوش، لیریکا و … لرله یوخ ،بلکه همنلر و اونداندا آرتیق اؤزللیکلرین یئنیجه یارادیلمیشلاری و تکرارسیزلاری ایله یارادیلمالیدیر. یازار همن دوزگون باخیشلا، یالنیز قالیب باخیمیندان یئنی و سربست اولان شعری مدرن شعر سانماغی دوزگون سانماییب ، همن باخیمداندا بئله شعرلری بو کیتابدا آراشدیرماغدان گوز اورتموشدور. ائله بو باخیمدان دا ساهیر و سهند شعرینی سربست قالیبده اولارسادا، تام مدرن شعر آدلاندیرماق اولماماسینی بیلدیریر و تانیتدیغی اولچولرله اویغون گلن شعر اؤرنکلرینی ایلک دفه حمید نطقی و تام شکیلده علیرضا نابدل ده گورور.
بئله لیکله او مدرن شعریمیزین باشلانیش نوقطه سینی ۴۰.جی اون ایللیک و ایلک یارادانلارینی حمید نطقی و اوزللیکله علیرضا نابدل (اوختای ) تانیدیر. یازارجا ۴۰.جی اون ایللیین اورتالاریندان ۷۰.جی اون ایللیین اوللرینه کیمی، مدرن شعیریمیز دورغونلوق ، گئرییه قاییدیش، تکرارلیق و اوچوروم بیر حاللارا دوشموشدور.
۷۰.جی اون ایللیک و ۸۰.جی اون ایللیکده مدرن شعریمیزین آیریدان آیاق توتوب ایرهلیلمهسینی یازان یازار، کیتابین آلتینجی و یئددینجی بؤلوملرینده، بو ایللرده مئیدانا گلن شاعیرلری و اونلارین شعرلرینین اؤزللیکلرینی، یئرلی و دوزگون اؤرنکلر سئچیب آراشدیرماقلا، چوخ گئنیش صورتده اوخوجویا تانیدیر.
میثال اولاراق
سحر خانیمین شعرینده ” قایغی کئش لیریکا” اؤزللیی،
ع.اورمولونون شعرینده ” پوئتیکادا عنعنه” ،
حمید شهانقی شعرینده” آخیشقان تصویرلر زنجیری” ،
نیگار خیاوی شعرینده ” جینسللشن شعر”
هادی قاراچای شعرینده ” ائپیک دیل، ائپیک اوبراز”
صالح عطایی شعرینده تحکیهوی، اوبرازلی، سوژئتلی ایفاده
کیان خیاو شعرینده اؤلومون اؤلمزلییی مسئلهسی
ناصر مرقاتی شعرینده سطیر و مصراعلارین شعر قورولوشونا دوغرو حرکت ائتمهسی
نسیم جعفری شعرینده چؤکوش فلسفهسی
رسول یونان شعری اساسیندا ساده یوخسا بایاغی شعرین تحلیلی
سوندادا اوچ اونلوقدا شعریمیزین چاتیشمایان جهتلرینی آچیقلامالاری مدرن شعرین اؤزللیکلری اساسیندا چؤزولمهیه اوغراشیر .


text:
ارمنستان اوردوسونون تخریباتی داوام ائدیر
ارمنستان عسگرلرینین آذربایجان مؤوضعلرینه آتیش ائتمهسی نتیجهسینده ۲ عسگرین یارالاندیغی بیلدیریلدی
آذربایجان ساوونما باخانلیغی، ارمنستان عسگرلرینین ایکی اؤلکه سرحدینین کلبجر ایستیقامتیندهکی آذربایجان مؤوضعلرینه آتیش ائتمهسی نتیجهسینده ۲ عسگرین یارالاندیغینی بیلدیردی.
باخانلیق آچیقلاماسیندا، کلبجردهکی مؤوضعلرین، یئرلی ساعاتلا ۰۰.۵۰دهن اعتباراً باسارگئچردهکی ارمنستان مؤوضعلریندن سلاح و توپلارلا آغیر آتیش آلتینا آلیندیغی بیلدیریلدی.
آچیقلامادا، ارمنستان اوردوسونون ائتدیگی آتیش نتیجهسینده ۲ آذربایجان عسگرینین یارالاندیغی ایفاده ائدیلدی.
آذربایجان اوردوسونون دا اودلا جاواب وئردیگی بیلدیریلهن آچیقلامادا، سرحدی بویونجا آرتان گرگینلیین بوتون مسئولیتینین ارمنستاندا اولدوغو قید ائدیلدی.
ایلگیلیلی خبرلر
اردوغان، تۆرک دیل بایرامینی قوتلادی
"تۆرک دیل بایرامینینن تۆرکجهمیزین یاشادیلماسی، گلهجک نسیللره بوتون اؤزگونلوگو و درینلیگی ایله چاتدیریلماسی اوچون بیر وسیله اولماسینی دیلهییرم"
قیرقیزیستانلا اؤزبکیستان آراسیندا سرحد قونوسوندا اورتاق پروتوکول ایمضالاندی
قیرقیزیستان حکومتینین مطبوعات مرکزیندن وئریلهن آچیقلامادا، ایکی اؤلکه حکومتلری آراسیندا سرحد تعیینی هیئتلرینین باشکند بیشکئکده گؤروشدوگو بیلدیریلدی
علییئو، عرب بیرلیگی ذیروهسینین فخری قوناغی اولاجاق
الجزایر جمهورباشقانی، آذربایجان جمهورباشقانی ایلهام علییئوی، اؤلکهسینده تشکیل ائدیلهجک عرب بیرلیگی ذیروهسینه شرف قوناغی اولاراق دعوت ائتدی


text:
ارمنیستان عسگرلری، آذربایجان اوردوسونا عاید ماشینلارا آتیش ائتدی
یول چکمک اوچون استفاده ائدیلن ماشینلارین باسارگئچر ائلینین یوخاری شورجا کندیندهکی ارمنیستان مؤوزضعلریندن آتیش آلتینا آلیندیغی بیلدیریلدی
ارمنیستان عسگرلری، آذربایجان-ارمنیستان سرحدینین کلبجر ایستیقامتینده یول چالیشماسی گرچکلشدیرن آذربایجان اوردوسونا عاید ماشینلارا آتیش ائتدی.
آذربایجان ساوونما باخانلیغیندان وئریلهن آچیقلامادا، کلبجر ائلینین یئللیجه کندی ایستیقامتینده اولان مؤوضعلره یول چکمک اوچون استفاده ائدیلن ماشینلارین باسارگئچر ائلینین یوخاری شورجا کندیندهکی ارمنیستان مؤوزضعلریندن آتیش آلتینا آلیندیغی بیلدیریلدی.
آچیقلامادا، آذربایجان عسگرلرینین ده قارشیلیق وئردیگی ایفاده ائدیلدی.
بؤلگهدهکی وضعیتین، آذربایجان بیرلیکلرینین کنترلوندا اولدوغو وورغولانان آچیقلامادا، آذربایجان عسگرلری آراسیندا جان ایتکیسی اولمادیغی بیلدیریلدی.
ایلگیلیلی خبرلر
اردوغان، تۆرک دیل بایرامینی قوتلادی
"تۆرک دیل بایرامینینن تۆرکجهمیزین یاشادیلماسی، گلهجک نسیللره بوتون اؤزگونلوگو و درینلیگی ایله چاتدیریلماسی اوچون بیر وسیله اولماسینی دیلهییرم"
قیرقیزیستانلا اؤزبکیستان آراسیندا سرحد قونوسوندا اورتاق پروتوکول ایمضالاندی
قیرقیزیستان حکومتینین مطبوعات مرکزیندن وئریلهن آچیقلامادا، ایکی اؤلکه حکومتلری آراسیندا سرحد تعیینی هیئتلرینین باشکند بیشکئکده گؤروشدوگو بیلدیریلدی
علییئو، عرب بیرلیگی ذیروهسینین فخری قوناغی اولاجاق
الجزایر جمهورباشقانی، آذربایجان جمهورباشقانی ایلهام علییئوی، اؤلکهسینده تشکیل ائدیلهجک عرب بیرلیگی ذیروهسینه شرف قوناغی اولاراق دعوت ائتدی


text:
نیاگارا سوچورومی
چئویرن: روحانگیز پورناصح
تاوان پنکهسی یومشاق ویییلتیله ایشلهییردی. روت بو اوزاق و یوخو گتیرن سسه قولاق وئریردی. یالنیز هر دن گوموش قاب- قاجاقین کرامیکا اوستونده جینگیلتیسی، پیچاغین بشقاب اوسته قیژیلتیسی و چنگلین بیللور قابا توخونماسی اونون سسین قیریردی.ا…ور.ا…ور.ا…ور.ا…ور…بوغازینی آریتدی: »دئدیم، بابا بالیق نئجه اولوب؟«
استیون پیلچر قزئتدن باش قالدیریب یاواشجادان دئدی: »عزیز قیزیم، چوخ یاخشی.« بشقابینا باخدی، ایکی اوچ تیکه یئمیشدی، آمما سانکی ایلک دفعهیدی اونو گؤروردو: »یئمهلیدی.«
چوخ آداملار آتاسینین آلچاقدان دانیشدیغینا گؤره، بیر آز چکینیب اوندان اوزاقلاشیردیلار. بلکه ده اونلاردان بیر زادی گیزلهییر دئیه شوبههلنیردیلر. اونونچون ده آز آدامایله دانیشا بیلیردی. روت بونا عادت ائلهمیشدی، اونون دانیشماغا چوخ سؤزو اولمادیغینی دا بیلیردی.
»ایجازهنامهمین امضالاماسینی اونودوبسوز.«
ا…ور.ا…ور…»آتا؟«»اوم؟«»مدرسهنین ایجازهنامهسینی امضالاماییبسیز، صاباح اونو آپارماسام، علمی گزینتییه آپارمازلار منی.«
»من؟ امضالامامیشام؟«وای، هه! روت هر گون سحر اونون گئییملرین حاضیرلایاندا، ایجازهنامهنی دیققتله اونلارین اوستونه قویوردو، ائله کی گئییملری گؤتورمهدن اول اونو گؤتورمهلیایدی، آمما هر سحر باخمادان اونو قیراغا قویوردو. بو سون ایکی گونون آخشاملاریندا، اونون صاباحینا ناهار حاضیرلایاندا، اوندان بیر کپیه ده ناهار قابینین ایچینه قویوردو، قارا و ایری خطایله «منیم ایجازه-نامهمی امضالا.» یازیلمیش بیر کاغیذی دا ائشییه یاپیشدیریردی. هئچ زاد.»یوخ، آمما عیبی ده یوخدو.« کاغیذایله قلمی سوروشدوردو اونا ساری. کیچیک ماسانین آرخاسیندا آتاسیایله اوز به اوز اوتورموشدو. بیر ایل اولاردی کی آناسینین یئرینده اوتوروردو. بونون دا سببی یالنیز یئرین گئنیشلیییایدی. »بیلیرم دوغرودان دا باشیز ایشه قاریشیب، قزئتین ایشی چوخدو.«
استیون پیلچر ایجازهنامهنی گؤتوروب گؤزونو اونا تیکدی:»نه اوچون دور؟«»یادیزدا دئییل؟ علمی گزینتیدیر مدرسه طرفیندن. دئمیشم سیزه. دونیا تاریخی صینیفین بیرینجی و ایکینجی تحصیل ایلینین اؤیرنجیلرین، موزئییه آپاراجاقلار.«یومشاقلیقلا دئدی: »بیلمیرم، نظره قورخولو گلیر. بیلیرسن کی آنان… آنان عادت اوزره هر دن بیر یالنیزجاسینا ائشییه چیخاردی.«
»آتـاـاـاـا! بو مدرسه فعالیتهلرینه عاییددیر. ائله اونا گؤره ده چوخلو آتا آنالاردان و موعللیملردن بیزیمله گلهجک. آی آللـه! آخی من کی یولداشلاریملا گئتمیرم.« سونونجو سؤزلری قاینامیش رادیاتور کیمی ائله فیشلتیایله دئدی کی اؤزوده شاشیردی.»سؤزوم یوخ.« پیلچر جیزما قارا بیر امضا قویوب ایجازهنامهنی میزین دیگر طرفینه سوروشدورهرک دئدی: »یولداشلارین نه کئفدهدیلر؟ اوم…«»میگانلا سارا؟«»بلی، نئجهدیلر؟ چوخداندی اونلاری گؤرمهمیشم. ائله بیل یولداشلیغیزی کسیبسیز.«چونکی اونلارین اصلا وارلیقلاری یوخدور. روت او آدلاری باشیندان چیخارمیشدی، آتاسینین یادینا دوشوب اونلارین کئفین سوروشاندان نئچه آی اول اونلاری ذهنینده سادهجه گرترود و پنلوپلا دییشمیشدی. »یاخشیدیلار، بیرلیکده موزئییه گئدهجییک.«
»موزئییه؟«»بیلیرسیز دا، علمی گزینتییه.«
»دوزدی، نظریمه یاخشی ایلنجهدی.«روت گرکسیز اولسا دا دوام ائلهدی: »بلکه ده هر دن بیر درس اوخوماق اوچون بورا گلدیلر.«»اوه.« آتاسی گولومسهمک ایستهدی. گؤزلرینین یان ـ یؤرهسینه دوشن قیریش، بیر آز قاش قاباغینی ایتیردی؛ او زامانلارا اوخشاتدی کی چالیشاردی روتون آناسیایله اولان بؤیوک داوالارینی گیزلتسین. »چوخ یاخشی.« دئدیکده باشلادی قزئتینی اوخوماغا.
آتاسینین گون به گون، آی با آی، اؤلووایلیغین گؤروردو، آتاسی لاپ قوجالمیشدی. آمما اونون سوچو دئییلدی. یوخ، کاملا. آتاسی سویوق قانلی بیر آدامایدی، آمما آناسینین یاردیمیایله هئچ اولمازسا چالیشاردی آداما یوووشوب، دوستجاسینا داورانسین. هردن بیر ائشیک دونیاسینا چیخسین. آناسیلا برابر بو چالیشمالار دا گئتدی. یوخ. تکجه چالیشمالارین ایتیرمهسی دئییل، بیر زاد اونون ایچینده دییشیلدی، ائله بیل سس پیچی باغلانیردی. یاواش – یاواش آلچاقدان بورولدو و آخیردا باغلانما تیلیکینه یئتیشیب، دایاندی. آناسی یوخ اولمامیشدان اول، سونونجو ایشیله، ایسترـ ایستهمز، اونون ایچریسینه ال تاپیب، یوخو حالینا سالمیشدی. بلکه ده بیر زادا صدمه وورموشدی کی هئچ فیکرین ده ائلهمیردی.
بو فیکیرلردن گولمهیی توتوردو. اولجه یوخ، آمما بو فیکیرلر اونو آپاریردی اوچو بیرلیکده اوینایان گونلره. آناسیایله آتاسی دانیشیب گولردیلر. سؤز پازلی و هابئله آیری اویونلار اوینایاردیلار. آناسی چالیشیب سینیق اورکلی آتاسینی قیراغا قویان زامان، صدمه وورموشدو، آمما او قدر دئییلدی کی تهلوکه زنگینی ایشه سالیب، بیرینه خبردارلیق وئرسین، البته قیرمیزی چیراغ او قدر یانیب، کئچمیشدی کی آتاسینین ثباتینا باعث اولان علاقهنی گوجسوز ائیلهییب یا دا آزالتسین. آخی اورکله باشین ایلگیسی وار.
ایندی ده کی ایندیدی هر گون ایشه گئدیب قاییدیر. قزئت ایشینه یوخ، ادارهدهکی دوغرو ایشینه. روت ایللر بویو آتاسینین ایش یئرینی گؤرمهدن، یئنهده اونون دؤرد کونج میزین، چوخلو عینی شکیلده اولان میزلرین ایچینده تانییر، قالاقلی کاغیذلار و پروندهلریله. فیکره دالمیشدی، گؤرهسن اوردا اولان آداملارلا دانیشیر یوخسا یوخ. مجبوردو، مهیهر یوخ؟ ایشلهمهیه گؤره؟ یانی اولار؟ اولاکی آتاسیایله بیرلیکده بو هفته کینویا گئدهلر. خولیا اولسادا، چالیشمالیدیر.»گونوز نئجه کئچیب؟«ا…ور.ا…ور…
روت آتاسینین قولونا دینده الینده کی قزئته ده دیدی. »ای وای. باغیشلا آتا. ایستیردیم سیزه بیر آزجا دا گل کلمایله بروکلی وئرم.« دئیه اوندان بیر قاشق دولوسو آتاسینین یییلمهمیش غذاسینین یانینا قویدی.»هله قزئتیز نه حالدا؟«»یاخشیدی.«روت یئرینده اوتوروب دئدی: »نظره گلیر قورتاریب.«پیلچر یاواشجادان دئدی:»هله قورتارماییب.«»آتا هئچ واخت نوقصانسیز اولا بیلمز. آزی سیزین گؤزوزده. یالنیز بونا فیکیرلشیرم هنرین آنلامی نه اولا بیلر، ایستهمهسز بیریایله پایلاشاسیز؟«آتاسی اونا باخدی. دیققتله اونا باخدی. گؤزونو چکمهدن یاواشجا دئدی: »آی آللـه، هاچان بئله بؤیودون.«
روت اختیارسیز قیزاریب گولدو. آمما ایستهمیردی گؤزونو دؤندرسین، ایستهمیردی اونون باخیشینی الدن وئرسین. بیر ده هاچان گؤزلرینی بئله اونا تیکهجاقیدی؟
»بیر گنج قادین اولوبسان، نه قدر ده گؤزل.«روتون گؤزلری باشلادی سولانماغا. آتاسینین اوزو باشلادی قاریشماغا. روت فیکیرلشیردی نه تهر بو دیققتلی باخیشی ساخلایا بیلر. بونو ایستهییردی، آمما بونا حاضیرلیقی واریدی؟ چوخ باجاراقسیزایدی.
»دوز اولوبسان آنان، فیلیس.«روتون گؤزلری شوبههلنیب، سونرا دا سولدو. اوزو پورتدو. بیردن ایستهدی یولا دوشوب، اتاقدان ائشییه چیخسین؛ نییهسینده بیلمیردی. ایندیجه اونو فیلیس چاغیرمیشدی؟ بلکه یالنیز آناسینین آدینی دیلینه گتیرمیشدی؟ ائله بیل روت اونون دئدیغینی خاطیرلایانمادان یادینا گتیرنمیردی؟پیلچر بوغازینی آریدیب، بیر آز صاف اوتوردو. عصبی گولوش آغزینین یان- یؤرهسین ترپدن حالدا دئدی:»بویون بیر دانا وئردیم.«نمنه؟ اولاکی اونو ایتیریب. سونرا اؤز فیکرینین ترسینه سوروشاندا »بیر قزئت؟« اومید وئریجی بیر گولوش اوزونو توتدو.اوشاق کیمی سرعتله باشینی ترپتدی. یاری غرورلو، یاری قورخولو چتینلییه دوشوردو. روت ایستهدی قشقیریب، ماسانین اوستوندن آتیلیب اونو قوجاقلایا، آمما آتاسی توخونماغی سئومیردی.»ی آللـه، آتا! نه گؤزل. نجور… دئییرم هاردا… کیمه؟ کیمه وئریبسن اونو؟«»تازا قونشولارا. ائله ده بتر ایش دئییل.«»ائله چوخ ایشدی. چوخدا میثیلسیز.« روت حیس ائتدی سوینجی کنترلدان چیخمیش قاتار کیمی الیندن چیخیب. »بیلیرسیز بو یانی نمنه؟ ایهر بیرینه وئریبسیز یانی چوخلارینا وئره بیلرسیز. آداملارلا واقعی مصاحبه ائلرسیز. بیلیرسیز بیوگرافی کیمی. ائییلیه بیلریک دوغرودان تبلیغ توتوب اؤز خرجین ده چیخارداق. هامیسیندا سیزه یاردیمجی اولا بیلرم. راحات جماعتایله دانیشارام. واقعی قزئتچی اولاریق. کهنه چاپ ماشینین دا سیزه بوراخاجاغام. چون منی قورخودور. آمما بیز ائییلیه بیلریکـ«آتاسینین رنگی اوزوندن قاچاراق صندلده بیر یئره ییغیشدی. تیترک الینی اونا ساری توتدو، اونون قاباغینی آلماق ایستهییردی یوخسا اؤزوندن اوزاقلاشدیرماق. ائله بیل بو آن گؤزونون اؤنونده فرشته فیلیس، دئوه چونموشدو.چوخ آیاق آلیبسان، آغیلسیز اونو قورخودورسان. »یا یوخ.« چالیشدی اوزده ساکن اولسون. »بیر دانا قزئت یاخشیدی، دوغرودان چوخ یاخشیدی. پس اونلار سیزی آلقیشلادیلار؟ بیلیرسیز، سیزدن تشکر ائلهدیلر؟«ا…ور.ا…ور…»اونلار نه تهردیلر؟ آدلاری نهدی؟«پیلچر بوغازینی آریتدی: »آرخایین دئییلم، ائوده اولمادیقلارینا گؤره سالدیم پوچت ساندیقلارینا.«»اوه.« دئمک دؤزوبسوز ائوده اولماسینلار.پیلچر قزئتی اونلاری بیر بیریندن آییرینجا قوزادی. »بلکهده بیرینین اذیتین ایستهمیردیلر.«روت یاواشجادان باشینی ترپدی، چالیشدی گولومسهسین.ا…ور.ا…ور…
روت دالغینلیقلا لومو قاچین بشقابیندان گؤتوروب نئچه دامجی بالیغینا سیخدی. لومونون سووی دریسی گئتمیش، یارا بارماقلارینین اوجونو آجیشدیردی. بارماقلاری کسیک و قیرمیزیدی. آیری گئجه یاتاجاغینین پایاسی الینی جیرمیشدی. او دورد کونج پایا ایندیسه کونج-لری اوغولوب یوخ اولموشدو. ائله بیل شیطانلار اونو آغیر بیسبال آغاجینا، یادا آیری ووران بیر زادا دؤندرمیشلر. بیری آناسی اوچون کی اونلاری بو گونه سالمیشدی، بیری آتاسی اوچون کی باعث اولموشدو روت توجهسیز اولسون و طبیعی، ایجتیماعی یاشاییش شانسلارینا گؤز یومسون، بیری ده اؤزونه گؤرهایدی، اؤزونون او زامانلارداکی نفرتیندن و سؤزسوز آرخاسی اولمادیغیندان دوغولان سوچ حیسیندن اوتانماغی اوچون. روت تازادان لومونو سیخدی، بو دؤنه تورش دامجی-لاری دوز آچیق یارالارینین ایچینه سالدی. آخیر پایا تمیز و نقصانسیزایدی، تختهسی گوزگو تک صافیدی. بونو هر بیر زادین یاخشی اولدوغونون اومیدایله قوروموشدی. دؤردونجو طرف اومود اوچونیدی.پیلچر آیاغا قالخدی: »گرک ایشیمه قاییدام.« قزئتی قاتلایاندا الی دیدی، ایچیلمهمیش سوت جالاندی.»وای.«وای، پس بوجور؟ »عیبی یوخ آتا. من تمیزلرم. سیز گئدین آشاغیدا قزئتیزین ایشینی گؤرون.«
یاواش دئدی: »ساغ اول عزیزیم، یئملیدی.«
او گئدندن سونرا، روت صندلینده اوتوروب سوت چایینا باخیردی، آتاسینین بشقابینین یانیندان یولا دوشوب، گلدانین یانیندان سووشدو. گوللر سولغونویدیلار. آتاسی آستا آددیملارلا پیللهلردن ائنیردی. آخیردا چای میزین قیراغینا یئتیشدی، بیر آز دایاناندان سونرا بیر یئره ییغیشیب اوز آشاغیدان یئره تؤکولوب، کهنه لینولئومون اوستونه سپلندی. نیاگارا سوچورومی. بلکه ده نیاگارا سوچورومونا گئده بیلسینلر. اوشاغلیغیندان ایندیهدک هوسیدی. شکیللرده نه قدر گؤزل گؤرسنیردی، نه قدر هوندور. اوردا هامی یابانچیدی. آتاسی مجبور دئییلدی بیریله دانیشسین. بو دانیشا بیلر.آیاقا دوروب بشقابینی قاب یووانا ساری آپاردی. سوتون جالانماسینین سسی، تاوان پنکهسینین سسیایله قاریشیب، اؤتری اولاراق ائو ریتمینین یئرین توتدو.
ا…ور.شر…شر…شر…ا…ور.شر…شر…شر…
روت بالیغین آرتیغین زیبیل قابینا بوشالتدی. نئچه آی بوندان اول زیبیل کمری کورلانمیشدی. گؤرهسن اودا، آتاسینین اؤرگیندن باشینا چکیلمیش گوجسوز سیمه باغلیدیر؟ اونون تک ساده اولا بیلر؟ بلکهده قاریشیق شیلرین هامیسی همان سیمه باغلیدیر، کایت ایپی کیمی ائله اوزون، قاریشیق کی هئچ کس اونو آچا بیلمز. ایستهسلرده بیر زادی دوزلدلر، یالنیز آیری بیر شئیی آیری یئرده قاریشدیراللار.
صاباح، بلکه ده صاباح نیاگارا سوچورومونا گئتمک بارهده دانیشسین. اینجهلیکله. هیجانی اؤزوندن اوزاقلاشدیرمامالیدیر. گرککی یاواش یاواش اله گتیره اونو. تلسمهیه نه سبب وار؟ آمما بو گئجه ایشی وار. بو قاتقاریشیقلیک تمیزلنمک ایستهییر. سونرا دا گرک آتاسینا بیر آز پالتار حاضیرلایا، درسینین تمرینلرینی قورتاریب، دوش توتا. سحر چاغی صبحانهدن سونرا ناهارلارینی باغلاییب اونو ایشه یولا سالمالی، مدرسه یولوندان بیر آز زومهار آلمالیدیر. بیر لیست یازا گرک. آمما صاباح گئجه، بلکه ده شام باشیندا نیاگارا سوچورومی بارهده دانیشسینلار. صاباح.روت کیرلی پنجرهیه و خیابانین او تایینداکی قونشو ائوینه باخدی. قوطودان نئچه دانا کاغیذی دستمال چیخاردیب، گئددی یئره تؤکولموش سوتو تمیزلسین.
سون
نوشته شده توسط admin در دوشنبه, ۲۹ اردیبهشت ۱۳۹۳ ساعت ۵:۰۰ ق.ظ


text:
حبیب ساهیر ؛ ۲۱ آذر ماتمچیسی
نیگار خیاوی
سیدجعفر پیشهوری رهبرلیگی ایله ۱۹۴۵-جی ایلده گونئی آذربایجاندا بیر ایل بویونجا قورولموش اولان میللی حکومت، ساهیرین بوتون خوش خاطرهلرینین یاشاندیغی ایلدیر. میللی حکومتین قورولماسی آذربایجاندا مدنی گلیشمهلره سبب اولوب اونا میللی هاوا گتیریر. بو زامان معلملیکله مشغول اولان ۴۳ یاشلی ساهیر ده آذربایجان تورکجهسی ایله شعر و حکایهلر یازماغا باشلامیشدی. ساهیر او قیسسا دؤنمی “قیسا بیر زاماندا باهار تک/ چیچکلنن گؤزل یوردوموز…” دئیه وصف ائدیر.
بو بیرجه ایل سورن میللی حکومت محمدرضا شاهین باسقینچی اوردوسو هجومو نتیجهسینده ییخیلدیقدان سونرا شاعیرین فاجعه ایله دولو اولان حیاتی باشلار:
«سویوق قبیریستانا بنزدی
داغیلدی دومان تک اوردوموز…” (سحر ایشیقلانیر، ص. ۱۶).
میللی حکومت داغیلدیقدان سونرا آرتیق سورکلی “آه” چکن بیر شاعیرله قارشیلاشیریق. اونون یازدیغی هر اثردهایسه: آجی، آجلیق، اؤلوم، سورگون، نیسگیل، قارانلیق، زنجیر، قارا یئل، زیندان، دار آغاجی و س. کیمی منفی تئمالار بول-بول گؤزه چارپماقدادیر.
«گون چیخاندان قارا یئل اسدی
ییخیلدی قورغوموز، ائویمیز
اودلاندی، تالاندی خوی، تبریز
اورمو، آخار سولار دیاری
گولو سولوب رنگی سارالدی.
هر گون، هر گئجه قاپیمیزدان
آجلیق، اؤلوم گیردی ایچری…
هئچ اونودولارمی او گونلر؟
جنوبا یوللانان سورگونلر؟
کیم اونودا بیلر او قیشدا
آخشامادک قاردا یاغیشدا
قارا زیندانلارین اؤنونده
یئره سریلن آروادلاری؟…” (سحر ایشیقلانیر، ص. ۱۶).
ساهیر، “اووولداییر دلی یئللر” آدلی شعرینده ۲۱ آذر فاجعهسینی آچیق بیر دیل ایله بئله دیله گتیریر:
“اووولداییر دلی یئللر… بودور
چامور دامدا…
نه کؤز قالیبدی اوجاقدا،
یاغیشلی آخشامدا.
کدرلی خاطیرهلردی
کیتاب-کیتاب قالانیب
باغیم خزان اولاراق
یورد-یووام، ائویم تالانیب.
بوراخدیلار قارا یئل اسدی
شرقدن بیر گون.
نه قویدولار ائویمه قیش زامانی
گون دوشسون…
نه قویدولار کی اکین یاز چاغیندا
تئللنسین، نه قویدولار غزلین سون باهاری
گوللنسین…
خرابه زار ائلهدی اود دیارینی افسوس
قورو و ایستی دیاردان آخیب گلن اوردو…
ائلیم اسیر اولاراق اویماغیم کؤچوب گئتدی
و فارسلاشان آغالار
ساتدیلار گؤزل یوردو…”(سحر ایشیقلانیر ، ص. ۶۵-۶۶).
دوز بو تاریخدن باشلایاراق، یعنی فاجعه ایله سونوجلانان ۲۱ آذردن سونرا ساهیرین شعری ده اؤزو کیمی، درین بیر حزن و اوزگونلویه قاپیلیر:
“بویانارکن قیزیل سویا آخشاملار
گونچیخاندان اوز چئویریب او زامان
آل-اؤرپکلی گونباتانا باخارام.
الوان-الوان داوودیله بزنن
او مقدس پاییزی من اؤزلرم.
گئجهلری بیر تک چیراق یاندیریب،
آیدینلیغین کاروانینی گؤزلرم” (سحر ایشیقلانیر ، ص. ۷۳).
بئلهجه، شاعیرین یارادیجیلیغیندا بول-بول یاسلی خزان، یاسی پاییز، قانلی خزان کیمی سؤز بیرلشمهلرینه راستلاشیریق. “قار یاغیب اوستومه…” شعرینده ده:
“گونباتانا ساری اوزانیر یوللار
یوللارین سونوندا قانلی دیار وار
گئجهلر اورادا بایقوشلار بانلار
خزانی یاسلیدیر، باهاری گولمز” (سحر ایشیقلانیر ، ص. ۱۰۲).
و یا:
«بیر چوخ خزان گلیب کئچدی…
بیر چوخ کاروان قونوب کؤچدو
بیر خزاندا، یئتیم قالدیق.
بیر خزاندا سئودالاندیق
بیر خزاندا
آلوولاندیق… (سحر ایشیقلانیر ، ص. ۱۱۸-۱۱۹).
میللی حکومت باسیلدیقدان سونرا آذربایجان تورکجهسیله چاپ اولونموش بوتون کیتابلار و درسلیکلر اودا چکیلیب یاندیریلیر، ساهیر بو سیتمی “جاهانین خبرسیز قالدیغی قانلی فاجعه”-دئیه دیرلندیریر:
«بو تایدا بیر چوخ یوردلار
ییخیلمیش… سؤنموش اوجاق
اودلانمیش یوروشلرده
کیتابلار قالاق-قالاق” (سحر ایشیقلانیر ، ص. ۵۴).
ویا:
«بو گونده اودلادیلار آذری کیتابلارین… آه!
بو قانلی فاجعهدن اولمادی جاهان آگاه…
او، یئنگی دونیالی اربابلارین سئویندیردی
سیچان دلیکلرینی، اول ساتین آلان جمجاه!” (سحر ایشیقلانیر ، ص. ۱۰۱).
بوتون بونلاری گؤز اؤنونده توتاراق ساهیری ۲۱ آذر فاجعهسینین یاسلیسی، آغیچیسی اولان شاعیر آدلاندیرمامیز یئرلی اولاجاقدیر، دئیه دوشونوروک. ساهیر، عؤمرو بویو آذربایجان میللی حکومت ییخیلیشینین بیر گرچک ماتمچیسی اولموش و بو ماتمی آذربایجان شعرینده تک باشینا یورودوب یاشاتمیشدیر. اونون بیر چوخ شعرلرینین مؤوضوعسونو میللی حکومتین آجیناجاقلی شکیلده سقوطا اوغرادیغی تشکیل ائدیر.
گونئی آذربایجان شاعیرلری ایچینده جرئتله دئمک اولار، هئچ بیر شاعیرین ادبی یارادیجیلیغی ساهیرینکی قدر بو میللتین توپلومسال تاریخی پروسئسلری ایله یوغورولوب دوغرولمامیشدیر. ساهیر، شعرینی هارادان باشلارسا سون اوجو آنجاق وطن دردی، ائل دردی و نهایت میللتین تاریخی دردلرینه قوووشوب دویوملنهجکدیر.
“ایللر بویو بیزه حؤکوم سوردو فارس
سیر اولدوق توی-دوگونلر اولدو یاس
بویونداکی زنجیرلری باسدی پاس
هانی یوردلار هانی ائللر هانی یار؟” (سحر ایشیقلانیر ، ص . ۸۴).
میللی حکومت ییخیلینجا شاعیریمیز ده بیر چوخ آذربایجان ضیالیسی کیمی میللی مسئلهلرله اوغراشماسی اوزرینه ایشدن قووولور، اردبیله سورگون سورولور (۱۹۴۶). ساهیر بو فاجعهنی بئله آنلادیر:
«۱۹۴۶-جی ایلده شاه اوردوسو آذربایجانا باسقین ائیلهییب هر شئیی، ادبیاتی، گؤزل صنعتی محو و تار و مار ائتدیلر. ۱۹۴۶-جی ایلده قیشین توفا-توفوندا یوردومدان قووولوب سورگونه گؤندریلدیم” (۱، س. ۱۳۹).
«ائللر کؤچدولر ده، بوش قالدی یوردلار
باسقین ائتدی شهره قان ایچن قوردلار” (۲۳، س. ۶۶).
ساهیر بو فلاکتلی سورگونلوک یولچولوغونا چیخما ماجراسینی “سورگون” آدلی شعرینده آچیقلامیشدی” (۲۰، س. ۱۷۷). شعرلرینده دؤنه-دؤنه میللی حکومتین دئوریلمهسیندن اورک یانغیسی ایله یاد ائدیر:
“ساکیت گؤرور هر کس منی
اورییمده توفان قوپار
یادا دوشسه “قانلی خزان”
گولمز اولور قیزیل باهار” (۲۰، س. ۱۷۷).
خاطیرلامالی کی، ساهیرین سورگون عنوانینی داشییان ایکی فرقلی تاریخده یازمیش اولدوغو شعری مووجوددور.
ساهیر، میللی حکومتین ۱۹۴۶-جی ایلین پاییزیندا سقوطا اوغرادیلماسینی نیسگیل دولو چئشیدلی آدلارلا خاطیرلایار: قانلی پاییز، قانلی خزان، یاسلی خزان، مقدس پاییز، غملی خزان و س. شعرلرینین چوخونلوغوندا دا دؤنوب- دؤنوب بو عنوانلارا مراجعت ائدیر. بونا باخمایاراق او، “مقدس پاییز”دان هله اومیدینی اوزمهمیش و گلهجکده گئرچکلشمهسینه اینانیر. نه یازیق کی، ساهیرین او اسکی یاراسی هله ده ساغالمامیش و اولدوغو کیمی دورور:
«الوان-الوان داوودیله بزهنن
او مقدس پاییزی من اؤزلرم
گئجهلری بیر تک چیراق یاندیریب
آیدینلیغین کاروانینی گؤزلرم” (سحر ایشیقلانیر ، ص. ۷۳).
سول میللییتچیلیک ایدئیاسی ایکینجی جاهان جنگیندن سونرا ایلک اولاراق گونئی آذربایجان آیدینلاری آراسیندا بیر چئشید یئنی اورتایا چیخمیش پولیتیک آخیم کیمی تانینمالیدیر، دئیه اینانجیندایام. بونون تملینی قویانلاردان بیری، بلکه ده ایلک شخص جسارتله دئمک اولار حبیب ساهیر ایدی. سهند (بولود قاراچورلو) ایسه گلیب اونو زیروهیه چاتدیردی، و بئلهجه، میللییتچیلیک گئت- گئده گونئیده گوجلندی. بو قونو ادبیاتیمیزدا بیر دؤنوش نقطهسی، بیر مستقیل قونو اولاراق گئنیش شکیلده اینجهلنمهلی، آراشدیریلمالیدیر.
ساهیرین واختیله مؤوجود اولان هر هانسی سیاسی تشکیلاتا قوشولماماسی، هر هانسی سیاسی قوروم آدینا قلم چالماماسینا باخمایاراق، اثرلرینین مضمونو اجتماعی- سیاسی مسئلهلرله دولغوندور، شعرینین چرچیوهسی ده ذاتاً بو مؤوضوعلار اوزرینده قورولور. اونون سیاسی دوشونجهسی توپلومدا اولان قوروملار و تشکیلاتین اؤتهسینده گئرچکلشیر. او، سیاسی قوروملار یاخود سیاسی چالیشمالاردان اوزاق گزسه ده اؤزونه خاص اولان سیاسی دوشونجه و یوکسک میللی شعور صاحبیدیر. بونا گؤره ده بولوندوغو تاریخی زامان دیلیمی ایستر-ایستهمز اونون شعرینه سیاسی بویالار قاتیر. ساهیرین ایچ دونیاسی چیلخا شاعیرانه دویغو و دوشونجهلرله یوغورولموش اولدوغونا باخمایاراق میللتینین دردی، اؤلکهسینین قارا یازیسی اونا صرف شعر و ادبیاتلا اوغراشمایا ایذین وئرمیر، او دیگر آذربایجانلی شاعیرلره ده میللی دردلرله اوغراشمانی تشویق و تکلیف ائدیر:
“گلین دوستلار بیز یاخیندان تانیشاق!
دوغما شعرین رواجیندا چالیشاق
ائلیمیزین آتشیله آلیشاق…
کاروان کؤچر یول اوزهره کول قالار
باغچاواندان چیچک قالار گول قالار” (کؤوشن، ص. ۸۹).
باشقا بیر شعرینده بئله دئییر:
«یاد الیله ویران اولان
یوردو اگر آباد ائتسک
قارا یئللر چؤلدن اسمز
بایقوش یووا سالا بیلمز
… دوشون بیر آز!
اؤز نسلینین ووقارینی
قویما خزان تباه ائتسین
گنجلیگینین باهارینی…
قارانلیقدا بوغولمادان
دور آیاغا چیراق یاندیر
زیندانی ییخ!” (کؤوشن ، ص. ۲۱).
او بیری یاندان دا توپلومسال سیخینتیلاری گؤرمزدن گلن و میللی ایدئیالارا قوشولمایان شاعیرلره تپکی گؤستریر، ائل دوشمنی، دیل دوشمنی خطاب ائدرک طنزلی بیر دیل ایله اونلارا اوز توتور:
“ندن دیلین دانیب شاعیر
یالتاقلانیب ثنا ائتدی؟
خنجر وئریب جللادلارا
قان ایچهنی دعا ائتدی؟” (کؤوشن ، ص. ۷۰).
«اوتور ائوده بورون کورکه!
داغدا واردی بوران شاعیر!
قاراباغدا خالان وارمی
خالان سنه قوربان شاعیر
…
بوراخ آشسین داشسین آراز
سن گئت شاها مدیحه یاز!
ائل دوشمنی دیل دوشمنی
گل آلداتما ائل اوبانی!” (سحر ایشیقلانیر، ص. ۶۱).
ساهیرین میللی حکومتین ییخیلماسیندان ییرمی یئددی ایل سونرا یازدیغی بیر شعرین سونوندا وئردیگی تاریخ بئلهدیر:
۱۳۵۳/ آذر۲۱-۲۳ ، (۱۲-۱۴/۱۲/۱۹۷۴).
و بو میللی حکومتین سقوطا اوغرادیغی گونون ایگیرمی یئددینجی ایل دؤنومو دئمکدیر. او، “پاییز” آدلی شعرینی بئله باشلاییر:
«یئنه پاییز الهدی یوللارا قیزیل یارپاق
و شاعیرین کیتابیندا یازیلدی شعر-ی فراق
ایگیرمی یئددی ایل اول سؤنن اوجاقلار اوچون
سارایدا توی توتولوب، قیرمیزی چیراق یاناجاق…” (سحر ایشیقلانیر، ص. ۱۰۰).
و بو حادثه محمدرضا شاه پهلوی دؤنمینده دؤولت طرفیندن بیر عنعنهیه چئوریلمیش اولاراق هر ایل ۲۱ آذر گونونو “روز نجات آذربایجان” (آذربایجانین قورتولوش گونو) – دئیه رسمی تعطیل اعلان اولونموش، طنطنهلی شؤلن کئچیریلیب آتشفشانلیق اولاردی. گویا کی، بو گون آذربایجان غصب ائدیلمیش اجنبی قوهلر الیندن شاه اوردوسو جانفشانلیغی ایله قورتاریلمیشدیر.
گؤرونور ساهیر هئچ حالدا بو تاریخی فاجعهنی اونودا بیلمیر، بوتون عؤمرو بویو ایچ دونیاسیندا نیسگیل ایله گزدیردیگی بیرساغالماز یارایا چئوریلرک قالیر. اونا گؤره ده هر زامان بو فاجعهنی باغیرماق، ایضاح ائتمک ایستهییر، حاققیندا قلم چالماقدان یورولوب اوسانمیر:
«بو گون او گوندو، اؤلوم کؤلگهسین یئره سالدی،
اسیر اولوب آنالار، کؤرپهلر مَلر قالدی.
دومانلیغی سئون اول قان تؤکن قودوز قوردلار
یوروش ائدیب ده بیزیم اود دیارینی آلدی…” ((سحر ایشیقلانیر ، ص. ۱۰۰).
ساهیر، ۲۱ آذرده آزربایجانین باشقا شهرلرینده ده اولوب کئچنلری اونودماییر اونلاری خاطیرلایاراق، یئرلی فئوداللار و بعضی ساتقین آیدینلارین بو مغلوبیتین خاطرهسی موناسیبتیله شنلیک کئچیردیکلریندن اوزگون و آجیقلیدیر:
«بو گون او گوندو قورولدو “ساراب”دا “اورمو”دا دار
و اؤرتدو ناحاق آخان یوللار اوسته قانلاری قار…
بو گون او گوندو ییغینجاق ائدیب و شنلیک ائدر
بیزیم چوروک فئوداللار و خائن آیدینلار” ((سحر ایشیقلانیر ، ص. ۱۰۰).
الی هر یئردن اوزولموش ساهیر یئنه اومیدینی گلهجهیه باغلاییر:
«گونش یاتیب دا، آچارکن اوفوقده قانلی چیچک
بو گون اؤتوب کئچهجک… باشقا غملی گونلر تک
بیزه دیوان توتان اول آریالی فاشیستلره، ائل
دیوان توتوب، گلهجکده تلافی ائیلهیهجک…
زوالا اوغراماز اصلا، بو اود دیاری، دوشون
بولوتدا قالسا دا سؤنمز اوفوقده قیرمیزی گون
گل آچ قارا لچهیین، ائی آنا وطن، ائللر
حاضیرلاشیر توی ائده، “قورتولوش” زامانی اوچون..” ((سحر ایشیقلانیر ، ص. ۱۰۰).
ساهیرین بیر چوخ شعرلری پاییز فصلینده، یعنی میللی حکومتین سقوطا اوغرادیلدیغی فصیلده یازیلمیشدیر. سانکی ساهیر بئلهلیکله، او قانلی پاییزین خاطرهسینی عزیزلمهیی بیر جور شخصی عنعنهیه چئویرهرک اؤز ایچینده یاشاتماق قرارینا گلمیشمیش. ۱۹۴۶-جی ایلین پاییزی اونون ایچ دونیاسیندا اؤزل و نیشانلی بیر پاییز هیکلی کیمی یونولاراق قالیر، پاییز فصلی اونون ذهنی دونیاسی ائلهجه ده شعر دونیاسیندا آنلاملی یئر آلیر. پاییز فصلی اونون اوچون هم سئویملی، هم ده هر زامان قاناماقدا اولان بیر یارایا چئوریلیر. او، بو یارانی اوسانمادان تکرار تکرار دیلینه گتیریر، اونا چئشیدلی نیسگیللی آدلار وئریر: یاسلی خزان، قانلی پاییز، غملی خزان، مقدس پاییز.
«گول آچدیساعؤمروم باهاری، تئز ده سوووشدو
بیر “غملی خزان” گلدی، سنی قوینونا آلدی
گون باتدی و گون چیخدی دا بیلمم نه سببدن
گؤنلومده “خزان”دان آجی بیر خاطره قالدی” (اوچ دفتر/ پروفسور صبریدن آلینیب، ص. ۱۱).
میللی حکومت باسیلدیقدان سونرا وطن اوستونه قانادلارینی آچان آنجاق استبداد قوشودور ، باشقا قوشلار قفسده سوسوب:
«هر شئی سوسوب، قفسده سوسوبدور قناریلر
یالنیز قیزیل بؤجکلر اوخور ایندی ایستیده
آختارما بوش یئره گؤزلیم! قیرمیزی شراب
باخ، ائوده بیر ایچیم سو دا یوخ ساخسی بستیده» (اوچ دفتر/ پروفسور صبریدن آلینیب ، ص. ۱۴).
اونون شعرینده حتی تبریزین قوزئیینده یئرلشن “ائینالی” داغی دا بو غمین حزنوندن دومانا بورونور. ساهیر بیر چوخ شعرینده بو داغی، اونون تورپاغینین قیرمیزی رنگ اولدوغونا گؤره “قیزیل داغ” آدلاندیریر و اونو میللی فاجعهنین بیر تمثیلچیسی کیمی یاد ائدیر:
“قیزیل داغی دومان بورودو
قوربتده، آه!عؤمور چورودو
کیملر بیزی چؤللره سوردو
یوخمو آگاه اولان بو سیردن؟” (اوچ دفتر/ پروفسور صبریدن آلینیب ، ص. ۹).
و بیزی بو گونلره سالانی قارغیشلاییر:
“یئل سونبولون ساچینی یولسون!
گول درهنین گوللری سولسون!
بیزی قووان، قاراگون اولسون!
باغ باغچاسی دوشسون ثمردن.” (اوچ دفتر/ پروفسور صبریدن آلینیب ، ص. ۹).
ساهیر، ائللری قیزیل مشعل یاندیرماقلا مبارزهیه چاغیریر:
«توزلودور تبریز یولو
شیطانلا یوردلار دولو
زینجیرلر دمیردنسه
پولاددیر ائلین قولو
دئسه ده توفان قان- قان
چکینمه قارانلیقدان
دور قیزیل مشعلی یاک(یاخ)
اود گؤروب قاچار شیطان” (اوچ دفتر/ پروفسور صبریدن آلینیب ، ص. ۱۳).


text:
«شاعرلر مجلسی»نین سونو؛
«مظفر درفشی»ده ابدیته قوووشدو
چوخ تاسفله، «شاعرلر مجلسی»نین سون یادگاری و ۲۱ آذر نهضتی میدالینا لاییق گؤرونموش آذربایجانین تانینمیش مبارز شاعری، «صابر ادبی انجمنی»نین صدری و «ایران یازیچیلار اوجاغینین» دیرلی عضوو اوستاد «مظفر درفشی» قیسا بیر خستهلیکدن سونرا بهمن آیینین ۱۶ینجی گونو (آدینا آخشامی) حیاتا گؤز یومموش و ابدیته قووشموشدور.
بو ایتگی ادبیاتیمیز و مدنیتیمیزین آغیر ایتگیسی کیمیدیر. اوستادیمیزین شرفلی خاطیرهسینه عشق اولسون دئییریک. «باشین ساغ اولسون آذربایجان!»
- اوستاد مظفر درفشینین اؤلومو ایله باغلی خبرلر و بیلدیریشلر:
۱- اوستاد مظفر درفشینین عائیلهسینین دئدیگینه اساسا، اوستادین تورپاغا تاپشیرما مراسیمی شنبه گونو (۱۸ بهمن) تهرانین بهشتزهرا مزارلیغیندا و عائله عضولری و اوستادین یاخین قوهوملارینین اشتراکیایله اولاجاقدیر…..
۲- ایران یازیچیلار اوجاغی (کانون نویسندگان ایران) طرفیندن اوستاد مظفر درفشینین اؤلومو مناسبتیله بیر اطلاعیه وئریلمیشدیر….
۳- اوستاد مظفر درفشینین جنازهسی شنبه گونو (۱۸ بهمن) ساعات ۱۰دا بهشتزهرا مزارلیغیندا تورپاغا تاپشیریلاجاقدیر….


text:
اوزاق دوغو
اۇزاق دۇغو یا دا اوزاق شرق — دۇغو آسیادا اراضی. بورایا روسیه، چین، گونئی کوره، قوزئی کوره و ژاپون اراضیلرینین دۇغو عاییددیر. بعضاً فیلیپینی ده اۇزاق دۇغویا عایید ائدیرلر. اوزاق دوغووا مارکو پولو و ابن بطوطه کیمین کاشیف لر گدتی لر بو بولگه بیر چاغدا ایپک پارچالارینا تانیلمیشدی بو یوزدن اوزاق دوغودان باشدیان ایپک یولی ایستانبولا قدر یتیشیرمیش بو یولون و ایپک پارچالارین اوستونده ساسانی روم و سنرا ساسانی بیزانس و تورکییوت و سنرا خزر خاقانلیغینن ساسانی و بیزانس آراسیندا رقابت لر اولدو.اوروپالی لارین رونسانس دونمینده پورتاقالی لار هونق کونق، فیلیپین و ژاپونان باشچیخارتدیلار و بو بولگه لر ده آلیش وریش اتمغی باشلادی لار.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]


text:
کالیفورنیا، لوسآنجلس بیلیمیوردو
کالیفورنیا، لوسآنجلس بیلیمیوردو (اینگیلیسجه: University of California Los Angeles, فارسجا: دانشگاه کالیفرنیا، لسآنجلس، عربجه: جامعة كاليفورنيا (لوس أنجلوس))آمریکانین وستوود، لسآنجلس شهرینده یئرلشن بیر عالی تحصیل موسّسهسی. بۇ بیلیمیوردو شهرین حومهسیندهدیر. و ۴۰٬۸۶۶ لیسانس و لیسانسدان یۆکسک اؤیرهنجیسی واردیر. کالیفورنیا، لوسآنجلس بیلیمیوردو ۱۹۱۹ -جی میلادی ایلده قۇرولوب. عۆمومی و دؤولتی اؤیرهتیم قۇرومودیر و بودجهسینی دؤولت و بؤیوک شیرکتلر و خالقدان آلدیغی اعانهلرله تامین ائدیر.
مزونلار[دَییشدیر]
- سیکیو هاچینسون
- رالف لارکین
- رونالد فدکو
- ویلیام مالم
- پل باران
- قارت ال. نیکولسون - بیوشیمی و بیلیم ساحهسینده چالشیان.
- ناتان میرولولد
- استیون سوتر
- جورج سی ویلیامز- جانلی بیلیم و بیلیم ساحهسینده چالشیان.
- ویکتور استنجر - فلسفه و بیلیم ساحهسینده چالشیان.
- ویلیام شارپ
- ویلیام بی. قرقرق
- والتر ایوانز
- مارک زا جاکوبسون
- کنت کاوهانسکی
- سانجیف سام قامبیر
- ریچارد او. دودا
- رنه لامبرچند
- رابرت هی. هاس
- رابرت مریفیلد
- رابرت سورقنفری
- دیوید پترسون (بیلگیسایار اوزمانی)
- جاستین مککارتی (تاریخچی)
- پیتر سوئرلینق
- پول جی کالمن
- پول ترازاکی
- آنتونی قرت لیسی
- ادوارد جی. کافمن
- ادوارد او. تورپ
قارداش پروژهلرده کالیفورنیا، لوسآنجلس بیلیمیوردو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
[[File:UCLA-vermontcampus-1922.jpg|


text:
موسیقی صنعتیمیزین بیر بوداغی دا قیریلدی
باشین ساغ اولسون آذربایجان!
چوخ تاسفله کئچن بیر آیین ایچینده موسیقی صنعتیمیزین دیرلی سیمالاریندان آردیجیل اولاراق «فرود گرگینپور» قاشقایلی، «کاظم ارس» و «بهرام پورناصح»ی الدن وئردیک. چوخ تاسفله بوگون بهمن آیینین بئشینجی گونو تانینمیش موسیقی خادیمی، دیرلی موغام اوستادی و حؤرمتلی خوانندهمیز «حسن ایرانی»نین آرامیزدان ابدیلیک آیریلماسی خبرینی ائشیتدیک. بئلهلیکله بو دیرلی صنعتکار و گؤزل انسان دا ابدیلشمیش آذربایجان صنعت اولدوزلارینا قوشولدو.
اوستاد حسن ایرانی گونش ایلی ۱۳۳۰دا «هریس» ماحالینین «هییه» کندینده آنادان اولموش، اصلیتی موغان شاهسون ائلینین «کورابازلی» طایفاسینداندیر. ایلک مکتبی هریس شهرینده، اورتا مکتبی تبریزین لقمان مدرسهسینده بیتیریب، تبریز دانشگاهیندا ایسه فلسفه رشتهسینده لیسانس آلمیشدیر؛ آنجاق عؤمرونون چوخ ایللرینی آذربایجان موسیقیسینه خصوصیله ده موغاما صرف ائتمیش و بو ساحهده موغام سیرلرینی و موغام ردیفلرینی یاخشی بیلن صنتعتکارلاریمیزدان اولموشدور.
گؤرکملی موغام اوستادی «حسن ایرانی»نین جنازهسی بهمن آیینین ۶نجی گونو (یکشنبه) ساعات ۱۱:۳۰ده تبریز شهرینین وادی رحمت مزارلیغینین «هنرمندلر» بؤلومونده تورپاغا تاپشیریلاجاق.
«ایشیق» – آذربایجان ادبیات و اینجه صنعت سایتی- امکداشلاری آدیندان بو آغیر ایتگینی آذربایجان خالقینا، دیرلی صنعتکاریمیزین حؤرمتلی عائله عضولری و تانیشلارینا و آذربایجان موسیقی صنعتینین خادیملرینه باش ساغلیغی وئریر و اوستادین شرفلی خاطرهسینی عزیزلهییریک.
«ایشیق» – آذربایجان ادبیات و اینجه صنعت سایتی
۵/۱۱/۱۳۹۸


text:
سون
رقیه کبیری
«سن ده سولأققهسن؟»۱
یاتاغیمدا اوزانیب، خیاللاریملا اوغراشیردیم. گاهدان کئچمیشی، گاهدانسا دا هله گلیب چاتمامیش گونلری دوشونوردوم. خوشلامیردیم گؤزومو آچیم. آمما داداشین سسی خیاللاریمی داغیتدی. دیرسکلهنیب، قاپینی آستاجا آچدیم. ماما موبایلیندا اونا نسه گؤستریردی. داداش، اؤزو خبری اولمادان مامان ایسه فخر ائلهدییی بیر مسئلهیه، اونون دا سولاخایلیق اؤزللیینه، بارماق قویموشدو:
«بولوسن دونیا جمعیتینین یوزه اونو سولأققهدی؟»، ماما دئدی.- لحنیندن غرور یاغیردی.
«نه اولسون، چؤرهیی ساغ ألیوینن یئمه، سول ألیوینن یئه. فرق ائلر؟! یاشی دا، قوروسو دا، ایکیسی بیر قاپییه چیخار. آنجاق أل گرح آدامین عملینی آشیرسین.»، داداش دئدی.
ماما اونون سؤزونو ائشیتمهمیش کیمی آرتیردی: «دونیانین هوشلو- باشلیلارینین چوخو سولأققهدی. بولوسن اوباما دا سولأققهدی؟»
«کیم؟»
دئیهسن داداش مامانین سؤزونو یاخچی باشا دوشمهدی. ماما موبایلینی قوردالاییر. من تانیدیغیم ماما اوبامانی داداشا تانیتدیرمایاناجان اونو راحات بوراخماز.
«باخ، بونو دئییرم با…»
«هه، أمیرکانین رَس جومهورو»
ماما دئدی: «آرخایینسان کی سن ده سولأققهسن؟»
داداش باشینین اشارهسی ایله هه دئدی. ماما معلیم سایاغی موبایلینی داداشین گؤزلرینه یاخینلاشدیریب، دئدی: «باخ گؤر بوردا أمیرکا یازیلیب یا آمریکا؟ بَه سیز کیشیلر نییه سؤزلری دوز تلفظ ائلییه بولموسوز؟»
یئنه مامانین عالیم و فاضیل یؤنو اؤزونو گؤسترمهیه باشلاییب. ماراقلییام گؤروم داداش اونون فضلنین اؤنونده نه جواب وئرهجک. او ایسه سول ألی ایله موبایلی آستاجا مامایا ساری ایتهلهییب دئدی:
«أمیریکا دا ائله همان آمریکادی دا.»
ماما بو دهفه موبایلی ائله داداشین گؤزلرینه ساری اوزالتدی کی، دئدیم ایندیجه سوخار کیشینین گؤزونه.
«جهل ائلهمه کی، اوخو گؤر کلمهنین دوز تلفوظو نهدی با!… دونن سن گلندن دانیشیخلاریوا فیکیر وئرمیشم، هله ۲۴ ساعات باشا چاتمامیش، اون دهفهدن آرتیق تبریزه تربیز دئییبسن. حئیف دئییل سؤزلری خارابلییاق؟»
مامانین دیلچی یؤنونو گؤرمهمیشدیم. آمما یاخچی بیلیرم اونا گؤره کلمهلری دوز تلفوظ ائلهمک تشخوص و گؤرکملیک نیشانهسیدیر. اونلارین دانیشیقلاری منی هیجانلاندیریب. قالخیب یاتاقدا أیلشدیم. دئیهسن تنهبی سیناما پردهسی، اونلار ایسه آدینی بیلمهدیییم بو فیلمین آکتورلاریدیلار.
داداش دئدی: «اوخویا بولمورم!»
اؤز- اؤزومه دئدیم: «یانی نئجه اوخویا بولمورم؟ یانی أریم ایندییهجن آتاسینین ساوداسیزلیغینی مندن گیزلتمیشدی؟ ماما بیلسهیدی قیزی ساوادسیز بیر کیشینین گلینی اولاجاق، عؤمور بویو قویمازدی بیزیم ائولیلییمیز باش توتسون.
ماما تعجوبله دئدی:
«اوخویا بولموسن؟!»
«یوخ!» دئدی داداش.
ماما اوندان اوزاقلاشیب، منیم اوتاغیما ساری گلنده، تل- تلهسیک یاتاقدا اوزانیب اؤزومو یوخویا ویردیم. هئچ خوشلامیرام بو آدسیز فیلمین اورتاسیندا گلیب منی دانلاسین. بونونلا بئله، نه قدر گؤزلهدیمسه اوندان هئچ بیر خبر اولمادی. یئنه آستاجا یئریمده دیرسکلهنیب، تنهبینی گودورم. ماما تنهبی ده وار- گل ائدیر. دیل- دوداغی آلتدا اؤزویله نسه دانیشیر. عادتینی بیلیرم. بیر مسئله ذهنینی مشغول ائلهسه، فیکرینی دیل- دوداق آلتدا میزیلدانار. یئنه مامانین سسی اوجالدی.
«دئدین اوخویا بولموسن؟!»
داداش یئنه آغیر- آغیر دئدی: «هه!…»
اؤز یانیمدا دئدیم: «آلـلاه خئیر ائلهسین.»
داداش سئویملی، سسسیز، آزار- اذیتسیز یئتمیشبئش یاشلی بیر قوجادیر. دیندیرسن دانیشار، دیندیرمهسن سسسیز- سمیرسیز اوتوروب باخار. هئچ خوشلانمیرام ماما اونو ساوادسیزلیغینا گؤره قیناسین.
ماما موبایلینی قوردالاییب، یئنه داداشا ساری توتوب دئدی: «باخ گؤر بئله ایری خطنن یازاندا دا اوخویا بولموسن؟ دییسن گئدیم عینهییمی گتیریم.»
داداش مظلومیانا دئدی: «کورا گئجه- گوندوز بیردی.»
«یانی نمنه؟»
«یانی اوخویا بیلمهین آدام کور کیمیدی.»
داداشین مظلومیانا جاواب وئرمهیینه اورهییم کؤورلدی. ماما اونون ساوادسیزلیغینی تهزه باشا دوشموشدو. ألینده موبایل فیکره دالمیش کیمی اوتاقدا وار- گل ائتمهیه دوام ائتدی. اؤز یانیمدا دئدیم: «دئیهسن أل چکدی.»
اوتاقدا سس- صدا کسیلمکده من ده یئنیدن اوزانیب، اؤزومو بوراخدیم ذهنیمدن کئچن خیاللاریما. آمما ائله بیل مامانین أل چکن گونو یوخ ایدی. اونون سسی بیر داها خیالیمی پوزدو. آلـلاه گؤسترمهسین او گونو کی، بیر شئی مامانین ذهنینه تاخیلسین!
«دئدین هئچ هئش زاد اوخویا بولموسن؟!»
«هئچ هئش زاد.»
«هئش بولموردوم! قیز دا منه دئمهییب. نییه اوخومامیسان؟»
«کیشینین قیزی، من اوخوسایدیم، اوندا کیم باغ- باغات، أکین- بیچین ایشینده آتامین ألیندن توتاجاق ایدی؟ آنام اوغلان دوغموشدو کی آتامین ساغ ألی اولسون…»
«توتالیم سن اوشاغ ایدین و درس اوخوماق بیلیمردین، بیری یوخ ایدی سنین آتاوا دئسین کی بیلیک عاغلین آیناسیدی؟»، ماما دئدی.
«نه بولوم! بلکه ائله یان- یؤرهدهکیلریمین ده عاغیللارینی پاس باسمیشدی!»
«بس بو یاشا گلیب چاتینجا عملیوی نه جور آشیریبسان؟»
«دهوه خندکدن آتیلان کیمی!»، دئدی داداش.
دهوهنین اوزون بوینو، لنگر سالمیش قارنی و اؤنونده بیر خندک، گلیب تیکیلدی ذهنیمین گؤزونه. یقین کی دهوه بئله واختلار چارهسیزلیکدن کؤششهیینده توپلادیغی یاغ- سویو أریدهنهجن دایانیب، دومبا گؤزلرینی خندهیه تیکیر. یئنه آت اولسایدی!… بیر آن منه ائله گلدی کی، داداش او أییلمیش طاقچا کورهیی ایله، اوزون ال- قولویلا قوجا بیر دهوهدیر، ماما ایسه قوجالمیش آت؛ اؤزو ده کیشنهیه- کیشنهیه خندک اوستوندن آتیلا بیلن قوجا بیر آت.
آز قالیر یئریمدن قالخیب، گئدیم قئینآتامی مامانین ألیندن قورتاریم. آمما یئریمدن ترپنمیرم. هر نه اولسا داداش دونیا گؤرموش بیر کیشیدیر. یقین کی بو قوجالمیش آتین عهدهسیندن گله بیلر.
ماما طعنهلی بیر لحن ایله دئدی: «باری سایماق باشاریسان یا یوخ؟ عددلری نئجه؟ اوخویا بیلیسن؟»
بو دهفه ماما دیلچیلیک قیلیعیندان چیخیب، موفتّیشلیک قیلیغینا گیریر. قصدی وار دانلاماق عوضینه داداشی سورغو- سوالا چکسین. من ایسه صبریمین کاساسی لبپَر ویریر. بیر- ایکی دقیقه داداشدان جاواب چیخمادی. قاپینین آچیق قالمیش بؤیروندن باخیرام. ماما سویوققانلی بیر موفتّیش کیمی پئشخانا دیرسهکلهنیب، اونون جاوابینی گؤزلهییر. داداش آستا- آستا دئدی: «سن بولوسن بیر خاروار بوغدا نئچه چاناغ اولار؟»
ماما بیر آز توموب، دئدی: «من سوروشدوم سایماق باشاریسان یا یوخ، سن منه چاناخدان دانیشیسان؟»
داداش سویوققانلیلیقلا دئدی: «دییرم یانی عئیب ائلهمه عیبهجرین عیبینه!»
ماما نه ایندی، نه دیندی، هویوخوب، قالدی باخا- باخا. اورهییمده دئدیم: بویور! بونا دییرلر ساوادسیز سولاخایین دهوهدیزی ویرماغی!
یئریمدن قالخیرام. گؤردویوم فیلمین باشا چاتدیغیندا سون سؤزو گؤرمهیی گؤزلهییرم.
۱- سوْلأققه: خوی دئییمینده سوْلاخای، [فارسجا: چپدست]
رقیه کبیری
۲۷/۶/۹۶


text:
قوزئی آلمان کونفدراسیونو
قوزئی آلمان کونفدراسیونو (اینگیلیسجه: North German Confederation, فارسجا: کنفدراسیون آلمان شمالی، عربجه: الاتحاد الألماني الشمالي، فرانسهجه: Confédération de l'Allemagne du Nord, آلمانجا: Norddeutscher Bund, ایتالیاجا: Confederazione Tedesca del Nord, روسجا: CeBeporepMaHckий coюз) اوروپادا بیر اسکی دؤولت؛ و آلمان دیلی رسمی دیلیدی. قوزئی آلمان کونفدراسیونو ۱۸۶۷ میلادی ایلینده قۇرولدو و ۱۸۷۱ میلادی ایلینده داغیلدی.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- اینگلیسیجه ویکیپدیا


text:
اوکراینا، روسیانین ایتکیلرینی آچیقلادی
اوکراینا باش قرارگاهی ۲۴ فوریهدن ۲۹ مارسا دک روسیا اوردوسونون ایتکیلری ایله باغلی بیلگی پایلاشدی
اوکراینایا ساواش اعلان ائدن روسیا اوردوسونون، ۱۷۲۰۰ عسگر، ۱۲۷ اوچاق، ۱۲۹ هلیکوپتر و ۵۹۷ تانکی یوخ ائدیلدی.
اوکراینا باش قرارگاهی ۲۴ فوریهدن ۲۹ مارسا دک روسیا اوردوسونون ایتکیلری ایله باغلی بیلگی پایلاشدی.
بونا گؤره، اوکراینایا سالدیران روسیا اوردوسوندان ۱۷۲۰۰ عسگر اؤلدورولودو، روسلارا عاید ۱۲۷ اوچاق، ۱۲۹ هلیکوپتر، ۵۹۷ تانک، ۱۷۱۰ زرهلی ماشین، ۳۰۳ توپ، ۹۶ راکت آتار سیستمی و ۵۴ هاوا ساوونما سیستمی وورولدو.
روسیا گۆجلرینین آیریجا ۱۱۷۸ آراج، ۷ گمی و یۆنگول سرعت قاییغی، ۷۳ یاناجاق داشییان ماشین و ۷۱ اینسانسیز هاوا آراجی وورولدو.
ایلگیلیلی خبرلر
پئسکوو: روسیایا قارشی سالدیرقانلیق اولاراق قبول ائدیلهجک
"اوکراینا طرفی، دانیشیقلاری داوام ائتدیرمک ایستهمهدیگینی دفعهلرله بیان ائتدی. بو شرایطده اؤزل حربی عملیاتین داوام ائتدیریلمهسی دۆشونولور"
ارمنیستان، هیندیستانا آغیر سلاح سیفاریشی وئردی
ارمنیستانین بو آی هیندیستانا ۲۴۵ میلیون دلار دگرینده آغیر سلاح سیفاریشی وئردیگی بیلدیریلدی
ایران-دا کئچیریلن اعتراض آکسیالاری
ایران-ین قم شهرینده مهسا امینینین اؤلوموندن سونرا باشلایان اعتراضلاری تشکیل ائتدیکلری سببی ایله 50 نفر ساخلانیلیب.


text:
بیر داغ کلی یارالادیم زیروهده
بیر داغ کلی یارالادیم زیروهده
باش تیترهدی، آیاق اسدی، داش آخدی.
بیر جانلینی جاندان سالدی بیر زده
ایکی گؤزدن ایکی داملا یاش آخدی.
دۆشونمهدیم، آنادیر، یا بالادیر،
اووچو آتار اوو برهدن کئچنده
آلا تولا قانلی داشی یالادی،
او سؤنوردو تیکانلیغین ایچینده.
قاباقلاشدیق سؤکولمهمیش قؽزیل دان،
من سیلاحلی، او سیلاحسیز بو یئرده.
یارییولدا آیری دۆشدو قاتاردان،
من گۆناهلی، او گۆنهاسیز بو یئرده.
اؤز حالینا تکجه اؤزو آغلادی،
کیمی وار کی، کیم دایانا یانیندا.
دیل اوزادیب، نم تورپاغی یالادی،
سومو کئچدی خیالیندان سون آندا.
دوداق یانیر، یاناق یانیر، اۆز یانیر،
بولودومو، دومانیمی ایلهسین؟
بویلاندیقجا باخیش یانیر، گؤز یانیر،
بو یانغییلا سئللر، سولار نئیلهسین؟
آغیر-آغیر دارتیب بۆکدو دیزینی،
مونجوقلادی کیرپیکلرده دونان تر.
ایندن بئله توز باساجاق ایذینی،
ایندن بئله نه یۆروش وار، نه سفر.
بیردن-بیره ائله چؽرپدی اؤزونو،
ساغ بوینوزو قوپوب قالدی قایادا.
ای حسین، مۆختصر ائت سؤزونو،
بو قان سنی توتاسییدی، توتدو دا.


text:
صمد بهرنگی
چئویرنی گونتای گنجالپ
گئجهلر آی سویا دوشدوگو زامان یاتدیقلاری داشین آلتیندان چیخیب آیلا دانیشماق، اونونلا آرخاداش اولماق ایستردی. آنجاق هر دفعه ده آناسی مانع اولاردی. قاراجا بالیق آیین یانینا گئدیب دئدی: “اسنلیکلر (سلام عوضینه) آی گؤزل آی.” آی دئدی: “اسنلیکلر قاراجا بالیق. سن هارا بورا هارا!؟” قاراجا بالیق دئدی: “دونیانی گزمگه چیخمیشام.” آی دئدی: “دونیا چوخ بؤیوکدور.
بوتون دونیانی گزه بیلمزسن.” قاراجا بالیق دئدی: “اولسون. باشاردیغیم قدر گزهجگم.” آی دئدی: “گون دوغانا قدر سنین یانیندا قالماق ایستردیم. آنجاق قارشیدان قارا بولود گلیر. منیم اؤنومو کسیب ایشیغیمین قارشیسینی آلاجاق.” قاراجا بالیق دئدی: “سئوگیلی آی، من سنی چوخ سئویرم. سنین ایشیغینین وورغونویام.” آی دئدی: “سئوگیلی قاراجا بالیق، منیم ایشیغیم یوخدور. من ایشیغی گونشدن آلیب یئره گؤندریرم. سن هئچ بیلیرسنمی کی، انسانلار اوچوب گلیب منیم اوزریمه قونماق ایسته¬ییرلر؟” بالیق دئدی: “اولا بیلمز، بو مومکون دگیل.” آی دئدی: “چتین ایشدیر، آنجاق انسانلار ایسته¬دیکلری هر شئیی…” آی سؤزونو بیتیره بیلمهدی.
قارا بولود آیین اوزرینه سریلدی. هر یئر قارانلیق اولدو. قاراجا بالیق یئنه ده یالنیز قالدی. بیر نئچه دقیقه قارانلیغی و سسسیزلیگی دینلهدی، سونرا دا بیر داشین آلتینا گیریب یوخویا دالدی. سحر ائرکن یوخودان قالخارکن باشینین اوستونده پیچیلداشان بیر نئچه کیچیک بالیق گؤردو. بالیقلار قاراجا بالیغین یوخودان اویانماسینی گؤردوکلری آن بیر آغیزلا سؤیلهدیلر: “گون آیدین، قاراجا بالیق.” قاراجا بالیق اونلاری تانیمیشدی دئدی: “گون آیدین! سانکی منیمله یول یولداشی اولماق قرارینا گلمیشسینیز، دگیلمی؟” بالیقجیقلاردان بیری دئدی: “هه، آنجاق هله ده قورخوروق.” بیر باشقاسی دئدی: “بالیق اودان قوشون قورخوسو بیزی ترک ائتمیر.” قاراجا بالیق دئدی: “سیز چوخ فیکیرلشیرسینیز. گئجه گوندوز اوتوروب سادهجه فیکیرلشمک دوغرو دگیلدیر. یولا دوشدوکدن سونرا قورخو حسیمیز یوخ اولاجاق.” حرکت ائتمک، یولا دوشمک ایسته¬ییردیلر کی، اطرافداکی سولار قالخدی و باشلارینین اوستونو بیر قارا اؤرتو اؤرتدو. هر یئر قاپ-قارانلیق اولدو. قاچیش یولو قالمادی قاراجا بالیق آنلادی کی، بالیق اودان قوشون تلهسینه کیسهسینه دوشموشلر. قاراجا بالیق دئدی: “دوستلار بیز بالیق اودان قوشون تلهسینه دوشدوک. آنجاق قاچیش یولو تام اولاراق قاپانمامیشدیر.” کیچیک بالیقلار آغلاماغا سیزلاماغا باشلادیلار. بیریسی دئدی: “یازیق اولدوق. قاچیش یولوموز قاپاندی. قاراجا بالیق گوناهکار سنسن. سن بیزی یولدان چیخاردین.” بیر باشقاسی سؤیلهدی: “ایندی بالیق اودان قوش بیزیم هامیمیزی اوداجاق. یازیق اولدوق. ایشیمیز بیتدی.” بیردن قورخونج گولوش سسلری هر طرفی ساردی. بو سس بالیق اودان قوشون گورولتولو گولوشلرینین سسی ایدی. بالیق اودان قوش قورخونج گولوشلرینه قاریشمیش سؤزلرله دئدی: “نه قدر دادلیجا بالیقلاردیر بونلار…هاهاها…هاهاها… یازیق بالیقجیقلار. سیزین حالینیزا اوره¬گیم یانیر.
سیزی هئچ اوداسیم گلمیر … هاهاها…” کیچیک بالیقلار یالوارماغا باشلادیلار: “ای بؤیوک وارلیق بیز سیزین تعریفینیزی چوخ اؤنجهلر ائشیتمیشیک. اگر لطف ائدیب دیمدیگینیزی بیر آزجیق آرالاسایدینیز بیز بوردان چیخیب و عؤمروموزون سونونا قدر ده سیزه دعا ائدردیک.” بالیق اودان دئدی: “من سیزی هله اودمایاجاغام. هله قارنیم توخدور. قارنیما باخسانیز گؤررسینیز. سیزی بیر آزدان یئیهجگم.” کیچیک بالیقلار بالیق اودانین معدهسینه باخیب خیلی اؤلموش بالیق گؤروب، قورخودان زاغ-زاغ تیتره¬مگه باشلادیلار. کیچیک بالیقلار دئدیلر: “ای اولو وارلیق، ای دنیزلرین شاهی، بیز بیر ایش گؤرمه¬میشیک. بیزیم هئچ بیر سوچوموز یوخدور. بیزی یولدان چیخاران بو قاراجا بالیق اولدو.” قاراجا بالیق دئدی: “قورخاقلار! ائله بیلیرسینیز بو غدار بالیق اودان سیزین بو عاجزانه یالواریشلارینیزا رحم می ائدهجک؟” کیچیک بالیقلار دئدیلر: “سن هئچ نه دانیشدیغینین فرقینده¬سن می؟ ایندی گؤرهجکسن کی، نئجه ده چوخ حؤرمتلی بالیق اودان جنابلاری بیزی آزاد ائدیب، سنی ایسه معدهسینه طرف یولا سالاجاق.” بالیق اودان دئدی: “هه ائلهدیییی. من سیزی باغیشلایا بیلرم. آنجاق بیر شرطیم وار.
آردی وار…
نوشته شده توسط admin در دوشنبه, ۰۸ اردیبهشت ۱۳۹۳ ساعت ۱:۰۹ ب.ظ


text:
ایرانین اتوم برنامهسی
ایرانین اتوم برنامهسی- ایرانین اتوم انرژیسی الده ائتمک اوچون باشلاتدیغینی سؤیلهدیگی، آنجاق باشدا آمریکا اولماقلا بعضی اؤلکهلرین اتوم سیلاح دوزلتمک اوچون باشلادیغینی ایدیعا ائتدیگی پروژهدیر.[۱]
ایران اتوم برنامهسی 1950لرده باریش اوچون اتوم برنامهسینین بیر پارچاسی اولاراق آمریکانین یاردیمی ایله باشلادیلدی.[۲] آمریکانین و غربی اوروپالی حؤکومتلرین ایرانین اتوم برنامهسینه دستگی، جسارتلندیرمهسی و ایشتیراکی 1979دا شاه رژیمینی چئویرن ایسلامی اینقیلابا قدر سوردو. [۳]1979داکی اینقیلابدان سونرا ایران حؤکومتی برنامهنی دوردوروب داها سونرا اینقیلاب اؤنجهسینه گؤره داها دوشوک بیر غرب دستگی روسیه ایله یئنیدن جانلاندیریلدی. ایران اتوم برنامهسی بیر سیرا آراشدیرما مرکزی، اورانیوم معدنی، بیر اتوم رآکتورو و بیر اورانیوم زنگینلشدیرمه مرکزی احتیوا ائدن اورانیوم ایشلهمه قورولوشلاریندان تشکیل تاپمیشدی. مارس 2008ده ایرانین ایلک اتوم نیروگاهی بوشهرین ایستحصالا گئچمهسی گؤزله نیردی. آنجاق 4 سپتامبر 2011 تاریخده بو تأسیس ایشه باشلامیش اولدو.
اتک یازیلار[دَییشدیر]
- ^ Haidar, J.I., 2015."Sanctions and Exports Deflection: Evidence from Iran ," Paris School of Economics, University of Paris 1 Pantheon Sorbonne, Mimeo
- ^ "Part I: An Atomic Threat Made in America". 2008. 14 Mayıs 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Şubat 2008.
- ^ "Iran Affairs: Blasts from the Past: Western Support for Iran's Nuclear program". 2008. 6 Aralık 2012 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 24 Şubat 2008.


text:
۱۸۲۵ (میلادی)
میلادی ۱۸۲۵-جی ایل گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز ایگیرمی بئشینجی ایل.
اهمیتلی حادیثهلر[دَییشدیر]
حادیثهلر[دَییشدیر]
- ۹ سپتامبر - بتهوونین سون کونسرتی اوْلموشدور.
- ۶ آقوست - بولیوی ایسپانیادان موستقیللیک الده ائتدی.
- ۳۰ ژولای - کورک آنسون طرفیندن مالدئن آدالاری کشف ائدیلمیشدیر.
- ۲۹ آقوست - پورتوغال برزیلین موستقیللیگینی تانیمیشدیر.
- ۲۷ سپتامبر - اینگیلیسده ایلک ایجتیماعی دمیر یولو ایشه دوشدو
- ۲۵ آقوست - اوروگوئه برزیلدن موستقیللیگینی اعلان ائتمیشدیر.
- ۲۴ دسامبر - روْس تزاری بیرینجی نیکولاری تخته چیخمیشدیر.
- ۱۴ دسامبر - روسیهده دسامبریستلر عۆصیانی باش وئرمیشدیر.


text:
۲۰۱۸ بیرلیک اویونلارینین مدال تابلوسو
۲۰۱۸ بیرلیک اویونلارینین مدال تابلوسو (اینگیلیسجه: 2018 Commonwealth Games medal table) ۲۰۱۸ بیرلیک اویونلاری اوستورالیانین قولد کوست، کوئینزلند شهرینده کئچیریل و ۱۲ گون داوام ائدجک اویونلاردا، ۷۱ اؤلکهدن ۵ مینه یاخین ایدمانچی موباریزه آپاریر. بدمینتون، بوکس، دالما، ژیمناستیک، جودو، بوولینق، راقبی، آتیجیلیق، آغیر ایدمان و گولش بوداقلارینداکی جمعی ۲۶۱ یاریشدا مدال پایلاناجاق اویونلارا، ۱۴ موختلیف ایدمان کومپلکسی ائو صاحبلیگی ائدیر.[۱]
میلّتلر بیرلیگی[دَییشدیر]
مدال تابلوسو[دَییشدیر]
* Host nation (Australia)
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ "Sport: Solomon Islands win first Comm Games medal". Radio New Zealand. Wellington, New Zealand. 7 April 2018. Retrieved 7 April 2018.


text:
برزیل
برزیل و یا برزیل فدراتیو جومهوریتی (پورتوقالجا: República Federativa do Brasil)، گونئی آمریکانین ان بؤیوک اؤلکهسیدیر. رسمی دیلی پورتاقال دیلی و پایتختی برازیلیا دیر. جوغرافی اراضیسی و اهالیسینین سایینا گؤره، برزیل دونیادا ۵-جی یئرده گئدیر. اهالیسینین سایینا گؤره، برزیل دونیا دموکراتییالاری آراسیندا ۴-جو یئری تۇتور. آتلانتیک اوقیانوسی ایله ایحاطه اوْلونموش اؤلکهنین شرق ساحلینین اۇزونلوغو ۷٬۳۶۷ کیلومتردیر. قوزئیدا ونزوئلا، سورینام، قایانا و فرانسه قویاناسی ایله سرحدی اوْلان برزیل، گونئیدا اوروقوئه، گونئی-باتیده آرژانتین و پاراگوئه، باتیده بولیوی و پرو، قوزئی-باتیده ایسه کولومبیا ایله قونشولوق ادیر. دونیانین ۵ اینجی بویۆک اؤلکه سی اوْلان برزیلین ۱۸۶٫۱۱۲٫۷۹۴ نفر جمعیتی وار.[ برزیل اکوادور و اوْغلاق تروپیک(چوخ ایستی)ی طرفیندن ایکی یئره بؤلونور. اؤلکه مۆختلیف فلورا و فاونا ایله زنگیندیر. برزیلین اهالیسی اساساً ساهیلبویو یئرلَشن ایری شهرلرده جمع لشیب. اهالیسینین سایینا گؤره دونیانین ایری اؤلکهلریندن بیری اوْلماسینا باخمایاراق، برزیل اهالیسینین سیخلیغی آشاغیدیر. اؤلکهنین مرکزی حیصّه سینین اهالی سیخلیغی خۆصوصیله آشاغیدیر.
آدین اتیمولوژی (دیلین کؤکلرینی آراشدیرما بیلیم)[دَییشدیر]
پورتوقال یا دنیزچی پدر آلوارش قابرال طرفیندن «ینی دونیا» یا بیرلشدیریلن اراضیلر اوْنون طرفیندن حقیقی خاچ تورپاغی آدلاندیریلدی (port.Terra da Vera Cruz)، داها سوْنرا بۇ اراضیلر موقددس خاچ تورپاغی آدلاندیریلدی (port.Terra da Santa Cruz). لاکین داها سوْنرا اراضینین آدی دییشیلرک تررا دو براسیل (برزیل) آدلاندیریلدی. بۇ آد، احتیماللارین بیرینه اساساً، اراضینین ساحیلینده تاپیلان آغاج نؤعو ایله باغلیدی. بۇ آغاجلاری داها سوْنرا آوروپایا ایتخال ادیلمیه باشلانیلدی. پورتوقال لیلار بۇ آغاجی پاو-برازیل (پورت. پاو-براسیل-برازیل آغاجی) آدلاندیردیلار. اوْنلار، عرب تاجیرلرینین ایستیفاده ائتدیی، برازیل آدلاندیردیقلاری (برازیل پورت. دیلینده براسیل-حرارت دمکدیر)-قیرمیزی، دیرلی آغاجین یئرینی تاپدیقلارینی دوشونوردولر. بۇ آغاج نؤعو آوروپایا آرتیق ۱۲-جی -جی اسردن ایخراج اوْلونوب، مبل و موسیقی آلتلرینین دوزلدیلمسینده ایستیفاده اوْلونوب. (اصلینده ایسه عربلر بۇ آغاجا چوْخ اوْخشایان، لاکین فرقلی، آسیانین گونئی-شرق حیصّه سینده بیتن آغاجلاردان ایستیفاده ادیردیلر) دیگر احتیمالا اساساً اؤلکنین آدی برازیل آداسینین آدیندان آمله گلیب (ایرلند میفولوژیسینا اساساً، برازیل آتلانتیک اوقیانوسدا یرلشن آدانین آدیدیر)
تاریخ[دَییشدیر]
۲۱ آوریل ۱۵۰۰-جو ایلده پورتوقال لی گمیچی پدرو آلوراس کابرول ایلک دفعه گونئی آمریکایا آیاق باسدی و اؤلکهنی پورتوقال کرالی آدینا ضبط اتدیینی اعلان ائتدی. ۱۵۳۰-جو ایللرده مارسین آلفونسو دا سووسا لیدرلییندهکی بیر کشف گزینتیسی اثناسیندا، ایستراتژی نقطهلر اوْلان یئرلره، ریوده ژانیرو، بیر ایل سوْنرا دا بۇ گونکی سانتوس شهرینین اساسی اوْلان ساو ویجنته شهرلرینی قوردولار. پیراتینینگو شهری ده، ۱۵۳۲-جی ایلده ساو ویجنته یاخینلیغیندا یۆکسک بیر اراضیده قۇرولدو. پورتوقال لارین ایسپانیا حاکمیّتینه گیردیی ۱۵۸۰-جی ایلدن ۱۶۴۰-جی ایلدک برزیل ایسپانیا موستملکهسی اوْلدو. ۱۶۴۰-جی اییلده پورتوقال لیلار برازیلیانی تکرار اله کئچیردیلر. دؤولت مرکزی ۱۷۶۳-جو ایلده سالوادوردان ریو-ده-ژانیرویا کؤچدو.
۱۶۹۸-جی ایلده ساو پاولودا بوْل میقداردا قیزیل تاپیلدی. داها سوْنرا ایچ سقمنتلره آمازون حؤوزهسینه ائدیلن کشف گزینتیلری نتیجه سینده باشقا مدنلر ده تاپیلدی. بؤلگهده مۆختلیف فودال قروپلار اوْرتایا چیخسا دا، چوْخ یاشاماییب یئنیدن بیرلیک تأمین ائدیلدی.
۱۵۷۲-جی ایلده برازیلیانی اداره باخیمیندان سالوادور و ریو-ده-ژانیرودان عبارت اوْلماق اۆزره ایکییه آییران سیستم، ۱۷-جی عصرین ایلک روبونه قدر داوام ائتدی. ۱۶-جی و ۱۶-جی عصرلرده ایسپانیالار، اینگیلیس لر، فرانسهلار و آلمانلار زامان-زامان بۇ بؤلگهنی اله کئچیرمک ایستهدیلرسه ده، موفّق اوْلا بیلمهدیلر. ۱۸۰۷-جی ایلده پورتوقال نین ناپولون بوناپارت طرفیندن ایشغال ائدیلمهسی ایله کرال عائلهسی و دؤولتین بعضی رهبرلری برزیلیا قاچدیلار و ۱۸۰۸-جی ایلده حؤکومت مرکزینی ریو ده ژانیرودا قوردولار. اوْ زامان برزیلین اهالیسی ۲. ۵ میلیون نفر ایدی، اوْنلاردان ۴۰۰ مین نفری آغ ایرقه، ۱. ۳ میلیون نفری زنجی ایرقینه منسوب ایدی و ۸۰۰ مین نفرینی یئرلی خالقلار تشکیل ادیردی. زنجیلر بؤیوک شکرقامیشی فرمالاریندا و مدنلرده ایشلدیلمک اۆزره ۱۵۳۸-جی ایلده آفریقادان کؤله اوْلاراق گتیریلمیشلر. ۱۸۱۹-جو ایلده ناپولونون آوروپا دؤولتلرینه مغلوب اوْلماسی نتیجه سینده پورتوقال کرالی، قارداشی اوْغلو دون پدرونو، برزیل عۆمومی قوبرناتورو تعیین ائدهرک پورتوقال یا گئری دؤندو.
۱۸۲۲-جی ایلده پورتوقال مجلیسی ایلک کولونییا سِمتینه گئری دؤنمک ایستینده، برزیللیلار، دون پدرو ژوسه بونی فاجعه داندرادا سیلوانین لیدرلیینده موستقیللیک حرکتلرینی باشلاتدیلار و ۷ سپتامبر ۱۸۲۲-جی ایلده موستقیللیکلرینی اعلان ادیب، ۱۸۲۴-جو ایلده لیبرال بیر آنا یاسا قبول ائتدیلر. برزیل ایستیقلال ساواشینده موباریزه نتیجهنینده برزیل قالیب گلیر. نیظامسیز دؤیوشلردن سوْنرا پورتوقال لیلار برزیلین موستقیللیینی قبول ائتمک مجبوریتینده قالدیلار. برزیل ۱۸۸۹-جو ایله قدر کراللیقلا ایداره ائدیلدی.
لاتین آمریکاسیندا ان اۇزون مدت کراللیقلا ایداره ائدیلن تک اؤلکه برزیل ایدی. ۱۸۳۱-جی ایلده دون پدرو، اوْغلو ایکینجی دون پدرویا تاختی ترک اتمیی طلب ائتدی. ۱۸۳۵–۱۸۴۵ جی ایللرده اؤلکهنین اوْلان جومهوریتی طرفدارلاری ایله فارراپوس ساواشی باش وئریر. ایکینجی دون پدرو زامانیندا مۆعاصیر برزیلین تمللری آتیلدی. ۱۸۸۸-جی ایلده ۸۰۰ مین کندلییه آزادلیق وئریلدی. ۱۸۸۹-جو ایلده قانسیز بیر ضربه ایله کراللیق ایدارهسی ییخیلاراق جومهوریتی ایدارهسی قۇرولدو. ۱۸۹۶–۱۸۹۷-جی ایللرده کانودوس ساواشی باش وئریر کی، هدف ایمپریانین برپاسی ایدی. ۱۹۱۲–۱۹۱۶ ایللرده اؤلکهده نؤوبتی وطنداش ساواشی (کونتستادو ساواشی). ۱۹۱۴-جو ایلده سیاسی بیرلیگی تأمین ادن برزیل، بۆتون دونیا اؤلکهلری طرفیندن تانیندی.
۱۹۳۹-۱۹۴۱-جی ایللرده برزیل اؤز بی طرفلیینی اعلان ائتدی. لاکین سوْنرالار آنتیفاشیست کوالیسییایا داخیل اوْلدو. ۱۹۴۵-جی ایل ۱۸ آوریلده برزیلدا سیاسی محبوسلار اۆچون آمنیستییا اعلان ائدیلدی. ۱۹۴۵-جی ایلین مئییندا سئچکی حاقیندا قانون قبول ائدیلدی. اله همین ایل ۲۸ مئیدا سیاسی پارتییالارین فعالیّتینه ایجازه وئریلدی. ۱۹۴۷-جی ایلین سپتامبریندا آمریکا بیرلشمیش ایالتلری-لا «باتی یاریمکورهسینین بیرگه مۆدافیهسی حاقیندا» پاکت ایمضالاندی. ۱۹۵۲-جی ایلده آمریکا بیرلشمیش ایالتلری-لا ساواش یاردیم حاقیندا سازیش ایمضالاندی. ۱۹۶۰-جی ایل ۲۱ آوریلده باشکند ریو-ده-ژانیرودان برزیلیا کؤچورولدو. ۱۹۶۷-جی ایلده اؤلکهده ینی آنا یاسا قبول اوْلوندو، اؤلکهده آوتوریتار رژیم گۆجلندی. آرژانتین ایله ۱۹۸۰-جی ایلده آتوم انرژیسیندن ایستیفاده حاقیندا سازیش ایمضالاندی. بئله بیر سازیش عیراقلا دا باغلاندی. ۱۹۸۱-جی ایلده نیکاراگوئه، ۱۹۸۲-جی ایلده اکوادورلا سازیش باغلاندی. ۱۹۸۳-جو ایلده برزیل و آمریکا بیرلشمیش ایالتلری اوزایدا راکتلردن ایستیفاده حاقیندا سازیش باغلادیلار. برزیل لاتین آمریکاسی اؤلکهلری ایچریسینده اوزایا ایلک صونعی پیک گؤندرن اؤلکه اوْلدو.
جوغرافیا[دَییشدیر]
برزیلین قوزئی و گونئی نقطهسی آراسینداکی نؤقطهله شرق و باتی نقطهلری آراسینداکی مسافه آز قالا بیر-بیرینه برابردیر (۴۲۲۵km). عومومیتله سطح شکیللری ایکی گئنیش بؤلمهدا آراشدیریلیر.
۱. قوزئیدا آمازون چایی حؤوزه سینین، باتیده پولونا و پاراگوای چایی سیستمینین گئنیش دوز دوزنلیکلری. ۲. شرقدهکی برزیل یۆکسک یایلالاری و شیمالینداکی جویانا یایلالاریدیر. ایکی گئنیش چای سیستمی، ایکی یۆکسک داغلیق بؤلگه آراسیندا سرحدسیز بیر حال آلیر. آز قالا بۆتون برزیلین یاریسیندان چوْخو دنیز سوییهسیندن ۲۰۰ متردن آز یۆکسک یئرلر اوْلماسینا باخمایاراق، اهالیسینین حاکم قیسمی داها چوْخ یۆکسک یئرلرده یاشاییر. اؤلکهنین آز قالا ۴٪-i دنیز سوییهسیندن ۹۰۰ م یوکسکلییندن چوْخدور. برزیلین ان یۆکسک داغی پیجو دا باندیرا اوْلوب، ۲۸۹۰ م-دیر.
آخار سولار[دَییشدیر]
بؤیوک آمازون چایی دونیانین ان گئنیش و چوْخ سولو چاییدیر. پرودا آند داغلارینین شرقیندن چیخیر و برزیل دوزنلیکلری ایچینده آخیر. آتلانتیک اوقیانوسیندان پرو ایچریلرینه قدر چای نقلیاتینا الوریشلیدیر. دنیزه تؤکولدویو یئرده مۆختلیف کاناللار و بیر چوْخ آدالار میدانا گتیریر. ان بؤیوک آدا ماراژو آداسی اوْلوب، ۲۶ km2دیر. آمازونون اهمیتلی قوْللاری، توکانتینس، آراگوایا، خینگو و توپاژوستور. دیگر اهمیتلی چایی، پولونا چاییدیر.
گؤللر[دَییشدیر]
برزیلدا ایکی اهمیتلی گؤل واردیر. بونلار لاگوا دوس پاتوس و لاگوادیر.
ایقلیم[دَییشدیر]
عومومیتله برزیلین ایقلیمی هر طرفده عئینی اوْلدوغو فرض ائدیلسه ده، اؤلکهده مۆختلیف ایقلیم فرقلیلیکلری گؤرولور. برزیلدا گؤرولن ان یۆکسک ایستیلیک قوزئی-شرق آلچاق بؤلگهلرینده قئید ائدیلمیشدیر. بورادا آبسوربه ائدیلن یۆکسک میقدارداکی گونش شوالاری، ایستیلیگی ۳۸ °سی'یه قدر یوکسلدیر. قوزئیدا آمازون حؤوزهسینده الده ائدیلن نتیجهلره گؤره ایلین چوْخو نملی و ایستی کچمکدهدیر.
قوزئی-شرق ساحللری تروپیک (چوخ ایستی) نملی بیر ایقلیمه صاحب اوْلوب، قیشلا بیرلیکده گلن یاغیشلی فصل (مئیدان اۇکتوبر ا قدر) قوزئی ساحللرینه سویوق هاوا گتیریر. قوزئی-شرقدهکی نملی بؤلگهلرین ایچ سقمنتلری صحرادیر. برزیلین قوزئی-شرقینده سرتاو دییلن داواملی قوراق بؤلگهلرده کاکتوس و دیگر بیتکیلر اوْلور. آمازون بؤلگهسی خاریج یاز مؤوسومو یاغیشلی فصلدور. ایلین گئری قالان زامانیندا هاوا نورمال کئچیر. عومومیتله ساحلدن ایچری گئتدیکجه یاغینتی آرتیر. آنجاق نملی یاغیش گتیرن چَتین کولکلر، ایچ قیسیملره گئتدیکجه داغ مانلریله قارشیلاشیر. ساو پاولونون تام جنوبوندا ایتاپانهاو بؤلگهسینده سرره دو مار باریری (ستی) ساحهده ۴۵۰۰ مم یاغیش دوشمهسینه سبب اوْلور.
ایقلیم شرطلرینی نظارت ادن ان اهمیتلی فاکتور، یۆکسکلیکدیر. چونکی اوْرتالاما ۳۰۰ م یۆکسکلیک اۆچون تخمیناً ۱٬۸ °سی ایستیلیک دۆشور. بۇ سببله ۲۰°گونئی پاراللینده ایشتیراک ادن و ۸۵۰ م یۆکسکلیکدهکی بلو نوریزونته شهرینده ایللیک ایستیلیک اوْرتالاماسی ۲۰ °سی'دیر. گونئی برزیلداکی ۹۰۰ متر یۆکسکلیکدهکی پلاتولاردا چوْخ واخت قار یاغماقدادیر.
بیتکی اؤرتویو و حئیوانلار
بیتکیلر عومومیتله ایقلیم و توْرپاق وضعیتینه مؤحکم باغلیدیر. برزیل بیتکیلری اۆچ قروپدا آراشدیریلیر.
مشهلر: آز قالا برزیلین یاریسی مشهلرله اؤرتولودور. مشهلر دؤرد آنا قروپدا توْپلانیر: سلوا، ماتا، آراوجاریس، جااتینیا. آمازون حؤوزهسینده ایشتیراک ادن اکواتوریال دایاز یاغمور مشهلریندهکی آغاجلارا «سلوا» دئییلیر. دونیانین ان بؤیوک تروپیک (چوخ ایستی) یاغیشلی مشهلریدیر. اکینچیلیک ترمینلری آراسیندا چوْخ معنالی بیر ترمین ده شرقی برزیلین تروپیک (چوخ ایستی)، یارپاقلارینین یاریسینی تؤکن «ماتا» تعبیریدیر. بۇ مشهلر برزیلدا یاخشی تورپاغین، هوموسون و گئنیش فرمالارا اۇیغون یئرلرین بیر سمبولودور. بۇ آغاجلار کسیلهرک اکینچیلیک اۆچون اوْرقانیک باخیمدان زنگین توْرپاقلار الده ائدیلیر.
برزیلین گونئی یۆکسک داغلارینداکی مشهلرده اوْلان «آراوجاریا» آغاجی، برزیلدا اینشاات تاختا-شالبانی اوْلاراق چوْخ ایستیفاده ائدیلیر. خۆصوصیله سۆرعتله توسعه ادن شهرلرده تؤکولن بتونلارا شکیل ورمک اۆچون، قورولوش یاردیمی اوْلاراق ایستیفاده ائدیلمکدهدیر. آنجاق چوْخ ایستیسمار ادیلدیی اۆچون توکنمه تهلوکسیله قارشی-قارشییادیر. جااتینگا دییلن مشه، اؤلکهنین قوزئی-شرق بؤلگهسیندهدیر. بورادا لوکوستلار و صحرا/چؤل بیتکیلری اوْلور.
ساواننالار: عومومیتله اوْتلوقلار باخیمیندان برزیلین مرکز قیسیمینین بؤیوک بیر حیصّهسینی اؤرتور. برزیلین ینی باشکندی براسیلیا بۇ سووان بؤلگهسینده قۇرولموشدور. شیمالی آمریکاداکی چاییرلار قدر بیر مونبیت اراضی دییل.
اوْتلاقلار: کامپوس دییلن اوْتلاقلارین باشلیجالاری برزیلین جنوبوندا و بعضی یاخشی سولانان مرکز پلاتولاردا ایشتیراک ادیر. آمازون بؤلگهسینده ده اوْتلاق اراضیلر تاپیلیر
برزیلدا حئیوانلار، بالیقلار، قوشلار و بؤجکلر ایستیقامتیله چوْخ فرقلیلیکلر گؤستریر. آسیا، آفریقا حتی قوزئی آمریکا ایله مؤ قایسه ائدیلسه برزیلدا بعضی بؤیوک ممهلیلرلر یوْخدور. قوزئیداکی مشهلر حئیوانلار باخیمیندان، میمون و قوشلار باخیمیندان زنگیندیر. بالیق کیمی بعضی حئیوانلاردان تیجاری اوْلاراق ایستیفاده ائدیلیر. بؤجکلر اکینچیلیک اۆچون جدی تهلوکه ایفاده اتمکدهدیر. ۲۰۰ نؤعدن چوْخ زهرلی ایلان مؤوجوددور. آنجاق ایلانلار نادر اوْلاراق مسکونلاشما یئرلرینده گؤرونور. بیر چوْخ وحشی حئیوانلار اوْولانماق سببیله نسلی کسیلمیشدیر
اهالی و ایجتیماعی حیات[دَییشدیر]
اهالی: برزیل، ایجتیماعی احتیاطی باخیمیندان چوْخ بؤیوک فرقلیلیکلر ایفاده ادیر. گونئی سقمنتلری، داها چوْخ شهرلشمیش، داها چوْخ ضنایع لشمیش، سیاسی و ایجتیماعی آغیرلیغا مالیکدیر.
قوزئی و قوزئی-شرق بؤلگهلری ایسه، چؤل بؤلگهلر اوْلوب، داها چوْخ آریستوکراتلاشمیشتیر. بۇ سببدن اؤتری تاریخچیلر برزیلدان بحث ادرلرکن، قوزئی و قوزئی-شرقدهکی قدیمی اکینچیلیکله مشغول اوْلان آریستوکرات صینیفله، گونئی بؤلگهدهکی ضنایع لشمیش دموکرات ایجتیماعی صینیفی بیر-بیریندن آییریرلار.
برزیلدا اهالی آرتیمی چوْخ یۆکسکدیر. ایگیرمینجی عصرین سوْنلاریندا دونیانین ان سیخ اؤلکهلریندن بیری اوْلاجاغی تخمین ائدیلیر: برزیل اهالیسی ۴ اتنیک قروپدا بیئرلشیر: یئرلی قیرمیزیدریلیلر، کولونیزاتور پورتوقال لیلار، آفریقا زنجیلری و ۱۸۵۰-جی ایلدن بری آوروپا و دیگر مملکتلردن گلن گؤچمن (مهاجیر) لاردیر. سیاهییاالما قئیدلرینه گؤره اهالینین ۶۲٪i آغلار، ۱۱٪i زنجیلر، ۲۷٪ i قهویی دریلیلردن میدانا گلیر.
آنجاق فرقلی ایرقلر آراسیندا اولنمهلر سببیله متیس خالق آرتماقدادیر. برزیلیا خاریجدن گلنلر اوْلدوقجا چوْخدور. هله ده برزیلدا ۳۰۰. ۰۰۰ اینسان، پورتوقال وطنداشی اوْلاراق یاشاییر. ۱۸۷۵ ایله ۱۹۶۰-جی ایللر آراسیندا برزیلیا ۵ میلیون آوروپالی کؤچ ائتمیش دیر.
عائلهده آتا حاکمدیر. آنجاق سوْن زامانلاردا بۇ حاکمیّت زیفلمیشدیر.
برزیللیلار یاز و هاوانین نورمال اوْلدوغو قیش گونلرینده کوچهیه تؤکولورلر. اولرینی آچیق، آنجاق کؤلگهلی یئرلره اینشا ائدیرلر. موسیقی و سامبا خالقین چوْخ چوْخ رغبت اتدیی اوْیونلاردیر. ایدمانین هر نؤعو توسعه ادیر. خۆصوصیله فۇتبولدا دونیادا سؤز صاحبیدیر. ۱۹۵۸، ۱۹۶۲، ۱۹۷۰، ۱۹۹۴، ۲۰۰۲-جی ایللرده دونیا کوبوکونو قازانمیشدیر.
اهالینین بیر قیسمی ساحلدهکی مسکونلاشما مرکزلرینده توپلانمیشدیر. ان اهمیتلیلری ساو پاولو اؤلکهنین کؤهنه باشکندیدیر. ینی قورولان باشکند براسیلیا، سالوودور، پارتو آلگره دیگر اهمیتلی شهرلردندیر.
اینضیباطی اراضیلر[دَییشدیر]
برزیل ۲۲ ایالتدن میدانا گلن فدرال بیر جومهوریتیدیر. باشچیلیق سیستمی ایله ایداره اوْلونور. مجلیس، سنات و میلّت مجلیسیندن میدانا گلیر. هر ایالتدن ۳ سناتور ۸ ایللیینه، میلّت وکیللری ۴ ایللیینه سچیلیرلر. ایالتلرده آیریجا خالق طرفیندن سچیلن بیر قوبرناتور و موستقیل موهاکیمه اوْرقانلاری اوْلور. اوْخوجو-یازار ۱۸ یاشینی دولدورموش هر برازیلیالینین سس ایستیفاده ائتمهسی مجبوریدیر. ۶۷ یاشیندان بؤیوک اوْلانلار اۆچون سس ورمک مجبوری دییل. وئرگیلر ایالتلر طرفیندن توْپلانیر.
توریزم[دَییشدیر]
ایقتصادیات[دَییشدیر]
برزیل ایقتصادیاتی ایکینجی دونیا ساواشیندن سوْنرا قیسا بیر دورغونلوق گؤسترمهسینه باخمایاراق، سوْنرادان بؤیوک بیر توسعه گؤسترمیشدیر. آنجاق اینفلیاسییا %i باخیمیندان دونیادا ان ایرلی اؤلکهلر آراسیندا اوْلوب، مینلی رقملره چاتمیشدیر. ۱۹۶۷ و ۱۹۸۶-جی ایللردیکی دفعه پول واحیدی دییشدیریلمیشدیر.
اکینچیلیک: برزیل، صنایعسینین اینکیشافینا باخمایاراق، عومومیتله اکینچیلیک اؤلکهسیدیر. اراضینین یاریدان چوْخو یئیجک محصوللاری اوْلماسینا باخمایاراق ینه ده یئیجک احتیاجینین بیر قیسیمینی خاریجدن ایدخال اتمکدهدیر.
برزیل دونیانین ان بؤیوک قهوه اۆرتیم (تولید) چیسی و ایخراجاتچیسیدیر. آنجاق بۇ قهوه آمریکا قارهسیندهکی اؤلکهلرین احتیاجینی آنجاق قارشیلاییر. پامبیق اۆرتیم (تولید) ی دا توسعه ائتمیش دیر، قهوه ایله بیرلیکده کورس قایناغینی تشکیل اتمکدهدیر. شکرقامیشی و کاکاونون دا آز بیر قیسیمینی ایخراج ائتمهسینه باخمایاراق، بؤیوک بیر قیسیمینی داخیلی ایستهلاک اۆچون ایستیفاده ادیر.
قیمتلی تاختا-شالبانلیق آغاجلار، دۆیو، تزه پاخلا، پامبیق، قهوه، شکرقامیشی، کاکاو و قارغیدالی باشلیجا محصوللاریدیر. اؤلکهنین بعضی یئرلرینده آز میقداردا پورتاغال، بانان، یرفیستیغی، توتون، لیف و بعضی تروزلر یتیشدیریلیر.
برزیل مالدارلیقدا دونیانین قاباقدا گلن اؤلکهلریندندیر. فرمالاردا بوْل میقداردا ات اۆچون مال یتیشدیریلیر. برزیلدا اکینچیلیک ایکی قروپا آیریلیر:
۱. ریو دا ژانریونون قوزئی قیسیملرینده اساس اۆصوللارلا ائدیلن اکینچیلیک؛ ۲. اؤلکهنین جنوبوندا داها چوْخ مۆعاصیر آلتلرله ائدیلن اکینچیلیکدیر. مشهچیلیک و بالیقچیلیق: برزیلدا مشهلردهکی آراوجاریا آغاجلاری تاختا-شالبانچیلیقدا گئنیش شکیلده ایستیفاده ائدیلیر. آمازون مشهلریندهکی مشهلر، ینی ینی اۆرتیم (تولید) ا گیریر. بال مومو، قابیقلی بیتکیلر، زامک آغاجی، ساتیشا چیخاریلا بیلر مشه محصوللاریدیر. آنجاق بۇ بیتکیلرین هئچ بیری هله ساتیشا چیخارما مۆحیطینه گیرممیشدیر. مشه محصوللاری عئینی زاماندا طیب ساحهسینده ده ایستیفاده ائدیلیر. ایپیه سیروپو، کوْکاین، تیریک وس. نارکوتیکلر بۇ تیپ مشه محصوللاریندان الده ائدیلیر. بالیقچیلیق گون کچدیکجه آرتیر و اؤلکه ایقتصادیاتینا بؤیوک روْل اوْیناییر
صنایع: سوْن ایللرده برزیل ممول صنایع محصوللاری ایخراجاتی، اکینچیلیک محصوللاریندان داها چوْخ اوْلموشدور. صنایعده الکتریک و انرژی احتیاجینی اؤنلهمک اۆچون دونیانین ان بؤیوک هیدرو-الکتریک مرکزسینی قورموشدور. ۱۹۷۶-جی ایلده باشلانیلان بۇ ایتایپو آنباری ۱۹۸۰-جی ایلده تاماملانمیشدیر، ۱۰۰ میلیارد kilowatt/ساعتدان چوْخ الکتریک انرژیسی اۆرتیم (تولید) ائده بیلیر. ۱۹۷۷-جی ایلده آلمانلارلا تکنیکی ایشداشلیق ائدیلهرک نۆوه مرکزلار ایشلدیلمهیه باشلانمیشدیر. دمیر-پولاد، توْخوما، کاغیذ، شوشه، تکر، پلاستیک وس. امالیندا فابریکلر قۇرولاراق، اؤز-اؤزونه چاتاجاق حالا گتیریلمیشدیر. ایللیک پولاد اۆرتیم (تولید) ی ۲۰ میلیون تونا چاتمیشدیر.
مدنلر: برزیل زنگین مدن یاتاقلارینا مالیکدیر. اوْن سککیزینجی عصردن اعتباراً زنگین قیزیل، آلماز مدنلری تاپیلمیشدیر. برزیل عئینی زاماندا دونیانین ان بوْل دمیر احتیاطلارینا مالیکدیر. آماپو بؤلگهسینده بوْل میقداردا مانقان چیخاریلیر. سالوادور یاخینلاریندا نفت تاپیلمیشدیر. برزیلدا چوْخ آز کؤمور یاتاقلاری وار. . خاریجدن ایدخال یولو ایله احتیاجینی اؤدییر
نقلیات: برزیلین نقلیات چتینلیگی اهمیتلی مسئلهلردندیر. جوغرافی قورولوشوندان اؤترو مۆعاصیر قۇرو یوللارینین قورولماسی گجیکمیشدیر. ینی ینی نقلیات توسعه ادیر و مۆعاصیر هاوا لیمانلاری قورولور. آمازون چایی و قوْللاری اۆزرینده گمیچیلیک و نقلیات یۆکسک سوییهدهدیر.
ماراقلی فاکتلار[دَییشدیر]
- برزیلدا هئچ کس و هئچ واخت واختیندا گلمیر، اگر سیز آخشام ساعت ۶-دا قوناقلاری دعوت اتدینیزسه، گؤزلیین کی، اوْنلار ۸–۹دان تئز اوْلمایاراق یاواش-یاواش ییغیلماغا باشلایاجاقلار. حتیتیلویزیونلاردا خبرلر و سریاللار ۱۰–۱۵ دقیقه گئج باشلانیر.
- پوللا نقد اؤدمک قبول ائدیلمیر، پراکتیک اوْلاراق هر شئیده و همیشه کردیت کارتلاریندان ایستیفاده ائدیرلر.
- اگر سیز نقد پوللا حسابلاشماغا قرار وئردینیزسه، اوْنا حاضیر اوْلون کی، دقیق تسلیم ائتمهنی سیزه بورادا وئرمهیهجکلر.
- سان-پاولو ساکینی اۆچون قوْرخونج ترافیک نورمال شئیدیر. هر بیر ساکینه ۱۱-میلیونلوق شهرده ان آزی ۳ ماشین دۆشور.
- برزیللیلار دمپایی (خاوایاناس) پلاستیک شاپ-شاپلاریندا کوچهده گزمیی خوشلاییرلار. حتی باهالی رستورانلاردا و گئجه کلوبلاریندا دا شاپ-شاپلاردا اوْلان اینسانلارلا قارشیلاشماق اوْلار.
- قوارانا و کوْکا-کوْلا — ان مشهور الکولسوز ایچکیلردیر.
- سوالا: "ایشلر نجهدیر (تودو بم)؟"، یالنیز بیر جواب موختلیفی مؤوجوددور — «هر شئی یاخشیدیر (تودو)». حتی اگر هر شئی تماماً یاخشی دییلسه و یا حتی پیسدیسه، جواب ورمک لازیمدیر — «هر شئی یاخشی دیر».
- برزیلدا میمونلاری تاپماق چوْخ چتیندیر.
- کوچهلرده چوْخ تهلوکهلیدیر، بۇنا گؤره هئچ کس و هئچ واخت آخشاملار قارانلیق دؤنگهلر اۆزره گزمیر. اۇشاقلاری عومومیتله بعضی کوچهلرده گزمهیه بوراخمیرلار.
- هامیدا، حتی چوْخ کاسیبلاردا، قۇللوقچو وار، هانسی کی، ائوی تمیزلییر و یئمک حاضیرلاییر.
- ائوده هئچ کیمده دؤشمهده خالچا و دیوارلاردا دیوار کاغیذی یوْخدور.
- هر ائوده ان آزی ۲–۳ وان اوْتاغی وار، برزیللیلار تصوّر ائده بیلمیرلر کی، روسلار بیر وان اوْتاغی اوْلان ائوده نجه یاشاییرلار.
- برزیلدا یئمک چوْخ موْنوتوندور (یکنواخت) — دۆیو، بیشیریلمیش پاخلا، قیزاردیلمیش کارتوف، سالات و قیزاردیلمیش مال اتی گونده ایکی دفعه هر گون یئییلیر.
- کوچهده همیشه و هر یئرده چوْخ دیلنچی و بومژ اوْلور. نزیر ایستهمک، حتی اگر سن گنجسنسه و ساغلامسانسا، ایش فعالیّتینه یارارلی برزیللی، بیابیرچی حساب ائدیلمیر.
- برزیللیلار چوْخ صؤحبتجیل و اۆنسیتلی خالقدیر، اوْنلار بیر-بیری ایله کوچهده، ماغازادا، ایجتیماعی نقلیاتدا یۆکسک سسله دانیشماغی خوشلاییرلار.
- دیگر طرفدن، جاوان اینسانلارین کوچهده «آی قیز، گل تانیش اوْلاق» کیمی تکلیفلری جدی حساب ائدیلیر.
- برزیللیلار پیوهنی و کاشاسانی (شکر چوغوندوروندان آراق) سئویرلر.
- قیمتلر برزیلدا دونیا قیمتلریندن ۲–۳ دفعه یۇخاریدیر. بۆتون ایدخال ماللارینا وئرگی قویولور.
- برزیلدا اهالیسینین ۱۵٪ یازیب-اوْخویا بیلمیر، اما تخمیناً ۳۰٪ اهالی فونکسیونال ساوادسیز حساب ائدیلیرلر.
- برزیللیلار گونون و گئجهنین ایستنیلن واختی قهوه ایچمیی سئویرلر، حتی بالاجا اۇشاقلارا بئله تئز-تئز قهوه ایچمهیه ایجازه وریرلر.
- برزیللیلار شیرنیاتا چوْخ دوشکوندولر.
- حتی برزیلدا چوْخ کؤهنه یاشاییش اولری ایچریده چوْخ یاخشی وضعیتده دستکلنیر، چونکی هر بیر کیریهچی مجبوری صورتده کوندومینات اؤدمهلیدیر.
- اوْرتا آمار برزیللیسینین سویملی مشغولیتلری:
- دوْستلارلا فۇتبولا باخماق و چوْخ پیوه؛
- شوخاسکو (بیزیم کبابیمیزین برزیل نؤعو) یمهسی و چوْخ پیوه؛
- چیمرلیک (هارادا پیوهنین ایستیفادهسی بیرده چیخاریلمامیشدیر، بعضی حاللاردا پیوه کوکوس سویویلا عوض ائتمک اوْلار)
- ایلده ان اهمیتلی بایرام — میلاددیر. ینی ایل بورادا آیریجا قئید اتمیرلر.
- برزیللیلارین اکثریتی — کاتولیکلردیر، تخمیناً ۷۰٪ اهالی هر بازار کلیسایه گئدیر.
- قدیمی برزیل سحر یمیی — پندیر چؤرییدیر، یتیشمیش پاپیا و یوقورت و یا بیر جام قهوه.
- برزیللیلار هئچ واخت دونوز اتینی پراکتیک اوْلاراق یمیرلر، دینی ایناملارا گؤره یوْخ، سادهجه اوْنلار دونوز اتینی پیلی و آغیر یئیجک حساب ائدیرلر.
- برزیلین جنوبوندا داها چوْخ ساریساچلی و گؤیگؤز برزیللیلار اوْلور، بۆتون برزیللیلار قاراساچ و قارابوغدایی دییل.
- برزیلدا قادین بدنینین مؤهوم حیصّه سی آرخاسی حساب ائدیلیر. حساب ائدیلیر کی، اوْ نه قدر بؤیوکدوسه، بیر اوْ قدر جازیبهلیدیر.
- سریاللار و فۇتبولتیلویزیوندا هئچ واخت بیر واختدا گؤستریلمیر، چونکی انلیکرانلی صنعتین هر ایکی شاه اثرینه باخیش برازیلیالینین گوندهلیک معیشتینین آیریلماز حیصّه سیدیر.
- یۆکسک قیمتلره گؤره حتی سوپرمارکتده محصوللار اۆچون مؤهلتلی کردیت کارتییلا ۲–۳ آی اؤدمیی قبول ائدیلمیشدیر.
- اینگیلیس دیلی برزیلدا سیزه کؤمک ائتمهیهجک.
- برزیللیلار اصل وتنپرورلردیرلر. براسیل یازیسییلا فوتبولکا و برزیل بایراغی هر بیر برازیلیالینین ایشکافیندا وار.
- ارده اوْلمایا بورادا احتیاطلا یاخینلاشیرلار.
- عائلهده ۳-جو اۇشاق — بۇ مینیمومدور، عائلهده ۲ اۇشاقلی پراکتیک اوْلاراق یوْخدور.
- بؤیوک میقداردا کاسیب اینسانا و پروبلمه باخمایاراق، برزیللیلار پلانتده ان خوشبخت میلّتلردن بیریدیرلر.
- کارناوال واختی بۆتون اؤلکه دینجلیر (کارناوال میلّی بایرامدیر).
- چوْخ تمپرامنتلی و قیسقانجدیر برزیللیلار.
- برزیللیلار عائلهلره چوْخ باغلیدیرلار، حتی اۇزاق قوهوملارلا بئله چوْخ یاخین و سیخ موناسیبتدهدیلر.
داشینما و کوممونیکاسییالار[دَییشدیر]
دموقرافییا[دَییشدیر]
۲۰۰۰-جی ایلده آپاریلمیش سیاهییا آلمانین نهاییلارینا اساساً برزیلین اهالیسی ۱۶۹. ۸۷۲. ۸۵۶ نفر اوْلموشدور. ۲۰۰۹-جو ایلده ایسه برزیلین اهالیسی ۱۹۲٬۲۷۲٬۸۹۰ نفر اوْلموشدور. اؤلکه هم اهالیسینین سایینا گؤره، هم ده اراضیسینین بؤیوکلویونه گؤره دونیادا ۵-جی یئرده دایانیر. اهالیسینین بؤیوک حیصّه سی شهرلرده یاشاییر. اۇربانیزاسییا سوییهسی ۸۳. ۷۵٪ تشکیل ادیر. اهالیسینین بؤیوک حیصّه سی آغدریلی و قاریشیق ایرقه مخصوص اینسانلاردان عبارتدیر.
دیل[دَییشدیر]
برزیلین رسمی دیلی پورتوقال دیلیدیر.
دین[دَییشدیر]
خالقین ۹۰٪i روم کاتولیک کلیساسینه منسوبدور. % ۵ اطرافیندا پروتستانتدیر. برزیلدا دیگر بیر دینی قروپ، روحچولار (ایسپیریتوالیستلر) دیر. بونلارین ۲ میندن چوْخ ییغینجاق یئرلری واردیر.
مدنیت[دَییشدیر]
علم[دَییشدیر]
اوْخوما-یازما بیلمینلرین نیسبتی بعضی چؤل بؤلگهلرده چوْخ یۆکسکدیر. ساو پاولو، ریو گرانده دو سول، میناس گرایسدا ایسه آشاغیدیر. آنا یاسادا تحصیل اۆچون دؤولت گلیرلرینین % ۱۰ی آیریلمیشدیر. اساس تحصیل مجبوردور. اۆچ نؤع اساس مکتب واردیر. مشهور اوْلانی دؤولت اساس مکتبی اوْلوب، ایالت ایدارهچیلری طرفیندن ایداره ائدیلیر. ایکینجیسی بلدییه مکتبلری، اۆچونجوسو ده خۆصوصی اساس مکتبلردیر. اساس مکتب ۴ ایلدیر و ۷ و یا ۸ یاشیندا شاگیرد قبول ائدیلیر. اوْرتا مکتبلر قوزئی آمریکاداکی اوْرتا مکتبلره بنزدیلیر. برزیلدا ایلک بیلیم یوردو ۱۹۲۰-جی ایلده قۇرولموشدور. بۇنونلا بیرلیکده ۲۰-جی عصرده ده دقته دَیَر اینکیشافلار اوْلوب ینی بیلیم یوردولر ده قۇرولدو. بعضی بیلیم یوردولر کلیسانین ایدارهسی آلتیندادیر. ان بؤیوک بیلیم یوردو برزیل بیلیم یوردو اوْلوب، ریو دا ژانریودادیر.[۹]
شکیللر[دَییشدیر]
گؤرونتولر[دَییشدیر]
- 0
- 0
بیرده باخ[دَییشدیر]
ایستینادلار[دَییشدیر]
خاریجی کئچیدلر[دَییشدیر]
* برزیل، a biodiversity hotspot
- A Brazilian grouplog to show brazilian pictures Archived 2016-11-05 at the Wayback Machine. An independent source of pictures and information.
- The Council on Hemispheric Affairs Another independent source of news and opinion on Latin America
- Comprehensive and updated sources, non-profit guide Archived 2014-04-05 at the Wayback Machine.
- Accommodation in Brazil Archived 2008-09-25 at the Wayback Machine. — Guide courtesy of the Brazilian embassy in London, UK
قایناق[دَییشدیر]
منابع[دَییشدیر]
- ^ Demographics. Brazilian Government. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 17 November 2011. یوْخلانیلیب8 October 2011.
- ^ Libras, Brazilian Portuguese sign language, is officially recognized as a legal means of communication in Lei 10.436. Brazilian Government. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 10 September 2010. یوْخلانیلیب23 July 2015.
- ^ Caracteristicas da População e dos Domicílios do Censo Demográfico 2010 – Cor ou raça (PDF). یوْخلانیلیب7 April 2012.
- ^ Jonathan Watts & Donna Bowater. Dilma Rousseff impeached by Brazilian senate. The Guardian. یوْخلانیلیب31 August 2016.
- ^ "Brazil". IBGE population estimates.
- ^ ۶٫۰ ۶٫۱ قایناق خطاسی برچسب
نامعتبر؛ متنی برای ارجاعهای با نام
imfوارد نشدهاست
- ^ GINI index (World Bank estimate). World Bank. یوْخلانیلیب9 November 2016.
- ^ 2015 Human Development Report Summary. United Nations Development Programme (2015). یوْخلانیلیب14 December 2015.
- ^ http://www.ibge.gov.br/servidor_arquivos_est/ Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística (IBGE): censo demografico 2000
- برزیل
- فدراتیو دؤولتلر
- اؤلکهلر
- گونئی آمریکا اؤلکهلری
- جی ۱۵ اؤلکهلر
- جی ۲۰ اؤلکهلر
- Countries in South America
- Federal constitutional republics
- Former Portuguese colonies
- Southern Cone countries
- Member states of Mercosur
- Member states of the Community of Portuguese Language Countries
- بیرلشمیش میلتلر اؤیهسی اؤلکهلر
- Portuguese-speaking countries and territories
- رومانس اؤلکهلر و اراضیلر
- ۱۸۲۲ میلادی ایلده قورولان بؤلگهلر و اؤلکهلر
- BRICS nations
- ای ۷ اؤلکهلر


text:
لیناردو کوستا میراندا مورایس
لیناردو کوستا میراندا مورایس (اینگیلیسجه: Leandro Costa Miranda Moraes) (دوْغوم:۱۸ ژوئیهٔ ۱۹۸۳ (۳۹ یاش) Uberlândia) بیر فوتبالیست. هوجومچو موقعیتینده اوْیناییب.
اوْیونلاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده لیناردو کوستا میراندا مورایس گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- چئویرمک یانلیش سئچیملر
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۸۳-جو میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- مینا ژرایس دوغوملولار
- برزیل میلّی فوتبال تیمی
- اینترناسیونال کولوبونون اویونچولاری
- بوتافوقو کولوبونون اویونچولاری
- ویتوریا کولوبونون اویونچولاری
- ویسل کوبه کولوبونون اویونچولاری
- اولسان هیوندای کولوبونون اویونچولاری
- چونام دراقونز کولوبونون اویونچولاری


text:
ایران سوپر لیگی ۹۷-۱۳۹۶
ایرانین سوپر لیگی ۹۷–۱۳۹۶ ایرانین سوپر لیگینین ۱۷-نجی دؤورو اولور. بۇ دؤورده ۱۶ تاخیمین حضورو واردیر. ۱۴ تاخیم کئچمیش دؤوردن و ۲ تیم آزادگان لیگیندن یا بیرینجی دستهسیندن قالخانلار اولورلار.
تاخیملارین حوضور و سوقوطودَییشدیر
حوضوردَییشدیر
- کئچمیش سوپر لیگین بیرینجی تا ۱۴-نجو تاخیملاری حاضیر اولاجاق.
- کئچمیش آزادگان لیگینین بیرینجی تا ۲ -نجی تاخیملاری حاضیر اولاجاق.
تاخیملارین جمعی: ۱۶ تاخیم.
سوقوطدَییشدیر
- ۱۵-نجی و ۱۶-نجی تاخیملار ایرانین آزادگان لیگینه گئدهجکلر.
تاخیملارین جمعی: ۲ تاخیم.
تیملردَییشدیر
ایستادیوملاردَییشدیر
تاخیملار هر اوستاندادَییشدیر
شخصلر و ایدمان گئییملریدَییشدیر
ایستفاده اوْلونمیش بایراقلار فیفا طرفیندن تأیید اوْلوب و مومکوندور بعضی اویونچولارین ایکی وطنداشلیقلاری اوْلموش اولا.
باش مشقچیلرین دییشیکلیکلریدَییشدیر
خاریجی اویونچولاردَییشدیر
۸-نجی و ۹-نجو سوپر لیگین باشلانیشیندان قاباق یابانجی قاپیچیلارلا یئنی قرارداد باغلاماق یاساق اوْلدو. فوتبول ایش بیلنلری و باش مشقچیلرین ایستهای ایله بۇ قانون دییشیلدی و ۱۲-نجی دؤورهدن تاخیملار ائلیهبیلدیلر یابانجی و میلی قاپیچیلارلا قرارداد باغلاسینلار.
لیگین جدولیدَییشدیر
سئچیلماق قایدالاری: ۱) حساب; ۲) گوْل اۆستونلویو; ۳) وورولموش گوْللار.[۱۲]
|}
قایناق:[قایناق گؤسترین]
جدولده یئرلشمهسی: 1st حساب; 2nd گوْل اۆستونلویو; 3rd وورولموش گوْللار.
# = جدولده روتبهسی; اوْیوْن = اوْیوْن ساییسی; قازانماق = قازانمیش اویونلار; برابر = برابرلیک; اودوزماق = اودوزموش ایونلار; وور = وورولموش گوْللار; یئ = یئمیش گوْللار; اۆست = گوْل اۆستونلویو; حساب = حسابلار;
(ش) = شامپیون; (آ) = آشاغییه ینمیش; (ی) = یوخارییه چیخمیش; (پ) = پلی آف; (۱/۴) = ۱/۴
نتیجه لردَییشدیر
جدولده یئرلردَییشدیر
یوخلاما تاریخی: ۷ اردیبهشت ۱۳۹۷
قایناق: IranProLeague Stats
کولوبلارین پیشرفتی مؤوسومدهدَییشدیر
قایناق: IPL Stats
آماردَییشدیر
اوستون گوْل وورانلاردَییشدیر
گوْل پاسی/اؤتورمهسیدَییشدیر
یوخلاما تاریخی: ۳۰ دسامبر ۲۰۱۷
قایناق: Varzesh3.com
باغلی قاپیدَییشدیر
اوچ گوْللودَییشدیر
امتیاز وئرمهدَییشدیر
قایناقلاردَییشدیر
- ^ لوکا بوناچیچ گؤستریشین باش مشقچیسی اوْلدو
- ^ کمالوند ایکی ایللیق قراردادینان صنعت نفتین باش مشقچیسی اوْلدو
- ^ علی دایی سایپانین باش مشقچیسی اوْلدو
- ^ ورزش سه
- ^ ورزش سه
- ^ امیر قلعهنویی روی نیمکت ذوبآهن نشست
- ^ ورزش سه
- ^ ویسی: اس.خوزستان بدون مربی هم در لیگ میماند
- ^ ورزش سه
- ^ http://www.varzesh3.com/news/1415178/رسمی؛-پایان-کار-دایی-در-نفت-تهران
- ^ مروان حسین در تمرینات سپاهان+عکس. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2017-07-22. یوْخلانیلیب2017-07-26.
- ^ PERSIAN GULF PRO LEAGUE/2018 - Season rules. Scoresway. یوْخلانیلیب30 March 2017.