text:
حُرماتلی ترکمِن ایلدِشلِر خوش گِلدینگیز،
کَن واقتلاردا اینسانلار بیر یاشا یِتِندِن سُنگ اُزلِریندِن شو سُراغلاری اِدیارلار. مِن کیم؟ نیردِن گِلدیم؟ نَمه اوچین گِلدیم؟ اِمّا بیز بولاردان اُوونچَک بیر اولی سُراغا جُغاب بِرمِلی. و اُل شو کی خودای کیم؟ اِمّا بیز خودای بارادا هِمّه زادی بیلیپ باشاریارسمی؟ خودای کیمدیگینی، نَمه ایش اِدِندیگینی و بیزه نَمه اِدجِگینی بیلیَرسمی؟
خوش خابار شو کی خودای مُقادِّس کیتابیندا اُزونی اینسانلارا اَشِکَر اِتدی. شونونگ اوچین بیز بو سُراغلارا جُغاپ بِریپ بیلِریس. آووالباشدا خودای بیزی آغتاردی و خودای بیزینگ آرامیزا گِلدی و بیزینگ هیچ بیریمیزدِن داش دَلدیر.
سیز قادرلی اُقییان و دینگلِیَن و گُزلِیَنچیلِر بیز بیلِن یُلداش بُلماغینگیزی ایسلِیاریس تا یاشاییش و دُغری یُلّاری کی خودای بیزه اَشِکَر اِتدی آچیقلاشدیرِیلی و خودای نَمه اوچین دونیَهنی و اینسانلاری یاراتدی و نَهیلی خودایینگ ایسلِگینه گُره یِرینگ یوزوندَه یاشاماغی بیلِیلی. بیز داوود پیغامبِرینگ دُغا اِدیشی یالی شِیله دُغا اِدیَریس: اِی خودای مانگا سالغی بِر اُز یُلّارینگی هِمده اُورِت اُز دِستورلارینگی مِنی حاقیقاتینگدا یُریت هِم مانگا اُورِت. چونکی مِنی نِجات بِرِن خودای سِن سینگ.
بیزینگ دُغامیز شو کی خودای سیزینگ قالبینگیز بیلِن کِپلِشیپ و حاقیقی یِکِجه خودایا ایمان گِتیرِرسینگیز.


c: text/html

text:
«نادر»لشن شعر (کیانخیاوین «شعر باشتاجیمییوخسا قوندارا؟» باشلیقلی یازیسی حاقدا)
همت شهبازی
«ایشیق» سایتیندا http://ishiq.net/?p=18162 سئویملی دوستوم کیان خیاوین «شعر باشتاجیمییوخسا قوندارا؟» باشلیقلی یازیسینی اوخویاندان سونرا نهسه بیر سیرا مقاملاری ایله راضیلاشا بیلمهدیم. بو کیچیک یازیدا یالنیز راضلاشمادیغیم مقاملارا توخونوجاغام. آرا وئرمهدن اساس مطلبه کئچیرم:
۱٫
یازیدا بئله بیر ایفاده وار:
«نادیرین شعری قاباقلار چوخلو محمدحسین شهریارین، ایندیلر ده چوخلو رامیز رؤوشنین شعرلرینه بنزهییر.»
بو ایفادهنین بیرینجی بؤلومو ایله راضیلاشمیرام. ایلک باخیشدا دئدیم بلکه کیان خیاوی کیتابین سونوندا شهریارین، نادر حاقدا یازدیغی فارسجا شعری چاشدیرا بیلسین. آنجاق بونا درین فیکیرلشدیکده یازینین یازانینی ساده بیر اوخوجو یوخ، ادبیاتیمیزین پروفسیونال اشتراکچیسی اولدوغونو دویدوقدا واز کئچدیم بو فیکیریمدن. یئری گلمیشکن دئمهلییم کی شهریار، نادری تصدیقلهمهسه ده او تصدیقلنمیش شاعیردیر. بونا گؤره بو شعرین کیتابا داخیل اولماسینین قصورونو شاعیرین اؤزونه یوخ، کیتابی ائدیت ائدهنین اوزرینه دوشور. بو شعر بو کیتابا بیر یاماق کیمیداخیل اولموش. سئوگیلی دوستوم جناب «ودود دوستی» ایشینی بیلن آدامدیر، آنجاق بیر ائدیتور کیمیحتتا دوستوم کیان خیاو توتدوغو ایرادلارین دا بیر چوخونو یولونا قویا بیلردی. «دوستی» جنابلارینین کیتابا یازدیغی مقالهدن بللی اولور کی او هم نادرین شعرینی دوغرو – دوزگون ایچ ائلهمیش، هم ده شعردن نه ایستهدیینی یاخشیجا بیلن آدامدیر. بونا گؤره کیتابا بیر ائدیتور کیمینظارت ائلهین کیمسهنین ایشی یالنیز کلمهلرین «املا» دوزهلیشینده سونا چاتمیر. لازیم اولان یئرده آچیقلامالار دا وئرمکله متنی آریندیرمالیدیر. بونو بیز کلاسیک اثرلری تصحیح ائدن کیمسهلرله مقایسه ائتدیکده داها آیدینلاشماسینی آچیقجا گؤره بیلیریک. مصحح اثرده قارانلیق یئرلری آچیقلاییر. حتتا تاثیر آلدیغی مقاملارا دا توخونماغی اونوتماییر. بو مقامدا کیان خیاو بوتون قصورلاری شاعیرین اوزرینه ییخاراق اوریژیناللیغی قوروماماقلا سوچلاسا دا، بونونلا بیر قیسم راضیلاشا بیلمیرم.
او کی قالدی نادرین شهریاردان ائتکیلنمک مسئلهسینه، نادرین شهریارلا نه قدر یاخیندان علاقهده اولدوغونو بیر چوخلارینا بللی اولدوغو کیمیمنه ده بللیدیر. صحبت کانکرئت اولاراق چاپ اولان کیتابدان گئدیرسه مسئله فرقلهنیر. کیتابدا چاپ اولان شعرلرده شهریارین ایزینی گؤرمهدییمیقطعیتله دئمک ایستهییرم. شاعیرین چاپ اولمایان شعرلرینده بو ایز وارسا، بو سؤزقونوسو دئییل. کیتابدا شهریارین ایزینی گؤرن بیر مقام تاپا بیلمهدییم اوچون طبیعی کی اؤرنک گتیرمک ده منیم اوچون چتیندیر. بو مسئله سانکی مقاله یازارینین اؤزو اوچون ده آچیق-آیدین ایمیش کیمی،هانسی شعرلرینده شهریارین ایزی اولدوغونو اؤرنک گتیرمهییبدیر.
۲٫
یوخاریدا سیتات گتیردییم جوملهنین ایکینجی بؤلومونه اونا گؤره توخونمورام کی اونونلا راضییام. نادرین شعری، اؤز اوریژیناللیغینی قوروماقلا یاناشی، بیر آیاغی رامیز رؤوشنین شعریندهدیر. آنجاق سئوگیلی کیان خیاو بیر یئرده یازیر کی:
«منجه نادیر داها دا گوجلو بیر شاعر اولا بیلسهیدی، رامیز رؤوشن کیمی دیزگه یا پوئمادا دا، حتی شعر- نثر ژانریندا دا چیخیش ائده بیلردی.»
بو ایفاده ایله ده راضیلاشمیرام. اونا گؤره کی پوئما ژانرینین ائلئمئنتلرینی اورهییمیز ایستهدییی قدر نادرین شعرینده گؤروروک. بو صفحهلرده گلن شعرلر بونا اؤرنکدیر: (صص ۱۰۸، ۱۰۹، ۱۱۰، ۱۱۴، ۱۱۶، ۱۲۰، ۱۲۴، ۱۲۶، ۱۲۸، ۱۳۴، ۱۴۴ و …)
بو شعرلرین بیرینی اؤرنک گتیریرم:
دیواردان آسیلان شکیله باخدی
حسرت اورهییندن دیلینه آخدی:
-«او گلسه ایت اولوب هورهجهیم من
سو دا ایچهجهیم ایت بینهسیندن
گؤرهسن او گونو گورهجهیم من؟»
دئدی، دیسگیندی بیر آیاق سسیندن!
آنا نه دینجلدی، آنا نه یاتدی،
نگران گؤزلری یوللاری یوردو
بو گوندن صاباحا مین کؤرپو آتدی،
باسیلدی دوشمنه آنجاق بیر اردو
اوغلو یوخ، اوغلونون پلاکی گلدی
توز-تورپاق بوروموش بیر ساکی گلدی
آنا آختاردیغی گونو گؤرمهدی،
او داها دیسگینمیر آیاق سسیندن
آنا ایت اولمادی، آنا هورمهدی
آنا سو ایچمهدی ایت بینهسیندن. (ص ۱۱۰)
بو شعرلرین اساس دستخطی، سوژئت و روایت اوزره قورولموش. کیچیک، ائپیزودیک و عینی حالدا مکمل روایتلر. شعرین سوژئتینین اوزونلوغو، اونو پوئما ائتمهسینه دلالت ائلهمیر. سوژئت ییغجام و ائپیزودیک اولدوقدا دا ائله سوژئتدیر. سوژئت اولان یئرده، پوئمانین تملی قورولور. حتتا من دئیردیم «نادر»ین بیر چوخ تکبئیتلرینده ده سوژئت وار:
آلما آتماق هوسیم یوخ… «هَه» دئمه سئودیجهییم!
«یوخ» دئ، سندن هله ده ناز هوسیم وار نئیلیم!؟
شعرده سوژئت اساس مرکزدهدیر. شاعیر پوئما یازمیر بوردا. سوژئتی، پوئما کیمیقبول ائتمهسینی اوخوجو اوزرینه قویور. اوخوجو شعری اوخودوقدا، اؤز تصوورونده اونا «روایت» توخویور. بونلار اونو گؤستریر کی نادر الهی، رامیز رؤوشندن فرقلی اولاراق پوئما یارادیر. بو فرقلر اونون داها چوخ قیسا سوژئتلییندهدیر.
۳٫
مقاله یازاری نادرین شعرینین اؤزللیکلرینی سایدیقدان سونرا بو سوالا یئتیشیر: «بو اؤزللیکلر بیر شعری شعر ائتمهیه کیفایت ائدرمییوخسا یوخ؟» قویون دوستوما هلهلیک دئییم: کیفایت ائتمز. آنجاق کیان خیاوین یازیسیندان بئله چیخیر کی «نادر الهی» توتدوغو یولونو دَییشیب گون شعری یعنی سربست شعر یا دا کی کلاسیک قالیبین یئنیلشمهیینه طرف اوز گتیرمهلیدیر.
«نادر الهی» شعرینده ایفاده اوبرازلیغی» (http://ishiq.net/?p=17944) باشلیقلی یازیمدا دئدییم کیمینادر الهی شعری، قالیبلری سیندیرماغا دا بئله جهد گؤسترمیر. حتتا قالیبلرین ایسکئلئتینی تشکیل ائدن «وزن، قافیه، ردیف» کیمیفاکتورلارا دا یئنیلیک آرتیرمیر. اونون یئنیلییی، ایفاده و فورم مسئلهسییله یاناشی مضمونون گوندمده اولماسیندادیر.
قالدی کی نادرین «سربست» یا بونا بنزر شعر یازماسی مسئلهسی. بونونلا دا راضی دئییلم. نادر الهی سربست شعر شاعیری دئییل و اگر بوندان بئله بو فیکره دوشسه ده آلینمایاجاق. نادر الهی بو کیتابین بیر ایکی شعرینده (مثلن صفحه ۱۸۲ و ۱۸۴) سربست اولماغا چالیشیر. بو شعرلر سربست شعرلر دئییل؛ آنجاق شاعیر شعرده سربست اولماق فیقورو ایله چیخیش ائدیر. بو دا ان ضعیف و هئچ اولماسا اونا یاراشمایان شعرلره چئوریلیر.
۴٫
سئوگیلی کیان خیاوین یازیسیندا بئله بیر ایفاده وار:
«نادیر اؤز اوریژیناللیغینی بعضی شعرلرینه آچیقلاما وئرمهمکلرییله سؤال آلتینا آپارا بیلر. نادیر بیر سیرا غزللر و روباعیلرینده آیدین شکیلده خالق بایاتیلاریندان قیدالانیب. اوستهلیک بیر سیرا غزللرینی ده باشقا شاعرلرین غزللرینه “نظیره” اولاراق یازیب، آنجاق تأسّفله بونو کیتابیندا قئید ائتمهییب.»
بو ایفادهنین بیر قیسمینه یوخاریدا ائدیتورون بلکه ایشی اولدوغو کیمیجاواب یازدیم. آنجاق بورادا بیر سوال یارانیر: «ائدیتورهاردان بیلسین بونو؟» بونا گؤره بو مسئلهده ائدیتورو چوخ دا قصورلو گؤرمهدییمدن باشقا مسئلهیه توخونماق ایستیرم.
یوخاریدا کی ایفادهنین بیرینجی بؤلومو ایله راضیلاشا بیلمیرم. «نظیره» یازیلان شعرلرده ایسه کیان خیاوی حاقلی اولاراق بونون من ده اوریژینالینا اشاره ائدیلمهسی ایله راضییام.
هم کیان خیاوین یازیسیندا، هم ده کیتابی اوخویانلار بیلیرلر کی نادر الهینین شعرلرینده خالق آغزیندان آلینما سؤز، دئییم و موتیولر بول-بولجاسینادیر. آنجاق کیان-ین یازیسی ایله اونا گؤره راضی دئییلم کی بو دئییم و موتیولر اولدوغو معنادا، اولدوغو اوبرازدا چیخیش ائتمهییر. نادرین شعرینده بو دئییم و موتیولر کانکرئت اؤزونه مخصوص متن اولدوغوندان قیریلیر و نادر الهی شعرینین متنینده کیملیک قازانیر. متن، متنه کئچیر. هلهلیک بوردا «متنلر آراسی مناسبتلر» (مناسبات بینامتنی) تئوریسینه توخونماق ایستهمیرم. سادهجه دئییرم بو دئییملر، موتیولر نادرین شعرینه کئچدیکده اؤز اوریژیناللیغینی الدن وئریرلر. بونا گؤره ده، بو اوریژیناللیغا شاعیر هر بیر مصراع یا بیت و یا شعرینده اشاره ائلهسه ایدی اوندا کیتاب حاشیه یازماغا چئوریلردی. بوردا خالق دیلیندن آلینیب دئیه «کیمه قایناق» گؤستریلمهسی موضوعسو آرتیق دارتیشیلماز موضوعدور. کیان یازیسیندا بیر بایاتینی اؤرنک گتیرهرک، اونون اوریژیناللیغینی کیتابینهاراسینداسا اشاره ائتمهیی وورغولاییر. آنجاق اوریژینال عینی ایله استفاده اولونمادیغی کیمی، نادرین شعرینه کئچید آلدیقدا دا «نادر»لشیر. باشقا بیر اؤرنک:
شنگولوم! قاچ اؤزونو قورتار الیمدن هلهلیک
قورد وار منده… منیم نازلیم!… آیی وار منده (ص۴۱)
کیان-ین ایفاده سییله دئسک شاعیر بوردا متنین اوریژینالی اولان یعنی «شنگول، منگول» ناغیلینی بیر آچیقلاما کیمیگتیرمهلی ایدی. آنجاق بونا احتیاج اولماماقدان بیرگه، متنده باشقا بیر موتیوین خئیرینه استفاده ائلهمکله تاماملانیر. حتتا بو بئیتده «کیان»ین اؤز شعرلرینده تکرار استفاده اولان «نازلیم» سؤزو وار. یوخاریداکی باخیشلا مسئلهیه یاناشاریقسا شاعیر بورادا بونا اشاره ائتمهلی ایدی. آنجاق بونونلا دا راضی دئییلم. چاغداش شعرده بیر سیرا سؤزلرین حتتا مجازی معناسی دا باشقالاریندان آلیناراق استفاده اولوندو. نیما یوشیج فارس شعرینده – ائلهجه ده بیزیم شعریمیزه کئچهرک- «شب=گئجه» سؤزونو مجازی معنادا استبدادی فضا و یا بونا بنزر موتیولرده استفاده ائتدی. اوندان سونرا یازیلان شعرلرده ده بو معنا باشقا شاعیرلرین شعرلرینده بول-بول استفاده اولوندو (او قدر تکرار اؤرنکلر وار بونا اؤرنک گتیرمهیه احتیاج یوخدور). بو او معنادا دئییل کی سونرا یازیلان شعرلرده، اونون اساس قایناغی اولان یعنی نیما یوشیج اولدوغونا اشاره ائتمک واجیبدیر.
بعضی شعرلرده سؤز، ایفاده، موتیو خالق آراسیندا ایشلهنیر. بونون اؤزل و کانکرئت و گؤستریلهسی قایناغی یوخدور. مثلن آرالیق موتیو و سؤزلردن بیری «فلانی اؤزو بیر دولتدیر»ایفادهسیدیر. بونو بیز نادرین شعرینده ده گؤروروک، طبیعی کی بو ایفادهنی کیمه استناد وئریلمهسی هر بیر کیمسه اوچون چتیندیر. کیان-ین باخیشی ایله مسئلهیه یاناشاریقسا اوندا شاعیر بونو حاشیهسینده یازمالی ایدی کی: «بو سؤز خالق دیلیندن» آلینمیش. مسئلهنین او بیری قاتی ایسه بو سؤزوهانسی معنادا، نهیین خئیرینه تاماملاماقدیر. بورادا شاعیر، بو ایفادهنی اؤزو اوچون کانکرئتلشدیریر. اؤزو اوچون منیمسهییر.
بونلار کیانین یازیسیندا راضیلاشمادیغیم مقاملار ایدی.
موغان ۱۳۹۶٫۱٫۱۱

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
تورک دیل لری حاقیندا عمومی بیلگی (2 )
0 گؤروش
یازار: سمیرا
" تورک دیلی نین تاریخی "
تورک دیلی التصاقی دیل لر قوروپوندا منسوب اولدوقدان،سومئر-ایلام دیلی ایله بیر کؤکدن اولدوغونا گؤره بو دیلین تاریخی 7000 ایله چاتیر
سومئر لر دونیا بشرییتینه ایلک تمدونو هدیه ائتمیشلر.
اون لار ایلک دفعه یازی خطینی اختراع ائتمیشلر.
سومئر لر ایلک دفعه بیر ایلی دؤرد فصله،هر فصلی اوچ آیا،هر آیی اوتوز گونه،هر گونو 24 ساعاتا و هر ساعاتی 60 دقیقه یه بؤلموشلر.
بئش مین ایل میلاددان قاباق ایستیفاده اولونان سومئر دیلی ایله بو گونکو ایستیفاده ائتدیگیمیز تورک دیلی آراسیندا مورفولوژی(قورولوش)اورتاقلیغیندان علاوه چوخلو سؤزلر و کلمه لر هر ایکی دیلده بیر جور و بیر معنادا ایشله نیر.
مثلا سومئر دیلینده ایشلنن آتا،سو،ات،اودون سؤزلری ایندی ده دیلیمیزده عین شکیلده و عین معنادا ایشله نیر و میلچه یه سومئر دیلینده دئییلن(زیبین)سؤزو آزربایجان بیر چوخ یئرلرینده(چیبین)دئییلیر،لاکین بیری یئددی مین ایل قاباق و بیری بو گون !!!
شنبه 16 اسفند 1393


text:
روسیا: بغدادی اؤلدۆرلِن بۇلوپ بیلر
روسیا: داعش ینگ باش توتانی اؤلدۆریلیپ بیلندیر
روسیانینگ قۇرانماق وزیرلیگی داعش ینگ یۇلباشچیسی ابوبکر بغدادی نینگ اؤلۆپ اؤلمأندیگی باراسیندا بارلاغ گچیریأر.
روسیا، بغدادی نینگ بیر هۇوا هۆجۆمینده اؤلدۆریلیپ بیلندیگینی چاق ادیأر.
روسیانینگ قۇرانماق وزیرلیگی ۲۸-نجی مای دا روس اوچارلاری تاراپیندان گچیریلن هۇوا هۆجۆمینده بغدادی نینگ اؤلۆپ بیلجکدیگی باراسیندا بارلاغ گچیریأر.
روسیا شۇل هۆجۆمی داعش یۇلباشچیلاری نینگ رقه ده گچیرن گنگه شینه قوراندیغینی بیلدیریپدی.
شۇل گنگهشده داعش ینگ ۳۰ باش توتانی و ۳۰۰ گۆیجۆنینگ باردیغینی اسپوتنیک حابار سریشده سی بیلدیردی.


text:
افلاطون
آریستوکلس آدلیم پلاتون یوخسا افلاطون (یونانجا:Πλάtwv)، (اوخونوشو: Plátōn) (دوغوم:۴۲۸/۴۲۷ م.اؤ - ۳۴۸/۳۴۷ م.اؤ) اوچ بؤیوک فیلسوفلاردان و ایکینجی بؤیوک یونان فیلسوفو (سقراط، افلاطون و ارسطو). ایلک فلسفه یازیلاری افلاطوندان قالیر و اونو لاپ بؤیوک فیلسوف تاریخده یازیبلار.
یاشام
اشرافی و گوجلو بیر عائیلهده دونیایا گلدی و آتن شهرینده اؤیرندی. ایکی قارداشی وار ایدی. آتاسی اونا ان یاخشی موسیقی، ژیمناستیک، ادبیات و فلسفه اؤیرتمنی توتموشدو. فیثاغورث اونا چوخ بؤیوک تاثیر بوراخمیشدی. ۲۰ یاشیندان باشلایاراق سقراط مکتبینده سککیز ایل اوخودو. آتن میللت محکمهسی سقراطی اؤلومه محکوم ائتدی و سقراط محکمه امرینه اویاراق اؤزون اؤلدوردو.
افلاطون یازیب:
سقراط قاچماغی قبول ائتمهییب محکمه حؤکمون قبول ائدهرک سم ایچدی.
سقراط اعدام اولماقدان سونرا افلاطون آتن شهریندن کؤچدو. سیسیل آداسیندا قالیب و یئنیدن آتن شهرینه گلرک بیر فلسفی آکادمی قوردو.


text:
موختار جم قاراجا: تورکائلی`ندهن آنادولو راک موزييی اوزانليغينا
مئهران باهارلی
May 25, 2011
این
مقاله در بارهی جم کاراجا (موختار جم قاراجا) پدر موزیک راک در تورکیه است. مادر
وی یک ارمنی استانبولی اصلا تهرانی و پدر وی یک تورک از قاراجاداغ آزربایجان بود.
وی که از آتئیسم به مذهب جعفری و مشرب بکتاشی رسید و ملیت انتخابی خود را تورک میدانست،
در اواخر عمر از بیمحبتی آزربایجانیان به او- به سبب ارمنی بودن مادرش- شکایت
کرده است.
٭٭٭٭
مختار
جم قاراجا Muhtar Cem Karaca: تورکییه`ده آنادولو «ائلگون» (پاپ) و آنادولو «ساللار کوی»ون
(راک موزییینین) قوروجولاریندان؛ تورکییه`نی یؤنهتگیل (پولیتیک) راکلا تانیشدیران؛
راک موزییینین اولو اوستاسیدیر. «موختار قاراجا» اولاراق ٥ قیرآچان آیی (آپرئل)
١٩٤٥ده ایستانبولدا دونیایا گلدی. ٥٩ یاشیندا ٨ بوز آی (فئورال) ٢٠٠٤ده اورهک و
سولونوم یئتمهزلیییندهن اؤلدو.
جم
قاراجانین آناسی ایستانبوللو بیر ائرمهنی «ایرما کئغانوش فلهکییان İrma Felekyan»دیر (داها
سونرالار «توتو قاراجا Toto Karaca»؛ ٢٢ اوراق-جولای ١٩٩٢؛
١٨ یئلین -مارس ١٩١٢). (ایرما فلهکییانین آناسی، اوستا تییاتر اویونجوسو ماری هئرانوش
فلهکییان، تهران دوغوملودور و عاییلهسی ایله بیرلیکده کیچیک یاشلاردا ایستانبولا
کؤچموشدور. ایرما فلهکییانین آتاسی، گینه ایران دوغوملو اولان بیر ائرمهنی
هاروتیون ماروتیاندیر). جم قاراجانین آتاسی ایسه تورکائلیلی – (ائتنیک آزهربایجاندان)
بیر تورک «محمهد ایبراهیم قاراجا Mehmet Karaca»دیر (٢٧ اولوسویوق-نویابر ١٩٠٠؟؛ ٦ قیرآچان-آپرئل
١٩٨٠). محمهد ایبراهیم قاراجا (١)، تبریز`ین گونئی دوغوسوندا؛ سردهری، خیسروشهر
و اوسکو اوچگولو اورتاسیندا یئرلهشمیش تورکائلی-ائتنیک آزهربایجان`ین «ایسفههلان»
(اسفهلان) کندیندهندیر. او بیر تییاتر اوزلوسو (صنعهتچیسی) و اوینامانی (آکتورو)
و گینه ده اونلو بیر تییاتر اوزلوسو اولان «موعاممئر قاراجا Muammer Karaca»نین (معمّر روشن قاراجا، ١٩٠٦-١٩٧٨) بؤیوک
قارداشی ایدی.
بیر
سیرا تورکییهلی قایناقلاردا، بلگه گؤستهریلمهکسیزین، محمهد ایبراهیم قاراجا`نین
تورکییه`نین آزهربایجان بؤلگهسینده یئرلهشمیش ایغدیر (اییدیر)
شههریندهن
اولدوغو ساولانیر (ایددیعا ائدیلیر). آنجاق گونئی آزهربایجانلی تورک یونتمان (هئیکهلتراش)
«روحی تونا»، جم قاراجا`نین کؤکهنی حاققیندا بیزیم ده قبول ائتدیییمیز آشاغیداکی
آیریق (فرقلی) بیلگیلهری وئرمهکدهدیر (ائدیت ائدیلمیشدیر): «جم قاراجا ایله خاطیرالاریم
واردیر. ایلک گؤروشوموزده جم منه دئدی: من تبریزلییهم، تبریز`ین یانینداکی ایسفههلان
کندیندهنهم. ..... تبریز`ی گؤرمهک اوچون، یولا دوشدوم. آنجاق ایران رئژیمی منه
گیریش ایذنی وئرمهییپ، گئری چئویردی..... بو جوملهلهر عئینهن جم قاراجا`نین
منه سؤیلهدییی جوملهلهردیر. .... جم قاراجا اؤزو ایسفههلان`ی و تبریز`ین یاخینلیغیندا
اولدوغونو وورقولادی. اگهر سیز ایستانبولدا مین کیشییه ایسفههلان هارادادیر
سورارسانیز، کیمسه بیلمهز. .... منه سؤیلهدیکلهرینه گؤره او بیر تبریز عاشیغی ایدی.
آنجاق بعضیلهرینین اونا قارشی سرگیلهدیکلهری توتومو دا الهشدیریردی. جم`ین
آناسی ایستانبول`ون باکیرکؤیونون ائرمهنیلهریندهن اولموشدور. ایشته منه سؤیلهدییی
راحاتسیزلیق دا ائله بو قونو ایدی، کی آناسی ائرمهنی اولدوغو اوچون، قوزئی آزهربایجاندا
بعضیلهری اونو سئومهمهکدهدیرلهر. آنجاق او اؤزونو ائرمهنی دئییل، بیر آزهربایجانلی
بکتاشی کیمی سوناردی».
جم
قاراجا آتاسی حاققیندا بئله دیییر: «اؤزهنله قونوشمایا، یازمایا و سؤیلهمهیه
دوروشدویوم (غئیرهت ائتدیییم) تورکجهمی آتاما بورجلویام. آتامدان اؤیرهندیییم ٣-٥ عرهبجه،
فارسجا کلیمه ایله کندیمی چوخ بیلیرلهر آراسیندا گؤرمهیه باشلادیم. آتام الیندهن
گلدییی قدهر [منیم موزیکله ایلگیلهنمهمی] انگهل.لهدی. آنجاق بو، منی قامچیلادی».
آتاسی جم قاراجا`نین اوزغان (دیپلومات) اولماسینی اوموردو. حتتا اونو موزیکدهن
واز گئچیرتمهک اوچون، آقچا (پول) ایله آدام کیرالاییپ، جم قاراجا`نی ایلک بلهنلییه
(صحنهیه) چیخیشیندا یوهالاتدیرمیشدیر. آنجاق داها سونرالار اوغلونون موزییهیه
اولان آشیری ایلگیسینی گؤرونجه، بو ایستهییندهن ال چکمیشدیر.
جم
قاراجا ٥-٦ یاشلاریندا آناسی و تئیزهسینین (داییائجهسینین) پییانو چالماسی
ائتگیسییله ییر سؤیلهمهیه باشلامیشدیر. «ایلک ایللهریم تییاترچی آنا و آتامین
دئنهتیمی، ائییتیمی و گؤزهتیمی ایله گئچدی.... موزییه یؤنهلیشیمده منی ان چوخ
ائتگیلهیهن و یؤنلهندیرهن آنام و چوخ سئودییم تئیزهم اولموشدور». آناسی «ایرما
توتو فلهکییان»، جومهورییهت تاریخینین اونلو تییاتر، ییراما (اوپئرا) و سینئماچیلاریندان
ایدی. جم قاراجا`نین گؤزهل سسینی آناسی کشف ائتمیشدیر. ییراما اوزلوسو (صنعهتچیسی)
اولان آناسینین تئیزهسی «روزا فلهکییان» ایسه، جم قاراجایا ایلک نوتا بیلگیلهرینی
اؤیرهدهن کیمسهدیر. جم قاراجا`نین ١٤ یاشیندا سئودییی و عاشیق اولدوغو سوعآدییهلی
نسرین آدیندا بیر قیزی ائتگیلهمهک اوچون یاپدیغی «جانی گیتار» تیکهسی، قیزدان
داها چوخ آناسی توتو`نو ائتگیلهمیشدیر. بونون اوزهرینه ده او جم قاراجا`نی کویچو
(موزیسییهن) ارول بؤیوک بورج`ون یانینا گؤتورموشدور. بئلهجه جم قاراجا، آناسی
توتو`نون سایهسینده موزییه باشلامیشدیر.
اوشاقلیغیندا
اوزلوقلا (صنعهتله) ایچ ایچه بؤیویهن جم قاراجا، گنج یاشلاریندا تییاتر ایله ده
ایلگیلهنمیش و چئشیتلی اویونلاردا اوینامیشدیر. موزیک آلانیندا ایسه «جاگووارلار»،
«دینامیتلهر»، «آپاشلار»، «قارداشلار»، «درویشان» و «ائدیرداهان» توپارلارینی
(قوروپلارینی) قورموش؛ بیر آرا «موغوللار» و «قورتولان ائکسپرئس»له بیرلیکده چالیشمیشدیر.
«آپاشلار» توپاریندا باتی و دوغو کویلهرینی سنتئزلهمهیه چالیشدی. «درویشان»
توپاریندا یؤنهتگیل ساللار کوی (پولیتیک راک موزیک) چالیشمالارینا یئر وئریپ، سول
سؤیلهمه گئچدی. تورکییه راک موزییینده درین ایزلهر بیراخان درویشان توپاری، تورکییه`نی
او دؤنهمده آوروپادا وار اولان ایلهریجی (پیروقرئسیو) راک موزییی ایله تانیش
ائتمیشدیر. جم قاراجا`نین قوردوغو ائدیرداهان توپاریندا یاپدیغی و بوتونویله ائپیک
تئمالارلا بزهلی اولان «صفی ناز» یاپیتی، تورکییه`نین ساییلی سمفونیک راک ییغاولاریندان
(آلبوملاریندان) بیری و بو اؤلکهده یاپیلان ایلک راک ییراماسی (اوپئراسی)دیر.
اؤزونو
بیر راک اوزانی اولاراق تانیملایان جم قاراجا`نین موزییی، تورکییه`نی سارسان بیر
موزیک ایدی. اونون ییرلاری چوخ گنیش خالق کیتلهلهرینه اولاشدی. جم قاراجا، سسلهندیردییی
ییرلاردا آنادولو ازگیلهرینین (مئلودیلهرینین) پاپ راک ایله بولوشدوغو آیریق بیر
یوروم اورتایا قویدو و تورکییه`نین او فیرتینالی ایللهری ایله تورک راک موزییینین
سیمگه (سمبول) آدلاریندان بیری اولدو. جم قاراجا تکجه ییرلاری ایله دئییل، یاشامی
ایله ده بیر جومهورییهت چاغاسی ایدی. عوثمانلی و تورک اؤتهیینی (تاریخینی) چوخ یاخشی
بیلهن و ساوونان جم قاراجا، تورکییه`ده موزیک اوزلولارین ایچهریسینده ان اکینجلیلهریندهن
(کولتورلولهریندهن) بیری ایدی. تورک سولونون اؤنهملی آدلاریندان اولان و او سیرالاردا
اؤزونو کومونیست و اوقانسیز (آتئییست) دییه تانیتدیران جم قاراجا، بیر دؤنهم تورکییه`ده
اؤزگورلویون سسی اولموشدور. جم قاراجا، ییرلارینین سؤزلهرینده توپلومسال گئرچهکلهر
ایله یاشانیلانلارا یئر وئرمیش، اونلاردا توتاشی (همیشه) پوزوق دوزهنه قارشی باش
قالدیرمیشدیر.
جم
قاراجا ١٩٧٩دا عسکهری چئوریلیش (کودئتا) ایله باشلایان یوغون باسقیلار اوزهرینه
آلمانیایا کؤچدو. اورادا ناظیم حیکمهت`دهن سونرا ان یاخیجی یئرسو اؤزلهمینی
(وطهن حسرهتینی) ایچهرهن ییغاولار (آلبوملار) یاپدی. آلمانیادا غوربهت حهیاتی
یاشارکهن بو اولکهنین اؤنهملی کویهشگهلهری (اورکئسترالاری) ایله چالیشدی. بو
آرادا تورکییه`ده آرانمایا باشلاندی، ماللارینا ال قویولدو و ٢٠٠ ایل توتساق قییینینا
(حبیس جزاسینا) چارپدیریلدی. ١٩٨٣ده تورکییه یورتداشلیغیندان (وطهنداشلیغیندان)
آتیلدی. سکیز ایل یاریم سورگون یاشامیندان سونرا ١٩٨٧ده تورکییه`یه گئری قاییتدی.
بونون اوزهرینه اسکی یولداشلاری طرهفیندهن دؤنهکلیکله (خیانتله) سوچلانیپ دیشلاندی.
بو سوچلامالارا «یوردوما دؤنمهک دؤنهکلیک ایسه، من دؤنهیهم آرخاداش» دئمهکله یانیت
وئردی. جم قاراجا میلیونلارجا تورکییهلی اوچون، یوردونداکی دؤنوشومو تمثیل ائدهن
بیر اولونتو (فئنومئن) ایدی. دؤنوشونده سییاسی گؤروشلهرینده یوموشاما و دین
قونوسوندا دهییشیم اورتایا چیخدی. بو دورومو، «اسکیدهن آغ و قارا وار ایدی،
آنجاق من آرتیق بوزلاردایام» دییه آچیقلادی، «بیر زامان آتئیست اولدوغومو سانیردیم،
... من قویو سولچو ایکهن ده آللاها اینانیردیم، ... من هله ده سولچویام، آمما اینانجلییام
دا» دئدی. اؤلوموندهن اؤنجه توتوجو (موحافیظهکار) کسیمین ده اؤزگورلوکلهرینی
ساووندو. بوینوندا گوموش بیر زنجیره تاخیلی حض. علینین اوزکیپ (پورتره) و قیلیجینی
داشییان جم قاراجا، یاشام بؤگوشونو (فلسهفهسینی) قیزیلباش-بکتاشی اینانجی ایلکهسینه
گؤره «الیمه، بئلیمه و دیلیمه صاحیب اولماق» و «آتامدان آلدیغیم سوی آدیمی عئینی
گؤزهللیکده اوغلوما دئور ائدهبیلمهک» دییه آچیقلادی. جم قاراجا`نین بیر سیرا سییاسی
گؤروشلهرینین دهییشمهسینه قارشین، موزییی هئچ دهییشمهدی.
اونون موزییینده
توپلومسال سورونلار، سئوگی و آنادولو تورکولهری توتاشی (همیشه) یئر آلدی.
اؤلوموندهن
اؤنجهکی سون ایکی ایلی، بار و کونسئرتلهرده ییر سؤیلهیهرهک گئچیردی. ٢٠٠٣ ایلینده
چیخان «غزهل» آدلی قوشوق پیتییینده (شئعیر کیتابیندا) «دؤرت ایدیک، ایکی قالدیق»
دیییردی. بو، باریش مانچو و فیکرهت قیزیل اوخ`ون اؤلومو و جم قاراجا ایله ارکین
قورایین او ایللهرده یاشادیغینا دهیینیم (ایشاره) ایدی. جم قاراجا، ٨ بوزآی
(فئورال) ٢٠٠٤ده یاشاما گؤزلهرینی یومدو.
جم
قاراجا`نین آتاسی تورک جعفهری بیر اوغوشندان (عاییلهدهن) گلیردی.
اوغلونون
دا جنازهسی تورک جعفهری اینانجینا گؤره یویونوپ گؤمولدو. چونکو «بکتاشی مشرهب»
جم قاراجا، سئچیمینی بئله یاپمیشدی. توتروغو (وصییهتی) اوزهره، اؤلوتو (جنازهسی)
اوسکودارداکی سئیید احمهد درهسی مسجیدی سینلاغیندا (قبریستانیندا) آتاسی محمهد
ایبراهیم قاراجا`نین سینی (مزاری) اوزهرینه گؤمولدو (آناسی ایسه شیشلی ائرمهنی سینلاغیندا
یاتیر). باغلارباشی سئیید احمهد درهسی وقفی یوکونجلوک (مسجید) و سینلاغی، ایرانلی
و قافقاسیالیلارلا جعفهری تورکلهرین یوکونجلوک و سینلاغی اولاراق بیلینیر و
توغرالی (رسمی) اولاراق دا «ایرانلیلار (عجهم) مزارلیغی» آدییلا ثبت اولونموشدور.
اورادا «عبدولقادیر گؤلپینارلی» و «علی بهی حوسئینزاده» ایله اوغلونون دا سینی یاتماقدادیر.
جم قاراجا «جنازهمی آلقیشلارلا دئییل، تکبیرلهرله قالدیرین» ایستهمیشدی. ایستهیینه
اویاراق جنازهسینده آلقیشلانمادی، سس ایریلدهرلهردهن (بلندگولاردان) تانریداملار
(ایلاهیلهر) و قورآن`دان بؤلوملهر اوخوندو. تورکییه ارکلهتینه (دئولهتینه) قیرقین
اولدوغوندان دولایی، جنازهسینده ارکلهت تؤرهنی ایستهمهمیشدی. فوبیسینین یالنیز
قالماق اولدوغونو سؤیلهیهن جم قاراجا`نین جنازهسینه قاتیلان اون مینلهرجه اینسان،
اونو سون یولچولوغوندا یالنیز بیراخمادی.
جم قاراجا`نين اونوتولمايان ياپيتلاری:
ائمراه
(١٩٦٧)، رسیمدهکی گؤزیاشلاری (١٩٦٨)، کندیم ائتدیم کندیم بولدوم (١٩٧٠)، آسکاروس
درهسی (١٩٧٢)، ناموس بلاسی (١٩٧٤)، تعمیرچی چیراغی، منی سیز دلیرتدینیز (١٩٧٥)،
پارکا (١٩٧٦)، صفی ناز (١٩٧٨)، حسرهت (١٩٨٠)، بکله منی (١٩٨٢)، مرحابا گنجلهر و
هر زامان گنج قالانلار (١٩٨٧)، ییین افهندیلهر (١٩٩٠)، نرده قالمیشدیق (١٩٩٢)، میندیک
بیر علامهته (١٩٩٩).
-----------------------------
١-تورکائلینده- ائتنیک آزهربایجاندا آدی قاراجا (قراجه) اولان و
یا آدیندا بو کلمهنی داشییان اونلارجا یئرآد واردیر. او جوملهدهن اههر، مییانا،
اورمو، بیجار، ماراغا، قزوین، مرهند، .... ده.
سؤزلوک
آچیقلاماقAçıqlamaq : توضیح دادن
آشیریAşırı : افراطی، مفرط
آقچاAqça : پول
آیریقAyrıq : متفاوت، فرقلی
ال
قویولدوEl
qoyuldu : مصادره
شد
ارکلهتErklet : دولت
ازگیEzgi : ملودی
اکینجEkinc : فرهنگ
اؤتهکÖtek : تاریخ
اوچگولÜçgül : مثلت (اسکی تورکجه)
اوراق
(آی)Oraq
: جولای
اوزانOzan : خنیاگر
اوزغانUzğan : دیپلمات (اوزغانماقUzğanmaq : مسالمت، تورکی قدیم)
اوزکیپÜzkip : پرتره
اؤزگورلوکÖzgürlük : آزادی
اؤزلهمÖzlem : حسره ت
اوزلوUzlu : هنرمند
اوزلوقUzluq : هنر
اؤزهنÖzen : دقت، هوس
اوغوشOğuş : عائله، خانواده
اوقانسیزUqansız : آتئیست (اوقانUqan : خدا در تورکی قدیم)
اولاشماقUlaşmaq : رسیدن
اولوUlu : کبیر، اعظم
اؤلوتÖlüt : جنازه
اولوسویوقUlusoyuq (آی): نویابر،
نوامبر
اولونتوOluntu : پدیده
اوینامانOynaman : آکتور، هنرپیشه
ائتگیلهمهکÉtgilemek : تحت تاثیر قرار دادن
ایچهرمهکİçermek : حاوی بودن
ایلکهİlke : اصل، پرنسیپ
ائلگونÉlgün : پاپ (موسیقی)
ایلگیلهنمهکİlgilenmek : علاقه نشان دادن
ایلهریجیİlerici : مترقی
ائیییتیمÉyitim : تحصیل، آموزش
باسقی: Basqıفشار، تضییق
بلهنلیکBelenlik : صحنه (اؤزبیکجه)
بوزBoz (آی):
فئورال، فوریه
بوزBoz : خاکستری
بؤگوشBögüş : فلسفه
بولوشماقBuluşmaq : ملاقات کردن
پوزوقPozuq : خراب
پیتیکPitik : کتاب
تاخیلیTaxılı : آویخته
تانریدامTanrıdam : الاهی، سرودهای دینی
تانیملاماقTanımlamaq : تعریف کردن
توپارTopar : گروه
توپلومسالToplumsal : اجتماعی
توتاشی:
همیشه
توتروقTutruq : وصیت
توتساقTutsaq : حبس
توتوجوTutucu : محافظه کار
توتومTutum : موضع
تورکائلی:
منطقهی ملی تورک در شمال غرب ایران
تورکائلیلی:
اهل تورکائلی
تورکوTürkü : ترانهی مردمی
تؤرهنTören : مراسم
توغرالیTuğralı : رسمی
تیکهTike : قطعهی موسیقی
تئیزهTéyze : خاله (اسکی تورکجهده «تای
ائزهTay
Éze ». تایTay :به معنی «از طرف مادر»، از ریشهی «تاغاییTağayı »
که به زبان
فارسی به صورت «دائی» وارد شده است؛ ائزهÉze :خواهر بزرگ)
چاغاÇağa : فرزند
چئشیتلیÇéşitli : متنوع، گوناگون
دلیرتمهکDelirtmek : دیوانه کردن
دهیینیمDeyinim : اشاره
دوروشمهکDürüşmek : غیرت کردن
دوزهنDüzen : نظم، نظام
دؤنهکDönek : پشت کرده به آرمان خود،
خائن
دؤنهمDönem : دوره، عهد
دؤنوشومDönüşüm : تحول
دئنهتیمDénetim : کنترل
سارسماقSarsmaq : به لرزه در آوردن
ساللارSallar : راک (موسیقی)
ساولاماقSavlamaq : ادعا کردن
ساوونماقSavunmaq : دفاع کردن
سرگیلهمهکSergilemek : به نمایش گذاردن، عرضه کردن
سس
ایریلدهرSes irilder : بلندگو
سوچلاماقSuçlamaq : متهم کردن
سورگونSürgün : تبعید
سورونSorun : مشکل
سولونومSolunum : تنفس
سؤیلهمSöylem : دیسکورس، گفتمان
سیمگه:
سمبول
سینلاقSinlaq : قبرستان
فیرتینالیFırtınalı : طوفانی
قارشینQarşın : علی رغم
قامچیلاماقQamçılamaq : شلاق زدن، ترغیب کردن
قوشوقQoşuq : شعر
قویوQoyu : غلیظ
قیرآچانQıraçan : آپرئل، آوریل
قیرقینQırqın : دلشکسته
قییینQıyın : جزا، مجازات
کسیمKesim : بخش (جامعه)
کویKüy : موسیقی، موزیک
کویچوKüyçü : موزیسین
کویهشگهKüyeşge : اورکئستر
گؤزهتیمGözetim : مراقبت
گؤمولمهکGömülmek : دفن شدن
الهشدیرمهکEleşdirmek : انتقاد کردن
یاپیتYapıt : اثر
یاخیچیYaxıçı : سوزان
یاشامYaşam : حیات، زندگی
یانیتYanıt : جواب، پاسخ
یورتداشلیقYurddaşlıq : تابعیت
یورومYorum : تفسیر
یوکونجلوکYükünclük : مسجد
یولچولوقYolçuluq : مسافرت
یونتمانYontmaq : مجسمهساز
یؤنلهندیرمهکYönlendirmek : متوجه کردن، متمایل کردن
یؤنهتگیلYönetgil : سیاسی
یؤنهلیشYöneliş : تمایل
یوهالاماقYuhalamaq : هو کردن (یوه، ضد هورا)
یئتمهزلیکYétmezlik : نارسائی
ییرYır : ترانه
یئرآد:
توپونیم
ییراماYırama : اوپرا
یئرسوYérsu : وطن (تورکی قدیم)
ییغاوYığav : آلبوم
یئلینYélin (آی): مارس


text:
سنسیز …/ نادر الاهی – سس یوسف اعظمیRead More »
اوچدوم…/ نادر الهی
اوچدوم… نادر الهی اوچدوم…، اوچدوغومهارایدی؟ یئر ایدی؟ یوخ، گؤی ایدی؟ یوخ! قوندوم…، آللاه بو شهرین، بیر سئرچهلیک سؤیودو یوخ! میشارلاری گوله- گوله دیشلرین آریدیر هله، هامیآلچاق،هامیکؤله، بیر چینار بوی ایگیدی یوخ! هله آچیقایکن یولوم قاییدیم یئنه قوش اولوم، الهی قانادیم، قولوم سویومادی؟ سویودو؟ یوووخ!…Read More »
ایکی شعر / نادر ایلاهی
ایکی شعر نادر ایلاهی (۱)یئنه آللاه آغلاییر یئردن گؤیه داش اوچور گؤیدن یئره قوش یاغیر یئنه آللاه آغلاییر دئییرلر یاغیش یاغیر بولاقلار گؤز یاشیندی بولودلار آهین آللاه! نه آدامسیز قالیبسان ندیر گوناهین آللاه! سئوگی آیاقلار آلتدا نیفرت آت بئلیندهدی سنین الیندن چیخیب دونیا ایت الیندهدی هارداسا یئنه بیر قوش بیر چیچک گوللهلنیر بیر آج اوشاق جان وئریر بیر آج گلین ...Read More »
غزللر / نادر الهی
غزللر نادر الهی (۱) سوسموشام سوسموشام آمما سینَهم طاقچاسی سازدان دولودور سوسموشام … آمما گیلئی گؤیلوم آوازدان دولودور من ائله غملی کی باغریمدا پاییز دالدالانیر او ائله شاد کی باخیش باخچاسی یازدان دولودور تانییا بیلمهمیشم قیبلهمی… هیهات هیهات! آمما گؤیلوم او مچیددیر کی نمازدان دولودور باخیشیمدان بایاتی چیپجالانیر …. نئیلهمَهلی آنا باغریم سارادان بوشدو…. آرازدان دولودور گؤز یاشیمدا هله ساغ ...Read More »


text:
پژوهشگر و شاعر معروف آذربایجان، «یحیی شیدا» (1303- 1390) چند روز پیش در تبریز به رحمت ایزدی پیوست.
به همین مناسبت، استاد در روز چهارشنبه 90/8/5 در انجمن ادبی صابر در تهران حضور یافتند و ضمن تحلیل آثار وی، یادش را گرامی داشتند. استاد دو ماه پیش از فوت مرحوم «یحیی شیدا» به کتاب ایشان موسوم به «ساری کؤینک» مقدمهاي نوشتهاند كه در زير عيناً نقل ميشود:
سالما شیدانی گؤزوندن، قدرینی دوردوقجابیل،
آدینی ساخلار دیری دونیادا آثاریم منیم.
- 1 -
شانلی اسلامی انقلابدان سونرا، بیر اوستاد کیمی پارلایان، ادبی انجمنلر اداره ائدن و انقلابچی شعرلر یازان «یحیی شیدا»، شمسی 1303 ـنجو ایلین اردیبهشت آییندا تبریزده دنیایا گلمیشدیر. آتاسی «حسن یوز باشی چرندابی»، مشروطه دؤنمی فعاللاریندان، سوادلی و بیلگین بیر شخص ایمیش. نوجوان یحیی اونون یانیندا گلستان،قابوسنامه، کلیله و دمنه و نصاب الصبیان کتابلارینی اوخوموش، سونرالار تبریزین «طالبیه» علمیه حوزهسینده اوچ ایله یاخین عرب دیلی مقدماتینی تحصیل آلمیشدیر. تورکجه، فارسجا، عربجه و همده آلمانجایا یییهلنمیشدیر. آلمانجادان ایکی کتاب و عربجهدن اوچ کتاب، فارس دیلینه ترجمه ائتمیشدیر. ایلک کتابینی 16 یاشیندا ایکن نشر ائتمیشدیر. کتاب، فارسجا ایدی و «پسر خان» آدینی داشیییردی. شمسی 1319 ـنجو ایلده نشر اولان بو اثر، یازیچینی سیاسی تعقیبلرهده معروض قویموشدور.
ایندیه قدهر یاییلان تورکجه اثرلری آراسیندا، اوچ جلدلیک «ادبیات اوجاغی» شانلی اسلامی انقلابدان سونرا، آرخادا قویدوغوموز اوتوز ایلده نشر اولان تورکجه کتابلارین لاپ مهم و گؤرکملیلریندن ساییلماسینی هرکس اعتراف ائدیر.
یحیی شیدانین اؤز دئدیگینه گؤره، گنج ایکن، انقلابچی شاعرلر ابوالقاسم لاهوتی، میرزادهی عشقی و فرخی یزدینین شعرلری ایله تانیش اولموشدور. جعفر خندان، علی فطرت و مولانا حسین یتیم یانیندا شاگردلیک ائتمیشدیر.
1323 ـنجو ایلده «شاعرلر مجلسی»نین عضولوگونه سئچیلمیشدیر. شعرلری «یئنی شرق»، «شفق» و «وطن یولوندا» نشریهلرینده نشر اولماغا باشلامیشدیر.
1333 ـنجو ایلده تبریزده حبسه سالینمیشدیر. اوچ آیا یاخین حبس چکمیش و سونرا «ممنوع القلم» اولاراق حبسدن آزاد ائدیلمیشدیر.
1337 ـنجی ایلده یئنی سیاسی تعقیبه معروض قالمیش و اصفهانا قاچمیشدیر. همین ایلده بیر خوش حادثه دوامیندا تبریزه قاییتمیش و مطبوعاتی فعالیته باشلامیشدیر. بیر داها 1344 ـنجو ایلینده تبریزده زندان چکمیشدیر.
- 2 –
1357 ـنجی ایله قدهر جوره- جوره تعقیبلره و اذیتلره دچار اولان و تضییقلره دؤزن یحیی شیدا انقلابدان سونرا آزادجاسینا جدی ادبی فعالیتلره باشلامیشدیر. اؤزونو هر زمان «ادبیات خادمی» آدلاندیران یحیی شیدانین ایندیه قدهر اونلار کتابی نشر اولموشدور و چوخلو شاعرلر و یازیچیلارین کتابلارینا مقدمه یازمیشدیر.
شهریارین تورکجه شعرلرینی ایلک دفعه توپلاییب کتاب حالیندا نشر ائدن ده یحیی شیدا اولموشدور.[1] شهریار بیر یئرده اونون حقینده یازیر:
... باخ کی تهراندا نه فرزانهلر اولموش واله،
باخ کی تبریزده نه شاعرلری شیدا ائلهدیم.
میرزا علی معجزین گیزلینده قالان شعرلرینیده ایلک دفعه او توپلاییب نشر ائتدیردی.[2]هابئله، سئژیم قولو و حدادین دا طنز پاره شعرلرینی، او ائللریمیزه مال ائتمیشدیر.[3]
- 3 -
شیدانین شعرلری عمومیتله اجتماعی- سیاسی و انتقادی مضمونلار داشیییر. شعرلرینده زمانهنین درین دردلری ترنّم ائدیلیر. وطنپرورلیک، خلقیلیک و عرفان، یارادیجیلیغین اساس محتوالاریندان ساییلیر. حتی او غنایی شعرلریندهده اجتماعیاتا وارد اولور. اونو اجتماعی- سیاسی تغزل شاعری آدلاندیرماق اولار.
ای آشنا گزیرسن بیگانه کؤلگهسینده،
فرزانه دالدالانماز دیوانه کؤلگهسینده.
مطلعلی غزلینی بو ادعامیزا شاهد گتیره بیلهریک. همین غزلین شاه بیتی بئلهدیر:
زاهد اؤلنده باسدیر بیر گوشهی جناندا،
دفن ائیله من اؤلنده میخانه کؤلگهسینده.
شیدا، شعردن هدف و غایه گؤزلهین بیر شاعردیر. او بعضی شاعرلری، شعری شاهلار قصرینده حبس ائتمهدن چکیندیریر و بئله شاعرلری «دیلنچی» آدلاندیریر و اونلاری بیر قوزغونا بنزهدیر کی بیر پارچا لئشدن اؤترو هذیان سؤیلهییرلر. شعری اوستون دهگرلی بیر گوهر ساییر و شاعرلری وجداندان آزماماغا چاغیریر و نهایت دئییر:
شعرده گرکدیر رسالت اولسون،
شاعر اولان ائلدن اوزاق قالانماز.
شاعرده دردلری دویان حکیمدیر،
یوخسوللار دردیندن فارغ اولانماز.[4]
بیر آیری یئرده «غافل شاعرلره» عنوانلی قوشمادا دئییر:
شاعریم! اچ گؤزون، گز هندهوری،
قانلی حادثهلر کئچیر جهاندا.
پارتلایان بومبالار، شاخان گوللـهلر
یوخودان اویاتماز سنی، بیر آن دا؟[5]
آنا دیل عشقی، شاعرین ان اساس شعر دغدغهسی اولدوغونو، جدی اولاراق ورغولامالییام. او، بو عشق یولوندا قدرتلر اؤنونده باش اگمهین و داغ کیمی دایانان بیر ادبیات قهرمانیدیر:
داغ کیمی دایاندیم تهلکهلرده،
بو سایاق گونومو من ده قاراتدیم.
قالدیردیم دیلیمی بیر بایراق کیمی،
اوغروندا قانداللار، زندانلار گؤردوم.
قدرتلر اؤنونده باش ائندیرمهدیم،
دئدیم شانلی ائله باغلییام آنجاق.
و یا:
مونغول ییغینتیسی، عثمان تیلیفی،
بو اؤتگم دیلیمه دئدی غصبکار.
قانمادی بو زنگین دیلین ریشهسی،
روحومدا، قلبیمده، پاک قانیمدا وار.
- 4 -
شعر فورمالارینا گلدیکده، دئمک اولارکی یحیی شیدا هم کلاسیک و همده یئنی شعر اسلوبلاریندا طبعینی سیناماغا چالیشمیشدیر. اصلینده اونون یئرلی فولکلوریک شعر فورمالاری و یئنی شعر اسلوبونا داها چوخ میلی واردیر. بیر آراشدیریجی دیلی ایله دئسک:
«شیدا، شعر نو را بهترین سبک شعری میداند و نظر ایشان در این مورد این است که شعر نو عالیترین تابلوها را به وجود میآورد و در این گونه شعرسرایی که تابلویی جدید خلق میشود، بال و پر شاعر باز است و آزادگی شاعر را در این سبک شعری به وضوح حس میکنیم و شاعر به هر طرف میتواند سیر نماید.»[6]
دوغروداندا او، یئنی اسلوبلاردا گؤزل تابلولار یارادان شاعردیر:
گؤرمهلی زماندیر،
عجایب دوراندیر.
ظریف پستهلرین اینجه دوداقلارین،
گولدورمک اوچون،
ال ایله یوخ،
دمیری تاپداییب،
پولادی قاپلایان گوپسونله،
آچماق ایستهییرلر!
یئنی اسلوبلو شعرلره بیز «سربست» فارسلار «شعر نو» دئییرلر. بئله شعرلرده اؤلچو، بؤلگو، ریتم، آهنگ و قافیه البته واردیر، لاکن شاعر بو ارکانین آراسیندا «قافیه»نی، بیرده مصراعلارین اوزونلوق و قیسالیغینی اؤز اختیارینا آلیر و معنایا اویغون عمل ائدیر:
دئییرم: - جوانلیق بیرده گله ایدی،
من ده بیر قاییدیب جوان اولایدیم.
اؤزومه گلجهیین کدرلهنیرم
دئییرم: - بو نه خام خیالدیر
یوخسا ایستهییرم باشدان باشلایام
سیخینتی، بوغونتو، غم- کدرلری؟
سربست شعرلر ایچهریسینه بیرده «قیسسا طرح» آدلاندیردیغیمیز شعری یئرلشدیرمهلییک. بئله بیر شعرده وزن، قافیه و ریتمین گؤزلهنیلمهدیگی حالدا، اوندا خوشا گلن و بیر نئچه سطرده جانلانان روایی آنلام واردیر:
آنام دئییردی:
- سن منیم جوانلیق چاغیما چوخ اوخشاییرسان!
قیزیم دا دئییردی:
- منیم قوجالیغیم سنه اوخشایاجاق!
ایندی من کیمم؟
جوان قیزیم؟
یوخسا آنام؟
- 5 –
انقلاب عرفهسینده، ایللر بویو سیخینتی و بوغونتو ایچره، انسانی اودلو احساس و دویغولارینی کول آلتیندا ساخلایان شاعر، ائللریمیزی انقلابا ساری تشویق و تهییج ائدن تأثیرلی شعرلر یازمیشدیر. بو شعرلرده او، تبریزی اصلانلار یاتاغی، عارفلر کعبهسی، مقدس مرامی آزادلیق و اسلامچیلیق اولان بیر شوکتلی و جلاللی شهر آدلاندیریر:
ایگیرمی دوققوزو بهمن آییندا،
باشلاندی دشمنله جدالین تبریز،
یاراتدین دهشتلی عصیان دشمنه،
اوجالسین شوکتین جلالین تبریز.
. . . اسلامی نهضتین سنسن دایاغی،
ایرانین ازلدن سؤنمز چیراغی.
قهرمانلار یوردو، اودلار اوجاغی،
عارفلر کعبهسی جمالین تبریز.[7]
1357 ـنجی ایلین بهمن آییندا دا «تاج و تختین عشقینه» عنوانلی 24 بیتلی کسگین سیاسی بیر قصیده یازیر:
سئل کیمی چوخ آخدی قانلار تاج و تختین عشقینه،
اولدو ویران خانمانلار تاج و تختین عشقینه.[8]
انقلابی، آددیم به آددیم ایزلهین شاعر، تحمیلی ساواش ایللریندهده وطنی و دؤیوشچولری اونودمامیشدیر. همین مجموعهیه، اونون تحمیلی ساواش ایله علاقهدار شعرلریده سالینمیشدیر. اونلارین آراسیندا حدت ایله یازدیغی «لعنتنامهی صدام» داها سجیّهوی و تحسینه لایقدیر:
نه قدهر گؤیلره قالخار نالهلر،
نه قدهر کی بیتر قاندان لالهلر،
نه قدهر گول اوسته دورار ژالهلر،
او قدهر ظلمکار صدّاما، لعنت.[9]
باشقا بیر یئرده دئییر:
ال چک وطنیمدن، ایتیل ای دشمن غدّار،
ای نفرته شایان ابدی لعنه گرفتار!
جنگی بیزه تحمیل ائلهدین حملهیه قالخدین،
قوردو سنی بو فتنه سالانلار سو تک آخدین.[10]
انقلابچی و مسلمان شاعر، ساواشی حدت ایله قیناما یانیندا، قونشولوغوموزدا اولان داشناکلارین تؤرهتدیکلری انسانی فاجعهلریده اونوتمور:
قاراباغ یاد دگیل، قارداشدیر بیزه،
بیزیم تک مسلمان، دینداشدیر بیزه.
غصب اولان حقّینی ایستهییر،
مسلمان ملتین دادا سسلهییر. [11]
یئنی اسلوب ایله یازیلان بو اوزون شعرین بیر یئرینده دئییر:
سئل کیمی پاک قانلار آخیر،
فرشته آغلاییر، شیطانلار باخیر.
یوکسهلیر هر یاندان لعنت سسلری،
انسانلیق چکیری سون نفسلری ... [12]
همین کتابا شاعرین زندان شعرلری ده سالینمیشدیر. بو شعرلرده آیدین گلهجگه اینام و اشکنجهلره دؤزوم مضمونلاری واردیر. 1344 ـنجو ایلده تبریزین شهربانی زندانیندا یازدیغی بیر شعرده دئییر:
مطلق چاتاجاق ملتیمیز کامینا بیر گون،
او گون کی نه شاهلیق قالاجاقدیر، نه رعیت.[13]
هابئله همین ایل یئنهده تبریزین شهربانی زندانیندا ایکن یازدیغی باشقا بیر قصیده واردیر:
جان قورخوسو قویماز، چاتا مقصودونا انسان،
آت جانی کی مقصدلره چاتماق اولا آسان.[14]
«ساری کؤینک»[15] و «دان اولدوزو»[16] شعرلری ده بئله بیر ماهیت داشیییر.
- 6 –
یحیی شیدا، شعر ترجمهسینده ده قابلیتلی بیر مترجم- شاعر کیمی ظهور ائدیر.
دئدیم قوی کئچیم بیرده تکرارا من،
کی دل وئرمهییم خوشدو دلدارا من.
مطلعی ایله باشلایان علامه طباطبایی تبریزینین «کیش مهر» عنوانلی شعرینین منظوم ترجمهسی[17] بو ادعایا آیدین بیر ثبوتدور.
حسین بن منصور حلاج،[18] تبریزلی قطران،[19] مراغالی اوحدی،[20] صائب تبریزی،[21] خانم پروین اعتصامی،[22] و فارس شاعری نیما یوشیجین[23] فارسجا شعرلریندن ده موفق ترجمهلری واردیر.
حسین منصور حلاجین بیر غزلینین ترجمهسینی بئله باشلاییر:
کیم دل غمینی دلبر جانانا آپارسین،
بولبول دیلهگین گوللره، بوستانا آپارسین؟[24]
شیدانین کئچمیش شاعرلرین بعضی شعرلریندن استقباللاری و تضمینلریده نظره چارپان و دقتی چکن بیر یارادیجیلیق قولو حساب ائدیلیر. بورادا، اونون هم فضولی کیمی نهنگ بیر شاعردن، همده سوادسیز شاعر حداد دان تضمینلری واردیر. بو تضمینلرده او، تضمین اولونان شعرین مضمونونا صادق قالیر. مثال اوچون علی آقا واحدین:
بولبولون نالهی جانسوزونا باعث گول ایمیش،
گوله هم عاشق سرگشته اولان بولبول ایمیش.[25]
مطلعلی غزلینین تضمینینده تغزل ماهیتینی حفظ ائدیر و حدادین:
ای دل چوخ امتحان ائلهدیم آشنالاری،
گؤردوم کی بیوفادیلا یوخدور وفالاری.[26]
مطلعلی تازیانهسینین تضمینینده ایسه تنقید و گولوش مضمونلاری گتیریر.
تضمین یانیندا، شاعرین استقبالیهلریده، موفق و اورهگه یاتان دیرلار. او جملهدن ادبیات تاریخیمیزین قهرمان عارف شاعری عمادالدین نسیمی تبریزیدن استقبال ائتدیگی آشاغیداکی شعری نمونه گتیره بیلرم:
یوخو وار ائیلهییب دهان دئدیلر،
بوش آغیزلار نئجه یالان دئدیلر.[27]
فضولیدنده گؤزل بیر استقبالیهسی واردیر.[28]
- 7 –
یحیی شیدانین ادبی- بدیعی یارادیجیلیغیندان بحث ائدرکن، اونون عرفانی- مذهبی شعرلریندن سؤز دانیشماماق اولماز. او، اصلینده دیندار بیر شاعردیر. توحیدیهلری وار و پیغمبر (ص) نعتینده یازدیغی گؤزل قصیده صاحبیدیر:
او گون کی ظلمت جهل ائیلهمیشدی دنیانی تار،
او گون کی هئچ یوخ ایدی عدل و رحمدن آثار،
... وجودا گلدی او معلول علت امکان،
یگانه منجی اسلام، احمد مختار (ص).[29]
- 8 –
ادبی بزهکلره گلدیکده شیدانین شعرلرینده ائله بیت تاپماق اولمازکی اوندا بیر و یا نئچه ادبی بزهک گؤزه دگمهسین. مثال اوچون آشاغیداکی بیتده / س/ حرفی سس بزهگی واردیر:
اونون من سؤزونو سالمازدیم یئره،
قاپیدان گلنده سلام ائدردیم.
و یا / د/ حرفی ایله سس بزهگی:
دئدیم او دلبره مکان هارادیر؟
گولدولر، یاری لامکان دئدیلر!
و یا: / آ / هجا بزهگی:
بیر اولسا جماعت، اونا هئچ قوّه باتانماز،
نئیلر دنیزه قوپسا اگر قورخولو طوفان؟
و یا: بیر سؤزجوگون تکرار بزهگی:
امر اولدو فرّاشا او پارچا دیلی،
دوغراسین دیلیم- دیلیم،
دیلی قیمه- قیمه دوغرادی فراش.
و یا: جوره- جوره جناسلار:
خاندان پهلوی ایرانی ویران قویدولار،
اؤلدورولدو نوجوانلار تاج و تختین عشقینه.
عاری از مهر آریامهر اولدو، بو جلاد شوم،
اؤلدوروب چوخ قهرمانلار تاج و تختین عشقینه.
باسدی، کسدی، ووردو، ییخدی، آسدی، اعدام ائیلهدی،
اؤلدولر ناحق قالانلار تاج و تختین عشقینه.
شیدانین شعرلرینده ادبی بزهکلر عنوانی بیر آراشدیرما موضوعو اولا بیلر.
- 9 –
الینیزدهکی کتاب یحیی شیدانین نشر اولان ایلک شعر مجموعهسیدیر. بو مجموعهنی شاعر اؤزو ترتیب ائتمیشدیر. شعرلرین دوزنلهمه و تبویب ائتمهده ده یئنی بیر شیوه سئچمیشدیر. بئلهکی هم فورما و همده مضمون باخیمیندان، جوره- جوره شعرلر بیری- بیرینین آردینجا دوزولموشدور. یئنی اسلوبلو شعر، قوشمادان سونرا، غزل، گرایلی یانیندا و مثنوی، بایاتیدان سونرا گلمیشدیر. تغزل، سیاسی مضمونو؛ حماسه، طنز و گولوشو، عرفانی مضمون ایسه اجتماعیاتی تعقیب ائتمیشدیر. بو شیوه اؤزوده بیر یئنیلیک ساییلیر.
من، قوجاماق شاعر و ادبیات خادمی استاد یحیی شیدانین بیرینجی شعر مجموعهسینین نشرینی ائللریمیزه تبریک دئییرم و ادبی قالخینمالاریمیزین انکشافینا مثبت تأثیر ائتمهسینه یقین ائدیرم.
دکتر حسین محمدزاده صدیق
تبریز- 1390/3/30
[1] شهریار و آذربایجان دیلینده اثرلری. توپلایان یحیی شیدا، تبریز، 1358.
[2] معجز، میرزا علی. شبسترلی میرزه علی معجز (تازا و چاپ اولمامیش اثرلری)، توپلایان یحیی شیدا، 1359، ج. 3.
[3] شیدا، یحیی. سئژیم قولو، تبریز، 1359. / حداد، اودلو سؤزلر، تبریز، 1360.
[4] همین کتاب، ص. 113.
[5] همین کتاب، ص 119.
[6] معتمدی، مریم. زندگینامه استاد یحیی شیدا، (پروژهی پژوهشی تحصیلی) استاد راهنما دکتر حسین محمدزاده صدیق، دانشگاه آزاد اسلامی واحد زنجان، 1376.
[7] همین کتاب، ص. 70.
[8] همین کتاب، ص. 92.
[9] همین کتاب، ص. 144.
[10] همین کتاب، ص. 116.
[11] همین کتاب، ص. 71.
[12] همین کتاب، ص. 72.
[13] همین کتاب، ص. 170.
[14] همین کتاب، ص. 82.
[15] همین کتاب، ص. 39.
[16] همین کتاب، ص. 64.
[17] همین کتاب، ص. 152.
[18] همین کتاب، ص. 162.
[19] همین کتاب، ص. 157.
[20] همین کتاب، ص. 158.
[21] همین کتاب، ص. 51.
[22] همین کتاب، ص. 156.
[23] همین کتاب، ص. 9.
[24] همین کتاب، ص. 162.
[25] همین کتاب، ص. 171.
[26] همین کتاب، ص. 172.
[27] همین کتاب، ص. 100.
[28] همین کتاب، ص. 47.
[29] همین کتاب، ص. 142.


text:
تهران´ين باتي بؤلگه لري
تهران´ين باتي بؤلگه لري
داها گوجلو اولماق اوچون اورگانيزه اولمالييق
اولوسال وارليغيمزا دوشونن مينلرجه وطن داشيميز يالنيز اولاراق اؤلكه نين هر طرفينده اؤز ميللي دوشونجه لري يؤنونده قوتسال ميللي حركتيميز ده آكتيو اولمادان توپلوم دا تؤرديلميش تورك دوشمانچيليغي نين پيسكولوژيك باسقيسي آلتيندا سولقونلوق خسته ليگي تهليكه سي ايله قارشي – قارشياديرلار اؤرنك اولاراق تهران نين باتي بؤلگه لرينده تهران ساوا (جاده ساوه ) يولونون اطرافيندا 57 نجي اينقيلاب دان سونرا آذربايجانين شهرلر و كندلريندن گؤچن تورك لر طرفيندن قورولان شهر لرده ايندي ميليونلارلا آذربايجان توركو آغير آسيمسلاسيون تضييقي آلتيندا ميللي كيمليك لريني كئتديكجه ايتيرمك له , فارس شوونيست لرين ان ياخين هدف تاختاسينا چئوريلميشلر، بو شهرلرده ميليونلارلا آذربايجانلي نين ياشاماقدا اولماسينا رغما هئچ آذربايجان شوعورونا ماليك اولان اورگانيزاسيون فعالتي گؤزه چارپمير داها دوغروسو بو گون تهران نين گونئي ، باتي و ساوا يولو اطرافيندا كي شهرلرده اسلامشهر ، نسيم شهر ، شهرگلستان ، شهريار ، و.... اونلارلا شهرده آذربايجان نين ميللي حركتينه فعاليت اورتامي پوتانسيلي اولماسينا رغما اولوسال حركتيميزين بو شهرلر و بؤلگه لر ده يئري بوش گؤرونمكده دير . حال بو كي تهران دا كئچيريلن چئشيتلي تؤرنلرده ( ستارخان ، صفرخان و باشقا طنطنه لي) مراسيم لرده ایشتیراک ائدن میللی شوعورا مالیک سویداشلاریمیز آدی چكيلن يئرلرده گئنیش فعالیت اورتامینین اولماسینیندان خبر وئرمکده دیر, بو شهرلرده فیکیر داشلاریمیزین بير چاتي آلتينا توپلانيب آکتیو اولمالاري گلجك اوچون چوخ – چوخ اؤنملي اولا بيلر ، فارس شوونيسمينين مركزيني ساران بو بؤلگه لرده بير درين آذربايجانچيليق دويغوسو ياراتماغين حياتي اهميتي چوخ آچيق گؤرونمكده دير . ايندي اگر بو شهرلرده اويانيش پروسه سيني اويقولويا بيلمه سك گلجك ده شوونيست لر بو بؤلگه لر ده ياشايان يوردداشلاريميزدان ميللي حركتيميزين باشاريلاريني و قازنجيني بالتالاماغا ايستيفاده ائده جك لر.
ميللي حركتيميزين حقانيتينه درين اينانجلا ميللي حركتي كوتله ايچينه تانيتماق وبو گئنيش بؤلگه ياشايان يورد داشلاريميزدا ميللي دويغونو آذربايجانيميزين باشقا شهرلري كيمي اويانديرماق آماجي وميللي حركتيميزين بير پارچاسي اولاراق اؤز ميللي قورتولوشوموز يؤنونده چاليشاراق فعاليت آپارماق اوچون بير درنك ياراتماغا قرار وئرديك .
بو درنگين چاتي سي آلتينا تك فعاليت ائدن اوي داشلاريميزي توپلاييب ميللي حركتيميزه گوج قاتماقلا ميللي گؤره ويمز اوغروندا باشاريلي آدديملار گؤتوره بيله جگيميزين اينانجينداييق.
يانار – افشار 4/1/1384


text:
امیریکه اهالینینگ قرشیسیگه توریشگه مجبور قیلمهسین
افغانستان سابق جمهور رییسی، امیریکه قوشمه ایالتی افغانستان ملی حاکمیتیگه حرمت بیرسین، اهالی اونگه قرشی توریشگه مجبور بولمهسینلر دیدی. جناب کرزی بوگون کابلده افغانلر کیلهجکی قندهیلیگی و کیلهدیگن مصیبتلر نامیده بولیب اوتگن اولتیریشده اشتراک ایتیب، امیریکهنینگ تشقی ایشلر وزیری جان کرینینگ سونگی بیاناتیگه قرشیلیک بیلدیریب، افغانلرنی امیریکهگه قرشی تورمهگنلیگی حاضرگی وضعیتدن انیق خبر بولگنلیکلرینی کورستهدی […]
افغانستان سابق جمهور رییسی، امیریکه قوشمه ایالتی افغانستان ملی حاکمیتیگه حرمت بیرسین، اهالی اونگه قرشی توریشگه مجبور بولمهسینلر دیدی.
جناب کرزی بوگون کابلده افغانلر کیلهجکی قندهیلیگی و کیلهدیگن مصیبتلر نامیده بولیب اوتگن اولتیریشده اشتراک ایتیب، امیریکهنینگ تشقی ایشلر وزیری جان کرینینگ سونگی بیاناتیگه قرشیلیک بیلدیریب، افغانلرنی امیریکهگه قرشی تورمهگنلیگی حاضرگی وضعیتدن انیق خبر بولگنلیکلرینی کورستهدی دیب بیلهدی.
مملکت سابق جمهور رییسی حامد کرزی بوگون کابلده «افغانلر کیلهجکی قندهیلیگی و کیلهدیگن مصیبتلر» نامیده اوتکزیلگن ییغینده سوزگه چیقیش قیلیب ایتیشیچه، مملکت یشاوچیلری امیریکهنینگ ایچکی ایشلرگه ارهلشیشیگه قرشی تورمهگنلیکلری بولرنینگ مملکت وضعیتیدن انیق خبرلری بولگن لیگینی کورستهدی.
جناب کرزیگه کوره، هر کون اوتیشی بیلن افغانستان، پاکستان تأثیری آستیده قالیب بارماقده. اونینگ معلوم قیلیشیچه، افغانستان معمالری تشقی عاملی بارلیگی معمالر ایچیلیشی پاکستان و امیریکه قوشمه ایالتی قولیده آچیلیشی ممکن.
جناب کرزی افغانستان خلقینینگ اویغونلیگی و مملکتلریدن دفاع قیلیشلری بارهسیده ایتیشیچه، افغانستان اوروش میدانیده اوستون دیر، اما سیاست بولیمیده اینگهیگن.
حامدکرزی حکومتدن اشرف غنی و عبدالله اورتهسیده امضا بولگن سیاسی توافق نامه اساسیده تیزلیکده لویه جرگه بولیب اوتیشینی سورهدی.
حامدکرزی امیریکه قوشمه ایالتیدن شوندهی بیر حالده تنقید قیلهدی کیم، بو مملکت تشقی ایشلر وزیری جان کرینینگ افغانستانده قیلگن سونگی سفریده ملی بیرلیک حکومتینینگ عُمری ایکی ییل ایمس و حکومت شو حالت بیلن ینه اوچ ییل دوام ایتیشی ممکن دیگن ایدی؛ بو عمل سابق حکومت رسمیلری و سیاسی تحلیلچیلر تامانیدن قارهلنیب، بو عمل مملکت ایچکی ایشلریگه کورینیب تورگن ارهلشیش دیب بیلهدیلر.


text:
و امّا تعلیل المستفاد من الروایة المرویة فی النكاح
بایاق قئید اولان قول ایزدیواجی بارهسیندهكی روایتدن _بویورموشدو: آللاها معصیت ائتمهییب كی یالنیز آغاسینا معصیت ائدیب_ آلقینانان دلیل، اؤز مالینا مالیك اولمایان یئرده جاری اولا بیلر. قولون اؤزونه مالیك اولمادیغی كیمی. آما محجور اولموش مالیك تصرّوفو ایله آللاها معصیت ائدیر. گیروو گؤتورنه معصیت ائتمهسینی دئمزلر، چونكی او مالیك دئییل. البته آللاه گیروو گؤتورنین حاقّینی، تصرّوفله فوتا وئرمهسیندن منع ائدیب. دئدیكلریمیز، اؤز مالینا ولی اولان آما ایفلاس و یا آیری عاریضهیه گؤره مالینا محجور اولونان هر مالیكین بارهسینده جاریدیر. بوتون تصروفلرین باطیللیگینه حؤكم اولونار. آما بعضاً شوفعه كیمی بیر سئری مصلحتلرین رعایتی اوچون محجور اولورسا، تصرّوف صحیح اولار. (شوفعه مسألهسینده: موشتری شریكلرین بیرینین حیصّهسینی آلاندان سونرا شریكدن خبرسیز اؤز حیصّهسینده تصرّوف ائدیرسه صحیحدیر چونكی شوفعه حاقّی شریكین مصلحتینه گؤره قویولوب. آما شریك گلیب شوفعه حاقّینی ایستیفاده ائدیب موشتری قایتارماق مجبوریّتینده قالیرسا گؤردوگو ایشلر باطیل اولار.) آما بوردا (رهینه مسألهسینده) باطیللیگه قرار وئرمك فقیهلرین بؤیوكلرینین اختیار ائتدیكلری كیمی داها یاخشی و گوجلودور. [بعضی موعاصیرلرین] سؤزو بیتدی، مقامی یوخاری اولسون.
بونلارا (بعضی موعاصیرلره) آشاغیداكی ایكی گئرچگی نظرده توتماقدان سونرا ایكی ایشكال واریددیر.
1. اؤزگهنین مولكونو ساتماقدا فرق ائلهمز موستقیللیكله اولسون و یا مالیك طرفیندن ناییبلیكله اولسون. (اونلار بئله فرق قویموشدولار: موستقیل اولاراق و اؤز طرفیندن ساتیرسا اولماز آما ناییب كیمی ساتیرسا جاییزدیر.)
2. موطلق نهی، یالنیز غیری خاریج امرده (داخیلی مسألهده) باطیللیگه سبب اولماز. (اونلار دئییدیلر یالنیز داخیلی مسألهده باطیللیگه سبب اولار.)
اولاً (بیرینجی ایشكال): [ساتماقدا موستقیللیك و یا ناییبلیك] گیروو قویانین ساتماسیندا تصوّور اولونا بیلر. چونكی او بعضاً گیروو گؤتورنین ایجازه وئرمهسی اومیدی ایله ساتار و موستقللیك قصد ائلهمز. بعضاً ده اونون رهینه اولدوغونو بیلمز و یا اونون حؤكمونو بیلمز و یا اونودار. بئلنچی وضعیّتلرده نهی اولمادیغینا گؤره باطیللیك ایدعاسی ایمكانسیزدیر. (نییه موطلق اولاراق باطیللیگینی دئییرسن؟)
ثانیاً: آشاغیداكی عیبارتین طلبینه گؤره، ایجماعدان و خبرلردن كسب اولان یقینلی مسأله؛ گیروو قویانین عئیناً گیروو گؤتورن كیمی تصرّوفدن منع اولماسیدیر:
«ایجماعدان و خبرلردن مونعقید اولانا اساساً». او یئرده كی دئییر: «گیروو قویان و گیروو گؤتورن هر ایكیسیده تصروفدن منع اولورلار».
گیروو گؤتورنی تصروفدن منع ائتمگین، باطیللیگه سبب اولمادیغیدا بللیدیر. اورداكی منع بیر تهر اولوب كی اونون آسیلی اولماسی ایله مونافاتی یوخدور.
بونون حاصیلی، [گیروو قویان و گیروو گؤتورن طرفیندن] موستقیل اولاراق و حاق صاحیبینه موراجیعه ائتمهدن رهینهنین ساتماغی و عقدین طلبینه وفا قیلماغینین منع ائتمهسینه قاییدیر.
منعی بوندان آرتیغا ثبوتلاماق ایستهییرسنسه، دلیله احتیاج وار و دلیلین اولمادیغینا گؤره صحیحلیگه دلالت ائدن عموماتا موراجیعه ائتمك اولار.
بؤلوم :
یازار : صمد كامران قراملكي


text:
بیز هله اولمه میشوگ قافیله یالقیز قالسین))
بیز هله اولمه میشوگ زینب آدامسیز قالسبن)
حرمه یاغی اگر قویسا قدم وای بیزه))
ناخلف لر الینه دوشسه حرم وای بیزه))
جانمیزدان کئچروگ مکتئب یمیزدن هیهات))
بیز دفاع ایله میک زینب یمیزدن هیهات))
کربلا شام و نجف کویه مینادیر بیز ایچون))
زینئب ینده حرمی کربوبلادیر بیز ایچون))
استقبال از شعر بالا☝☝
آند اولا. حضرت عباسین. اوزوقوللارینا
شهدای حرمین گئتدیگی دوز یولارینا
تا واروق کیمسه سیزون سئمتوزه چپ باخمیاجاق
وئره جوک بیز جانی قوربان اله موز یاتمییاجاق
حره مه چپ باخانین گوزلری اوخلانمالیدی
کیم سیزه بیر داش آتا قوللاری دوغرانمالیدی
کربلا شامه بوگون چپ باخانی خار اولسون
شییه اولادی بوگون شامه گره ک یار اولسون
شعر حکمت


text:
دوزلو اوغلان وبلاگلارینین یاخشی اولماقی اوچون آتیل باتیل فروشگاهین دان آلیش وئریش ائدین
طبیبین یاراسی
یئنه آغلاتدی منی خان چوبانین آغلاماسی
سارانیین سئللره بئل باغلاماسی
یازیلار سئیرینه چیخدیم
بیلدیم یوخودو دونیادا دیر بیر پاپاسی
یئر اوزون قان بورویوب دونیا دولوبدور یالانا
هاراسیندان یاپیشیم خوشدوجهانین هاراسی؟
اودا باخمیر سا منه ایستییرم
دوشسون آغلار گوزومه اول قاراگوزلر قاداسی
واردیر هر بیر یارانین مرهمی تاپسان طبیبین
نئجه درمان اولاجاق اولسا طبیبین یاراسی.
Filed under: باشقا شاعیرلر,تورکی شعرلر Türkcə şeirlər | Tagged: یارا,آذربایجان شعرلری,تورکی شعر,تورکجه شعرلر,شعر ترکی اذربایجانی,طبیب,طبیبین یاراسی |


text:
ایمام عسکری (ع)
حسن بن علی (ایمام حسن عسکری، ابومحمد، هادی، ابنالرضا و زکی) شیعهلرین اونبیرینجی ایمامیدیر کی ۲۳۲ اینجی هیجری ایلینین ربیعالثانی آیینین سککیزینجی گونونده مدینه شهرینده آنادان اولوبدور. اونون آتاسی ایمام هادی -شیعهلرین اونونجو ایمامی- و آناسیدا امولدی (حدیث، سوسن و سلیل) ایدیر.
ایچیندهکیلر
یاشاییش[دَییشدیر]
ایمام عسکری اوچ عباسی خلافتی ائیله همدوورهیدی. معتز عباسی، مهتدی عباسی و معتمد عباسی بو خلیفهلریدیرلر. او ۲۵۴ اینجی هیجری ایلینده ایمام هادینین شهادتیندن سونرا، ۲۶۰ اینجی ایلهجن -۶ ایل مودتینده- ایمامت ائتدی. عباسی خلیفهلری، ایماملار هادی و عسکرینی سامرادا اؤز عسکرلرینین یانیندا موحافظیتده ساخلامیشدیرلار و بوناخاطیر، بو ایکی ایمامی «عسکریلر» آدلاندیریبلار. خلیفهلر بیلیردیرلر کی حضرت مهدی (عج) عسکرینین اوغلودور و بو دلیل اوچون، اونو محدودیتده ساخلاییب و چوخلو زامانلار حبسه محکوم ائتمیشدیرلر.
اؤیرنجیلر[دَییشدیر]
ایمام عسکرینین ۱۰۰دن آرتیق اؤیرنجیسی واریدی کی ابوعمر عثمان بن سعید عمری (حضرت مهدینین بیرینجی ناییبی)، احمد بن اسحاق قمی، ابراهیم بن مهزیار، ابوهاشم داوود بن قاسم جعفری، محمد بن حسن صفار، محمد بن عثمان بن سعید عمری (حضرت مهدینین ایکینجی ناییبی)، عبدالله بن جعفر حمیری، احمد بن محمد بن مطهر، ابوسهل اسماعیل بن علی و محمد بن صالح بن محمد همدانی، اونلارین ان اؤنملی و آدلیملارینداندیرلار.
شهادت[دَییشدیر]
ایمام عسکری سونوندا ۲۶۰ اینجی هیجری ایلینین ربیعالاول آیینین سککیزینجی گونونده -۲۹ یاشیندا- معتمد عباسی دستوریله مسموم اولونوب و شهادته چاتدی. اونون جنازهسی سامرادا آتاسی -ایمام هادی-نین قبرینین یانیندا تورپاغا تاپیشیریلدی. ایمام عسکرینین شهادتیندن سونرا، ایمامت بارهسینده شیعهلرین آراسیندا ایختیلاف ایجاد اولدو. بیر سیرا دئییردیلر کی او عوروج ائدیبدیر و قاییداجاغدیر. بیر سیرا دئییردیلر کی اونون قارداشی -جعفر- ایمامته چاتیبدیر. آما اونایکیایمامی شیعهلرین عقیدهسینه، حضرت مهدی (عج) آتاسینین جنازهسینین اوستونده ناماز قیلیب و اوز ایمامتینی هامییا اعلان ائتدی.


text:
خینا گئجه سی(حئکایه جیک)
یازار:ایلقار موذنزاده
خینا گئجه سینده، اللره یازیلان سؤزجوک لرده سنی آراییردیم. بوتون یولداشلار، سؤزجوک لرین شکیلینی اللرینده قیزاردیردیلار. اووجومون اورتاسیندا کی توپلانمیش خینانین سرینلیگینی دویارکن دووارا باخیردیم. یولداشلار گولومسه یه ـ گولومسه یه بیر بیرینین اووجونداکی سئودا سؤزجویونه باخاراق، منیم یومولموش و سیخیلمیش اووجوما گؤزلری تیکیلدی.
هامی نین اووجو آچیلیردی و نقش اولونموش بیر اوره ک شکیلینین ایچینده، سئوگی لی آدین بیرینجی سؤزجویونو، بیر بیرینه گؤرسه دیردیلر. a ،d ، v ، e ، s ... و سئوگینی اللرینده اویناداراق قاداسینی آلیردیلار؛ جئیرانیمدی، نازیم دی، اوره ییم دی دئمک له. یومولموش اووجوملا کاغاذ مندیل پایلایانا گؤزوم ساتاشدی و اونون آردیندا الینده زیبیل قابی اولان بیر اوشاق، سئوگیه به لنمیش مندیل لری قابا تؤکوردو. بوتون یولداشلارین گؤزلری منیم اووجوما تیکیله رک، یازیلان سؤزجویو حدس ووروردولار. من ایسه بئینیمده هئچ بیر سؤزجویون اولمادیغینا گؤره کدرلی. اووجوم آچیلدی و اینانمادان الیمده یازیلمیش "t" سؤزجویونو گؤردوم.
ههههه...! تومروس دور، یوخسا تورک آی؟ آی قورد! تورکان دیر یوخسا تئللی ناز؟
هره بیر سؤز دئییردی؛ آنجاق هئچ کیمسه نین فیکیرینه "تانری" گلمیردی!
سون


text:
ساری گئت سین
دونیا دئدیین کوهنه دییرمان، ساری گئت سین
دارتیر گئجه گوندوز دنی انسان، ساری گئت سین
کاروان سارادیر هر گله نین دونمه سی البت
سنده اوزونو بیل بورا مهمان، ساری گئت سین
واخت چاتدیغی آن خیلخالاییر تئز ملک الموت
باخمیر بونوکردیر یادا سولطان ساری گئت سین
جنت ده، جهنم ده بودونیاده دی قارداش
اولما بئله بیر دردیله نالان ساری گئت سین
اویدیرما روایت لره مداحه اینانما
چون رزقی مقرردی بویولدان، ساری گئت سین
مومن اودوکی تانری یا قلبینده اینانسین
یوخ ارزشی بو دیلده کی ایمان، ساری گئت سین
خالیق اتکی لاب بئله اولدوقجا بویوک دی
قیماز یانا هئچ بنده نی رحمان، ساری گئت سین
دیندن ده قاباق سن بالا انسانلیغا بند اول
گر بوندان اوزاق اولدو موسلمان، ساری گئت سین
ال چیرکی دییرکن بیزی آلداددی بو پوللی
نینک بونا سن اولما پریشان، ساری گئت سین
ساغلاملیق اوزو انسانا سرمایه دی والله
وئرمه بوقدر غصه، غمه جان، ساری گئت
ایمکان قدری دونیادا انسان لاری سئو سن
معشوقدو نه دی، سئوگیلی، جانان، ساری گئت سین
مجنون ائلیین قیسی بئکارلاردی، نه لیلی
کیم دیر اوصنم، عاشیقی صنعنان، ساری گئت سین
بیر قیز سنه چوخ ناز اله سه بوینونو بورما
بو دووری ده گور بول نه دی قیزدان، ساری گئت سین
قالما الی قوینوندا آ قیز اوغلانا خاطیر
مین لرجه شهرده بئکار اوغلان، ساری گئت سین
جهد ایله تامام لذتی نی داد بو حیاتین
دوشمز اله بیرده بئله دوران، ساری گئت سین
گؤنده ر
بؤلوم : وطن


text:
روسیه ایمپیراتورلوغو
روسیه ایمپیراتورلوغو ((روسجا:Poccийckaя иMпepия)) — تاریخی ۱۷۲۱-جی ایلدهن باشلامیش روس دؤولتی. ۱۹۱۷-جی ایلده جومهوریت ده چئوریلدی. اونون واریثی شوروی حساب اوْلونور. ایمپراتورلوغونین باشکندی ۱۷۲۱–۱۷۲۸-جی ایللرده سنت پترزبورق، ۱۷۲۸–۱۷۳۰-جو ایللرده موسکو، ۱۷۳۰–۱۹۱۷-جی ایللرده ایسه یئنیدن سنت پترزبورق اوْلوب.
ایچیندهکیلر
یارانماسی[دَییشدیر]
تاریخی[دَییشدیر]
اهالیسی[دَییشدیر]
۱۷-جی عصرده روسلار اؤز دیلی ایله فرقلنهن خالقلارین قاریشیغی ایدی. بونلار اساساً بؤیوک هیند آوروپا دیل قروپونون ایسلاو عائلهسینه مخصوص ایدیلر. ولیکوروسلار و موسکوویتلر موسکو اطرافیندا یاشاییردیلار. اونلار قوزئی مئشهلرینه نفوذ ائدیب، چوْخلو فین و دیگر آبوریگئن طایفه لری آسیمیلیاسییا ائتمیشدیلر. قارا دنیز ساحلی همین واختادک تۆرکیه نین حمایهسینده اوْلان تاتار خانلارینین الینده ایدی. تاتارلارلا روسلار آراسینداکی سرحد توْرپاقلاریندا یاریمموستقیل قازاقلار یاشاییردیلار، اونلار اساساً میقراسییا ائدن روسلاردان عمله گلمیشدیلر.
موسکونین غربینده بئلوروسلار، گونئی-غربینده ایسه مالوروسلار و یا اوکراینلیلار یاشاییردیلار. اونلارین هر ایکیسی ۱۷-جی عصرده لهیستاننین حؤکمرانلیغی آلتیندا ایدی. او واختلار لهیستان آوروپادا آپاریجی ایسلاو دؤولتی ایدی.


text:
شاعر سایمان آروز آذربایجان یازیچیلار بیرلیینین گونئی آذربایجان شعبهسینین رهبریدیر. او، ۱۹۷۷-جی ایل مارتین ۲۷-ده آنادان اولوب. داها چوخ «یوز ایل اینقیلاب» رومانی ایله تانینیر.
آخار.آذ سایمان آروزون «من اؤلسهم اگر» شعرینی تقدیم ائدیر:
من اؤلسهم اگر
گونلرین بیر گونو من اؤلسهم اگر
جانیمی گؤتوروب گئتسهم بورادان.
آیاغین آلتیندا تورپاغا دؤنسهم،
سنه خبر وئرسهم، باشقا دونیادان
جیسمیمی گؤتوروب عکسهم تورپاغا
روحومو اوچورتسام سمایا بیر گون
سجدهیه ییخیلسان تورپاغا سن ده
علینی قالدیرسان دعایا بیر گون...
آلنیندان اؤپجک تورپاق دوداغیم
سنه گؤیرهجک قیزیل گول کیمی
قبریمین اوستونه دوزمیین اوچون
بیر نئچه نیسگیللی قرهنفیل کیمی...
گؤیدن توللاناجاق روحوم اووجونا
یاغیشا، قارغیشا دولاجاق الین.
آدیمی سسلهمک ایستهیهجکسهن،
آغزیندا یارایا دؤنهجک دیلین.
من کی دیلیم-دیلیم یاشادیم، اما...
قبیرده بیر بوتؤو اینسان کیمییهم.
چوخ تاییم تبریزده قالسا دا بئله،
آذربایجان کیمی، توران کیمییهم...
بیر آخشام منیمچون داریخسان اگر
بیر آز تورپاق گؤتور اوریینه قوی.
بیر آز ایسلانگینان یاغیشین آلتدا
بیرجه گون وطنی کوریینه قوی...
چکگینهن میللتین آغیر یوکونو
کوریین، اوریین قابارا دؤنسون.
هامییا، هر کسه وطن اولگینان،
اما اؤز ایچینده وطنین اؤلسون...


text:
آذربایجان مرکزی بانکی (آمب) ماناتین بو گونه اولان رسمی مزهننهسینی آچیقلاییب.
مرکزی بانکدان آخار. آز-آ وئریلن معلوماتا گؤره، بو گون آمئریکا بیرلشمیش شتاتلارین میللی والیوتاسی اولان دوللارین مزهننهسی دئکابرین ۲۳-او ایله موقاییسهده دییشمهیهرک ۱،۷۶۲۲ مانات تشکیل ائدیب.
آورو ایسه ماناتا نیسبتا باهالاشیب. آوروزونانین واحید والیوتاسی ۰،۱۴% مؤحکملنرک ۱،۸۴۳۸ مانات اولوب.
اساس تیجارت طرفداشلاریمیزدان بیری اولان روسییانین میللی والیوتاسی روبل ثابیت قالاراق ۰،۰۲۸۹ مانات سوییهسینده قرارلاشیب.
تورکییه لیرهسینین مزهننهسی ۰،۱۸% ضعیفلهیهرک ۰،۵۰۱۴ مانات تشکیل ائدیب.
رسمی مزهننهیه اساساً، ۱ اینگیلیس فونت ایستئرلینگی ۲،۱۶۳۷ ماناتدیر. بئلهلیکله، فونت ایستئرلینگین مزهننهسینده ۰،۰۶%-لیک آزالما باش وئریب.
گورجوستان لاریسینین مزهننهسی ده ۰،۱۶% مؤحکملنرک ۰،۶۴۳۷ مانات اولوب.


text:
افغانستان ترکمنینگ آتا- بابالاری نینگ یوردی دیر
ترکمن لر دنیانینگ قدیمی خلق لاری نینگ بیری حساب لانیور. ترکمن لر قدیمی زمان لارده-ده باش ده آسیاده، سونگرا اروپاده و افریقاده دورلی جغرافیایی چأک لرده اؤز ملی دولت لرینی غورماق بیلن، آدمزاد دورموشی نینگ و مدنیتی نینگ اؤسوشینه اولی غوشانت غوشوپ گلیپ دیرلر. قرا دنگیزینگ دمیرغازیغیندان گوندوغار اروپا و اول یردن ایتالیا و فرانسا چنلی باریپ یایران ترکی طایفه لارینگ غالدیران تأثیرلرینی، سونگ لار بالقان لارده غوریلان اصلی ترکی دولت لر ینه-ده گویچ لندیریپدیر.
افغانستانلی تاریخچی عالم میرغلام محمد غبار “افغانستان در مسیر تاریخ” آتلی کتابینده یازیشی یانی، ترکی خلق لارینگ میلادی دان اؤنگکی دورلردأکی چوزوش لاری، مرکزی آسیا، ایرانه و هندوستانه بولیشی یانی، حاضرکی افغانستانینگ چأک لرینه هم غایتالانیپ دوروپدیر. داشقی گویچ لرینگ گلیپ-گیتمه چوزوش لاری نینگ کؤپیسی، یورت لاره ویرانچیلیق دان، غیرغینچیلیق دان و زیان دان باشغه هیچ ذاد گتیرمأندیر. یؤنه، باشغه طرفدان، گؤچیپ گلمک بیلن تمام لانیون چوزوش لارینگ نتیجه سینده مونگ لرچه ماشغلانینگ اییالأن یورت لارینده اورناشماغی اؤسوش لره-ده سبب بولیپدیر. شولاردان، ساک طایفه لاری نینگ گؤچیپ گلماگینی مثال ادیپ گؤرکزمک بولار. مونگ لرچه ساک ماشغلاسی نینگ افغانستانینگ حاضرکی اییالایون یرلرینه گؤچوپ گلماگی، اولارینگ یرلی خلقینگ مدنیتینه آرالاشیپ غالماغی و یوردینگ مادی هم-ده روحی دورموشینه غوشولماغی، تازه اؤسوش لره ایترگی بریپدیر.
اصلی ترکی یوچی طایفه لاری میلادی دان اؤنگکی II عصرینگ بیرینجی یاریمیندان (میلادی دان اؤنگکی ۱۴۰-۱۳۰) باختری (بلخ، گوزگان، مارگیانه)، اصلی ترکی ساک طایفه لاری میلادی دان اؤنگکی II عصرینگ آخریندان (میلادی دان اؤنگکی ۱۲۰) باشلاپ، میلادی دان اؤنگکی I عصرینگ آخرینه چنلی حاضرکی افغانستانینگ چأگینده یرلشیون درانگیان، آراخوسیا، گندهارا ولایت لارینی و سند دریاسی نینگ آشاق یرلرینی، اصلی ترکی زابل طایفه سی افغانستانینگ حاضرکی زابل ولایتی نی، اصلی ترکی طُخّار طایفه سی هم افغانستانینگ طخار (حاضرکی تخار) ولایتی نینگ چأک لرینی اییالأپ، آیری-آیری حکمدارلیق لاری غوروپدیرلار.
آغزالان یرلرده اول خلق لارینگ اورناشماغی بیلن، افغانستانینگ اؤنگ درانگیان دییپ آتلاندیریلیون یرلری ساکاستان دییپ ساک لارینگ آدینی، حاضرکی زابل ولایتی اصلی ترکی زابل لارینگ آدینی، افغانستانینگ دمیرغازیق-گوندوغار ولایت لاری طخارستان دییپ اصلی ترکی طخارلارینگ آدینی گؤتاریپ باشلاپدیر. شولاردان ساکاستان ولایتی عرب لارینگ حکمدارلیق ادان دورینده سجستان و سونگ لار اول سیستان دییپ آتلاندیریلیپدیر.
اول ولایت لار حاضره چنلی هم شول آتلاری ساقلاپ گلیور.
ساکستان منطقه ده مشهور و تاریخی یرلرینگ بیری بولماق بیلن اوندا دنیا بللی شخصیت لر، عالم لار و شاعرلار یاشاب گچیب دیرلر. دنیا علمینه اولی غوشانت غوشان سیستان لی بییک عقلدارلاردان ابو سلیمان احمد ابن محمّد بستی، ابوالفتح علی ابن محمّد بستی، ابوالنصر بدرالدین فراهی، میرزا برخوردار تورکمن فراهی، ابوالحسن محمد ابن عبداﷲ ابن جنید بستی، عطاملک جوینی، امام الحرمین عبدالملک ابن ابی محمد جوینی، دعلج ابن احمد دعلج سجستانی، ابو داود سلیمان ابن اشعث سجستانی، احمد عبدالجلیل سجزی، فرخی سیستانی، ابو حاتم سهل ابن محمد سجستانی و باشغه لاری آیتماق بولار. بو عالم لارینگ آراسیندا اثرلری دنیانینگ مشهور یوقاری اوقو جای لارینده اوقالیون لاری آز دأل. کأَبیرلری نینگ اثرلری بولسه اسلام دینی نینگ تعلیماتنامه سی حکمینده حتی عالم لار طرفیندان هم اوورا نیلیور. بویله عالم لاردان دینگه ابو داود سلیمان سجستانی حقیندا آیدانیمیزدا، اول اسلام دنیاسینده قرآن کریمدن سونگ معتبر کتاب لار حساب ادیلیون “صحاح سته” آدی بیلن مشهور بولان آلتی سانی حدیث کتابی نینگ بیری “سنن ابو داود” اثری نینگ یازاری دیر. بو کتاب دا عالمینگ یازان سایلامه حدیث لاریندان ۴۸۰۰ سانی سی یرلشدیریلیبدیر. ابو داود، ترکیه ده چاپ بولان اسلام انسیکلوپدی سیندا اینگ اعتبار لی آلتی حدیث چی عالیمینگ اوچونجیسی و غبارینگ “افغانستان در مسیر تاریخ” آدلی کتابیندا بولسا توردینجیسی دییب بلله نیلیب گچیلیور.
بو دورینگ شاعرلاری نینگ دؤره دن اثرلری هم عجایب دیر. اولار کونگول لره شاد لیق، انسانه تربیه، ادب و علم بریجی دیر. اولاردان فرخی سیستانی عرب، فارس و ترک دنیاسیندا سایلامه شاعرلارینگ قطارینی بزایور.
ساکاستانینگ کؤپ عصرلارینگ دوامیندا اؤسن و آبادان یورت بولان، اوندا یاشاب گچن بییک شخصیت لر، عالم لار و شاعرلار دنیا علمی نینگ و مدنیتی نینگ اؤسیشینه اولی غوشانت غوشیب گلیپدیرلار.
قینانساق-ده سونگقی ییل لارده بیزینگ آتا-بابالاریمیزینگ آدینی گؤتاران سیستان ولایتی نیمروز دییپ آتلاندیریلیور. اول عدالتلی ایش دأل! اول بیزینگ آتا-بابالاریمیزینگ یوردی و اولارینگ آدینی ۲۰۰۰ ییل دان کؤپرأک وقتلاپ گؤتاریپ گلان یورت. اول تاریخ ده افغانستانینگ آدینی عرشه غالدیران و افغانستانه شان- شهرت گتران یر. من، دولت اداره لارینده ایشلایون ترکمن لردن، ترکمن ژورنالست لاریندان و همه ترکمن روشنفکرلریندن، دولتیمیزدن اول ولایته اؤنگکی سیستان آدینی غایدیپ برمگینی تقاضا اتملی و اونی غازانماق اوچین الده بارینی ایامان تلاش اتملی دییپ یوزلانیورین. چونکه، اول ولایت ده حاضر هم ساک لارینگ نبره لری یاشاپ گلیور. بیز بوگون، الده بار ذادیمیزی الدن آلدیرمالی دأل، غایتیپ حاضره چنلی بیزه نصیب اتمادیک حقیمیزی غازانجاق بولمالی!
عالم میر غلام محمد غبار اؤزینینگ “جغرافیای تاریخی افغانستان” آتلی کتابینده مشهور “رستم ذال” داستانینی ساکستانده دؤرأنلیگی و اوندا مشهور ساک پهلوانی رستمینگ ساکستانینگ، زابلستانینگ و کابلستانینگ ییگیت لرینی داشینه ییغناپ، وطن غوراغینده داشاری باسیپ آلیجی لاره غارشی گؤرکزان قهرمان چیلیق لاری وصف ادیلیور دییپ یازیور. بییک شاعر فردوسی هم اؤز “شاهنامه” اثرینده “رستم ذال” داستانی نینگ ساکستانده دؤرأنلیگی باره ده یازیپدیر.
عقلدار شاعریمیز نورمحمد عندلیبینگ غوشغی لارینده هم شویله سطرلر بار:
دنیاده کیم پهلوان لار- رستم ذال اؤتدی لر، سد اسکندر بیله تخت سلیمان من ده دیر.
دانا شاعریمیزمختومقلی فراغی نینگ غوشغی لارینده بولسه، رستم ذالینگ آدی، وطنپرستلیق ده و ادرمن لیکده نسخه آلارلیق بییک شخصیت حکمینده کؤپ غایتالانیور:
رستم داغ سوراردی بیر عافی بیله، دیولر تیتراشردی گرز خوفی بیله،
خوجه احمد یسوی یوز صوفی بیله، کشتی سیز دریانی شیله گچدی لر.
ینه بیر غوشغی سینده:
قارون بو دنیانی آلدی مال بیلن، ابلیس عاصی بولدی، گلمز یول بیلن،
سمنگان شهرینده باتیر ذال بیلن، دیو بیلن جنگ سالان رستمی گؤردیم.
مختومقلی فراغی رستم ذالینگ آنگیرسینه گؤز یتیریپ، اؤزونینگکی دییپ حسابلاپ، اؤز غوشغی لارینه سینگدیریپدیر. سببی تاریخی یازو چشمه لری نینگ شاهدلیق اتماگینه گؤرأ، ساکستانی میلادی دان اؤنگکی III عصردان بأری ساک لار یا-ده اولارینگ قومداش ایرکی ترکی طایفه لاری و سونگرا اوغوز ترکمن لری، شول سانده کوشان لار، یفتلی لر، غزنه لی لار، سلجوق لار، غوری لار، خوارزمشاه لار، بییک مغول شاه دولت لری اییالأپ گلیپدیرلر.
بییک ترکمن سرکرده سی هم شاعری خانلار- خانی بیرام خانینگ حکمدارلیق ادان قندهار شهری هم ساکستان ده یرلشیور.
مشهور عرب عالمی یاقوت حموی (۱۲۲۹) اؤزی نینگ “معجم البلدان” آدلی اثرینده سیستان دان مشهور عالم لارینگ و شاعرلارینگ دؤرأَنلیگینی، اونونگ خلقی نینگ ادرمن لیگینی، غایدوسیزلیغینی و اخلاق تایدان پاک لیگینی وصف اتیور.
بو منطقه نینگ دورلی کنجک لرینده حاضره چنلی ساقلانیب غالان قلعه لارینک، شهرلرینگ ایزلاری بولسه اونونگ گچمیش تاریخی نینگ شهراتلی بولانلیغینه شاهد لیق اتیور.
سیستان ولایتی XX عصرینگ باشیندا (۱۹۰۵-۱۹۰۳) انگلستانینگ باسیب آلیجیلیق لی سیاستی نینگ نتیجه سینده ایکأ بؤلونیپ، یاری ایرانه بریلیور.
قدیمی چین یازو چشمه لرینه سالغیلانیپ، مشهور روس عالمی وادیم میخایلویچ ماسّون “ایستوریه افغانستانه” دییان کتابینده یازیشینه گؤرأ، بأش سانی یوچی لار دییپ آتلاندیریلان خیومی، شوانمی، گویشوان، خوسیه و دُمی تیره لری نینگ بیری بولان گویشوان (کوشان) اولارینگ اینگ گوندوغارده یاشایون تیره سی بولیپدیر. تقریبا میلادی نینگ بیرینجی اون ییللیغینده، کوشان تیره سی نینگ باشتوتانی کجولاکدفیس بأش یوچی تیره سینی بیرلاشدیریپ، مرکزی آسیاده دؤرأن ایلکینجی ترکی کوشان شاه دولتینی عمله گتیریپدیر. اول شاه دولتینگ باش پایتختی بلخ شهری بولیپدیر.
بییک کوشان شاه دولتی دنیاده بویلاکی اوچ اولی دولت- روم، پارفیه، چین بیلن بیر قطارده دوروپدیر و حتی ۵۰ ییل تووراگی وقت لاپ دنیاده گویچ لرینگ دنگ آغرام لیغینی اؤز الینده ساقلاپدیر.
میر غلام محمد غبارینگ یازیشینه گؤرأ، کوشان دولتی نینگ بیرینجی “کوشان شاه دولتی” دوری ۲۲۰-نجی ییله چنلی، ایکینجی “کیچی کوشانلی لار” دوری V عصرینگ باشلارینده یفتلی لر شاه دولتی دؤرایونچا و اوچونجی “کابل رتبیل شاه لاری” دییپ آتلاندیریلیون کوشان حکمدارلیغی سلطان محمود غزنه لی نینگ دورینه چنلی دوام ادیپدیر.
کوشان شاه دولتی، مرکزی آسیانینگ و هندوستانینگ قدیمی مدنیت اوجاق لاری نینگ بیری بولیپ، اونینگ بای تاریخی گچمیشی بار. اول دور خلق لارینگ اقتصادیتی نینگ، مدنیتی نینگ و شهر دورموشی نینگ اینگ بیر اؤسان دوری بولیپدیر.
میرغلام محمد غبارینگ “جغرافیای تاریخی افغانستان” آتلی اثرینده یازیشینه گؤرأ، طخّار ترک لری نینگ یفتلی طایفه سی ۴۲۵-نجی ییلی بلخ ده اؤزدولتینی غوریپدیر. اول دولت اورتا آسیانی و هندوستانی تا پنجابه چنلی اؤز ایچینه آلیپدیر. یفتلی امپراتورلیغی ۵۶۶-نجی ییلی، بو یرلری گؤک ترک دولتی اییالایونچا دوام اتیور. اول دوره دگیشلی یازو یادگارلیک لری آیخانم دان تاپیلیپدیر.
اسدالله معطوفی نینگ “تاریخ، فرهنگ و هنر ترکمان” آتلی کتابینده یازیشینه گؤرأ، ۵۵۲-نجی ییلی بومین خاقان گؤک ترک شاه دولتینی اساسلاندیریپدیر. بومین خاقان آرادان چیقاندان سونگ، اوغلی موخان امپراتورلیغینگ گوندوغار بؤلاگینه و کیچی دوغانی ایستمی خان امپراتورلیغینگ گونباتار بؤلاگینه یولباشچیلیق اتیورلار. گؤک ترک شاه دولتی، شول دوره چنلی اورتا آسیاده غوریلان اینگ اولی دولت بولیپدیر. اول منچوریا دان هندیغوش داغینه چنلی آرالیغی اؤز ایچینه آلیپدیر. حاضرکی مغولستان ده یرلشیون اینگ قدیمی ینی سئی و اورخون ترک-اوغوز ادبی یازو یادگارلیک لری شول دولته دگیشلی دیر.
غبارینگ یازیشینه گؤرأ، هندیغوش داغی نینگ دمیرغازیغینده گؤک ترک دولتینه دگیشلی ۳۰ سانی خان لیق بولیپدیر و قندز شهری بولسه اول خان لیق لارینگ مرکزی بولیپدیر.
تاریخی یازو چشمه لری نینگ شاهدلیق اتماگینه گؤرأ، IX-XII عصرلار گوندوغار مدنیتی نینگ خاص یوقاری اؤسان دوری بولیپدیر. بو عصرلارینگ دوامینده، غزنه لی، غور، سلجوق و کهنه ارگنچ ترکمن شاه دولت لری رواجلیق تاپیپدیر. بو دولت لر طرفیندان گوندوغارینگ غالقینیشی نینگ عمله گلماگی اوچین ضرور بولان سیاسی، اقتصادی، علمی و مدنی شرط لر دؤرادیلیپدیر.
ترکمن لرینگ قایه تیره سیندن بولان غزنه لی پادشاه لاری ۲۰۰ ییل دان غوورراق وقت لاپ حکمدارلیق ادیپدیرلر. غزنه لی سلطان لاری مدنیتینگ، صنعتینگ، علمینگ، بیلیمینگ و ادبیاتینگ همه اوورلاری بیلن ایچگین غیزیقلانیپ، اولارینگ وکیل لرینی همیشه انس مرکزینده ساقلاپدیرلار. تاریخ ده ایلکینجی بولیپ، “سلطان” لقبینی غازانان سلطان محمود غزنه لی نینگ علمه، بیلیمه، صنعته و ادبیاته سخی لیق بیلن ادان حمایتی، اونینگ دولت آدمی و باتیر حربی سرکرده حکمینده غازانان شهراتیندن آز دأل دیر! اونینگ غاراماغینده یؤریته “عالم لار کؤشگی” دؤرادیلیپ، اول اوزاق دورینگ دوامینده اسلام دنیاسینده اؤز شهراتینی ییتیرمأن ساقلاپدیر. اول کؤشکده شاعر لارینگ و عالم لارینگ ۴۰۰ تووراگی یاشاپ، سلطانینگ حمایتینده دؤرادیجیلیک ایش لری بیلن مشغول بولیپدیرلار.
سلطان محمود غزنه لی نینگ اؤزی هم، اؤز دوری نینگ اینگ چپر دیللی و فقه چی عالم لاری نینگ بیری بولیپدیر. اول، حدیث، فقه و خطبه علم لارینه دگیشلی بیرنأچه اثرلری یازیپدیر. سلطان محمود شاعرچیلیق بیلن هم مشغول لانیپدیر.
ترکمن سلجوق لار دولتی نینگ دؤراماگی بوتین آدمزاد تاریخینده، شول سانده اسلام دولت لری نینگ اؤسوشینده تازه بیر ایامی آچان اولی واقعه بولیپدیر. سلجوق سلطان لاری ینگیشلی یوریش لری بیلن، شول دورده آسیانینگ گینگیش لیک لرینده اورتایر دنگیزینه چنلی باریپ یتیون گینگیش لیک لری اییالأن اسلام یورت لارینی اؤز ارک لرینه بویین اگدیریپ، اولارینگ بارینی بیر آغیزه باقدیریپدیر.
شهراتی دنیا دولان و شاه لار شاسی درجه سینی غازانان آتا-بابالاریمیزینگ هم حربی سرکرده و هم بییک عقلدار آدم لار بولیپدیرلار. اولارینگ آراسینده دنیا بللی علمی و ادبی اثرلری یازان لاری آز دأل. اولاردان سلطان محمود غزنه لی، سلطان محمد غزنه لی، سلطان ملک شاه، سلطان سنجر، علاوالدین حسین غوری، سلطان آتسیز خوارزمشاه، سلطان تکش خوارزمشاه، سلطان محمد خوارزمشاه، سلطان جلال الدین منگبورون یانی پدرلریمیز عجایب غوشغی لاری یازیپ، بیزه یادگار غالدیریپدیرلار.
اولارینگ کأبیرلری نینگ دؤرادیجیلیگیندن مثال لار اوقالینگ:
تاریخینگ ایلکینجی سلطانی محمود غزنه لی:
سن، ای، آی، یر تهینه گیرنگده،
قُمینگ مرتبه سی عرش دی بیگلدی.
قلبیم نالیش قیلدی، دیدیم: “صبر ایله،
بو قضا اول عادل الله دان گلدی”.
آدم توپراق دان تی، ینه قم بولدی،
یردن دؤرأن ینه شونگا دولاندی.
سلطان محمد ابن سلطان محمود غزنه لی آتاسی دنیادان اؤتن ده یازان مرثیه سینده شویله سطرلر بار:
واخ، ایندی یؤراک خسته، فکر پریشان سن سیز،
یاشاییش ده غالمادی شادلیق دان نشان سن سیز،
سن دنیانی ترک اتدینگ، من بولسه دیری مونده،
سن قم ده، من آتش ده یانان بیر انسان سن سیز.
سلطان ملک شاه ابن آلپ ارسلان:
اؤتن آغشام یاریم اؤپدی گؤزوم دن،
اول گیتدی، گؤز یاشیم آقدی گؤزوم دن،
اؤز صوراتین منینگ دیدأم ده گؤریپ،
گؤزوم اوغشاپ، ینه ییتدی گؤزوم دن.
سلطان سنجر ابن ملک شاه:
معنی اییه لری هم-ده بییک لر،
من سرمست دن بیر نصیحت آلسین لار.
دولت گلسه، سیز آیاق دان غالانلانگ،
ال لریندن چکینگ، ینه غالسین لار.
سلطان محمد ابن تکش خوارزمشاه:
زمانانینگ ستمی سنی غمه التیون دیر،
پاک روحینگ تنینگ دن بیردن چیقیپ گیتیون دیر،
چمن لیک لرده اوتیر، شاد یاشه بیر نأچه گون،
یوقسه، سونگره گؤک اوت لار مزارینگه بیتیون دیر.
Short URL: https://www.turklar.com/?p=17880


text:
ایقلیم متخصّیصی کوُهئن17 ایللیک آراشدیرماسی اساسیندا بو قیش شیمالی آمئریکادا، آوروپا و آسیادا قارا قیش گؤزلندییینی بیلدیریب.
آخار.آذ خبر وئریر کی، ماساچوسئت اونیوئرسیتئتینده آراشدیرما آپاران کوُهئن سیبیره نه قدر چوخ قار یاغسا، پلانئتیمیزه ده قیشین بیر او قدر تئز گلجیینی قید ائدیب.
کوُهئن نرمالدا فئورالدا باشلاماسی گؤزلنیلن سرد و دوندوروجو هاوا شراییطینین بو ایل دئکابردا شیمالی آمئریکا باشدا اولماقلا آوروپا و آسیادا اؤزونو گؤسترجیینی بیلدیریب. کوُهئنه گؤره، قلابال ایستیلشمه شیمال بوز اوُکئانینداکی بوزلاری اریدیر. بو اریمه نتیجسینده آتموسفئره داها چوخ رطوبت ییغیلیر. ییغیلان رطوبته گؤره سیبیره داها چوخ قار یاغیر. سیبیرین قارلا اؤرتولمه سی یئر سطحینه گلن گونش ایشیقلارینین گؤی اوزونده داها چوخ عکس اولونماسی آنلامینا گلیر. عکس اولونما قوطوبلرده کی سویوق هاوانی ساخلایان "قوطوب قاپیلاری" ("پولار ووُرتئکس") آدلی ایقلیم سیستئمینین سویوق هاوانی سربست بوراخماسینا سبب اولور کی، بو دا سویودوجونون بوز دولابینین قاپیسینی آچیق قویماغا بنزییر. بئله اولدوقدا سویوق هاوا کوتله لری یئره یاییلیر.


text:
۱۰:۲۰
نامعلوم شخصلر ایران پارلامنتینه هجوم ائدرک اطرافا آتش آچیب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، «فارس» و «مهر» آگئنتلیکلری پارلامنتدن هله ده سلاح سسلری گلدیینی یازیب. «تاسنیم» آگئنتلیگی ایسه پارلامنتده بعضی شخصلرین گیروو گؤتورولدویونو و سلاحلی آتیشمانین داوام ائتدیینی بیلدیریب.
همچینین، اوچ سلاحلی شخصین ایکی نفری یارالادیغی وورغولانیر.
***
میللت وکیلی ایلیاس حضرتی وئردییی معلوماتدا بیلدیریلیر کی ایکی کیشی «کلاشنیکوو» آوتوماتی، بیر کیشینین ایسه تاپانچا ایله هوجوم ائتدیینی بیلدیریب.
****
"فارس" آگئنتلیینین وئردیی معلوماتا گؤره، پارلامئنته هوجوم ائدن شخصلر میللت وکیللری ایله گؤروشمک آدی ایله بینایا داخیل اولوبلار.
حاضردا پارلامئنتین قاپیلاری باغلانیب و هوجوم ائدنلر محاصرهیه آلینیب. سون معلوماتلارا گؤره، محافظهچیلردن بیری آتیشما زامانی هلاک اولوب.
پارلامئنتدن میللت وکیللری و ژورنالیستلرین چیخماسینا ایجازه وئریلمیر. جینایتکارلاردان ایکیسی یارالاناراق توتولوب.
پارلامئنتده اولان موخبیرلر موهافیزچینین هلاک اولماسینی تصدیقلهمهییب.
***
اینقیلاب کئشیکجیلری کورپوسو تهراندا بوتون ایستراتژی بینالاری، او جملهدن پرزیدئنت آپاراتی و دیگر دؤولت اهمیتلی بینالاری نظارته گؤتوروب.
پارلامنته هوجوم ائدنلرین ۲۰ نفر اولدوغو ادعا ائدیلیر. هلهلیک بو خبر رسما تصدیقلهنمهییب.
***
***
ایرنا پارلامنتدهکی آتیشمالاردا بیر نفرین اؤلدویونو تصدیقلهییب. هجوم ائدنلرین تصدیقلنمیش سایی ایسه ۴ نفردیر. ترورچولارین سایینین داها چوخ اولدوغو استثنا ائدیلمیر.
***
«فارس» آگنتلیگی پارلامنته هجوم ائدنلردن بیرینین کامیکادزه اولدوغونو و اوستونده بومبا آشکارلاندیغینی بیلدیریب. حاضردا پلیسلرین «جانلی بومبا»نین اطرافینا دوزولدویو وورغولانیر.
***
ایران پارلامنتیندهکی آتیشمالار زامانی یارالیلارین سایی ۸-ا چاتیب.
***
"العربییه"نین لیوییا بوروسو ایران پارلامنتینه هوجومون مسئولیتینی ایشید ترور تشکیلاتینین اؤز اوزرینه گؤتوردویونو بیلدیریب.


text:
لوران بلان
لوران بلان (Laurent Blanc) دوغوم :1965 نوامبر19ی.اسکی فرانسه لی فوتبالیست.فرانسه نین میلّی فوتیال تیمینده فوتبال اویناردی.1998 و 2000 جی دونیا فوتبال تاخیمندا فرانسه اوچون بک اویونچو اوْلدو وبو تیمده نئچه نفر ائیله دمیر قالخان آدلاندیلار.
فرانسه ده اونون آدی باشچی ( le Président) اولوردو.2008 جی ایلین ژوئن آینین 8ی کوچ اوْلدو و بوردو فوتبال کلوبوندا کوچلوق ائتدی.2010 جی ایلده فرانسه نین میلّی تیمینه باش کوچ اولودو . 2013 جی ایلده پاریسن ژرمن فوتبال کلوبوندا باش کوچ اوْلوب.
قایناقلار[دَییشدیر]
فرانسه دیلیدنه ویکی پدیا


text:
بو گؤزه ل و رنگلی گول ، داش گولو ( گل سنگ ) طایفاسیندان دئییل . آنجاق ایران دا بو آدیله آدلانیبدیر.
بو بیتگی نین گؤزه ل و خال لی یارپاقلاری نئچه جوره رنگلرده ( آغ ، صورتی ، قیرمیزی ، آل ) ساتیش اوچون بئجه ریلیر.
بو بیتگی گولدان تورپاغیندان آسانلیقلا بیتیر و ایشیقلی کؤلگه یئرده ده گؤیه ره ر و داها دوز گونش آلتیندا قالماغی لازیم گؤرونمه ییر.
شئهلی تورپاغی چوخ سئویر آمما زیغلیغی خوشلاماییر. یارپاقلاری نین سارالماغی سویون چوخلوغوندان و یارپاقلاری نین اؤلوشگه مه سی سویون آزلیغیندان دیر.
بو بیتگی نی ، پیل وورماقلا ، قول یاتیرتماقلا و کؤتوک بؤلمه کله چوخالتماق اولار.
بو گول ، آپارتمان و ائو گول لریندن دیر. ائوده گولدان دا یاخشی قالیر.
بو گولو شوشه گولدان دا آیری گوللریله بیرلیکده اکیب آرتیق گؤزه للیک یاراتماق اولار. بو بیتگی نین نارین گوللری اولار آمما نه گوللرینه گؤره بلکه یارپاقلارینا گؤره ساخلاییب بئجه ردیرلر.
تاپیشیریلیر: هر دن بیر بو گولون قولاری نین باشین وورون چوخ اوجالماییب ائنه وئرسین . ( باشلارین قیراندا یئنی دن پیل ووروب و بیتگینی چوخالدا بیله رسیز).
بو گول ( آفریقا بنوشه سی کیمی ) چوخ ایشیق ایسته ییر آمما گون آلتیندا قالماغی زیاندیر. آنجاق ایشیق آز گؤرسه یارپاقلاری لاپ یاشیللانار و رنگیده آزالار. بئلنچی حالدا گولدانی ایشیقلی یئره آپارارلار. ایشیقلی یئردن منظور بو دئئیل کی دوز گونش آلتینا آپاریلا ، یوخسا گون آلتیندا آرادان گئده ر . کؤلکه اولا ، بیر کؤلگه کی گونشین ایشیغی ، اَیری حالدا ( غیر مستقیم ) اورا چوخ دؤشور.
بو بیتگینی سووارماق ایسته یه نده آییق اولون کی ایکی سووارماغین آراسیندا گولدان تورپاغی قوروسون . دئمه ک اولار : بارق ایله تورپاغی سورته نده گؤره ک یاش دئییل. بو گول چوخ سوواریلسا یارپاغین تؤکه ر .
بو گولون گولدان تورپاغی یونگول اولمالی دیر. هر دن بیر سولو کوددان فایدالانماق ، گولون داهادا آرتیق گؤزه للنمه گینه سبب اولار آمما تورش کود ( کود ازته ) چوخ ایشله نیلسه یارپاقلاری یاشیلا چالار و رنگی آرادان گئده ر .
بو گولون لاپ آسان چوخالتماق یولو بئله دیر :
بیتگی نین اوزون قوللاری نین باشیندان که سیب یئنی دن کؤتوکله ندیریب اکیرلر. ائله مه ک اولار نئچه پیلی بیر گولداندا اکیب گولدانی دولو گؤرسه دک.
قایناق: اینترنت /
چئویره ن: الف. عظیمی
اولین نفری باشید که نظر میدهید!
عزیزان علاقه مند به دریافت مرتب روزنامه ساقی آذربایجان از طریق پست می توانند با دفتر روزنامه تماس حاصل نموده و یا به سامانه پیام کوتاه روزنامه پیامک بفرستند.
اشتراک یکساله: 340 هزار تومان
اشتراک شش ماهه: 170 هزار تومان
ضمنا هزینه بسته بندی و ارسال از طریق پست بر عهده روزنامه می باشد.
برای عضویت در خبرنامه پیامکی، اطلاعات خود را وارد کنید
از مسئولین محترم استان که وعده های آنان در این ستون پیگیری گردیده خواهشمند است توضیحات خود را در خصوص علل عدم تحقق وعده های داده شده جهت اطلاع شهروندان محترم و تنویر افکار عمومی به دفتر روزنامه ساقی ارسال فرمایند.


text:
سورییا پرئزیدئنتی بشار اسد تورکییهنین دمشقله باغلی سیاستیندهکی دییشیکلیکلری موثبت قیمتلندیریر.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو سؤزلری بلچیکالی کئچمیش پارتییا لیدری و فدرال میللت وکیلی فیلیپ دوینتر بیلدیریب.
دوینتر وورغولاییب کی، بونا باخمایارق، پرزیدنت رجب طایییب اردوغانا گوونسیزلیک هله ده قالیر.
بلچیکالی پارلامنتاریلر سورییانی زیارت ائدیب. سفر چرچیوهسینده حلب و حمیمیمه گئدن میلت وکیللری دمشقده سورییا لیدری بشر اسد و خاریجی ایشلر ناظری ولید معلم طرفیندن قبول ائدیلیب.
سورییانی دستکلهیهن اتفاقین گئتدیکجه گنیشلندیینی وورغولایان دوینتر ایران و روسییادان سونرا تورکییهنین ده بو بیرلییه قوشولدوغونو سؤیلهییب. آنجاق اسدین تورکییه رهبرلیینین سورییا حکومتینی دستکلدیینه هله ده اینانمادیغینی دئییب.


text:
تورکیهده ایلک دفعه مصنوعی اورک ناسوسو اوره تیلدی
دونیادا یالنیز آمریکا، آلمانیا و ژاپن-دا اولان مصنوعی اورک ناسوسو 11 ایللیک امک نتیجهسینده تورکیهده ایلک دفعه اوره تیلدی.
دونیادا یالنیز آمریکا، آلمانیا و ژاپن-دا اولان مصنوعی اورک ناسوسو 11 ایللیک امک نتیجهسینده تورکیهده ایلک دفعه اوره تیلدی.
ایستانبول باخچاشهیر اونیورسیتهسی طب فاکولتهسینین رئیس معاوینی، اورک و دامار خستهلیکلری بولومونون صدری پروفسور دوقتور سوها کوچوک آکسو تورکیهنین بو مسئلهده دؤردونجو اؤلکه اولاجاغینی بیلدیردی.
مصنوعی اورک ناسوسو پروفسور کوچوک آکسو و ایستانبول کوچ اونیورسیتهسی مکانیک مهندسی اوره تیم و اوتوماسیون آراشدیرما مرکزینین صدری پروفسور دوقتور ایسماعیل لازاوغلو ایله بیرلیکده تخمینن 20 نفرلیک قروپون قاتیلدیغی بیر عملیاتلا بیر دوموزون اوریینه تاخیلاراق تست ائدیلدی.
پروفسور کوچوک آکسو:"سون 4 ایلدیر کی، چوخ فعال چالیشیردیق. ناسوسون تاخیلاراق قان دؤورانینی دستکلهیهبیلهجگینی گؤردوک. تست حیوانینین چکیسی تخمینن 90 کیلو ایدی. ناسوسون اینسانی راحتلیقلا دستکلهیهبیلهجگینی اورتایا قویدو. ایکی تجروبه ده کئچیرجییک. سونرا دا اوزون مدتلی تستلره کئچجییک" دئدی.
تیتانیومدان حاضیرلانان اورک ناسوسونون دیامتری 50 میلی متر، چکیسی تخمینن 250 گرامدیر.
17 ساعت انرژی وئرن باطری و الکترون نظارت منطقهسیندن عبارت اولان سیستم دقیقهده 8 لیتر (یئتکین اینساندا 4.5-5 لیتر کیفایتدیر) قان اؤتورور.
مصنوعی اورک و دستک سیستملری اورک نقلینی گؤزلهین اورک چاتیشمازلیغی خستهلرینی حیاتدا ساخلاییر.


text:
گئجه چیراقلاری سوندوروب، ائشیکده ایشیق اولمادیغی واقت، بیردن بیره هر یئر ظولوماتا چئوریلیر. گؤزلر ظولوماتا آلیشینا دک، آتدیم آتدیغیمیز هر آن، آیاغیمیزین آلتیندا اولان بالاجا هر بیر نه، بیزی یارالاییب، یئره وورا بیلر. آیاغیمیزین آلتینداکینین نه اولدوغونو بیلمه ییب، اؤزوموزو ایتیرسک، باشیمیزا گلنلری تکجه یان-یؤوره میزده اولان نسنه لر چیزه بیلرلر.
بو دورومون ترسه سینده ده چاتیشمازلیق اولور. قارانلیغا گؤزو آلیشان بیرینی، زیل قارانلقیدان ایشیغا چیخاردیقدا، ایشیق گؤزون قاماشدیرار. گؤزلری ایشیغا آلیشمایانا دک، گرزونون قاباغین بئله گؤره بیلمز. آتدیغی هر آددیم دا، بیر شئیه توخونوب ییخیلا بیلر.
ایشیغی آیارلامادیغیمیزدا، گؤره بیلمک ایمکانیمیز، آز اولاجاق دیر. ایشیق قونوسونو هر کس دئنه یه بیلر. بئله بیر باخیش اچیسینی اینسانلارین ایچینده اولان ایلگیلره یانسیتدیغیمیز آن، اینسانین نئچه بویوتلوغوندان اؤترو، دوروما آلیشیب، اورتا بیر دورومو چاتماق چتین اولاجاق دیر. توپلومدا اولان باغلیلیقلارا کور اولوب، کور باخماق توپلومون بوتونلویونو یئره وورا بیله جک دورومدا دیر.
قارانلیغی ایشیق گؤرسدنلر آرادا اولدوغو واقت، ایشیغین نه اولدوغونو عؤمور بویو گیزلتمک زوروندا اولاجاقلار. بو گیزلَدیملر توپلوملارین ایشیق سَویه لرینی دَییشدیره بیلر. قارانلیقدا قورتولماغا اؤزوموزو بیزیم اؤلچوموزده اولمایان بیر ایشیغا آتساق، سونوجو قارانلیغا باخدیغیمیز کیمی اولاجاق، تکجه فرقی آتدیم آتماق ایمکانی اولمادان اؤزوموزو ایشیقدا گؤردویوموز اوچون یئرییب یئره دوشمه ییمیز اولاجاق دیر.


text:
آلبالی
آلبالی (لاتینجه:Cerasus)
ایچیندهکیلر
یابانی آلبالی[دَییشدیر]
آلبالی یاریمجینسینه عایید ۱۴۰ نؤع وار. نؤع مۆختلیف لیکلریندن ان چوخ یاییلانی آشاغیداکیلاردیر:
- مرمریک آلبالی؛
- ماهالب آلبالیسی؛
- چؤل آلبالیسی.
گومان ائدیرلر کی، عادی مدنی آلبالی یابانی گیلاس ایله چؤل آلبالیلارینین طبیعی هیبریدیدیر. آذربایجاندا مرمریک و چؤل آلبالیسی بیتهن ساحهلر چوخدور.
یابانی آلبالی آپرئل-مایدا چیچکلییر. آغ رنگلی چیچکلری ۲-۴ ادد بیر یئرده اوزون ساپلاق اۆزرینده عمله گلیر. مئیوهلری ایولون آخیری و آوقوستدا یئتیشیر. مئیوهسی مدنی سورتلارا نیسبتاً خیردا اولوب (۸-۱۰ مم دیامئترلی)، قیرمیزی، توند قیرمیزی و یا قارا-بنؤوشییدیر. تورش و یا تورشا-شیریندیر. بعضاً دادی آجی اولور، هر ۳-۴ ایلدهن-بیر بول محصول وئریر. ترکیبینده ۱۲% شکر (ساده شکرلر)، ۲%-ا قدر اورقانیک تورشو (آلما و لیمو)، کاروتین، سی، ب۱ ویتامینلری، فول تورشوسو (بج)، آشیلاییجی و پکتینلی مادهلر واردیر. مئیوهلری کومپوت، کیسئل، شیره، شربت، شراب، مورببه و ایسپیرتسیز ایچکیلر ایستهصالیندا ایشلدیلیر. آلبالینین یارپاقلاری تروزلری دۇزا و سیرکهیه قویدوقدا ایستیفاده ائدیلیر. چییردیی و لپهسی اتریات صنایعسینده، بعضی سابونلارین اتیرلندیریلمهسینده تطبیق اولونور.
افسانهسی[دَییشدیر]
یارپاقلاری چیخمامیشدان اوّل گوللری چیخان آغاج کیمی، ویشنه اونو سیموولیزه ائدیر کی، اینسان بو دونیایا چیلپاق گلیر و چیلپاق دا اونو تورپاغا وئریرلر. چینلیلرده ویشنه یاز چیچکلهنمهسینی، اومید، گنجلیک، جسارت، همچینین قادین گؤزللیینی و طبیعتده قادین باشلانغیجینی سیموولیزه ائدیر. ژاپونلاردا چیچکلهنمه، زنگینلیگی بیلددیریر، ویشنه گولو ایسه ژاپوننین ائمبلئمیدیر. بو مئیوهنین ترکیب ایله باغلی اولماسی گومان ائدیلهن سامورایلارین ائمبلئمی قانلی-قیرمیزی دری و یومشاق ات آلتیندابرک سۆموکدن عبارتدیر. دؤیوشدن سونرا، یارالی سامورایلارا ویشنه شیرهسی وئریردیلر، بو دا گۆجو قایتاریر و ایتیریلمیش ائنئرژینی برپا ائدیر.
فایداسی[دَییشدیر]
آلبالینین خالق طبابتینده ایستیفادهسی چوخ گئنیش و چوخ نؤع لودور. آلبالی شیرهسی ایشتاهی و هضمی یاخشیلاشدیریر، سوسلوغو یاتیزدیریر، بلغم گتیرن، آنتیسپتیک و یونگول زیفلدیجی خصوصیتلره مالیکدیر، همچینین دیرلی دیئتیک محصولدور. سود ایله آلبالی شیرهسی آرتریت، همچینین یاخشی قانکهسهن و سیدیک قووان واسطه کیمی توصیه اولونور.
موالیجوی مقصدله آلبالینین مئیوهلریندن آلینمیش عصارهدان، یارپاقلاریندان و مئیوه ساپلاغیندان ایستیفاده ائدیلیر. یارپاقلاریندان آلینمیش سولو تینکتورا ساریلیغا قارشی، مئیوه ساپلاغیندان آلینمیش سولو عصاره ایسهالا قارشی تطبیق اولونور.
آلبالینین اتلیی و شیرهسی آنتیسپتیک تأثیره مالیکدیر. خالق طبابتینده آلبالینین سودله بیرلیکده سوستاولارین ایلتیهابی زامانی قبول ائدیرلر. همچینین نفس یوللارینین ایلتیهابیندا بلغمگتیریجی کیمی تطبیق ائدیلیر. آلبالی هم ده بالوئرهن بیتکیدیر. ۱ هکتار آلبالی ساحهسیندن آریلار ۱۵-۵۳ کق بال حاصیل ائده بیلیرلر.
تۆره لری[دَییشدیر]
آذربایجانین درمان بیتکیلری[دَییشدیر]
دینده[دَییشدیر]
"قوران"دا آلبالی حاقیندا بئله بیر ایفاده وار:
"اما اونلار (بیزدن) اوز چئویریب اوزاقلاشدیلار و بونا گؤره آنبارلارینی ییخیب کئچهن، صاحب اولدوقلاری (سون درجه محصولدار) ایکی باغچانی یالنیز آجی-تیکانلی کول و بیر نئچه دنه آلبالی آغاجیندان عبارت (ویرانه) بیر باغچایا چئویرهن بیر سئل گؤندردیک."[۱] شابلون:Sitatın sonu
پ.س. اصلینده بو قوران سورهسینده آدی کئچهن بیتکی آلبالی یوخ، سیدر آغاجیدیر.
سبا سورهسی، ۱۶-جی آیه - اما اونلار اوز دؤندردیلر، بیز ده اۆستلرینه گۆجلو سئل گؤندردیک. اونلارین ایکی باغچاسینی آجی مئیوهلی، یولغونلو و (ایچینده) بیر آز سیدر آغاجی اولان ایکی باغلا عوض ائتدیک.
ایستینادلار[دَییشدیر]
- ↑ قوراندا آدی چکیلهن بیتکیلر (آزر.تورک.)


text:
برکتلی بویونباغی
اکبر حمیدی علیار
اللری قوینوندا دورموشدو، هوروت-هوروت مجلیسی سوزوردو، حضرت پیغمبر (ص) صحابهلری ایله صحبتده ایدی، آغاسی «عماری-یاسر» ده پیغمبرین قوللوغوندایدی، ایچیندن عاغلیناسیغماز سؤزلر کئچیردی، -قوللوقدان آزاد اولاجاغیم گونلری گؤرهجهیم گؤرهسن، ایلاهی!-اؤز-اؤزونه دئییردی. قاپینین دؤیولمهسی ایله ایچ دونیاسیندان آیریلدی. بیر جیریق-جیندیر گئییملی عرب ایچهری گیردی، پیغمبری (ص) تانییرمیش کیمی، دوز گلدی او حضرتین اؤنونده –رجا ائدیرم افندیم- دئدی.
حضرت پیغمبر (ص) –سنه یاردیمیم نه اولا بیلر؟- سوردو،
-آجام، چیلپاغام- دئدی،
-بلال! گل بونو گؤتور قیزیم فاطمهنین یانینا- بویوردو حضرت.
بلال عربی آپاردی خانیمین قوللوغونا، «سهل» یئنه ده اؤز ایچینه قاپیلدی... بلال اولایی خانیما دانیشدی، فاطمه زهرا (س) بوینونداکی گوموش بویونباغینی آچیب عربه باغیشلادی، عرب، بلال ایلا بیرلیکده یئنه پیغمبرین حضورونا قاییتدی و فاطمهنین (س) اونا باغیشلادیغی بویونباغینی ساتماق ایستهدییینی سؤیلهدی.
سهل هله ده بایاقکی سایاق، آغاسی عمارین یانیندا فیکره دالمیش دایانمیشدی، عمار عربه -–او بویونباغی من آلیرام، دیهرینی سؤیله!- دئدی،
عرب –بیر وعدهلیک یئمک، بیر گئییملیک پالتار و ائویمه دؤنمک اوچون بیر دینار پول!- دئدی،
عمار گلومسهیرک بویونباغینی آلدی و سهله –گئت ائودن بیر دست پالتار بیر ده اولان یئمکدن گتیر- دئدی، سهل بیرداها اؤزونه گلدی، قاچاراق گئدیب تاپشیریغی یئرینه یئتیردی، عمار او پالتاری، یئمهیی، اؤز مینیکمالینی و اوستهلیک 20 دینار دا پول عربه وئریب اونو یولا سالدی. سونرا جیبیندن چیخاردیغی عطیرله بویونباغینی عطیرلهدی و اوزونو سهمه توتاراق –سهم! گل بو بویونباغینی آپار وئر حضرت فاطمهیه اؤزون ده اونون قوللوغوندا اول، من سنی بو بویونباغی ایله او حضرته هدیه ائدیرم!-دئدی سهمه، سهم اینانار-اینانماز،سئوینجک تشکرونو بیلدیریب بویونباغی الینده خانیمین ائوینه دؤندو و اولایی دانیشدی. خانیم بویونباغینی آلدی و – بو منیم، سنی ده تانری یولوندا آزاد ائدیر سربست بوراخیرام، سهم!- بویوردو.
سهمه سانکی دونیانی باغیشلامیشدیلار، رؤیالاری چین اولوردو! خانیما منتدارلیغینی سؤیلهیرک گولومسهدی و بویونباغینا اشاره ایله دئدی:
عجب برکتلی بویونباغیایمیش! آجی دویوردو، چیلپاغی اؤرتدو، یوخسولو وارلاندیردی، قولو آزاد ائتدی، سوندا دا اؤز اییهسینه قاییتدی!..
منبع: دو هفته نامه «دنیز»، شماره 51 مورخ 93/02/07
«علیار یوسفلو»دان بیر شعر:
قدرتلی شاعر مرحوم «علیار یوسفلو» (علی یف) 1929-جو ایلده نخجوانین شرور رایونونون پسیان کندینده آنادان اولوب. باکیدا آذربایجان دولت تربیت معلم دانشگاهینی، مسکودا ایسه ماکسیم قورکی آدینا دونیا ادبیاتی دانشکده سینی بیتیریب. نخجوان و گنجه تئاترلاریندا 5 درام اثری تماشایا قویولوب.ع. یوسفلونون باکیدا و مسکودا 6 شعر کتابی نشر اولونوب.او بیرینجی آدربایجانلی شاعر ایدی کی، سووئت دؤورنده شعر کتابی مسکودا چاپ اولدو. علیار یوسفلو 1993-جو ایلده وفات ائدیب. آشاغیداکی شعر اونون گؤزل شعرلریندن بیری دیر:
آستا سور قاتاری
نخجوان داغلاری باشلاندی آرتیق
قالدی آرخامیزدا شیش تپه لری.
لای-لای، دیدیک- دیدیک قایالار چاپیق
باخیر ذیروه لردن اوخلارین یئری.
آستا سور قاتاری قارداش بو یئردن
دؤیوش میدانینا باخماق گرکدیر.
ائله سرنشین وار بو«موزه لردن»
بلکه بیر ده گلیب کئچمه یه جکدیر.
توفانا چئوریلیب بورادا کولک
قوشلار گؤیدن یئره قاناد سالیبدیر.
داغلارین باشیندا اوینایان شیمشک
قلینجلار آغزیندان آلوو آلیبدیر.
بیر هایا مین یئردن های وئرن سسلر
نیزه لی داشلارین نعره سسی دیر!
دؤشده هیکل اولان شادارا سنگر
دؤنمز اوغوللارین تونج سینه سی دیر.
سؤنوب ظالملرین بوردا آرزوسو
گؤزونده دونیایا ظلمت چؤکوبدور
نئچه غصبکارین «غالب اوردوسو»
بوردا سیلاحینی یئره تؤکوبدور.
بورا باش قالدیران بوردا باش اگیب
آلوو سئل اولوب بو تورپاق چاغلار.
دوشمنه یانیندان جیغیر وئرمه ییب
سنه سینه سیندن یول وئرن داغلار.
آستا سور قاتاری قارداش بو یئردن
دؤیوش میدانینا باخماق گرکدیر.
ائله سرنشین وار بو موزه لردن
بلکه هئچ بیر داها کئچمه یه جکدیر.
منبع: «دنیز» هفته نامه سی، شماره 47 - نشر تاریخی 12 اسفند 1392؛ اورمیه
شعر و شاعر
ولی قاراخان – نخجوان
«قاراخان» تخلصی ایله تانینان نخجوانلی شاعر ولی ولی یِف 1955 – جی ایلده نخجوان مختار جمهوریتی نین بابک رایونوندا یئرله شن قاراچوغ کندینده آنادان اولموش، 1981 ده دیل و ادبیات فاکولته (دانشکده) سینی بیتیریب، معلم لیک له اؤز ملتینه خدمت ائدیبدیر. او 1996 – جی ایلده نخجواندا تشکیل ائدیلن اهل بیت شعر مجلسی نین بیرینجی عضوو اولموشدور. ولی معلم دن ایندیه دک - ایران و آذربایجان دؤور مطبوعاتیندا شعرلری نشر اولماقدان علاوه - ایکی شعر کتابی چاپ ائدیلیبدیر:
1- یانیر یئر کوره سی آنا ناله سیندن
2- الهی حفظ ائیله سن بو ملتی
بوندان اول ( 26/9/91) ولی معلم دن ایکی شعر ( «کربلاده» باشلیغی آلتیندا)بو وبلاگدا و همچنین دنیزنیوز سایتیندا ( www.daniznews.ir ) گتیرمیشیک. بورادا اونون مارش آدلی شعرینی اوخویوروق:
مارش
هامیمیز ایگید، هامیمیز اریک
وطنه صادق، مرد عسگرلریک
هایدی دؤیوشه اوغورلار اولسون
میدان بدنله، باشلارلا دولسون
غضبیم بولود، نفرتیم شیمشک
گؤتور سلاحی، گئدک دؤیوشک
انتظار چکیر شوشا کلبجر
یانیب کول اولار، گئتمه سک اگر
انتقام دئییر معصوم خوجالی
سینه مدن توستو، آهلار اوجالیر
قلبیم سوسایب، قان ایسته ییر، قان
حساب گونوندور، گون آذربایجان!
منبع: دنیز هفته نامه سی، 27 نؤمره - نشر تاریخی 18/10/91 - اورمیا
اینانما
شاعر: محمد آتاکیشی زاده (آراز)
گل اینانما هر سؤز دئین آلینا
باخما یولسوزلارین ظاهر حالینا
آلدانما دونیایا، دونیا مالینا
گئدرگی دیر یولداش اولماز سن ایله
سلیمان تک گئدر قالماز سن ایله.
پایین الله وئریب گؤر نه گؤزلسن
سن صاحب بو نعمت ازلسن
گؤزللر سلطانی شیرین غزلسن
یوسیف کیمی تورا دوشمه فعل ایله
دوشرسن زیندانا یئددی ایل ایله.
باخانلار بس دئییر من بی نوایم
فقیرلر حالینا من بیر دوایم
یوخسوللار باشیندا بؤیوک هوایم
بونا دا راضی یم، باشیمدان آرتیق
آرازام تانری یا محبّتیم چوخ.
منبع: دو هفته نامه دنیز، شماره 11- مورخ 22/ 12/ 90
غزل
علی همای پناه
سن سیز دؤزوم باخیر یئنه بوم - بوش اوتاقلارا
سس سیز قارانقولوقدا کی سونسوز چیراقلارا
باشلا یاواش یاواش اوخو یام یاش کاغیذلاری
گؤ یاشلاریم یازان غزلی آغ واراقلارا
شأنلیک ده بوخجاسین ائله بیل باغلاییب گئدیر
یوخ بیر نفر گولوش وئره هردن دوداقلارا
یاددان چیخیب ایشیق دادی دیلسیزآغیزسیزیخ
بیزدن سالام یئتیر ساری ساچلی شافاق لارا
ساخلا یادیندا ساخلا کی دوشمز پاییزلارین
هئچ واخت آیاقی بارلی - باهارلی بوداقلارا
کؤچدون اوزاقلارا...هله لیک ایزلرین قالیب
چوخ پیس گیجیک چکیر اورییم او اوزاقلارا
منبع: دو هفته نامه «دنیز»، شماره 11- مورخ 22/ 12/90


text:
قادین حسن اؤزگور بیر، ایکی،….اون ایکی، آشیریریق ییرمینی هله دایانیبدیر. سالخیم بوزلار اورتاسیندا، یانیبدیر او. قارا گؤزلری،گونلرینه آچیلمیش باجالار، دونیالار وار، بیر داملاجیق گؤز یاشیندا. باخیشیندا، حیاتا ماراق، چؤرهک قیتلیغی. چانتاسیندا، نه بیر کیتاب، نه بیر یازی. باکیره دؤشلری، سوده تامارزی. سولموش سؤزلر دوداقلاریندا. “سوسوزام “دئیهجهیمیش یوخسا، “سئویرم سنی “بلکه ده. اللری اؤرتویه تیکیلی، قالارغی قادینین،قایغی هئیکلی. ارهمیک اولدوغونا یقینینیز ...Read More »
شعرلر / حسن اؤزگور
شعرلر حسن اؤزگور (۱) بوراخاجاجاغام سنی اوره ییمین درینلیگینده، و اونوداجاغام چیخارماغینی. (۲) گؤز یاشلاری یاسدیغینا سوزولدولر ایکی گونلوک آیریلیغیندان. گیزلین اللر بیلمم بیردن آییرسالار منی سندن, نه اولاجاق؟! (۳) اورهییمی, اووجومدا ساخلامیشدیم سنین ایچین. ساندین کی ساتیرام گلیب-گئدهنه. اونو یالنیز, بیر باخیشا گؤزلریندن بیر گولوشه یاناغیندان بیر اؤپوشه دوداغیندان وئرهجهیم.Read More »
بالاجاقیز / حسن اؤزگور
بالاجاقیز حسن اؤزگور لایلا چالمایین منه بئشیکده یویرهمهیین یالانچی ناغیللاری داها منه دئمهیین لایلا چالساز یوخلارام کیمسه گلمز اویادا من گؤزومو گونشدن تئز آچمیشام حیاتا من قولچاق ایستهمیرم ائوجیک قورمورام داها آنالیغی اؤزومله آپاریرام صاباحاRead More »
ساري گلين/ حسن اؤزگور
ساري گلين حسن اؤزگور آخشام اوستو سسلر ديندي، هاوانين رنگي سيليندي، اؤلوم آستا يئره ائندي داغ قيزي نين توتدو الين، سوزدو گئتدي ساري گلين. ××× بير تومورجوق ياريم قالدي، ياس مي؟ توي مي؟ سس اوجالدي، خزان يئلي سازين چالدي بو گوروش سون گوروش گلين، سوزدو گئتدي ساري گلين. ××× زيروه لردن دوشه دوشدو، خيال کيمي گلدي کئشدي، هله ساچين هؤرمه ...Read More »
حسرتيم / حسن اؤزگور
حسرتيم حسن اؤزگور يارديم دويوب زيل سسيندن يول لارينا دوشموشم؛ کيمسه سيزليک کوچه سينده اوشوموشم؛ هارداسان يانديغيم ياراتديغيم؟! يانيمداسانمي اليم چاتماز جانيمداسانمي سسيم يئتمز؟! اوره ييمين آتشي سن بيليرسن؟! لاختا- لاختا قانيم، پارچا- پارچا اتيم؛ ا…ي! منيم حسرتيم!- بو گئجه يوخولاريما گيره لي آختاريرام دلي – دلي اوپمه ديييم او ال لری.Read More »


text:
منیم کیتابخانامین تبریزین فرهنگی مسئوللارینا اهدا ائتمم و «بنیاد آذربایجان شناسی» تاسیس. ائتمه تکلیفیم و پیشنهادیم ایله بیر زاماندا دوستوم و امکداشیم«دوکتور جابر عناصری»ده، ئوز نفیس کیتابخاناسینی اردبیل شهرینه اهداء ائتمه تکلیقی ایله برابر، بو شهرین مستوللاریندان طلب ائتدی کی اورادا «بنیاد تعزیهشناسی آذربایجان» تأسیس ائتسینلر.
هر ایکیمیزین تکلیفیمیزین اساسینی، آذربایجان دیلی و مدنیّتی نین انکشافی و قانون چرچیوهسینده تعلیم، تدریس و تدقیقی تشکیل ائدیردی. بلکه ائله بونا گؤرهده، هر ایکی تکلیف سوسدورولوب، ئورت- باسدیر ائدیلدی، آزقالمیشدی کی بیبز«قومیتچی لیگه»ده محکوم اولاق.
دوکتور جابر عناصری، ان تانینمیش نظریه صاحیبی اولان تعزیه شناس، فولکلورچو، عرفان و فلسفه اوستادی کیمی، ئولکهمیزین هر نقطهسینده حؤرمتله قارشیلانیز. تهران، اصفهان، کرمان، شیراز، یزد، مشهد، اهواز و بیر چوخ دانشگاهی و تدقیقات مرکزلری، اونونلا عالیمین شأنینی یوکسک توتموشلار و اونو عزیزلمه ایچون اجلاسلار قورموشلار و اثرلرینی نشر ائتمگه همن گؤسترمیشلر، اونو فارسجا تعزیه مجلیسلری تدقیقاتی نین مرکزینده دوران بیر شخصیت کیمی، هر زامان عزیزلهمیشلر.
بو عالمین اؤز اوینده بیر تلیس تورکجه تعزیه مجلیسلریده واردیر.دفعهلر اولوب کی اورک یانغیسی ایله منه ساری اوزون توتوب آغلایاراق، بو معارف خزینهلرینی، نشر ائتدیره بیلمه دیگینی دیله گتیریب دیر.او دئییر بو مجلیسلرین علمی- تنقیدی نشری یالنیز اسلامی حکومتین صلاحیتی و وظیفهلریندندیر. اما تأسف کی آذربایجان اوستانلاری نین فرهنگی مسئوللاری اؤلکهمیزین غیر فعال عنصرلری کیمی حرکت ائدیرلر. اؤلکه میزین باشقا اوستانلاریندا «بنیاد کرمان شناسی»، «بنیاد فارس شناسی»َ، قورولوشلار اولدوغو حالدا، آذربایجان اوستانلاریندا بئله مرکزلرین آچیلماسینی ضروری سایمایان محلی مسئوللار، منطقهده مدنیت انکشافینا ئولومجول ضربهلر یئندیریرلر.
الینیزده اولان کیتابا با بنزهر یوزلر ادبیات ارثیهلریمیزی یالنیز بئله مرکزلر قورولدوقدان سونرا تدوین و نشر ائتدیده بیلهریک. بوگون ایسه اؤز جیبیندن خرج ائدیب مدنی آبیدهلریمیزی دیریلتمگه غئیرت گؤسترن هر دوکتور جابر عناصری بئله بیر عالیمدیر. او، ایچدن قاینایان عشق و هوس ایله یوردوموزون هیجری 13- نجو عصر شاعیرلریندن بیریسی «ذکری اردبیلی»نین دیوانیندان تاپدیغی بایاتی، علمی دقّت و وسواس ایله تدوین ائتمیش، اونا اؤز کیسهسیندنده خرجلیهرک، اثری گئنیش اوخوجو کوتلهسی نین الینه چاتدیرمیشدیر، و ایندی سانکی چیگنیندن آغیر بیر یوکون گؤرتورولموش اولدغو کیمی، ئوزونو ئوزل عاشقانه خلسه و شطحلرده حس ائدیر.
حؤرمتلی عالیم غزللری یئنی دن یازیب چاغداش اوخوجویا چاتدیرماقدا بیرنئچه مثبت علمی ایش ده گؤرموشدور. بیرینجی بوکی، شیوهسینی حیفظ ائتمیشدیر، خصوصیله باغلی أونسوزلرین آچیق اؤنسوزلر ایله بیر یئرده گلمه قایداسینی ساخلاماغا چوخ اهمیّت وئرمیشدیر. بو باخیمدان عالیمین صرف ائتدیگی امک بیر علمی ایش کیمی گؤز ئونونده دیر.
ایکینجی بوکی شاعیرین شعرلرینده ایشلهنن عرفانی دئییلمری الیفبا سیراسی ایله توپلامیش و اونلارین رمزلی معنالارینی فارسجا اولاراق آچیقلارمیش و یازمیشدیر.
اؤچونجو بوکی، اسکی دیوان ترتیب ائتمه شیوهسی ابله یوخ، بلکه، غرللری بیر معنوی هاله ایچینده، زنجیر حلقهلری کیمی بیری- بیری نین آردینجا ائله دوزموش کی گویا سونکی غزل قاباقکی غرلین معنا و آنلامینی تکمیل ائدیر. و بونا گؤرهده هر غزل ایچون غزلده گئدن شاه بئیتدن یارارلانیب، بیر عنوان و آددا وئرمیشدیر.
ذکری اربیلینین شعر دیلی چوخ آخیجی و رواندیر. اونو ادبیات تاریخیمیزین «یئنی فضولی مکتبی» شاعیرلریندن آدلاندیرماق اولار بو مکتب، هیجری 12- نجی عصردن باشلامیش 14- نجو عصرین سونلارینا قدهر دوام ائتمیشدیر. همین مکتبین سید ابوالقاسیم نباتی، سید عظیم شیروانی، راجی تبریزی، قمری دربندی و حکیم هیدجی کیمی بؤیوک سؤز اوستالاری اولموشدور. بوگون، «ذکری اردبیلی»نینده آدینی همین آدلار سیراسینا داخیل ائتمه افتخارینا نائل اولموشوق.
من ئوز نوبهمده ایراندا و ایراندان خارجده، ئوز تخصّص و علمی ساحهسینده آذربایجانیمیزین فخری ساییلان «پروفسور دوکتور جابر عناصری»یه، بو قیمتلی اثری تاپیب نشر ائتمهسینه گوره، بؤیوک آللّاهدان مسلمان ائلینه اولوسونا داهادا یارارلی اولماقدا موفقیت آررو ائدیرم.
منبع: عناصری، جابر. منتخبی از غزلیات ذکری اردبیلی، تهران،1381.


text:
تاراسکوْنلو تارتارئنین قئیری-آدی ماجرالاری
آلفوْنس دوْدئ
تاراسکوْنلو تارتارئنین قئیری-آدی ماجرالاری
مشهور فرانسیز یازیچیسی آلفوْنس دوْدئنین “تاراسکوْنلو تارتارئن” تریلوْگییاسینین بیرینجی کیتابی اوْلان “تاراسکوْنلو تارتارئنین قئیری-آدی ماجرالاری” روْمانیXIX عصر فرانسا حیاتینین بیر سێرا آکتوال اجتماعی-سوْسیال پروْبلئملرینه حصر اوْلونموشدور.
اینجه یۇموْرلا و بضا ده کسکین ساتیریک اۆسلوبلا قلهمه آلینمیش ALFONS DODE
ALFONS DODE
TARASKONLU
TARTARENIN QEYRI-ADI
MACƏRALARI
بۇ روْماندا فرانسانین جنوب ایالتی پروْوانسدا یئرلشن تاراسکوْن شهری
ساکینلرینین یاشاییش طرزی، اثرین باش قهرمانی تارتارئنین شؤهرت قازانماق
اۆچون الجزایره شیر اوْوونا گئتمهسی و اوْرادا اوْنون باشینا گلن قئیری-آدی
ماجرالار تصویر ائدیلمیشدیر.