text:
روح بیلیمی باخیشیندان فاناتیزم (اجتماعی بویوتلار)- درویش اوغلو
بو یازینین اؤنجه کی بؤلوملرینده فاناتیک شخصیت تیپینین اولوشوم شرطلرینی، فیکیر، دوشونجه و دویغو دوزلگه سینی و فاناتیک شخصیتین اؤزللیکلریندن بیر پاراسینی آچیقلاماغا چالیشدیم. بونون یانیندا بیر توپلومون تاریخی گلیشیمینین، اینانجلارینین، عنعنه لریین و رسم و رسوماتینین جمعی بیلینج اولاراق بیرئیین روح دوزلگه سینین (ساختارینین) اولوشوموندا بؤیوک رول اوینادیغینی بیلیریک. جمعی بیلینجین بیرئی (فرد) اوستونده کی ائتکیسی (تأثیری) هاوانین، گونش ایشیغینین، جفرافی اؤزللیکلرینین بیرئی اوستونده کی ائتگیسی قدر ائتگین (مؤثر) و عینی زاماندا بیرئی طرفیندن آنلاشیلماز اولدوغونا دققت یئترمگیمیز گرکیر. جمعی بیلینجین بیرئی اوستونده کی اتگیسینین ان آیدین و آچیق مثالی دیل دیر. تبریزده، اردبیلده، اورومیه ده دونیایا گلیب، بؤیوین بیر انسان اؤز اختیاری و اؤز سچگیسی اولمادان آذربایجان تورکوسو دانیشار، (توپلومون چوخونلوغوندان سؤز ائدیرم، زورلامالی استثنالاردان سؤز گئتمیر). بیرئی ایچینده یاشادیغی توپلومون دینینی، عنعنه لرینی و جمعی بیلینجی اولوشدوران اینانجلاری اؤزونون اختیاری و انتخابی اولمادان منیمسه مک زوروندا قالیر. تاریخی بویوتدان باخارساق، یوز ایللر بؤیونجا اسلام دینینین دگیشمز و دوگم قایدا قانونلارینا گؤره یاشامیش بیر توپلوم اولان گونئی آذربایجان توپلوموندا، یوخاریدا آنلاتدیغیم پروسه ایچینده، فاناتیک شخصیت توپلومون اورتالاما (میانگین) شخصیتی اولموشدور. فاناتیک دین قایدا قانونلارینا، فاناتیک رسم و رسوماتا قارشی چیخان آیدینین دا آیدینلیغیندا بیر فاناتیزم وار. بئله بیر توپلوم ایچینده گلیشن، گؤرونورده هئچ بیر دین ایله ارتباطی اولمایان و یئنه گؤرونورده دینه قارشی اولان مارکسچیلیق، لنینچیلیق، مائوچولوق، انورخوجه چیلیک کیمی فیکیر آخیملاری دا فاناتیک فیکیر آخیملاری دیر. فاناتیک بیر توپلومدا اورتالاما شخصیت تیپی فاناتیک شخصیت اولدوغو کیمی، بو توپلومون "آیدینلاری" دا بو اؤزللیکدن استثنا دگیل. بو فیکیر آخیمی دا اسلام دینینین زامان ایچینده سنی وشیعه قوللارینا آیریلدیغی کیمی، اصلینده بیر آنا فیکیرین زامان ایچینده آیری آیری قوللارا آیریلماسینا معروض قالیبدیر. سنی و شیعه قوللارینین هر بیرینین یئنه اؤز ایچینده اسماعییلان، افطحیه، شمیطیه و مالکی، حنفی، شافعی، حمبلی و .... کیمی آلت قوللارا آیریلدیغی کیمی مارکسچی فیکیر آخیملاری دا هر بیری اؤز ایچینده آلت قوللارا آیریلماقدادیر. کارل مارکس و فریدریش انگلس فاناتیک دینلرده کی (پیغمبر) ین یئرینه اوتورور. مارکسچی فیکیر آخیمینین بوتون قوللاری اوچون مقدس و مطلق دیر. کارل مارکسین یازدیغی کاپیتال کیتابی دا فاناتیک دینلرده کی (مقدس) کتابین یئرینه اوتورور. بو کیتابا مارکسچی فیکیرآخیملارینین هئچ بیرینده ان کیچیک شک و شبهه اولونمامالی دیر. آنجاق بو کتابلارین دا اصلی نسخه سینی، ترجمه، تفسیر و تحلیل یوخ، کارل مارکسین اؤز یازدیغینی اوز یازدیغی دیلده اوخویوب آنلایانلارین سایسی ایکی الین بارماقلارینین ساییسینی آشماز. تقی ارانی، بزرگ علوی، احسان طبری، نورالدین کیانوری و بیر نئچه نفر داها. بونلار مجتهدلر و علما دیرلار. قارا میلت (سیاهی لشکر) آنجاق بو مجتهد و علمانین یازدیغی تفسیر و تحلیل ایله یئتینمه لی (اکتفا ائتملی) دیر. بو سئویه نین آلتیندا قول آییریملاری باشلاییرلار. لنینچیلیک یوخسا مائوچولوق. استالینه شک اولونار می یوخسا اولنماز می؟ مطلق و دگیشمز حؤکملر ایسه "دیکتاتوری پرولتاریا و انترناسیونالیزم پرولتری دیر. قاریشقادان، آسترولوگی یه (اولدوز و کیهان بیلمی) قدر، موسیقی دن سرطان خستلیگینه قدر وار اولان بوتون گؤرونگه لری آچیقلاماغا قادر اولان دونیا گؤروشو ده "ماتریالیزم دیالکتیک" دیر. بو فیکیر آخیمینی آیاقدا توتان انسانلار دا فاناتیک بیر دینی آیاقدا توتان انسانلار کیمی فاناتیک شخصیت تیپلری دیرلر. اؤز ذهنلرینده مطلقلشدیردیکلری دوگم لار ایله مقدسلشدیردیکلری شخصیتلرین بویوروقلاری نین جیزدیغی جیزیغین ایچینده فیکیرلشیرلر و بو جیزیغین ائشیگینه چیخماغا جسارت ائتمیرلر.
من بو یازیدا کارل مارکسین و فریدریش انگلسین فیکیر و دوشونجه لرینی نقد ائتمیرم. آنجاق بو انسانلارین مقدس اولمادیقلارینا و بو انسانلارین فیکرلرینین (هر انسان و هر فیکیر کیمی) مطلق اولمادیغینا اینانیرام. بوتون وارلیق و البته کی انسانی جامعه لرین هامیسی دایانماز بیر دگیشمه و گلیشمه پروسه سی ایچینده اولدوغونا گؤره، بیر فیکیرو دونیا گؤروشونون مطلق و دگیشمز اولدوغونا اینانماق بو دونیا گؤروشونو عینی و اوبژکتو فاکتورلاردان ایزوله ائدیب، تحجره و داشلاشماغا چکمک دیر. بو باخیش آچیسیندان ایستر کارل مارکسین، ایسترسه تانرینین بویوروقلارینی دگیشمز و مطلق معیار اولاراق قبول ائدن ایکی انسانین دونیا باخیشینین بیری – بیریندن فرقی یوخدور.
کارل مارکس آلمانلی و عؤمرونون چوخونو آلماندا یاشامیش و آلماندا فعالیت ائتمیش بیر حقوقچو، اقتصادچی و فیلسوف ایدی. طبیعتاً کارل مارکسین فیکیلرینی اوخویوب آنلایابیلنلرین چوخو دا آلمانلی، یوخسا آلمان دیلینه مسلط اولان انسانلار اولمالیدیرلار. کارل مارکسین فلسفه، دونیا گؤروشو و توپلومسال فیکیرلرینی ده بیرینجی یول بیلیمسل و متودیک اولاراق نقد ائدنلر یئنه آلمانلیلار ایدی. 1924 ایلینده آلمانین فرانکفورت شهرینده قورولان بیر توپلومسال آراشدیرما انستیتوسو هگلین، کارل مارکسین و زیگموند فرویدون دونیا گؤروشلرینی دگیشمکده اولان اجتماعی شرطلره گؤره اویغونلاشدیرماغا باشلامیشدیر. بو انستیتونون قوروجولاری و فعاللاری ایچینده دونیا مشهورو روح بیلیمچیسی اریک فروم دا وار ایدی. سونرالاری اوروپا مارکسیستلری، یاخود اویروکومونیسم آدی ایله تانینان بو فیکیر آخیمی دیالکتیک ماتریالیزیمین "هر شئی دگیشمکده دیر" اصلینی بو دونیا گؤروشونون اوزونون اوستونده ده اعمال ائتمکده ایدی. "هر شئی دگیشمکده دیر" اصلی البته کی بیر فیکیر آخیمینین دا بو دگیشن هرشئیه آیاق اویدورماسی گرگینی احتوا ائتمکده دیر. فاناتیک دوشونجه سیستمینین یایغین و اورتالاما فیکیر سیستیمی اولدوغو اورتا شرق اؤلکه لرینین آیدینلاری ایسه کارل مارکسین و فریدیش انگلسین فیکیرلرینی آنجاق اؤز دوشونجه سیستملرینه اویغونلاشدیراراق مطلقلشدیریب، دگیشمز بیر ایدئولوژی حالینه گتیریبلر. بو فاناتیک مارکسچیلار اؤز فاناتیزملریندن حرکت ائدرک اویروکومونیسم فیکیر آخیمینی "خائن"، "اوپورتونیست" "ملایم" "دگمه منه دگئمه ییم سنه" کیمی صفت لر ایله بزه ییب و بو فیکرآخیمینی آلچاقلاماغا چالیشارلار. دئملی اؤلو قالخیب میردشیری یوور.
فاناتیک دوشونجه چرچووا سیندا اسیر اولان انسان اؤز دویغو و تجربه لرینه یوخ، دگملارینا دایاناراق دوشونه بیلر. فاناتیک مارکسچی دوشونجه یه منسوب فاناتیک بیر "آیدین" بیر گؤرونگه نی آچیقلاماغا چالیشدیغی زامان، "کارل مارکسین بیر سؤزو وار......کی ..... دئملی بو مسئله نین چیخیش یولو بئله اولمالی دیر" کیمی بیر منطق قاباغا آپارار.
اؤز تجربه لریمدن بیر نئچه سی:
مین اوچ یوز اللی آلتی دا، ایران اسلام جمهوریتی داها قورولمامیش ایکن، تانیدیغیم یولداشلاریمدان بیریسی، ایگیرمی یاشلاریندا بیر جوان، آغیر روحی بحران دا ایدی. بیزدن بیر نئچه یاش داها بؤیوک اولان، اونیورسیته ده تحصیل آلماقدا اولان و اوگون بیزیم اوچون بیر آیدین، بیر اؤنچو (پیشرو) کیمی گؤرونن بیر نفر، آغیر روحی بحرانداکی دوستوموزا، "لنینین یک قدم به پیش، دو قدم به پس کیتابینی اوخوسان، محکم بیر دونیاگؤروشو تاپارسان و اؤزوه حاکم اولارسان" دئیه اوگوت وئردی. بوگون، قیرخ ایل سونرا، روحی بحراندا اولان او یولداشیمیزین درین و اوزون زامانلی بیر معالجه یه احتیاجی اولدوغونو هله ایندی آنلاییرام.
مین اوچ یوز آلتمیش دؤرد ایلینده آلمانین فرانکفورت شهرینده مارکسچی ـ لنینچی آیدینلارین بیر آرایا گلدیگی بؤیوک بیر ییغینجاقدا خانبابا تهرانی (آلماندا تحصیلات آلمیش، تانینمیش تجربه لی بیر سول آیدینی) دانیشماسینین ایچینده، اوروپادا اولان بو یاریمچیلیق دمکراسی نین شوروی و چین ده اولان سوسیالیزم دن داها چوخ سوسیالیسیتی اولدوغونو آچیقلادی. خانبابا تهرانی بو دانیشیغیندا کیتابدان اوخودوقاریندان دانیشمیردی. ایللر بویو یاشادیغی چین توپلوموندا و یاخیندان ارتباطی اولان آیری سوسیالیستی توپلوملار ایله یاشادیغی اؤز تجربه لریندن دانیشردی، دئملی وار اولان عینی شئیلردن دانیشدیردی. آنجاق بیزیم او زامانکی، کیتابدان اوخودوقلاری حؤکملری مطلقلشدیرمیش مارکسچی ـ لینینچی آیدینلاریمیز بو آدامی "تروتسکیست مرتد" آدی ایله هوولادیلار. بو انسانلارین واقعیتی قبول ائتمک یئرینه ذهنلرینده کی مطلقلیکلری واقعیته یوکلمکده اسرار ائتدیکلری آیدین دگیل می؟
مین اوچ یوز آلتمیش دؤرد ایلینده، آلماندا، بوخوم شهرینده منی اوزاقدان تانییان بیر یولداش منی تظاهرات ائتمک اوچون چاغیردی. اونلارین قویدوغو تظاهراتا گئتمک اوچون کؤنولسوز اولدوغومو حس ائدینجه منیم فیکریمی اؤیگرنمه گه چالیشیردی:
سنین فیکرین شوروی باره سینده نه دیر؟
تانیمادیغیم بیر اؤلکه دیر.
چوخ گؤزل، افغانستان باره سینده نه فیکر ائیردسن؟
شوروی افغانستانی اشغال ائدیب.
نه؟ اشغال! اشغال دگیل، یاردیم دیر. باخ، لنین دئمه میش می کی سوسیالیست بیر اؤلکه، قونشو، قاردش بیر اؤلکه نی اشغال ائتمز! شوری سوسیالیسیتی بیر اؤلکه دیر. دئمک کی افغانستاندا حضورو اشغال اولابیلمز، یاردیم دیر.
بو شکیلده دوشونن بیر انسانین بللی شخصیت لری مقدسلشدیردیگی و داشلاشمیش، متحجر و دگیشمز دوگملاردان یولا چیخدیغی آیدین دگیل می؟
بونو دا قید ائتملییَم کی قیرخ ایل اؤنجه بیزیم بیر پارا "آیدین" مارکسچی ـ لنینچی وطنداشلاریمیز طرفیندن "افغانستان سوسیالیسیتی" آدلاندیریلان توپلومدا، قیرخ ایل سونرا انسان داشلاماق، باش کسمک، ال کسمک، انسان شاللاقلاماق و بونا بنزر ایشلر، هله ده دین و توپلومسال قایدا – قانونلارینا عاید، و بالفعل عمله کئچیردیلمکده دیر. بو توپلومو، قیرخ ایل اؤنجه کی حالی ایله، "سوسیالیست" آدلاندیران انسانین واقعیت دن نه قدر اوزاق اولدوغو، و بو ادعاسینین آنجاق حؤکملره و دوگملارا دایاندیغی آچیق دگیل می؟
مارکسچی، لنینچی، مائوچو دوشونجه آخیمینین منسوبلارینین ایچینده اولان عنعنه لر، حراملار، مکروه لار و ثوابلار دا وار ایدی. تبریز اونیوزسیته سینده "خصوصیات دختر انقلابی" باشلیغی آلتیندا بیر بیلدیری اللرده گزردی. "دختر انقلابی نباید دامن کوتاه بپوشد، دختر انقلابی نباید ناخنهایش را لاک بگذارد، دختر انقلابی نباید توی جمع بلند بخندد......" بونلار اؤزومدن چیخارتدیغیم جوک و لطیفه دگیل.
بو فیکیر آخیمینین منسوبلارینین اؤزونه خاص موسیقی سلیقه سی ده وار ایدی. "شور امیرف" (بوتون سنفونی لرین هامیسنین آدی "شور امیرف" ایدی)، کوراوغلو اوپراسی کیمی بیر پارا موسیقی لری دینلمک ثواب ایدی. فارس دیللی مارکسچی – لنینچیلردن بیر پاراسی بئله کوراوغلو اوپراسینین حیرانلاریندان ایدیلر، رشید بهبدوفون حیرانلاریندان ایدیلر. مرضیه، داریوش رفیعی کیمی اوخویانلاری دینلمک مکروه ایدی، گوگوش کیمی اوخویانلار ایسه حرام ایدی.
بو فیکیر آخیمینین باش چکنلرینین نطق لری یوزده دوقسان بئله باشلاردی: "رفیق استالین در جواب سئوال احمقانه تورتسکی مرتد که مزبوهانه میکوشید رهنودهای داهیانه رفیق لنین را زیر سئوال ببرد، مینویسد......دیکتاتوری پرولتاریا جامعترین و عالی ترین شکل دمکراسی است، چرا که بر مبنای منافع طبقه کارگر عمل میکند......
بللی شخصلرین مقدسلشدیریلمیش و بللی دوگم لارین دگیشمز حؤکملر اولدوغو گؤرونمور مو بو دوشونجه سیستمینده؟
بوگونکو گونئی آذربایجانلی مارکسچی – لنینچی وطنداشلاریمیزین میللی شعورا قارشی دوشمانلیق ائتمکلری، داشلاشمیش و متحجر دوگملارینین، مارکسچیلیق – لنینچیلیگین حؤکملریندن بیری اولان "انترناسیونالیسم پرولتری" نی آشابیلمدیکلریندن دیر. مارکسچی – لنینچی دوشونجه آخیمیندا میللی شعور "ناسیونالیسم" اولاراق تانینیر و "فاشیسم" ایله عینی آنلامدا ایشلنیلیر. دئملی "ناسیوناسیت" اولان هر کس، شرایطینه و ناسیونالیسمینین ایچریگینه (محتواسینا) باخمادان "فاشیست" دیر. لنین و استالین یولداشلار زامانلارینداکی آذربایجان و قیریم - تاتارلارین میللی حرکتلرینی باسیب، ازیب ییخمادیلار می؟ میللی شعورو قبول ائتمک، لنین و استالین یولداشلارین مقدسلیگینه، "انتریاسیونالیسم پرولتری" دوگم و حؤکمونه آیقیری دیر. فاناتیک بیر مارکسچی – لنینچینین بوگون میللی شعورو منیمسه مه سی، فاناتیک بیر مسلمان اوچون قران آ شک ائتمک قدر چتین و امکانسیزدیر. گؤنئی آذربایجانلی مارکسچی لنینچی وطنداشلاریمیزین آذربایجان ناسیونالیسمینی "فاشیسم" ایله یان – یانا قویدوقلارینا قارشین فارس فاناتیک ناسیونالیسیمنی "فاشیست" اولاراق تانیمادیقلارینین و فارس فاناتیک ناسیونالیسیمنه قارشی ساواشمادیقلارینین ندنی ایسه، فارس فاناتیک ناسیونالیسمی حاکم بیر میللتین، دؤلتین آرخاسیندا اولدوغو بیر میللتین ناسیونالیسیمی اولدوغودور. قدرتده و حوکومتده اولانا باش ایگمک، یالتاقلیق ائتمک، اونا قارشی ساواشماقدان داها راحات دیر.
روح بیلیمی باخیمیندان ایسه بئله بیر باش ایگمک و یالتاقلیغین ایچ مکانیزمینی "اجتماعی مازوشیزم" آدلی یازیمدا آچیقلاماغا چالیشمیشام. بو یازینی اوخومامیش اولان دیلداشلار اوچون بو یازینین بیر پارچاسینی بوردا تکرار ائدیرم:
روح بیلیمینده (پسیکولوژی) ده بیرئسل (فردی) مازوشیزم انسان وارلیغیندا اولان و طبیعی شکلینده ایچدن ائشیگه ساری بیر آگرسینون ائشیگه ساری یول تاپابیلمه دیگیندن بیرئین اؤزونه دؤنوشو و اؤزونو، اؤز اینجیتمه، اسگیکلیک دویغوسو، دگرسیزلیک دویغوسو و بو دویغولاردان ایلری گلن، گوجلویه باش ایگمک، اؤزونو ساوونابیلمَمک، گوجلونو ایده آلیزه ائتمک و هدفسیز یالتاقلیک شکلینده بیر تئرپنیش (رفتار) اولاراق گؤرون بیر شخصیت اؤزللیگی دیر. دئملی بیر انسان اوشاقلیغیندان باشلایاراق، حدیندن آرتیق ایته لَیجی، رد ائدیجی، آلچاقلاییجی و اؤنمسمز بیر محیطده یاشارسا، ایستکلرینی اؤز گوجونون اِعمالی ایله اله گئتیرمک یولوندا اومودسوزلاشارسا، ایستکلرینی یالوارماقلا، مظلوملوق گؤستریسی ایله، اؤزونو حقیر گؤسترمکله، اؤزونو ایجیتمکله، گوجلویه یالتاقلیق ائتمک ایله اله گئتیرمک یولونو سئچه بیلر. بئله بیر یولو سئچمک ایله اؤز ایستکلرینه چاتابیلن بیر انسان، زامان ایله بو تئرپنیشی اؤزونه یاشام استراتژی سی ائده بیلر. اوزون زاماندا بو یاشام استراتژیسی او انسانین شخصیت اؤزللیگینه دؤنوشه بیلر و بئله جه "مازوشیست شخصیت" اورتایا گله بیلر. مازوشیزم، بیر شخصیت اؤزللیگی اولدوقدان سونرا آرتیق هر زامان و هر یئرده وار اولان بیر دیوغو و هر زاما و هر یئزده اؤزونو گؤسترن بیر تئرپَنیش شکلینه دؤنوشه بیلر. (بو نئچه سطیرده آنلاتیلان بو موضوع اوخویان اوچون آنلاشیلماز ایسه، بو موضوع نون یوزلرجه صفحه آچیقلانماسی و آنلاتیلماسی گرکن بیر موضوع اولدوغوندان دیر. بو موضوع نون آیدینجا آچیقلانماسی و آنلاتیلماسی بو قیسسا یازینین چرچوه سینه سیغماز)
بیرئیسل اولاراق گؤرونن بیر پسیکولوژیک اؤزللیک، اؤزونو توپلومسال اولاراق دا گؤستره بیلر. دئملی بیر توپلومو اولوشدوران بیرئیلرده اؤز اینانج، اؤز گوجونه دایانابیلمک اؤزللیگی، عصیان و حاکمه باش قالدیرماق ایله ایستکلرینه یئتیشمکدن اومودسوزلاشمیشلیق، یایغین بیر پسیکولوژیک اؤزللیک شکلینه گلمیش ایسه، بو اؤزللیک اؤزونو، استقلال دویغوسونون اسگیکلیگینده، باغلیلیق (وابسته گی) ائیلیمی، مظلوملوق دویغوسوندا، آیریلارینی اؤزونه حاکم ائتمک ایستگینده، اؤزونه یوخ، آیریلارینا دایانماق ایستگینده و اؤزونو یوخ، اؤزگه لری ایئده آلیزه ائمک ائیلیمینده (تمایل)، قضا و قدر قارشیسینا محکوملوق دیوغوسو و .... گؤستره بیلر. بئله بیر اؤزللک اؤزونو او توپلومون دیلینده، کولتورونده، مذهبینده، سیاستینده و یاشام فلسفه سینده گؤستره بیلر. و بئله جه او توپلومون بارز و حاکم سوسیال پسیکوژیک اؤزللیگی شکلینده گؤرونه بیلر.
خالق دیلی و محاوره ده:
بیر آلمانلیدان "کئفین نئجه دیر؟" دئیه سوروشولدوغوندا، "یاخچیام، یاخچی دگیلم، پیس دئگیلم، اؤزون نه جورسن؟" کیمی بیر جواب وئرر
بیر ایتالیالیدان "کئفین نئجه دیر؟" دئیه سوروشولدوغوندا، او دا آلمانلینین دئدیکلریندن بیریسینی دئیر، یاخود ایتالیا توپلومونا خاص بیر مزاح ایله، "مطبینیز هاردادیر؟" دئیه سوروشابیلر.
بیر قوزئی آذربایجانلی دان "کئفین نئجه دیر؟" دئیه سوروشولدوغوندا، او دا گئنه یوخاریدا ساییلان جوابلاردان بیریسینی وئرر.
بیر فارس ویا گونئی آذربایجانلیدان "کئفین نئجه دیر؟" دئیه سوروشولدوغوندا، "نوکرم، کیچیگم، خاک پاتم، مخلصم، زیر سایه شما..." و.... بو سایاقدان سؤزلر دئیر. دئملی بیر یاندان اؤزونو تحقیر ائدرکن، اؤزونون دگرسیز، گوجسوز، خسته حال، یالواریش دولوسو، گؤستررکن، اوبیر یاندان دا سوروشانا یالتاقلیق بیلدیرن، اونو اوجالارا قاوزایان، دئملی ایده آلیزه ائدن دئیملر.
شعر و ادبیاتدا:
مژده ای دل که مسیحا نفسی می آید
که ز انفاس خوشش بوی کسی می آید.
.....................................
یار دارد سر آزردن حافظ یاران
شاهبازی به شکار مگسی می آید.
بنشسته ام من بر درت تا بوک برجوشد وفا
باشد که بگشائی دری گویی که برخیز اندرآ
.............................................
ای بر درت خیل و حشم بیرون خرام ای محتشم
زیرا که سرمست و خوشم زان چشم مست دلربا
(جلال الدین رومی)
اولدوز سایاراق گؤزلمیشم هر گئجه یاری
گج گلمه ده دیر یار یئنه اولموش گئجه یاری
................................................
یاتمیش هامی بیر اللاه اویاقدیر داها بیر من
مندن آشاغی کیمسه یوخ اوندان دا یوخاری
محمد حسین شهریار
دئگیلسن چوْخدان، ائی گردون، جاهان سئیرینده یوْلداشیم،
نوْلا خم اوْلسا قددین، سندن آرتیقدیر منیم یاشیم.
ترازویی-عیاری-مؤهنتم بازاری-عشق ایچره،
گؤزوم هر دم دوْلوب، مین داشه هر ساعت دگر باشیم.
سیریشکیم آل، باغریم پاره، بیر کۇهی-بلایم کیم،
همیشه لالوو لعل ایله رنگیندیر ایچیم، داشیم.
منه مانند بیر دیوانه صۇرت باغلاماز، گۇیا،
قلم سێندیردی تصویریم چکندن سوْنرا نقاشیم.
فۆضولی، خازینی-گنجی-وفایم، اوْل سببدندیر،
گۆهرلر تؤکدو ایسراف ایله بۇ چشمی-گۆهرپاشیم.
محمد فضولی
بونلار آنجاق بیر – ایکی سئچیلمیش نمونه دیر. ادبیاتیمیز بئله دئیملر ایله دولودور. اصولاً منظوم ادبیاتیمیزین بؤیوک بؤلومو بئله دئیملردن اولوشور.
سوزو قیسسالتاجاق اولورسام: ایستر کئچمیشیمزده، ایستر بوگونوموزده سوسیال مازوشیزم بیزیم کولتوروموزن آیریلماز بیر پارچاسی اولموشدور. بو فنومنین تاریخی کؤکلرینی آختارماق بو قیسسا یازینین چرچوه سینه سیغماز و اؤزو اؤز باشینا بؤیوک بیر آراشدیرما گرکدیرن بیر ساحه دیر.
فاناتیک شخصیت اؤز تجربه و دویغولارینا دایاناراق بیر دونیا گؤروشو گلیشدیره بیلمدیگینه گؤره هرزامان بیر رهبره، بیر اؤنچویه احتیاج حس ائدر و بئله بیر اؤنچوسو اولمادیغی زامان اؤزونو آوارا، دگرسیز، آنلامسیز حس ائدمگه باشلار. دین ایدئولوژیلرینین بیریسینه، یوخسا سیاسی، فلسفی گؤروشلرین بیریسینه منسوب ایسه، مرجعلری و اؤنچولری حاضیردیر. بئله بیر فیکیر آخیمینا منسوب دگیل ایسه، سعدی، حافظ، فریدریک نیچه، ژان پل سارتر ویا بونا بنزر بیریسینی تاپیب، اؤزفیکیرلرینی بو اؤنچوسوندن آلار. بو قدر اینتلکتوئل دگیل ایسه ده کندخدا، بویوک آتاسی و یا بونا بیزر بیریسیندن بیر بوت دوزلدیب اونو اؤزونه حاکم ائدر. اریک فروم بو موضوع نو "آزادلیق قورخوسو" آدلی کتابیندا آیرینتیلی شکیلده آنلاتماقدادیر.
فاناتیک بیر انسانین یارادیچیلیق و خلاقیت دن یوخسول اولدوغونا، ییخیچیلیغا و ویرانگرلیگه اوز گتیرمه سینه یوخاریدا قیسساجا اشاره ائتمیشدیم. بو گؤرونگه نی (فنومن) مارکسچی – لنینچی دیلداشلاریمیزدا داها آیدین گؤره بیلدیگیمیزین یانیندا بو گؤرونگه نین ایچ مکانیزمینی ده بوردا داها آیدین آچیقلاماق مومکوندور. شوروی "علیه الرحمه" یئتمیش ایللیک سوسیالیستی سیستمینده و "انترناسیونالیسم پرولتری" حوکمونون اجراسی ایله ویلادیمر پوتین کیمی سیاستچیلر تربیت ائتدی. بوگون ویلادیمر پوتینین سوریه ده "انترناسیونالیزم پرولتری" نین اجراسیندا نه قدر مؤحکم دوردوغونو گؤرمکده ییک. بوگون هله ده اؤزلرینی مارکسچی – لنینچی بیلن وطنداشلاریمیزین ایدئولوژیک مرجع لری وفات ائتدیکدن سونرا، اؤزلرینه آیری بیر مرجع تاپماقلاری گرکلیدیر. فارس فانتیک ناسیونالیسمی بو مرجعین یئرینی دولدورماقدیر. "تمامیت عرضی ایران" ایده آلی دا "سوسیالیزم" و "انترناسیونالیسم پرولتری" ایده آلینین یئرینی دولدورماقدادیر. بو شرطلر آلتیندا، بیزیم چاغداش فاناتیک مارکسچی – لنینچی دیلداشلاریمیزا آچیق قالان تک یول آذربایجان میللی شعورونا قارشی ساواشماق، اونو ییخماغا، ویران ائتمگه چالیشماق اولابیلر.
یاخین کئچمیشده، ( 2016.06.07) "سورگونده گونئی آذربایجان (ایران) قلم انجمنی" نین اینترنت صفحه سینده اوخودوغوم بیر یازی منی هئچ ده تعجبلندیرمدی. بو یازینی بو انجمنین اینترنت صفحه سیندن کوپی ائدیب بوردا گتیریرم. حؤرمتلی اوخویانلاردان خاهیش ائدیرم بو یازینین اصلی متنینی بو اینترنت صفحه سینده اوخوسونلار.
احمد امید یزدانینین « آلمانجا- آزربایجانجا سؤزلوک» کتابینین جنوبی
آذربایجانلیلارا فایداسی وارمی؟
محّمد علی حسینی
درین تأسّف و اورک آغریسی ایله اعتراف ائتمک لازمدیر کی، چوخ میلیونلو جنوبی آذربایجان اهالیسنین چوخ آز حصّهسی اؤز آنا دیلینده اوخوماغا قادردیر. بئله اولدوغو حالدا، طبیعی اولاراق بئله بیر سئوال میدانا چیخیر: احمد امید یزدانینین 2004- جو ایلده آلمانیانین کُلن شهرینده نشر ائتدیردیگی « آلمانجا- آزربایجانجا» سؤزلوک جنوبی آذربایجانلیلارین هانسی دردینه یارایا بیلر؟
آرتیق هامییا معلومدورکی، ایراندا هربیر سوادلی، حتّی ابتدائی تحصیله مالک اولان بیر آذربایجانلی، فارس متنینی تورکجهدن (= آذربایجاندان) قات- قات راحت اوخویوب، باشا دوشور. محض بونا گؤرده، آلمان دیلی ایله مشغول اولان جنوبی آذربایجان وطنداشی اوچون، ایرانینین گرمانیست عالملرینین ترتیب ائتدیکلری، «آلمانجا- فارسجا» و یا «فارسجا- آلمانجا» لغتلردن، استفاده ائتمگین داها الوئریشلی اولدوغو انکار ائدیلمیزدیر. مسئله اوراسیندادیرکی ایستر جنوبی آذربایجاندا، ایسترسهده اونون سرحدّلریندن کناردا یاشایان هموطنلریمیز اگر آلمان دیلیایله ماراقلانارسا آذربایجانجا دا اوخویا بیلسه بئله، احمد امید یزدانینین لغتیندن بیر چوخ آلمان سؤزلرینین قارشیلیغینی تاپا بیلمیهجک.
آراشدیرمامیز گؤستردی کی، اَ. امید یزدانینین ترتیب ائتدیگی لغت خیلی درجهده ج. م. جعفراوفون رداکتورلوغو ایله، 1971- نجی ایلده، باکیدا، آذربایجان دؤلت خارجی دیللر انستیتوندا نشر ائدیلن « آلمانجا- آذربایجانجا لغت»دن منیمسه میشدیر. بورادا وئریلن بیر چوخ آلمانجا سؤزلرین قاراشیلیغینین جنوبی آذربایجاندا باشا دوشولمهسی ممکن دگیل. عیانی اولسون دییه، بو لغتدن بعضی سؤزلری دقته چاتدیرماق ایستردیک:
1- Kühlhaus = Buzuxana
2- Kühlschrank = Soyuducu, Buz dolabı
3- Urlaub = məzuniyyət
4- Nessel = Gicitkən
5- Bürste = Şotka
6- Bleistift = Karandaş
7- Stecker = Ştepsel
8- Steckdose = Ştepsel (züda. Düşaxa)
9- Musketier = müşketyor
10- Hausfrau = evdar qadin
11- Rassismus = irqçı
12- Laboratorium = Labor
13- Schweden = Isveç
14- Österreich = Avstriya
15- Satier = Satira, həcv, məzhəkə
16- Lohn = maaş, əmək, haqqı
17- Mongole = Mongol
18- Furnier = Faner, Lay (Taxtadan)
19- Hauptbahnhof = mərkəzi vağzal
20- Feuerwehr = Yanqin dəstəsı
21- Füller = avtomat qələm
22- Statue = heykəl
23- Dreieck = üçbucaq
24- Kesselstein = arp
25- Archäologe = arxeolog
26- Belohnung = Mükafat, Ödul, Təltif
27- Süchtig = mübtəla, xəstə
28- Sensation = Sensasiya
ج. م. جعفراوفون لغتیندن بیر باشا چؤرولموش بئله مثاللارین سایینی دفعهلرله آرتیرماق اولار. خصوصی اولاراق قید ائتمک ایستهیریک کی، آلمان سؤزلرینین بورادا وئریلن قارشیلیغی جنوبی آذربایجانلیلار اوچون آنلاشیلمازدیر. اَحمد امید یزدانی نمونه گتیردیگیمیز آلمان سؤزلرینه قارشیلیق اوچون آشاغیداکی سؤزلری علاوه ائتمهلیایدی کی، جنوبدا باشا دوشولسون: 1 (سردخانه)، 2 (یخچال)، 3 (مرخصی، تعطیل)، 4 (گزنه)، 5 (چؤکّه، باشماق و یا پالتارچوؤکهسی)، 6 (مداد)، 7 (دوشاخه)، 8 (پریز) لغت نامه ده 7 و 8 – نجی سؤزلره عین قارشیلیق وئریلمیشدیر. عینی ایله باکیدا نشر ائدیلمیش لغتده اولدوغوکیمی! جنوبدا (پریزه) دوشاخه دئمزلر. شمالدا ایسه عمومیّتله بئله سؤز ایشلنمیر)، 9 (تفنگچی)، 10 (خانه دار خانیم)، 11 (نژادپرست)، 12 (آزمایشگاه)، 13 (سوئد)، 14 (اتریش)، 15 (طنز)، 17 (مغول)، 18 (روکش، نازیک تختهدن)، 19 (ایستگاه راه آهن)، 20 (آتش نشانی)، 21 (خودنویس)، 22 (مجسمه)، 23 (مثلث)، 24 (کئهره)، 25 (باستان شناس)، 26 (جائزه)، 27 (معتاد)، 28 (جنجال) و ...
امید یزدانیKugelschreiber سؤزنون قارشیلیغینی «دیریرجکلی قلم» کیمی وئرمیشدیر کی، جنوبی آذربایجاندا بونو آنلامایاجاقلار. «خودکار» یازسایدی، باشا دوشردیلر.
ماراقلی دیر کی، احمد امید یزدانی آورپا منشءلی، سؤزلرین ده روسلاسمیش واریانتینی وئریب. مثلاً، جنوبی آذربایجداندا «آوتوبان» دگیل، « اتوبان» « آوتومبیل» دگیل، « اوتومبیل» دئیلیر. لغتده «هومورفول humorvoll سؤزون قارشیلیغی کیمی، یزدانی نین اؤزوندن علاوه ائتدیگی «خوش مشرب» سؤزوایله راضی لاشماق اولماز. ترتیبچی «humor » سؤزونون دقیق معناسینی بیلسیدی، بورادا «خوش مشرب» سؤزوندن استفاده ائتمزدی.
*
معلومدورکی، جنوبی آذربایجاندا عرب الفباسیندا استفاده اولونور. بئله اولان صورتده او، نه اوچون سؤزلوگونون لاتین الفباسی ایله ترتیب ائدیب؟ سبب بودور کی، «آذربایجان» سؤزونو «ذال» عوضیه «زا» ایله یازان احمد یزدانی سؤزلری عرب الفباسی ایله یازماقدا چتینلیک چکدیگیندن، ایشینی آسانلاشدیرماق اوچون بویولو سئچیب. بئله دوشونن اولار کی، بلکه او، شمالی آذربایجانداکی اوخوجولاری دا نظرده توتدوغو اوچون بئله ائدیب. لاکن بو فکرلهده راضی لاشماق اولماز. چونکه شمالی آذربایجاندا 9 گرمانیست عالمین ترتیب ائتدیگی «آلمانجا- آذربایجانجا لغت» موجود اولدوغوحالدا غیرآکادمیک و هوسکار سویّه ده ترتیب ائدیلمیش بیر لغته نه احتیاج اولا بیلر؟ اوستهلیک، شمالی آذربایجاندا «آلمانجا روسجا» لغت لردن ده استفاده ائتمک امکانی وار. اونو دا قید ائدک کی، همین لغت 2007- نجی ایلده 10 مین ینی سؤز علاوه ائدیلمکله 25000 تیراژلا باکی دا ینیدن نشر اولونوب. کتابین ایکینجی رداکتورو چرکز قربانلی اولوب.
*
« ایران گولوبال» سایتیندا، اسماعیل پور محمدی آدلی بیر شخص احمد یزدانی یه لغتله باغلی بئله بیر سئوال وئریر:
« آقای امید یزدانی ... بعضیلرینین دئدیکلرینه گؤره، سیزین لغت آذربایجان علملر آکادمیاسی نین لغتی دیر کی، اوزون ایللر بویو اونون اوزرینده ایشلهیب، امک صرف ائتمیشلر. سیز اونا معیّن دگیشکلر ائدیب اؤزآدینیزا چاپ ائتدیرمیسینز. بئله اتهاما جوابینیز نه دیر؟»
« من آذربایجان علملر آکادمیاسی نین آلمانجا- تورکجه [آذربایجانجا] لغتینی گؤرمه میشم»- دئیر.
یزدانی یاخشی بیلیرکی، اسماعیل پور محمّدی نین نظرده توتدوغو لغت ائله همین باکی نشریدیر کی، او، اوزون ایللر بویو اوندان استفاده ائدیب. ساده جه اولاراق او، پور محمدینین لغتی نشر ائدن مؤسسهنین آدینی سهو یازدیغیندان سوء استفاده ائدرک اتهّامدان بویون قاچیرماق ایسته یب.
تبریز شهرینده دوغولوب بویا- باشا چاتمیش و اورتا تحصیلینی ده اورادا آلمیش شخص نمونه اولاراق گؤستردیگیمیز آلمانجا سؤزلرین جنوبی آذربایجاندا کی قارشیلیغینی بیلمه دیگی حالدا، شمالی آذربایجاندا کی قارشیلیغینی نئجه بیلهجک؟!
بوخصوصدا تام قطعیتله دییه بیلریک کی، احمد امید یزدانینین، ج. م. جعفراوفون رداکتورلوغو ایله 1971- نجی ایلده باکی دا چاپ ائدیلمیش لغت دن باشقا منبعی اولابیلمزدی!
آذربــایجان یــازیچیلار اتّفاقـینین عضوی، و آذربـایجان علملر آکادمیاسی محمد فضولی آدینا الیازمالار انستیتوتون اشتاتدان کنار امکداشی
محّمد علی حسینی، 11 دسامبر 2015، برلین
من جناب محمد علی حسینی نین شخصی نین باره سینده، آلمانجا و آذربایجانجا دیللرینه هانسی اؤلچوده مسلط اولوب – اولمادیغی باره سینده، "سورگونده گونئی آذربایجان (ایران) قلم انجمنی" نده کی یئری و سمتی باره سینده و بو یازیسینین باره سینده هئچ بیر فیکیر بیلدیرمک ایستمدیگیم کیمی، احمد امید یزدانی نین ده شخصی، "آلمانجا ـ آذربایجانجا سؤزلوک" کیتابی باره سینده و "سورگونده گونئی آذربایجان (ایران) قلم انجمنی" نین قورولوشوندا یئری و رولو باره سینده ده هئچ بیر فیکیر بیلدیرمک ایسته میرم. بو یازینی اوخویانلاردان بو باره ده ماراقلانانلار وارسا، اؤزلری آخداریب تاپسینلار.
مارکسچی ـ لنینچی دوشونجه آخیمینین واراولان اوبژکتیولیکدن (عینی لیکدن) داها چوخ مطلقلشدیردیگی تئوریلر و مقدسلشدیردیگی شخص لر ایله مشغول اولدوغونو کئچن قیرخ ایلده بو فیکیر آخمی ایچینده کئچن مباحثه لر و یازیلارین ایچریگینین چوخونون "مارکس فیلان یازیسیندا بئله یازیر، لنین فیلان کتابیندا بئله یازیر...." کیمی دایاق نقطه لردن یولا چیخاراق "ایران" توپلومونو بو شخصلرین تئوریلشدیردیگی اؤلچولره گؤره طبقه لره بؤلمه سینده ده گؤرمک مومکوندور. بونلارین هامیسیندان اؤنملیسی 1353 ـ 1357 ایللری آراسیندا چوخ یایغینلاشان و "ایران" گنچلیگی ایچینده بؤیوک کوتله نی ائگیسی آلتینا آلان بو فیکیر آخیمینین، واقیعی اولدوغو کیمی آنلایابیمه یرک، واقعیتی آنجاق اؤز مطلقلشدیرمیش تئوریلری آراجیلیغی ایله آنلاماغا چالشاراق اسلامین و اؤزللک ایله شیعه مذهبینین آلتی ـ یئددی یوز ایللیک کؤکونو و بو کؤکه داناناراق تشکیلاتلانمیش اولدوغونو گؤروب، آنلاییب و دوغرو دگرلندیره بیلممه سینده آیدینجا گؤرونور.
مارکسچی ـ لنینچی فیکیر آخیمی روحانیتین توپلومداکی هیرارشیک گوجونو و بو هیرارشینین نئچه یوز ایللک تجربه یه دایاناراق بیر هیرارشیک اوتوریتر قدرت اولدوغونو گؤره بیلمه مکده ایدی. روحانیتین هیرآرشیک تشلکیاتی یوخاریدان آشاغی گئت گئده گئنیشلنن بیر هرم کیمی ایدی.
بیرینجی شخصلر: آیت الله عظمی لار و آیت الله لار.
ایکینجی درجه ده: حجت الاسلام و المسلمین لر.
اوچونجو درجه ده: حجت السلام لار.
دوردونجو درجه: ده ثقت الاسلام لار.
بئشینجی درجه ده: بو درجه لره دن اولمایان، آنجاق خالق ایچینده سؤزو کئچن و اوتوریته گوجو اولان مذهبی لر.
جماعاتین قالانی.
بو هیرآرشی ایچرسینده شیعه لیگین اوتوریته گوجو قلب دن باشلاییب بدنده یاییلان دامارلار کیمی توپلومون بوتونلوگونون اوستونده بیر آوتوریته گوجو قورموشدو و بو آوتوریته گوجونو نئچه یوز ایلدن بری آیاقدا ساخلامیشدی.
مارکسچی ـ لنینچی فیکیر آخیمی ایسه آنجاق سون ایگیرم ـ ایگیرمی بئش ایل ایچرسینده، شوروی طرفیندن دن تئوریک تغزیه ایله آنجاق آیدینلار و اوخویب یازماق بیلنرلرین ایچینده گلیشمیشدی.
بو وار اولان گرچکره قارشین مارکسچی لنینچی فیکیر آخیمینین اؤزونو بؤیوک قدرته مالیک و "انقلاب سوسیالیسیتی" ائده بیله جگینه اینانماسی، توپلومسال حرکتی روحانیتین الیندن چیخاردابیله جگینه اینانماسی انجاق فیکیرلرینین بیر دوگم و مطلق اولدوغونا ایناندیغیندان ایدی.
بو باخیشدان باخدیغیمیزدا دوگم فیکیر و مقدش شخصلره دایانان بو فیکیر آخیمینین اؤنجه آنلاتدیغیم فاناتیک فیکیر آخیملاریندان بیر فرقی یوخدور.


c: text/html

text:
بیزیم ائوده، گلهرک ائتدین اقامت اوتوز ایل
سن منه، منده سنه، ائیلهدیگ عادت اوتوز ایل
قاش- قاباق ساللاما، آرواد! نه گوناه صاحبییم؟
ائتمیشم تکجه سنه چوخلو اذیت اوتوز ایل!
اوتوز ایلدیر گلیریم اللی اولوب، خرجیم یوز
ائتمیسن دایماً، هر شئیده قناعت اوتوز ایل!
بیر چؤرک- پالتاریمیز اولمادی، بیر شادلیغمیز
بیرده کی گؤرمهمیسن مئیوه، دویو، ات اوتوز ایل
بئله زادلاردان اوتر، انسان اریندن اینجیر؟
گاه گیلئیلیک ائلهیر، گاهدا شکایت اوتوز ایل؟!
گؤزهلیم! آجلیغا، چیلپاقلیغا دوز، چال- اوینا
ائتمیسن، بیرده ائله بوللو محبت اوتوز ایل
بوتون ایشلر دوزهلر، وعده وئریب مسووللار
گرهک آنجاق اولا بیزلردهده طاقت اوتوز ایل
داها بوندان بئله، بیزلر اوتوز ایلده دؤزسک
یاغار اوندان سورا گؤیدن یئره نعمت اوتوز ایل
بیزه دؤولت چوخ اوجوز قیمته بیر ائو وئرهجک
دؤز بو مسکن وزیری ائتسین عمارت اوتوز ایل
اوتوز ایل سونرا گلر سوفرایا نفتین پولو دا
سونراسی بلکه رفاهدا اولا قسمت اوتوز ایل
وار یادیندا، سنه من ائلچی گلن گونده دئدیم:
«بیزه گل، تا گورهسن بوللو سعادت اوتوز ایل»؟
بوشلا او وعدهلری، ایندی قولاق وئر سؤزومه
خواهشیم وار وئرهسن بندهیه مهلت اوتوز ایل
اوتوز ایلده داها دؤز، وعدهم اگر چیخدی یالان
اوخو اوندان سورادا باعثه لعنت اوتوز ایل
یوخدور «آرش»ده مقام، تک اوتانان بیر اوزو وار
اودوکی احساس ائدیب چوخلو خجالت اوتوز ایل

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
گوموش کولورید
گوموش کولورید (اینگیلیسجه: Silver chloride، روسجا: Xлopид cepeбpa(I)، عربجه: كلوريد الفضة) بیر شیمیایی ماده. آغ و برک جیسم حالتینده تاپیلار. متال هالید کیمی تانینیر.گوموش کولورید کولور بیلشیکلری و گوموش بیلشیکلری گروه یا قروپوندا یئرلشیر.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Silver chloride»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۹ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده گوموش کولورید گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
منده مجنون دوغاجاق
اکبرپاشاپور(ایلقار)
منده مجنون دوغاجاق، اوز قویاجاق صحرایه
گئنه شیدا اولاجاق بیر آلا گؤز لیلایه
درد هیجراندا یانان کؤنلو فغان ائتمهسه ده
نالهسین چاتدیراجاق عرشه چاتان اعلایه
گؤز یاشیندان اوماجاق پای، بو یانیق صحرالار
گئنه صحرا دؤنهجک گؤز یاشیلان دریایه
چکیبن شعره بوتون سؤیلهمهمیش سئوگیسینی
سؤیلهییپ یاره، گلیب سون قویاجاق رویایه
قارا جیزگی چکهجک توم یاشانان سئوگیلره
گئنه افسانه کیمین جان وئرهجک سئودایه
پارلادی یاشماغین اوزدن چکهلی لیلامیز
یایاجاق بیر ده گونش سئوگیسینی دونیایه
گل ده آچ کؤنلونو ایلقار اوزو آی پارهسینه
قاماشار باخسا گؤزون، بؤیله گؤزل سیمایه
۱۶/۲/۹۲


text:
بولغاریستان
موختصات: 42°45′N 25°30′E / 42.750°N 25.500°E
بولغاریستان اوروپانین شرقینده یئرلَشن بیر اؤلکهدیر. بۇ اؤلکه اوروپا بیرلیگی و قوزئی آتلانتیک آندلاشماسی تشکیلاتینین عوضوودور.[۶]بولغاریستان جومهوریتی (بولغارجا: Peпyблиka Бълrapия) — آوروپا اؤلکهسی و آوروپا اتفاقی، قوزئی آتلانتیکا موقاویلهسی تشکیلاتی (ناتو) عضوودور.
بئش اؤلکه ایله – شیمالدان رومانی، غربدن صربیستان و مقدونیه جومهوریتی، جنوبدان یونان و تۆرکیه ایله همسرحددیر.
حال-حاضیردا بولغاریستاندا ۹ بؤلگه و ۲۵۵ بلدییه واردیر.
دموقرافیدَییشدیر
بولغاریستان میلّی آمار اینستیتوتونون ۳۱ دسامبر ۲۰۱۱ (میلادی)-جی ایله اوْلان معلوماتینا اساساً اؤلکه اهالیسی ۷،۳۲۷،۲۲۴ نفردیر .[۷]
میلّی ترکیبدَییشدیر
بولغارلاردَییشدیر
- ۲۰۰۱-جی ایل سیاهییا آلینماسینا اساساً ۷.۹۲۸.۹۰۱ نفر اوْلان بولغاریستان اهالیسینین ۸۳،۹۴%- (۶.۶۵۵.۲۱۰ نفر) اؤز میلّی منسوبیتینی بولغار اوْلاراق گؤسترمیشدیر. ۲۰۰۱-جی ایل سیاهییا آلماسی زامانی اوْنلاردان ۶.۶۲۲.۸۵۰ نفری آنا دیلینی بولغار دیلی اوْلدوغونو بیلدیردی. ۶.۶۵۵.۲۱۰ نفر بولغارین ۶.۳۱۵.۹۳۸ نفری خریستیانلیغا (۶.۲۶۳.۵۳۶ نفری پراووسلاو، ۳۷.۸۱۱ نفری کاتولیک، ۱۴.۵۹۱ نفری پروتستانت)، ۱۳۱.۵۳۱ نفری ایسلاما، ۱۰۷.۷۴۱ نفری ایسه دیگر دینلره اعتیقاد ائدیر.[۹]
پوماکلاردَییشدیر
۲۰۰۱-جی ایل اهالی سیاهییاالینماسینا اساساً پوماکلار ائتنیک آنلامدا بولغار اوْلاراق سیاهییا آلینمیشدیرلار. سایلارینین سیاهییاالمایا اساساً ۱۳۱،۵۳۱ نفر اوْلدوغو معلوم اوْلموشدور. آنجاق غیری-رسمی تخمینلره اساساً سیاهییاالینما زامانی پوماقلارین سایی تخمیناً ۱۶۰،۰۰۰-۲۴۰،۰۰۰ نفر آراسیندا اوْلموشدور.[۱۳]
تورکلردَییشدیر
تورک اصیللی طایفه لرین بولغاریستان جومهوریتی اراضیسینده مسکونلاشماسی تاریخی تخمیناً ۳-جو عصرین سوْنو ۴-جو عصرین اوّللرینده باشلانمیش و عثمانلی ایمپراتورلوغونون بولغاریستانین اراضیسینین فتح یندک داوام ائتمیشدیر .
- ۲۰۰۱-جی ایلده آپاریلمیش سیاهییا آلمایا اساساً اؤلکه اهالیسینین ۹،۴۲%-i (۷۴۶.۶۶۴ نفر) اؤز ائتنیک منسوبیتینی تورک اوْلاراق گؤسترمیشدیر. بئلهلیکله بۇ سیاهییا آلما زامانی تورکلرین ۷۲۰.۱۳۶ نفری آنا دیلینی تۆرکجه، ۲۶.۱۴۷ نفری ایسه بولغار دیلی اوْلاراق گؤسترمیشدیر. دینی اینانج باخیمیندان ایسه تورکلرین ۷۱۳.۰۲۴ نفری ایسلاما (۶۶۰.۰۰۳ نفری سوننی، ۵۳.۰۲۱ نفری قیزیلباش)، ۱۰.۰۵۲ نفری خریستیانلیغا (۵.۴۲۵ نفری پروووسلاو، ۲.۵۶۱ نفری کاتولیک، ۲.۰۶۶ نفری پروتئستانت)، ۲۳.۵۸۸ نفری ایسه دیگر دینلره اعتیقاد ائدیرلر.[۹]
قاراچیلاردَییشدیر
- ۲۰۰۱-جی ایل سیاهییا آلماسی زامانی ۳۷۰.۹۰۸ نفر اؤز ائتنیک منسوبیتینی قاراچی (بولغارجا : PoMи) اوْلاراق گؤسترمیشدیر. اوْنلارین ۲۰۴.۹۷۷ نفری خریستیانلیغا (۱۸۰.۳۲۶ نفری پراووسلاو، ۲۴.۶۵۱ نفری پروتئستانت)، ۱۰۳.۴۳۶ نفری ایسلاما، ۶۲.۴۹۵ نفری ایسه دیگر دینلره اعتیقاد ائدیر. سیاهییا آلمایا اساساً قاراچیلارین ۳۱۹.۸۲۱ نفری آنا دیلینی قاراچی دیلی (بولغارجا : MaйчиH eзиk)، ۲۶.۱۴۷ نفری بولغار دیلی، ۲۴.۲۱۴ نفری تۆرکجه، ۷۲۶ نفری ایسه دیگر دیللر کیمی گؤسترمیشدیر.[۹]
بؤلگهلرله باغلی آمار گؤستریجیلردَییشدیر
آدین آدین اتیمولوژی(دیلین کؤکلرینی آراشدیرما بیلیم)دَییشدیر
تاریخدَییشدیر
بولغاریستان بئش عصر عرضینده عثمانلی ایمپیراتورلوغونا داخیل اوْلوب. بونا باخمایاراق، بۆتون بۇ دؤور عرضینده بولغاریستاندا پراووسلاو عنعنهلری گۆجلو اوْلوب.
مۆعاصیر تاریخدَییشدیر
بیرینجی دونیا ساواشینده آلمان ایمپیراتورلوغو طرفینده دؤیوشهن بولغاریستانین وضعیتی محاربهدهکی مغلوبیتدن سوْنرا داها دا پیسلشدی. ۱۹۱۹-جو ایلین اوّلی اۆچون اؤلکهدهکی ۳۰۰ ایری صنایع موسسیسهسیندن آنجاق ۷۴-اۆ ایشلییردی. ۱۹۱۹-جو ایلین آگوستوندا و ۱۹۲۰-جی ایلین مارسیندا کئچیریلهن سئچکیلرده بولغاریستان خالق اکینچیلیک اتفاقی (بخی) و بولغاریستان کومونیست پارتییاسی (تئسنیاکلار) غلبه قازاندیلار. بخی رهبری A.Stanboliyskinin باشچیلیغی ایله حؤکومت تشکیل اوْلوندو. حؤکومت بیر سیرا دموکراتیک اصلاحاتلار کئچیردی. ۱۹۲۲-جی ایلده بولغاریستاندا خالق آنلاشماسی و حربی جمعیت کیمی فاشیست تشکیلاتلاری میدانا گلدی. اوْنلار ۱۹۲۳-جو ایلین ژۇئنوندا دؤولت چئوریلیشی ائدرک ایستانبولیسکی حؤکومتینی دئویردیلر. اوْنون اؤزو فاشیستلر طرفیندن وحشیجهسینه اؤلدورولدو. اؤلکهده فاشیست دیکتاتوراسی یارادیلدی. ۱۹۳۱-جی ایلده خالق مجلیسینه کئچیریلهن سئچکیلرده موخالیفتده اوْلان بورژوا پارتییالارینین تشکیل ائتدیی خالق بلوکو غلبه قازاندی. مالینووون باشچیلیغی ایله اوْنلارین نمایندهلریندن عبارت کوالیسیون حؤکومت یارادیلدی. حؤکومتده اساس رولو واختیله فاشیست چئوریلیشینده ایشتیراک ائتمیش دموکراتیک پارتییا اوْیناییردی. ۱۹۳۲-جی ایلده فاشیست تیپلی یئنی ناسیونال-سوسیالیست حرکات پارتییاسی و زوئنو تشکیلاتلاری میدانا گلدی. ۱۹۳۴-جو ایلین مئییندا K.Georgiyevin زوئنو قروپو طرفیندن دؤولت چئوریلیشی ائدیلدی. ۱۹۳۵-جی ایلده تشکیل اوْلونموش یئنی دؤولت چئوریلیشی نتیجهسینده ایتالیا کرالینین قیزی ایله ائولنمیش چار بوریس حاکمیّته گلدی. بئلهلیکله، بولغاریستاندا مونارخیست فاشیست دیکتاتوراسی برقرار اوْلدو. فاشیست آلمانسینین و ایتالیانین کمکی ایله اؤلکهده سۆرعتلی سیلاحلانما باشلاندی. ایکینجی دونیا ساواشیندن سوْنرا، بولغاریستان دئمک اوْلار کی، یاریم عصر سووت اتفاقینین الالتیسینا چئوریلدی. اؤلکهنین ۲۰۰۴ (میلادی)-جو ایل مارس آییندا ناتو-یا داخیل اوْلماسی غرب دونیاسینا اینتقراسییا یولوندا بولغاریستانین ان بؤیوک اۇغورو اوْلدو.
کوممونیزمین داغیلماسیندان سوْنرا بولغاریستانین دموکراتییا و بازار اقتصادیاتینا کئچیدی آسان اوْلمادی. ۹۰-جی ایللرین بیرینجی یاریسیندا سیاسی غیری-ایستابیللیک و تتیللر داوام ائتدی. اؤز پارتییالارینین آدینی سوسیالیست کیمی دییشدیرهن کومونیستلر یئنه ده بؤیوک تأثیره مالیک ایدیلر. ۹۰-جی ایللرین ایکینجی یاریسیندا ایسه اؤلکهده داها چوْخ ایستابیللیک، ایقتیصادی اصلاحاتلارین حیاتا کئچیریلمهسینده اینکیشافین حیس ائدیلمهسی مۆشاهیده اوْلونوب. ۲۰۰۱-۲۰۰۵-جی ایللر آراسیندا باش ناظر وظیفهسینی کئچمیش چار ۲-جی سیمئون توتاندا، اؤلکه اقتصادیاتینی آوروپا بیرلیگی مئیارلارینا اۇیغونلاشدیرماق آماچله فعّال بازار اصلاحاتلاری کئچیردی. نتیجهده، بولغاریستان اینفلیاسییانین و همین واختا قدر ۲۰ فایزه چاتان ایشسیزلیین آزالماسی ایله ایقتیصادی اینکیشافا نایل اوْلدو. بونا باخمایاراق، اهالینین حیات سوییهسی و گلیری هله ده آشاغی اوْلاراق قالیر. ۲۰۰۴-جو ایلده بولغاریستان آوروپا بیرلیینه (آب) نامیزدلر آراسینا دۆشمهدی. اما آرتیق ۲۰۰۵-جی ایلین آوریل آییندا اؤلکه بیرلییه داخیل اوْلماق بارهده موقاویله ایمضالادی و ۲۰۰۷-جی ایل ژانویهین ۱-دن آوروپا بیرلیگینین ترکیبینه داخیل اوْلماسی ایله علاقه دار راضیلیق الده ائتدی.
سیاستدَییشدیر
اینضیباطی اراضیلردَییشدیر
سیلاحلی قوهلردَییشدیر
ایللیک حربی خرجلر ۳۵۶ ملن. دول. (۲۰۰۲)
اقتصادیاتدَییشدیر
ایخراجات
ماشینقاییرما محصوللاری، ارزاق محصوللاری، چاخیر، توتون، یاناجاق، خام، آیاققابی، دمیر.
ایدخال
انرژی داشیییجیلاری، آوتوموبیلیلر، خالق ایستهلاکی ماللاری.
دیلدَییشدیر
بولغار دیلی.
دیندَییشدیر
۲۰۰۱-جی ایل سیاهییا آلماسینین نهاییلارینا اساساً بولغاریستاندا ۹۶ دینی جریان قئیده آلینمیشدیر .[۹]
ایستینادلاردَییشدیر
- ^ NSI Census data 2011, p. 4.
- ^ NSI Census data 2015.
- ^ ۳٫۰ ۳٫۱ Bulgaria. International Monetary Fund. یوْخلانیلیب29 April 2017.
- ^ Gini coefficient of equivalised disposable income (source: SILC). Eurostat Data Explorer. یوْخلانیلیب31 March 2016.
- ^ Human Development Report 2015. HDRO (Human Development Report Office) United Nations Development Programme. یوْخلانیلیب14 December 2015.
- ^ Central Intelligence Agency - CİA - The World Factbook: Europa
- ^ HaциoHaлeH CTaTиcTичeckи ИHcTиTyT :۶.۱.۱. HaceлeHиe пo oблacTи، oбщиHи، MecToжиBeeHe и пoл – ДaHHи Archived 2012-11-13 at the Wayback Machine.
- ^ پاگئ ۹۷-۱۰۶
- ^ ۹٫۰ ۹٫۱ ۹٫۲ ۹٫۳ ۹٫۴ ۹٫۵ HaциoHaлeH cъBeT зa cъTpyдHичecTBo пo eTHичeckиTe и иHTerpaциoHHиTe Bъпpocи :ETHичeckи MaлциHcTBeHи OбщHocTи Archived 2019-10-14 at the Wayback Machine.
- ^ HaциoHaлeH CTaTиcTичeckи ИHcTиTyT :HaceлeHиe kъM ۰۱.۰۳.۲۰۰۱ r. пo oблacTи и eTHичecka rpyпa
- ^ HaциoHaлeH CTaTиcTичeckи ИHcTиTyT: ПpeбpoяBaHe Ha HaceлeHиeTo и жилищHияT фoHд B Peпyблиka Бълrapия ۲۰۱۱ :HaceлeHиe пo MecToжиBeeHe، пoл и eTHичecka rpyпa
- ^ HaциoHaлeH CTaTиcTичeckи ИHcTиTyT: ПpeбpoяBaHe Ha HaceлeHиeTo и жилищHияT фoHд B Peпyблиka Бълrapия ۲۰۱۱ :HaceлeHиe пo MecToжиBeeHe، BъзpacT и eTHичecka rpyпa ۱
- ^ مینوریتی ریگهتس گرووپ اینتئرناتیونال: بولغاریستان :بولغاریستانن-ایسپئاکینگ موسلیمس (پوماکس)
- ^ HaциoHaлeH CTaTиcTичeckи ИHcTиTyT: ПpeбpoяBaHe ۲۰۱۱ okoHчaTeлHи peзyлTaTи :HaceлeHиe пo MecToжиBeeHe، BъзpacT и BepoизпoBeдaHиe---..ДaHHиTe ca koHфидeHциaлHи cъrлacHo Чл. ۲۵ oT ЗakoHa зa cTaTиcTиkaTa
خاریجی کئچیدلردَییشدیر
- ۲۰۱۱ Archived 2011-09-05 at the Wayback Machine.
- بولغاریستان بیلیم یوردولاری Archived 2016-11-19 at the Wayback Machine.
قایناقلاردَییشدیر
گؤرونتولردَییشدیر
قایناق خطاسی برچسب
برای گروهی به نام «note» وجود دارد، اما برچسب متناظر با
یافت نشد.


text:
آصلئندا چۇق تانرئجئلئق، ایسیم وە شکیل دگیشتیرەرک مەوجودیەتینی گۆنۆمۆزە قادار عاینن قۇروموشتور.
کندی قوتسالئنئ کندیسی ایجاد أتمک، دینی وە سیاسی کاراکتری اۇلان کیشیلرە تاپئنما وە اۇنلارئ سۇرغولانماز سایما غافلتی، اینسان اۇغلونون سۆرکلی ضاعافئدئر. گرک ایلکل، گرکسە مۇدرن تۇپلوملارئن أسکیمەین ساپلانتئسئدئر. شاید لیدر قۇنومونداکی کیشی روحانی /دینی صئفاتلار تاشئیۇرسا ایلاهلاشتئرئلماسئ داحا دا قۇلای اۇلماقتادئر.
اینسانلارئن چۇغو ایزیندن گیتتیگی کیشی یا دا کیشیلرین، اۇلاغاناۆستۆ نیتەلیکلرە صاحیب اۇلدوغونا، سئرادان اۇلمادئغئنا وە هرکسین اۇنلار گیبی اۇلامایاجاغئنا اینانئر. کیشی، اؤندر /لیدر قابول أتتیگی کیشییە نۇرمال اۇلامایئ وە “بیزیم گیبی” اۇلماسئنئ یاقئشتئراماز، بو دا زامانلا بو کیشیلرین “یارئ تانرئ” اۇلاراق آلغئلانماسئنا نەدن اۇلور.
دینی لیدرلرین اینسانلارئن حایاتلارئنا آللاە گیبی حۆکمەتتیکلری، دۇغا اۇلایلارئنا مۆداحالە أتتیکلری وە چشیتلی سئقئنتئلئ زامانلاردا قورتارئجئلئق یاپتئقلارئ، همن همن دۆنیانئن تۆم تۇپلوملارئندا سئقلئقلا راستلانئلان حورافە /شیرک اینانئشئدئر. ماعالأسف، موحاممد (ع) دا بو پوتلاشتئرمانئن ماغدورو اۇلموشتور.
موحاممدین (ع) قایغئسئ وە
تەوبە سورەسینین 30-نجو آیتی
یۆجە آللاە شؤیلە بویورماقتادئر:
وَقَالَتِ الْيَهُودُ عُزَيْرٌ ابْنُ اللَّهِ وَقَالَتِ النَّصَارَى الْمَسِيحُ ابْنُ اللَّهِ ذَلِكَ قَوْلُهُمْ بِأَفْوَاهِهِمْ يُضَاهِئُونَ قَوْلَ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ قَبْلُ … ﴿۳۰﴾ (سورة التوبة)
یاهودیلر: “عۆزەیر آللاهئن اۇغلودور” دەدیلر. حئریستیانلار دا: “مسیح آللاهئن اۇغلودور” دەدیلر. بو، دیللرینە دۇلادئقلارئ سؤزلریدیر. اؤنجەکی کافیرلرلە عاینئ آغزئ قوللانئیۇرلار… (تەوبە سورەسی؛ 30)
آیتتە گچن؛ “…اؤنجەکی کافیرلرلە عاینئ آغزئ قوللانئیۇرلار…” ایفادەسی بیزیم ایچین سۇن درەجە اؤنملیدیر، حارەکت نۇقطامئزدئر. گچمیش اۆممتلرین صالیح قوللارئ ایلاهلاشتئرما سوچونا ناسئل دۆشتۆکلری نۇقطاسئندا گچمیشین تاقلیدچیلیگینی بیزە قایناق اۇلاراق گؤسترمیشتیر. أهلی کیتاب، یونان، رۇما، هیند، مئصئر وە أسکی ایران میتۇلۇژیلریندن آز یا دا چۇق أتکیلنەرک نبیلری وە ولیلری ایلاهلاشتئرما یۇلونا گیتمیشتیر.
اؤرنگین؛ رۇما ایمپاراتۇرلوغو ایدارەسی آلتئندا تۇحوملارئ آتئلان وە یشرن حئریستیانلئق، رۇما پوتپرەستلیگیندن پک چۇق قالئنتئیئ دا گۆنۆمۆزە تاشئمئشتئر. اۇنلارئن عیبادت شکیللری، تاقویملری وە قوتساللارئ بنیمسنمیش، رۇمانئن وە أسکی یونانئن چۇق تانرئلئ میتۇلۇژیک آنلاتئملارئ عیسا نبی ایچین اویارلانمئشتئر. سۇنوچتا قارشئمئزا؛ “بابا-اۇغول-قوتسال روح (تثلیث)” دییە بیلینن شیرکە دایالئ اینانئش اۇرتایا چئقمئشتئر. یینە بو اینانئشا صاحیب اۇلان عازیزلرە قورتارئجئ-شفاعاتچی، شیفا وریجی وە قۇرویوجو اۇلاراق باقئلمایا باشلانمئشتئر.
آصلئندا چۇق تانرئجئلئق، ایسیم وە شکیل دگیشتیرەرک مەوجودیەتینی گۆنۆمۆزە قادار عاینن قۇروموشتور. ایشتو أهلی کیتابئن یاپتئغئ بو تاقلید آللاهئن ألچیسی موحاممدی (ع) چۇق قایغئلاندئردئغئندان بیزە شو اویارئ وە حاطئرلاتمالارئ یاپمئشتئر:
“سیزلر قارئش قارئش، آدئم آدئم سیزدن اؤنجەکیلرین یۇلونو ایزلەیەجکسینیز، بیر کلر دلیگینە گیرەجک اۇلسالار سیز دە اۇنلارئ تاعقیب أدەجکسینیز.”
“أی رسولوللاە، یاهودیلر وە حئریستیانلار مئ؟” دییە سۇرولونجا…
“یا باشقا کیملر اۇلاجاقتئ؟” دییە جواب ورمیشتیر. (بوحاری)
یینە رسولوللاە (ع) بیزی شؤیلە اویارمئشتئر:
حئریستیانلارئن مریم اۇغلو عیسایئ اؤودۆکلری گیبی بنی اؤومەیین. بن سادەجە بیر قولوم. سیز آللاهئن قولو وە رسولۆ دەیین. (بوحاری)
رسولوللاهئن بو سؤزلری غایبئ بیلمەسی یا دا کهانت دگیل، گچمیشتەکی ایلاهلاشتئرما ساپلانتئلارئنا باقئپ ایلرییە یؤنەلیک اویارئلاردئر وە بیر أندیشەنین دئشا یانسئماسئدئر. بیزدن اؤنجەکی اۆممتلر، کندیلریندن اؤنجەکیلری تاقلید أتتیکلری گیبی، بیزلر دە نبینین (ع) آیتە دایالئ اویارئلارئنا راغمن، ماعالأسف کندیمیزدن اؤنجەکیلری (یاهودی وە حئریستیانلارئ) تاقلید أتمە یانئلغئسئنا دۆشمۆش دوروموندایئز.
موحاممد أشیتتیر آللاە مئ؟
حاشا! طابیعی کی دگیل… آنجاق تاصاووفی کسیمین بو قۇنودا آشئرئلئقلارئ ماعلومدور. قورئاندا آللاە، نبیلرینین بیزیم گیبی اینسان-بشر اۇلدوقلارئنئ دفعالارجا ایفادە أتمەسینە راغمن گلەنکسل مۆسلۆمانئن صوفی آلغئسئ قورئان ایفادەلرینە موحالیفتیر. نبیمیز موحاممدین (ع) قایغئلاندئغئ آلغئ بۇزوقلوغو ماعالأسف گرچکلشمیشتیر.
دۇغونون دینی لیدرلرینی تانرئلاشتئران فلسفی ذیهنیەتیندن أتکیلنن مۆسلۆمانلار، کندیلرینە أولیا، درویش، أرمیش، قوطوب، غاوث وب. آدلارلا دین آداملارئ اۆرتیپ اۇنلارئن ایلاهی واصئفلارا صاحیب اۇلدوغونو ایددیعا أدەبیلمیشلردیر.


text:
`آشیری ایستیلر` نتیجهلر
خبرلر [27]
- آوروپا-دا آنومال ایستیلر: میندن آرتیق اینسان اولوب
- هیندوستان-دا غیرعادی هاوا شرایطی
- آمریکادا، آشیری دوز اویوشدوروجودان اؤلوملرده رکورد
- "آشیری ساغ، امنیت اوچون ان بؤیوک تهدیددیر"
- ژاپونیا-دا آنورمال ایستیلر قئیده آلیندی
- آشیری ساغچی یانوپولوس اوسترالیایا گیرهمهیهجک
- چاووش اوغلو: "بیز بونا ایکیلی ایستاندارت دئییریک"
- ماکرون: "آوروپا پارچالانما ریسکی ایله اوز-اوزهدیر"
- نایروبیده بیر باراژین داشماسی نتیجه 38 اؤلدوغونو
- اوتریشده یاشایان 18 مین 500 تورک، دپورت ائدیلمک تهلوکهسی ایله قارشی-قارشییا
- وینده آشیری ساغچی حکومتین سیاستلرینی اعتراض ائتدی
- ایستی لردن یوزلرله یاراسا اولدو
- عمر چلیک:"اینسانلیق و دئموکراسی بؤیوک تهلوکهدهدیر"
- مولوت چاووش اوغلو، گنج عائلهسی ایله تلفوندا گؤروشدو
- فرانسادا، مارین لو پن پارتیسی حاقیندا اؤن سوروشدورما باشلادیلدی
- پرودا آشیری یاغیش سببیله اؤلنلرین ساییسی 90-آ یوکسلدی
- هلند گئری آددیم آتدی
- هلند بو گون صاندیق باشینا گئدیر
- 100 تروریست یوخ ائدیلدی
- فرانسیز پولیسی، آشیری ساغچی میلی جبهه پارتیسینین مرکزینه باسقین ائتدی


text:
قدیم یونان
قدیم یونان (یونانجا: Apxaίa Eλλάδa) — بالکاننین جنوب حیصّه سینده، اژه دنیزی آراسیندا ، آنادولونین غرب ساحلینده یارانمیش دؤولتلر قروپونون عۆمومی آدی؛ ائتکی دایرهسی یونانین یاریماداسینین جنوب ساحیلینه، سیسیلنین غربینده، مرمره دنیزی، قارا دنیز و آرالیق دنیزی دنیزلری ساحللرینه ده یاییلمیشدی. یونان اراضیسینین مسکونلاشماسی اوْرتا پالولیته عایید ائدیلیر. یونان اهالیسی اکینچیلیک و مالدارلیقلا مشغول اوْلور، اوْتوراق حیات کئچیریردی. یونانین ایلک ساکینلری قدیم یونانلار (اوْنلاری پلاسگیلر، کاریلر آدلاندیریردیلار) یقین کی، هیند-آوروپالی اوْلمامیشلار.
ایلک واختلار[دَییشدیر]
قدیم یونانین دقیق اوْلاراق نه زامان فورمالاشدیغی تاریخه معلوم دئییلدیر.اساساً روم ایمپیراتورلوغوندان اوّلکی، زامانلاردا دا یونان اراضیسینده اینکیشاف ائتمیش مدنییتنین یاشادیغی معلومدور.بعضی قایناقلرده میلاددان اوّل ۱۱۵۰-جی ایلده داغیلان میکنا مدنییتسیندا قدیم یونان تاریخینین بیر حیصّه سی کیمی گؤستریلمیشدیر.
یونانلارین منشیی[دَییشدیر]
قدیم یونانین فوْرمالاشماسی[دَییشدیر]
جمعیتده اوْلان سوسیال فرقلر[دَییشدیر]
یونان-ایران ساواشلری (میلاددان اؤنجه ۵۰۰-۴۴۹) — قدیم یونان شهر-دؤولتلرینه (پولیسلر) قارشی ایرانین ایشغالچیلیق ساواشلری. میلاددان اؤنجه ۵۰۰ ایلده کیچیک آسیادا ایران حؤکمرانلیغینا قارشی عۆصیان ائتمیش پولیسلره (میلت عۆصیانی) آتن و ارتریانین یاردیم گؤسترمهسی (اوبیا آداسیندا) یونان-ایران ساواشلرینین باشلانماسینا سبب اوْلموشدو. میلاددان اؤنجه ۴۹۳ ایلده عۆصیانی یاتیران ایران اوْردوسو مردونینین باشچیلیغی ایله میلاددان اؤنجه ۴۹۲ ایلین یازیندا هللسپونتدان کچیب یونانی ایشغال ائتمک آماچله یوروشه باشلادی. لاکین آفون بورنو (اگی دنیزینده) یاخینلیغیندا ایران دونانماسینین چوخ حیصّه سی (تقر. ۳۰۰ گمی) فیرتینادان محو اوْلدوغو اۆچون یوروش دایاندیریلدی و یالنیز فراکی اله کئچیریلدی.
مارافون دؤیوشو
میلاددان اؤنجه ۴۹۰ ایلین یازیندا سرکرده داتیس و آرتافرنین باشچیلیغی ایله ایران اوْردوسو اگی دنیزینی کئچهرک یولوستو ناکسوس آداسینی، اوبیا آدالاریندا کاریستوس و ارتری شهرلرینی توتدو و آتندان ۴۲ km آرالی مارافون دوزنلیینه چیخدیلار. تجروبهلی ایستراتقلرین کوماندانلیغی آلتیندا اوْردو توْپلاندی. ۱۰ ۰۰۰ آغیر سیلاحلی پیادادان عبارت فالانقا یارادیلدی. ۱-جی دارانین اوْردوسو قوتلی ایدی، چوخسایلی پیادا و سوواریلر و ایشغال اوْلونموش توْرپاقلارین دؤیوشچولری ده وار ایدی. یونان اوْردوسونا میلیتاد باشچیلیق ائدیردی. اوْ، مرکزده ضعیف، جیناح لاردا ایسه قوتلی مۆدافیه سیستمی قوردو. فارسلار هۆجوما کئچرکن فالانقالار جیناح لاردان اوْنلاری سیخدی. یونانلار دۆشمنی ۱۰۰-۱۵۰ متر یاخینلیغا قدر بوراخدی و قفلتن یورویهرک، اوْنلارا ، اؤزلله اوْخچولارا گؤز آچماغا ایمکان وئرمهدیلر. اۆستونلویونو ایتیرن فارسلار گئری چکیلدی. ایران قوشونو یونانلار طرفیندن تعقیب اوْلوندو و بؤیوک ایتکی وئردی. ۷ دۆشمن گمیسی اله کئچیریلدی.
یونان دؤیوشچولریندن بیری فیددیپید بۇ غلبه خبرینی مارافون دوزنلییندن آتنیا قدر ۴۲ km قاچاراق چاتدیرمیشدی. لاکین اوْنون اۆریی پارتلاییب اؤلموشدو. مارافون قاچیشی ایلک دفعه یوناندا همین دؤیوشچونون شرفینه یارانمیش و دۆنیا دؤولتلرینه یاییلمیشدیر.
فرموپیل دؤیوشو[دَییشدیر]
مارافون دؤیوشوندن ۱۰ ایل سوْنرا ۱-جی دارانین اوْغلو کسرکس آتاسینین یونانی ایشغال ائتمک نیتینی حیاتا کشیرمک ایستهدی. اوْ، میصرلیلردن، بابیللردن، حتی کیچیک آسیا یونانلیلاریندان تشکیل اوْلونموش قوشونو ایله ب.میلاددان اؤنجه ۴۸۰`دا اوْرتا یونان اۆزرینه هۆجوما کئچدی. بۇندان خبردار اوْلان یونان شهر دؤولتلری بیرلشدیلر. ایسپارتا شاهی لونید`ین باشچیلیغی ایله اوْرتا یونانا گئدن یوْلو فرموپیل کئچیدینی توتدولار.
کسرکس فرموپیله یاخینلاشاراق ایلک اوّل یونانلارا الچی گؤندریر کی، تسلیم اوْلسونلار. لاکین لونید بۇ طلبی رد ائدیر. ایرانلیلار یونانلیلاری قورخوتماق اۆچون دمیشدی کی، "بیزیم اوْخلاریمیز و میزراقلاریمیز گونشینقاباغینی توتاجاقدیر!". ایسپارتالی یونان دا جواب وئرمیشدی: "نه اوْلار کؤلگهده ووروشاریق!" یونانلار ایکی گۆن ایرانلیلارین هۆجوملارینی دف ائتدیلر. بیر نفر خاین داغ جیغیری ایله ایرانلیلاری فرموپیل کئچیدینه آپاردی. محاصرهیه دوشدوکلرینی گؤرن لونید ایسپارتالیلاردان باشقا بۆتون یونان قوهلرینین گئری چکیلمهسی امرینی وئردی. غیری برابر اوْلان دؤیوشده ۳۰۰ نفر ایسپارتالی و لونید هلاک اوْلدو. ایرانلیلار اوْرتا یونانی، بوتی، آتتیکا و آفینانی اله کئچیردیلر. یونانلار قادین، قوجا و اۇشاقلاری آتندان چیخاراراق، پلوپوننسه و السلامین آداسینا آپاردیلار. ووروشا بیلن بۆتون نفرلر اوْردویا و دونانمایا داخیل ائدیلدیلر. السلامین دنیز دؤیوشو
ایرانلیلاری فرموپیل کئچیدینده لنگیدن یونانلار دونانمالارینی گوجلندیریرلر. یونان حرب گمیلری تریرا آدلانیردی. هر بیر گمینین ساغ و سوْل حیصّه سینده ۳ سیرا آوارچهکن اوْلوردو. هیزله حرکت ائدیردیلر، لازیمی آندا چویکلیکله گمینین ایستیقامتینی دییشیردیلر. هر گمیده ۱۸۰ آوارچهکن و ۲۰-۳۰ دؤیوشچو اوْلوردو. یونان دونانماسینا فمیستوکل باشچیلیق ائدیردی. ب.ا.ا ۴۸۰`ده السلامین دنیز دؤیوشو باش وئردی. بۇ دؤیوشده '۳۷۰ یونان تریراسی، ۷۰۰ ایران گمیسی' ایشتیراک ائدیردی. تریرالار ایرانلیلارین آغیر گمیلرینه نیسبتاً داها هیزلی حرکت ائدیردیلر. یونانلار جلد حرکت ائدهرک ایران گمیلرینین آوارلارینی قیریر، یانلارینی دشیر، تاران ائدیردیلر. دؤیوشده ایران دونانماسی مغلوب اوْلور و گئری چکیلیرلر و ۳۰۰ گمی ایتیریرلر.
پلاتیا دؤیوشو[دَییشدیر]
کسرکس ایرانا گئدن دنیز یوْلونون یونانلار طرفیندن توتولماسیندان قورخاراق، اؤز گمیلرینین بیر حیصّه سی ایله چیخیب گئتدی. یئرده قالان ایران قوهلری ایله یونانلار آراسیندا ب.میلاددان اؤنجه۴۷۹`دا پلاتیا شهری یاخینلیغیندا (میکال بورنو یاخینلیغی) دؤیوش اوْلدو. یونانلار ایرانلیلاری مغلوب ائتدی. لاکین دنیز دؤیوشلری ۳۰ ایلدک داوام ائتدی. اوْنا گؤره ده یونان شهر دؤولتلری اؤز آرالاریندا اتفاق یاراتدیلار. اوْنلارین ایچریسینده ان گۆجلوسو آتن ایدی .بیرلشمیش اتفاقین اوْردو و دونانماسینا آتن ایستراتقی باشچیلیق ائدیردی. اوْنا گؤره ده بۇ اتفاق آتن دنیز اتفاقی آدلانیردی. میلاددان اؤنجه ۴۷۹ ایلده یونان پولیسلرینین بیرلشمیش اوْردوسونون ایران قوشونلاری (پلاتیا یاخینلیغیندا) و دونانماسی (میکال بورنو یاخینلیغیندا) اۆزرینده غلبهسی یونان-ایران ساواشلرینین موقددراتینی حل ائتدی. ایشغال اوْلونموش پولیسلرین بؤیوک حیصّه سی آزاد ائدیلدی (میلاددان اؤنجه ۴۷۸-۴۶۸).
میلاددان اؤنجه ۵-جی عصرین ۷۰-جی ایللرینده آتنلی سرکرده کیمونون باشچیلیغی ایله یونان اوْردوسو فراکی ساحللرینی، اگی دنیزیندهکی بیر سیرا آدالاری و بیزانس شهرینی اله کئچیردی. میلاددان اؤنجه ۴۶۹ ایلده اوریمدونت چایی یاخینلیغیندا ایران قوشونلاری آغیر مغلوبیته اۇغرادیلار و بۇ وۇروشمالاردان سوْنرا ساواش عملیّاتلار فاصیلهلرله میلاددان اؤنجه ۴۴۹ ایله قدر داوام اتدیریلدی. میلاددان اؤنجه ۴۴۹ ایلده السلامین یاخینلیغیندا یونانلارین ایرانلیلار اۆزرینده یئنی غلبهسیندن سوْنرا باریش حاقیندا دانیشیقلار باشلاندی. کاللی باریشونه (میلاددان اؤنجه ۴۴۹) اساساً ایران اگی دنیزیندهکی هللسپونت و بوسفورداکی مولکلریندن ال چکدی، کیچیک آسیادا یونان پولیسلرینین ایستیقلالیتینی تانیدی. ایران ساواش دونانماسینا اگی دنیزینده اۆزمک قاداغان ائدیلدی.
یونان-ایران ساواشلرینین اساس شرطلری[دَییشدیر]
بۇ ساواشلر یونان تاریخینده چوْخ مؤهوم مرحله اوْلدو. ایلک دفعه بۇ موباریزه نتیجهسینده اۆموم اللادا تسوبکشلییی مسئلهسی اوْرتایا چیخدی.
کیچیک آسیا و اوْنا یاخین آدالارین یونان شهرلرینین هخامنشلرلره قارشی عۆصیانی یونان-ایران ساواشسینین باشلانغیج نقطهسی اوْلدو. قوروشون، ۲-جی کامبیزین، دریوشون ایستیلالاری بۆتون یاخین شرقین هاهامانیشی ایمپراتورلوغونون ترکیبینه داخیل اوْلماسینا گتیردی. لیدیانین ا.ا ۵۴۶-جی ایلده دارماداغین ائدیلمهسیندن سوْنرا، اوْنا تابع اوْلان یونان شهرلری فارسلارین هاکیمیتی آلتینا کئچدیلر. فارسلارین آلدیغی وئرگیلر لیدی دؤوروندکیندن چوْخ دییلدی، لاکین لیدی هاکیمیتی دؤورونده وئرگی ایله ییغیلمیش پول یئنیدن دؤورویهیه بوراخیلیردی، فارسلارا اؤدنیلن وئرگی ایسه اؤلو یوک کیمی هخامنشلر خزینهسینه یاتیردی. بۇ ایسه یونان شهرلرینین تیجارتینه ده بؤیوک ضربه ایدی. دونانماسی اوْلمایان لیدیلیلاردان فرقلی اوْلاراق فارسلارین اله فینیکیلی دونانماسی واردی. بۇندان باشقا فارسلار یونانلارین اۆزرینه بیر چوْخ، اوْ جملهدن تیکینتی و ساواش، موکلفیتلر قوْیموشدولار.
بۇندان باشقا خاریجی ایشغالچیلارا قارشی موباریزه پولیسداخیلی موباریزه ایله چولغاشیردی، چونکی بیر مدت سیاسی ضرورت اوْلان یونان تیرانیلاری هخامنشلر هاکیمیتینده اؤزلرینه یئنی دایاق تاپدیلار و تاریخ صحنهسیندن گتمک فیکرینده دییلدیلر. ماردونی، داتیس و آرتافرنین یوروشلری فمیستوکل
خشایار شاهین یوروشو[دَییشدیر]
دلوس دنیز اتفاقی. کالی باریشی
میلاددان اؤنجه۴۴۹-جو ایلده آتن الچیسی کاللی سوز شهرینه گلدی. بۇرادا یونانلارلا فارسلار آراسیندا باریش مۆقاویلهسی ایمزالاند. بۇ مۆقاویله تاریخه "کاللی باریشو" کیمی داخیل اوْلموشدور. مۆقاویلهیه گؤره، فارسلار کیچیک آسیاداکی یونان شهرلری اۆزرینده آغالیقدان ال چکمهلی، هخامنشلر اوْردوسو هالیس چایینی کچممهلی ایدی. یونانلار دا اؤز نؤوبهسینده کیپر آداسینی بوشالتدیلار. بۇ مغلوبیت هخامنشلر حؤکمداری ۱-جی آرتاخشایار شاهی و اوْنون واریثلرینی دؤولتین خاریجی سیاستینین اساس ایستیقامتینی دییشمهیه وادار ائتدی. اوْنلار مۆختلیف دؤولتلری بیر-بیرینه قارشی قالدیرماق سیاستینه ال آتدیلار.
یونان-ایران ساواشلری[دَییشدیر]
دونیاگؤروشو و اینانجلار[دَییشدیر]
قدیم یونان دینینده بۆتون طبیعی و اجتماعی حادیثهلر سایلاری چوْخ اوْلان تانریلارلا الاقلندیریلیردی. یونانلارین دۆشونجهسینده بۇ تانریلارین هر بیرینین اؤزلرینه مخصوص فعالیّت ساحهلرینین اوْلدوغو اینانجی یئر آلیردی. یونان پانتونونون باشیندا زوس (یون. Zeύς) آدلی تانری دوروردو. یونانلارین اینانجلارینا گؤره تانریلار اوْلیمپوس داغیندا یاشاییردیلار و اینسانلارین حیاتینا ائتکی ائدیردیلر. اینسانلارین بورجو ایسه اوْنلارا عبادت ائتمک ایدی. بۇنون اۆچون تاپیناقلار (معبدلر) و باشقا مقدس یئرلر فعالیّت گؤستریردی. اوْرادا تانریلارین هیکللری قویولور، اوْنلارا دعالار اوْخونور و قوربانلار کسیلیردی. بۇنلارین عوضینده ایسه اینسانلار تانریلاردان بللی ایستکلرینین یئرینه یتیریلمهسینی طلب ائدیردیلر. نه قدر چوْخ عبادتلر، نزیرلر و قوربانلار وئریلیردیسه، تانریلار دا عوضینده اوْ قدر چوْخ نعمتلر وئرمهلی ایدیلر. بۇندان باشقا یونانلار مقدس داشلارا دا تاپینیردیلار، کۆتلوی(توده) دینی مراسیملر حیاتا کچیردیردیلر.
تانریلارا خیدمتچی اوْلان کاهینلر عبادتلر تشکیل ائدیردیلر. اوْراکل (لات. اوْراجولوم) آدلانان کاهینلر ده وار ایدی. یونانلار اینانیردیلار کی، اوْنلار تانریلاردان گلهجک حاقیندا خبرلر آلیر. اوْراکللاردان ان تانینمیشی دلفی شهرینده یئرلشن آپوللون تانریسینین معبدینده (تاپیناقیندا) ایدی.
قدیم یونان دینینین هر هانسی بیر واحید تعلیمی، مقدس کیتابی یا دا مرکزی اوْلمامیشدیر. هر یئرین اؤز عادتلری وار ایدی. عمومیتله، یونانلار یاخین شرق میللتلری کیمی تسسوبکش دیندار اوْلمامیشلار، اوْنلار شرق خالقلاریندان فرقلی اوْلاراق حیاتلاریندا داها دا سربست ایدیلر. اوْنلارین اساس اخلاقی دَیَرلری ایگیدلیک و عدالت اوْلموشدور. بۇ سربستلیین ده فلسفهنین یارانیب اینکیشاف ائتمهسینده بؤیوک روْلو اوْلموشدور. سوْنرالار ایسه یونان دینی دونیاگؤروشو رومیا دا ائتکی ائتمیشدیر.
تخمیناً میلاددان اؤنجه ۷-جی – ۶-جی یوز ایللرده یوناندا اوْرفیزم آدلانان بیر دین یارانمیشدیر. اوْنون تعلیمینده کیفایت قدر فلسفی گؤروشلر ده اوْلموشدور.
قدیم یونانین فلسفؤنجهسی عنعنهسینده داستانلار دا بؤیوک روْل اوْینامیشدیر. اوْنلاری شاعیرلر و ادیبلر یازیردیلار. اوْنلاردان بیری هومر (یون. Ὅunpoς، م. اؤ. ۸-جی یوز ایل) اوْلموشدور. اوْنون کیملییی حاقیندا بیلگیلر اوْلدوقجا آزدیر. حتی، اوْنون آنادان اوْلدوغو یئر ده دقیق بیلینمهمکدهدیر.
ایستینادلار[دَییشدیر]


text:
سانتیاقو رامونی کاخال
سانتیاقو رامونی -کاخال - گؤرکهملی ایسپانیا عالیمی، طیب بیلیمینین نورولوژی، پاتولوژی کیمی موهوم ساحهلرینین و هیستولوژینین درین بیلیجیسی، سانتیاقو رامونی کاهال دیرلی علمی آراشدیرمالار مؤلفی کیمی تانینیر. بئیینین میکروسکوپیک قورولوشو ایله باغلی اورژینال آراشدیرمالار آپاران عالیمین تصویری صنعت ساحهسینده ده خصوصی ایستعدادی اولموشدور. اونون بئیین هوجئیرهلرینی تصویر ائدن یوزلرله رسم اثری بو گون ده طیب اینستیتوتلاریندا تدریس اولونور. مشهور عالیم طیب بیلیمینه «مۆعاصیر نورولوژینین آتاسی» کیمی داخیل اولموشدور.
حیاتی[دَییشدیر]
۱۸۵۲-جی ایلده ایسپانیانین پتیللا ده آراقون شهرینده دۆنیایا گلمیش کاهالین آتاسی ساراقوس اونیورسیتتینده تطبیقی آناتومی اوزره پروْفسور ایدی. اورتا مکتب ایللرینده عصیانکار و دجل اولدوغو اۆچون دفعهلرله مکتبدن اوزاقلاشدیریلمیشدیر. اون بیر یاشیندا شهر داروازاسینی داغیتدیغینا گؤره حبس اولونماسی اونون خاسیتی بارهده معین بیلگی وئریر. اوشاقلیق ایللرینده پینهچیلیک و بربرلیک ائدن بالاجا سانتیاقو علمه، خصوصاً ده طیب بیلیمینه بؤیوک ماراغی ایله دقتی جلب ائتمیشدیر. آتاسی ایله آناتومیک آتلاس حاضیرلاسا دا، نشر ائدیلممیشدیر. ایللر اؤتدوکدن سونرا بو ماراغی اونو ساراقوسا بیلیم یودو دا طیب فاکولتهسینه گتیرمیشدیر. او، ۱۸۷۳-جو ایلده طیب تحصیلی اوزره لیسئنزییا آلدیقدان سونرا ایسپانیا اوردوسوندا حربی حکیم کیمی خیدمته باشلامیشدیر. ۱۸۷۴/۷۵-جی ایللرده کوبایا حربی ائکسپئدیسییادا ایشتیراک ائتمیشدیر. ایسپانیایا قاییتدیقدان سونرا مادریدده دوکتورلوق علمی درجهسی آلمیشدیر. ۱۸۸۱-جی ایلده تصویری و عمومی آناتومی اوزره والنسیا بیلیم یودو دا، ۱۸۸۷-جی ایلده ایسه هیستولوژی و پاتولوژی آناتومی اوزره بارسلونا بیلیم یودو دا پروْفسورو سئچیلهن عالیم علمی-پداقوژی فعالیتی ایله یاناشی، بیر سیرا مدنی و علمی-آراشدیرما قوروملاریندا دا چالیشمیشدیر. او، آیری-آیری واختلاردا ساراقوسا موزئیینین رهبری، میلّی گیگیئنا اینستیتوتونون مسئولو وظیفهلرینده چالیشمیش و سونرالار اونون شرفینه کاهال اینستیتوتو آدلاندیریلان بیولوژی آراشدیرمالار لابوراتوریاسینین اساسینی قویموشدور. عالیمین طیب بیلیمیندهکی فعالیتی چوخشاخهلیلیگی، مهسولدارلیغی و اورژیناللیغی ایله سئچیلمیشدیر. اونون ایلک آراشدیرمالارینی ایلتیهابین پاتولوژیسی، خولئرانین میکروبیولوژیسی، اپیتل هوجئیرهلرین و توخومالارین قورولوشونا حصر اولونموشدور. اونون «هیستولوژی و میکروقرافییا اوزره تلیمات»، «هیستولوژینین اساسلاری»، «عمومی پاتولوژی آناتومی اوزره تلیمات»، «هیستولوژی آناتومی و سینیر مرکزلری بارهده یئنی آنلاییشلار»، «اینسانلار و اونورغالیلارین سینیر سیستمی بارهده مقالهلر توپلوسو» و «اونورغالیلاردا گؤزون تورلو قیشاسی» اثرلری طیب ساحهسینده چوخ مشهوردور. روسیه، فرانسه ، آلمان کیمی اؤلکهلرین اؤدوللارینا لایق گؤرولموش کاخالین آراشدیرمالاری ایسپانیا و فرانسه نین علمی مجموهلرینده درج اولونموشدور. دۆنیانین بیر چوخ نفوذلو علمی مرکزلرینین، او جملهدن مادریددهکی کرال علملر آکادمیسینین، کرال طیب آکادمیسینین، ایسپانیا طبیعی تاریخ جمعیتی و لیسسابون علملر آکادمیسینین عضوو، بؤیوک بریتانیانین کئمبریج، آلمانین وورسبورق اونیوئرسیتئتلرینین فخری دوکتورو سئچیلمیشدیر. آنجاق اونون تلتیفلرینین زیروهسی ۱۹۰۶-جی ایلده کامیلو قولقی ایله بیرلیکده «سینیر سیستمینین قورولوشو ایله باغلی آراشدیرمالارینا گؤره» فیزیولوژی و طیب اوزره نوبل اؤدولینا لایق گؤرولمهسیدیر. سانتیاقو رامونی کاهال ۱۹۳۴-جو ایلده مادریدده دۆنیاسینی دییشمیشدیر.


text:
کیمیلری دە اؤلۆملە هر شەیین بیتەجگینی وە حساب گۆنۆنۆن یالان اۇلدوغونو سؤیلەیەرک دویغولارئنئ باستئرمایا چالئشئر.
آللاە تعالا شؤیلە بویورور:
وَيْلٌ يَوْمَئِذٍ لِلْمُكَذِّبِينَ ﴿۱۰﴾ الَّذِينَ يُكَذِّبُونَ بِيَوْمِ الدِّينِ ﴿۱۱﴾ وَمَا يُكَذِّبُ بِهِ إِلَّا كُلُّ مُعْتَدٍ أَثِيمٍ ﴿۱۲﴾ إِذَا تُتْلَى عَلَيْهِ آيَاتُنَا قَالَ أَسَاطِيرُ الْأَوَّلِينَ ﴿۱۳﴾ كَلَّا بَلْ رَانَ عَلَى قُلُوبِهِمْ مَا كَانُوا يَكْسِبُونَ ﴿۱۴﴾ لَّا إِنَّهُمْ عَنْ رَبِّهِمْ يَوْمَئِذٍ لَمَحْجُوبُونَ ﴿۱۵﴾ ثُمَّ إِنَّهُمْ لَصَالُو الْجَحِيمِ ﴿۱۶﴾ ثُمَّ يُقَالُ هَذَا الَّذِي كُنْتُمْ بِهِ تُكَذِّبُونَ ﴿۱۷﴾ (سورة المطففین)
اۇ گۆن یالانجئلارئن چکەجگی وار! اۇنلار حساب گۆنۆنۆ یالان سایانلاردئر. سالدئرغان وە گۆناها دۆشکۆن اۇلاندان باشقاسئ اۇ گۆنۆ یالان سایماز. اۇنا آیتلریمیز اۇقوندوغو زامان: “بونلار أسکیلرین ماثاللارئدئر” دەر. حایئر، حایئر؛ آصلئندا قازاندئقلارئ گۆناەلار، یۆرکلری اۆزریندە پاس اۇلوشتورموشتور. ساقئن بؤیلە یاپمایئن؛ بونلار اۇ گۆن راببیندن اوزاق توتولاجاقلاردئر. سۇنرا بونلار اۇ آلەولی آتشتە قئزاراجاقلاردئر. سۇنرا اۇنلارا شؤیلە دەنەجکتیر: “ایشتە سیزین یالان سایئپ دوردوغونوز بودور.” (موطاففافین سورەسی؛ 17-10)
2– آراجئ تانرئ آرایانلار
اینسانلاردان کیمی، کندی ایلە آللاە آراسئندا آراجئلئق یاپاجاغئنئ حایال أتتیگی شەیلرە توتونور. اۇیسا بو بۇش بیر قورونتودور.
آللاە تعالا شؤیلە بویورور:
إِنَّا أَنْزَلْنَا إِلَيْكَ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ فَاعْبُدِ اللَّهَ مُخْلِصًا لَهُ الدِّينَ ﴿۲﴾ (سورة الزمر)
بو کیتابئ سانا، تامامئیلا گرچک اۇلاراق ایندیردیک. اؤیلەیسە بو دینە بیر شەی قاتمادان آللاها قوللوق أت! (زۆمر سورەسی؛ 2)
دینی، آللاە ایچین صاف وە دورو توتماق، قورئانا اویماقلا اۇلور. بونو، دینی قوللاناراق دۆنیالئق ألدە أتمەیی دۆشۆنمەینلر یاپابیلیرلر. اۇنلار، دین تبلیغی یاپتئقلارئ کیشیلر، ألچیلرین سؤیلەدیکلری شو سؤزۆ سؤیلەرلر:
أُولَئِكَ الَّذِينَ هَدَى اللَّهُ فَبِهُدَاهُمُ اقْتَدِهْ قُلْ لَا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِنْ هُوَ إِلَّا ذِكْرَى لِلْعَالَمِينَ ﴿۹۰﴾ (سورة الأنعام)
دە کی: “بن قورئانئ تبلیغە قارشئلئق سیزدن بیر شەی بکلەمییۇروم. اۇ، هرکس ایچین سادەجە بیر اؤگۆتتۆر اۇ قادار.” (أنعام سورەسی؛ 90)
دینی قوللاناراق دۆنیالئق ألدە أتمک ایستەینلر، دینی کندیلرینە اویدورورلار. بونو آنجاق اۇ دین حاققئندا یترلی بیلگییە صاحیب اۇلانلار یاپابیلیرلر. اۇنلارئن هدف کیتلەسی، دۇغرو یۇلدا اۇلانلاردئر.
هر اینسان گیبی، دۇغرو یۇلا گیرنلرین دە باعضئ ایستکلری وە گلەجکلر ایلگیلی أندیشەلری واردئر. توزاقچئلار، آصئل اۇیونو بورادا اۇینارلار. دین بۆیۆکلرینە، آللاها عائید باعضئ اؤزللیکلر یۆکلر، اۇنلارئن آراجئلئغئ ایلە سونولان ایستکلرین قابول أدیلەجگینی وە آحیرتتە شفاعاتلریندن یارارلانئلاجاغئنئ، اۆستۆنە باسا باسا سؤیلەرلر. آللاهئن کیتابئنئ دا بونا اویغون یۇروملار، آیقئرئ گلن آیتلری باشقا طارافا چکرلر.
حپسی دە اؤلمۆش اۇلان اۇ بۆیۆکلری، کندیلری تمثیل أدرلر. بونا لایئق اۇلدوقلارئنئ گؤسترمک ایچین فارقلئ گیینیر، فارقلئ قۇنوشور وە فارقلئ داورانئرلار. بۆیۆکلرە عائید اۇلدوغونو سؤیلەدیکلری حایالی حیکایەلرلە کندیلرینە دستک آرارلار.
عاقلئنئ قوللانان هرکس، بونون بیر اۇیون اۇلدوغونو آنلار، آما آرزولارئ اۇقشادئغئ ایچین بیرچۇق کیمسە بوندان أتکیلنیر. بؤیلە کیمسەلر باشلانغئچتا، عاقئللارئیلا دویغولارئ آراسئندا چاتئشما یاشارلار. سۇنرا دویغولارئ آغئر باسار وە توزاغا دۆشرلر. داحا سۇنرا أن کۆچۆک تصادۆفۆ توزاقچئلارئن کرامتی سایار، اۇنلارا قول-کؤلە اۇلورلار. حپسی دە بو اۇیونون فارقئندا اۇلدوغو ایچین بیر سوچ چتەسی گیبی بیربیرلرینە کنتلنیرلر.
آللاها یؤنلن هر اینسان بو توزاقلارلا قارشئلاشئر. بو گیبیلر چۇغونلوقلا دویغو یۆکلۆ اۇلورلار. اۇنلارئن دویغولارئ، چەورەلریندە اۇلوشتورولان یۇغون حورافە بۇمباردئمان ایلە بیرلشینجە توزاغا دۆشمەلری قۇلایلاشئر. نسیلدن نسیلە یاپئلان أکلەمەلرلە آللاهئن دینیندن اوزاق، آما اۇنو ایستیثمار أدن بۆیۆک بیر جماعات اۇرتایا چئقار.
مۆشریکلری بیرآز یاقئندان گؤرمەیە چالئشالئم.
آ- مۆشریک، آللاها اینانئر
“مۆشریک”، اۇرتاق قۇشان آنلامئنا گلیر. اۇرتاقلئق أن آز ایکی شەی آراسئندا اۇلور. مۆشریک ایچین بونلارئن بیرینجیسی دائیما آللاەتئر. اۇنون مۆشریک اۇلماسئ؛ بیر وارلئغئ، آللاها، آللاها حاص اؤزللیکلردن باعضئسئنا صاحیب گؤرمەسی سببییلەدیر.
هیچ کیمسە، شیرکە ساغلام بیر گرکچە بولاماز. آما آللاها یاقئن اۇلدوغونا وە ماعنوی یاردئم یاپاجاغئنا اینانئلان کیمسەلرین أطرافئندا بیر جماعات اۇلوشور. اۇنلارا قاتئلانلار اۇرادا اۇلمانئن باعضئ فایدالارئنئ گؤرەبیلیرلر. بونلارئ اۇرایا باغلایان، بو منفاعات ایلیشکیسیدیر.
شو آیت، اۇنا دیققات چکمکتەدیر:
وَقَالَ إِنَّمَا اتَّخَذْتُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ أَوْثَانًا مَوَدَّةَ بَيْنِكُمْ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا ثُمَّ يَوْمَ الْقِيَامَةِ يَكْفُرُ بَعْضُكُمْ بِبَعْضٍ وَيَلْعَنُ بَعْضُكُمْ بَعْضًا وَمَأْوَاكُمُ النَّارُ وَمَا لَكُمْ مِنْ نَاصِرِينَ ﴿۲۵﴾ (سورة العنکبوت)
(ایبراهیم) دەدی کی: “سیزین بو پوتلارا سارئلمانئز، سادەجە آرانئزدا قایناشمایا وسیلە اۇلسون دییەدیر. قئیامت گۆنۆ بیرینیز دیگرینی گؤرمک ایستەمەیەجک، هر بیرینیز دیگرینی دئشلایاجاقتئر. سئغئناجاغئنئز یر اۇ آتشتیر. سیزە یاردئم أدن دە اۇلمایاجاقتئر. (عانکبوت سورەسی؛ 25)
بونلار دین آدئ آلتئندا، منفاعاتە دایالئ بیر اؤرگۆتە قاتئلدئقلارئنئن فارقئندادئرلار.
بو سببلە، یارئن آللاها قارشئ شونو دیەمەیەجکلردیر:
أَوْ تَقُولُوا إِنَّمَا أَشْرَكَ آبَاؤُنَا مِنْ قَبْلُ وَكُنَّا ذُرِّيَّةً مِنْ بَعْدِهِمْ أَفَتُهْلِكُنَا بِمَا فَعَلَ الْمُبْطِلُونَ ﴿۱۷۳﴾ (سورة الأعراف)
اؤنجەدن اۇرتاق قۇشانلار بابالارئمئزدئ؛ بیز اۇنلاردان سۇنرا گلن نسیل ایدیک. اۇ باطئلا ساپانلارئن ایشلەدیکلریندن اؤتۆرۆ بیزی یۇق مو أدەجکسین؟ (آعراف سورەسی؛ 173)
چۆنکۆ شیرکە دۆشنلر:
الَّذِينَ يَنْقُضُونَ عَهْدَ اللَّهِ مِنْ بَعْدِ مِيثَاقِهِ وَيَقْطَعُونَ مَا أَمَرَ اللَّهُ بِهِ أَنْ يُوصَلَ وَيُفْسِدُونَ فِي الْأَرْضِ أُولَئِكَ هُمُ الْخَاسِرُونَ ﴿۲۷﴾ (سورة البقرة)
آللاها وردیکلری سؤزۆن کسینلشمەسیندن سۇنرا جایان، آللاهئن بیرلشتیریلمەسینی أمرەتتیگینی قۇپاران وە اۇرتالئغئ بیربیرینە قاتان کیمسەلردیر. ضارار أدنلر ایشتە اۇنلاردئر. (باقارا سورەسی؛ 27)
بونلار کندیلرینی آللاە ایلە آلداتمئش اۇلورلار. چۆنکۆ هدفلرینین آللاها یاقلاشماق اۇلدوغونو سؤیلەرلر.
آللاە تعالا شؤیلە بویورور:
أَلَا لِلَّهِ الدِّينُ الْخَالِصُ وَالَّذِينَ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِهِ أَوْلِيَاءَ مَا نَعْبُدُهُمْ إِلَّا لِيُقَرِّبُونَا إِلَى اللَّهِ زُلْفَى … ﴿۳﴾ (سورة الزمر)
بیلین کی، آللاهئن دینی آرئ دورو دیندیر. آللاەتان اؤنجە أولیایا سارئلانلار دەرلر کی: “بیزیم بونلارا قوللوق أتمەمیز، صئرف بیزی آللاها داحا چۇق یاقلاشتئرسئنلار دییەدیر.” … (زۆمر سورەسی؛ 3)
فاقاط بونلارئن اۇنلارئ، آللاها یاقلاشتئراجاغئنا دائیر بلگەلری یۇقتور.
ب- مۆشریک، آللاها عیبادت أدر
حاج وە عومرە، ایبراهیم (ع) ایلە بیرلیکتە باشلامئشتئر. عارافاتتا واقفە، حاج عیبادتینین آنا دیرگیدیر. آما مککەلی مۆشریکلر، فیل اۇلایئندان سۇنرا کندیلرینین قوتسال کیشیلر اۇلدوقلارئنا ایناندئقلارئ ایچین عارافاتا چئقمامایا باشلامئشلاردئ. عارافات، “هیل” دەنن مککە سئنئرلارئنئن دئشئندادئر. دییۇرلاردئ کی: “بیز ایبراهیمین اۇغوللارئیئز، سایغئن بیر تۇپلولوغوز، کاعبەنین ایدارەجیلری وە مککەنین یرلیلریییز. عارابلار ایچیندە بیزە دنک اۇلان یۇقتور. کیمسە بیزیم یریمیزە دنک بیر یرە صاحیب دگیلدیر. بیزیملە ایلگیلی سؤیلننلر هیچبیر عاراب ایچین سؤیلنمەمیشتیر. اؤیلەیسە هیچبیر یرە حارم قادار دگر ورەمەییز، یۇقسا عارابلارئن بیزە اۇلان سایغئلارئ آزالئر.
آشاغئداکی آیتتە، عارافاتتان بۇشالئپ آقما وە مشعاری حارام (مۆزدلیفە) یانئندا ناماز قئلما وە آللاهئ آنما گؤرەوینین، ایستیثنا گؤزتمەدن بۆتۆن حاجئلارا یۆکلندیگی، داحا اؤنجەکی اویغولامانئن یانلئش اۇلدوغو وورغولانمئشتئر:
لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَنْ تَبْتَغُوا فَضْلًا مِنْ رَبِّكُمْ فَإِذَا أَفَضْتُمْ مِنْ عَرَفَاتٍ فَاذْكُرُوا اللَّهَ عِنْدَ الْمَشْعَرِ الْحَرَامِ وَاذْكُرُوهُ كَمَا هَدَاكُمْ وَإِنْ كُنْتُمْ مِنْ قَبْلِهِ لَمِنَ الضَّالِّينَ ﴿۱۹۸﴾ (سورة البقرة)
عارافاتتان بۇشالئپ آقتئغئنئز زامان، مشعاری حارام یانئندا آللاهئ آنئن. اۇ سیزە ناسئل گؤستردییسە اؤیلە آنئن. دۇغروسو، بوندان اؤنجە یانلئشلار ایچیندەیدینیز. (باقارا سورەسی؛ 198)
حاج مەوسیمی ایلە ایلگیلی بیر دگیشیکلیک یاپئلمادئغئنئ دا شو آیتتن اؤگرنییۇروز:
الْحَجُّ أَشْهُرٌ مَعْلُومَاتٌ فَمَنْ فَرَضَ فِيهِنَّ الْحَجَّ فَلَا رَفَثَ وَلَا فُسُوقَ وَلَا جِدَالَ فِي الْحَجِّ … ﴿۱۹۷﴾ (سورة البقرة)
حاج بیلینن آیلاردا اۇلور. هر کیم اۇ آیلاردا حاج عیبادتینە باشلارسا، آرتئق حاج سئراسئندا اۇنون أشینە یاقلاشماسئ، یۇلدان چئقماسئ وە دؤوۆشمەسی دییە بیر شەی اۇلاماز … (باقارا سورەسی؛ 197)
داحا اؤنجە آنلاتئلدئغئ گیبی مۆشریکلر حاجئلارا سو ورمک وە مسجیدی حارامئ عیبادتە آچئق توتماق گیبی شەیلرلە اؤوۆنۆرلردی.
ج- مۆشریک، آراجئلارا اینانئر
مۆشریک، آللاهئ یریۆزۆ کراللارئنا بنزتەرک کندیندن اوزاق سایار. کرالا اولاشماق ایستەینین، اۇنا یاقئنلئغئ اۇلان بیرینی آراجئ قۇیماسئ گیبی مۆشریک دە آللاها یاقئن اۇلدوغونا ایناندئغئ بیرینی آراجئ یاپماق ایستەر. حئریستیانلارئن عیسایئ آللاهئن اۇغلو، مککەلی مۆشریکلرین پوتلارئنئ آللاهئن قئزلارئ، بۆیۆکلرینین روحلارئندان یاردئم اومانلارئن دا اۇنلارئ آللاهئن اؤزل دۇستلارئ سایمالارئ بونداندئر.
مۆشریک آراجئیئ، ماعنوی گۆجۆ اۇلان بیر وارلئق سایار، اۇنا یاقئنلئق ایچین قوربانلار سونار، حاطئراسئ قارشئسئندا سایغئ ایلە أگیلیر. اۇنونلا ایلیشکیلرینی جانلئ توتار کی، اۇ دا اۇنون، آللاە ایلە ایلیشکیلرینی جانلئ توتسون.
آللاە تعالا شؤیلە بویورور:
وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَتَّخِذُ مِنْ دُونِ اللَّهِ أَنْدَادًا يُحِبُّونَهُمْ كَحُبِّ اللَّهِ … ﴿۱۶۵﴾ (سورة البقرة)
اینسانلار آراسئندا آللاهئن یاقئنئندان نیدلرە سارئلانلار واردئر. اۇنلارئ، آللاهئ سەور گیبی سەورلر … (باقارا سورەسی؛ 165)
“نید”، آللاها یاقئن گؤرۆلدۆگۆ ایچین اۇنونلا اۇرتاق اؤزللیکلری اۇلان وە آیقئرئ شەیلری ساوونابیلەجگینە اینانئلان حایالی وارلئقتئر. آللاهئن اۇنو قئرمایاجاغئنا، گرکیرسە آللاها اۇنون ایستەمەدیگی بیر شەیی قابول أتتیرەبیلەجگینە، اۇنون بو گۆجۆ آللاەتان آلدئغئنا، یاپاجاغئ شفاعاتلە کندی منسوبلارئنئ قورتاراجاغئنا اینانئلئر.
آللاە ایلە اۇرتاق اؤزللیکتە بیر وارلئغئن اۇلابیلەجگی، اینسان دۇغاسئنا ترستیر. آما بؤیلە بیر اینانجا صاحیب طاریقات وەیا جماعاتین ساغلایاجاغئ قازانئملارئ ترجیح أدنلر، کندیلرینی بونا اینانمایا زۇرلارلار. آصئل هدفین آللاە اۇلدوغو تلقین أدیلدیگی ایچین کندیلرینی آلداتاراق اۇ شەیی اؤن سئرایا، آللاهئ آرد سئرایا قۇیارلار.
اۇنلار ایچین أن بۆیۆک تهلیکە، قورئانئ آنلاما چابالارئدئر. وارلئقلارئنئ سۆردۆرەبیلمک ایچین قورئانئ آنلامانئن اؤنۆنە أنگللر قۇیار، مئاللردەکی یانلئشلارا دیققات چکەرک هرحانگی بیر آیتی، بۆیۆکلرینە سۇرمادان قابول أتمەمەلری ایستنیر. مئال ایلە قورئانئ آیئراراق قورئانا دگیل، مئاللرە قارشئ اۇلدوقلارئنئ سؤیلەمەیی دە ایهمال أتمزلر.
آللاە تعالا شؤیلە بویورور:
فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرَى عَلَى اللَّهِ كَذِبًا أَوْ كَذَّبَ بِآيَاتِهِ إِنَّهُ لَا يُفْلِحُ الْمُجْرِمُونَ ﴿۱۷﴾ وَيَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ مَا لَا يَضُرُّهُمْ وَلَا يَنْفَعُهُمْ وَيَقُولُونَ هَؤُلَاءِ شُفَعَاؤُنَا عِنْدَ اللَّهِ قُلْ أَتُنَبِّئُونَ اللَّهَ بِمَا لَا يَعْلَمُ فِي السَّمَاوَاتِ وَلَا فِي الْأَرْضِ سُبْحَانَهُ وَتَعَالَى عَمَّا يُشْرِكُونَ ﴿۱۸﴾ (سورة یونس)
آللاها قارشئ یالان اویدوراندان وەیا اۇنون آیتلری قارشئسئندا یالان سؤیلەیندن داحا بۆیۆک یانلئشئ کیم یاپابیلیر؟ بو سوچو ایشلەینلر اومدوقلارئنئ بولامازلار. آللاەتان اؤنجە اؤیلە شەیە قول اۇلورلار کی، کندیلرینە نە فایداسئ اۇلور نە دە ضارارئ. دەرلر کی: “اۇنلار آللاە قاتئندا بیزیم شفاعاتچیلریمیزدیر.” دە کی: “گؤکلردە وە یردە آللاهئن بیلمەدیگی وار دا، اۇنو مو حابر ورییۇرسونوز؟” اؤیلە شەی اۇلور مو؟ آللاە، اۇنلارئن شیرکلریندن اوزاقتئر.” (یونوس سورەسی؛ 18-17)
آللاهئن ألچیلری، یالنئز آللاها قول اۇلمایا چاغئرمئشلاردئر. یالنئز آللاها قول اۇلان، یاردئمئ یالنئز اۇندان ایستەر.
مۆسلۆمانلار، نامازلارئن هر رکعاتئندا شونو دەرلر:
إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَإِيَّاكَ نَسْتَعِينُ ﴿۵﴾ (سورة الفاتحة)
یالنئز سانا قوللوق أدر وە یالنئز سندن یاردئم ایستەریز. (فاتیحا سورەسی؛ 5)


text:
ریسالتلە ایلگیلی واحی باغلامئندا قورئانداباعضن آراداکی “رسول /کیتاب” آتلاناراق دۇغرودان اینسانلارئن موحاطاب آلئندئغئ ایفادەلر گؤرۆلمکتەدیر.
مثەلا حاواریلرە واحیەدیلدیگینی بیلدیرن آیت شؤیلەدیر:
وَإِذْ أَوْحَيْتُ إِلَى الْحَوَارِيِّينَ أَنْ آمِنُوا بِي وَبِرَسُولِي قَالُوا آمَنَّا وَاشْهَدْ بِأَنَّنَا مُسْلِمُونَ ﴿۱۱۱﴾ (سورة الأنعام)
بیر گۆن حاواریلر: “بانا وە ألچیمە اینانئن!” دییە واحیەتتیم. اۇنلار دا: “ایناندئق؛ سن شاهید اۇل، بیزلر مۆسلۆمان کیمسەلریز” دییە قارشئلئق وردیلر. (مائیدە سورەسی؛ 111)
بو واحی، حاواریلرە عیسا (ع) آراجئلئغئیلا، یاعنی اۇنا واحیەدیلنین حاواریلرە تبلیغ أدیلمەسییلە گرچکلشمیشتیر.
ایلگیلی آیت شؤیلەدیر:
فَلَمَّا أَحَسَّ عِيسَى مِنْهُمُ الْكُفْرَ قَالَ مَنْ أَنْصَارِي إِلَى اللَّهِ قَالَ الْحَوَارِيُّونَ نَحْنُ أَنْصَارُ اللَّهِ آمَنَّا بِاللَّهِ وَاشْهَدْ بِأَنَّا مُسْلِمُونَ ﴿۵۲﴾ رَبَّنَا آمَنَّا بِمَا أَنْزَلْتَ وَاتَّبَعْنَا الرَّسُولَ فَاكْتُبْنَا مَعَ الشَّاهِدِينَ ﴿۵۳﴾ (سورة آل عمران)
عیسا اۇنلارئن گؤرمزلیک أدیپ کافیر اۇلاجاقلارئنئ سزینجە دەدی کی: “آللاە یۇلوندا بانا کیملر یاردئم أدر؟” حاواریلر: “آللاە ایچین بیزلر یاردئم أدریز. چۆنکۆ بیز آللاها ایناندئق. شاهید اۇ؛ بیز اۇنا تسلیم اۇلموش کیمسەلریز،” دەدیلر. “راببیمیز! بیز ایندیردیگین هر شەیە ایناندئق وە بو ألچییە اویدوق. آرتئق بیزی شاهیدلیک أدنلر آراسئنا یاز!” (آلی عیمران سورەسی؛ 52-53)
آیتتە؛ عیسا (ع) یاردئم چاغرئسئندا بولونموش، حاواریلر دە اۇنا: “آللاە ایچین بیزلر یاردئم أدریز. چۆنکۆ بیز آللاها ایناندئق. شاهید اۇل؛ بیز اۇنا تسلیم اۇلموش کیمسەلریز” شکلیندە جواب ورمیشلردیر. ایشتە مائیدە سورەسینین 111-نجی آیتیندە؛ حاواریلرە یاپئلدئغئ بیلدیریلن واحی، عیسایا (ع) ایندیریلن کیتاب واسئطاسئیلا اۇنلاردان آلئنان سؤز آنلامئندادئر.
ایکی آیتتە دە عاینئ ایفادەنین قوللانئلماسئ بونو گؤستریر. عاینئ دوروم، اینسانلاردان آلئنان میثاقتان باحثەدن آیتلر ایچین دە گچرلیدیر. آنجاق حاواریلرە یاپئلان واحیدن باحثەدن یوقارئداکی آیتتە، عیسادان (ع) اؤنجەکیلرە وریلن کیتابا مثەلا تەوراتتا اینسانلاردان آلئنان میثاقا عاطئف یاپئلئیۇر اۇلماسئ دا موحتملدیر.
آللاهئن اینسان دئشئنداکی وارلئقلارلا قۇنوشماسئ
آللاهئن اینسانلا قۇنوشما شکلی اۇلاراق اۆچ یۇلدان باحثەتتیک. آللاهئن اینسان دئشئنداکی وارلئقلارلا دا قۇنوشتوغونو سؤیلەمیشتیک. بونو دا آللاهئن؛ “آ. ملکلرلە، ب. حایوانلارلا وە ج. دیگر وارلئقلارلا قۇنوشماسئ” اۇلاراق اۆچ باشلئق آلتئندا ألە آلابیلیریز.
آللاهئن ملکلرلە قۇنوشماسئ
قورئاندا آللاهئن ملکلرلە قۇنوشتوغونا دائیر آیتلر واردئر. مثەلا آدمین (ع) یاراتئلماسئندان باحثەدن باقارا سورەسینین 30-نجو آیتیندە آللاە ملکلرە شؤیلە بویورماقتادئر:
وَإِذْ قَالَ رَبُّكَ لِلْمَلَائِكَةِ إِنِّي جَاعِلٌ فِي الْأَرْضِ خَلِيفَةً … ﴿۳۰﴾ (سورة البقرة)
یۆجە راببین (صاحیبین) بیر گۆن ملکلرە: “یریۆزۆندە بیر موحالیف وارلئق یاراتئیۇروم” دەدی … (باقارا سورەسی؛ 30)
آللاهئن ملکلرلە قۇنوشماسئ واحی کلیمەسییلە دە ایفادە أدیلیر:
إِذْ يُوحِي رَبُّكَ إِلَى الْمَلَائِكَةِ أَنِّي مَعَكُمْ فَثَبِّتُوا الَّذِينَ آمَنُوا … ﴿۱۲﴾ (سورة الأنفال)
(آللاە) اۇ گۆن ملکلرە شونو سؤیلۆیۇردو: “بن سیزینلە برابریم، سیز اینانانلارا دستک ورین!” … (أنفال سورەسی؛ 12)
آللاهئن حایوانلارلا قۇنوشماسئ
شو آیتتە آللاهئن آرئیا واحیەتتیگی یاعنی اۇنلارا یاراتئلئش غایەلرینی ایلهام أتتیگی بیلدیریلمکتەدیر:
وَأَوْحَى رَبُّكَ إِلَى النَّحْلِ أَنِ اتَّخِذِي مِنَ الْجِبَالِ بُيُوتًا وَمِنَ الشَّجَرِ وَمِمَّا يَعْرِشُونَ ﴿۶۸﴾ (سورة النحل)
راببین بال آرئسئنا شؤیلە بیلدیردی: “داغلاردا، آغاچلاردا وە اینسانلارئن یاپتئقلارئ چارداقلاردا کندینە أولر أدین!” (ناحل سورەسی؛ 68)
آللاهئن دیگر وارلئقلارلا قۇنوشماسئ
شو ایکی آیتتە آللاهئن یر وە گؤگە أمریندن باحثەدیلمکتەدیر:
ثُمَّ اسْتَوَى إِلَى السَّمَاءِ وَهِيَ دُخَانٌ فَقَالَ لَهَا وَلِلْأَرْضِ ائْتِيَا طَوْعًا أَوْ كَرْهًا قَالَتَا أَتَيْنَا طَائِعِينَ ﴿۱۱﴾ فَقَضَاهُنَّ سَبْعَ سَمَاوَاتٍ فِي يَوْمَيْنِ وَأَوْحَى فِي كُلِّ سَمَاءٍ أَمْرَهَا وَزَيَّنَّا السَّمَاءَ الدُّنْيَا بِمَصَابِيحَ وَحِفْظًا ذَلِكَ تَقْدِيرُ الْعَزِيزِ الْعَلِيمِ ﴿۱۲﴾ (سورة فصلت)
سۇنرا دومان حالیندەکی گؤگە یؤنلمیش، اۇنا وە یرە: “ایستەیەرک وەیا ایستەمەیەرک أمریمە گیرین!” دەمیشتی. ایکیسی دە: “ایستەیەرک أمرینە گیردیک.” دییە جواب ورمیشلردی. سۇنرا اۇنلارئ، ایلک گۆندە یدی گؤک اۇلاراق تاماملامئش وە هر گؤکتە اۇنا عائید أمری واحیەتمیشتیر. (فوصصیلت سورەسی؛ 11-12)
نوح طوفانئندان سۇنرا آللاهئن، یرە سویوتوتماسئنئ. گؤگە دە آچئلماسئنئ أمرەتمەسینی، یینە ایبراهیمین (ع) آتئلدئغئ آتشە یاقماماسئنئ أمرەتمەسینی دە بو باغلامدا ذیکرەدەبیلیریز.
واحیین آللاهئن دئشئنداکی وارلئقلارا نیسبت أدیلمەسی
واحیین آللاهئن دئشئنداکی وارلئقلارا نیسبت أدیلدیگیندە؛ “ایشارتتە بولونما، فئسئلداما، وسوسە ورمە” آنلاملارئنا گلدیگینی سؤیلەمیشتیک. بونو دا: آ- واحیین اینسانا نیسبتی، ب- واحیین شەیطانا نیسبتی اۇلاراق ایکی باشلئق آلتئندا ألە آلابیلیریز.
آ- واحیین اینسانا نیسبتی
واحی کلیمەسی؛ “ایشارتتە بولونما” آنلامئندا اینسانا دا نیسبت أدیلیر:
فَخَرَجَ عَلَى قَوْمِهِ مِنَ الْمِحْرَابِ فَأَوْحَى إِلَيْهِمْ أَنْ سَبِّحُوا بُكْرَةً وَعَشِيًّا ﴿۱۱﴾ (سورة مریم)
سۇنرا تاپئناغئن ایچ اۇداسئندان قاومینین قارشئسئنا چئقتئ، اۇنلارا: “صاباح آقشام عیبادت أدین!” دییە ایشارت أتتی. (مریەم سورەسی؛ 11)
گؤرۆلدۆگۆ اۆزرە زکریانئن (ع)، قاومینە ایشارتلە بیر شەیلر سؤیلەمەسی “واحی” کلیمەسی ایلە ایفادە أدیلمکتەدیر. ذاتن واحی کلیمەسینین کؤکۆندە؛ “بیر شەیی حئزلئ وە گیزلی بیر شکیلدە ایفادە أتمک” آنلامئ واردئر.
ب- واحیین شەیطانا نیسبتی
شو آیتتە شەیطانئن، یانداشلارئنا واحییندن سؤز أدیلیر:
… وَإِنَّ الشَّيَاطِينَ لَيُوحُونَ إِلَى أَوْلِيَائِهِمْ لِيُجَادِلُوكُمْ وَإِنْ أَطَعْتُمُوهُمْ إِنَّكُمْ لَمُشْرِكُونَ ﴿۱۲۱﴾ (سورة الأنعام)
… شەیطانلار دۇستلارئنا، سیزینلە مۆجادلە أتمەلرینی فئسئلدارلار. (أنعام سورەسی؛ 121)
ریسالت دئشئ واحیلرین یاعنی ایلهام وە رۆیالارئن قاطعیلیک تاشئماماسئنئن أن اؤنملی سببی، بو یۇللا شەیطانلارئن دا اینسانلارا سیرایت أتمەلریدیر. آللاەتان گلن ایلهام وە رۆیا ایلە شەیطانلاردان گلنلرین آیئرت أدیلمەسی بۆیۆک اؤنم تاشئماقتادئر.
اینسان وە جین شەیطانلارئنئن بیربیرلرییلە اۇلان ایرتیباطئ دا قورئاندا یینە “واحی” کلیمەسییلە ایلگیلی آیتتە شؤیلە ایفادە أدیلمکتەدیر:
وَكَذَلِكَ جَعَلْنَا لِكُلِّ نَبِيٍّ عَدُوًّا شَيَاطِينَ الْإِنْسِ وَالْجِنِّ يُوحِي بَعْضُهُمْ إِلَى بَعْضٍ زُخْرُفَ الْقَوْلِ غُرُورًا وَلَوْ شَاءَ رَبُّكَ مَا فَعَلُوهُ فَذَرْهُمْ وَمَا يَفْتَرُونَ ﴿۱۱۲﴾ (سورة الأنعام)
هر نبییە اینسان وە جین شەیطانلارئندان، طئبقئ بونلار گیبی دۆشمانلار اۇلوشتورموشوزدور. بو، یالدئزلئ سؤزلر فئسئلدایاراق بیربیرلرینی آلداتمالارئ ایچیندیر. (أنعام سورەسی؛ 112)
سۇنوچ
قاول، واحی، اینزال-تنزیل، ایلقا، ایتا گیبی پک چۇق قاورام آللاهئن وارلئقلارلا ایلیشکیسی باغلامئندا قورئاندا گچر. آنجاق بیز بو چالئشمادا داحا چۇق “واحی” قاورامئ اۆزریندە دوردوق. بو باغلامدا آللاهئن اینسانلارلا قۇنوشما شکیللرینی قورئاندان اؤرنکلرلە ألە آلدئق. حاطئرلاماق گرکیرسە؛ آللاە، اینسانلارلا ایلهام، رۆیا وە گؤندردیگی ألچیلر آراجئلئغئیلا قۇنوشور. اۇنون، ألچی آراجئلئغئیلا قۇنوشماسئ هر زامان ریسالتلە ایلگیلی اۇلماز. جیبریلین، ریسالتلە ایلگیلی گتیردیگی کیتابی واحی دئشئندا دیگر یۇللارلا گلن بیلگیلر کسینلیکلە تاشئماز، باشقالارئ ایچین باغلایئجئ دگیلدیر.
دۇک. فاتیح اۇروم


text:
جامیعه
جامیعه یوخسا بیرگه یاشاییش اینسان لارین یوخسا حیوانلارین بیرلیگی اوْلوب، اؤزونده جمعیتین سیاسی، ایقتیصادی، سوسیال و مدنی حیاتینی بیرلشدیرن غئیری-دؤولت ترکیبدور . جامیعه سؤزون گئنیش مناسیندا مادی حیاتین، جانلی طبیعتین بیر حیصّه سی اوْلان، تاریخاً اینکیشاف ائدن، اینسانلارین فعالیّتی فوْرماسیدیر. سؤزون دار معناسیندا ایسه - اینسان تاریخینین بللی بیر مرحلهسی (کاپیتالیزم، فئودالیزم) و یا بتون سوسیال اوْرقانیزمدیر (فرانسه جامیعهسی، آوروپاجامیعهسی و ...). جمعیت بللی قایدا اۆزره قۇرولموش یاپیسال(ساختار)ا مالیک اوْلان بوتؤو بیر سیستمدیر.


text:
دونیادا ۷۷۱ میلیون اینسان اوخوما یازما بیلمیر
دونیادا اوچده ایکیسینی قادینلارین اولوشدوردوغو ۷۷۱ میلیون یئتیشکین اینسانین ساوادسیز اولدوغو قید ائدیلدی
دونیادا اۆچده ایکیسینی قادینلارین اولوشدوردوغو ۷۷۱ میلیون اینسان، اوخوما یازما بیلمیر.
بیرلشمیش میللتلر تشکیلاتینین تحصیل، بیلم و مدنیت تشکیلاتینین (یونسکو) یاییملادیغی بیلگیلره گؤره، سون ۵۰ ایلده دونیادا، اؤزللیکله ده گنجلر آراسیندا اوخور یازارلیق نسبتی آرتدی.
آنجاق بو آرتیشا باخمایاراق، ۲۰۲۰.جی ایلده دونیادا اوچده ایکیسینی قادینلارین اولوشدوردوغو ۷۷۱ میلیون یئتیشکین اینسانین ساوادسیز اولدوغو قید ائدیلدی.
بیلگیلر، دونیادا اولان ساواشلارین اؤیرنجیلرین اوخولا گئتمه نیسبتلرینه منفی تأثیر ائتدیگینی ده گؤستریر.
بونا گؤره ده افغانیستان، یمن و اوکرایناداکی ساواشلار سببی ایله میلیونلارجا اینسان ائولرینی ترک ائتمک مجبوریتینده قالدی.
بیرلشمیش میللتلر تشکیلاتینین سیغینماچیلار یوکسک کمیسرلیگینین بیلگیلرینه گؤره، بو ایل افغانیستاندا ۷۰۰ مین، سون ایللرده ایسه تخمیناً ۵،۵ میلیون اینسان ائولرینی ترک ائتمک مجبوریتینده قالدی. اوکراینادا ساواش ائتکیلنن ۷،۱ میلیون اینسان ائولرینی ترک ائتدی، ۲۰۰۰دن چوخ اوخول خسارت آلدی، ۲۰۰دن چوخ اوخول داغیلدی.
یاییملانان آراشدیرمادا، یئنی نسیل کوروناویروس (کووید-۱۹) ایله باغلی منفی نتیجهلر ده یئر آلدی. بونا گؤره، تحصیل پروسهسی آخسایان ۲۴ میلیون اینسانین تحصیل سۆرهجینه قاییدابیلمهیهجگی تخمین ائدیلیر. بو اینسانلارین ۱۱ میلیونونون دا قیز اوشاقلاری و گنج قیزلار اولاجاغی اؤنگؤرولور.
اوخور یازارلیق نسیتی، آفریقا و گونئی آسیا بؤلگهسینده آشاغی سویهدهدیر.
صحرا آلتی آفریقا دونیادا یۆزده ۳۴ ایله ان یوکسک ساوادسیز اینسان نسبتینه صاحبدیر.
آفریقا قارهسیندهکی اؤلکهلرده، ۶-۱۱ یاش آراسی هر ۵ اوشاقدان ان آزی بیری اوخولا گئتمیر. ۱۲-۱۴ یاش آراسیندا اولانلار اوچون بو نیسبت هر اوچ اوشاقدان بیریدیر.
دونیادا ساوادلی قادینلارین ساییسی کیشیلردن آزدیر. سون بیلگیلره گؤره، گنج قادینلار ساوادسیز اینسانلارین یۆزده ۵۹لوق بؤلومونو تشکیل ائدیر.
ایلگیلیلی خبرلر
تۆرکیهیه گلن خاریجی قوناقلارین ساییسی اوتوز میلیونا یاخینلاشدی
کۆلتور و توریزم باخانلیغی، ایلین ژانویه-آگوست آیلاریندا اؤلکهیه گلن قوناقلارین ساییسی ایله باغلی بیلگیلری پایلاشدی
قهرمانماراشدا ۷۶۰۰ ایللیک اسکلت تاپیلدی
تۆرکاوغلو ائلچهسیندهکی دونوزتپه کوُرقانیندا آپاریلان قازینتیلار سیراسیندا ۷۶۰۰ ایل اؤنجهیه عاید اولدوغو دۆشونولهن قادین اسکلتی تاپیلدی
دونیادا ۷۷۱ میلیون اینسان اوخوما یازما بیلمیر
دونیادا اوچده ایکیسینی قادینلارین اولوشدوردوغو ۷۷۱ میلیون یئتیشکین اینسانین ساوادسیز اولدوغو قید ائدیلدی


text:
گونش ساعاتی
گونش ساعاتی هر ساعاتی بیلماق اۆچون گون ایشیقیندان و کولگه نین آزالیب چوخالماسیندان فایدالانیر.بیر میله و بیر صفحه اولور . میله نین کولگه سی هر چاغدا آزالیب چوخالیر و دولانیر.صفحه اوستونده هر ساعات اۆچون بیر جیزیق چکیلیب میله کولگه سی هانسی جیزیق اوستنده اولسا او ساعات بیلینیر.
تاریخدَییشدیر
گونش ایشیقی و باتیب چیخماسی و گؤیده یئریماقی و کولگه لرین آزالیب چوخالماسی و گونلر و گئجه لرین آز چوخلوقو بیر بیلگیلر ایسنان اۆچون یارادیب و تاریخ بؤیو اینسان ایل و آی و گون و فصل سئچیب و بیلیب.گون چیخماسی و باتماسی هر گون تیکرار اولور و گون دولانیر و یئری ایشیق ائدیر.بو ایشده اینسان گونشین گویده هانسی باخیمدا اولماسین بیر چاغ بیلیندیریب.هابئله سحرچاغی -آخشام چاغی -ناهار چاغی -گون آرتا چاغی -گون آراسی-گون چیخان -گون باتان هره سی بیر ساعات یارادیب و گونش و کولگه لردن بیلینیر.
هرودوت یازدیقینا گوره 5 مین ایلدن چوخ اسکیده تاریخی وار.هرودوت بو ساعاتلاری سومریلر و کلدانیلر الینده یازیب.
بیرینجی کیمسه بو ایشیده 6 جی یوز ایلده انکسیماندر ملطیه شهرینده اولوردو .انکسیماندر یونان حاکمیتنیده گونش ساعاتین دوزتدی.
340ایل م.ق بروسوس کلدانی اولدوزجو بیرینجی کوره شکیلده گونش ساعاتین قوشدو.بو ساعات بیر یاریم کوره شکیلده 12 بؤلومده اولوردو و کولگه نین اوزنلوقو فصل لری بیلیندیریردی.
سومریلر لاب اسکی ساعاتی قوشدولار .بو ساعات تکجه گون آراسین بیلیندیریردی.بو ساعات چوخلو ایشلئنیردی.بو ساعات دا بیر میله کولگه سی ائیله ساعاتلاری بیلیندیریردی.
قایناقدَییشدیر
- پوریا ناظمی. شاخهٔ آماتوری انجمن نجوم ایران. باخیش ۲۵ اردیبهشت ۸۶.
- طاهره رحیمی. «ساعتهای آفتابی میراثی که فراموش شدهاند». خبرگزاری میراث فرهنگی. بازبینیشده در ۲۵ اردیبهشت ۸۶.
- ویکی پدیا «Sundial»، اینگلیسیجا ( ۱۶ مه ۲۰۰۷).


text:
ائل اوبا – اسکی ( قدیم ) زامانلاردا بیر کندده بیر وارلی آدام وارایدی. بونون دا بیر یوخسول چوبان قارداشی وارایدی. بیر گون دؤولتلی قارداش اؤلؤر ، بوتون وار – دؤولتی یوخسول قارداشینا چاتیر.
یوخسول چوبان بیر بئله مال – دؤولتی گؤرنده اؤزوندن چیخیر.
داها قاباقکی آدام دئییلدی. اؤزونده بیر قودرت دویور واؤزونو بیر شئی بیلردی. گئدیب چیخاردی داغینباشینا ، یولدان کئچنی سسله یردی؛ اوهو…ی!
جواب وئرردی : هو…ی!
چوبان دئیردی : هئچ ، کئچ !
بیر گون کندین آغ ساققالی دئدی : گئدک گؤرک بو ، نییه بئله ائیله ییر!؟ بونا نه اولوب ؟ یوخسا باشینا هاوا گلیب.
نئچه نفر ایله گلیرلر. چوبان بونلاری گؤرنده اوزاقدان سسله نیر: اوهو…ی!
آغ ساققال جواب وئریر هو…ی!
چوبان دئییر : هئچ ، کئچ!
گلیر چوبانین یانینا.
کندین آغ ساققالی سوروشور : بونه اویوندور چیخاردیرسان؟ یعنی نه اولسون ، اؤزونو گولونجه قویوبسان !
چوبان دئییر : ایسته ییرم بیلم کی ، هامی منیم فرمانیمدادیر یا یوخ!
قایناق : آذربایجان فلکلوروندان ، ائل بیلیگی ثروتیمیز ، یازان : علی ظفرخواه ، یاییم : تبریز ، نشر یاران


text:
جونینو پائولیستا
جونینو پائولیستا (اینگیلیسجه: Juninho Paulista) (دوْغوم:۲۲ فوریهٔ ۱۹۷۳ (۴۹ یاش) سائو پائولو) بیر فوتبالیست. برزیل میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هافبک موقعیتینده اوْیناییب.
اوْیونلاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ جونینو پائولیستا National-Football-Teams.com دا
قارداش پروژهلرده جونینو پائولیستا گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۷۳-جو میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- برزیل میلّی فوتبال تیمی
- میدلزبورو کولوبونون اویونچولاری
- سلتیک کولوبونون اویونچولاری
- سائو پائولو کولوبونون اویونچولاری
- فلامینقو کولوبونون اویونچولاری
- پالمیراس کولوبونون اویونچولاری
- اتلتیکو مادرید کولوبونون اویونچولاری
- ۱۹۹۷ فیفا کونفدراسیونلار کاپی اویونچولاری
- ۲۰۰۲ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
- سیدنی کولوبونون اویونچولاری


text:
پالمیراس فوتبال کولوبو
پالمیراس فوتبال کولوبو (اینگیلیسیجه: Sociedade Esportiva Palmeiras) بیر فوتبال کولوبودور. Campeonato Brasileiro Série A دَستهسینده موسابیقه آپاریر. اوْیونلارینی دا ۴۳٬۷۱۳ نفرلیک الیانز بارکی ایستادیومدا اوْیناییر.
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ Laudo de Engenharia - Allianz Parque. WTorre Engenharia (2014-10-29). یوْخلانیلیب2015-07-19.
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Sociedade Esportiva Palmeiras»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۷ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده پالمیراس فوتبال کولوبو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
آمونیوم دمیر (II) سولفات
آمونیوم دمیر (II) سولفات (اینگیلیسجه: Ammonium iron(II) sulfate, روسجا: Coлb Mopa، عربجه: كبريتات الأمونيوم والحديد الثنائي) بیر شیمیایی ماده. برک جیسم حالتینده تاپیلار. آمونیوم دمیر (II) سولفات دمیر بیلشیکلری و سولفاتلار گروه یا قروپوندا یئرلشیر. اریمه نوْقطهسی ۱۰۰ دن 110 C دیر.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش «Ammonium iron(II) sulfate»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۳۰ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده آمونیوم دمیر (II) سولفات گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
مریون، گونئی کارولینا
مریون، گونئی کارولینا (اینگیلیسجه: Marion, South Carolina) آمریکانین گونئی کارولینا ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و ۱۱٫۲ کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا ۶۹۳۹ نفر دیر. بۇ شهر ۲۲ متر دنیز سئوییهسیندن اۇجالیقیدا یئرلشیر.
گؤرونتولردَییشدیر
بیرده باخدَییشدیر
ائشیک باغلانتیلاردَییشدیر
قارداش پروژهلرده مریون، گونئی کارولینا گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
قایناقلاردَییشدیر
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Marion, South Carolina»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۱۳ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
افغانیستاندا سئل؛ ان آز ۸ نفر حیاتینی ایتیردی
اؤلکهنین دوغوسونداکی ننگرهار شهرینده گوجلو یاغیشلاردان سونرا باش وئرهن سئلده اؤلنلردن دؤردونون اوشاق اولدوغو آچیقلاندی
افغانیستاندا میدانا گلن داشقین نتیجهسینده ۸ نفر حیاتینی ایتیردی، ۶ نفر یارالاندی.
اؤلکهنین دوغوسونداکی ننگرهار شهرینده گوجلو یاغیشلاردان سونرا باش وئرهن سئلده اؤلنلردن دؤردونون اوشاق اولدوغو آچیقلاندی.
فؤوقالعاده حاللار ایدارهسی باشقانی قاری سیفالله، اؤلنلردن دؤردونون شدتلی یاغیشلار نتیجهسینده ائولرینین دامینین اوچماسی نتیجهسینده حیاتینی ایتیرهن اوشاقلار اولدوغونو سؤیلرکن، چوخ ساییدا ائوین یا سو آلتیندا قالدیغینی یا دا آغیر زیان گؤردوگونو بیلدیردی.
پروان ایالتینده ده بازار گونو داشقین ندنی ایله ۱۷ نفر حیاتینی ایتیرمیشدی.
ایلگیلیلی خبرلر
ایلدیریملار آدانی ایشیقلاندیریر
ایسپانیانین منورکا آداسیندا باش وئرهن فیرتینا سیراسیندا گؤی اۆزو آردیجیل ایلدیریم چاخمالاری ایله ایشیقلاندی
ساغلیق باخانی قوجا باکیدا
۲۰ یانوار شهیدلرینین دفن اولوندوغو شهیدلر خیابانینی زیارت ائدن قوجا، بوراداکی "ابدی مشعل" عابیدهسینین اؤنونه چلنگ بوراخدی


text:
آزادلیق ایگیدی، قلم عسگری
صدیار وظیفه (ائل اوغلو)
” آذربایجان شعرینده ، ایلاهی نه دئییم من
بیرجه اولو صابیری نئچه نئچه شاعیرین قلم چکدی اوستوندن.
بیرینجی مشروطه نین – بیزیم ایلک اینقیلابین،
اودور بؤیوک رهبری.
قلمیله اویاتدی اویقویا گئدنلری،
آچدی گؤزلریمیزی صابیر چاغیریشلاری، صابیر هایقیریقلاری.
بیزیم صنعت قصرینین بوتون اوستادلاری نین
صابیردیر ایلهامچیسی ، صابیردیر بایراقداری.”
(اوستاد شهریار)
اوستاد شهریارین بو میصراعلارینی اوخویاندا ، صابیر حقیقتلرینی اؤیرنمک داهادا گرکلی اولور. اوندان سونرا صابیرین ایزلهییجیسی اولانلاری گؤز اؤنونه گتیرمهلی اولوروق. اوستاد شهریارین داهیانه ذهنینده یارانان بو سؤزه ایناندیقدا ساتیرادا اولان گوجو باشا دوشوب، اونا داهادا آرتیق مئیللی اولوروق. شعریتین عمومی گؤرکمینه سیغمایان ساتیرا شعرلری کیمی، اونون شاعیرلریده عموم شاعیرلردن فرقلی اولان آداملار اولورلار. یاریم عصردن بری، صابیرین داوامچیلاری کیمی تانییا بیلدیگیمیز شاعیرلریمیزدن آد آپارماق ایستهسک اوستاد ساپلاق، اوستاد یالقیز ،اوستاد میرزه شهرک و اوستاد حمید آرش آزاد بیرینجی فیکریمیزه گلن شاعیرلر اولورلا.
آذربایجانیمیزین اؤلمز شاعیری ،حمید آرش آزاد دونیاسینی واختسیز دگیشدی. او، آیدین فیکیرلی ،درین دوشونجهلی بیرمطبوعات خادیمی اولاراق بیر ژورنالیست کیمی، چاغداش اینسان یاشاییشیندا نهلر اوز وئردیگینی و نلر اوز وئره بیلجهگینی چوخ گؤزل گؤره بیلن بیرساتیریست شاعیر و یازار ایدی. او چاغداش آذربایجان ادبیاتینین ائنیلمز و ایناملی بیر ساتیریستی اولاراق شعر اوستادلاریندان اولدو. او، تبریز ادبی – اجتماعی محیطینه مخصوص اولان ساتیرانین چاغداش نومایندهلرینین اؤن سیرالاریندا دایانانلاردان بیری اولدوقدا، عادی دانیشیقلاریندادا، ساتیرادان یارارلانیب، موخاطبینی اؤز دانیشیقلارینا ذؤوقلندیریردی.بیر سؤزله ، او ساتیرانین کلاسیک مفهومونو و چاغداش یؤنونو اولدوغو کیمی باشا دوشموش و اونون داوامیندا چالیشیردی.
یاخشی بیلیریک کی، درینلیکلره جومار ایکن همن درینلیکلردن دانیشماغا ایمکان تاپمایاندا، ساتیرا داها دا دوزگون بیر جیغیراولور. آمما هر کیمسه اؤز جیغیرینی اؤزو آچا بیلسه، داهادا اؤنملی اولا بیلیر.حمید آرش آزاد ایسه بو ساحه ده اؤزو اوچون بیر ایز، بیر ابدی یول آچدی. او آچدیغی ساتیریک جیغیرلا ، یاشاییش تجروبهلریندن تؤرنن ایشیقلارلا دوشونجه لره نور پایلادی. بو آغیر ادبی شیوه ده آردیجیل یازماغی باجارماق اونون اوستادلیغینی گؤستریردی. .او بعضیلری کیمی ساتیرادا تفنونون اوچون ،باشقاتدی اوچون و یا شوخلوق اوچون قلم ایشلتمیردی ،بلکه داهادا جیدّی، باریشماز و دؤنمز اولدوغوحاللاردا ساتیرا یازیردی. بو قایدانی اؤزونه بیر یارادیجیلیق یولو کیمی داوام ائتمیشدی.من اونون بو اهمیتلی یولو اؤزونه مقصد گؤتوردوگونو شاعیریمیزین ۸ ایل قاباق،ساتیرا اوستادی اولو صابیرین هوپ هوپ نامهسینا انقیلابدان سونرا ایراندا بیرینجی دؤنه چاپا حاضیرلادیغیندا باشادوشدوم. او چاپا حاضیرلادیغی هوپ پوپ نامه نین مقدیمه سینی یازماغی منه تکلیف ائتدیکده، سؤز آراسی” گرک صابیری اولدوغوکیمی تانییاق” –دئدی. او تایسیز اثره اؤن سؤز یازدیغیم زامان، اونون مفکوره سینده بؤیوک صابیرین درین حؤرمتینی و تاثیرینی باشا دوشدوم.
اونوتمایاق کی، حمید آرش آزادین ساتیریک یازیلاری اونون شعرلریندن قات- قات چوخدور. یقین کی، گلجک ایللرده اونون هر ایکی شیوده یادگاری کیمی قالان نثر و شعرلرینین چاپ اولماسی نین شاهیدی اولاجاغیق. او ساتیریک یازیلاریله تبریز ادبی موحیطینه جورعت و جسارت وئردی . حقیقی سلفی اولان صابیرکیمی تنقید ائتدیی مقام،زر و زور صاحیبلری نین هئچ بیریندن چکینمه دی و البتّده ساتیرا یازماق، هرکیمسه اولورسا اولسون شهامت، جورعت ، بیلیک و جسارت طلب ائدیر. بو بوتون ساتیریست لرین اورتاق خصوصیاتلاریندان بیری دیر.
او هله اؤز شعر کیتابلارینی چاپ ائتمه دن صابیرین اثرینین یئرینی بوش گؤررو و هر نه اولورسا اولسون دئیه اونو چاپا یئتیردی.حال بوکی او ایللرده هر کیم اؤز کیتابی نین فیکرینده ایدی.دیرناق آراسی قئید ائدیم کی او آذربایجان ادبیاتی نین بوتون یؤنلرینه قایغی گؤستره بیلن بیر عالیم ایدی.او اوزون ایللر بویو تبریزموحیطیندن توپلادیغی بیر فولکولوریک اثری ده منه چاتدیردی کی اثره بیر اؤنسؤز یازیب گئری قایتارام « آغیز ادبیاتی » آدلی او دیرلی اثره مقدیمه یازدیقدا اونون خالقین میللی وارلیغینین قورونماسیندا حقیقی بیر قلم عسگری اولدوغونو باشادوشدوم” او بیر حقیقی عسگرکیمی همیشه حقیقتین عدالتین وآزادلیغین کئشیگینده دایاندی، اودور کی، اونو قلم عسگری آدلاندیرماق حمیدآرش آزاد ا یاراشان فخری آدلاردان بیری اولابیلر.
او بیر عسگرکیمی موزد آلمادان، حاق- سا گؤزله مه دن، آنجاق یازدی، یازدی و یئنه ده یازدی و نشر ائتدیی درگیلرده ثبوت ائتدی کی حقیقت، عدالت و آزاده لیک اوچون یازیر.
او بیر رئالیست یازیچی و شاعیر ایدی. او خالقینین بوروشوق ادبی شیوه لرله تانیشسیزلیقلارینی آناراق، توپلومدا و چئوره ده اولان حقیقت لری شعریّتین مرموز و بوروشوق یولاریله یوخ، بلکه آپ –آچیق شیوه ایله قلمه آلیردی.
او خالقین میللی ذؤوقونون ایستکلرینی باشا دوشوب، اؤز قلم اثرلرینده اوخوجونو اؤز فیکرینه اورتاق ائده بیلیردی و اونو ایسته دیی نوقطه یه آپاریب چیخاریردی.
او بیر شعرینده تبریزین ۱۴- ۱۵ ایل قاباقکی شهرداری ایداره سی نین وسیله سیله تاریخی اثرلرین سؤکولوب ، نئچه مرتبه لی پاساژلارلا محاصیرییه سالیندیغینی اؤزونه مخصوص اولان رئال شیوده بئله قلمه آلمیشدیر؛
آلتیمین ایل چینده گر سالیم قالیب دیوار چین،
یا کی هیندوستان بیلیر تاج محلّین قیمتین،
قوی اولار چکسین بئش – اون میلیون توریستین مینّتین
بیز شوعارلار یازمیشیق دیوارلارا چوخ بامزه
هر قاریشدا بیر پاساژ ایندی گرکدیر تبریزه
ای جناب شهردار، ای بولدزرلر سالاری،
سن کیمی زحمتکشین داییم وار اولسون قوللاری
یاخشی محو ائتدین بو تبریزدن قدیمی آثاری
گؤزارین کورلا بو شهرین قاشلارین الوان بزه
یئتدی یوز ایلدن قالان آثار نه لازیمدیر بیزه
هر قاریشدا بیر پاساژ ایندی گرکدیر تبریزه
دوغرودان دا، دونیانین ان بؤیوک و مشهور بازارینا مالیک اولان تبریز شهرینه او قدر پاساژ نیه گرک ایدی.بورادا ، اؤلکه بویو صیرف مصرف چیلیک فلسفه سینی یایانلارا اوز توتان شاعیر اونلارا دئمک ایسته ییردی کی، آی وطنداش! بیر حالدا کی آذربایجانین میلیون- میلیون اهالیسی ایشسیزلیکدن مجبور اولاراق اوزاق- اوزاق ماحاللارا مهاجیرت ائدیر، نییه بو پوللاریله ایستهصال یئرلری وکارخانالار عوضینه شهری پاساژلارلا دولدورورسان ؟
شاعیر بیر باشقا شعرینده یازیر؛
اول گون کی فلک اورتالیغا فاصیله سالدی،
دؤولتلینی عئیشه کاسیبی نیسگیله سالدی
بختین قاپیسین وارلیلارا تای با تای آچدی
گؤرجک بیزی فورا قاپینی ایشگیله سالدی
میزقانچی فلک ،پوللویا مین جور هاوا چالمیش
یوخسوللارا گاه ووردو بمه گاه زیله سالدی
هشترخانی دللاللارا پای وئردی بو دونیا
آیلیقچی یا دا بیر کاسا یاغسیز شیله سالدی.
توی خرجی سالیب مجنونو صحرالارا دوستلار
بؤهتان دئمه یین کی اونو لئیلا چؤله سالدی
بو ، آذربایجانین موعاصیر ساتیرا دیلینین داهادا رئال اؤرنه گی دیر. بیز بو آچیق ساتیرادا بوتون حقیقتلری اولدوغو کیمی گرررورو درک ائدیریک او ،
توی خرجی سالیب مجنونو صحرالارا دوستلار
بؤهتان دئمه یین کی اونو لئیلا چؤله سالدی
دئیه عصرینین حقیقتلرینی گیزلدنلری تنقید ائدیر.بو کلاسیک سوژئتلرله چاغداش ساتیرا مضمونلاری یارادا بیلکدیر .بو باجاریق هامی نین قسمتی اولمور .بو اینجه لیک و ایدراک اؤله میزده بارماق سایی آداملاردا اولابیلیر.او واختسیز آیریلیغیله بیزه ماتمه چولغاتدیسا دا حقیقتلردن یونولان شعیر ترنوملری دوداقلاریمیزدا همیشه دادلی بیرتبسوم یارادیراونو اوخوماغا و اؤیرنمگه همیشه جان آتمالییق بونا گؤره کیف بیز، اویولون ایزیله گئتمک ایسته سهک وحتا او نون یارادیجیلیغیندان لذّتلر آلماق ایسته سک صابیری اؤیرندییمیز کیمی چاغداش قلم عسگرلریمیزدن اولان حمید آرش آزاد ی دا اؤیرنمه لیک یولو داواملی اولسون


text:
نارنیا گونلوکلری: آسلان، جادی و دولاپ
نارنیا گونلوکلری: آسلان، جادی و دولاپ (اینگیلیسجه: The Chronicles of Narnia: The Lion, the Witch and the Wardrobe, تورکیه تورکجهسی: Narnia Günlükleri: Aslan, Cadı ve Dolap, فارسجا: سرگذشت نارنیا: شیر، کمد و جادوگر) اینگیلیس دیلینده دۇزلمیش فانتزی فیلم. فیلمین باش روْللارینی جیم برودبنت، تیلدا سوئینتن، جورجیا هنلی، اسکندر کینس، آنا پاپپلول، ویلیام مسلی (اویونچو) جانلاندیریب. فیلمین موسیقیسین هری قرقسون-ویلیامز یارادیب. ۲۰۰۵ میلادی ایلینده ۳ بؤلومده اوسکارا نامیزد اوْلموش و ۱ جایزهیه لایق گؤرولموشدور.
گؤرونتولردَییشدیر
قایناقلاردَییشدیر
- ^ The Chronicles of Narnia: The Lion, the Witch and the Wardrobe (2005). یوْخلانیلیبFebruary 5, 2009.
قارداش پروژهلرده نارنیا گونلوکلری: آسلان، جادی و دولاپ گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
ائل اوبا – امام حسین علیه السلام اصحابینین چوخونو شهید گورونجه مبارک صاقالینی توتدو یارالی یوره گینده ن بیر یانیغلی دعا ایده نده ن صونرا بویوردو:
پیغمبرلرینین قیزینین اوغلونو ئولدورمه غ ایچین سوز – بیرلیغ ایده ن جماعته اللهین عذابی چتین اولاجاغدیر.
اللها آند اولسون اولارین ایسته دیغلرینی قبول ایتمه یه جه غه م و قانیما بویانمیش حالدا اللها قاووشاجاغام.
صونرا چاغیردی! آرانیزدا فریادیمیزی ایشیدیب بیزه یاردیم ایده جه غ بیر کیمسه یوخمو …
اهل بیت اروادلارینین آغلاماغ سه سلری یوکسه لدی.
بو صیرادا سعد اوغلونون عسکری آراسیندا سعد بن الحارث ایله قارداشی ابو الحتوفون وجدانلاری ییرینده ن ته ر په نه ر که ن .
دوشمان اوردوسونو ترک ایدیب امامین اوردوسونا دوغرو گلدیلر . صونرادان دوشمان اوردوسونا هجوم ایتدیلر ، اولارین بیر نچه نفرینی ئولدوره نده ن صونرا شهید اولدولار.


text:
اویان نیوز: اولوسلارآراسی آنتالیا اونیورسیتهسی، استیقلال مارشیمیزین قبولونون ایلدؤنومو ائتکینلیکلرینده میللی شاعریمیز ده اونودولمادی.
محمد عاکیف ارسوی، اولوسلارآراسی آنتالیا اونیورسیتهسینده آنیلدی. میللی شاعرین حیاتیندان بؤلمهلر، تاتر صنعتچیسی احمد یئنیلمزین سرگیلهدیگی تک نفرلیک اویونلا آنلادیلدی. میللی شاعرین؛ صنعتچی، بایتار، سیاستچی، ایدمانچی، وطنپرور کیمی بیر چوخ یؤنو تک نفرلیک اویونلا سرگیلندی. اولوسلارآراسی آنتالیا اونیورسیتهسینین خاریجی اؤیرنجیلری ده تورک یولداشلاریندان گئری قالمادی. اوستا شاعری تانیما فرصتی تاپان اؤیرنجیلر، نوماییشدن چوخ ممنون قالدی.
ت ر ت


text:
باجا
باجا : تورکجه فارسجا
سوراخ
منفذ
روزنه
شکاف
دودکش
بخش کوچکی از یک اداره یا اطاقکی که به کاری اختصاص یافته یا در آن خدمت ویژه ای را انجام می دهند. در زبان فارسی به صورت باجه وارد شده است
باجا : تورکجه تورکجه
[آد]
دوُمان و توستونو هاوایا چکیب آپاران بوْرو و دلیک.
دامدا و دوُواردا بالاجا آچیق یئر، ایشیق وئرمه گه یارایان یول و اویوق یئر (فا:پنجره، گیشه). chimney
دوُواردا بالاجا سوُ یولو، گیلیف، یئر آلتی بورولاری یوْخلاماق اوچون قاپاق. {تا، ت‹بیچوق›، سن›، دده؛ بو سؤز بیچمک (یارماق) کلمه-سیندن آلیناراق دیواندا بیچوق شکلینده و یاریق مفهوموندا گلیب و بو سؤز دَییشهرک باجا شکلینه چؤنوبدور و فارسجادا باجه و پاچه شکیللرینده ایشله نیر، و هامیسیندا یاریق و کسیک معناسی وئریر، بعضی تورک لهجهلرینده ایشلهنن بوُچوق (یاریم) کلمه سیده بو کلمهنین آیری شکلیدیر، فارسجادا ایشلهنن پاچه سؤزوده ایکی آیاق آراسیندا گؤرسهنن چات کیمی یئری گؤرسه دیر (بو کلمه تصغیر مفهوموندا دئییل و ایشلنسه ده مجازی اولاراق سونرالار آرتیریلیب) بیچمک› بیچوق› باچوق› باچاق› باجاق› باجا› پاچا}


text:
`قطر` نتیجهلر
خبرلر [233]
- نورالدین نباتی: "معین شرایط یاراندیقدا قطرله گاز تیجارتی برپا اولونا بیلر"
- فاتح دؤنمز قطر-ده سفردهدیر
- اوردون و قطر-دن سیویل هاواجیلیک محدودیتلرینین آرادان قالدیریلماسی بارهده قرار
- قطر امیری ایله میصر پرزیدنتی آراسیندا تلفون دانیشغی اولوب
- آفاد، سوریهده بیر کند قوراجاق
- آنتونی بلینکن قطرلی همکاری محمد بن عبدالرحمن آل ثانی ایله گؤروشوب
- مولود چاووش اوغلو قطرلی همکاری ایله تلفونلا دانیشیب
- قطر، "ناتو عضوو اولمایان اؤنملی متفیق"لردن بیری اولدو
- جو بایدن و آل ثانی آغ ائوده گؤروش کئچیریبلر
- چاووش اوغلو ایله قطرلی همکاری آراسیندا تلفون دانیشیغی اولوب
- اردوغان: بو ایلکی بؤیومهمیز ایکی خانهلی رقمه دوغرو گئدیر
- اردوغان: نه بیلیرلرسه اونو ائتسینلر
- فخرالدین آلتون: "قطر -تورکیه آراسیندا مهم موقاویلهلر ایمضالاندی"
- جمهور باشقانی اردوغان:"کؤرفز اؤلکه لریله امکداشلیغیمیزی ایرلیلتمهیه چالیشیریق"
- تورکیه و قطر آراسیندا ۱۵ آنلاشما امضالاندی
- چاووش اوغلو:"بولگهسل مؤوضوع لاردا دا دوست و قارداش قطرله همفیکیریک"
- جمهورباشقانی اردوغان قطره گئتدی
- جمهور باشقانی اردوغان بو گون قطره گئدیر
- آکار قطرده
- قطر: تکنیک دستک قونوسوندا تورکیه ایله گؤروشوروک


text:
تۆرکیه آغدنیز اویونلارینین ذیروهسینده
بئش گونون سونوندا تۆرکیه، ۱۸ قیزیل، ۹ گۆموش، ۱۲ برنز توپلام ۳۹ مداللا عمومی سیرالامادا بیرینجی یئردهدیر
الجزایرده گئچیریلهن ۱۹.جو آغدنیز اویونلارینین ۵.جی گونونده تۆرکیه ۳۹ مداللا عمومی سیرالامادا بیرینجیلیگینی قورودو.
اوران شهرینده ۲۵ ژوئنده آچیلیشی ائدیلن اویونلارین ۵.جی گونونده ایدمانچیلاریمیز ۱۰ قیزیل، ۶ گۆموش و ۵ برنز مدال قازاندی.
بئش گونون سونوندا تۆرکیه، ۱۸ قیزیل، ۹ گۆموش، ۱۲ برنز توپلام ۳۹ مداللا عمومی سیرالامادا بیرینجی یئردهدیر.
تۆرکیهنی ایتالیا تعقیب ائدرکن، ائو صاحبی الجزایر ایسه اوچونجو سیرادادیر.
اویونلارین ۵.جی گونونده مدال قازانان ایدمانچیلار:
گۆلش:
قیزیل: ۵۰ کیلو ائوین دمیرحان یاووز، ۵۷ کیلو بدیحا گۆن، ۷۶ کیلو یاسمین آدار ییغیت.
گۆموش: ۵۳ کیلو زینب یئتگیل، ۶۸ بوسه توسون چاووشاوغلو.
ژیمناستیک:
قیزیل: فرهاد آریجان، آدم اصیل، ابراهیم چولاق.
گۆموش: آدم اصیل (۲)، احمد اؤندر.
برنز: احمد اؤندر، فئرهاد آریجان، آدم اصیل.
بدمینتون:
برنز: اؤزگه بایراق باغجی و امره لاله.
بوچه:
قیزیل: بوکئت اؤزتۆرک، باهار چیل، اینجی ائجه اؤزتۆرک، ابراهیم آرسلانتاش.
گۆموش: احمد امهن.
ایلگیلیلی خبرلر
"تراکتور" ایران شامپیوناتینین لیدئرینه غالیب گلدی
تبریز تمثیلچیسی "تراکتور" سفرده لیدر "پرسپولیس"له قارشیلاشیب.
تۆرک ایدمانچیلار ۴۳ مدال قازاندی
تیفلیسده گئچیریلهن و ۲۹ اؤلکهدن ۱۵۲ ایدمانچینین قاتیلدیغی پارا هالتر آوروپا شامپیوناسی یاریشمالاری باشا چاتدی


text:
پاریس بیر گونلوگونه نفس آلیب
فرانسانین پایتاختی پاریس 8-جی دفعه کئچیریلن "پاریس نفس آلیر" تدبیری چرچیوهسینده گون عرضینده نقلیات واسیطهلرینین حرکتینه باغلانیب.
فرانسانین پایتاختی پاریس 8-جی دفعه کئچیریلن "پاریس نفس آلیر" تدبیری چرچیوهسینده گون عرضینده نقلیات واسیطهلرینین حرکتینه باغلانیب.
پاریس بلدیهسینین سایتیندا یئر آلان معلوماتا گؤره، بو ایل 8-جی دفعه کئچیریلن "پاریس نفس آلیر" تدبیری چرچیوهسینده شهر یئرلی واختلا ساعات 11:00-18:00 آراسیندا ماشین لارین حرکتینه باغلانیب.
اسکوترلر، اسکیت، اسکیت بوردلو گنجلر قاچیش و گزینتی ایله اتومبیل سیز کوچهلرده ایلنیبلر.
پاریس-ده قاداغایا عمل ائتمهین سوروجولرین 135 یورو مبلغینده جریمهلهنهجگی آچیقلانیب.
توپلو داشیما، تاکسی و عاجیل یاردیم ماشین لارینین سوروجولری بو تدبیردن کنار توتولوب، لاکین نقلیاتدا ایجازه وئریلن سرعت حدی آزالدیلیب.
ایلگیلیلی خبرلر
ترور سالدیریسیندا ۱۱ اکینچی اؤلدو
ترور هؤرگوتو باتی آفریقا ولایتینین تشکیل ائتدیگی سالدیریدا ۱۱ اکینچی حیاتینی ایتیردی
"ایکی نسیلدن سونرا ایلک دفعه اتم سلاحی قوللانما احتیمالی وار"
قازاقیستان جمهورباشقانی توکایئو: اتم گوجونه صاحیب اولانلارین آرتان رقابتی و سؤیلملریندن قایغیلیییق
اردوغان، بیرلشمیش میللتلر قیوملوق شوراسیندا دانیشدی
جمهورباشقانی، سون ۲۰ ایلده تحصیلین یاییغینلاشدیریلماسی، تحصیلده کیفیتینین آرتیریلماسی و برابر ایمکانلارین تامین ائدیلمهسی ایستیقامتینده تاریخی آددیملار آتدیقلارینی سؤیلهدی


text:
`بولغاریستان` نتیجهلر
خبرلر [14]
- بولغاریستان وطنداشلارینا ویزا معافیتی
- روسیا، ایکی اؤلگهیه گاز گؤندریمینی دوردوردو
- بولغاریستانین آنکارا ائلچیسی باخانلیغا چاغریلدی
- بریز 2019 ناتو مانوری ائدیلیر
- فواد اوکتای، رومانیادا قاتیلدیغی دؤردلو ذیروه ایله باغلی بیاناتلار وئردی
- آوروپا کومیسیونو، بولغاریستانا 77 میلیون یورو جزا وئریب
- آوروپا بیرلیگی کومیسیونو، چگیلهجک گاز بوروسونا راضیلیق وئردی
- یونانیستان، بولغاریستان، صربیستان و رومانی دؤردلو ایجلاس
- ویکتور اوربان: آوروپادا یاشایان موسلمان اهالینین ساییسی بؤیوک آرتیم گؤستریر
- تورکیه مطبوعاتی اؤزتی 27.03.2017
- اردوغان: بولغاریستاندا تورکلره اولان باسقلاردان کدر دویوروق
- ایستانبول ایله صوفیا آراسیندا قارشیلیقلی قاطار سفرلری باشلادی
- فوتبالدا اوروپا شامپیونو پورتغال، سوئیسه مغلوب اولدو
- بولغاریستان باش ناظیر معاوینی ایوایلو کالفین، ایستعفا ائتدی