text:
سئوگیدن سونرا ( پوئست؛ ۳)
قاسیم پناهی
آیلار پالتوسونو چیخاریب دیوارداکی آسقیدان آسدیقدان سونرا شالینی بوینونا آتیب سوبایا ساری گئتدی. چایدانین قاپاغینی گؤتوروب ایچینی قوخلادی.
آیلار ـ هوووم. خوروز قویروغو چایین دا حاضیر دیر. گؤروم ایستهکانلارین دا تمیز اولورسا اؤزوموزو ایکی چایا قوناق ائدیم.
کیتاب قفسهسینین یانینداکی بالاجا ماسانین اوستوندن ایستهکان گؤتورورکن گؤزلری قفسهدهکی ایستهکانا دوشدو. اوزونو منه ساری چئویرمهدن گولومسهدی.
آیلار ـ سلیقهلی اولدوغونو سانمیشدیم. آما ساندیغیم قدر ده دئییلمیشسن.
باشیمی آشاغی سالیب هئچ بیر شئی سؤیلهمهدیم. ایستهکانی گؤتوروب الینده فیرلاییب هر طرفینه باخدی.
آیلار ـ _گولهرَک_ باخ بوراسیندا دا دوداق روژو وار دیر. دئمک منیم کئچن دؤنه چای ایچدیگیم ایستهکانی یومادان ساخلاییبسان. ائله دئییل می؟ آما بئله ایشلره گرک یوخدور. بوندان بئله من تئز_تئز بورادا چای ایچهجهیم. هر دؤنه ایستهکانی قیراغا قویسان سنه چوخا باخار.
ـ سن گؤزلرینله بو کاسیبیانا ائوه توختاقلیق گتیر گئریسینی بوش وئر.
آیلار ـ من ده بورایا گئریسینی دانیشماق اوچون گلدیم. باخ اوختای هر شئی سن گؤردوگون کیمی دئییل. اولا بیلسین من سنین گؤزونده زنگین، موتلو، قایغیسیز بیری کیمی گؤرونورم آنجاق تام عکسینه دیر. سئوینج چوخدان بیزیم عاییلهدن کؤچوب گئدیب دیر. آتاملا آنامین سویو بیر یئره آخمیر. من لاپ بالاجا اولان چاغدان سانکی بیر_بیری ایله اؤزگه دیرلر کیمی کئچینیرلر. پول اونلارین گؤزلرینی ائله کور ائلهییب کی منی، جانلاریندان بیر پارچا، بیریجیک قیزلارینی بئله گؤرمورلر. آتام دا ، آنام دا کئفجیل آداملار دیرلار. من ده اونلارین کئفلرینین قوربانی اولموشام. آنام ایلین اون آیینی دوبایدا کئچیریر. آتام دا هر هفته ائویمیزده قوناقلیق سالیر. من ده اونون باسقیسی ایله قوناقلارا قوللوق ائتمک زوروندا قالیرام. بئلنچی بیر حیاتدا یاشاماماق اوچون اینتحار ائتمک ایستهییردیم. آنجاق دوز پیلانلادیغیم اؤلومو گئرچکلشدیرهجهگیم گون او قضا باش وئردی و سنله تانیش اولدوم.
ـ یاشاماغینا نهدن اولدومسا نه موتلو منه.
آیلار ـ اینتحاردان واز کئچدیم. _بیر آز سسسیزلیکدن سونرا_ آنجاق بو قدر دئییل. آنام بیر نئچه گونه بورایا گلهجک. اونلار منی باشلاریندان آچماق اوچون خالام اوغلو یاشارلا ائولندیرمک ایستهییرلر.
سون نئچه جوملهدن سونرا اؤزونو اَله آلا بیلمهدی. یاش داملالاری آزغین دالغالار کیمی چاغلاییب یاناقلارینی ایسلاتدی. اونون آغلاماسینا دؤزه بیلمیردیم. بیر یاندان دا بو ایشین هارا گئدیب چیخاجاغینی دوشونونجه اؤزومو قورخو باسیردی. دوغدوغوم گوندن هر آن یانیتسیز سورغولارین اؤنونده عاجیز قالان من یئنه ده چتین دورومدا قالمیشدیم. آلیشقانلیق اوزوندن اؤز_اؤزومه اورهگینین سسینی دینله دئدیم.
گؤزلریمی یوموب آیلارین باشینی چیگنیمه سؤیکهییب گؤز یاشلارینی سیلدیم. ایچیمده او گونه قدر دویمادیغیم بیر سئوینج وار ایدی. سانکی او دا یاشادیغی آنین دادینی چیخاریر کیمی قیمیلدامیردی.
آیلار ـ اوختای من سنی سئویرم. نه اولار منی یالقیز بوراخما.
ـ بوراخمارام.
آیلار ـ سؤز وئریرسن می؟
ـ سؤز.
آیلار گئتدیکدن نئچه دقیقه سونرا قاپی چالیندی. چالیمیندان یوسیف اولدوغونو آنلادیم. قاپینی آچیب ایچری گیردیم.
یوسیف ـ قاباقلار قاپی آغزیندا خوش گلدین دئییب ایچری آلاردین. سنی قینامیرام.سئوگیلی جانان اولان یئرده اغیار ایله نه سلام علیک.
ـ نه دئییرسن اؤز _اؤزونه؟
یوسیف ـ اده مال مندن گیزلتمهگه چالیشما کی ، ایکی ساعات دیر گؤزلهیرم آیلار چیخا گئده من گلیب بیر خوروز قویروغو چای ایچهم.
ـ چایین بیری نئچه دیر بهیم؟ خیاباندا دا ایچه بیلردین.
یوسیف ـ من چایا پول وئرسهم سنین کیمی پوتور اولارام. او زامان گرک گونده اوچ ائونه یئرآلما یومورتا یئیهم.
اونسوز دا سنین چایین هئچ یئرده یوخدور. دور گؤزل اوغلان ایکی چای گتیر گؤروم نه دانیشیردینیز.
ـ اؤزون سوز منیم کئیفیم یوخدور.
اولانلاری یوسیفه آنلاتدیم. او دا منیم سؤزلریمدن شاشیردی. بیر نئچه دقیقه منی اله سالیب گولهندن سونرا بیر چیرتمیق ووروب تاپدیم دئیهرَک یئنه گولدو.
نهیی تاپدین؟
یوسیف ـ سنی بو فلاکتدن قورتاراجاق یولو تاپدیم. آتا_آنام همیشه سنین منه ائتدیگین یاخشیلیغی بیر شکیلده اؤدهشمک ایستهییرلر. گون بو گوندور. هم اونلار سنی ان آزی منیم قدر سئویرلر. من اونلارلا دانیشارام. آیلارین الینی سنین الینه قویماق آن ایچینده اولاجاق.
ـ آخی منیم ائولنمک اوچون هئچ بیر شئیییم یوخدور. یوسیف ـ اده مال یئنه اؤزونو او یولا ووردون مو؟ آتام هر شئییی یولونا قویاجاق. سن راحات اول. پولدو وار، ائودی وار. ایش ده دوزلر داها نه ایستهییرسن؟ باخ آتام هاچاندان سنه دئییر بو ماغارانی بوراخ گل بیزیم اوست قاتدا یاشا آنجاق سن قبول ائتمیرسن.
یوسیف اوینایاراق دوروب حاضیرلاندی.
ـ هارا؟
یوسیف ـ گئدیم آناملا دانیشیم ائلچیلیک ایشلرینی گؤرسون.
ـ دور. اولماز. قوی گؤرک نه اولور.
یوسیف ـ _ قاپیدان چیخاراق_ من گئتدیم چال اویناسین اژدر….
کئشکه اولانلاری یوسیفه آنلاتماسایدیم دئیه دوشوندوم. الیمی پالتومون جیبینه سالدیم. سیقارئتیم قورتارمیشدی. اورا_بورانی آختاریب بیر آز خیردا پول تاپدیم. هاوا آلیب سیقارئت چکمک اوچون ائشیگه چیخدیم. پیرتلاشیق دوشونجهلر ایچینده الیمی جیبیمه سالیب یولا دوشدوم.
تار سسی ایله اؤزومه گلدیم. یئریمده میخلانیب چئورهیه گؤز گزدیردیم. ان آزی ایکی ساعات یول یئریدیگیمین فرقینده اولمامیشدیم. دیوارین دیبینده آشاغی_یوخاری اوناوچ یاشلی ، ساچلاری بورما اوغلان اوشاغی تار چالیردی. اونو گؤرونجه قوجا یادیما دوشدو. بیر نئچه دقیقه دوردوغوم یئرده چالدیغی ماهنینی دینلهدیم. سانکی اونونلا تانیشیق کیمی بیر_بیریمیزه باخیردیق. یاخینلاشیب سلاملاشدیم. آیاغا قالخیب منله گؤروشوب آدینین صمد اولدوغونو سؤیلهدی.
ـ چوخ گؤزل چالیرسان. اللرینه ساغلیق.
صمد ـ چوخ ساغ اولون.
ـ بو خییاباندا کیمسه یوخدور. هاوا دا چوخ سویوقدور. نهدن بورادا چالیرسان؟
صمد ـ چارهسیزلیکدن. باشقا خییابانلاردا چالماغی یاساقلاییبلار. _دولومساناراق_ باجیم خستهدیر. اونو حکیمه آپارماق گرک دیر.
ـ ائوینیز هاردا دیر؟
صمد ـ ائویمیز یوخدور. شهر قیراغیندا بالاجا بیر چادیردا یاشاییریق.
صمد دردلریمین اوستونه یئنی بیر درد آرتیردی. منیم طالئیمده بوتون آجیلاری، آغریلاری ، چتینلیکلری اؤزونه ساری چکن نهسه اولمالی دیر. یوخسا بو قدری ده آنورمال دیر.
یوسیفه زنگ آچیب تئز اؤزونو یئتیرمهسینی ایستهدیم. صمدله بیرلیکده چادیرلارینا دوغرو یولا دوشدوک. یول بویونجا یوسیفین دیشی باغارساغینی کسیردی. آنجاق منه ده بیر سؤز دئمیردی. چاتدیغیمیزدا صمد ائنیب چادیرا گیردی. یوسیفله آرابادا اونو گؤزلهدیک.
یوسیف ـ اده، مال سن بو بدبختلیکلری هاردان تاپیرسان؟ سن اؤزون دونیانین ان بدبخت آدامیسان آخی سنه نه کیم نئجه یاشاییر. اونلارین وکیلیسن؟ نهچیسن؟
ـ حله بیر دؤز. یازیقلارین دورومونو گؤرمورسن می؟ بلکه الیمیزدن بیر ایش گلدی.
صمدی چادیردان چیخیب گلین دئیه ایشارت وئردی.
یوسیفین آرخاسینجا من ده ایچری گیردیم. آی پارچاسی کیمی بیر قیز جیریق یورغان دؤشهگین ایچینده ایدی. باشینین ایشارتی ایله بیزله سلاملاشدی.
صمد ـ باجیم زینب. ایگیرمی ایکی یاشی وار. آلتی آی دیر خسته دیر. بوغازیندا بادامجیق وار. هئچ بیر شئی یئیه بیلمیر. آز قالیر ایچآلاتینی بئله قوسسون. حکیملر عملییات لازیم اولدوغونو سؤیلهییبلر آنجاق پولوموز یوخدور. اونون اوچون ده دورومو داها پیس اولوب.
یوسیف زینبین گؤزللیگینه حئیران اولموشدو. گؤزلرینی اونا دیکیب اوندان باشقا هئچ کیمسهنی گؤرمز اولموشدو. اونا قیقاجی باخدیغیمدا سئودایا دوشدوگونو آنلادیم.
دیرسَگیمله بؤیرونه توخانیب زینبی گئجیکمهدن خستهخانایا گؤتورهجهگیمیزی سؤیلهدیم.
یوسیف ـ هه، هه. هم ده بو دقیقه. بادامجیق دا خستهلیک دیر کی او اوجباتدان بیر اینسانین حیاتی تهلوکهیه دوشسون؟
صمد، هَمَن زینبی حاضیرلا خستهخانایا گئدیریک.
یوسیفله برابر چادیردان ائشیگه چیخدیق. او آنا قدر اونو او قدر جیددی گؤرمهمیشدیم.
ـ ائله بیل تاپدیغیم بدبختلیک چوخ دا پیس اولمادی.
یوسیف ـ نئجه یانی؟
ـ ائله بیل سونوندا دویون اولاجاق. گؤزلریندن زینبه وورلدوغون آنلاشیلیر.
یوسیف ـ نه…، نه سئوگیسی اده مال. من، من سادهجه یاردیم ائتمک ایستهییرم.
ـ _ گولهرَک_ ائله مَ مَ مَ ایندن بللی دیر.
زینبی خستهخانایا گؤتوردوک. بوتون ایشلرینی یوسیف اوستهلهنیب عملییات اولماسینی ساغلادی.
عملییاتدان ایکی گون سونرا زینبی بوراخاجاقدیرلار.
ایکی گونون ایچینده یوسیفله منیم ائویمین اوست قاتینی اونلار اوچون توتوب. یئنی آوادانلیقلار آلیب حاضیرلادیق.
ایکی گون سونرا یوسیف اونلاری یئنی ائولرینه گتیردی. قاپیدان ایچری گیردیکلرینده گؤزلرینده سئوینجی گؤرمک اولوردو. صمد هیجاندان یئره_گؤیه سیغمایان قوشلار کیمی قانادلانماق ایستهییردی. زینب ایسه سانکی حیاتینین ان خوشبخت اولدوغو آنی یاشاییر کیمی ال_آیاغینی ایتیرمیشدی.
ائوه قورولدوقدان سونرا یوسیف گؤزلری ایله منه هیم ائلهییب اؤنجهدن پیلانلادیغیمیز حرکتی باشلا دئیه ایشارت وئردی. من ده باشیملا اونو اونایلادیم.
ـ زینب باجی ایندی ایسه سنین اللرینله حاضیرلانمیش چایی ایچیب ، دوزلتدیگین یئمهگی یئمک واختی گلدی. گؤروم بیزه نه بیشیرهجکسیز؟
زینب ـ باش اوستونه، چای حاضیر دیر. آما بورادا یئمک دوزلتمک اوچون بیر شئی یوخدور.
یوسیف ـ _الی ایله آلنینا ووراراق_ آااخ، اونلار یادیمدان چیخیب. من صمدله گئدیم هم یئمهگه بیر شئی ، هم ده یئمک بیشیرمک اوچون بیر شئیلر آلیم. زینب خانیم بیزه شام یئمهگی دوزلت
سین.
اونلار گئتدیکدن سونرا زینب ایکی چای سوزوب مطبخدن گلدی. سؤزو هاردان باشلاییب نئجه دئیهجهگیمده قالمیشدیم. چایدان بیر قورتوم ایچدیم.
ـ هوووم. چوخ دادلی دیر. هامی منیم چاییمی اؤیور آنجاق سیزین دملهدیگینیز چای داها دادلی دیر.
زینب ـ چوخ ساغ اولون. سیزدن تشککور ائتمک گرک دیر، بیزیم حاققیمیزدا جؤمردلیک ائتدینیز.
ـ نه دئمک. اؤزل بیر ایش گؤرمهمیشیک. زینب خانیم ایذین وئریرسهنیز سیزه بیر اؤنری سونماق ایستهییرم.
زینب ـ بویورون.
ـ باخین من، من….
زینب ـ _گولومسهیهرَک_ سیز نه؟
ـ من سؤز بازلیق باجارمیرام. بوروشدورماق دا بیلمیرم. ریجا ائدیرم سؤزومدن اینجیمهیین. یوسیف، سیزله ائولنمک قرارینا گلیب دیر. مندن سیزین اونونلا ایلگیلی نه دوشوندوگونوزو سوروشماغیمی ایستهدی.
زینب بیر آز دوشوندوکدن سونرا کؤنوللو اولدوغونو بیلدیریب. چای ماهناسی ایله مطبخه دؤندو. ائله او آندا یوسیف گیلده ایچری گیردیلر. صمد باجیسینا یاردیم ائتمک اوچون بیزدن آیریلدی. یوسیف گؤزلرینین ایشارتی ایله نه اولدو دئیه سوردو.
ـ دئدی اونونکو منله توتماز. آختارسین تایین تاپسین.
بیر آندا رنگی گچ کیمی آغ_آپباق اولدو. سانکی دونیا باشینا ییخیلدی. گولومسهیبب اله سالاندان سونرا زینبین قبول ائتدیگینی بیلدیردیم. یئمکدن سونرا اونلاردان آیریلیب قوجایا باش چکمک اوچون یولا دوشدوم.
بیر نئچه دؤنه قاپینی چالدیقدان سونرا قاراباشین سسینی دویدوم. قاپی آچیلدی. قوجا ایله قوجاقلاشیب اؤپوشدوم. قاراباش آیاقلاریما ساریلدی. اونو تومارلاییب قوجانین آردینجا یولا دوشدوم.
تاختا قاپیدان ایچری گیردیک. سول الدهکی اوتاقدان ایکی چای سوزوب قوجانین یانینا دؤندوم.
قوجا ـ بیر دفعهلیک گئتدیگینی سانمیشدیم.
ـ اولور مو هئچ دایی. چوخ تئز گلهجکدیم آما باشیما ایشلر گلدی. اونون اوچون گئجیکدیم.
قوجا ـ اولسون. کیشینین باشینا ایش گلر. دئنن حله نهلر اولدو.
بو دؤنه دوشونمهدن هر شئییی اونا سؤیلهدیم. ماراقلا منیم سؤزلریمی دینلهییب. آرا_سیرا سیقارئت قوتوسونو منه ساری اوزادیردی. سؤزلریم بیتینجه درین بیر آه چکدی. بیر آز سسسیز قالیب سونرا اوزونو منه چئویردی.
قوجا ـ بو ائوده آنتیک آیین_اویون چوخدور. بیرینی آپار سات. سئودیگینله عاییله قور.
ـ اولماز. من بورا یاردیم ایستهمک اوچون دئییل حئکایهنیزین آردینی ائشیتمک اوچون گلدیم.
قوجا ـ سنی اولمایان اوغلوم یئرینه قویدوم. یئنه ده نئجه اؤزون اویغون گؤرورسن. کئچن دؤنه هاردا قالدیق؟
ـ ایسکندرین سیز اوچون قویدوغو مکتوبدا قالمیشدیق.
قوجا ـ هه. یادیما گلدی.
او گوندن سونرا بیر داها یئتیمخانایا گئری دؤنمهدیم. هر گون خییابانلاردا تار چالیردیم. ایلک گونلرده یئمک پولومو بئله چیتینلیکله تاپیردیم. گئجهلری پارکلاردا، سسسیز کوچهلرده یاتیردیم. سونرالار خالق منی تانیدیقجا گلیریم چوخالدی. گئجهلری یاتماق اوچون شهرین آشاغی باشینداکی بیر موسافیر خانادا اوتاق توتموشدوم. گونلرین بیر گونونده موسافیرخانانین اؤنونده الی_اوزو کیرلی، پالتارلاری جیندیر بیر قیزی گؤردوم. دیوارین قیراغیندا اوزانیب قالمیشدی. اینسانلار گلیب یانیندان کئچسهلر ده باشلارینی بئله چئویریب اونا باخمیردیلار. یاخینلاشیب قیزی یئردن قالدیردیم. اؤلومله پنجهلشدیگی آیدین ایدی. بیر آرابا توتوب اونو حکیم یانینا آپاردیم. حکیم تداوی اوچون بیر آی سورهجینده خسته خانادا یاتماسی لازیم اولدوغونو بیلدیردی. ایشلری گؤروب قیزی خستهخانایا یئرلشدیردیم. بیر آی ایشلهدیگیم بوتون پوللاردان سادهجه یئمک پولومو گؤتوروب قالانینی اونا خرجلهدیم. سونونجو گون اونون دورومونو گؤرمک اوچون یانینا گئتدیم. ایلک گون گؤردوگوم قارا _ جیلیز قیزین یئرینده جئیران گؤزلو ، ساچلاری قارا، باخیشلاری ایلا هر کسین دیققتینی چکن بیری وار ایدی. یاخینلاشیب سلام وئردیم. گؤزلریمین ایچینه باخدی آنجاق هئچ بیر شئی سؤیلهمهدی. الینی الیمه آلیب بیر داها سلام سؤیلهدیم آما یئنه ده هئچ بیر شئی دئمهدی. حکیم اوتاغا گیریب دورومو گؤرونجه اونون بیر آرا دانیشا بیلمهیهجهگینی بیلدیردی.
قیزی خستهخانادان آلیب توتدوغوم اوتاغا گؤتوردوم. ایلک هفته یاتاقدان بئله دورا بیلمیردی. بوتون ایشلرینده اونا یاردیم ائدیردیم. یئمک بیشیریردیم. پالتارلارینی یویوردوم. آرا_سیرا یانیندا اوتوروردوم. دقیقهلرجه گؤزلریمیزی بیر_بیریمیزه دیکیردیک. او دقیقهلر حیاتدا یاشادیغیم ان موتلو آنلار ایدی. ایچیمده اونا قارشی قوتسال بیر سئودا جوجرمکده ایدی.
بیر هفته سونرا تار چالماق اوچون ائشیگه چیخدیم. سحردن آخشاما دَک خییاباندا تار چالدیم. آخشام بیر چَلَنگ چیچک ، بیر ده اونا یئنی گئییملر آلیب ائوه دؤندوم.
اون ایکی ساعات تار چالمیشدیم. گؤزلریم یئری بئله گؤرموردولر. آنجاق بو یورقونلوغون سونوندا ایچدن سئوینهجهگیمدن آرخایین ایدیم. قاپینی چالیب ایچری گیرمک ایستهدیم. تام بیر آیاغیم ای
چریده، بیر آیاغیم ائشیکده ایکن قورویوب قالدیم. ایچرینی یئمک قوخوسو بوروموشدو. اوستهلیک هر یئر پاریلداییردی. قیز دا دیوانین اوستونده اوتورموشدو. منی گؤرجک قاپینین اؤنونه گلدی. الی ایله منی میخلاندیغیم یئردن چکیب ایچری سالدی. بیر نئچه دقیقه بیر_بیریمیزه باخدیقدان سونرا عئینی آندا ایکیمیز ده گولومسهدیک. اونا ساریلیب یاناقلارینی اؤپمهمک اوچون اؤزومو زورلا ساخلادیم. چیچکلری ،پالتارلاری اونا وئریب دیواندا اگلشدیم. اونون چای سوزمهسینی سئیر ائدهرَک تانریما بو موتلولوقلاری یاشاتدیغی اوچون تشککور ائتدیم.
تام او گوندن سونرا خییاباندا تار چالارکن علی آدلی بیر کافه رئستوران یییهسی ایله تانیشدیم. منی کافهسینده تار چالماق اوچون دعوت ائتدی. بیر نئچه گون رئستوراندا چالدیقدان سونرا علی بَی ایله بیر ایل اورادا تار چالماق اوچون سؤزلَشدیک. دوروموم گئتدیکجه یاخشی اولوردو. هم آیلیق آلیردیم هم ده اورادا ایلهنَن اینسانلار ایشیم یاخشی اولدوغو اوچون انعام وئریردیلر. قیسا زاماندان سونرا شهرین اورتالاریندان بیر ائو آلدیم. قیزلا بیرلیکده اورایا داشیندیق. گونلر بیر _بیرینین آردیندان گلیب کئچدی. هر شئی گونو_گوندن داها دا گؤزل اولوردو.
گونلرین بیرینده رحیم آدلی بیر موغننی ایله تانیش اولدوم. اونونلا دا ایش بیرلیگی آپاریب پول آلیردیم. دوستلوغوموز درینلَشدیکجه اونو قارداش بللهدیم. ماهنیلارینین تارینی من چالیردیم. منیم چالغیلاریم سایهسینده ایکیمیز ده خالق آراسیندا تانینمیشدیق. یئنی ماهنیلاری هردن اونون ائوینده مشق ائتسه ایدیک ده چوخلو منیم ائویمده اولوردوق.
بیر گون کافهدن ائرکن چیخیب ائوه دؤندوم. حیط قاپیسیندان ایچری گیردیکده دوموتوب قالدیم. ایچریدن سانکی دونیانین ان گؤزل سسلی موغننیسینین سسی گلیردی. قولاقلاریمی بیر آز ایتیلتدیم. بو ماهنی منیم یازیب بسلهدیگیم ماهنی ایدی. آنجاق او گونه دَک رحیمدن باشقا هئچ کیمسه او ماهنینی اوخومامیشدی. اویسا ائشیتدیگیم سس بیر قادین سسی ایدی. یاواشجا ایچری گیردیم. گؤزلریمه اینانا بیلمیردیم. آیلارجا منله دانیشمایان قیز گؤزلرینی باغلاییب بولبول کیمی چهچه ووروب سئگاه چکیردی. غفیلدن گؤزلرینی آچیب منی گؤردو. اوزونون رنگی آتدی. باشینی آشاغی سالیب سوسدو. یاخینلاشیب اؤنونده اگلشدیم. دقیقهلرجه اونون اوزونه باخدیقدان سونرا اللرینی توتدوم.
ـ سن ، سن دانیشا بیلیرسن می؟
قیز ـ _ باشینین ایشارتی ایله _ هه.
ـ بس نهدن …. نهدن منله دانیشمیردین. سنین بیر سؤزوندن اؤترو آلوولانیب یاندیغیمی گؤرمهدین می؟ سنه اینانا بیلمیرم. دانیشا بیلدیگین حالدا نهدن آدینی بئله منه سؤیلهمهییب سوسدون؟
قیز باشینی آشاغی سالدی. آرامیزا داریخدیریجی سسسیزلیک چؤکدو. اونا ائتدیگیم اونجا یاخشیلیقدان سونرا دوروم منی چوخ اینجیدیردی. حیطه چیخیب بیر سیقارئت یاندیرماق اوچون آیاغا قالخدیم. قیز سول الیمدن توتوب منی اؤزونه ساری چکیب بوینوما ساریلدی. بیر نئچه دقیقه هؤنکور_هؤنکور آغلاییب باشینی چیگنیمه یاسلادی.
قیز ـ قورخدوم. دانیشارسام سنی ایتیرهرَم دئیه دوشوندوم. سن منی دامودان قورتاریب اوچماغا گؤتوردون. گئجهلری _گوندوزلری سنینله بیر کلمه کسه بیلمک اوچون تانرییا یالواردیم. آنجاق دیلیم آچیلدیقدان سونرا سنین سئوگینی، محببتینی ایتیرمکدن قورخدوم. اونون اوچون ده دوعالاریما باخمایاراق آیلارجا سادهجه سنین حیات باغیشلایان باخیشلارینلا کئچیندیم. دانیشماماق منیم اوچون دونیانین ان چتین ایشی اولسا دا آنجاق سنین یانیندا اولا بیلمک اوچون او ایشی گؤردوم.
ساچلارینی سیغاللاییب گؤز یاشلارینی سیلهرَک گؤزلریمی گؤزلرینه دیکیب آلنیندان اؤپدوم.
ـ بو کاسیبا آدینی پای وئریرسن می؟
قیز ـ _سئوینهرَک_ آدیم اولدوز.
ـ سن گئرچکدن ده اولدوزسان.
او گوندن آیلار کئچدی. هر گئجه گزمهگه چیخیردیق. من تار چالیردیم. او دا منیم بسلهدیگیم ماهنیلاری اوخویوردو. بیر_بیریمیزی اؤلومونه سئویردیک. سونرالار اونا ائولیلیک اؤنردیم. او دا منله ائولنمهیی قبول ائتدی. اونونلا یووا قورماق اوچون دویون حاضیرلیقلارینا بئله باشلامیشدیم کی او اوغورسوز گئجهده هر شئی قاریشدی.
منیم یازدیغیم ماهنی ان سئودیگی ماهنی ایدی. اونو هر گئجه اوخویاردی. او گئجه اونو اوخودوقدان سونرا منله اؤنملی بیر ایش دانیشاجاغینی سؤیلهدی. همیشهکی کیمی سؤزلرینی ایچدنلیکله قارشیلادیم.
اولدوز ـ اوختای من موغننی اولماق ایستهییرم. منده بو باجاریق وارکن نهدن اونو قوللانمیرام.
موسیقینین ایچینده اولدوغوم اوچون موغننیلیگین اؤزللیکله ده قادینلار اوچون نئجه بیر چیرکین دونیا اولدوغونو بیلیردیم. او اوزدن اولدوزون ایستهگینه یوخ دئدیم. آنجاق او من موغننی اولماق ایستهییرم دئیهرَک توتدورموشدو. بیر نئچه گون چکیش_پکیشله کئچدی. هر گئجه بو قونونون اوزرینده دانیشیردیق. نه قدر واز کئچمک اوچون اونا دانیشسام دا سؤزومون کَسَری اولمادی.سونوندا موغننی اولماق ایستهییرسه مندن آیریلماسینی سؤیلهدیم.
اوندان ایکی گون سونرا ائوه دؤندوکده اولدوزو ائوده گؤرمهدیم. گوزگویه یاپیشدیردیغی بیر مکتوبدا مندن امکلریم اوچون تشککور ائدیب آیریلدیغینی بیلدیرمیشدی. اوندان سونرا منیم قوردوغوم دوشلر باشیما ییخیلدی. ایشه گئتمهدیم. بیر زاماندان سونرا پوللاریم قورتاردی. ائوی ساتیب باشقا بیر ائو ایجاره ائتدیم. نه گئجهنی نه ده گوندوزو ائودن ائشیگه چیخمیردیم. گونلرین بیرینده کافهسینده ایشلهدیگیم علی گؤروشومه گلدی. سؤزو اولوزدان سالیب اونون نئجه پوزغونلوغا دوشدوگونو ، اولدوزون رحیم طرفیندن بو ایشه چکیلدیگینی اصلینده آلداندیغینی آچیقلادی. اونون هر بیر سؤزو توخماق ضربهسی کیمی باشیما ائندی. حیاتین، یاشامین آنلامینی ایتیردیم. دوروم گئتدیکجه داها پیس اولدو. بیر نئچه آی سونرا یئنه ده اؤزومو یامان کؤکده خییابانلاردا گؤردوم. ائودن _ائشیکدن پولدان بیرجه تاریم منه قالمیشدی.
گونلرین بیرینده منه یاخینلاشان بیرینی گؤرونجه شاشیردیم. گؤزلریمه اینانا بیلمیردیم. اللریمله گؤزلریمی اووخالاییب داها دیققتله باخدیم. دوغرو گؤروردوم. آیاغا قالخیب قوللاریمی آچیب ایسکندر دئیهرَک باغیریب اونو باغریما باسدیم. ایسکندر منی بو باغا گتیردی.
سون جوملهدن سونرا سانکی قوجانین حئکایهسی قورتارمیش کیمی سوسدو. گؤز یاشلاری توکنمک بیلمیردی. اوزونون بویاسی سیقارئتینین کولو رنگینه دؤنموشدو. سسی خیریلداییردی. سیقارئتینه داها درین بیر قوللاب ووروب باخیشلارینی گؤزومون ایچینه سالدی. نه ائدهجهگیمی، نه دئیهجهگیمی بیلمیردیم.
قوجا ـ هه، ایسکندر یئنیدن منی دردلردن قورتاردی. اولدوزو اونوتماق اوچون الیندن گلهنی اسیرگهمهدی. آنجاق سونوندا اورهگیمه دینمهین بیر درد یوکلهدی. اونون اؤلومو منیم بئلیمی سیندیردی. اونون یوخلوغونا حله ده اینانا بیلمیرم. گؤردوگون بو ائو اونون منه بوراخدیغی میراث دیر.اونا دا بیر باشقا جؤمرد کیشیدن قالمیشمیش. بو ائو یوز ایللرجه بئلهجه الدن_اله گلیب منه چاتیب دیر. اونون اوچون ده سنه دئییردیم سادهجه یاشاماق سیراسی منده دیر.
بو گون منیم اورهگیم چوخ بوشالدی. سون دفعه اولاراق تار چالماق ایستهییرم. اولدوزون ان سئودیگی ماهنینی سنه چالاجاغام.
آیاغا قالخیب تاری گتیریب یانینا قویدوم. قوجانین احوالاتی غریبه ایدی. آردیجیل آه چکیب گؤز یاشی الهییردی. تارینی باغرینا باسدی. گؤزلرینی یوموب میضرابی تارین تئللرینده گزدیرمهگه باشلادی. او ماهنینی ایندیه قدر چوخلو موغننیلردن ائشیتمیشدیم. من ده گؤزلریمی یوموب قوجا ایله اولدوزون سئوگی حئکایهسینی دوشوندوم. منیم ده گؤز یاشلاریم آخماغا باشلادی آنجاق اونو داها اوزمهییم دئیه تئز یاشلاری یاناغیمدان سیلدیم.
ماهنی قورتاردی. قوجا گؤزلرینی آچیب درین بیر نفس آلیب تاری بؤیرونه بوراخدی. بئش_اون دقیقه ایکیمیز ده سوسدوق. نهسه سورماق اوچون باشیمی قالدیردیغیم دا قوجانی گؤزلرینین باغلی اولدوغونو گؤردوم. بیر آز یاخینلاشدیم. یوخویا گئتمیشدی. حالینا آجیدیغیم اوچون اوستونه بیر یورقان آتیب. یالقیزلیق اونا یاخشی گلر دئیه ائودن چیخدیم.
یول بویونجا اونون کدرلی حیاتینی دوشوندوم. اونون نه چتینلیکلره قاتلاندیغینی دوشونونجه اؤزومون دردلریمی اونودوردوم. ایستمسیزجه الیمه آچارلاری آلدیغیمدا اؤزومه گلدیم. قاپینین آراسینداکی مکتوب دیققتیمی چکدی. کاغاذی قاپینین آراسیندان چکیب قاتینی آچدیم.
آیلار آناسینین گلدیگینی، هم ده تانیشماق اوچون منی آخشام یئمهگینه گؤزلهدیکلرینی سؤیلهمیشدی.
واختسیز بیر دعوت اولسا دا آیلاری قیرماییب اونلارا گئدهجهگیمه قرار وئردیم. واخت ایتیرمهدن حاضیرلانیب یولا دوشدوم.
باهادیرلا سلاملاشیب ایچری گیردیم. منی صمیمیتله قارشیلادی. قوللوقچولاردان بیری چای گتیردی. بیر آز دانیشاندان سونرا آیلارلا آناسی دا گلدیلر.
قادینین قیرخ_قیرخبئش یاشی اولدوغونو نه گؤوده بیچیمیندن، نه ده گؤزللیگیندن تخمین ائتمک اولمازدی. دریسینه بیر قیریش بئله دوشمهمیشدی. گوده دامن گئدیگی اوچون قیچلارینین پاریلتیسی آدامین گؤزونو قاماشدیریردی. دؤشلرینین اوست حیصهسی یاخاسیز قارا گئییمیندن ائشیکده قالمیشدی.
یاخینلاشیب منله گؤروشدو. آیلار دا سلاملاشیب الی ایله منی گؤستردی.
آیلار ـ آنا سنه دانیشدیغیم اوغلان اوختای. اوختای سنه ده دانیشدیغیم آنام ایپک.
تانیشلیقدان سونرا آرامیزدا عادی دانیشیقلار گئتدی. یئمکدن سونرا ایپک خانیم صاباح منیم ائویمه گلیب آیلارلا منیم بارهمده دانیشاجاغینی سؤیلهدی.
بوتون گونو ائودن ائشگیه چیخماییب ایپک خانیمی گؤزلهدیم. سونوندا آخشام باشی قاپی چالیندی. سلاملاشیب اونو ایچری دعوت ائتدیم. قاپینین آراسیندان اوتاغا بیر باخیش سالدیقدان سونرا ایچری کئچمهدن منی شهر دیشینداکی ویلالارینا گؤتورمک ایستهدیگینی سؤیلهدی. بو سایغیسیزل
یغینی بگنمهسم ده آیلار اوچون قبول ائتدیم.
یاریم ساعات سونرا بؤیوک بیر باغا گیردیک. آرابانی بیر عیمارتین اؤنونده ساخلادی. ایچری گیردیک. اؤنجه زنگینلیکلرینی منه گؤسترمک اوچون عیمارتین هر یئرینی منه گؤستریب لوکس اشیاءلاریندان دانیشدی. سونرا قوناق سالونونداکی شومینهنین اؤنوندهکی ایکی اوتراجاغین بیرینده اگلشمهگیمی اؤنردی. سول یانداکی اوتراجاقدا اوتوردوم. شومینهدن بیر آز آرالی اولان دولابدان بیر شوشه گؤتوروب قیرجاناراق اوزونو منه ساری چئویردی.
ایپک ـ ویسکی می؟ ، یوخسا شاراب می ایچیرسن؟
ـ چوخ ساغ اولون من ایچمهیهجهیم.
ایپک ـ آاا! نهدن؟
ـ جانیم ایستهمیر. تشککور.
ـ حاییف اولدو. ائله بیل بو گؤزل گئجهنین دادینی چیخارماق چتین اولاجاق.
بارداغیندان بیر آتیم ایچیب. اوست پالتارلارینی سویونودو. بارداغینی الینه آلیب دون گئجه گئیدیگی پالتارلارلا منیم اؤنومده اوتوردو. ساغ قیچینی سول قیچینین اوستوندن آشیردی.
ایپک ـ باخ اوختای آیلار هر شئیی منه دانیشیب دیر. سن گنجسن گؤیچک اوغلانسان. ائولنمک سنین الینی چوخ شئیلردن کسیب حیاتیدا سنی چئشیدلی سیخینتیلار ایچینه آتاجاق. من بیلهرَکدن سنی بو عیمارتده گزدیردیم کی آرامیزداکی چلیشکیلری گؤره بیلهسن. آیلار دا سن ده آیری_آیری دونیانین آداملاریسیز. سیزدهکی بو دویغو اؤتری دیر. ائولندیکدن سونرا بیر_بیرینیزله یولا گئتمهیهجکسیز. آیلارین بَزَک پولوسو سنین بیر آی گلیریندن چوخدور. آنجاق سن اوزولمه، حله گنجسن اؤزونو یوخاریلارا چکه بیلرسن.
ایپک منله دانیشارکن گؤزلریمین ایچینه باخاراق نازلانیردی. الینی قیچینین آچیق حیصهسینه چکهرَک منی اؤزونه ساری چکمک ایستهییردی. قارانلیق اوتاقدا شومینهدن چیخیب اونون قصورسوز بدنینه یاییلان سیسقا ایشقلار دا اونا یاردیم ائدیردی.
اونو یانیتلاماق اوچون بیر آز دوشوندوم.
ـ من سیزین قدر وارلی اولماسام دا ویجدانیم وار دیر. من آیلاری اورهکدن سئویرم.
ایپک ـ _ قاه_قاها چکهرَک_ ویجدان… ، باخ گؤزل اوغلان بو دونیادا هر شئی پوللا اؤلچولور. بیز زنگینلر سیزین باشینیزی قاتماق اوچون بو سؤزلری دوزلتمیشیک. پولون اولماسا ویجدانین دا یوخدور. باخ سن گنج یاشیندا هر شئییین صاحیبی اولا بیلرسن. آنجاق ایستهدیگین هر شئیی الده ائتمک اوچون سادهجه منیم اولمالیسان.
ایپکین او سؤزوندن سونرا آیاغا قالخیب اورادان چیخدیم. بئینیم ایشلهمیردی. بیر آنا نئجه اؤز قیزی حاققیندا بو ایشی گؤره بیلردی. من اونون قیزینی ایستهییردیم او ایسه منیم اونونلا اولماغیمی ایستهییردی. سینیردن بوتون گؤودهم تیترهمهگه باشلامیشدی. باغدان چیخیب خییابانا دوغرو قاچدیم. کئچن آرابالارین بیرینین اؤنونه آتیلدیم. آدام سؤیوش وئرمک اوچون باشینی پنجرهدن چیخاردی. منیم دورومومو گؤرونجه واز کئچدی. اونونلا شهره دؤندوم.
پالتارلاریمی چیخاریب یاتاغیمدا اوزاندیم. آیلاری،آناسینی،آتاسینی دوشونوب اؤزومو اونلارلا توتوشدوردوم. بیز گئرچکدن ده آیری دونیالارین آداملاری ایدیق. ایستمسیزجه گؤز یاشلاریم یاناقلاریمدان آخیب بوغازیما سوزدو.
بیر هفته ائودن ائشیگه چیخمادیم. نه گلنلره قاپینی آچدیم نه ده تئلفونومو یانیتلادیم.
قاپی چالیندی.
کیمسهنی گؤرمک ایستهمیردیم. بیر داها چالیندی. یئنه ده آچمادیم. داها سرت چالیندی. سانکی بیری بوتون گوجو ایله قاپییا ضربه ائندیریردی. بیر آز سونرا ضربهلرله برابر یوسیفین سسینی دویدوم.
یوسیف ـ آچما ، جانین جهنمه. من گئدیرم هئچ اولمازسا بوراخدیغیم مکتوبو گؤتور. اؤزونو اورایا دوستاق ائتمک یولو دئییلدی اوختای کوماندیر. آرتیق هر شئی بیتدی.
نئچه دقیقه سونرا آیاغا قالخیب قاپینین آراسیندان مکتوبو گؤتوردوم. کاغاذین قاتینی آچدیم.
سئوگیلی اوختای. آنامین سنه سؤیلهدیکلرینی اؤیرندیم. آچیقلاما وئرمک اوچون گلدیم.آنجاق قاپینی آچمادین. عاییلهم تام سنین دوشوندوگون کیمی اولسا دا من دوشوندوگون کیمی دئییلم. اولانلاری دویدوغومدا حیات منیم اوچون سونا چاتدی. بوندان اؤنجه ده سونا چاتمیشدی. سنینله تانیشماق منی یئنیدن حیاتا باغلاسا دا نه یازیق کی آلین یازیسینی سیلمک اولماز. دون گئجه یاشار زورلا منیم قیزلیغیمی پوزدو. من اؤنجه پلانلادیغیم اؤلومو گئرچکلشدیرمک اوچون یولا چیخیرام. یوکسک اولاسیلیقلا سن بو یازیلاری اوخویاندا من حیاتدا اولمایاجاغام. منی باغیشلا. سنی چوخ سئویرم.
گؤزلریم قارانلیق چالدی. اوتاق باشیما فیرلانیردی. اوخودوقلاریما اینانا بیلمیردیم. گئرچهگی اؤیرنمک اوچون آیلار گیلین ائولرینه گئتدیم. هر یئره قارا وورموشدولار. حیات منیم اوچون ده سونا چاتمیشدی. آلدیغیم هر نفس اوچون اؤزومدن آجیغیم گلیردی. سرسم کیمی خیابانلاری دولاشیردیم. آخشام باشی قوجانین ائوینین اؤنونده ایدیم. دردلریمی اونونلا پایلاشماق اوچون قاپینی چالدیم. بیر آز کئچسه ده اوندان خبر اولمادی. بیر داها دا چالدیم. نئچه دقیقه سونرا
قاراباشین سسینی دویدوم. یئنه قاپینی چالدیم. قاراباش حیطده اؤلومونه هوروردو. بیر تاققا ووروب قاپینی آچدیم. یازیق ایت اولایاراق قاچیب آیاقلاریما ساریلدی. گؤزلرینده آغیر غم وار ایدی. قوجایا نهسه اولدوغونو آنلادیم. قاچیب اوتاغا گیردیم. قوجا یاتاقدا ایدی. یانیندا دا بیر مکتوب وار ایدی. سسلهدیم آنجاق های وئرمهدی. یاخینلاشیب نبضینی توتدوم.
اورهگیم آز قالیردی سینهمی یاریب ائشیگه چیخسین. باشیمی قوجانین دؤشلرینه یاسلاییب هؤنکوردوم. اؤزومه گلدیگیمده مکتوبو آچیب اوخودوم. ایسکندردن میراث قالان ائوی منیم آدیما ووردوغونو ،اونو بیر امانت اولاراق قورویوب باشقا بیرینه وئرمهگیمی ایستهمیشدی. سونوندا دا حیطده بؤیوک چینار اطرافیندا بیر نئچه مزار اولدوغونو بیلدیریب اونو دا اورادا باسدیرماغیمی یازمیشدی. چتینلیکله وصییتی یئرینه یئتیریب گئجهنین قارانلیغیندا قوجانی باسدیردیم.
ائوی سنین آدینا وورماق اوچون بوتون ایشلرینی گؤرموشم. آرتیق بو ائو سنین دیر. اونو قورویوب باشقا بیرینه امانت ائدرسن.
صمد دفتری باغلادی. یاشلی گؤزلرله یوسیفله زینبین اوچ یاشلاریندا اولان ائکیز اوشاقلاری اوختایلا آیلارین الیندن توتوب قوجا چینارین یانیندان آیریلدی.
سون


c: text/html

text:
بالتیک دنیزی
بالتیک دنیزی — قوزئی اوروپادا یئرلشن دنیز. سطحی ساحهسی (آدالاری اوْلمادان) - ۴۱۵ km². سۇ حجمی - ۲۱،۵ مین km³. بالتیک دنیزی اطلس اوقیانوسو حؤوضهسینه عاییددیر.
تاریخیدَییشدیر
بالتیک دنیزینین سطحی سوْن بوزلاشما دؤورو زامانی تماماً بۇز باغلامیشدی. ۱۴ مین ایل بۇندان اوّل بوزلاقلار اریمهیه باشلادی. دنیز سویو تخمیناً ۱۰.۳۰۰ ایل بۇندان اوّل بوغاز واسطهسیله مرکزی سوئد رایوندا بوْشلوقلاری دولدورماغا باشلادی. یوکسلن دۆنیا اوقیانوسی سوییهسی (تخمیناً ۷-۷.۵ مین ایل بۇندان اوّل) چاغداش دانمارک بوغازیندان بیر کئچید یاراتدی. بئلهلیکله، بالتیک دنیزی تدریجاً ایندیکی فوْرماسینا گلیب دۆشدو.
فیزیکی-جوغرافی گؤستریجیلردَییشدیر
بالتیکا دنیزی آوروپانین قۇرو اراضیسینین درینلیینه داخیل اوْلور، روسیه ، ایستونی، لتونی، لیتوانی، لهیستان، آلمان، دانمارک، سوئد و فنلاندین ساحللرینی ایحاطه ائدیر.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
۱)تؤکولور
یئری یئری یئریشوندن آ نازلی ناز تؤکولور!
گلین – گلین باخیشوندان بزهکلی یاز تؤکولور.
سوری – سوری قوزولار اوتلاییر دؤشونده سنون
سن آغلایاندا گؤزوندن آخیر آراز تؤکولور.
او دوم – دورو بولاغوندان سو ایچمهگه نازلیم
قاطار – قاطار نه گؤزهل دورنا گؤزلو غاز تؤکولور.
قونوته ال گؤتورنده یاشیللانیر یئر، گؤگ
قیام ائدنده بوتون باغچادان نماز تؤکولور.
دوغولدو گل بو غزل کؤرپهسین آغوزلاندیر
حنورتودن قورویوب دور داماغ بوغاز تؤکولور.
منیم ده کهلیگیم آزغین دوشوب قاییتمیر هله
سؤزوم ده دادسیز اولوبدور کوناز – کوناز تؤکولور.
دئییشمهلر ده یتیملیک سئویر یتیم قالسین
صدفلی ساز بوغازیندان آجی آواز تؤکولور.
گلینجیغازلارینی یئل سوپوردی وئردی سئله
گؤزوم یاشی او سببدن جهاز- جهاز تؤکولور.
نه دوزدا دوز، نه چؤرهکده چؤرهک دادی قالمیش
یاغیش کیمین یئره نیفرت پالاز- پالاز تؤکولور.
گونئیده گون منی حالدان آپاردی چک قوزئییه
گؤزوم یاشی قورویوبدور آز- آز، آز- آز تؤکولور.
۲) بیزه گل!
اوتانما سودیجییم بیر چیراغ گؤتور بیزه گل!
هئچ اولماسا گونشی توت قوناغ گؤتور بیزه گل!
یوبانما یول – برهلر چن دومانلودور دادلیم
الونده بیر لالا یاندیر آیاغ گؤتور ببزه گل!
اننده یال – یاماجی، داغ – داشی، چایی، چمنی
بنؤشهدن، نانادان بیر قوجاغ گؤتور بیزه گل!
گلنده البه سوونلوق ائدیب یولو چاشما
قوشول قاچاغلارا سایسیز قوچاغ گؤتور بیزه گل!
سیلیب سوپوردو سوینجی بو یئل بوسئل ائودن
سئوینجه ایمکانین اولسا قاچاغ گؤتور بیزه گل!
بو دام، بو ائو، بو باجا گولمهییر دوداغسیزدور
دوداغ – دوداغ گولر اوزلو دوداغ گؤتور بیزه گل!
باهار بولوتلاری آق کؤینهگین هاچان ساغسا
آماندو یاز ساغینینان چاناغ گؤتور بیزه گل!
بولاغ باشینداکی تر تر عطیرلی یارپیزدان-
دریب بیچیب کومادان بیر تاباغ گؤتور بیزه گل!
گونش تئلین آچیب هؤرمک قالیبدو تکجه سنه
چینار تئلیندن آییر سن داراغ گؤتور بیزه گل!
عاراق چین الده دوشنده یولون اوزوم باغینا
گلنده بیر کاسا دولدور عاراغ گؤتور بیزه گل!
سودا آیا یوموروق ویرماغا گلین – قیزلار
قاییت گؤزون دولوسی آغ بولاغ گؤتور بیزه گل!
دالار یامان اورهیین گوللرین یامان دالاییر
گلنده بالتا گتیر سن اوراغ گؤتور بیزه گل!


text:
Mar 8, 2014
قادین لار و ائولنمک
سویل سلیمانی
نده ن بیزیم قیزلار ائولنمک حاققیندا دانیشماقدان چکینیرلر؟!
نده ن اوغلان لار ائولنمک لرینی باغیریرلار اما قیزلار اونو پیچلداشیرلار؟!
(ائولنمک توپلوموزدا و یاسال اولاراق قبول ائدیله ن ان یایقین عایله شکیل اولدوغو اوچون، بوردا اوندان سوز ائدیرم. یوخسا عمومی اولاراق توپلوموزدا ایلیشکی لرین چئشیدلی نوع لری حاقیندا دانیشماق دا قادینلاریمیزدا بویوک بیر چئکینمه واردیر). بو سوآلا گؤره نه قدر چوخ دوشونسه مده ، منی قانع ائده ن جوابا چاتمامیشام. یادیمدادیر باکی یونیوئرسیته سینده اوخویاندا، یاتاق خانادا کی ایران دان اولان قیزلار چکینه چکینه بو صحبته یاناشیردیلار. بو حاقدا اطرافلی و گئنیش دوشونه ن قیز آز گؤردوم. طبیعی کی قیزلار بو قونودا سئچه ن کیمی دئییل، سئچیله ن کیمی تربیت اولورلار. ارکک لر فاعل و قیزلار مفعول کیمی دوشونمه یه یؤنله ندریلیر، عادت وئریلیرلر. بو وضعیتده ده قیزلار بو مسئله ده ساده جه مفعوللوق دورموندان قایناقلانان بعضی عمومی مسئله لری دانیشسالار دا روحسال و جینسل مسئله لری عاییله و اؤز ایچلرینده دانیشب دارتیشماقدا چوخ چتینلیک چکیرلر.
طبیعی کی ائولیلیک اؤزو بیر سؤزله شمه دیر و ایران داسا کبین کلمه سی بوسؤزله شمنین قارانتی سی کیمی دیر. آمما بو سؤزله شمه و اونون قارانتی سی اولان کبین آرتیق بیر بوراکراتیک فرمول کیمی عمل ائدیر. بو گله نکسل سؤزله شمه شخصی ایستک، آرزو و اؤزه للیکلری یانسیتمادیغی اوچون ایشله مه سی چوخ ضعیف دیر.
ایراندا قادینلار اؤزلرینی ائکونومیک اولاراق قوروماق اوچون کبینده ن یارارلانسالاردا کبینی مودئرن و چاغداش بیرسؤزلشمه حساب ائتمک اولماز. ساده جه ائکونومیک اولاراق باغیمسیز اولمایان قادینلار اوچون بیر قورونما آراجی کیمی استفاده اولونور.
آمما اساس سوآل بودور کی بیزیم توپلومدا کبین و گلنه کسل( سنتی) سؤزلمه شمه نین دیشیندا باشقا سؤزله شمه لره یئر وار می؟ اگر وارسا نه قدر یایقیندیر؟ بو سؤزله شملری نه قدر قانونی چرچویه سوخماق اولار؟
اؤرنه یین تبریزده یاشایان بیر قیز جینسل ایلیشگیسی حاققیندا نه قدر دانیشیب اؤز شرطلرینی آرایا قویا بیلر؟ بو قیز اؤز شرطلرینی عاییله سی ایله اورتایا قویوب اونلاری بیر سؤزله شمه حالینه گتیره بیلرمی؟
قیزی "نجابت" کلمه سینده گیزله دیب اونون آدی ایله اؤز ایستکلرینی قونوشان ارکک لر هاچان بونا سون وئره جکلر؟ بو کیمی یاساقلانان قونولار ، قادین و ارکک اوچونده فلاکت ایله سونوجلانمیر می؟ یوخسا "قیز اوزگه نین مالیدیر" دئیه - دئیه، مال اولان قیزلارا گؤره، آنجاق مال صاحیبی می دانیشاجاق؟!!


text:
Oct 22, 2017
ادبیات درسی!
کند اوشاغی
دوهیه دئدیلر: نه ایش گؤررسن؟ دئدی: چینی قاب دوزلدرم. دئدیلر: ال-آیاغینا یاراشیر! بعلی، دوه چینی قاب دوزلدنده، بیزیم بو آدیگؤزل نيیه ادبیات اوستادی اولا بیلمهسین؟ قیرمیزیلیق دئسن قیرمیزیدی، اوزوندن شکىیه گئدهنه چاریق چیخیر. انگی بوشلوق دئسن واریدی. جيزما-قارادان دا باشی چیخیر. بیزده ده هر کیم ننهسینه تورکجه کاغیذ یازا بیلسه عللامه ساییلیر! هله آدیگؤزلین ايديعاسی وارسا دا حاقی واردی، گئنه هئر- پئردن باشی چخیر.ائله آداملار وار کی، ماشاللاه اوخومامیش موللادیلار! یعنی عؤمورلرینده بیر سطير تورکجه یازمامیشکن تنقیدچی اولوبلار، بیزه یول قویورلار کی، ائله یازمایین، بئله یازین... آللها شوکور داها بو گونلر یازیچی، دیلچی یئردن قایناییر، اوخومامیش اوستادیمیز چوخدور!
ایللر بویو دیلیمیزده رسمی، ایستاندارد یازی- پوزو اولمادان، ایندی یازماغا مئیدان آچیلاراق، بیز دموکراسینین بوللوغوندان آنارشیزمه چاتمیشیق. هره اؤز سئودیگی کیمی یازیر، اؤز یازدیغیندان باشقاسینی یانلیش بیلیر، قانینی هدر! موللا نصرالدین کیمی دئییر: دونیانین گؤبگی ائششگیمین تؤوله میخینی چالدیغیم یئردیر، اینانمیرسان، اؤلچ! ائله دوزو من یازدیغیمدیر، چونکی بیزیم کندیمیزده بئله دئییرلر، منیم رحمتلیک آتام قایچییا، قچی دئیردی، ائله قچی دوزدور! بیز بئله «دئییروخ» بئله ده «یازاجیوخ»، بیز «ائیرانا» آیران «دئیهنمهروخ». عاغيل عربجهدن تشریف گتیرنده «عقل» ایمیش، ایندی اونو عاغيل یازماق عاغيلسیزلیقدیر. ظولمون اولی «ظلم» ایکن اونو تیکه- پارچا ائلهمک «ظولومدور». «حق»ى، حاق یازماغا «حاقیمیز» یوخدور. «ممکن» سؤزونو دگیشمک نئجه «مومکوندور»؟ سیزه قوربان! «قربان»ى آهنگ قانونونا «قوربان» ائتمهیین!
حتی بعضن اؤز دده- بابا سؤزلریمیزده بئش، اون گون قونشو ائوینه گئدندن سونرا قاییداندا مودو دگیشیر، داها آداما تانیشلیق وئرمیرلر مثلاً: سوراق، قوشون، اولگو، اوجاق، اوتاق، بوشقاب... کیمی تورکجه سؤزلری «سراغ، قشون، اولگو، اجاق، اتاق، بشقاب...» اولدوغونا گؤره چوخو ائلهجه یازماق ایستهییرلر! حسنقولو، تاریقولونو، حسنقلى، تارقلى و ... يازيرلار. دئسن ده بو ديلچيليک باخيميندان يانليشدير، دئيير: من دده- بابامدان گؤزومو آچيب بئله گؤرموشم!
بورا گلنده آغالار گئريچى، کؤهنه پرستديلر. کئچميشدن ياپيشيرلار. آمما دئيهنده کى، ننهن رحمتليک، چانتايا، هئيبه دئيهردى، توتفرنگىيه چييهلک، سيغارا، پاپيريز، معدهيه، قورساق... نئجهدى بيزده ننهن رحمتليک دئيهن کيمي يازاق؟ اوندا آغالار قبول ائلهمير، ترسه، يئنىچى اولورلار.
دئييرم آخى بو گون بوتون ديللرده تميز يازماق بير اساس اولوبدو، بوتون يازيچيلارين شعارى «آرى- دورو» يازماقدير. آمما بيزده ترسينه اولوبدو، بعضا آدلارينى يازيچى قويانلار فضولى، وصاف عصرينه قاييديب، بولاشيق يازماغا چاغيريرلار. مثلا، طياره، مجله، علم، رابطه، فندک، عينک، منطقه، بخش، تفسير... يئرينه تورک کؤکلوآغزيميزداکى سؤزلردن دوزلميش: اوچاق، درگى، بيلگى، ايلگى، چاخماق، گؤزلوک، بؤلگه، بؤلوم، يوروم... يازماغى حرام بيليرلر. بونادا ترسه يئنىچيليکدن باشقا بير آد وئرمک اولماز. بونلار حتى اينگيلسجهدن گلميش، خلقين سيغار- سيقار سؤزونو «سيگار» يازماغى تاپشيريرلار!
دئييرم: واللاه منيم جنابيزين گؤزو ايله ايشيم يوخدور کى، آلتميش ايل بوندان قاباغينکىدير. اليفى، گيليف گؤرور. آمما بوتون ديللرده قايدا بئلهدير کى، قوناق گلن دخيل کلمهلر ديلين فونئتيک قانونلارينى قبول ائتمهليديرلر. آخى ائو يييهسى دئييبلر، قوناق دئييبلر. گميده اوتوروب گميچى ايله ساواشماق اولمازکى. مثلا جمل عربيستاندان اينگيلستانا گئدنده کامئل camel اولماليدير، نئجه کى، نومونه، نموذج، دموکراسى، آريستوکراسى يوناندان اينگيليستانا، اوردان عربيستانا گئدنده دموقراطيه، اريسطوقيراطيه، اولور. اينگيليسلى «جان»، فرانسادا «ژان»، آلماندا «يوهان»، روسدا «ايوان»، اسپانيادا «خوآن» اولور. بيزيم دولما، قوورماميز فارسلارين بوشقابيندا دلمه، قرمهيه دؤنور. گؤيجه، کوللوجه، قاتار، سوروجو...فارسجادا: گوجه، کلوچه، قطار، سورچى...اولور. البته دوغروسو دا بئلهدير.
آخى ياد قوناق گرک او قدهر اگيليب، دوزهله کى، قوناقچى اونو ائوه يول وئره. بونا گؤره: قاعده، دعوا، ساعت، غفار، جواد، آدم... سؤزلرى عربجهدن بيزه قوناق گلنده، آهنگ قانونونو قبول ائديب: قاياد، داوا، ساعات، قافار-غفر، جاواد، ...خولاصه «آدام» اولسالار، گؤزوموز اوسته، يوخسا بيز قوناقدان اؤترو قايدا- قانونوموزو دگيشنمهريک. اوزلو قوناغين قاباغينادا دوراريق، کيشى ده «دايانات» اولماليدير.
آدى گؤزل سؤزومو کسيب دئيير: جانيم دايانات يوخ! ديانت! دئييرم: ياخشى اوغلان ديانت ايله دايانات هرهسى بير باشقا سؤزدور. ديانت عربجهدير. دين کؤکوندن گلير. ديندارليق معناسى وئرير. آنجاق دايانات تورکجهدير. دايانماق کؤکوندن مقاومت معناسيندادير. تورکجهده ايت- اوت- آت اکى واردير. اومماق اوموت (اوم-وت) اومود-اوميد. ياشاماق، ياشيت، آييرماق، آييرد، قوروماق، قوروت، قووورماق، قووورت- قوووت...کيمى.
منيم انگيم قيزيشيبدى آمما گؤرورم ائله بيل آدىگؤزلين قولاغى تاققيلدايير، دئيهسن بنده اؤلويه ياسين اوخويورام. آخى آدىگؤزل فقط جير- جيس پئيغمبرايلن بئش- اون واراق تورکو يازميش ايميش، اوندان سونرا باشينى قويوب ياسديغا، سيراغا گونهجن، ياتميشدى. ايندى بيردن گؤزونو آچيب، گؤرور جانيم مئيدان سولانيب، مجليس قورولوب، هر نه حاضيردير. سينهنى آريدير. دؤورهدن قولتوغونا وئريرلر... يازيق آدىگؤزل دوز واختدا سؤزونو چاشير. ايندى دوزده يئريينمهديکده شوخومدا شيللاق آتير. او دا همى ساغا، همى سولا. گاه نالا دؤيور، گاه ميخا، قوش گؤرنده قانادينى گؤرسهدير، سيچان گؤرنده ديشينى و ...ناشيليقدان زيرنانى دار باشيندان پيلهيير... آمما اولسون، ايندى کى، ماشاللاه هر يئريندن دوران اولوبدور يازيچى، قيزيل ايله قزيله فرق قويان يوخ، لهلش کنددن دوروب گليب، ناخيرچيليغى بوراخيب، يازيچى اولموشام. اؤزومو ادبيات آسمانىنين پارلاق اولدوزو بيليرم، بيرى ده دئمير عمى قاچ گئت مال اوتارماغين داليجا...نه عئيبى واردى آدىگؤزل ده باشينى باشلارا قاتسين، جيزما- قاراچيليق پوزو وئرسين؟ قوى او دا آتينى سورسون ده، بيز کى پاخيل دئييليک!


text:
افغانستان ده بیر تیک اوچر قولب توشدی
اوشبو توغریده طالبان اوتکینچی حکومتی نینگ مدافعه وزیرلیگی تامانیدن بیانات بیریلدی
کابل ده طالبان نینگ استفاده ایتیاتگن امریکا قوشمه ایالتلری دن قالگن بیر تیک اوچر تعلیمی اوچیش جریانیده قولب توشدی.
طالبان اوتکینچی حکومتی نینگ مدافعه وزیرلیگی تامانیدن بیریلگن بیاناتده, اوشبو هلیکوپتر نینگ تخنیکی معما سببلی ملی مدافعه عالی بیلیم یورتی صحنی گه قولب توشگن لیگی بیلدیریلدی.
اوشبو حادثه عاقبتیده 2 اوچووچی (پیلوت) و 1 پرسونل نینگ حیاتی نی یوقاتگن لیگی و 5 نفر نینگ ایسه یره لنگن لیگی معلوم قیلیندی.
علاقه لی ینگی لیکلر
تورکیه افغانستانده یاردم ترقه تدی
افغانستانده بیر مینگ مستحق عایله گه تورکیه تامانیدن غذایی مواد ترقه تیلدی
کابلده پارتلش یوز بیردی
اوشبو حادثه عاقبتیده کوپلب کیشی نینگ حیاتی نی یوقاتگن لیگی و یره لنگن لیگی بیلدیریلدی


text:
کارون، اوی گئجهلرین اوغلو ، سن ده اؤلهجک ایرماقمیدین! یاسیندا سس سسه وئردی سنینله خورمالار ، سارالدی سالخیملار، آغیلاندی آغ شکر خوزلاری، قیسیر قالدی بولاقلار، قیسیلدی سوسوز گلینلر، بویو بویدا سو قابلاری قاچدی اوشاقلار سو دالیسیجا، دیزی اوسته کؤچدو آنالار سو یالواریمیندا، اوزون گیروو قویدو آتا بیر ایچیم سویا، باخانمادی قیزجیغازین سوسوز گؤزلرینه، ملهشیردی جامیشلارین سوروسو، گئجهنین اوغلو کارون سورگون گئتدی نمهارا، خوزلار آسدیلار آسیلدیلار او مؤحتشم کؤرپودن! دئمک کؤرپونون سون گؤرهوی بو! اوی یامان…بیشتر بخوانید
آرشیو ها
“جانای”دان بیر غزل / رضوان (جانای) حاجی قاسملو
قوصصه یولونو یاخشی هامار ائیلهدی گئتدی آیدینلیغیمی گوزگوده تار ائیلهدی گئتدی چارپازجاسینا اوچدو الیمدن توزو قالدی یالقیزلیغیمی یاغلی زومار ائیلهدی گئتدی کئفلندی جانیم گؤزلرینین لاله باغیندا کئفسیز جانیمی، کئفلی خومار ائیلهدی گئتدی سولطان اولوبان دویغوسو دونیایا جالاندی حسرت یاشیمی کؤهنه شعار ائیلهدی گئتدی تلفن سیمی تک قیرخ بوروق اولموشدو یولاقلار لال سئوگیمیزی یوللارا جار ائلهدی گئتدی ریحان بویالی سؤزلریله گؤیلومو آلدی اویدوم سؤزونه قلبیمی نار ائیلهدی گئتدی جانلاردان ایراق جان داماریم دای کارا گلمیر جانسیز…بیشتر بخوانید


text:
هون امپریاسی ۲۲۰ ایل میلاددان اؤنجه باشلامیش و ۲۱۶ میلادا قدر اوزانمیشدیر. هوندان سونرا آسیادا اوچ تورک دولتی بیر زماندا یاشاییر تابقاچلار ۳۸۶جی ایلده تاریخده گؤرونورلر و ۵۳۴ ایلینه قدر حکومت سورورلر. اونلارلا برابر ژوان ژوانلار یاخود آکون لار – آخونلار، آوارلار و یا هفتالیتلر آدلاناراق حکومت سورورلر و آردیجا گؤگ تورکلر میدانا گلیر. ژوان ژوانلارین بؤیوک سرداری اولان بومین خان، شاهین قیزینا ائلچی اولور آما شاه بونا راضی اولماییر. بومین خان دا عصیان ائده رک شاها باش اگمه یه بویون قاچیریر و یاواش – یاواش گوجله نیر و ژوان ژوانلاری سیناغا اوغرادیب اؤزو حکومت باشیندا دایانیر. ۵۵۲ میلادی دا گؤگ تورک دولتینی تشکیل ائدیر و بیر اپریایا چئوریلیر. ژوان ژوانلار یا آکونلار و یاخود آوارلار آسیادان سورولوب اوروپایا گئتمه یه مجبور قالیرلار. آوارلارلارین بوگون ده قافقازلاردا ساکین اولانلاری قالمادادیر. اونلار مسلمان اولاراق چچن و قالموقستاندا بیر میلیون جمعیتی احاطه ائدیر. آذربایجان جمهوروسوندا دا بوگون ۵۰ میندن آرتیق آوارلار یاشاییرلار.
آوارلار ۵۱۷ ایلینده حکومتلری قورولور و ۸۰۴ ایلینه قدر اوزانیر. اونلار مرکزی اوروپادا دا حکومت قورموشلار. ۵۵۷ ایلینده قافقازدان قسطنطنه یه گئدیب و بیزانس ایله ایلگی قورورلار. آوارلار ۵۶۲ ایلینده قارا دنیز اوستلرینه و دانوب چایینین گونئی بؤلومونو الده ائتدیلر و بالکانلارا داخیل اولدولار. بیزانس دولتی اونلاری باسقی آلتینا آلیب و آوارلارین قوزئی باتیا کؤچمه لرینه سبب اولور. آنجاق فرانکلار دا اونلارین ایره لی گئتمه لرینین قارشینی آلیرلار.
آوارلار تنگریسم – گؤگ تانری دینینه باغلی اولاراق ایکی دؤوره حکومت صاحیبی اولموشلار: بیرینجی دؤره ۵۶۲ دن ۶۰۲ ایلینه قدر و ایکینجی دؤوره ۵۶۷ ده ۸۰۴ ایلینه شامل اولور. عرب قایناقلاریندا آوارلاری صاحب السریر بیلیب و ساسانیلار کیمی تخت صاحبی اولموشلار. آوارلار بیر زمانلار دا داغلی قاراباغدا یاشامیشلار و شوشا اونلارین باشکندی اولموشدور.
گؤگ تورک سولاله سی بوتون آسیانی منچورودان توتوب خزر دنیزینین باتیسینا قدر الده ائدیر و گئنیش بیر اؤلکه یه صاحاب دورور. بومین خان قدرتی اله گتیردیکده دولتینی گؤگ تورک آدلاییر، اؤزونو خاقان و اشینی ده خاتون آدلاییر. ایلک دفعه اولاراق تورک آدینا دولت قورماق، اونون سولالهسینه عاییددیر. بومین خاقانین قارداشی ایستمی بیر یابغو کیمی امپریانین باتی بؤلگه لرینی دولاندیرماغا تکلیف آلیر. بومین اؤلدوکده ایستمی نین اوغلو تاردو ایش اوسته گلیر. اوست – اوسته گؤگ تورک خاقانلاری تدبیرلی و گوجلو اولاراق امپریانی گوجلندیریب و گئنیشلندیریرلر. گؤگ تورکلرین بو خاقانلاریندان آد چکمک اولار: قاراخان، موغان خاقان، تاسپار، آشبارا، باغاخان، توولا خاقان، سیه پی خاقان، چوولو خاقان، ایل خاقان و باشقالاری. آنجاق گؤگ تورک سولاله سی نین آلچاق اوجالیغی و ائنیش – یوققوشو اولموش، بیر زمانلار ان گوجلو بیر امپریا اولموش و گاهدان دا چین دولتینه یئنیلمیشدیر. آما ایکینجی دؤوره ده ایکی بؤیوک خاقان : بیلگه خاقان و گول تکین اؤزلریندن یادگار قویان آبیده لرله تورک تاریخینی ایشیغا چیخارمیشلار. اونلارین بیر وزیری قوتلوق و بیری تونیوکوک اولموشدور. هر ایکیسی ده عقل و باجاریقدا مثلسیز اولموشلار. تونیوکوک تورک دونیاسینین ایلک مورخی ساییلیر و اورخون – یئنیسئی کتیبه لرینی او تیکدیرمیشدیر. بیلگه خاقان و گول تکین امریله اولورسا دا تونیوکوک بو آبیده لری تیکدیرمیش و تورک تاریخینی تثبیت ائتدیرمیشدیر. سئویندیریجی حالدیر کی بو ایل – ۲۰۲۰جی ایل یونسکو طرفیندن تونیوکوک ایلی آدلانمیش و اونون اوچون عزیزله مه مراسیمی کئچیریلیب و ایشلری آراشدیریلاجاقدیر.
بیلدیگیمیز کیمی گؤگ تورکلر آذربایجانا قدر اوزانیب و بورادا اؤز حاکیملرینی قویموشلار. اونلارین لیاقتلی نمایندهلری آذربایجاندا خزرلر اولموشلار. خزرلر باشاریلار گؤستهریب و یوزایللر بویو آذربایجاندا مدنیت اوجاقلارینین قورولماسینا یاردیمچی اولموشلار. خزرلر اوزون مدت آذربایجاندا حکومت سوروب و سونرالار اوروپایا کؤچمه مجبوریتینده قالیرلار. خزرلر ساسانیلارا قارشی بیزانس ایله ال بیر اولور. آگاپیوسون یازدیغینا گؤره، بیزانس امپراتورو هراکلیوس قوشونوندا ۴۰ میندن آرتیق تورک خزرلردن وار-ایدی. هراکلیوس خزرلرین یاردیمی ایله خسرو پرویز ایله ساواشا دورور. آگاپیوس سوری مورخ اولاراق ۹۴۱ ایلینده کتابینی یازمیش و خزرلرین آذربایجاندا اولدوقلارینی آچیقلاییر و هراکلیوس ایله ال بیرلیکلریندن یازیر. ابن خردادا گؤره آذربایجان شهرلرینین چوخو خزرلرین الینده اولموش؛ ابن فقیه اوچونجو هجری یوزایلینده گنجه، قره باغ و نخجوانی خزرلر یوردو تانیماقدادیر. ابن مسکویه تجارب الامم اثرینده ۴جو یوزایلده آذربایجانین بوتونلوگونو تورک خالقلارین اولدوغونو دئییر. آگاپیوس ۷۳۰ م ایلینین ساواشلاریندا خزر تورکلری آذربایجاندا جراح ابن عبدالله ایله ساواشینی یازیر و خزرلر آذربایجانی الده ائدیب و عربلرین قاچماسینی دا ایضاح ائدیر.
ائرمنی مورخلریندن ماتئوس اودسا ۱۱۴۴م قبچاق تورکلرین نئچه مین ایل آذربایجاندا اولدوقلارینی یازیر و مسعودی ده بونا اشاره ائدیر. میکایل چمیچ “ائرمنستان تاریخی” کتابیندا خزرلری ساکالار ائولادی بیله رک آذربایجان خالقینی و سلجوقلولاری دا همان سویدان اولدوقلارینی بیان ائدیر.
تاسوفله ایران فارس یازارلاری چالیشیرلار خزرلردن پیس بیر منظره یارادیب و اونلارین یهودی اولدوقلارینی بؤیودهرک خزرلری اسلام پرچمینین یاییلماسی قارشیندا بیر مانعه اولدوغونو بؤیوتسونلر. دوغرودور خزرلرین خاقانلاری یهودی اولموشلار. جالب بوراسیدیر کی خزر خاقانلاری اوچ دین نماینده لرینی – اسلام، مسحیت و یهودیت – سارایینا چاغیریب و دینی مباحثه لرده اشتراک ائتدیکلرینی ایسته ییر. عباسی خلافتی طرفیندن ده روحانیلر گلیب و بو مباحثه ده اشتراک ائتمیشلر. تاریخی قایناقلار بو روحانیلرین ده آدینی چکیرلر. آنجاق بو مباحثه لر دفعه لرله باش توتور و یهود دینینین نمایندهسی باشقا دینلرین نمایندهلرینی دالدا قویور. بونا گؤره ده خزر خاقانی یهودی دینینی قبول ائدیر. آما بونونلا بئله تامام تاریخچیلر یازیرلار کی خزرلرین شهرلرینده هر اوچ دین آزادلیقلا تبلیغ اولونوردو و تاریخی یازیدیغینا گؤره مچیدئ، کلیسا و کنیسه لر بیر – بیرینین یانیندا قورولور تیکیلیردی و هر کس آزادلیقلا اؤز دینینده یاشاییردی. تاریخدن آلدیغیمیز معلومات گؤسته ریر کی خزرلرین باشکندی اولان ایتیل چایینین یانیندا دربند شهرینده مچیدلرین منارهسی باشقا معبدلردن اوجا اولموشدور.
خزرلردن بیزه بؤیوک یادگارلار قالمیش، تاسوفله بیر سیرا ساوادسیز یازارلار یازیر کی خزرلردن تکجه بیر کلمه تورکو سؤز قالمیش و اودا “اوخویوروم” کلمه سیدیر. بو بیر حالدادیر کی حتا بوگون خزرلرین الیازمالاری “نوم بیتیک” عنوانلی اثر الدهدیر، ولی چون اونلار یهودی اولموشلار و بو کتاب یهودیت دوعالارینی یازمیش، اونا گؤره مسلمانلار طرفیندن قارشیلانمامیش و قیراقدا قالمیشدیر؛ بیر حالداکی دین باخیمیندان یوخ، بلکه دیل و ادبی باخیمیندان دهیرلی بیر اثردیر. آنجاق هله بئله کتابلارین چوخلوغو شوبهه سیزدیر. بو باره ده بو سطیرلرین یازاری طرفینده بیر کتاب منتشر اولموشدور.
تاسوفله ایران فارس عالیملری حتا باشقا دیللردن ترجمه ائتدیکده کلمهلری عمدی اولاراق یانلیش ترجمه ائدیرلر مثلا چالیشیرلار خزرلری اسلاو تانیتدیرسینلار و اونلارین خاقانلارینی تزار آدیلا دیله چکسینلر و بیلمیرلر کی هله بو زمان روس دولتی یارانمامیش و تزار دا اولا بیلمزمیش.
بولقارلار
مورخلرین دئدیگینه گؤره بولقارلار خزرلرین دیلینده دانیشارمیشلار و تورک اولدوقلاری تامام مورخلر طرفیندن تایید اولموشدور. بولقارلار ایلک دفعه ۳۵۰ ایل میلاددان اؤنجه تاریخده آدلاری چکیلیر و توپلولوقلار شکلینده تانینیرلار. آنجاق ۶۸۱جی ایلده ایلک کؤچری دولتی تشکیل ائدیرلر. اونلارین یوردلاری بوگونکو تاتارستان اولموش و سونرالار آذربایجانا گلیرلر و یئنه توپلولوق شکلینده بورادا یاشاییرلار. بولقارلاری ۶ و ۷جی یوزایلده بؤیوک بیر مورخلری واردیر قاضی بردج آدیندا. قاضی مصطفا بردج عئیمی حالدا بلقارستاندا بیر بؤلگه نین حاکیمی اولموشدور. او، اؤز کتابیندا – بولغارستان تاریخی – بولقارلارین تاریخینی یازاراق چوخلو تورک دولت و خالقلارینا اشاره ائدیر و ایل به ایل آذربایجاندا اوز وئره ن اولایلاری آچیقلاییر. او گؤسته ریر کی ۶۸۰ ایللرینده بولقارلار آذربایجاندا اولموشلار و خزرلرله دوستلوق ائدهرک قاراباغدا و گنجهده یاشاییرمیشلار. قاضی بردج ۱۲۴۶جی ایلده وفات ائتمیش و بو اثردن آلدیغیمیز معلومات گؤستهریر کی گنجه نظامی ایله گؤروشو اولموشدور. قاضی بردج بیر بولقار شاعیریندن دانیشیر میکاییل آدیندا کی بولقارلار آذربایجاندا اولدوقلاری زمان شان قیزی داستانی آدیندا یازمیشدیر. بو اثر بولقارلارین آذربایجاندا یاشادیقلاری زمانا عایید اولور و قاضی بردج بو اثری آذربایجان تورک اثری کیمی ده ده یرلندیریر. عئینی حالدا نظامی نین خسرو و شیرین منظومه سی ایله شان قیزی داستانینین آراسیندا قونو یاخینلیغینا دا اشاره ائدیر. بلکه ده نظامی بو اثردن ایلهام آلاراق یازمیشدیر. هابئله سانکی نظامی اؤز الیازمالاریندا قاضی بردجه وئرمیشدیر.
اونوتمادان عرض ائدیم کی قاضی بردج اؤز یاشاییشیندان دا یازیر و آزان اوغلو اولموش و آرپات نوهسی ساییلیر. بردج محمد گالی آدلی بیر عارفدن ده سؤز آپاریر کی هون کتابی آدلی بیر اثر یازمیش ، عئینی حالدا جلال الدین خوارزمشاهین کتابخاناسیندا کتابدار عنوانیندا ایشله ییرمیش. باشقا بیر شخص، قاضی بابا آدلیدیر کی قاضی بردجین شاگیردی اولموش و بردجین اؤلوم تاریخینی (۱۲۴۶م) او یازمیشدیر. قاضی بردجین اثرینی رینولد کؤهلر آلمانجایا چئویرمیش و واسیلی رادلوف دا اوچ کتابدا قاضی بردجدن آد چکمیشدیر. چکیجی بیر نوکته ده بوگونکو نقده آدلانان شهرین آدینی دوزگون اولاراق سولدوز یازمیشدیر.
قاضی بردج آذربایجاندا یاشایان تورک خزرلرین یوکسک سویه ده کولتورلریندن دانیشیر و اونلاری آقاجری ده آدلاییر. بونا دلیل، اونلارین آغاجلیقلار – جنگل ده یاشادیقلارینا دا اشاره ائدیر. قاضی بردج آذربایجان اولایلارینی ایل به ایل یازیر و شهرلرینی ده تانیتدیرماغا چالیشیر. آنجاق بولغارلارا گلدیکده رهبرلرینی بالتاوار تانیتدیریر و دلیل ده بودور کی رهبرلری ساواش زمانی الده بالتا آلیرمیش. پرچملرینین اوستونده ده اولدوز ایله بالتا شکیلی واریمیش. بالتاوار اؤنملی بیر لقب ساییلیر.
بولقارلار اوروپایا گئده رک ۸۸۵ میلادی دا خطلرینی سیریلیک خطینه چئویریرلر. قاضی بردج اثریندن آلدیغیمیز معلومات بولقارلارین موسیقی آلتلری ده اؤنملی دیر. اونلار آدلاری بئلهدیر: کاوال (قاوال)، دودوک، کاباگیوا، گادولکا، توبان (طبیل) و . . . گؤروندویو کیمی آذربایجان موسیقی آلت لرینه یاخین آدلاری واردیر.
تاسوفله ایران فارس یازارلاری چالیشیرلار بولقارلارین تورک اولمادیقلارینی اثبات ائتسینلر و تکجه نئچه سؤزجوک فارس دیلیندن اونلارین دیلینه داخیل اولدوغونو فارسلارلا بولغارلار آراسیندا ایلگیلری قابارتسینلار. ۱۳۹۰جی ایلده بیر بولغارستانلی عالیم – ایوو پاتوف – ۲۵ ایل زحمتدن سونرا بیر سؤزلوک: بلغاری – فارسی یازاراق ایراندا جمهوری اسلامینین ایل کتابینین اؤرولونو قازانیر. بو حرکتین برابرینده چوخلو تبلیغات ایره لی آپاریب و بلغارلارین تورک اولمادیقلاری و فارسلارا یاخین اولدوقلارینی اله آلیرلار. حتا محمد سجادیه – آدلیم فارس یازاری بلغارلارین آغ دریلی اولدوقلارینی اله آلاراق تورک اولمادیقلارینا بیر دلیل کیمی اورتایا آتیر. اونون اوزون مقاله سی خواندنی درگیسینین ۸۱ و ۸۲ جی ساییلاریندا (۱۳۹۳) یاییلیر.
بلغارستان بوگون مدرن دولت صاحبی اولاراق ادبیاتی و بؤیوک تورک یازارلاری دونیا سویه سینده شهرتلی دیرلر. باشکندلری صوفیه بیر میلیون یاریم جمعیت و وارنا ایکینجی شهری اولاراق یاریم میلیونا یاخین جمعیتی واردیر. بلغارستانین عطری بوگون دونیادا معروفدور.
مجارلار
ماجغارلار یا مجارلار دا تورک سویلو اولاراق آسیادان سیبری یولو ایله بوگونکو مجارستان آدلانان توپراقلارا کؤچموشلر و اورادا دولت قورموشلار. مجارلارین ایلک دولتلری آرپاد طرفیندن قورولموش و آرپاد ۸۹۵ ایلینده حکومت باشیندا دایانمیشدیر. سونرا اونون اوغلو ایشتون شاه اولاراق مسیحیت دینینی قبول ائتمیشدیر. مجارلارلا بولغارلار آراسیندا یاخینلیق و ایلگی اولموشدور. حتا دولتلرینی بیر زماندا قورماغی باجارمیشلار و ۱۱۰۸جی ایلده مجار دولتی تشکیل تاپیر. یئددینجی امپراتور کنستانتین ۹۰۵جی ایلده یازدیغی کتابدا De Administrando Imperia اثرینده مجارستانی تورک اؤلکه سی آدلاییر و اونون قونشولارینا دا اشاره ائیدر. او، مجارلاری پچنکلردن اولدوغونو یازیر.
مجارلار اوروپادا ژرمنلرله توققوشوب و اونلاری سیناغا اوغرادیرلار. موغول زمانی موغوللارا یئنیلیب و ۱۴جو عصرده عثمانلی شاهلارینا تابع اولورلار. بوندان سونرا دیللری و ادبیاتلاری دا زنگینلهشیب و بوگون ادبیاتلاری دونیا سویه سینده تانینمیشدیر. تاسوفله بیزیم فارس وطنداشلاریمیز مجارلارا دا اویدورمالار و تحریفلرله یاناشیرلار و مجارلاری تورکلردن اوزاق بیلدیکلرینی دیله گتیریب و گاهدان اؤزلریله علاقهدار اولدوقلارینی ادعا ائدیرلر. او جمله دن اعتماد درگیسی ۱۳۹۸جی ایلی اسفند آیینین بیرینده بیر مقاله یایاراق مجارلارلا توران سؤزونه قارشی مقاله ده یانلیش فیکیرلری یایماغا چالیشیر. بیلیرسینیز هر ایکی ایلدن بیر، مجارستاندا توران مراسیمی بیر فستیوال کیمی قورولور و دونیا تورکلری مجارستانا توچلانیب بیرلیکلرینی اوزه چیخاریرلار. بو تؤرهنده تامام تورک اؤلکه لرینین نماینده لری اشتراک ائدیر. بو حرکت بیزیم فارس ایرانلیلاریمیزا خوش گلمهییر و اونو اؤزلرینه قارشی بیلیرلر.
هر حالدا بوگون تورک مجارلار باشی اوجالیقلار مجارستاندا مدرن دولتلرینی قوروب و تورک ادبیاتینی دونیا ادبیاتینین زیروه سینده ساخلایا بیلیرلر.


text:
کسکد لکس شهرین نقشه اۆستونده یئری
کسکد لکس، اورقن (اینگیلیسجه: Cascade Locks, Oregon) آمریکانین اورقن ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و ۷٫۸۷ کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا ۱۱۴۴ نفر و اهالی سیخلیغی ۲۱۲٫۴ اینسان کیلومتر موربّع دیر. بۇ شهر متر دنیز سئوییهسیندن اۇجالیقیدا یئرلشیر. ایالتین % ۴۶ مئشهلر ایحاطه ائدیب. بۇ مشهلرین ۶۰٪ - فدرال دؤولتین مۆلکودور.
۲۰۰۸-جی ایلین رقملرینه گؤره ۳۳٫۰۰۰ قدر موستانق آت بۇ مشهلرده واردیر.[۱]
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
فایللار
قارداش پروژهلرده کسکد لکس، اورقن گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
ویکیآمباردا
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Cascade Locks, Oregon»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۱۳ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
مسلم ین کوفه یه گونده ریلمه سی
امام حسین علیه السلام (رکن) ایله (مقام) ین آراسیندا ایکی رکعت ناماز قیلاندان صونرا ، اللهتان بو اولای ین خیرلی اولماسینی دیله دی.داها صونرا عمی سی اوغلو مسلم ایله ، کوفلیلرین مکتوبلارینا قارشی ، بیر مکتوب گونده ردی.
مسلم بن عقیل امامدان مکتوبو آلیر- آلماز کوفه یه اولاشتی.کوفلیلر امامین جاواب گونده رمه سینه سئویندیلر.مسلم مختارین ائوینه قوندو، اورادا امامین یولداشلارینین گوزلری ، سئوینج یاشیلا دولو بیر حالدا بیعت ایتدیلر.
بیعت ایده نلرین صاییسی روایتلره گوره اون سککیز بینه اولاشتی.
امامین مکه ده خطبه سی
الحمدولله و ماشاالله ولاقوه الا بالله و صلی الله علی رسوله محمد و آله.
بویونباق قیزلارین بوینونا اویدوغو گیبی ، ئولوم ده اینسان اوغلونا اویار ، یعقوبون یوسفو گورمه غه اومید ایتدیغی گیبی ، من ده بالالاریمی گورمه غه اومید ایدیریم.منیم ئولدوروله جه غیم یئر بللیدیر.کربلا اراسیندا بیر یئردن باشقاسینا واراجاغیم.اللهین قضا و قدر قلمیله یازیلمیش اولان بویله بیر گونده ن قورتولماغ یوقتور.
اللهین رضاسی ، بیز اهل بیتین رضاسیدیر ، وئردیغی بلالره قارشی صبر ایده ریغ ، او گرچه ک صبر ایده نلرین اجرینی ویره جه غدیربیزلره ، هرکیم بیزیم یولوموزدا قوربان اولماقا حاضیرسا ، شهادته و آللاها قووشماقا گونلو اسیرسه ، بیزیمله گلسین.
ارتیق اللهین یاردیمیلا بو صباح کوفه یه دوغرو گیده جه غیم.


text:
آذربایجانین باشا باشیندا، اؤزللیکله محتشم تبریز شهرینده عائلهلرین دولانیشیغی فرش توخوماقدان چیخاردی. ایلمک سالانلار دا بو صنعتین مظلوم اعضالاری ساییلاردیلار کی زور ایله، فرش اربابلارینین ظولمو آلتیندا جان و دل ایله چالیشیردیلار. گاهدان اوشاقلارین آتالاری، یوخسوللوق اثرینده، اوشاقلارین فرش اربابلارینا، معین زمان قارشیلیغیندا ساتاردیلار. بو شعرلری، ائلیمیزین قهرمان اوغلو مناف فلکی تبریزلی و اونون معلیمی عباسعلی رضایینین ۵۰ ایل بوندان اؤنجه آدینه مهدآزادی درگیسینین یئدینجی نمرهسینده یازدیغی مقالهدن، خلاصه اولاراق، تورکو لشدیریب، خدمتیزه چاتدیردیم.
کرخانادا ایشلهرم
میخانادا خشلهرم
پالتارلاریم ییرتیلسا
دؤرهسین کیریشلهرم
ایلمک ساللام پول آللام
اربابین قیزین آللام
ارباب قیزین وئرمهسه
ایلمگی ترسه ساللام
ایلمک ایلمک قوش ایلمک
قاناتی گوموش ایلمک
من دالییا قالاندا
یئگین، یئگین دوش ایلمک
ایلمک سالانلارین آنالاری هر زمان اؤز اوشاقلارین بیر دیل ایله کرخانایا یوللاردیلار، ایلمک سالانلارین آنالاری بئله اوخویاردیلار:
علی بالا دور ایاغا
گون دوشدو یورقانیوا
اوستان گلیب دالینجا
شوی گتیریب بویونجا
آپاراجاق اؤزایله آنا
شوی ویراجاق دویونجا
او زامان مظلوم اوشاقلار آنالارینین جوابیندا بئله اوخویاردیلار:
ای وای آنا کرخا
باغریمی قان ائیلهدی
ایلمک سالان بارماغیم
گؤر نه قابار ائیلهدی
(تایلاری قان ائیلهدی)
آنا سؤیله ییر:
اولسون اوغول گئت یئنه
آخشاماجان سوت یئنه
(آخشامیوی گود یئنه)
آخشام ائوه گلنده
بیرشاهیوی وئر پیه
بارماغیوا سورت یئنه
ایلمک سالانلار، چوخ زامانلار، ایلمک سالماقدا بیر بیرلری ایله یاریشاردیلار. او زامان بئله اوخویاردیلار:
آغ ماللا، گوی ماللا
حسنین قولون باغلا
ایلمک سالانلار ایشدن یورولوب، جمعه گونونو و جمعه آخشامینی و هفته اوچون آرزیلاردیلار. چونکو هفته اوچو(دوشنبهلر) و جمعه آخشامیلار، فرش کرخانالاری، ناهارا قدر ایشلردیلر. جمعه گونلری بوتونلوقله تعطیل اولاردی.
شاببادان، شوببادان
جمعه باخیر قوببادان
فرش قورتولان زامان کی ۳ لای الی ۱۰ لای قالیرمیش، بیله اوخویارمیشلار:
فرشی سالدیق لهوره
الله نوبارک ائلهسین
اوستایا خبر ائلهین
شاگردانانی حاضیر ائلهسین
فرشی قورتاریب کسندن سونرا، فرشی سککیه سالیب بئله اوخویاردیلار:
فرشی سالدیق سککییه
اوستا گئدیر مککهیه
اوستا بیزه بیر شاهی وئر
بیزده چیخاق سککییه


text:
اوبونتو
اوبونتو، لینوکس اساسلی آزاد و پولسوز بیر ایشلتیم سیستمیدیر. اوبونتونون هدفی، بیلگیسایار ایستیفادهچیلرینه ایستیفادهنی و قورولومو اولدوقجا راحات، گونجل و تهلوکهسیز بیر ایشلتیم سیستمی اولماقدیر. اوبونتو، ۲۰ میلیون [۱] ایستیفادهچیسی ایله دونیانین ان یایقین میز-اوستو لینوکس داغیتیمیدیر.
اوبونتو، هرکسین آزادجا ایستیفاده ائدیله بیلدیگی؛یایماقدا، کوپی ائتمکده و کودلارینی دَییشدیریب گلیشتیره بیلمکده آزاد اولدوغو یازیلیملاردان دوزلیر. بونلارین چوخو گنو گنل عمومی لیسانسی ایله آلتینا آلینمیش، آزاد یازیلیم / آچیق قایناق یازیلیملاردیر.
اوبونتو گونئی آفریقالی مارک شاتلوورسا عاید کنونیکال التیدینین ایسپونسورلوغوندا گلیشتیریلمکدهدیر. کنونیکال، اوبونتونو بوتون ایستیفادهچیلره تماماً پولسوز وئریلیر و بوتون دستک ایستهین قورولوشلارا پول ایله دستک وئرمکله خرجلری تأمین ائدیر. کنونیکال اوبونتونو آچیق قایناق کودلو و آزاد یازیلیم اولاراق وئرمگی اۆچون، دونیادا بو ایشلتیم سیستمینی ایشدن و گلیشتیرن گؤنوللو ایستیفادهچیلری سایهسینده، بوتون بیر ایشلتیم سیستمینی تک باشینا گلیشتیرمک زوروندا قالماز. بوتون لینوکس چالیشانلارین ائتدیگی گلیشتیرمهلر، اوبونتویا دا گلیشتیریلیر.
اوبونتو، کنونیکال التیدی و مایک شاتلوورس طرفیندن اسپونسور اولماقدادیر. مارک شاتلوورس، 8 جولای ۲۰۰۵-ده، اوبونتونون اوزون مودتده گلهجگینین قورونماسی و گلیشیمینین داوامی اولماسی اۆچون اوبونتو وقفینی قورموشدور و باشلاییش پولو اولاراق ۱۰ میلیون دولارلیق بیر باغیشی ائتمیشدیر.[۲][۳]
اوبونتونون آلتی آیدا بیر یئنی نوسخهسی چیخماقدادیر. کنونیکال، ایکی ایلده بیر LTS (اوزون مودتلی دستک، Long Term Support) نوسخهلرینه، هم میز-اوستو اۆچون هم ده سِروِر اۆچون ۵ ایل بویونجا گونجللهمه دستگی وئرمکدهدیر. آرا نوسخهلر اۆچون ایسه ۱۸ آی بویونجا تهلوکهسیزلیک یامالاری، گلیشتیرمهلری و یازیلیم گونجللشتیرمهلری دستگی وئرمکدهدیر.
کنونیکالین اوبونتودان سوْنرا بو پروژهلری ده وار: اوبونتو سرور، اوبونتو تیوی، اوبونتو فون، کوبونتو, ادوبونتو زوبونتو, اوبونتو ایستودیو و میثبونتو.[۴][۵]
اوبونتو سؤزجوگو زولو دیلینده "اینسانلیق" دئمکدیر، عئینی زاماندا "آیریلارینا قارشی مرحمتلی، شفقتلی، یاخشیلیقسئور" اولماق کیمی اینسانی دَیَرلرین اساس آلیندیغی بیر دونیا گؤروشودور. بونا گؤره اوبونتو, اینسانلیق اۆچون لینوکس (Linux For Human Beings) شوعارینی ایشلدیر.
تاریخچه[دَییشدیر]
اوبونتو ایلکجه، ۲۰ نووامبر ۲۰۰۴ تاریخینده یایینلانمیشدیر. او زاماندان بری هر ۶ آیدا بیر یئنی نوسخه یاییملانماقدادیر.
نوسخهلر[دَییشدیر]
اوبونتونون، آلتی آیدا بیر نوسخهسی چیخاردیلماقدادیر. نوسخه نومرهسی، چیخدیغی ایل و آیا ایشاره ائدر. اؤرنک اۆچون اوبونتو ۴.۱۰، ۲۰۰۴ ایلینین ۱۰-جو آییندا چیخمیشدیر.
نوسخه کود آدلاریندا دا بیرینجی سؤزجوک صیفت، ایکینجی سؤزجوک ده بیر حئیوان آدی اولور. هم ده صیفت و آد، عئینی حرفلرله باشلاییر. بیر نئچه اؤرنک: Hoary Hedgehog (آغساققال کیرپی)، Breezy Badger (طراوتلی پورسوق)، Hardy Heron (جورأتلی بالیق یئین قوش), Natty Narwhal (ظریف نهنگ)
اؤزللیکلر[دَییشدیر]
اوبونتو باشدا لینوکس ایشلتیم سیستمی چکیردگی اولماق اوزره، چوخ ساییدا یازیلیم پاکتیندن دوزلیبدیر. بونلارین چوخو آزاد یازیلیملاردیلار، بونا ایستیثنا، بعضی دونانیم (سختافزار) سوروجولریدیلر.[۶]
اوبونتو ایله بیرلیکده، لیبرهآفیس آفیس مجموعهسی، موزیلا فایرفاکس اینترنت تارایانی، موزیلا ثاندربیرد ایمیل پروقرامی و چوخلا داها پروقراملار گلیر. آیریجا، «اوبونتو یازیلیم مرکزی» اوزریندن، اوبونتو پاکت آنبارلاریندان یئر آلان مینلرجه یازیلیم، راحاتلیقلا اندیریلیب و قورولا بیلر.
اکران گؤرونتولری[دَییشدیر]
ایستیفاده نیسبتی[دَییشدیر]
اوبونتو رسمی سایتیندا اوبونتونون ۲۰ میلیون ایستیفادهچییه صاحیب اولدوغو یازیلیبدیر.[۱]
آلتداکی قایناقلاردا، اوبونتونون دونیادا ان یایقین ایشلهدیلن لینوکس داغیتیمی اولدوغونو دوغرولایان بعضی آمارلار گلیبدیر:
- getclicky.com
- Wikimedia.org؛ Wikimedia.org-ون سایت ترافیک آنالیزی.
- قوقئل آراما آمارلاری؛ قوقئل آختارما موتوروندا "اوبونتو، فدورا، دبیان، سوزه و مینت" سؤزجوکلرینین آختارما دَیَرلری.
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
- اوبونتو ایران (فارسجا)
- اوبونتو تورکیه (آنادولو تورکجهسی)
- اوبونتو رسمی سایتی (اینگیلیسجه)
- اوبونتو تورکیه ویکیسی (سندلندیرمه سایتی)
- Getting%20Started%20with%20Ubuntu%2012.04.pdf اوبونتو ال کیتابی (اینگیلیسجه)
- اوبونتو ۱۲.۰۴ درسلیگی Archived 2012-12-26 at the Wayback Machine. (اینگیلیسجه)
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ ۱٫۰ ۱٫۱ [۱] قایناق خطاسی برچسب
نامعتبر؛ نام «ubuntu.com» چندین بار با محتوای متفاوت تعریف شدهاست
- ^ https://lists.ubuntu.com/archives/ubuntu-announce/2005-July/000025.html lists.ubuntu.com
- ^ http://www.ubuntu.com/news/UbuntuFoundation Archived 2014-11-25 at the Wayback Machine. ubuntu.com/news/
- ^ http://www.ubuntu.com/project/about-ubuntu/derivatives اوبونتو تؤرهمهلری
- ^ http://releases.ubuntu.com/ اوبونتو نوسخهلری
- ^ اوبونتو لیسانسی


text:
قدیم تاتار تورکجهسی
اسکی تاتار تورکجهسی (اسکی تاتار ایملاسیلا: يسكى تاتار تلى، İske Tatar Tele، آیریجا اسکی باشقیرد دیلی[۱] و یا وولقا تورکی) وولقا- اورال بؤلگهسیندهکی بعضی قورپلار(تاتارلار، باشقیردلار، قازاقلار و ...) آراسیندا ایشلهنیلن ادبی بیر دیل ایدی. اورتاچاغدان 19.عصره قدر موسلمان تورک دونیاسیندا یازیلی ادبیاتی اولان بؤلگهسل بیر تورک دیلی ایدی.
اسکی تاتار دیلی، قیپچاق(قوزئی باتی) تورکجهسینین بیر عوضوودور آنجاق قیسماً اسکی بولغار دیلیندن تؤرهمیشدیر. اسکی تاتار تورکجهسینده قول علی طرفیندن یازیلدیغی دوشونولن ایلک شعر، وولقا بولغارلارینین دؤنمینه عاییددیر. اسکی تاتار تورکجهسینده، عرب و فارس دیللریندن آلینتی سؤزلر واردیر.
اتک یازی[دَییشدیر]
- ^ «Kыпчakckиe языkи ypaлo-ПoBoлжbя: oпыT cиHxpoHичeckoй диaxpoHичeckoй xapakTepиcTиkи» T. M. ГapипoB. M.: Hayka, 1979
قایناق[دَییشدیر]
"İske Tatar ädäbi tele/Иcke TaTap әдәби Teлe". Tatar Encyclopaedia. Kazan: The Republic of Tatarstan Academy of Sciences. Institution of the Tatar Encyclopaedia. 2002.


text:
`روس عسکری` نتیجه لر
ینگی لیکلر [142]
- بیر تورک عسکری شهید بولدی
- بیر تورک عسکری شهید بولدی
- زلنسکی: تورت یوز مسکونی نقطه نی روسیه دن قیتریب آلدیک
- اوکراین: اوروشده قیرق توقیز مینگ دن آرتیق روس عسکری اولدی
- بیر تورک عسکری شهید بولدی
- بیر تورک عسکری شهید بولدی
- بیر تورک عسکری شهید بولدی
- ایردوغان و تورکیه عسکری کینگش اعضالری آتاتورک نینگ قبریگه باریب زیارت قیلدی
- بیر تورک عسکری شهید بولدی
- تورکیه – اوکراین عسکری هیئاتلری اوزارا اوچره شوو اوتکزدی
- عراقده بیر تورک حربیسی شهید بولدی
- بیر تورک عسکری شهید بولدی
- اوکراین اوروشیده اوتّیز تورت مینگ گه یقین روس عسکری اولگن
- بیر تورک عسکری شهید بولدی
- اوکراین اوروشیده اوتّیز ایکّی مینگ دن آرتیق روس عسکری اولگن
- اوکراین اوروشیده اوتّیز ایکّی مینگ گه یقین روس عسکری اولگن
- اوکراین اوروشیده اوتّیز بیر مینگ دن آرتیق روس عسکری اولگن
- اوکراین اوروشیده اوتّیز مینگ دن آرتیق روس عسکری اولگن
- روس عسکر لری خرسون نینگ نیکولایفکه منطقه سی نی ترک ایتگن
- بیر تورک عسکری شهید بولدی
- روسیه ده عسکری اوچاق قولب توشدی
- روسلر ATM دن پول آلیش اوچون اوزون قارگه تورماقده
- روس لر پول آلیش اوچون بانک لرنینگ آلدیده توپلنماقده
- روس گازی نی تورکیه آرقه لی اوروپا گه آلیب باره دیگن تورک آقیم طبیعی گاز قووری آچیلدی
- آلمان روس گازی دن قوتولیش گه شاشیلماقده
- کیف ده اوکراین کوچلری نینگ قولیگه توشگن روس زرهی واسطه لر کورسه تیلماقده
- میلیتوپول شهریده اوکراین لیک لر روس عسکر لری گه عکس العمل کورستدی


text:
Wy/azb/دوغو آسیا
دوْغو آسیا، بیر وارلی و اسکی تاریخله، آسیانین ان قاباقجیل بؤلگهسی اوْلاراق، بیر آیدین گلَجکه یییهدیر.
اؤلکهلر[edit | edit source]
اؤنملی شهرلر[edit | edit source]
- پکن: چینین باشکندی ایله بیر بؤیوک و تاریخی شهر
- شانگهای: چینین ان بؤیوک آلیش - وئریش یئری
- سئول: گونئی کورهنین باشکندی اولاراق، بیر تاریخی و مدرن شهر
- توکیو: ژاپونون باشکندی
باشقا مقصدلر[edit | edit source]
- چین بؤیوک دوواری: 8,000 کیلومتیرلی بیر اوزون و تاریخی دووار
- فوجی داغی: 3776 متیر اوجالیغیندا بیر قوتسال داغ ژاپوندا
- تبت: بیر داغلیق بؤلگه هیمالیادا


text:
تاسوفله اوشاق ادبیاتی بوگون آذربایجاندا اونودولموش بیر موضوع اولموشدور. بو ساحه ده هم کتاب و یازی آزدیر و هم اونون اوزمانلاری. دیلیمیز گونو گوندن اوشاقلاریمیزا چتینله شیر. چونکی شعریمیز و ادبیاتینمیز، حتا دیلیمیز گلیشیر و عصریمیزلا آددیملاشیر، بیر حالداکی اوشاقلاریمیزین الینده بیر کتاب یوخدور. بؤیودوکدن سونرادیر کی کتاب اله آلیرلار. بو ساجه ده دوشونن یازارلاریمیز و شاعیرلریمیزین سایی داها آزدیر. آنجاق محمدعلی برزگر – “گرگرلی آراز” تخلوصو ایله بو دردی دویوب و اونا گؤره قلمینی اوشاق ادبیاتیندا دولاندیریر. بوگونه قدر نئچه – نئچه کتابلار یازمیشدیر. او جمله دن الیمیزده اولان اوشاق ادبیاتی عنوانلی بیر کتابدیر. بو کتابدا بیر سیرا آتالار سؤزو اوزه رینده یازیلان شعرلری اوخویوروق. بونلارین هامیسیندا شاعیرین درین دوشونجه سینی گؤروروک. اما بیر بؤیوک آخساقلیق گؤرونور و بو آخساقلیق دا بلکه ده شاعیردن یوخ، منجه ناشردن گؤرمک اولار. بیزیم یازی قایدالاریمیز وار؛ گؤزل و علمی سؤزلوک لریمیز وار. تاسوفله بو اثری تئدیت ائده ن دوستوموز بو مساله یه دقت بویورمامیش و تکجه اؤز بیلدیگینی قلمه آلمیشدیر و بونا گؤره ده چوخلو یانلیشلارا یول وئرمیشدیر.
بو کتاب ۱۵۰ صفحه ده بندر انزلی دن بحبودی نشری طرفیندن حاضیرلانمیش و بخشایش نشری طرفیندن یاییملانمیشدیر.
گرگرلی آراز اوچون اوشاقلارا اولدوغو عشقه گؤره تشکورلریمیزی بیلدیریریک و باشاریلار آرزیلاییریق.


text:
ایشلدن دانیشیغی:2.186.185.78
سوسان بی نیزاکتسیزلیگین اۆچون سنه ایخطار وئریریم . من ایستهمیرم زحمت چکیب یازدیغین مقالهلری بیر ثانیه ده سیلم ، اؤزون ده بیلیرسن. آما گلن دفعهدن هر نیزاکتسیزلیک موقابیلینده تصاعودی حالدا یاراتدیغین مقالهلری سیلهجم.حؤرمتله M.XIII (دانیشیق) ۲۹ سپتامبر ۲۰۱۷، ساعت ۱۶:۵۵ (UTC)
بو صفحه حسابسیز و یا سیستمه گیرمه میش تانیلماز ایشلدنه مربوط دانیشیق صفحهسیدیر.
اونا گؤره بو ایشلدنی رقملردن عبارت ایپی آدرسی ایله بللیلشدیریلیبدیر. بئله آیپی آدرسی بیر نئچه فرد طرفیندن ایستیفادهده اولا بیلر. اگر سیز تانیلماز ایشلدنسینیز و بو پیامین سیزه مربوط اولمادیغینی دوشونورسونوزسه، اوندا حساب یارادین و یا سیستمه گیرین.


text:
خزر دنیزینین قوزئییندن ]آذربایجاندان[ آوروپایا دوغرو کؤچن بولغارلار میلاد اؤنجهسی VI جی یوز ایلده بؤیوک بولغار خانلیغینی قورموش و بؤلگه یه یئرلشمیشدیر. بو دولت داها سونرا ایتیل بولغارلاری و وولگا بولغارلاری اولاراق ایکیه آیریلمیش و ایتیل بولغارلاری اسلامیتی قبول ائتمیشدیر. شان قیزی داستانی، ایتیل بولغارلاری آراسیندا سؤزلو اولاراق آختاریلمیش و اسلامیتین بو توپلوم طرفیندن قبول ائدیلمه سیندن سونرا میکاییل باشتو طرفیندن یازییا کئچیریلمیشدیر. کاشغرلی محمود “دیوان لغات التورک” آدلی اثرینده بو داستانین ایکی پارچاسینا یئر وئرمیشدیر. آرادان گئچن ایکی یوز ایله رغما شعر پارچالارینین اصلینه اویغون اولاراق “دیوان لغات التورک”ده یئر آلماسی او دؤنمده کی کولتورل بیرلیگین گؤرولمه سی آچیسیندان اولدوقجا اؤنملیدیر. آیریجا داستاندا میتولوژیک دؤنملردن تاریخی دؤنملره اوزانان بیر سیرا چیزگیسی گؤرولمکده دیر.
بولغارلار تورکلرین بیر قولو اولوب، خزر دنیزینین باتیسیندان کؤچموشدولر. هونلار ایله بیرلیکده قارادنیز و قافقازیانین قوزئیینه یئرلشمیشدیلر. بو جوغرافیایا ساده جه هون و بولغار تورکلری دئییل، عینی زاماندا آوارلار، قاراقالپاقلار، خزرلر، پئچنکلر کیمی بویلار دا کؤچموشدولر. م. VI جی یوزایلده کوبرات، بؤیوک بولغارستانی “قوزئی قارادنیز بویو”ندا قورموشدور (زکییئو ۲۰۰۲: ۴۲۸). تورکلر بورایا یئرلشمیشلر و بو بؤلگه ده اسلاولارلا قارشیلاشمیشدیلار. ایکی کولتور آراسیندا قارشیلیقلی ائتکیله شیملر اولموشدور. بو دولت بؤلوندوکدن سونرا بولغارلار اوچ قوروپا آیریلمیشدیلار:
اورتا ایدیل بویوندا بولغار دولتی قورولموش؛ بونا دایالی اولاراق بورادا یاشایان تام تورک قبیله لرینه بولغار آدی وئریلمیشدیر” (زکییئو ۲۰۰۲ ، ۴۲۸)، زکییئوین بلیرتدیگینه گؤره بولغار آدی دار آنلامدا بولغار-ایدیل بولغار دولتینی قوران اصیل بولغارلار”؛ گئنیش آنلامدا دا “بولغار-ایدیل بولغار دولتینی قوران اصیل بولغار نوفوسو و تورکجه قونوشانلارین هامیسی و داها سونرادان اورتاق بولغار ائتنونیمی آلان تورکلشمیش یئرلی قبیله لر” اولاراق قوللانیلماقدادیر (زکییئو ۲۰۰۲ ، ۴۲۸). گونوموزده بو قوروپ “بولغار-تاتارلار” اولاراق آدلاندیریلماقدا و “ایدیل تاتارلاری، سیبیریا تاتارلاری و لیتوانیا تاتارلاری”نی ایچینه آلماقدادیر (زکییئو ۲۰۰۲ ، ۴۳۰).
ایدیل بولغارلاری
خزر دولتینین حاکیمیتیندن چیخدیقلاری دؤنمده اسلامیتی قبول ائتمیشدیلر (۹۲۲). اسلامیتین قبولوندان سونرا، عرب خلیفه لیگی نین دسته گیله بورادا تام باغیمسیز بیر دولت قورموشدولار. بو دولت، موغول استیلاسییلا عرب ائدیلمیش؛ تیمور طرفیندن XIV یوزایلده ده یاییلمیشدیر. ایدیل بولغارلاری، SSCB حاکیمیتینه گیرینجه یه قدر دولتی، قازان خانلیغی و چارلیق روسیانین اگه منلیگی آلتیندا یاشامیش، SSCBیه داخیل اولدوقدان سونرا اؤزه رکلیک قازانمیشدیلار.
بولغار تورکلرینه عاید اولان شان قیزی داستانی، تیپکی فینلیلرین کالئوالا داستانی کیمی بیر شمس اوغلو میکایل باشتو طرفیندن تثبیت ائدیلمیش، یعنی یازییا کئچیریلمیشدیر. دستان، خلق آراسیندا آنلادیلان پارچالارین بیر آرایا گتیریلمه سیله قورولموشدور. اسکی بیر بولغار داستانی ]آذربایجان داستانی دا دئمک اولار[۱][ اولان “شان قیزی داستانی” اؤز ایچینده کی موتیولری دَییشدیریلمه دن قیده کئچیریلمیشدیر.
شان قیزی داستانی، شمس اوغلو میکایل (باشتو) طرفیندن ۸۶۵ ایلینده یازیلمایا باشلانمیشدیر. میکایل باشتو “اسکی بولغار قهرمانلیق افسانهلرینین موتیولری اوزهرینه، اؤز داستانینی “شان قیزی داستانی”نی … یازمایا باشلامیشدیر. بو سیرادا شمس باشتو عرب الیفباسی اوزه رینه قورولان اسکی بولغار اسلام یازیسینی و بولغارلارا یاخین اولان اصیل تورک ادبیات دیلی “تورکی” دیلینی قوللانمیشدیر. (نورالدین اوو ۱۹۹۱/۲ .(XIII ۸۸۲ ایلینده بولغار شهرینه داشینان شاعر، داستانی بورادا تاماملامیشدیر. “او، همن همن، اسکی بولغار ائپوسونون (داستانینین) بت پرستلیک تملینه هیچ توخونمامیشدیر، آما اونو اسلام چرچیوه سینه آلمیشدیر” (نورالدیناوو، ۱۹۹۱/۲ XIII ). داستان متنینده هم بولغار بویونون اسکی میتولوژیک اؤزللیکلرینین، هم ده اسلامیتی قبول ائتدیکلری ایلک دؤنمین اؤزللیکلرینین اولونماسی اؤنملیدیر. داستانین باشیندا تانرینین آلپ دئولری نئجه یاراتدیغی روایتینین آختاریلیشی اسکی اینانیشین، یئنی دینه (اسلامیت) اویغون حالا گتیریلمه چالیشماسی کیمیدیر.
تزار دؤوروندن سونرا سوسیالیست رژیم دؤنمینده ایدیل بولغارلارینا یؤنه لیک باسقیلار آرتمیش و داستان، عرب کؤکنلی بولغار الیفباسیله یازیلدیغی ایچین یوخ ائدیلمهیه چالیشیلمیشدیر. آنجاق خلق، شان قیزی داستانینی ازبرله یه رک ساخلامیشدیر. آیریجا بو اثر ۱۹۱۶-۱۹۴۱ ایللاری آراسیندا ابراهیم محمد – کریموویچ نیگماتولین طرفیندن روسجایا ترجومه ائدیلمیشدیر. داستان روسجایا چئوریلمیشدیر. بو ترجومه سایه سینده داستان گونوموزه گلیب چاتمیشدیر (نورالدیناوو ۱۹۹۱/۱ VIII , )
دستانین یاییلیشی و یاییلما آلانلاری:
شان قیزی دستانی ۲۰جی یوز ایله قدر گئنیش بیر آلاندا ائتکیسینی گؤستردی:
مسلمان جوغرافیاجی ابن روسته، روسلارین یاشادیقلاری یئری آنلادیرکن، داستانداکی آنلاتیما بنزر ایفاده لر قوللانیر: “روسلارا گلینجه- اونلار آدادا بولونماقدادیرلار… بو آدانین چئوره سی … اوچ گونلوک یولا برابردیر” (نورالدیناوو ۱۹۹۱/۲ XVI . ). داستاندا بو ایفاده بو شکیلده یئر آلماقدادیر:
“اوزونلوغو و گئنیشلیگی اوچ گون یولا دنک اولان سادوم آداسیندان گلنلر وارمیش” (باشتو ۱۹۹۱: ۲۳۸).
بو پارچا، شان قیزی داستانیندا بو شکیلده کئچمکده دیر:
“İtil suyı aka turur
Kıya tobi kaka turur.
Balık telim baka turur
Kulunen taki kumarır.
İtil’in suları akar durur
Sert kayalara (kı yılara) kaka durur
Balık kurbağa baka durur
Onlarla gölün yayı lması doludur” (Baştu 1991: 352).
ایتیل سویی آکا تورور
کییا توبی کاکا تورور.
بالیک تئلیم باکا تورور
کولونن تاکی کوماریر.
ایتیلین سولاری آخار دورور
سرت قییلارا (قییلارا) کاکا دورور
بالیک کورباغا باکا دورور اونلارلا
گؤلون یاییلماسی دولودور” (باشتو ۱۹۹۱: ۳۵۲).
‘Şeytan bal tutarak sana vardı, ipek elbise giyerek yufka akıllı, deli olarak kal.’ (Şeytan sana karşı çıktı, sana bal sundu – bununla dünya lezzetlerini murat ediyor – ipek elbise giydirdi, sen ona kıvandın. Onun hilesini bilmedin, artık sen delilikle yaşa.)” (Kaşgarı Mahmut, 1999, 156).
ب) “بال: بال. سووارلار، قیپچاق و اوغوز دیللرینجه. اؤبور تورکلر بونا “اری یاغی” دئرلر. بو بیتده داهی گلمیشدیر:
(شیطان سانا قارشی چیخدی، سانا بال سوندو – بونونلا دونیا لذتلرینی مُراد ائدیر – ایپک البیسه گئیدیردی، سن اونا قیواندین. اونون حیلهسینی بیلمهدین، آرتیق سن دلیلیکله یاشا.)” (کاشغرلی محمود۱۹۹۹: ۱۵۶).
بو سؤزلر داستاندا بو شکیلده یئر آلمیشدیر:
“Bal tutup ötrü
Yak san’ga bardi,
Kal bilip tilevge
Ka diben barcin.
Bal tutarak
Şeytan sana geliyordu.
İpeğe bürüyerek
Kafese koyardı (Baştu 1991: 286, 290(.
“بال توتوپ اؤترو
یاک سانا قاباردی،
کال بیلیپ تیلهوگه
قال دیبن بارجین.
بال توتاراق
شیطان سانا گلیردی.
ایپهیه بورویهرک
قفسه قویاردی (باشتو ۱۹۹۱: ۲۸۶، ۲۹۰).
بو دؤرتلوکلردن ایلکی اولان ایدیل نهری ایله ایلگیلی اولان متین، همن هیچ دَییشدیریلمهدن ساخلانمیش و یازییا آخیریلمیشدیر: هر ایکی دؤرتلوکده ده ایلک اوچ مصراع، بعضی حرف دَییشیکلیکلری خارجینده، عینیدیر. آیریجا متینلرین آنلاملاری دا فرقلیلشمهمیشدیر. دَییشمهمهنین سببی داستانین اصلینده کی شعرسل عنصورلارین ساغلاملیغی اولابیلیر. شعرین شکیل عنصورلارینین ساغلاملیغی اونون عقیلده قالیجیلیغینی آرتیرمیشدیر.
ایکینجی پارچادا ایسه فرقلیلشمهلر گؤرولمکدهدیر. “بال” ایله ایلگیلی اولان بو شعر شان قیزی داستانیندا دؤرتلوک شکلینده گؤرولمکدهدیر؛ کاشغرلی محمود طرفیندن قلمه آلینان شعر ایسه بیت شکلیندهدیر. داستاندا فیه سیز اولاراق گؤرولن متین، کاشغرلینین اثرینده قافیهلیدیر. بو دوروم، داستانداکی شعرین خلق آراسیندا سؤیلهنیرکن دییشدیگی ایزلهنیمینی اویاندیرماقدادیر. شعر دیلدن-دیله آختاریلیرکن عقیلده قالیجیلیغی آرتماسی ایچین شعردهکی بعضی شعرسل عنصورلار گوجلندیریلمیش اولمالیدیر. متینلرله ایلگیلی ان اؤنملی عنصور باشتو طرفیندن بولغار تورکلری آراسیندان درلهنهرک IXیوز ایلده یازییا کئچیریلن بو داستانا عاید بعضی پارچالارین یاخلاشیق ۲۰۰ ایل سونرا کاشغرلی محمود طرفیندن ده اثرینده اؤرنک اولاراق قوللانیلماسیدیر. جوغرافی اوزاقلیغا و داستانین میکایل باشتو طرفیندن یازییا کئچیریلیش تاریخینین اوزهریندن ۲۰۰ ایل کئچمیش اولماسینا رغما داستان پارچالارینین ملت حافظهسینده بو قدر اوزون بیر سوره بویونجا ساخلانماسی دقت چکیجیدیر. متینلرده گؤرولن فرقلیلیکلر کاشغرلینین بو پارچالاری یازیلی بیر قایناقدان آلمادیغینی گؤسترمکدهدیر.
باشقا بیر دئییشله، متینلر سؤزلو حافظهده ایکی یوز ایل بویونجا یاشادیلمیشدیر. بو ایسه بیر متنین سؤزلو حافظهده نه قدر یاشادیلابیلهجهیی حاققیندا بیزه یول گؤسترمکدهدیر. لورد راگلان سؤزلو آنلادیلارین ان چوخ ۱۵۰ ایللیک بیر کئچمیشی یانسی تابیلاجاغینی ایفاده ائتمیشدیر (ارسوی، ۲۰۰۵: ۸۵). داستانا عاید شعر پارچالارینین دیوان لغات التورکون یازیلیشینا قدر سؤزلو حافظهده قالدیغینی کاشغرلی محمودون، اثرینی تورک بویلاری آراسیندان درلهدیگینی سؤیلهمهسیندن آنلاماقداییز. بورادان یولا چیخاراق متینلرین سؤزلو حافظهده ۲۰۰ ایل یاشادیلدیغی سؤیلهیه بیلیر. داستانین باشتو طرفیندن یازییا آختاریلمیش اولماسی، داستانین خلق آراسیندا یاشادیلماسینی اولوملو ائتکیلهدیگینی دوشوندوره بیلیر، آما متینلری یازییا کئچیریلدیگی جوغرافیالارین اوزاقلیغی و متینلرده کی آز دا اولسا دئییشمهلر گؤز اؤنونده بولوندورولدوغوندا بو شعر پارچالارینین سؤزلو اورتامدا یاشادیلدیغی، آختاریلدیغی و سؤزلو اورتامدا درلندیگی آنلاشیلابیلیر. بوراداکی متنین ۱۵۰ ایلدان اوزون سوره بویونجا اصلیندن چوخ فرقلیلیک گؤسترمهدن نسیللر بویونجا آختاریلمیش اولماسی اولدوقجا اؤنملیدیر. راگلان ین بئلیرتتیغی سوره دن داها اوزون یاشایان بو متین اونون بئلیرتتیغی سؤزئل مئتنین یاشینین ۱۵۰ ایل اولابیلهجهیی ادعاسینی ضعیفلتمکده، بو سورهنین (۱۵۰ ایل) داها اوزون اولماسی گرَکلیلیگینی دوشوندورمکدهدیر. فخری بیلگهنین آفشارلار آراسیندا یاپدیغی درلهمهلر آرسیندا یئر آلان ایکی سؤزلو تاریخ متنینین یاشلارینین دا ۱۵۰ یایلدان آرتیق اولماسی بو دوشونجهیی گوجلندیرمکددیر۱٫
III شان قیزی داستانی اوزهرینه بیر اینجهلهمه:
آ) قونو: داستان، تانرینین آلپلری یاراتماسییلا باشلار. آلپ بویان-ایمن انسانلار آراسیندا یاشاماق ایستهدیگینی تانرییا سؤیلهدیگینده تانری بو آلپی انسان قیلیغیندا دونیایا گؤنده ریر. بویانین بویقالا ایله ایلیشکیسیندن هونلا ” فخری بیلگهنین کایسری یؤره سی تورک خلق بیلیمی چالیشمالاری ” آدلی تئزده بولونان بو متینلر بونلاردیر: یز فب ۵۸۲: “ایلک اسکان تشبوثلری” (آیدوغدو ۲۰۰۵: ۳۴ا-۴۱ا): “تؤره مز اوغلو غوغاسی هونلارین آتاسی اولان ایجیک دوغار. داستاندا قهرمانی آت (آودان دولو)ین سویو ایجیکه دایاندیریلمیشدیر. آودان دولو، شان-آلبان ریشتاوین قیزی بوز بینی سئومکده دیر آنجاق آلپ آلباستی بوز بییی یئر آلتی دونیاسینا قاچیرمیشدیر. آودان دولو بوز بینی آرارکن آربوگا و تات-ایران (تاتار؟) ایله تانیشیر و اونلارلا دوست اولور. آربوگانین ائشی تانبیت ده آلپ آژدها طرفیندن قاچیریلدیغی ایچین اوچو بیرلیکده تانبیت ایله بوز بینی قورتارمایا قرار وئریرلر و بیرلیکده ساواشا گیریرلر. اوچ قهرمان، کؤتو یؤرگلری، آلپ آژداها و آلپ آلباستینی اؤلدوردوکدن سونرا ایتیل نهرینین قییسینا یئرله شه رک بورادا بولغار دولتینی قورموشلار.
ب) زامان: شان قیزی داستانینین ایلک بؤلومونده میتولوژیک بیر زمان یعنی دونیا دیشی بیر زامانین ائتکیسی اولماسینا رغما، داستانداکی اولایلارین دونیادا میدانا گلمه سیندن دولایی آنلاتی دا دونیوی بیر زامان گؤرولمکده دیر. داستاندا، کوزمیک زامان اؤیه لری (گونش، آی و اولدوزلار) داها چوخ میتولوژیک عنصورلرله اولان باغلانتیلاریندان دولایی داستاندا یئر آلماقدادیلار. بو عنصورلارین قوللانیلماسینداکی آماج، گونلرین آخیشینی گؤسترمک دئییلدیر: گونش، یؤن گؤستهریجی اولاراق دا قوللانیلمیشدیر. اوچونجو بؤلومده اولدوزلار قهرمانلارا نئچه گون یول گئده جکلرینی (۱۱ کره پارلایاراق ۱۱ گون یولجولوق یاپیلاجاغینی، نئچه گون مهلتلری اولدوغونو بوز بینی قورتارماق ایچین ۷ گون مهلت لری اولدوغونو) پارلایاراق اشارت ائدر. کوزمیک زامان عنصورلارینین قوللانیلمامیش اولماسینداکی ان اؤنملی سبب، چاتیشمالارین بؤیوک بیر قیسمینین یئر آلتی دونیاسیندا کئچیر اولماسیدیر. داستانداکی ایلگینچ بیر نقطه ده، “یاز” موسیمینین یارادیلماسینین آنلاتیلیشیدیر. داستانین ۳۵۸ جی صحیفه سینده کروانلار یولدا قار آلتیندا قالیرلار. کروانداکیلار قار آلتیندان قورتولماق ایچین تانرییا یالواریرلار. تانری بو یالواریشلار قارشیسیندا “یاز”ی یارادیر. کروان دا قارین اریمه سیله قورتولور. یوخاریداکی دوروملار خاریجینده، داستاندا بلیرگین بیر زامان یوخدور.
ج) مکان: داستانین ایلک بؤلومونده میتولوژیک اؤیه لر یوغوندور، بو دا مکانین دونیا دیشی بیر مکان کیمی آلقیلانماسینا سبب اولسا دا داستانداکی اولایلار دونیادا گئرچکلشمیش کیمی آنلادیلماقدادیر.
داستانین مکانی، بو دونیادیر. آنجاق داستانین قهرمانی آودان دولو، مُجادلهلرینی یئر آلتی دونیاسینینلا بیرنتلرینده یاپار. داستاندا مکانلار تصویر ائدیلمه میشدیر. گنللیکله قهرمانین هاردا اولدوغونو و هارا اولاشماسی گرکدیگینی بیلدیرمک ایچین مکان ایسیملریندن سؤز ائدیلیر: سادوم آداسی، چولمان آداسی، چولمان دنیزی، ساکلان دنیزی، بوری چایی، تارویل کئچیدی، شیر نهری، باشتو قالاسی، قیرغیزیستان، بایکال گؤلو، قاف داغی، دمیر قاپی، قویانتاو تپهسی، و . . . داستاندا اورال داغلارینین، بایکال گؤلونون و ایتیل نهرینین آدلارینین نئجه وئریلدیگی ده آنلاتیلمیشدیر: آلپ هورسانین دمیرینین کولوندن داغلار اولوشموشدور. بونلارا “هورسا-آلپ” دئمیشلردیر. بو ایسیم زامانلا “اورال” داغلارینا دؤنوشموشدور (باشتو ۱۹۹۱: ۶). بالیق شکلینده اولان دیشی آلپ بی-بویگالا، بویان-ایمنین آغینا دوشونجه چیرپینمایا باشلار. چیرپیندیغی یئر بؤیوک بیر گؤل اولور. بو گؤله بایکال آدی وئریلیر (باشتو ۱۹۹۱: ۹۶ ) آت آودان-دولوین یوردو و بو اؤلکه نین ایچیندن کئچن نهر آتیل (آتا عاید) اولاراق آدلاندیریلمیش آما کؤیلولر آتیل دئمکده زورلاندیقلاری ایچین، بو نهره “ایتیل” دئمیشدیلر (باشتو ۱۹۹۱: ۳۵۰). داستاندا بیر مثل عنصورو اولان قاف داغینین یئر آلماسی دا دقت چکیجیدیر. آیریجا دمیر قاپینین دا بیر یئر آدی اولاراق قوللانیلماسی دا ایلگینجدیر.
د) شاخص کادروسو: داستاندا بیرچوخ “الپ” آدی وئریلن دئوله قارشیلاشیریز. بورادا آلپی ایگیتدن فرقلی بیر آنلامدا قوللانیلمیشدیر. اورتا آسیا تورک گله نه یینده ایسه “الپ ایگیت، باهادیر آنلاملاریندادیر. اورتا آسیا تورک گله نه گینده کی آلپ تیپینین اؤزللیکلرینی محمد قاپلان بو شکیلده اؤزتله میشدیر:
۱ آتلی – گؤچَبه بیر کولتوره منسوبدور. حیوانجیلیقلا کئچینیر.
ائ) آنلاتیجی و آنلاتیم تکنیکلری: داستان آنلاتیجیسی
۳ تئکیل شاخصلی آنلاتیمی یانی حاکیم باخیش آچیسینی ترجیح ائتمیشدیر. چونکو آنلادیجی، داستانا عاید هر شئیی بیلمهلی و بونو بللی ائتمهلیدیر. بو، داستان آنلاتیجیسینین اوستالیق گؤسترمه سینین بیر پارچاسیدیر.
ف) متین پروبلملری: اَلیمیزدهکی اثر، سؤزلو کولتور گله نه گینده آکتیو تاشیییجیدان درلنمیش بیر اثر نیتهلیگینده دئییلدیر. بوندان دولایی “داستان” تورونون بلیرگین اؤزللیکلرینه تام اولاراق صاحب دئییلدیر: مکانین دونیا اولماسی، زامانین دونیا زامانی اولماسی کیمی. داستانین باشیندا مکان، زامان و قهرمانلار بو دونیایا عاید کیمی گؤرونسه ده اصلیندا میتولوژیک بیر دونیانین ایزلرینی داشیرلار: میتولوژیک متینلرده زامان، دونیانین یارادیلیشی و یا داها اؤنجهکی بیر زامان عایددیر. شان قیزی داستانینین ایلک بؤلومو ده انسانلارین یارادیلیشییلا ایلگیلیدیر. اؤزللیکله انسانلاردان اؤنجه داستاندا “الپ” دئییلن اولاغاناوستو نئجهلیکلی دئولرین یارادیلماسینین آنلادیلیشی و بو بؤلومده کی میتولوژیک اوسلوب، داستانین انسان اؤنجهسی یاشاملا حتا دونیانین یارادیلیشی ایله ایلیشکیلیایمیش کیمی آلقیلانماسینا سبب اولماقدادیر.
آیریجا داستان متینلرینده دیالوگا سیخجا راستلانماسینا رغما، شان قیزی داستانینین ایلک بؤلوملرینده دیالوگ آزدیر، تحکیه و اولای آنلادیمی فاضلادیر. داستانین سون بؤلوملرینده اؤزللیکله تماتیک گوج دیه بیله جه ییمیز آودان-دولونون قهرمانلیقلاری نین آنلادیلدیغی بؤلوملرده (۲ جی بؤلومون سونو و ۳ جو بؤلوم) و ۴ جو بؤلومده دیالوگلار آرتار. داستان اولاراق آدلاندیریلماسینا رغما ایلک بؤلومونده میتولوژیک اؤیه لرین یوغونلوغو، بو اثرده سؤزلو گله نکده کی میتولوژیک اؤیه لرین باشتو طرفیندن داستان فورمتینده یئنیدن دوزنلندیگینی دوشوندورمکده دیر. شان قیزی داستانیندا آنلادیلان اولایلار داستان دایره لریندن اولوشماقدادیر. بوراداکی داستان دایرهسینن کاستیمیز آلپ بویان ایله باشلایان و آودان-دولو ایله سونا ارن بیر سیلسیله دیر. بو سیلسیله نین اطرافیندا متین حلقه لری اولوشموشدور. بو حلقهلار “داستان دایره سی” اولاراق آدلاندیریلماقدادیر. الیمیزده کی متینده بو دایره لر آرت آردا گلمکده دیر. بو دیزیلیشین بیر بنزه ری ده ماناس داستانیندا واردیر. ماناس داستانیندا ماناسدان سونرا سمته و سیتکین اطرافیندا اولوشان اولایلاری قونو آلان دایره لردن اولوشان آنلاتی؛ شان قیزی داستانیندا آلپ بویان، ایجیک، غازان، بولومار، آلوار و آودان-دولونون اطرافیندا اولوشان اولایلاری قونو آلان دایره لردن اولوشماقدادیر. بورادا بولغار تاریخینین ده آختاریلمایا چالیشیلدیغی گؤروله بیلیر: آلپ بویان ایله باشلایان میتولوژیک طبقه غازان ایله بیتر. بولومار ایله تاریخی طبقه باشلار. بولومار، عینی زماندا، بولغار قاغانلاریندان بیرینین آدیدیر. آودان-دولو ایله اسلامی طبقه داستانداکی یئرینی آلیر.
IV سونوچ:
باتییا کؤچن تورک بویلاریندان اولان بولغارلار، بؤیوک بولغار دولتینی قورموشلار و قارادنیزین قوزئیینه یئرلشمیشدیلر. بولغارلار بؤیوک بولغار دولتینین ییخیلماسیندان سونرا قوروپلارا آیریلمیش و فرقلی دینلری قبول ائتمیشدیلر. تونا بولغارلاری خریستیانلیغی قبول ائتمیش و اسلاولاشمیشدیر. ایدیل (وولگا) بولغارلاری ایسه اسلامیتی قبول ائتمیشدیر. بو قوروپ گونوموزده باغیمسیز دولتلر توپلولوغونون سینیرلاری ایچینده یاشاماقدادیر. اسلامیتین قبولدن سونرا میکایل باشتو بولغار داستانلاریندان اولان شان قیزی داستانینی درلهمیش و بیر آرایا گتیرهرک یازییا آخیتدیرمیشدیر. متین آلپلار و انسانلارین یارادیلیشینی آنلاداراق باشلاماقدادیر.
داستانین ایلک بؤلومونده میتولوژیک عنصورلار یوغونلوقدا اولدوغو ایچین مکان و زامان دونیا دیشیایمیش کیمی آلقیلانماقدادیر. بو دا داستانا بیر میت هاواسی وئرمکده دیر. داستانین داها سونراکی بؤلوملرینده مکان و زامان دونیویدیر. باشقا بیر دئییشله اولای آخیشی میتولوژیک متینلردن داستانی متینلره دوغرو دَییشمیشدیر. متینده کی ان اؤنملی و دیقت چکیجی عنصورلاردان بیری ده داستانداکی بعضی پارچالارین کاشغرلی محمود طرفیندن دیوان لغات التورکده اؤرنک اولاراق وئریلمیش اولماسیدیر. بو شعر پارچالاریندا آنلامسال اولاراق دَییشمه اولمامیشدیر. شعرلردهکی شکیل دَییشیکلیکلری ایسه متنین دَییشدیغینی یعنی یازیلی اورتامدان دئییل، سؤزلو اورتامدان درلندیغینی گؤسترمکده دیر. بورادا اؤنملی اولان ایسه، بو شعر پارچالارینین ملت حافظه سینده یاخلاشیق اولاراق ایکی یوز ایل بویونجا یاشادیلمیش اولماسیدیر.
کؤچورن: م. کریمی
KAYNAKÇA:
AYDOĞDU, Betül (2005), Fahri Bilge’nin Kayseri Yöresi Türk Halk Bilimi Çalışmaları basılmamış yüksek lisans tezi), Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kayseri. ERSOY, Ruhi (2005), “Barak Türkmenleri’nin Sözlü ve Yazılı (Resmi) Tarihlerine Mukayeseli Bir Yaklaşım Denemesi”, Millî Folklor, Sayı, ۸۴-۹۳, ۶۵ Ankara. GÖRKEM, İsmail (2000) Halk Hikâyesi Araştırmaları: Çukurovalı Âşık Mustafa Köse ve Hikâye Repertuvarı, Akçağ Yayınları, Ankara. KAPLAN, Mehmet (1992), Türk Edebiyatı Üzerinde Araştırmalar – I, Dergâh Yayınları, İstanbul.
Kaşgarlı Mahmut (1991), Divanü Lûgat-it-Türk – I, (Çev:Besim Atalay), Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara.
Kaşgarlı Mahmut (1999) Divanü Lûgat-it-Türk – III (4. Baskı (Çev:Besim Atalay), Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara.
Mikail-Baştu İbn Şams Tebir (1991) Şan Kızı Destânı, Çev: Avidan
Aydı n), Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara. NURUTDİNOV, Ferhat (1991/1) “Redaktörün Okuyucuya Olan Sözü”, Şan Kızı Destânı, Kültür Bakanlığı Yayınları, VII-VIII, Ankara.
NURUTDİNOV, Ferhat (1991/2) “Kadîm Destânın Mukadderatı ve Çağrısı”, Şan Kızı Destânı, Kültür Bakanlığı Yayınları, XI-XX, Ankara. OLEYNİK, Yuriy (1991) “Mikail-Baştu İbn Şams Tebir’in ‘Şan Kızı Destânı’ (۸۸۲ s.) İçin Önsözü”, Şan Kızı Destânı, Kültür Bakanlığı Yayınları, XXXIII-XXXIX, Ankara. ZEKİYEV, Mirfatih Z. (2002) “Bolgar-Tatarların Etnogenezi ve Genel
Gelişme Aşamaları”, (Çev.: Lilia Sabirova), Türkler Ansiklopedisi, Yeni Türkiye Yayınları, C. II, 425-442, Ankara.
[۱] بو باره ده قاضی مصطفی بردج – ۷جی هجری یوزایلده بولغار مورخی و دولت آدامی اولاراق یازدیغی “بولغار تاریخی”نده بونا اشاره ائدیب، بولغارلارین ایدیل چایی قیراغینا گلمه دن اوّل آذربایجاندا یاشادیقلاری و همان زماندا (۲۴۳قمریده) آذربایجاندا یبازدیلدیغینی ادعا ائدیر. عینی حالدا هم آذربایجان توپراقلاریندا یازیلمیش و هم آذربایجان تورکجه سینده اولدوغو اوچون، بو اثری آذربایجان ادبیاتیندان ساییلماغینا راضیلاشیر. WWW.Djagfar_tarihi.htm سایتیندان بو تاریخی کتابین انگلیسجه سینی دانلود ائدیب اوخویا بیلرسینیز.


text:
گون اورتا چاغی، قیشین کسگین سویوغوندا نادنکا قولوما سؤوکندی. دوداقلاری اوسته تازا گؤیرمیش توکلر بوز باغلامیشدی. بیز بیرلیکده اوجا تپهنین اوستونده دایانمیشیق. دایاندیغیمیز یئردن تپهنین آشاغیسینا قدهر، هامار ائنیش یئری، گونش شاخدیقجا گوزگو کیمی گورسهنیر. بیزه یاخین بیر عنابی بویالی مخمله بورونموش سوروتمه واردی.
تمناسیز دئییرم: نادژداپتروونا ، گل بیرلیکده سوروتمه ایله آشاغییا سوروشک. تنها بیر کره. اینان کی ساغ قالاریق. نه ایسه نادنکا قورخور. قاباخدا اولان اوچورومدان قورخور. آیاغیندا اولدوغو گالوشلارین اوجوندان، باش گیجلدن، انتهاسیز اوچورومدان قورخور. تپهدن آشاغی باخاندا، قورخودان سینهنده نفسین کسیلیر. ندنسه من نادنکانی سورشمهیه چاغیریرام، فیکره دالیرام کی او اؤزون اوچورومدا گؤرسه نه احوالات یارانار ؟ اؤلمهسهده، دلی اولار!!.
نادنکایا دئییرم کی قورخما سنده اولان بو وحشت قورخودان و اورهکسیزلیکدندیر. نهایت نادنکا راضیلاشدی. اوزوندن بللیدیر کی اؤلوم باهاسینا تاپشیریغیمی قبول ائلهییب. رنگی قاچمیش پوزغون، تیتریهچک حالدا سوروتمهده اوتوردوق. قوللاریملا قوجاغلادیم و سوروتمه ایله بیرلیکده تپهدن آشاغییا سوروشدوک. سوروتمه سورعتله یولا دوشمکده، باش گؤزوموز. سویوق یئل سانجیردی. قولاقلاریمیز یئلین سورعتیندن فیشیلداییردی. ائله بیل آجیمادان بیزی سانجیردی. یئلین کسگین ایتیلیی، ایستهییردی باشیمیزی بدندن آییرسین. یئلین کوشولتوسوندن نفسیمیز گئری قاییدیردی. ائله بیل شیطان بیزی جهنمه آپاریردی. یان یؤوره ده هر نه وارسا رؤیا کیمی گؤز اونونده سورعتله قاچیردیلار… ایندی …. ایندیسه آرادان گئتمهلییک ! من یاواشجا نادنکانین قولاغینا ، سؤیلهییرم …نادنکا سنی سئویرم .
گئتدیکجه سوروتمهنین سورعتی آزالیر. یئلین باغیرتیسی و بوزلارا دهیدیبی های-کوی داها قورخونج دئییل. تپهدن سوروشمه سونا چاتدی. نادنکا رنگی قاچمیش اؤلولره بنزهییر. رنگی قاچیب، آغ آپپاخ گچ کیمی اولوب. آغیر- آغیر نفس چکیر.
یاردیم ائتدیم سوروتمهدن ائندی. آیاغ اوسته دایاندی. ایری سورغون گؤزلریله منه باخدی. دئدی: بو آغیر، قورخونج تجروبهنی داها ایستهمیرم تکرار اولسون! هئچ قیمهته! آز قالمیشدی قوزخودان اؤلم! حال و رنگی اؤزونه گلمهده، سورغون باخیشلارین منه زیللهدی. اینجارسیز حالدا گؤزلهییردی کی من او اوچ کلمهنی دئمیشم یا او اؤزی یئلین های-کویوندن توهوملهشیب؟ منسه چوخ قانی سویوق آداملار کیمی کناریندا دایانمیشدیم. پاپیروز چکیردیم و دقتله اللرینه باخیردیم.
نادنکا قولون قولوما سالدی. تپهنین اتهیینده دولاندیق. معلوم حالدا اونون خاطیری، او اوچ کلمهدن، کدرلنمیشدی. سورغوسو اوچ کلمهنین ائشیتمهسینده ایدی کی، دئییلیب یا یوخ؟ بو سورغو سعادتلی، شرفلی، و کرامت نفسلی یاشاییشدیر. اهمیته لاییق یاشاییش سورغوسودو. نادنکا صبیرسیز، توتغون و جاذیبهلی باخیشین اؤزومه تیکیب و منیم سؤزلریمه، دهیرسیز جاوابلار وئریردی. تلهسیردی اصلی سؤزه باشلاییم.
دوزون ایستهسز، ملاحتلی سیماسیندا، هیجانلی و شوور احساسلی باخیشلاری واریدی. ایستهدی مندن سوروشسون یا منه دئسین. سؤزلری دیلینین اوجونا گلمیردی. قورخولو خجالت چکیردی. شاد اولمادان دیلی توتولموشدور. …….منه باخمایاراق سؤیلهدی. بیلیرسیز من نه ایستهییرم ؟
یوخ بیلمیرم!
گل بیرلیکده بیر کره ده …سوروشک.
تپه یولونو یوخاری چیخدیق. تپهنین زیروهسینه یئتیشدیک. رنگی قاچمیش نادنکانی تیتترک حالدا سوروتمهیه میندیردیم. تپهنین آشاغاسینا سوروشدوک. بو یولدا یئنهده یئل کوشولدهییب باغیریردی. سوروتمه سسلهنیردی. یئنهده سوروتمهنین سورعتله، هیجانلا سسلنمهسی نادنکانین قولاغینا، ترنم ائدیردی کی “سئویرم سنی نادنکا”!
سوروتمه دایاناراق، سوروشدویوموز تپهیه باخدی. سونرا نئچه آنلار اوزومه دیرهشدی. اینجارسیز سویوق سؤزلریمه قولاق آسدی. انتهاسیز حیرت، هر شئیه ، هر شئیه، بورکونه، الجکلرینه و ظرافتلی اندامینه کؤلگه سالمیشدیر. باخیشلاریندان بللیدیکی اؤزوندن سوروشوردو: نئجه اولسون؟ به او سؤزلری کیم سؤیلهمیشدی؟ او یا منیم خیالیم؟
بو حیران قالماق اونو نیگران و حوصلهسیز ائلهدی. یازیق قیز داها منیم سؤزلریمه جاوابسیز قالدی. چاره سیز آز قالدی آغلاسین. سوروشدوم ایستهمیرسیز ائوه قاییداق؟ قیزاردی، دئدی آمما، آمما منیم سوروشمه اویونوندان خوشوم گلدی. ایستهمیرسیز داها بیر کره ده سوروشک؟
دوزدورکی سوروشمکدن خوشو گلیردی، امما کئچمیش دفهلر کیمی سوروتمهده اوتوراندا رنگی قاچدی. هئیکلی تیترهدی. نفسی قورخودان تنگه گلدی.
یئنهده اوچونجو دفه سوروتمه تپهنین اوچوروم آشاغاسینا یوللاندی. گوردوم گؤزلرین تام احساسلا دوداغلاریما زیللهییب. جیبیمده اولان دسمالی باسدیم. آسقیردیم. تپهنین سورعتلی بئلینده، کیچیک فورصتده قولاغینا سؤیلهدیم “سئویرم سنی نادیا”!
حیرتلی. ائله تاپماجالی حیرتده قالدی. نادنکا سوسموش حالدا فیکره دالدی…. اونو ائولرینه قدهر مشایعت ائلهدیم. چالیشیردی یاواش گئتسین. آددیملارین کیچیک کیچیک گؤتوروردو. هر آندا انتظار چکیردی او “اوچ سوزو” منیم آغزیمدان ائشیتسین. گؤردوم کی اینجییهرک چالیشیر اورهک سؤزون دئمهسین: او سؤزلر یئلین سؤزلری دئییلدی !!؟؟ کؤنلوم ایستهمیر او سؤزلری یئلدن ائشیدیم!
داها سحر چاغی، نادنکادان کیچیک مکتوب الیمه یئتیشدی. یازمیشدی، بوگون ایستهسن سوروشمه اویونونا گئدهسن، منیده اؤزونله آپار.
او گوندن بری، هرگون نادنکا ایله بیرلیکده سوروشمه اویناردیق. هردفه یئلین باغیرتیسیندا تپهدن آشاغی سوروشنده قولاغینا سؤیلهردیم. سنی سئویرم نادیا !
نادیا سونرالار بو اوچ سئودالی سؤزلره ائله بیل چاخیرا یا مورفینه معتاد اولان کیمی، وورغون اولدو کی یاشاییشی او اوچ کیچیک سؤزلری ائشیتمهده آجی و زههرلندی. هله ده تپهنین یوخاریسیندان سوروشمهیه قورخوسو واریدی. آمما قورخونون اوزی، سئویملی اوچ کلمهسینین اوستو اؤرتولو اولمادان، اونو اینجیتدیردیگی حالدا، لذتله سیخ باغلیدی.
بورادا نادنکا ائله منه و یئله شوبههلیدی. بیلمیردی کی اونو من سئویرم یادا یئل سئویر. آمما نظره بئله گلیردی کی ایندی اونا فرقی یوخدور. اؤنملی اونون سرمست و واله اولماسیدیر. ایندیسه مهم دئییلدی که بو سرمستلیک هانسی بادهدندیر؟
بیر گون، گون اورتا چاغی، تکلیکده سوروشمه یئرینه گئتدیم. جاماعات آراسیندا نادنکانی گؤردوم. او تپهیه ساری گئدیردی و گؤزلریله منی آختاریردی ….قورخا قورخا تپهنین یوخاریسینا چیخدی. تکجه سوروشمک چوخ قورخولویدو! رنگی آغارمیش قارا بنزهییردی .
باشدان آیاغا ائله تیترهییردی کی، ائله بیل دار آغاجینا طرف گئدیردی. بئلهلیکله قافاسینا باخمادان تپهنین اوستونه یوللاندی. بللیدی کی نهایت ایستهیی بودور کی آیا منسیز، او شیرین حلاوتلی سؤزلری ائشیده بیلهجک یا یوخ؟ گؤردوم آغارمیش سیماسیله، آغزی آچیق، قورخودان سوروتمهده اوتوردو. گؤزلرین یومدو. همیشهلیک یئرله وداعلاشدی و سوروشدو … سوروتمهنین قورو غیژیلتیسی قولاغیمدا سسلندی. بیلمهدیم او آندا اوچ سؤزو ائشیتدی یا یوخ. سوروشمه قورخوسو اونو بوروموشدو و سس ائشیتمک ایمکانین اوندان آلمیشدیر.
عاقبت یازین ایلک آیی یئتیشدی. گونون ایشیغی چوخالدی. داغلارین قاری ارییب سویا دؤندو. داغلارین باشی تورپاغا چالدی. داها تپهنین سوروشمهسی قورتاردی. یازیق نادنکا داها او هیجانلی سؤزلری ائشیده بیلمهیهجک. داها کیمسه یوخ او سؤزلری تکرار ائلهسین. چونکو یئلین اسیب پیچیلداماسین داها کیمسه ائشیدیلمز اولوب. من تلهسیرم پئترزبورگا گئدیم. بیلینمز اوزون زامانا قدهر. شوبههسیز همیشهلیک.
ایکی گون گئتمهدن اوول گون باتان چاغی ائویمیزین باخچاسیندا نادنکاگیلین قونشولوغوندا اوتورموشام. هاوا هله بیر آز سویوقدو. زیل پئیین قالانماسی یاخینلیغیندا هله قار گؤرسهنیر. آغاجلار هله آییلماییبلار. نه ایسه یازین قوخوسو هله حیس اولور. زاغچالار گئجه یاتاق لوواسی اوسته های- کوویله چیرپیشیرلار.
ائویمیز نادنکاگیلین ائویندن کرباس پارچاسیلا آیریلمیشدی. یاواش یاواش کرباسدان اولان دووارا یاخینلاشدیم. اوزون زامان پارچانین دئشییندن باخدیم. نادنکانی گورورم، ایوانا گلدی. کیچیک کدرلی و غملی باخیشلا گؤیه باخدی. یازین سرین نسیمی نادنکانین بوزارمیش، کدرلی توتغون سیماسینا اسیردی. نادنکا تپهدن اسن کوشولتو یئلی و سئویملی، اورهیه یاتان نئچه سؤزلری یادا سالیردی. نادنکانین سیماسی توتولدو. چوخ حزین حالدا، بیر داملا گؤز یاشی اوزونه آخدی. یازیق قیز اللرینی قاباغا آپاردی. دئییرسن کی یئلدن حسرتله ایستهییر کی او سئویملی سؤزلری بیر داها اونون قولاغینا سؤیلهسین. بو آندا من یئلین اسمهسیله یاواش سسلهدیم: نادیا سئویرم سنی.
ایلاهی !! نادیا نه حالدادیر!؟ قیشقیریر. اوزو غنچه کیمی گول آچیر. اللرینی داها شووقله یئله طرف اوزادیر. نه قدهر خوشباخت، نه قدهر گوزهل؟!
من قاییدیرام ، یولا دوشوب گئتمه یه حاضیرلاشیرام ….
ایندی اوزون زاماندی بو ماجرادان سوووشور. نادنکا ائولهنیب. بو کی اونو زورلا اره وئردیلر یا کی اؤز سئودیگینه گئتدی اؤنملی دئییل. اونون اری دولتلی موسسهنین باش مودیریدی. اوچ اوشاغی وار. یئنه ده یئل، نادنکانین قولاغینا چاتدیران سئویملی سؤزلر: “من سنی سئویرم” یاددان چیخماییب.
بوسئویملی سؤزلر اونون خوشباختلیق، جاذبهلی و گؤزهل خاطیرهلی یاشاییشیدیر.
منسه یاشا دولدوقجا داها بیلمیرم نییه بو سؤزلری دئییردیم ؟ نییه زارافات ائدیردیم!!!
ایضاح:
فارسی دیلینه چئویرن: سیروس ذکاء


text:
اوروش قاچقینلری حقیده حکایهلر؛ طالبانحیات نی مردم اوچون دۉزخگه ایلنتیرگن
مینگلب عایلهلر اویلرینی تشلب، خوفسیز حدودلرده باشپناه تاپیشگه مجبور بۉلدیلر، چونکه طالبان نینگ خوفسیزلیگی و شدّتلی جنگلری کۉپلب تومنلر نینگ قولهشی و بوگروه افغانستان کتته شهرلریده اېتیب کېلیش خوفینی آشیرگن.
آز مقداردهگی بهدولت عایلهلر قۉشنی دولتلرگه کۉچیب کېتیشکن، باشقه بیرقطارلری آدم سوداگرلری توزاغی گه توشیب وعده قیلینگن جنتگه (اروپا دولتلری) اېتیب باریشگه سعی قیلیب، اوز تقدیرلرینی ناانیق کېلهجک گه تاپشیرگنلر.
قالهوېرسه، اۉز حیاتینی سهقلب قالیش اوچون مالیوي امکانیت یۉقلیگی سببلی، اۉزلرینی و عایله اعضالرینی قۉشنی ولایتلر مرکزیگه آلیب کېتگن کۉپ کۉچمنچیلر بار. بو عایلهلر حاضر باشپناه یۉقلیگی، آذوق -طعام کمچیلیگی، ایشسیزلیک، ایشانچسیزلیک و طالبان نینگ ییریک شهرلر حدودلرینی قمل قیلیشی کوچهیگنی سببلی آغیر احوالده یشهماقده.
زرمینه قندوز ولایتیده مینگلب اوروش قاچقینلریدن بیری، اۉز حدودلرینی ایشانچسیزلیک و طالبلر باسیب آلگنیدن کېین بدخشان ولایتی مرکزی فیضآبادده باشپناه تاپیشگه مجبور بۉلگن. کۉچیریلگن عیال نینگ ایتیشیچه، طالبلر اولر نینگ برچه نرسهلرینی مصادره قیلیب، تینچ اهالی اویلرینی سنگرگه ایلنتیرگن. خانم زرمینه دیدی “طالبان آتمنی اۉلدیردی، بیزنینگ همه نرسهمیزنی آلدی، اویلریمیزنی تالان -تاراج قیلدی و بیزنی کۉچیشگه مجبور قیلدی”.
کۉچیریلگن عیال نینگ سۉزلریگه کۉره، حاضر او و بدخشان مرکزی فیضآبادگه ناتینچلیک و جنگلرنی کوچهیتیریش اوچون کېلگن باشقه یوزلب عایلهلر بیلن چادرلر آستیده یشهماقده و طالبان نینگ شهرنی قمل قیلیشی کوچهیگنی اوچون تقدیرلری نمه بولیشینی بیلیشمهیدی.
طالبان جنگچیلری کېچه (شنبه ۱۶ اسد) بدخشان ولایتی مرکزیده بیر نېچه استقامتدن هجوم اویوشتیردی. باغلرده، دېنگیز قرغاعیده یاکه بلند تېپهلیکلرده چادر قورگن آوارهلر و کۉچیریلگن آدملر هاوان و یېنگیل و آغیر قوراللر قورقیشی دن تاش و غارلر کیچه ني اوتکزدیلر.
آوارهلردن بیری زرمینه خانم نینگ ایتیشیچه، طالبلر بدخشان مرکزیگه هجوم قیلگنیده توننی اۉتکزیش اونینگ اوچون مینگ ییلچه آغیرلیک قیلگن. اونینگ قۉشیمچه قیلیشیچه، فیضآباد آسمانیده خوفسیزلیک کوچلری و طالبان اۉرتهسیدهگی آتیشمهده امان قالیش امیدینی یۉقاتگن.
زرمینه خانیم نینگ سۉزلریگه کۉره، زۉرآورلیک اوج آلگنی سری طالبان اونینگ برچه امید و اینتیلیشلرینی یۉق قیلیب، اونینگ حیاتینی اېر یوزیدهگی دۉزخگه ایلنتیرگن. زرمینه خانیم قۉشیب قۉیدی: “بیزده حیات قالمهدی، بیز نینگ برچه نرسهلریمیز تالان -تاراج قیلیندی، اوییمیز ویران قیلیندی، آتم اۉلدیریلدی و مېن اۉزیم تۉرت فرزندیم بیلن کۉچیب کېتدیم و مېن راکتلر و هاوان اوقی فرزندلریم جانیني آلیش دن قۉرقهمن.
زرمینه باشقه ۴۰۰ عایله بیلن اوییدن کۉچیریلدی و اېندی کون و تونلرینی فیضآباد شهری زراعت باغیده اۉتکزهدی. اونینگ ایتیشیچه، او دولت و نادولت یاردم تشکیلاتلریدن بیرینچی یاردم آلگن و چېکلنگن وقت دوامیده اۉزینی باقیشی ممکن.
اېندی او ساووق موسم و عایلهسی نینگ باشقه اعضالری نینگ حیاتینی یۉقاتیش خوفیدن خواطرده. اونینگ قۉشیمچه قیلیشیچه، اگر جنگلر دوام اېتسه و ماجرا طرفلری سیاسي کېلیشووگه اېریشه آلمهسهلر، چادر آستیده ساووق قیش اۉتکزیش کوپ هم قییت بولهدی. اونینگ سۉزلریگه کۉره، بدخشان نینگ ساووق محیطیده یشش حاضرگی وضعیت بیلن ممکن اېمس.
زرمینه خانم نینگ قۉشیمچه قیلیشیچه، او قندوز ولایتیده یخشی وقت اۉتکزگن، اېری دوکاندار، بالهلری مکتبده اۉقیشگن و تینچ حیات کېچیریشگن. لېکن حاضر زۉرآورلیک و کۉچیشلر نینگ کوچهییشی بیلن اونینگ برچه اینتیلیشلری و آرزولری چیپس گه چیقدی.
زرمینه نینگ ایتیشیچه، او اۉغیللری و قیزلری مکتبنی توگهتگندن سۉنگ عالي اوقویورت اۉقیشگه کیرگنلریده شفاکار و مهندس بۉلیشلرینی و جمعیتگه خدمت قیلیب، عایلهلری بیلن فخرلنیشلرینی خواهلهگن.
کۉزلری یاشگه تۉلگن اوروشدن قاچگن عیال، اېرتنگی کون نینگ یخشی بۉلیشیدن امیدلری یۉقلیگینی و هر لحظهده اۉز عایله اعضالریدن اَیریلگنیدن قیغوسیدن خواطرده اېکنینی ایتهدی.
زرمینه، طالبان و حکومت قۉشینلری ارا توقنشوولرنی مینگلب آوارهلریدن بیری دیر. او اۉز حیاتی نینگ اېنگ کتّه آرزوسی – اوروش توگهشی و اۉز اوییگه قَیتیشی اېکنلیگینی ایتیب، زۉرغه گپیرهدی.
بیر آیدن آرتیق دوام اېتگن جنگلرده، اوروشلر باشلنگن ولایتلردن مینگلب عایلهلر مرکزي و نسبتاً تینچ حدودلردن باشپناه تاپدیلر.
آوارهلر نینگ ایتیشیچه، طالبان نینگ مرکزي حدودلرگه هجوملری کوچهییب، اولر نینگ خواطرلری آشگن و اولر قهېرگه قاچیشنی بیلمهیدیلر. قاچقینلر نینگ قۉشیمچه قیلیشیچه، مملکتنی ترک اېتیش اوچون اولر نینگ مالیوي امکانیتلری یۉق و اولر طالبلر نینگ قمچیسی آستیده اۉلیشینی قبول قیلیشگه و اۉز بختسیزلیک و عاجزلیک چۉقّیسیده بو حالتنی قبول قیلیشگه مجبور.


text:
باشین ساغ اولسون آذربایجان!
نه اولار، ساخلایین گئدهن قاتاری…!
چوخ تاسفله کئچن گون اللی نفره یاخین وطنداشلاریمیزدان قاتار توققوشماسی نتیجهسینده حیاتلارینی ایتیرمیشلر. بو حادثهده یوزدن آرتیق وطنداشیمیز ایسه یارالانیب و بیر چوخونون ساغلیق دورومو جیددی تهلوکهدهدیر. رسمی دایرهلر طرفیندن یاییلان معلوماتلارا اساسن اؤلنلرین چوخونو تبریز شهری ساکینلری تشکیل ائدیر. خالقیمیزا اوز وئرن بو انسانی فاجیعه، عزیزلرینی ایتیرمیش عائلهلر اوچون بؤیوک ماتمدیر.
بیز «ایشیق» – آذربایجان ادبیات و اینجه صنعت سایتی امکداشلاری بو آغیر فاجیعهنی بوتون وطنداشلاریمیزا، آذربایجان خالقینا و بو حادثهده عزیزلرینی ایتیرمیش و ضرر گؤرموش حؤرمتلی عائلهلره باش ساغلیغی وئریر و بؤیوک کدر و حزنله « باشین ساغ اولسون آذربایجان!» دئییریک.
«ایشیق» – آذربایجان ادبیات و اینجه صنعت سایتی
۰۶/۰۹/۱۳۹۵
***
نه اولار، ساخلایین گئدهن قاتاری…!
رسام: سعید قافلان(قاتاردا حیاتینی ایتیرمیش عزیزلریمیزه)