text:
غرب مدنیتی نینگ آخری کیلگن می؟
تحلیل و تیکشیروو
غرب مدنیتی نینگ آخری کیلگن می؟
اوتگن هفته تورکيهده جوده مهم بیر ییغیلیش بولیب اوتدی. ییغیلیش نینگ آتی ایسه خلق ارا مدنیتلر شوراسی ایدی.
تورکيه جمهوریتی نینگ جمهور رئیسی جناب ایردوغان او ییغیلیشده سوزلهگن نطقی تاریخده اوز اورنینی آلدی.
بوگونکی کونده غرب عالَمی اوز قدریتلرینی قیتهدن تیکلش گِردابی طفیلی او بیاناتنی تحلیل قیلگن بیر غربلیک هنوز کورمه دیم.
فقط کیلگوسی جریانده هم اوشبو مَثل اوستیده تارتیشیب متینلر یازیشلری ممکن.
تورکيه نینگ رهبری ایردوغان، متفکر یازووچیلر و فیلسوفلرنینگ اولتیریب محاکمه قیله دیگن اوشبو مدنیت بحرانینی انگله تیشی توغریسی بیر یازووچی صفتیده مینی جوده هم اویه لتیردی.
جناب ایردوغان، ییغیلیشده خلاصه شوندهی دیدی:
« بیز مدنیتیمیز اوچون کورهشماقدهمیز. مدنیتیمیزنی انشا ایتیش اوچون ایمس قیتهدن تیکلش اوچون سعی –حرکت قیلهمیز.
مدنیت نینگ اوزینی تشکیل ایتگن ایشانچدیر، اوندهی بولسه بیز نینگ هم فرقیمیزنی اورتهگه قوییشیمیز شرطدیر، دیدی.
بیلیم و تخنیک نینگ مهم بولیشی بیلن بیرگهلیکده ایشانچ و اجتماعي بیردملیککه پرواسیز قیلگن تقدیرده بو نینگ آتی بیزگه کوره مدنیت ایمس. بیز نینگ مدنیتیمیزده انسان مخلوقات نینگ اینگ شرَفلیسیدیر.»
بوگونگی کونده 1950لردن بیری غرب عالمی، تیلیدن تشلهگن گلوبال انسان حقلری بیلن علاقهلی اوزگریشلر جوده قیغولی.
او ییغیلیشده تورکيه نینگ جمهور رئیسی هم تیلگه آلگن. بوگونگی کونده غرب نینگ منفعتلری بحث موضوعسی بولگنده دموکراسی، انسان حقلری گلوبال بیاناتی و حقوق کبی توشونچهلرنینگ هر قندهی معناسی قالمه یدی.
مثال اوچون، عراق نینگ شِمالیده عملگه آشگن ناقانوني بیر رفراندوم نینگ آرتیده توخته گن غرب عالمی، هسپانیا نینگ کتلونیا منطقه سیدهگی رفراندومنی غیر قانونی دیب کورماقدهلر. پولیسنینگ رفراندوم صندوقلرینی ییغیب آلیشلری و باسیم قیلیشلریگه، غرب عالمی بی تفاوت قالدی.
هسپانیا عالي محکمه سی نینگ کتلونیالیک سیاسي شخصلر توغریسیده حقوققه سیغمهگن قرارلر آلیشیگه قرشی هم اعتبارسیز قالیشی غرب منفعتیگه جوده ماس ایدی.
بو نینگ بیلن قناعتلنمهگن هسپانیا حکومتی، کتلونیا خود مختار باشقرووی حکومتینی فسخ قیلیب، 6 آی مابینیده وقتیدن آلدین سیلاو اوتکزیشی اوچون قرار آلدی. ایتگنیمیزدیک، واقعه نینگ غربده جریان ایتیش و اعتبارسیز قالیشی غرب منفعتیگه ماس ایدی.
غربگه نیمهلر بولدی؟ رومگه قیصرگه دیکتاتورلرگه، فیوداللرگه، قیرال و قیرالیچهلرگه عصیان قیلگن غرب ضیالیسیگه نیمه بولدی؟
غرب یاکه شرق بولسین، اگر دنیا نینگ بیر حدودیده ضیالیلر جیم-جیتلیکنی تنله سه، یاکه معروضه قیلیشگه جسارت قیله آلمه سه، دنیانینگ موازنتی بوزیلگن دیماقدیر.
ذاتاً بو یوزدن ایمس می؟، غرب قوشینلری تامانیدن، 2001- ییلیدن بیری یقین شرقده 4 میلیون اطرافیده انسان اولدیریلدی. همده بولر نینگ 80 فایزینی خاتین-قیزلر کیکسه و تینچ اهالی تشکیل ایتماقده. غرب ضیالیلری بونگه اعتراض ایته آلسه ایدی، قوشینلری بو قدَر ایاوسیز حرکت قیله آلیشی ممکن ایدی بولر میدی؟ هیتلر، موسسالانی، ستالین،چورچیل کبی ظالملرگه باش کوترگن ضیالیلرگه نیمه بولدی.
بوگون غرب عالمیده فلسفه نامیدن هیچ بیر نرسه لر یازمهی دیلر. مجله سویهسیدهگی مقالهلر حتا ایکّی یاکه اوچ یوز نفر تامانیدن اوقیلماقده. بو جوده واهمه لی بیر وضعیتدیر. اصلیده انسانیت نینگ کیلگن اینگ قویی سویه دیر.
شرقده بو وضعیت هیچ هم او قدَر پارلاق ایمس. فکر ایشلب چیقرگن یازووچیلر غربدهگی یازووچیلر قدَر یامان بولمه سه هم حتا، ینهده خواهلنگن سویهده ایمس.
غرب انسانی، 1980لردن کیین سرمایه نینگ ترقهلیب کیتیشی و ینگی ایشلب چیقریش شکلی بیلن علاقهلی معلومات و حِکمَتنی ایزلشدن اوزاقلشدیلر.
انسانیت، 60- ییللردهگی استعمال باره سیدهگی گیچ گیچلاوچی حرکتنی اوز چوقیسیگه چیقردی. استعمال قیلگن سری ینه کوپراق سرمایه نینگ خدمتگه وقت اجره تدی. و نتیجهده مشهور مدنیت تار بیر قالیب ایچیده سیقیشیب قالدی. تیکشیریب کورمه گن حاکم توزیلیشگه ایشانگن بیر جمعیتلر عالمیگه ایلندی.غرب نینگ سیاسي حاکمیتی و آلگن قرارلری بیلن، هر کون شرقده، یقین شرقده، افریقاده مینگلب انسان اولدیریلر ایکن، اولر اوز اوییده اوتیریب سینما تماشا قیله دی. و بو فاجعه اوزلریگه هم استه - سیکین یقینلشیشگه باشلهدی. بوتون غرب پایتختلری، ایچکی اوروش دوام ایتگن اولکهلرنینگ پایتختلری قدَر خطرلی بیر حالگه کیلدی.
اوشبو خطرلی جریانگه قرشی سیزگیر ضیالی شرَفیگه ایگه بولگن رهبرلر بولمهگنی اوچون غرب جمعیتی نینگ هم حاکملرنینگ بویوروقلریگه رعایت قیلیشدن باشقه بیر چاره سی یوق. بونگه قرشی، تورکيهده ایشلب چیققن ضیالیلر بیلن بیر قطارده، مدنیت تصوری بولگن بیر جمهور رئیسی باردیر.
تورکيه جمهوریتی جمهور رئیسی جناب ایردوغان، اشتراک ایتگن برچه خلق ارا سیاسي و اقتصادي ییغیلیشده مدنیت باره سیده توخته لیب کیلماقده.
اشتراک ایتگن آخرگی خلق ارا مدنیت شوراسیده انسانیت غرب بوله یاتگن گِردابگه احتیاط بولیشیمیز کیره ک دیب، ینگیدن دقّتلرنی تارتدی.
تورکيه نینگ فوق العاده اره لشووی بیلن داعش ترور تشکیلاتینی منطقه میزدن برطرف قیلماقده.
بو قانلی تشکیلاتنی مالیوي جهتدن حمایه چیلری هم ایندی منطقه میزده بونینگ یشش چانسی بولمهگنینی کورماقده.
داعش باشقروو کادریده مینگلب، غربلیکلر، تورکيه، اوشبو ترور تشکیلاتینی یقین شرقدن هَیدهگندن سونگره غربدن کیلگن تشکیلات اعضالری هم موجود. داعش اعضالری اوز اولکه لریگه قَیته دیلر.
بولر اوز اولکهلریده جدّي بیر سویهده معماگه ایلنهدیلر. غربده سیاسي شخصلرنینگ پوپولیست اسلوبلری طفیلی جدّي بیر سوی هده معمانی گیچ - گیچلب عرقچیلیک و یوکسه لگن نازیزیم بیر لحظهده اوز بالهلری بولگن باشقه ترورچی توشونچه بیلن توقنه شهدیلر.
اوشبو توقنهشوو، برچه غرب جمعیتلریگه شکست بیرهدی. غرب عالمی، شرقده اوز منفعتلری بحث موضوعسی بولگن دموکراسیدن واز کیچگنی کبی تروریست بالهلریگه قرشی دموکراسینی چیتلاوچی و یوق قیلووچی مدنیتگه اشاره قیله دی بونی وقت ایچیده کوتیب کوره میز.
غرب مدنیتیدن آنیدن واز کیچیش جاهللیک دیماقدیر.
غرب عالمی ینگی بیر ایچکی توقنه شوو نتیجه سیده گلوبال قدریتلرگه باریشیگه ایشانه من.
چونکه مدنیت تشکیل ایتگن ملتلر، تاریخی نینگ هر دوریده، تاریخي رواجلنیشلریگه لایق بیر اسلوب کورسه ته دی البته، بلکه او ملت نینگ کوپچیلیگی تاریخي مسوولیتی نینگ فرقیده ایمس بوگونکی کونده. فقط ریفلیکس روشده بو وظیفه نینگ اجابتینی بجا کیلتیرهدی.


c: text/html

text:
بیر خاطره دکتر ترابی جنابلاری «حلاج اوغلو»دان
داود مثمر «ماراغالی عاصی»
گونلرین بیر گونونده عزیز و محترم شاعر دوستوموز نهاوندی «مغان» تخلصلی جنابلاری ماراغادا بیزدن ۶۰ینجی شمسی ایلینده وعده آلدی کی فلان هفته تبریزده قوناغیم وار کی استاد یحیی شیدا جنابلاری دا شرف حضورو اولاجاقدی. بیزده چوخ مشتاق زامانیندا ۴نفر حیدر عباسی «باریشماز»، مرحوم نادر فرید فتحی «آیدین» و کتابفروش دوستیمیز فرهاد طاهری و بنده تبریز دئیه یولا دوشدوک. ماراغادان چیخا چیخا بیر قوشما باشلادیق اوچ شاعر معلم تبریزه یئتیشنده قورتاردیق. گؤزل صفت و مهربان «مغان» بیزی حیاط قاپیسیندا قارشیلاییب گوروش ائدرکن بیزی ایچری آپاریب گؤردوک رحمتلی استاد یحیی شیدا جنابلاریدا ایکی یا اوچ نفریلن ایلشیبلر. اوز دبیمیلن شیدا بیزی دوستلارینا و اونلاری بیزه تانیتدیردیلار. چای گلدی معرفی و مقدمات سونرا ،خوش – بئش باشلاندی. او گونو مغانین ائوی چئوریلدی بیر فرهنگ و تورک دیلی درنگینه. شفاهی خلق ادبیاتیندان توتدو تا ایللر بویو قفسده جاندان دوشموش آنا دیلیمیزین یازی قایدالارینادک سسلرین یازی قایدالارین و حروفین همآهنگ اولماسی و اینجه- قالین نهدیر؟ شیرین بحثلر آچیلدی. وارلیق مجلهسی و اورانین یازیچیلاریندان مرحوم دکتر جواد هئیت، مرحوم دکتر نطقی، دکتر بیدلی و منظوری خامنهای و باشقالاریندان یاد اولدو.
سونرا هره بیر شعر اوخودو .سایین حیدر عباسی جنابلاری دا بیر قورباغالار عنوانیندا شعر باشلادی. یئتیشدی او یئره کی، قورباغا پوخو کلمهسی واریدی. دکتر ترابی جنابلاری ایستی باخیشلا کی شعرلره دقتیله قولاغ آسیردی تعریض ائلهدی. عباسی ده باشقا بیر کلمهنی اونر وئردی.هامیدوردو باخدی! بیردن منیم قافامدا تاپیلدی کی سولدوزدا دا اوکلمهیه «جاماخ» دئییرلر و حوویضین دیبینده او جلبکلره قورباغا جاماغی دئییلیر. دکتر ترابی بیر ایستی باخیشلا کی اونون محبتیندن نشات آلیردی تشکرلرین بنده دن بیلدیردی، من ده جنابلاریندان تشکریمیتواضع ایله جوابلادیم. یئری جنت اولسون!

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
دئدیم – دئدی
دئدیم – دئدی
دئدیم : - ائی غنچه دهان ، کونلومو قان ائیله میسن ،
دئدی : - بیجا یئره عشقیمده فغان ائیله میسن !
دئدیم : - اینصاف ائله ، اینجیتمه منی ،عاشیقینم
دئدی : - گئت ،سرّیمی دونیایا عیان ائله میسن
دئدیم :- آغلاتما منی سرو بویون شوقوندا ،
دئدی :- گوز یاشینی بیهوده روان ائیله میسن !
دئدیم : - آخر، گوزلیم ،باغ و بهاریم سن سن ،
دئدی : - سن عومرونو حسرتله خزان ائیله میسن !
دئدیم : - آز چکمه میشم گوزلرینین حسرتینی ،
دئدی : - اوز کونلونو یئر سیز نیگران ائیله میسن !
دئدیم : - عشقینده اسیرم ، منه بس خئیری ندیر ؟
دئدی : - اوّلده بو سئودادا زیان ائیله میسن !
دئدیم : - عشق آتشی نئیلر منه قورخان دئییلم !
دئدی : - بی چاره ، یانارسان ، نه گومان ائیله میسن ؟!
دئدیم : - ائی گول ، من ازه ل دن ده گوزه ل عاشیقینم
دئدی : - سن روحونی عشق ایله جاوان ائیله میسن ،
دئدیم : -هر گون سری – کویینده دولانماق دیر ایشیم


text:
محمد صبحدل
محمد صبحدل، اورمیهلی یازار، ترجمهچی و شاعردیر. محمد صبحدل، اورمیه ده همده "بوتا" یایینائوینین مدیریدیر.[۱]
یاشاییشی و ادبی چالیشمالاری[دَییشدیر]
محمد صبحدل 1356-جی گونش ایلیینده آذربایجانین گؤرکملی شهری اولارن اورمیه-ده دونیایا گؤز آچیبدیر. او ابتدایی و اورتا تحصیلاتینی اورمودا بیتیریبدیر. گنج یاشلاریندان ادبیاتا ماراقلی اولان صبحدل، شعر یازاماغا دا بو یاشلاریندا و دئمک اولار یئنییئتمه یاشلاریندا باشلاییبدیر. [۲] [۳] 1388-جی ایلدن ایسه محمد صبحدل بوتا یایین ائوینی چالیشدیرماغا باشلاییبدیر. ایدییه کیمی 180-دان آرتیق کیتاب بوتا ائوینده یاییلیبدیر.[۴]
بیر شعر نمونهسی[دَییشدیر]
اوچلوک یوخو
سئوینجیمی داشدان کسیر
وسونونجو سومویومو
قورتورولماقدان.
سانجلیر سؤزوم.
یوردومون زمی لرینده،
تؤره نیر اوچ بوجاق قویولارلا
اوچ قاتلی بیر کفنی قوسدورور
اوچ جانلی بیر ملک بدنینده
و دانیشیغیم سئوزومده سانجلیر یئنی دن اوووق- اوووق
اوچ جانلی بیر ملک بدنینده
الندیرین منی هی! اوووق- اوووق
الندیرین می هی!
بیرینجی جمده ییمی کئچیردیم
اوچونجو قاتدان اؤترسم
الکدن آرتیرا بیلمم
الندیرین منی هی!
یامان یالانلیغا دوشدوم
گولو یئل ایله بؤلوشدوم
یئل اسدی هندیوریمدن
گول اوچون اؤلدوم اؤلوش...
و دانیشیغیم سؤزومده سانجیلیر یئنی دن
اوچ جانلی بیر ملک بدنینده
سئوینجیمی داشدان کسیر
و قایتاریر کفنین اوچونجو قیرناسینی بیرده
الکدن آرتیق الکدیر
الندیرین منی هی!
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ همشهری قزئتهسی
- ↑ سایی 6280 روزنامه همشهری (باتی آذربایجان) – شنبه 31 خرداد
- ↑ همشهری قزئتهسی، غربی آذربایجان ساییسی، خرداد 1392
- ↑ اوروم نیوز سایتی


text:
کالیکارپا ، گؤزه ل آغاشجیق دیر کی آغ گوللری واردیر و اونون بنفش رنگ ده میوه لری پاییز فصلیندن قیشین اورتاسینادک قالیب اؤزون گؤرسه دیر.
میوه لری عین تسبئح دانالاری تکی ناریندان ایشیلداییرلار. بو گؤزه ل بیتگی ، یاخشیدیر بئله بیر آغاشجیق دان پارکلارین گؤزه ده یه ن یئرینده ، ویلالارین قاباغیندا گولدان دا و باغچالارین قیراقلارین دا اکیلسین. دوغرودان یاشیل فضادا ده ییشیکلیک و گؤزه للیک یاراتماقدا یاخشی نقش ایفاء ائده ر .
بو بیتگی نی چوخلو میوه لری نین گؤزه للیگی اوچون ساخلارلار. ژاپون آغاجلارینداندیر و ایندی لیکده چین ایله آمریکادادا اکیلیر.
بو بیتگی پاییزدا یارپاغین تؤکه ر و اوجالیغی ایکی مئتیردیر. آنجاق بئش ایلدن اون ایله دک واخت آپاریر تا بو بیتگی بوتونله شسین. نازیک و اوجا قوللاری واردیر. گوللری نین رنگی آغ ایله صورتی نین آراسیندادیر و یازین سون آییندا یایین اورتاسینادک گولده اولار.
آییق اولون کی بو بیتگی نین میوه لری آداملار اوچون یئمه لی دئییل آمما قوشلار اوچون به ته ر جذّابدیر و بخصوص بیلدیرچین اوچون یئمه لی دیر.
بو بیتگینی ساخلاماق چوخ آسان و ساده دیر:
تورپاق: یاخشی تورپاق بو اوچون ، قوملو ، باغچا تورپاغی و ات تورپاغیله قاریشیق یارپاق تورپاغی دیر. یاغشیدیر تورپاق آزجا تورش ( آسئدلی ) اولسون .
ایشیق: گونش لیک یــا آزجا کؤلگه لیک . بو بیتگی نین لاپ یاخشی گول وئرمه گی بوتون گونش ده اولماغینا باغلیدیر.
ایستی: بو بیتگی اوچون ایستی، بیردن اون آلتی درجه یه دک ( ۱- ۱۶ )، یاخشیدیر.
سووارماق: تورپاغین اوزو قورودوقجا ( هر هفته ایکی دؤنه ) سو وئرمه ک فایدالیدیر.
داللاماق: یاخشیدیر بو بیتگی نین آرتیق قوللاری یازین ایلک آییندا داللانسین.
چوخالتماق: بو بیتگینی چوخالتماق ، توخوم و پیل وورماق یولو ایله مومکوندور. آمما آسان یولو یاز گیره ن چاغدا پیل وورماقدیر.
قایناق: اینترنت / چئویره ن: الف. عظیمی
اولین نفری باشید که نظر میدهید!
عزیزان علاقه مند به دریافت مرتب روزنامه ساقی آذربایجان از طریق پست می توانند با دفتر روزنامه تماس حاصل نموده و یا به سامانه پیام کوتاه روزنامه پیامک بفرستند.
اشتراک یکساله: 340 هزار تومان
اشتراک شش ماهه: 170 هزار تومان
ضمنا هزینه بسته بندی و ارسال از طریق پست بر عهده روزنامه می باشد.
برای عضویت در خبرنامه پیامکی، اطلاعات خود را وارد کنید
از مسئولین محترم استان که وعده های آنان در این ستون پیگیری گردیده خواهشمند است توضیحات خود را در خصوص علل عدم تحقق وعده های داده شده جهت اطلاع شهروندان محترم و تنویر افکار عمومی به دفتر روزنامه ساقی ارسال فرمایند.


text:
دکتر حسین محمدزاده صدیق از سال 1369 با استفاده از امتیاز روزنامهی «اطلاعات» هفتهنامهای با عنوان «سهند» انتشار دادند. ایشان به مدت چهارده سال مطالب این هفتهنامه را یک تنه تهیّه میکردند و مینوشتند. گرچه ثمرهی زحمت ایشان هر هفته به نام شخص دیگری انتشار مییافت، اما به دلیل عشق و علاقهای که به کار خود داشتند، خم به ابرو نمیآوردند. ايشان با تمام وجود مطالب آن را تهیّه میکردند و دو روز در هفته را نیز در محل روزنامه صرف تنظیم آنها مینمودند. برخی مقالات خود در باب شهریار را نیز اول بار در این جا انتشار دادهاند که عنوان یکی از آنها «شهریار و فضولی» است.مقالهی «شهریار و فضولی» در شمارهی پنجم این نشریه چاپ شده است كه عیناً نقل میشود:
دگرلی اوخوجولار
گلن آیلاردا، معاصر ایران ادبیاتینین تایسیز شاعری سید محمد حسین شهریارین آجی اؤلومونون اوچونجو ایلدؤنومو مراسمی قورولاجاقدیر. بو مراسمی داها طنطنهلی قورماق اوچون اؤلکهمیزین ادیب و شاعرلری حاضیرلیق ایشلری گؤرورلر. سؤز یوخ که شهریار یارادیجیلیغی حاققیندا بیر چوخ کتاب و مجموعهلرین نشرینه شاهد اولاجاغیق. بیزده هفتهلیگیمیزین حدودلو صحیفهلرینین امکانی داخلینده همین تاریخی گونلر عرفهسینده بو اولو عارف شاعرین درین کؤکلو و یوکسک مضمونلو خلاقیتی حاققیندا سیزین اوچون «شهریارین ادبیاتیمیزدا یئری» عنوانلی دواملی یازیلار نشر ائدهجهییک. بو دواملی یازیلاردا شهریارین زنگین گئچمیشیمیزدن آلدیغی تأثیرلر و چاغداش شاعر و عالمیلریمیزین یارادیجیلیقلاریندا بوراخدیغی مثبت ایزلردن سؤز آچاجاغیق. چالیشاجاغیق که هر ساییدا شهریارین بیر بؤیوک شاعر ایله ادبی علاقهسینی اینجهلهییب ایضاح اندک.
مقالهمیزی بیر تبرّک کیمی ساییلان اونونجو عصر اسلام عالمینین ان بؤیوک فیلسوف و شاعری «ملا محمد فضولی»نین یادی ایله باشلاییریق.
فضولی تورکجه، عربجه و فارسجا یازان دونیا شهرتلی بیر شاعردیر. اونون ایندیهدک اون یئددی اثری تثبیت ائدیلمیشدیر. بو اثرلر ایچینده تورکجه «حدیقة السّعداء» کیمی دینی اثر و «لیلی و مجنون» کیمی غنایی منظوم کتاب، عربجه یازدیغی «مطلع الإعتقاد» کیمی فلسفی اثر و فارسجا یازدیغی «رند و زاهد» کیمی عرفانی رسالهنی آد آپارماق اولار.
شهریار فضولینی تانییارمیش. اسلامی ادبیات تاریخینین بو اعجوبهسینه چوخلو حرمت بسلین شهریار، اونون شأنیندهبیر درین مضمونلو قطعه یازمیشدیر. بو قطعهنین عنوانی «قرآن مکتبی»دیر.
بو قطعهنی بیرلیکده اوخوباق:
تورکی، فارسی، عربیده نه فضایل واریمیش،
کی فضولی کیمی بیر شاعر فاضل دوغولور.
شرح صدر ایله صحائف یازیلیر سینهسینه،
لیلةالقدره چاتیر، مصحف نازل دوغولور.
اوچ لساندا آچیلیر مکتب قرآن قاپیسی،
بو مکاتبده اراذلدن افاضل دوغولور.
توشهی حجّ و زیارت اولور اخلاق رسول،
ناز ایله یول اوزونو نازلی منازل دوغولور.
شهریار بوگمییه اگلشهلی، نوح کیمی،
گؤر نه طوفان قوپاریر، باخ نه زلازل دوغولور!
البته فضولینین تأثیرینی فارسجا غزللرینده داها آیدین حس ائدیریک. بو مسألهنین یئنی تدقیقاتا احتیاجی واردیر. تورکجه دیوانیندادا بیر چوخ یئرده فضولیدن الهام آلیر.
طاغوت رژیمینین سیاستلرینه گؤره قاباقکی نسیللر اؤز دیللرینده یازیب یارتما امکانیندان محروم قالمالاری اوچون، همده تورکجه اثرلر وخوماق امکانی تاپماییردیلار. او دور که شهریار، تورکجه یازاندا چوخ ساده و اویناق دیلیله یازماغا غیرت گؤسترمیشدیر. اونون زامانیندا البته فضولینین آغیر و فلسفی دیلی عموم خلق ایچینده منیمسهنه بیلمزدی. اونا گؤرهده غزلده و باشقا شعر فورمالاریندا ساده دیل سئچمک لازم گلیردی. لاکین شهریار بونا باخمایاراق بیر چوخ یئرده فضولیدن تأثیر آلمیش و اونو یاد ائتمیشدیر، مثلاً آشاغیداکی قطعهنی فضولینین «لیلی و مجنون» مثنویسینی خاطیرلایاراق یازمیشدیر:
مجنون ایله من مکتب عشق ایچره اوخوردوق،
من مصحفی ختم ائتدیم، او واللّیل ده قالدی.
بیرگون ده ائشیتدیک که دوشوب چؤللره مجنون،
واللّیل اولوب وردی، جوانکن ده قوجالدی.
بیرگون ده خبر گلدی که واللّیلیسی ایله،
جان وئردی، جهان ایچره یامان ولوله سالدی.
شهریار ادبی یارادیجیلیغیندا یالنیز فضولی یوخ، صائب تبریزی، توفیق فکرت، مولوی رومی، یحیی کمال، حبیب ساهر، سید ابوالقاسم نباتی، ملاپناه واقف و بیر چوخ باشقا شاعرلردن آز- چوخ الهام آلمیشدیر.
مقالهمیزین گلهجک قیسملرینده بو علاقه و ایلگیلردن دانیشاجاغیق.
همین قطعه فضولینین آشاغیداکی غزلی ایله ده سسلنمهدهیر:
وادی عشقده سئودا ایله سرگشته ایدیم،
گلمهدن گردشه بو گونبذ دوّار هنوز.


text:
چئویرن : مسیح آقا محمدی
کؤچورن : بهرام سورگون
میلادی تاریخله اون بیرینجی عصرده (هجری بئشینجی عصرده ) ایراندا عمربن ابراهیم آدلی بیر نفر دونیایا گلیر . او، گلجکده حشیشی لر (آسساسینلر ) طریقتینین اساسینی قویموش حسن بن صباح لا و سونرالار قافقازی فتح ائدن آلپ آرصلانین وزیری اولموش نظام الملک له بیرلیکده قرآنی و فقهی اؤیره نیر . زارافات لامی ، یوخسا جدی می ، دوستلار سؤزلشیرلر کی، اونلاردان هانسی حیاتدا اوغور قازانسا، او بیریلرینه ده ال توتاجاق . ایللر کئچندن سونرا نظام وزیر مقامینا یوکسه لیر. عمر اوندان یالنیز ساکیت بیر گوشه ایسته ییر کی، دوستونون ایشلرینین یاخشی گئتمه سیندن اؤترو دوعا ائده و رقملر اوزه رینده دوشونه بیلسین . (حسن ایسه یوکسک وظیفه ایسته ییب، بونا نائیل اولور، سونرا دا وزیری اؤز یولونون اوستوندن گؤتورور) . نیشابورون گلیریندن ایلده اون مین دینار مواجیب آلان عمر اؤزونو بوتونلوکله علمه حصر ائتمک ایمکانی قازانیر.
او، آستورلوگییایا اینانمیر، آمما آستورونومییا ایله مشغول اولور، سلطانین حمایه سی آلتیندا تقویم اصلاحاتیندا اشتراک ائدیر و جبره داییر مشهور اثرینی یازیر ـ بو اثرده بیر و ایکی درجه لی تنلیکلرین ریاضی حلّی و اوچ درجه لی تنلییین کونوس کسیکلری واسطه سی ایله هندسی حلّی تکلیف اولونور. اونون ماراق دایره سی رقملرین و اولدوزلارین سیرلری ایله محدودلاشمیر: او، شخصی کیتاب خاناسینین بیر کونجونده اوتوروب اسلام عالمینده «میصیرلی افلاطون» و یا «یونانیستانلی مرشد» آدلاندیریلان پلوتینین تراکتاتلارینی و «صافلیق قارداشلاری» نین بدعت و میستیکا ایله دولو اللی دن آرتیق رساله سینی موطالعه ائدیر ـ بو اثرلرده ثبوت اولونور کی، دونیا واحیدین تجللاسیدیر و گئج ـ تئز واحیده قاییداجاقدیر...
کیمی اونو آیریجا اشیالاردان کناردا عمومی مفهوملارین موجود اولمادیقینی ادعا ائدن فارابی نین، کیمی ده دونیانین ابدیلییینه اینانان ابن سینانین داوامچیسی ساییر. بیر منبع ده یازیلدیغینا گؤره، او، روحون اینسان بدنیندن حئیوانلارین بدنینه کئچمه سینه اینانیر، یاخود دا ائله گؤستریر کی بونا اینانیر ـ و حتی بیر دفعه پیفاقور ایتله دانیشدیغی کیمی، اودا اوزون قولاغلا صحبت ائدیر. او، آزاد فیکیرلی دیر، عینی زاماندا قرآنین ان چتین یئرلرینین دوزگون تفسیرینده چوخ ماهیردیر، چونکی ایسته نیلن عالیم بیر نوع ایلاهیاتچی دیر و بونون اوچون ایمانا احتیاج یوخدور.
آسترونومیا ، جبر و ایلاهیاتدان یورولوب دینجه لدییی زامان عمربن ابراهیم الخیامی بیرینجی، ایکینجی و دؤردونجو میصراعلاری هم قافیه اولان روباعیلر یازیر، همین روباعیلرین توپلاندیغی ان کامیل ال یازمادا اونلارین سایی بئش یوزه یاخیندیر ـ بو ایسه محصول دارلیغا خصوصی اهمیت وئریلن ایراندا (لونه و کالدئرونون دؤورونده ایسپانیادا اولدوغو کیمی) مؤللیف اوچون اصل بی آبیرچیلیق دیر .
هجری 517- جی ایلده عمر «شئی لرین بیرلییی و چوخلوغوحاققیندا» رساله نی اوخودوغو زامان اؤزونده ناسازلیق دویور و بیردن نسه حیس ائدیر. او، آیاغا دوروب بیر داها گؤرمه یه جه یی صحیفه نی نیشانلاییر و اوزونو آللاها توتور ـ او آللاها کی، هر حالدا موجوددور و عمر جبره دایر اثرینین چتین یئرلرینده اوندان کمک دیله میشدیر. ائله همین گون غروب چاغی او، وفات ائدیر. بوزامان مسلمان جغرافیا چیلارینا بللی اولمایان شمال ـ غربده کی بیر آدادا ایسه نوروئچلی لرین کرالینی دارماداغین ائتمیش ساقسلارین کرالینی نورمانلارین هئرسوقو مغلوبییته اوغرادیر.
ترقی، تنزل و چئوریلمه لرله دولو یئددی عصر کئچیر و اینگلیس ده فیتس جرالد آدلی بیر نفر دونیایا گلیر. اولا بیلر کی، او، عمر قدر عاغیللی دئییل، آمما اوندان خیلی حساس و غصه لی دیر . فیتس جرالد امین دیر کی، ادبیات اونون طالعیدیر. اودور کی هئچ نه یی دوشونمه دن تام عناد کارلیقلا اؤزونو ادبیاتا حصر ائدیر . ان یاخشی کیتابلاردان بیری سایدیغی «دن کیشوت»و دؤنه ـ دؤنه اوخویور (بو سیرایا او، شئکسپیرین و «ایستکلی قوجا» ورگیلی نین اثرلرینی ده داخیل ائدیر)، عینی زاماندا سؤز احتیاطینی زنگینلشدیرمک اوچون لغتلره مئهرینی سالیر. او آنلاییر کی قلبینده موسیقی گزدیرن هر بیر کس اولدوزلارین التقات گؤستردییی تقدیرده، حیاتی بویو اون ـ اون ایکی شئعیر یازماق ایقتیداریندادیر، لاکین اؤزو بو خیردا امتیازدان سوءاستفاده ائتمک نییتینه دوشمور . تانینمیش آداملارلا ( تئننیسون لا، کارلئیل له، دیکئنزله، تئککئرئی له ) دوستلوق ائدیر و اؤزونون بوتون تواضع کارلیغینا و مئهربانلیغینا باخمایاراق، اونلارا قطعییا قیلیقلانمیر .«ائوفرانور» آدلی کیفایت قدر ادبی دیالوگو، کالدئروندان و بؤیوک یونان فاجعه نویسلریندن بابات ترجومه لرینی چاپ ائتدیریر. ایسپانجادان فارس دیلینه کئچیب قوشلار حاققیندا « منطق الطیر» آدلی میستیک پوئمانین ترجومه سینه گیریشیر ـ بو اثرده قوشلار اؤز پادشاهلاری سیمرغون آختاریشینا چیخیرلار و یئددی وادینی آشیب اونون سارایینا چاتاندا گؤرورلر کی، اونلارین آیریلیقدا هر بیری و بوتونلوکده هامیسی سیمرغ دور.
1854- جو ایلده عمرین الیفبا سیراسی ایله دوزولموش روباعی لریندن عبارت بیر ال یازما فیتس جرالدین گؤزونه ساتاشیر. او، روباعی لردن بیر نئچه سینی لاتین دیلینه چئویریر و بیردن کشف ائدیر کی، اونلاردان اؤز داخلی قورولوشو و صبح، گول، بوبول اوبرازلاریندان توتموش گئجه و قبیر لؤوحه لرینه قدر مؤوضوع جا اینکیشافی اولان بوتؤو بیر کیتاب یاراتماق اولار. فیتس جرالد قایغی سیز و بیلدییینی ائله ین تنها بیر آدام اولاراق، اؤزونون بوتون حیاتینی بو غیرعادی و اینانیلماز نییتین گرچکله شمه سینه حصر ائدیر. 1859- جو ایلده او، «روباعیلر»ین ایلک ترجومه سینی نشر ائتدیریر، بونون آردینجا ایسه چوخلو واریانتلار و دقیقلشدیرمه لرله دیگر نشرلر مئیدانا چیخیر، و معجزه باش وئریر: آرابیر شعرله ایله نن فارس آسترونومو ایله ایسپانیادا و شرق ده یارانمیش کیتابلار آراسیندا بعضا معناسیز یئره ائشه لنن غریبه انگلیسین تصادفی گؤروشوندن نه بیرینجییه، نه ده ایکینجییه بنزه ین حئیرت آمیز بیر شاعیر دوغولور. سویین بئری یازیر کی، فیتس جرالد «عمر خیاما انگستانین ان یاخشی شاعیرلری سیراسیندا ابدی بیر یئر قازاندیرمیشدیر». بو اعجاز کار کیتابین هم رومانتیک، هم ده کلاسیک روحونو دریندن دویان چئسترتون ایسه قید ائدیرکی، اوندا «موسیقینین توتولمازلیغی و یازینین پوزولمازلیغی» بیرلیکده حیس اولونور. بعضی لری فیتس جرالدین «روباعیلر»ینی فارس عنصرلری ایله بزنمیش انگلیس پوئماسی ساییرلار. اصلینده فیتس جرالد عمرین حمایه سی آلتیندا یاراتمیش، اونون دئدیکلرینی جیلالامیش، حتی بعضی شئی لری اؤزوندن اویدورموشدور، لاکین نئجه اولورسا ـ اولسون، «روباعیلر» اورتا عصر فارسلارینین گؤزویله اوخونماغی طلب ائدیرلر.
بورادا مئتافیزیک سجییه لی احتیماللارسیز اؤتوشمک اولمور . معلوم دورکی عمر روحون بیر بدندن دیگرینه کئچمه سی باره ده پلاتونیکلرین و پیفاقورچولارین تعلیمینه اینانیردی. بیر نئچه عصر اؤتندن سونرا اونون اؤز روحو انگلیس ده جسمانی تجسومونو تاپا بیلردی کی، لاتین دیلینین تاثیرینه معروض قالمیش اوزاق گئرمان لهجه سینین کؤمیی له نیشابوردا ریاضیاتین الیندن آلدیغی ادبی طالئعینی یاشاسین . لئونلو اسحاق لوریا دئییردی کی، اؤلموش آدامین روحو تسللی تاپمایان قلبه داخیل اولوب اونو روحلاندیرا، یاخود ایستیقامتلندیره بیلر. ایستیثنا دئییل کی، عمرین روحو 1857- جی ایلده فیتس جرالدین قلبینده اؤزونه سیغیناجاق تاپمیشدیر.
«روباعیلر» دونیا تاریخینه آللاهین قوردوغو، مسکونلاشدیردیغی و سئیرائتدییی بیر صحنه کیمی باخیر. علمی دیلده پانتئیزم آدلانان بو تعلیم بئله بیر فیکیر دوغورورکی، انگلیس فارس قیافه سینده دیرچه له بیلر، چونکی اونلارین هر ایکیسی ماهیتجه همین آللاهدیر، یاخود اللاهین اؤتری اوبرازی دیر. لاکین داها دوغرو و حئیرت آمیز اولانی بودور کی، بیزیم فوق الطبیعی باره ده اویدورمالاریمیزین یئرینده چوخ واخت ایشلرین اوغورلو گئدیشی دایانیر. بولودلار بعضا داغ و یا شیر فورماسی آلیر، عینیله ادوارد فیتس جرالدین کدری و اوکسفورد داکی بودلئان کیتابخاناسینین رفینده اونودولوب قالان چهرایی حرفلی سارالمیش ورق خوشبختلیکدن شئعیره چئوریلمیشدیر.
ایسته نیلن وحدت ـ سیردیر. بیزیم قهرمانلارین ـ انگلیسله فارسین بیرلییی ایسه چوخلاریندان داها معمالی دیر. تام موختلیف اینسانلار کیمی حیاتدا اونلارینکی توتمایا دا بیلردی و اؤلوم، طالئعین اویونلاری و اوزون عصرلر لازیم اولدو کی، اونلاردان بیری دیگرینی تانیسین و ایکیسی بیرلشیب بیر شاعیر اولسون.
داوامی


text:
اولموسان جان وئرمه یه آماده، خوش گلدین، اوغول، گئت بویون قربانی، ای شه زاده، خوش گلدین، اوغول.
صراف تبریزلی
یانمیش آناسیزلیق اودونا بس کی، بو جانیم
قربانین اولوم، گئتمه، علی، بیرجه دایان، دور، گؤز یاشیما باخ، گؤر نئجه آردینجا روان دیر.
حاجی رضا صراف
حاجی رضا صراف ١٢٣٢-جو ایلده تبریزده تاجر عائله سینده دوغولموشدور.
شرار شمعله گؤردوم یاناردی پروانه
نولاردی مجلسیمیز بیر دقیقه خلوت اولایدی، دئییب دانیشماغا جانانیلن فراغت اولایدی.
بیلمدیم یارین ایکی صورتله بیر تک خالی وار
قددیمی پیوسته قاشین اَیدی چوگان ائیله دی، کؤنلومو، همواره، زلفون ییخدی، ویران ائیله دی.
مین عاشیقی بیر تک توک ایله توک-توکه باغلار
بیر رمزیله یاریرن ائدر اهل دیله قاش-گؤز، تاری بیلی، خالق ائیله یه بیلمز ائله قاش-گؤز.
بو نوع ایلن کی، یانار اودلارا، یانار صراف
اؤز ایختیاریمی من وئرمیشم نگار الینه، یئتیبدی فاعل مختارین اختیار الینه.
دینی یوخ، کافیر سرگشته دی، بدنام اولوسان
ای بالا، ای قوزو، ای شوخ ممه، قربان گؤزونه، اولورم، بیر بئله قویما نمه، قربان گؤزونه.
توکندی نقد عمرون گئتدی، ای صراف بی مایه
دیلیم یانسین اگر دیلدن دئینی گل ترک ناز ائیله، ولی دیلده تحمل قالماییب، بیر قدر آز ائیله!
حاجی رضا صراف
حاجی رضا صراف ١٢٣٢-جو ایلده تبریزده تاجر عائله سینده دوغولموشدور.


text:
سامسونگ و اَپل، سیمکارتلاری اونوددورماق اوچون چالیشیرلار.
چئشیتلی داشیییجیلار آراسیندا سیم کارت دییشمه داها ماموتلارا قوشولماق دوروموندا دیر. یاخین گلهجکده سیم کارت دییشمک اوچون بیر ندن قالمایاجاق. سامسونگ، اپل و GSM بیرلیکده، دونیانین بوتون جئب تلفونو دوزلدن شیرکتلرله، تلفونون ایچینده یئرلشمیش استاندارد سیم کارت قونودا دانیشیق آپاریرلار. بو دا چئشیتلی داشیییجیلار آراسیندا، بیریندن او بیریسینه کئچمک اوچون داها راحات بیر یول حئساب اولور. بو یئرلشدیریلمیش سیم کارتین آدی e-SIM آدلانیب.
بو گونکو سیم کارتلار، خیردا بیر پلاستیک تیکهسی دیر کی سیزین تلفن نمرهنیز، دئیتا پلانلاری و قوشولدوغو تلفونون شبکهیه تانیددیرماق اوچون گرکن معلوماتی اؤزونده ساخلاییر و اؤز شبکهلری وئردییی سرویسلردن باشقا بیر سرویس وئرمیرلر. یئنی سیملر ایسه داشیییجینی دییشمک اوچون چوخ راحات سئچیم ایمکانی وئرهجک. بو اوزدن ده اونا سیزین اَلینیزدن اوزاق، گؤزه گؤرونمین سیم کارت دا دئییلیر.
Financial Times-آ اساسلاناراق، ذکالی جئب تلفونلاری صنایعسینده دونیانین ایکی اَن بؤیوک آدلاری، بو e-SIM کارتلار حاقیندا “قاباقجیل دانیشیقلار” آپاریرلار. ایستانداردلارین ۲۰۱۶-جی ایلده تاماملانماسی گؤزلنیلیر.
بلک بئری ۹ نمرهلی سیم کارتلارا دوشونور./ جیاِساِم AT&T ، Orange، Telefonica، Vodafone، Deutsche Telekomو Etisalat and Hutchison Whampoa داشیییجیلاریلا e-SIM قونوسوندا راضیلیغا چاتیب./ اپل اؤزونه مخصوص سیم کارت حاضیرلاماق حاقدا دوشونور.


text:
قوزئی قیبریس تورک جمهوریتی، آغ دنیزدکی گاز آختارما فعالیتلرینه دایر یازیلی بیانات وئردی
بیاناتدا، بو تک طرفلی آددیملار داوام ائتدیگی مدتجه حاقلاریمیزی قوروماق اوچون تورکیه جمهوریتی ایله بیرلیکده قارشی آددیملار آتماقدان چکینمیریک" ایفادهسی یئر آلدی
قوزئی قیبریس تورک جمهوریتی دیش ایشلری باخانلیغی، قیبریس روم رهبرلیگینین آغ دنیزدکی تک طرفلی گاز آختارما فعالیتلرینه دایر یازیلی بیانات وئردی.
بیاناتدا،
بو تک طرفلی آددیملار داوام ائتدیگی مدتجه حاقلاریمیزی قوروماق اوچون تورکیه جمهوریتی ایله بیرلیکده قارشی آددیملار آتماقدان چکینمیریک" ایفادهسی یئر آلدی.
آچیقلامادا، آیریجا، قیبریس روم رهبرلیگینین، قوزئی قیبریسین شرق آغدنیزدکی طبیعی ثروتلر اوزریندکی حاقلارینی یوخ سایان آددیملار آتماسینین، گرگینلیگی آرتیرماق طلبینی اورتایا قویدوغو وورغولانیب.


text:
ائو تاپشیریقلاری
محمد احمدیزاده
بیری واریدی، بیری یوخودو. تانریدان سونرا هئچ کیم یوخودو.
البت ده اوشاقلار! بو چوخ چوخ اوزون زامان اؤنجهیدی. زامان کئچدیکجه هر شئی اولدو، حئیوانلار اولدولار، آداملار، ائولر، کندلر، شهرلر، مدرسهلر، کیتاب و قلملر و هم ده ائو تاپشیریقلاری.
سوروشورسوز بس بونلار نئجه اولدولار؟هاردان گلدیلر؟ منجه ده سیزین ماراقلاندیغیز بو طرز شئیلر چوخ گؤزل سورولاردیلار. آمما اوشاقلار بوگون بو سورولاریزی یادیزدا ساخلایین، بیر باشقا ناغیلیمیزدا دا اونلارین جاوابلارینی تاپاریق. چونکی بو گونکو ناغیلیمیز جیرتدان و معللیمین اونا وئردیگی ائو تاپشیریقلاریدیر.
جیرتدان کیمدیر!؟
باخین! نئجه ده من اونوتقان بیریسی اولموشام. هئچ جیرتدانی سیزه تانیتمادان اونون ناغیلینی دئمهیه باشلامیشام. آماندیها! سیزده منه تای اولمایین. عاغلیزا هر نه گلیر تئز الیزه بیر قلم آلین، دفتریزده یازین. چونکی تانری، سیز اوشاقلارین عاغیللارینا هر زامان گؤزل فیکیرلر، چوخ ماراقلی سورولار گؤندرر.
هر کیم نه دئسه، قویون دئسین. بوراخین اونلار سیزین دوشونجهلریزله آلای ائتسینلر. آمما بونو بیلین کی، سیزین خیاللاریزا گولن اینسانلار چوخ سهو ائدیرلر. او خیاللار تانری طرفیندن وئریلن ان قیمتلی خزینهلردیلر. هر زامان اونلاری قورویون.
وای، وای، وای. . گئنه باشیم قاریشدی. جیرتدان یادیمدان چیخدی. یاخشی، گولمهیین. دا بو سفر ناغیلیمیزدان باشقا بیر یئره جایمایاغیمیسیزه سؤز وئریرم.
هه، جیرتدان سیزه تای بیر مدرسه اوشاغیدی. اوشاغیدی، چونکی من اونو تانیییرام. او ایندی آرتیق بؤیویوب، یئتشکین بیریسی اولوبدور. بو ناغیلی دا من اونون کیچیکلیگینده یازدیغی دفتردن اوخویوب سونرا سیزه یازدیم. بلی بس نه. بیرآز اؤنجه سیزه نه دئدیم. عاغلیزا نه گلیرسه دفتریزده یازین دئمهدیم می؟ باخین گؤرون جیرتدان کیچیک یاشلاریندا نه قدر ده گؤزل شئیلر دوشونورموش.
البت ده اونون یازیسینی سونرا من ائدیت ائتمیشم. ائدیت نه دئمک؟
یانی کی خطالارینی دوزلتمیشم. بیلیرسیز اوشاقلار! یازیدیغیز شئیلرین خطالی اولماسیندان اصلا قورخمایین. حتتا بؤیوک یازیچیلارین شعیرلری، حئکایهلری و ناغیللاری دا خطالی اولار. بونا گؤره ده یازدیقلارینی بیر ائدیتورا گؤستررلر. ائدیتور دا اونلاری چوخ دیفتلیجه اوخویوب سهولرینی دوزلدر. سیزلر ده یازماقدان هئچ چکینمهیین. یازدیقدان سونرا آتا، آنا، بؤیوک قارداشیز و باجیز او یازینین ائدیتورلوغونو ائلهیر. یادا ساخلایین اؤزوز بؤیودوکدن سونرا گلهجکده اونلاری دوزلدیب کیتاب حاینا گتیررسیز.
هه، نه وار؟ گئنه کی گولورسوز. نه اولوب؟
هه آنلادیم. آی کول باشیما تؤکولسون منیم. گئنه ناغیلیمیزی اونوتدوم. هله منه باخین کی سیزلره نئجه ده سؤز وئرمیشدیم.
جیرتدان چوخ زیرنگ اوشاغیدی. مدرسه ده معللیمینی دیققتلی دینلردی.
جیرتدانین فقط بیر عئیبی واریدی. هفتهنین ایلک گونو مدرسهیه یورقون آرقین و یوخولو گئدردی. نئیه؟ ایندی سیزه ندنینی سؤیلهرم.
چونکی هفته سونو تعطیلینی صاباحدان آخشاما قدر باشی اوینامایا قاریشاردی و تعطیل گونونون سون ساعاتلاری، گون باتاندان سونرا ائو تاپشیریقلاری یادینا دوشردی. هئی یازاردی پوزاردی، تا کی گئجه یاریسی معللیمین اونا وئردیگی تاپشیریقلاری یئرینه یئتیرردی. بونا گؤره ده گئجهنی گئج یاتاردی و صاباحیسی گون، یوخولو یوخولو مدرسهیه گئدردی.
گونلرین بیرینده، گئنه هفتهنین ایلک گونو یوخولو حالدا مدرسهیه گئتدی. صینیفده او قدر یوخوسو گلیردی کی آرتیق معللیمین نه دئدیگینی ائشیتمیردی. معللیم کیتابدان بیر شئیلر اوخویوردو،هامیدا اونون دئدیکلرینی دفترلره یازیردیلار.
جیرتدانین اوتوراجاق یئری پنجره قیراغیندایدی. پنجره آچیغیدی. جیرتدانین گؤزلری بیردن ائشیکده پنجره قاباغیندا اوجا بویلو، ایکی بوینوزلو بیر دئوه ساتاشدی.هامیباشی آشاغی یازماقلا مشغولدو. بونا گؤره ده کیمسه دئوی گؤرموردو. جیرتدان قیشقیرماق ایستهدی، آمما قورخودان دیلی توتولموشدو. سس چیخارا بیلمیردی. ائله او آندا، دئو گوجلو و اوزون قوللارینی پنجره دن ایچری اوزاتدی و جیرتدانی اوتوردوغو یئردن قاپیب ائشیگه گؤتوردو. سونرا دا اونو بئلینده کی توربایا آتدی و مدرسه دن قئیب اولدو.
جیرتدان یول بویونجا توربادا قورخو ایچینده آغلاییردی. دئو اونو تورباسیندان چیخاراندا اؤزونو بؤیوک بیر اوطاقدا گؤردو. او هله ده آغلاییردی.
دئو اونا دئدی کی:
– اگر منیم دئدیگیمیائله سن، سنینله هئچ ایشم اولماز، یوخسا آخشام یئمهییم اولارسان.
جیرتدان آغلایا آغلایا سوروشدو:
– منیم جانیمدان نه ایستیرسن؟
دئو دئدی کی:
– من توپ اوینامایی چوخ سئویرم. آمما معللیمیمیزین وئردیگی ائو تاپشیریقلاری اوزوندن اوینامایا چوخ واخت قالمیر. آتام دا دئییر کی درسلرینه دوزگون چالیشماسان سنه یئمک یوخدور. سنی بورا گتیردیم، یا منیم درسلریمییازارسان، یا دا وئررم آنام سنی قازاندا پیشیرر، آخشام یئمهییم ائلهرم.
جیرتدان دئدی:
– دئو قارداش! نه اولار، منی یئمه. باخ! نه قدر درسین وارساهامیسینی من یازارام.
سونرا دا دئوین دفتر قلمینی الینه آلدی و یازمایا باشلادی. دئو ده توپونو گتیردی اوطاقدا آتیب توتدو. بیردن توپهاوادا فیرلاندی و جیرتدانا دوغرو گئتدی. جیرتدان توپو گؤردو و آنیدن یئریندن سئچراییب باشییلا توپا ووردو.
دئو بو دورومو گؤرونجه تعججوبلندی و سئوینهرک دئدی:
– اوها! سن توپ اوینامایی باجارا بیلیرسن می؟
جیرتدان دئدی:
– بس نمنه! من هفته سونلاری صاباحدان آخشاما ائله توپ اوینارام.
دئو دئدی:
– دئییرم کی. آخشام چاغینا هله چوخ قالیر. گئدک ائشیگه، بیرلیکده بیرآز اوینایاق. سونرا سن گئری دؤنوب منیم درسلریمییازارسان.
جیرتدان قبول ائلهدی و ایکیسی ده ائودن ائشیگه چیخدیلار. ائوین قاباغیندا بیربیرلرینی قووالادیلار. توپا شوت چکدیلر. ایلندیلر، گئنه ایلندیلر و زامانین نئجه کئچدیگیندن هئچ ده خبرلری اولمادی. فقطهاوانین قارانلیغیندان و بیرده یورقون توشدوکلریندن نه قدر گئج اولدوغونو آنلادیلار.
دئو باخدی جیرتدانا، جیرتدان دا دئوه. ایکیسینین ده سسی چیخمیردی. ایکیسی ده، نه لر اولاجاغینی یاخشی بیلیردی. بیردن جیرتدان اوجا سسله آغلامایا باشلادی. دئو ده اوزونو ائوه ساری توتوب قیشقیردی:
– آنا، آی آنا! تئز اول قازانا سو دولدور، قوی اوجاغین اوستونه.
سونرا دا جیرتدانین بوینوندان توتوب ائوه آپاردی. جیرتدان آغلایاراق یوکسک سسله دئوه تئز تئز دئییردی:
– نه اولار منی یئمه، نه اولار منی یئمه.
او آندا جیرتدان چیینینین ترپتندیگینی حیسس ائله دی و سونرا دا بیر سس ائشیتدی:
– جیرتدان، جیرتدان! دور منیم بالام.
جیرتدان باشینی یوخاری قالدیردی. صینیفدایدی و معللیمیده اونون باشی اوستونده دورموشدو. صینیف یولداشلاریهامیسی اوجا سسله “نه اولار منی یئمه” دئییب گولوردولر. معللیمیده گولوردو.
جیرتدانهامییا باخدی. او دا گولمهیه باشلادی. آرتیق یوخوسو قاچمیشدی.
آمما او گوندن سونرا اؤزونه سؤز وئردی، بیر داها ائو تاپشیریقلارینی گئج ساعاتلارا ساخلاماسین.


text:
تۆرکیأنینگ ترورچیلیق بیلن ساواشیندا تأزه اِتاپ: زیتین شاحاسی حرکتی
تۆرکیأنینگ گۆن ترتیبی ۴
تۆرکیه هم میللی حۇپسوزلیق هم ده سوریأنینگ تۇپراق بیتولیگینه اولی بیر تهدیت حؤکمۆنده گؤرِنی پ. ک. ک نینگ سوریه دأکی بؤله گی بۇلان پ. ی. د/ ی. پ. گ قارشی اوزاق واغتدان بأری اولی مؤچبِرلی بیر حاربی حرکت اۆچین طایارلیق گؤریأردی. تۆرکیه شو واغت ترورچیلیق قوشاغی نینگ گۆن باتار اوجونداقی عفرین ده حرکت باشلاتدی. تۆرکیأنینگ یاراغلی گۆیچلری اوزاق واغتدان بأری بؤلگأ عسگر ایبریپ، ادلب دن ده عفرین ینگ گۆن باتاریندان دا بؤلگأنی قاباو آستینا آلدی. اوزاق واغتدان بأری طایارلیغی دۇوام ادن حرکت، تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی رجب طیب أردۇغان ینگ "عفرین حرکتی شۇل یرده باشلادی" دییپ بیانات برندن قیسغا مؤهلِت سۇنگ ۲۰-نجی یانوار ساغات ۱۷-ده هۆجۆمه گچیلیپ باشلاتیلدی.
حرکته زیتین شاحاسی حرکتی آدی بریلدی.
تۆرکیأنینگ سرحدیندأکی عفرین ژئوپولتیک تایدان اولی أهمیته ایه. سوریأنینگ ۲۰۰۴-نجی ییلداقی رایات ساناوینا گؤرأ عفرین ده ۶۴۷۵۸ آدام یاشایار و اۇبالاری بیلن بیله لیکده ۱۷۲ مۆنگ ۹۵ رایات سانینا ایه. عفرین ینگ اسد رژیمی تاراپیندان هۇوا هۆجۆینه سزه ور بۇلماندیغی سبأپلی و بیله کی یرلره گؤرأ حۇوپسوزراق بۇلانی اۆچین شۇل یره کؤپ سانلی بۇسغون دا گؤچدی.
شو واغت عفرین ده ۳۰۰ مۆنگ آداما قۇلای رایاتینگ یاشایاندیغی چاق ادیلیأر.
ترور قوراماسی پ. ک. ک عفرین شأهِرینی آق دنگیزه یتمهک اۆچین بیر یر حؤکمۆنده گؤریأر. بیله کی تاراپدان قوراما عفرین دن تۆرکیأ آمانوس داغلاری نینگ اۆستی بیلن باش بۇزار و یاراغ ایبرمأگه سینانشیار. تۆرکیأنینگ یاراغلی گۆیچلری و حۇوپسوزلیق گۆیچلری شو واغتا چنلی عفرین دن بؤلگأ گیرن ۴۰-دان قۇوراق ترورچینی یاراماز تأثیره گتیردی.
تۆرکیأنینگ یاراغلی گۆیچلری نینگ زیتین شاحاسی آدی بیلن عفرین ده باشلادان حرکتی نینگ هۆجۆم اتابی ۲۰-نجی یانواردا ساغات ۱۷-ده تۆرکیأنینگ هۇوا گۆیچلرینه باغلی اوچارلارینگ سوریأنینگ هۇوا گینگیشلیگینه گیرمهگی و عفرین دأکی ترورچیلیق بیلن باغلانشیقلی یرلری اورماغی بیلن باشلادی.
پ. ک. ک/ ک. ج. ک/ پ. ی. د- ی. پ. گ دگیشلی ۱۰۸ قاچیپ آتالغا و یاراغ آمباری ۷۲ اوچار تاراپیندان یۇق ادیلدی. حرکتینگ ایلکینجی اتابیندا عفرین دأکی پ. ک. ک نینگ ترورچیلیغینا قارشی گینگ گریملی بیر حاربی هۆجۆم قورالجاقدیغینی گؤرکِزیأردی.
تۆرک قشونی و تۆرکیأنینگ قۇلداو برن سوریه لی محالیفلار زیتین شاحاسی حرکتی نینگ ایکینجی گۆنۆنده قوری یردن هۆجۆم باشلادیپ کؤپ یری کنترل آستینا آلماغی باشاردی. سۇگراقی زاماندا بیرینجی ماقصاتلار داغلیق یرلردأکی دپه لر بۇلدی. ی. پ. گ نینگ قاراشمادیغی اینگ قین جپهه دن حرکتینگ باشلاماغی، حرکتینگ استراتژیسی تایدان اینگ مؤهۆم زات. تۆرک قشونی داغلیق یرلردأکی دپه لری کنترل آستنیا آلیپ، ی. پ. گ نینگ قاچماغی نینگ اؤنگۆنه گچمه ک ایسله یأر. دپه لرینگ کنترل ادیلمه گیندن سۇنگ تۆرک قشونی و تۆرکیأنینگ قۇلدایان سوریه لی محالیفلاری، ی. پ. گ نی بؤلگه دن دۇلولیغینا صاپلاماق اتابینا گچر. بیله کی تاراپدان اۆنس چکن زات دا، حرکتینگ ۸ تاپاووتلی جپهه دن دۇوام اتمهگی. شیله لیک بیلن ی. پ. گ شۇل بیر واغتدا کؤپ جپهه دن ساواشماغا مجبور قالیار و گۆیچلری یترلیکی بۇلمایار.
شو واغتا چنلی ایشجنگ یاغدایدا دۇوام ادیلن و ۵-نجی گۆنۆنه گچیلن حرکتده ترور قوراماسی پ. ک. ک/ ی. پ. گ آسیمتریک- هیبرید ساواش تکنیکلری بیلن دیره نیپ، یاشاییش یرلرینه چکیلیپ، یؤنه کی رایاتلاری قالقان حؤکمۆنده اولانماغا سینانشیار. قوراما هم یؤنه کی رایاتلاری اولانیپ اؤز ییتگیسینی آزالتماغا سینانشیار هم اولارینگ اۆستی بیلن حالقارا بیر قارا پروپاگاندا اتابینا باشلاتماق ایسله یأر. قوراما دگیشلی گۆیچلر عفرین و تؤورهگیندأکی آسودا ایلاتینگ باشغا یره گؤچمهگی نینگ اؤنگۆنه گچیأر و شول دا اۇلارینگ قالقان حؤکمۆنده اولانیلغاماغا سینانشیلدیغینی گؤرکِزیأر.
حرکتینگ حاربی تاراپی بیلن بیله لیکده دیپلماتیک آیاغی دا اۆنس چکیأر. روسیا سوریأنینگ هۇوا گینگیشلیگینی رژیم بیلن ایلالاشیپ اؤز کنترلیندا ساقلایار. بؤلگه ده کنترل مرکزیلرینه ایه بۇلان روسیا تۆرکیأنی کیچی گریملی بیر حرکته راضی اتمه ک اۆچین تاغاللا ادیأر.
اِمما تۆرکیأنینگ عفرین دأکی ترور تهدیدینی همیشه لیک یاغدایدا یۇق ادیپ بیلمهگی اۆچین گینگ گریملی صاپلاییش و پأکلهییش حرکتی ضرور.
روسیا بیلن دۇوام ادیأن بو یاغدای بیلن بیله لیکده، تۆرکیه، آمریکا، اوروپا بیله له شیگی و پارس آیلاغی یورتلاری بیلن اولی دیپلماسی ترافیگینی دۇوام اتدیریأر.
حرتینگ باشلاماغیندان سۇنگ، کؤپ سانلی یوردونگ باش ایلچیسی داشاری ایشلر وزیرلرینه چاغیریلیپ شۇلارا حرکت باراسیندا ماغلومات بریلدی.
فرانسیانینگ زیتین شاحاسی حرکتی نینگ بیرلشن میللتلر قوراماسی نینگ حۇوپسوزلیق گنگه شینه داشاماق اۆچین تاغاللاسی، تۆرکیأنینگ داشاری ایشلر وزیرلیگی نینگ دیپلماتیک حرکتلری بیلن سوریه دأکی انسانی یاغدای حاقینداقی گنگه شه اؤورۆلدی. بیله کی تاراپدان، اوروپا گنگه شینده پ. ک. ک نی قۇلدایان بیرنأچه لری، زیتین شاحاسی حرکتینی گۆن ترتیبه گتیرمه ک ایسله دی، اِمما ینه تۆرکیأنینگ داشاری ایشلر وزیرلیگی مونونگ اؤنگۆنه گچدی.
آمریکادان زیتین شاحاسی حرکتی باردا دۆرلی بیانات گلدی. اِمما عمومی گؤرنۆشده زیتین شاحاسی حرکتیندن راضی بۇلماندیقلاری بِللی. انگلستان، آلمانیا و ناتو زیتین شاحاسی حرکتینی مشروع گؤرمه گی بیلن بیرلیکده روسیا و آمریکانی سوریه دأکی یالنگیش توتومی سبأپلی جۇغاپکأر حؤکمۆنده گؤریأر.


text:
تسلیت
قیرقیزستان- ینگ تانیمال یازیجیسی چنگیز آیتمات آرادان چیقدی
(چنگیز آیتمات نویسنده ی مشهور قرقی زستان درگذشت)
چنگیز آیتمات، 10 – نجی یونی 2008 گونی، 79 یاش ایچینده نورنبئرگ شهرینگ خاستا خاناسیندا مرحوم بولدی.
چنگیز آیتمادینگ شوروی دورینده، "شوروی بیرله شیگی" نینگ تانیمال یازیجی لاریندان دی. مرحوم ینگ یازان ایزلاری
(اثرلری) 150 دیل، شول ساندا تورکمن وپارس دیل لرینده هم چاپ بولیب دی. شونینگ اوچین- ده ایرانلی و آوغانیستانلی
تورکمن اینتئلی گئنت (روشنفکر)لری نینگ کؤپی سی "جمیله "، " ایلکینجی معلم" ، "گول ساری" و " آق گأمی"
کتابی نی اُکاندیرلار.
مرحوم ینگ "مانقورت" اثری، تورکیه و تورکمنستان کینو ره ژیستور (کارگردان)لاری طرف یندان کینو فیلم (سینما فیلمی) ادیلیپ دی .
مرحوم ینگ قالان لارینا هم دوست- یارلارینا، بییک تانگری دان باش ساغلیق دیله یأریس.
ایزی یاراسین و یاتان یئری یاغتی بولسون
( بر قبرش نور به بارد و آثارش سودمند گردد)
کانادا تورکمنلری نینگ مدنی وآرکالاشما انجمن نینگ سازلاشیق شوراسی
منبع خبر : کانادا ترکمنلری
قایرات اد دوس.


text:
اوتایلی-بوتایلی آذربایجان تورکجهسینین بیرجه گراماتیکاسی وار. بونا تام رعایت ائتمهلیییک. آمما اوتایدا ایشلهنن یانلیش و یا عئیبهجر سؤزجوکلری بوردا ایشلتمهیین یئری یوخدور. اؤرنک:
ــ فارسجادا آزغین آداما “گمراه” دئییلیر. آمما رسمی دیلده گومراهدان gümrah مقصد قیوراق، ساغلام و قوتلی آدامدیر. “یاشینا باخمایاراق چوخ گومراهدیر.”
ــ أمکپرور: أمکسئون. “نئفت قورغولارینداکی [تأسیسات-لارینداکی] أمکپرور فهلهلر.”
ایلک باخیشدا بئله نظره چارپیر کی، یوخاریداکی سؤزلری کؤچورمه زامانی دییشدیرمهلیییک.
آنجاق بونلاری بهانه ائدهرک کؤچوردویوموز متنلری شوملاما حاققیمیز یوخدور. باشقا سؤزله، اوتایدان کؤچورولن متنلرده ائحتییاطلی داورانمالیییق. چونکی اوردا یازیلمیش متنلرین گراماتیک چرچیوهسی گئنللیکله ساغلامدیر. پروبلئم گئنه-بولا ایشلهنن آلینما سؤزجوکلردهدیر. کیمیلری آلینما سؤزجوکلری دوغمالاری ایله دیشدیرمک ایستهییر. بو یاخشی ایشدیر. لاکین بو ایش درین دیققت و گئنیش دیل بیلییی طلب ائدیر. همین متنلرده “نئجهگلدی” [دلبخواهی] ألگزدیرمکلردن گولونج سونوجلار چیخا بیلر. اؤرنهیین “یارپاق” قزئتینین اوفیسی مفتح خیابانینین آغزیندا یئرلشیردی. قزئتین ایکینجی صحیفهسینده بیز بونو “مفتح خیابانینین اولی” یازیردیق. أمکداشلاریم گؤزومو اوغورلاییب، “اول” سؤزونو ایلک سؤزو ایله دیشدیریردیلر. باخمایاراق کی ایلک سؤزو هانسیسا کوچهنین باشلانغیجی آنلامیندا گئتمیر.
سؤزلرین دییشدیریلمهسینده، اونلارین ایشلندییی اورتام و قورولوش گؤز اؤنونه آلینمالیدیر. هر یئرده هر بیر سؤزون یئرینه اونون هانسیسا قارشیلیغینی قویماق اولماز. اؤرنهیین بوتون حاللاردا “بؤحران” سؤزونون یئرینه “گرگینلیک”دن یارارلانماقدا حاقلی دئییلیک. “سینیر گرگینلیی”نین آنلامی “عصبی بؤحران” دئییل، سادهجه عصبی راحاتسیزلیغا ایشارهدیر. اوستهلیک، رسمی دیلده “گرگینلیک” سؤزو ایصطیلاح کیمی ده ایشلهنیر: ائلئکتریک جریانین گرگینلیک درجهسی، یعنی voltage سؤزونون قارشیلیغی اولاراق.
سونوج: سؤزلره قارشیلیق آختارماقدا معدهی شریفدن خرجلهمهیه گرهک یوخ. چوخواخت بیر آز آختاریشلا دیلین زنگین سؤز-داغارجیغیندان یاخشی قارشیلیقلار تاپماق اولار. یانیلمیرامسا، گئنیش اوخومادان چوخ یازان بیر باجیمیز، اؤز یازیسیندا “دلی سؤیود” کیمی سؤزبیرلشمهسینه یئر وئریب. آز اوخویوب آز یازان بیر قارداشیمیز دا “یاییلان خستهلیک”دن آد چکیب. بیرینجیسی فارسجا “بید مجنون”ـون قوندارما قارشیلیغیدیر، ایکینجسی ایسه “بیماری مسری”نین. حالبوکی هر ایکی آنلامی ایفاده ائتمک اوچون بیزده گؤزل سؤزلر وار: سالخیم سؤیود، یولوخوجو yoluxucu خستهلیک.
بوردا باشقا سورون دا چیخا بیلر. مثلن تورکجه گومان ائتدیییمیز بیر سؤز یابانجی اولا بیلر. بعضیلرینه گؤره، “اؤرنک” سؤزو ائرمنیجهدن گلمهدیر. (من اؤزوم “باشقا” سؤزونه شوبهه ایله باخیرام!) و یا فارسجا گومان ائتدیییمیز بیر سؤزون کؤکو اولا بیلسین گئدیب تورکجهیه چیخسین. بعضیلرینه گؤره “آرمان” سؤزونون بئله بیر دورومو وار. حتتا “گومراه” سؤزونون تورکجه اولدوغونو ثبوت ائدنلر وار. بوتون بونلارا أساسن سؤزلری دییشدیرمکده گئنیش آراشدیرمالارا سؤیکنمک گرهکیر.


text:
نمین شهری اردبیل اوستانی اراضیسینده یئرلشیر.
کولت. آذ خبر وئریر کی، نمین شهریستانی شیمالدا موغان و مشکین، شرقده آستارا و شیمالی آذربایجان، غربده اردبیل، جنوبدان ایسه خالخال ایله همصرهددیر.
شیخ بدرالدین مقبرهسی، خانباغی، شیندان قالاسی نمین شهرینین تاریخی مکانلاری حساب اولونور. بو شهر نیینکی تاریخی ایله او جملهدن گؤزل طبیعتی ایله ده سئچیلیر. بورانین یایی قوراق کئچن مولاییم-ایستی ایقلیمی اکینچیلیک، حیواندارلیق همچینین توریزیم ساحهسینین اینکیشافی اوچون الوئریشلیدیر.
گؤزل «حیران» گدییی محض نمین شهریندهدیر. گدیک اطرافی فیندیق مئشهلرینی اورتا حسابلا ایلده بیر میلیون نفردن آرتیق اینسان سفر ائدیر.
اورونج، دووشان بولاق، خاجا بولاق، یئزناباد، کولاندره، کولش، امینجان، جئییت، سولود، گؤللو، خانکندی، نوودی نمین شهرینین کند و قصبهلریدیر.


text:
یاغیش یاغیر، یاز یاغیشی
یاغ آی یاغیش یاغگینان سن ، سنه احسن ، سنه آلقیش ، یاغ آی یاغیش
یاغگینان سن بو چوللره چمنلره یاغگینان سن
سوسوزلوقدان خزان اولان چیچکلره یاغگینان سن
یاغگینان سن آرزیلارا دیلکلره یاغگینان سن
محبتدن آلولانان اورکلــــــره یاغگینان سن
یاغگینان سن یاغا ، یاغا ایسلادگینان پالتاریمی
قایتار منه گنجلیکد کی اوز عهدیمی- ایلقاریمی
اله یاغ کی قوی ایسلانسین الیمدکی قلم واراق
یادیمدادی نئجه یاغدین دوز اوتوز ایل بوندان قاباق
اله گوزل یاغمیشدین کی ایسلانمیشدی اوز گوزوموز
اوتورموشدوق قالا آلتیندا بیر آغاجین آلتیندا بیز
سن یاغدیقجا دامجیلارین سپیلیردی اوزوموزه
ایکیمیزده ایستمیردیک دوروب گئدک اویمیزه
قورخوردوق کی دوروب گئدسک خلل گلر سئوگیمیزه
سن بیر شعئیر سن کی ، سن بیر نغمه سن کی
آغزین یوخدی دیلین یوخدی نئجه دییم بیلسن کی
سن یاغاندا یاماجلارا دوزنلره جان وریرسن
زمیلرده سونبوللرین دامارینا قان وریرسن
تصاویر زیباسازی نایت اسکین
یاغ آی یاغیش قوربان اولوم سحرجگ یاغگینان سن
دایانمادان قالا آلتیندان شهرجگ یاغگینان سن
یاغگینان کی گیله جه ده شوران دوزلرده چیچک آچسین
بواولکدن بو دیاردان غصه کدر اوزاق قاچسین
یاغا یاغا نه اولار کی خبر آپارسئوگیلیمه
آمان گوندی بو حالیمی بو گونومی اونا دئمه
دوگه دوگه پنجره سین دگینن کی گلیبدی یاز
قالا آلتیندا حسرتیله یؤل گؤزلیر یتیم ائیواز
یاغیش یاغیر اونا قربان اولوم
گل دون اگر قالا آتینا گزمگه
منی ده چاغیر سنه قربان اولوم
یاغگینان کی ، گوی چین اولسون آرزیلار
هر اوره گده گؤر نه قدر آرزو وار ؟
یاغیش یاغیر اونا قربان اولؤم ..
یاغگینان کی گوی قاییتسین او چاغلار
غم غصه دن اوزاق اولسون اوشاقلار
سن یاغاندا جوشا گلیر بولاغلار
چایلار آخیر سنه قربان اولؤم
یاغیش یاغلار ، اونا قربان اولؤم
عمرینین یوللاری اولسون باهار یاز
دینسین مجلیسلرده ، همشه کمان ، ساز
اوپالیدین آلتیندا اوتوروب ایواز
**
یاغیشا باخیر ، اونا قربان اولوم
عجب یاغیر ، اونا قربان اولوم
گلدون اگر قالا آلتیندا گزمگه
منی ده چاغیر ، سنه قربان اولوم
یاغیش یاغیر ، اونا قربان اولوم
سایت ایل شاهسون
ما را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید
نوع مطلب :
برچسب ها :
شاعران ترک زبان، شعر ترکی، ترک، شعر،
لینک های مرتبط :


text:
صمد بهرنگی منظومه سی
(حسین دوزگون)
جابر آلیشان
40-1330 – جی ایللرده خائن شاه رژیمی، بۆسبۆتۆن حاكمیتین ایرانا تحمیل ائتمیشدی. بوندان اول، 1325- نجی ایللرده ایرانېن بیر نئچه یئرلرینده بؤیۆک كوتلهوی – ملی حركتلر اۏلموشدور. آمما بو حركتلری، دولت قۏشۆنلارې وحشیجهسینه قانا چكیب، بؤیۆک فاجعهلر یاراتمېشدېر.1330- نجی ایلده مصدق باشچېلېق ائدهن حركت ایسه «زاهدی» كودتاسیلا قانا چكیلدی و 30 تیر شهیدلری كیمی خاطرهلرده قالان گۆنلر یاراندې.كودتادان سۏنراكی ایللر، ایرانېن ان آغېر ایللریندن ایدی. آزادیخواهلار، وطنپرورلر بۆتۆن توتولوب، زندانلارا سالېنېب و یا سۆرگۆن اۏلوردولار. هابئله چۏخودا اعدام جوخهلرینین قاباغېندا دۆزۆلۆردۆلر.1341 - نجی ایل قم و تهرانداكی حركاتدا یاتېرېلدې. ولاكین كوتلهوی حركاتېن دایانماسېنا باخمایاراق، آزادیخواهلار ایچینده چۏخ مبارز شاعیرلر و یازېچېلار وارایدی كی، مستبد حاكمیت اوغروندا آیاغا قالخېب، مبارزه ائتدیلر. البته، بونلاردان بعضیلری موقتی چتینلیكلره تابلاشمایېب، اؤز سؤزلرین دانېب حاكمیته قارېشدېلار. آز دهگیل ایدی اۏ ادبیاتچېلار كی، ملته اۆز چئویرمهییب، ائل یۏلون گئتدیلر و بو یۏلدا جانلارېن قویدولار. بو یازېچېلاردان صمد بهرنگینی آد آپارماق اۏلار.
صمد بهرنگی 1312- نجی ایلده تبریزین چرنداب محلهسینده یۏخسول بیر عائلهده آنادان اۏلدو. او مینلرجه اوشاق كیمی بیرینجی دفعه اۏلاراق یۏخسوللوقلار ایله تانېش اۏلدو. صمد اؤزتای توشلارې كیمی کۆچهده، بازاردا، تۏز- تۏرپاق ایچینده بؤیۆدۆ. اما هئچواخت اؤز طبقهسینه اۆز چئویرمهییب عؤمرۆنون آخرېنا قدهر اۏنلاردان دانېشدې و اۏنلارا یازدې.
استبداد دؤرۆنده آنادیلده یازېب اۏخوماق ان بؤیۆک گناه سایېلېردی و هابئله آذربایجان دیلینده اثر یازماق و چاپ ائتدیرمكده بؤیۆک جرم ایدی، بونا گؤره صمد و بیر نئچه یازېچېلار مجبور اۏلاراق اؤز اثرلرینی فارس دیلینده یازېردېلار.
صمد بیرینجی اثرین آذربایجان خلق داستانلارېندان الهام آلاراق «تلخون» آدیله، «ص – قارانقوش» امضاءسېلا «کیتاب هفته»ده چاپ ائتدیردی. 18 یاشېندا ایكن دانشسرانی قورتاراراق آذربایجان كندلرینده معلملیڲه باشلادې. اۏ تئزلیكله بیلدی كی، دانشسرادا اؤرگندیڲی تعلیم – تربیت روشی، كند اوشاقلارېنا مناسب دڲیل. اۏ، اؤزۆ دئدیڲی كیمی كند محیطی ایله اویغون بیر تعلیم و تربیت یۏلو یاراتدې، بهرنگی هر نهدن قاباق اوشاقلارې خیال دۆنیاسېندان چېخارماغا چالېشدې. اۏ، آ. ث. ماكارنكو كیمی فكرلشرك، دئییردی:«بیز نئچون اوشاقلارې سسسیز – صداسېز و مطیع انسانلار تربیت ائدهك، گرهك اوشاقلارا دئیهك كی دۆنیانېن یارېسېنا قدهر جماعتی آجدېر، نییه آجدېر و نهجور بو آجلېغې آرادان قالدېرماق اۏلار.»
صمد، بیرینجی دفعه اۏلاراق ایراندا اوشاق ادبیاتېندا یئنی بیر یۏل آچدې. بوندان علاوه، اۏنون مختلف اجتماعی مقالهلری، خفقان دؤرۆنده انسانلارې غفلت یۏخوسوندان آیېلدان مقالهلر ایدی. نئچه اوشاق ناغېللارېنا شامل اۏلان «مجموعهی داستان»ها کیتابی، «كند و كاو در مسایل تربیتی ایران» و باشقا اثرلری، اۏنون قېسا عؤمرۆنون محصولودور. اۏ، آذربایجان ادبیاتی ساحهسیندهده بیر سېرا تدقیقات ائتدی. «افسانههای آذربایجان» (بهروز دهقانی ایله بیرلیكده)، «پاره – پاره» و «تاپماجالار» بو تدقیقلرین ثمرهسیدیر. اۏنون شاه اثری «ماهی سیاه كوچولو» دفعهلرله تجدید چاپ اۏلدو. سۏنرالار بو کیتاب ایتالیادا «قېزېل پلاك» جایزهسینه لایق گؤرۆندۆ.
صمد 1347- جی ایلین شهریور آیېندا اؤز اثرینین قهرمانی ماهی سیاه كیمی اؤزۆنۆ وطن یۏلوندا فدا ائتدی. صمد، آرازا قاتېشېب، آرزوسونا چاتېب، اۏنونلا دنیزه یئتیشدی. اما صمدین خاطرهسی تاریخ بۏیو بۆتۆن انسانلارېن قلبیندهدیر، اۆرهڲیندهدیر.
صمد آچدېغې یۏل، ایران ادبیاتېندا بؤیۆک تأثیر قۏیدو. بیر نئچه انقلابچې شاعیرلر و یازېچېلار اؤز اثرلرینی صمده اختصاص وئرهركن، اۏنون اثرلرینی و یاشایېشېنې سرمشق قرار وئردیلر. آذربایجانېن معاصر شاعیرلری حبیب ساهیر، ب. ق. سهند، ع. اوختای و باشقالارې صمد بهرنگی حاققېندا نئچه شعر یازېبلار. آمما صمدین گنجلیك یۏلداشلارېندان اۏلان حسین دۆزگۆنۆن منظومهسینین باشقا بیر حال و هواسې واردېر. شاعیر دۆزگۆن، «صمد بهرنگی» منظومهسینی 1347- نجی ایلین شهریور آیېندا صمدین شهید اۏلدوغو تاریخدن بیر نئچه گۆن سۏنرا سؤیلهمیشدیر. بو منظومه دهشتلی شاه رژیمینین خفقان ایللرینده جزوه، پلی كپی و كاست نواری شكلینده خلق آراسېندا یایېلمېش، الدن- اله گزیردی. اسلامی انقلابدان سۏنرا، بیرینجی آذربایجان دیلینده چاپ اۏلان کیتاب كیمی 1357- نجی ایلین بهمن آییندا نشر اۏلدو.
حسین دۆزگۆن 1344- نجو ایلدن ادبی- سیاسی فعالیتلره گیریشمیش و ائله او ایللرده شعر یازماغا باشلامېشدېر. شاعیرین شعر کیتابلارې ایندیه قدهر «كیچیك شعرلر»، «مجموعه» (4 دیگر شاعیر بیرلیكده) و «باكې لوحهلری» آدلارې ایله چاپ اۏلوبدور.
آز ایدی اۏ وطنپرور و انسان سئون شاعیرلر كی، كئچیردیڲمیز قانلې قادالې ایللرده مقام و شؤهرت حرصینی قېراغا قۏیوب، ساتغېن اۏلمایېب و اؤز نعرهلرین استبداد و ظلمه قارشې اوجالدېب، مبارزه یۏلونو سئچدیلر. شاعیر حسین دۆزگۆن اۏنلاردان بیریدیر. شاعیرین ان مهم سجیهلریندن بودور كی، انساندا مبارزلیك، خلقیلیك و ضد امپریالیستلیك روحو یارادېر. بو سجیه «صمد بهرنگی» منظومهسیندهده حاكیمدیر. بو منظومه، مقدمه و 14 نغمهدن عبارت لیریك- ائپیك پائمادیر. ایلك باخېمدان بو نغمهلر مستقل گؤزه چارپسالاردا كلّیتده ربطسیز دڲیلدیرلر. اۏنلارېن آراسېندا فورما، مضمون، معنا، شكیل و آهنگ جهتیندن محكم علاقهلر باغلانېب. «صمد بهرنگی» منظومهسینین بدیعی قورولوشو و فورما خصوصیتی استبداد دؤرۆنۆن شرایطینه باغلې اۏلاراق، اۏ دؤرۆن اساسېندا یارانېبدېر. اۏ دؤرۆن اساس شرایطی خفقان و فشار شرایطی ایدی. انقلاب غلبه چالا بیلمهمیش و ضد انقلاب حملهده ایدی. پس، انقلاب ادبیاتی ایسه گرهك بو حملهنی دفع ائدیجی و ضد انقلاب علیهینه سارسېلمایان بیر ادبیات اولایدې. ائله منظومهده ده بو خصوصیت واردېر. منظومه بو خفقانی تصویر ائدیجی بیر مقدمه ایله باشلانېر:
گۆنش قېزمار، هاوا دورغون، نفس یۏخ،
کۆچهلر بۆسبۆتۆن ازدحامسېز بۏش . . .
آمما مبارز انسانلار دۆشۆندۆكجه آیاغا قالخېب، قورخمادان یۏللارېنا دوام ائدیرلر. بو سو آخېمېنېن عكسینه اۏلان حركتده، محكم آسفالت ائله تیترتمهیه دۆشۆر، سانكې اۆستۆندن بیر دنیز گئدیر. صمد بو انسانلاردان بیریدیر:
صمد دۆشۆنۆركن، قالخېر آیاغا،
یئنهده یۏلونا دوام ائیلهییر.
آسفالت ائله تیتریر سانكې اۆستۆنده،
بیر دریا، بیر دنیز، بیر عمّان گئدیر.
بو حركتین مقدسلیڲینه گؤره انسان سهلدیر، هر آددېم آغاجلاردا سلام سؤیلهیر:
تبریزین قهرمان ایڲید اۏغلونا،
هر آددېم آغاجلار سلام سؤیلهییر.
منظومهنین بیرینجی حصهسی شهید آنالارېنېن ایڲیدلیڲین گؤستریر و اۏنلارېن بو چتینلیكلره دؤزمهلرین گؤزهل بویالارلا افاده ائدیر:
اۏغول دردی نهدیر من كدرلنیم،
اۏغوللار دردینی نئجه ایتیریم؟
میلیونلار قېزلارېم، اۏغوللارېمدېر،
اؤز قانادلارېمدېر، اؤز قوللارېمدېر.
شاعیر، وطنپرورلیڲی هر آذربایجانلېیا وظیفه بیلیب، وطن یۏلوندا جانې بیارزش ساناراق بو سؤزلری تاریخیلشدیرمڲه گؤره بابكین آناسېنېن نصیحتلرین فاكت گتیریر:
وطنین یۏلوندا هئچ بیراوف دئمه!
قانېنې وطندن سن اسیرڲمه!
شاعیر، كئچمیش تاریخی حادثهلردنده موضوع آلېر. نسیمی، نعیمی و شاه ختایی كیمی مرد سیمالاردان یاد ائدهرك اۏنلارېن سارسېلماز ارادهسینی تاریخی فاجعهلر اوغروندا جانلاندېرېر:
منیم اولو بابام عمادالدینین،
حلبده سۏیدولار بیر گۆن دریسین.
دئدی:«حق عاشیقی دؤزهر ذلّته،
سۏن قویار قیزلباش بو شقاوته.»
كئچن رژیمده وطنین بۆتۆنلۆكله خارجی استعمارچی اؤكلهلرینین اختیارېندا اۏلماسې و اۏنلارېن سیاسی- اجتماعی حاكمیتی، سبب اۏلوب كی، شاعیر، منظومهده وطنپرورلیك دویغولارېنې گوجلندیره، منظومهنین بیر حصهسینی بو موضوعا اختصاص وئره. شاعیر، درین نفرتین وطن دۆشمنلرینه و اۏنلارېن داخلی مزدورلارېنا گؤستریر.
منظومهده تدریجا حماسهیه گرایش چۏخالېر و حیاتېن واجب مسئلهلری گئتدیكجه چۏخراق عكس اۏلونور. گؤرۆندۆڲۆ كیمی منظومه حیات حقیقتلری اساسېندا یازېلمېشدېر. صمدین خصوصیتلری و اۏنون انسانلارلا رابطهسی و اۏ شخصیتین شاعیرده تأثیری، تصویر اۏلونور.
شاعیر منظومهنین آخیر نغمهلرینده صمد اؤلۆمۆنۆن فاجعهسینی مرثیهیه اۏخشار مصراعلارلا تصویر ائدیر:
قېزېل گۆلۆم سۏلدو آمان، آی ائللر!
ائشیتسینلر سۏنرا گلن نسیللر.
و یا آیرې یئرده:
كؤكۆمۆن اۆستۆنده اود یاندېردېلار،
بوغومو یۏلدولار آی ائللر، هاوار.
آمما دالېنجا اوخوجونون فكرینده بؤیۆک انسانلارا مرثیه دئمك تصوّرۆنۆ پۏزور. قهرمانلارا گؤز یاشې آخېتماق یاراشماز. گرك آتالار دئدیڲی كیمی قاناقان تؤكۆله و انتقام تۏخوموسینهلرده اكیله.
ائللر آغلاسالار قهرمانلارا.
قان آلارلار بۆتۆن گئدهن قانلارا.
منظومهنین آخرېنجې نغمهسینده شاعیر، اوخوجولارېنې صمدین یۏلونو گئتمڲه چاغېرېر. اۏ گۆنۆ تصویر ائدیر كی، قولو پولاد فهلهلر، پوزغون كندلیلر، ایشچیلر و میلیونلار محروم انسان صمده بۏرجلارېنې اؤدهمهڲه یولا دؤشۆرلر.


text:
محمد صادق پور مهدی، 1392ینجی ایلدن بویانا تبریز متروسوندا بویک ایشلر گورولدویونو وورغولایاراق دئدی: 92ینجی ایله دک، 700 میلیارد نقدی و غیرنقد تبریز متروسونه پول خرجلنمیشدیر کی بونون 700 میلیارد تومنی دولت دن و 200 میلیارد تومنی ده تبریز بلدیه سیندن آلینمنیشدیر.
پور مهدی آرتیردی: 1392نجی ایلدن سونرا پول قایناقلارینین قیستیلانماسی ندنی ایله دولت تبریز متروسونا یئترینجه اعتبار خرجله یه بیلمه دی و بونون اوچون تبریز بلدیه سی و تبریز اسلامی شوراسی ایله دانیشیق لار آپاریلدیقدان سونرا تبریز بلدیه سی جدی صورت ده مترو دا چالیشمالار آپاردی.
اونون سوزلرینه گور، سون دؤرد ایلده تبریز متروسونا خرجلنن عمومی هزینه لر 1300 میلیارد تومن اولوب و بو خرج لر مختلف یوللارلا تامین اولوب و تبریز متروسونا خرجلنیبدیر.


text:
گوندو گلیر گئچیر عؤموردن. عؤمورو ییغیب ساخلاماق اولمور. هر نه قدر ده قاباغین آلسان، بیر یئرلردن آخیب گئدیر. بو دورومدا، عؤمورو یاشایانلارین اللریندن گلن، اونو یاخشی یاشاماق اولور. دؤنوب دالیمیزا باخساق، نئجه یاشادیغیمیزی هر کسدن یاخشی گؤرَریک.
بو ایل، سئچگیلرین هاواسیندا باشلاندی. سئچگیلرین سونوجونو چوخ آزلاری، اؤنجهدن دئیه بیلردیلر. سئچگیلر اؤزو ایله یئنی بیر دورومو یاراتدی. اؤزللیکله دیل حاققیندا بیر سیرا سؤزلر وئریلدی. او سؤزلره دایاناراق، دیل حاققیندا فرقلی گؤروشلر اورتایا چیخدی. باشلانیشدا، هر کس بیر ایشلر گؤره بیلهجکلرینه اینانیب، او حاقدا دانیشماغا باشلادی.
بیلمیرم، کیملر نه ایش گؤردولر، آنجاق گئتدیکجه بو ایشین نه قدر چتین اولدوغونو هر کس باشا دوشدو!. یاخشی باخدیغیمیزدا؛ بو حاقدا، ایلک آتدیملار بئله آتیلمامیش گؤرونورلر. دیللره گؤره باخیشلار هله تام امنیتی-پولیتکال بیر باخیش دیر. بو باخیشلارین دَییشیلیب، توپلومسال(اجتماعی) ایله کولتورل(فرهنگی) باخیشا چئوریلمهسی، آرادا اولان بیر چوخ چتینلیکلری قالدیرا بیلر.
دوولت دیللردن دانیشسا دا، دیللرین قوروماق سیمگهسی اولان، "دونیالیق آنا دیلی گونو" موناسیبهتینه دوولت طرفیندن هئچ بیر قورولتای قورولمادی . اونون یئرینه، دیلسئورلرین قوردوغو ییغینجاقلارا امنیتی یاناشیلدی. آرالاری آزالماقدا اولان فرقلی گؤروشلرین آرالاری یئنیدن چوخالماغا باشلادی!
اومود اینسان اوچون دیر. اومودوم وار گلن ایل، دیل اوچون آتیلان آتدیملار بیر-بیرینه یاخینلاشا. دیل، پولیتیکال دورومدان چیخیب، سوسیال- کولتورل دوروما بیر آتدیم یاخینلاشا بیله.
بایرام، بوتون ایل بایرامی توتان اینسانلارا قوتلو اولسون. گلن گونلریمیز خئییرلی اولسون. گؤزوموز یوللاردا قالماسین، سئودییمیز اینسانلارین هامیسی یانیمیزدا اولماق آرزیسیلا، سئوگیلی یولداشلار بایرامینیز موبارک اولسون.


text:
آیت الله علی خامنهاینین، اینقیلاب قوتلامالارینا قاتیلماماسی، "اؤلوم" شایعهلرینه سبب اولوب
ایسلام دئوریمینین39ونجو ایلی پایتخت تهرانین آزادی میدانیندا تشکیل اولونان مراسیمله قید اولونوب
ایران اینقیلابینین 39-جو ایل قوتلامالارینا دینی لیدر آیت الله علی خامنهاینین قاتیلماماسی، "اؤلوم" شایعهلرینه سبب اولوب
ایسلام دئوریمینین39ونجو ایلی پایتخت تهرانین آزادی میدانیندا تشکیل اولونان مراسیمله قید اولونوب.
پرزیدنت حسن روحانینین قاتیلدیغی مراسیمده، خالق، اللرینده بایراقلارلا، ایسلام اینقیلابینین لیدری آیت الله خمینی و دینی لیدر خامنهای پلاکارتلارینی تاشیدی، شعالار آتدی.
آنجاق مراسیمه، خامنهای حاقیندا چیخان ادعالار کؤلگه سالدی.
خامنهاینین بیر نئچه گون ائودن چیخمامیش اولماسی و ساغلیق وضعیتینین گئتدیکجه پیسلشمهسی، دینی لیدرین اؤلدوغو ادعالارینی دا برابرینده گتیردی.
خامنهاینین، هر ایل پرزیدنتی ایله قاتیلدیغی مراسیمده بو ایل گئتممیش اولماسی دا بو ادعالاری گوجلندیریر کاراکترده اولاراق یوروملاندی.
قزئتلرده ده خامنهاینین اؤلدوگو ادعالاری یئر آلیب.
دینی لیدرین اؤلدوغو ادعالارینا دایر هله بیر آچیقلاما گلمزکن، مطبوعات، خامنهاینین باغیرساق سرطانی سببیله اؤلدوغونو یازیر.


text:
جهان مطبوعات خلاصه لری
جهان مطبوعات خلاصه لری
جهان مطبوعات خلاصه لری
آذربایجان: تریند: «باش وزیر بن علی ییلدیریم جین بیک اوف بیلن اوچره شدی
باش وزیر بن علی ییلدیریم قرغزستان لیک تینگداشی سورون بای جین بیک اوف بیلن چانقایا قصریده اوچره شوو اوتکزدی. اوچره شووده، قرغزستان ده گی فتح الله چی ترور تشکیلاتی موازی دولت تیزیمی موجودیتی نینگ ایککی اولکه آره سیده گی دوست لیک که ضرر بیرمس لیگی کیره ک و شو اوچون قرغز مقام لری نینگ ضروری همکارلیک قیلیش لری توغریسیده گی توقع اورغولنگن. اوچره شووده دوست و قرداش ایککی اولکه مناسبت لری نینگ تورلی تامانلری و منطقوی موضوعلر قولگه آلیندی. قیرغز تامانی نینگ ایککی اولکه آره سیده گی مناسبت گه خلل کیلتیرمس لیک اوچون فعالیت قیله دیگن لیکلری بیلدیریلدی.
امریکا قوشمه ایالتلری ترکیش امریکان ویب سایتی: امریکا قوشمه ایالتلریدن ترور تشکیلاتی PKK/PYD گه عسکری یاردم دوام ایتماقده:
امریکا قوشمه ایالتلری سوریه ده بولووچی ترور تشکیلاتی PKK/PYD گه داعش گه قرشی کوره ش بهانه سی بیلن عسکری یاردم لرینی دومات ایتتیرماقده. 112 تیلر هم رقه نینگ شمال تامانیده گی تروریستلرگه یوباریلدی. قطارده امریکا تامانیدن استعمال قیلینگن یوکسک حرکت ظرفیت لی زره لی " Hummer" لر تیل تانکرلری و کتته کیچیک واسطه لر دقت ترتماقده. عین دمده سوقیات نینگ بیر مدتدن بیری کیچه لب و اوستی تلپار بیلن یاپیق وضعیت ده عملگه آشیریلگن لیگی کوریلماقده.
روسیه اسپوتینگ: "روس توریستلر انتالیا سیاحت سکتوری نینگ ترقی قیلیشی گه سبب بولدی
آق دینگیز هوتلچیلر اویوشمه سی باشلیغی ایرقان یاغجی انتالیاده 2016 ییل گه کوره 2 ملیون آرتیق توریست نینگ روسیه دن کیلگن لیگینی ایتدی. 2016 – ییلی گه کوره 76 فایز 2015 – ییل نینگ جولای آییگه کوره 8 فایز آرتگن لیگینی بیلدیردی.
روسیه اسپوتینگ:
ترکیه قوراللی کوچلریدن ترکیه – قطر مشرک تطبیقات بیاناتی
ترک قوراللی کوچلری ترکیه بیلن قطر قوراللی کوچلری آره سیده 5-7 اگست همکارلیک و روابط نینگ یوقاری باریشی اوچون تطبیقات موفقیت لیک بیلن بولیب اوتگن لیگینی معلوم قیلدی. زمینی تطبیقات نینگ 5-6 اگست تاریخلریده قطرده بولگن قومندان لیک نینگ اشتراکی بیلن بولگن لیگی بیلدیریلدی.
امریکا قوشمه ایالتلری ترکیش امریکان ویب سایتی: ملی سپورتچی اتلتیزم ده فاینل گه اورین آلدی
دنیا اتلتیزم مسابقه لریده ملی سپورتچی یاسمنی کپیللو ایرککلر 400 متر توسیق لیک ساحه سیده فاینل گه چیقدی. انگلستان نینگ پایتختی لندن ده بولیب اوتگن مسابقه لرده یریم فاینل بولیب اوتدی. ریئو 2016 ده برونز اروپاده آلتین آلگن کوبا اصلیت لیک ملی سپورتچی آلتینچی اوریننی آلیب فاینل گه چیقدی.


text:
اویان نیوز: دونیا آنادیلی گونونو قوتلارکن، ایراندان آنادیلی گونونو قوتلایانلارین توتوقلاندیغی خبری گلدی.
آذربایجان بؤلگهسینین اهر شهرینده آنا دیلی گونونو قووتلاماق آماجی ایله بیر ائوده توپلانان و ساییلارینین یوز جواریندا اولدوغو بیلدیریلن تورک آکتیویست، ایران دؤولتی گوونلیک گوجلری طرفیندن توتوقلاندی. تانیقلار، توتوقلانانلارین بعضیلرینین توتوقلاما سیراسیندا شدته معروض قالدیغینی بیلدیریر. توتوقلانانلاردان آلتمیشا یاخینینین کیملیگی بللی اولموشدور. توتوقلولارین عایلهلرینین سحر ساعاتلاریندان اعتبارا یاخینلارینین توتولدوغو مرکزین اؤنونده توپلاندیغی بیلدیریلیر.
بو آرادا آذربایجانین باشقا شهرلریندن ده توتوقلاما خبرلری گلیر.
توتوقلامالارین، روحانینین جمهورباشقانی سئچیلمهدن اؤنجه و سئچیلدیکدن سونرا آنادیلی قونوسونون گوندملرینده اولاجاغینا وورغو ائتمهسینه باخمایاراق گرچکلشمهسی، دقت چئکدی.
قایناق: ت ر ت تورکی


text:
انرژینین ساخلانماسی قانونو
انرژینین ساخلانماسی قانونو (اینگیلیسجه: Conservation of energy) (فارسجا: قانون پایستگی انرژی)– طبیعتینن عۆمومی قانونلاریندان بیری (ساخلانما پرینسیپلری). قانونا گؤره انرژی بیر فوْرمادان دیگر فوْرمایا چئوریلرکن ایتمیر و یئنیدن یارادیلمیر. مادی سیستم بیر حالدان دیگر حالا کئچدیکده اوْنون انرژیسینین دَییشمهسی سیستم ایله قارشیلیقلی ائتکیده اوْلان جیسیملرین انرژیسینین آرتماسینا و یا آزالماسینا جدی اۇیغون گلیر. انرژینین بیر فوْرمادان دیگر فوْرمایا چئوریلمهسی پروسسلری بللی میقداری مُعادللر ایله تنظیملنیر. انرژینین ساخلانماسی قانونو ۲۰. یوز ایلین اوْرتالاریندا ر. مایر، سی. جوول، هلمولتس و باشقالارینین سیی ایله کشف ائدیلمیشدیر. بۇ قانوندا مادی دۆنیانین وحدتی اؤزونو گؤستریر. اوْنون کشفی ایله طبیعتده بۆتون فعالیّتین وحدتی مۆلاحیضهسی فلسفی موحکیمهدن چیخاراق علمی حقایقا چئوریلمیشدیر.
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده انرژینین ساخلانماسی قانونو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
ناظیم حکمت اوچون ایکی یازی
چئویرن: حسن ایلدیریم
ناظیم حکمت اوچون* / لوئی آراگون
یوخ، یازا بیلمهرم، ایندی اولماز، خواهش ائدیرم. قویون منیم اوچون بوتونلوگه اؤلسون، یوخسا، هله، آلتمیش یاشینداکی بو دلی قانلی، بو ساریشین بوغا، زندان، خستهلیک، یاشین تاثیرینه باخمایاراق؛ بو انسان ایچیمده تپ- تزه یاشایارکن، هئچ بیر شئی یازا بیلمهرم. ایندی اولماز؛ داها سونرا. سوز وئریرم سیزه، یازاجاغام، حتی سیزین بو ژورنالدا، داها باشقا بیر موضوع اوزهرینده: اؤلوموندن یوخ، حیاتیندان دانیشاجاغام. بایرام(خاچپرست بایرامینظرده توتولور-م) تعطیلی اوچون باغا گئدرکن، جوما آخشامیساتین آلدیغیم «زمان» مجلهسینین سون ساییسینیدا اؤزومله گؤتورموشم؛ مجله ناظیمین رومانتیکلر (یاشاماق گؤزل شئیدیر قارداشیم رومانی روسجا، فرانسیزجا رومانتیکلر آدیلا چاپ اولوب.م) آدلی رومانین سون بؤلومو وار. اؤلکه ده،هامیهر ساعت باشی، رادیولاردان، بئشینجی پاپا( ژانین) اؤلومونو گؤزلهییردی. اونون اؤلومونو یوخ؛ آما جوما آخشامیسحری پاپا هله ده دیریایدی… ناظیما گلینجه، هئچ بیر قورخولو بیرشئی یوخ ایدی! جان وئرمهدن، ائله آیاق اوسته، پیللنی چیخارکن، گؤزلهنیلمهدن اؤلدو. یاشایارکن اؤلدو. بیر آغاج کیمیییخیلدی. قویون او، منیم ایچیمده تمامیایله اؤلسون. او زامان یازارام سیزین مجلهده. مفصل یازارام. منیم اوچون، باشقالاری اوچون اونونهانسی معنا داشیدیغینی، بورادا یازارام، بلکه ده گلن آی، یایا قدهر اجازه وئرین منه، ایولا قدهر، اونا چوخ یاراشان ایول آیینا قدهر اجازه وئرین. بوندان اون سککیز ایل اؤنجه زنداندا ایدی بؤیوک عارف مولانا جلالالدین یا دا عمرخیام کیمیرباعی بیچیمینده یازدیغی بیر اؤنجهدن دئمه (پیغمبرجسینه ) بو دؤرت مصراعنین معناسینی آنلایانا قدهر فرصت وئرین منه:
«-تامام ..»- دئیهجک بیزه بیر گون طبیعت آنامیز، –
«گولمک، آغلاماق بیتدی بالام.»
و تکرار اوجسوز – بوجاقسیز باشلایاجاق:
گؤرمهین، دانیشمایان، دوشونمهین حیات…
بایرامین، جوما آخشامیگونو، سحر، بیر ایکی ساعتدان سونرا، تئلئفون زنگی. ناظیم. ای اؤلوم خبری، نه ایتی گئدیرسن! ایکی ساعت بئله کئچمهدن بوتون آوروپانی دولاشدین، منی آختاردین. «یوئلینئسلرین» ائوینده تاپدین، اورهگیمیساردین. تئلئفون تئللری ایله گلن، گؤرونمهین، ائشیدیلمهین، بیرجه کلمهدن، بیرجه آددان باشقا بیر شئی اولمایان اؤلوم. دئییر یوخ، ناظیم اولا بیلمز. آما، او. ناظیم… اؤزو دور، باشقاسی دئییل. بوتون انسانلار کیمیاو دا. و شعریندهکی بیر اوشاغی آندیم:
رجب، دامدان دوشن کیمیقاریشدی سؤزه:
-«ساواشا قاتیلدیغین زامان، بیر دوشمان اؤلدوروب؛
بیر قورتوم ایچرسن قانیندان.
قورخون قاچار.»
من اونون قانیندان بیر داملا ایچمهیهجگم. دانیشمایان… اوجسوز- بوجاقسیز حیات… ناظیم، سندن منه، ایلک دفه ۱۹۳۴ده دانیشدیلار، سن زنداندایدین، او زامان بیر شئیلر یازا بیلدیم. دوستلوغوموز اوتوز ایل سوردو. نه قدهر آز، اوتوز ایل. ۱۹۵۰ده، بیزلر، یعنی تورک خالقی، دونیانین هر بوجاغیندا کی شاعرلر سنی حبسدن قورتاردیغیمیز زامان، ایولون اون دؤردونده سن حیاتا قووشدون. اما بو ایل، صبیرسیزلیگیندن، ایولو گؤزلهیه بیلمهدین… زنداندان ائشیکده، اون اوچ ایل، یا دا بونا یاخین بیر شئی، قیرخ سکگیزیندن آلتمیش بیرینه قدهر. گؤزل بیر حیاتدیر بو. اون اوچ ایل، چوخ شئیدیر. زندان ائشینگیده اؤلدون. بو دا چوخ شئیدیر. بو فیکیره آلیشدیراجاغیز اؤزوموزو. انسان منظرهلرین سنسیز خیال ائتمگه چالیشاجاغیز… سنین دئییمینله، منظرهنی بو آغاج اولمادان خیال ائتمهیه چالیشاجاغیز. اوجسوز- بوجاقسیز حیات...!
۶ ایون ۱۹۶۳
*ناظیم حکمتین اؤلوموندن اوچ گون سونرا یازیلمیشدیر.
نه اوچون اؤلدون ناظیم؟
نه ائلهیَک ایندی بیز ماهنیلارین سیز
هارادا تاپاق ائله بیر بولاق کی
اورادا بیزی قارشیلادیغین گولومسهمه اولسون؟
سنینکی کیمیاودلا سو قاریشیق
آغریلا سئوینج دولو
حقیقته چاغیران باخیشیهارادان تاپاق؟
قارداشیم،
ائله یئنی دویغولار، دوشونجهلر یاراتدین منده کی،
دنیزدن اسن آجی کولک، قاپاجاق اولسا بونلاری
بولود کیمی، یارپاق کیمیسوروندورولر
یاشایارکن سئچدیین و اؤلوموندن سونرا سنه سیغیناجاق اولان
اورایا، اوزاق تورپاغا دوشرلر.
آل سنه بیر دسته شیلینین پاییز چیچکلرینی
آل جنوب دنیزلری اوستوندهکی آیین سویوق پارلاقلیغینی،
خالقلارین دؤیوشونو، اؤز دؤووشومو
و یوردومون کدرلی بارابانلارینین بوغوق سس-کویونو
قارداشیم منیم، دونیادا نئجه تکم سنسیز،
چیچک آچمیش گیلاس آغاجینین قیزیلینا بنزهین
اوزونه حسرت،
منیم اوچون چؤرک اولان، سوسوزلوغومو آرادان قالدیران،
قانیما گوج وئرهن
دوستلوغوندان محروم.
حبسدن چیخدیغیندا قارشیلاشمیشدیق سنینله،
زوربالیق و آجیلی قویوسو کیمیلوش حبسدن،
ظولمون ایزلرینی گؤرموشدوم اللرینده،
کینین اوخلارینی آختارمیشدیم گؤزلرینده،
اما پارلاق بیر اورهگین واردی،
یارا و ایشیق دولو بیر اورهک.
نه ائدیم من ایندی؟
حاضیرلانا بیلرمیدونیا
هر یانینا اکدیین چیچکلر اولمادان
نئجه یاشامالی سنی اؤرنک گؤتورمهدن،
سنین خالق ذکانی، شاعرلیک گوجونو دویمادان ؟
بونا گؤره تشکورلر


text:
محمد داوریار اردبیلی
شوونیزم (عظمت طلبی)، ارتجاعی عقیده اولاراق، ملّتلری اسارت آلتینا آلماق، ملّی ایکی تیرهلیک و دشمنچیلیگی قیزیشدیرماق، بیر ملّتی اۆستۆن و باشقا ملّتلری آلچاق حساب ائدهرک، عرقچیلیک اساسلی، سرمایهدارلارا و صهیونیستلره مخصوص سیاستدیر.
بیر ملّتین اۆستۆنلۆک و منافعینی قورویاراق باشقا ملّتلرین ضررینه تبلیغ ائدیر. مختلف خلقلرین اؤز مقدراتینی تعیین ائتمک و آزاد یاشاماسینی کسکین صورتده انکار ائدیر. ملّی ظلمۆ تشویق ائدهرک، ملّی مسئلهنین حلّینه مانعهچیلیک تؤرهدیر.
صدیق ضد شوونیست[1] و ضد صهیونیست حرکاتین گؤرکملی باشچیلاریندان اولاراق، افشا ائدیجی سندلرله، توتارلی و ایناندیریجی دلیللرله شوونیست نظریهلریندهکی دوآلیزم و ضدیتلرین علمی تحلیلینی وئرمیش، اونلارین باخیشلارینداکی دولاشیقلیقلاری اۆزه چیخارمیش، ایدئولوژیک قابیقلار و عرقچیلیک پردهلر ایله اؤرتۆلمۆش فکرلرینی، تفرقهچیلیک فعالیتلرینی، قصدچیلیک تاکتیکالارینی، ملّی عداوتی قیزیشدیرماق سیاستلرینی، استراتژیک دیپلوماتیالارینین مرتجع خصوصیتلرینی آشکارلامیش، اونلارین ایدئولوژییالارینین ضد بشر مقصدلی، ماکیاولیست مسلکلی، اوپورتونیست مراملی، فاشیست عقیدهلی، خیردا سرمایهدار طریقتلی(فاشیزم، تروریزم و آنارشیزم) و آوانتوریست حرکتلی اولماسینی گؤسترمیش، صهیونیستلر و شوونیستلرین نظری جفنگیاتینی پوچا چیخارتمیش، اونلاری ایدهیاجا ترک سیلاح و ایدئولوژیک جهتدن دارما ـ داغین ائتمیشدیر.
بیر صفتلی مین اۆزلۆ، بیر ماهیتلی مین صورتلی صهیونیست شاهچی شوونلرین سیاستینین مرتجع ماهیتینی دریندن درک ائدهن «صدیق» عیرقچیلرین یاشایان حاکم ملّته منسوب اولمایان خلقلرین، ملّی ـ مدنی و معنوی ـ اجتماعی حقوقلاری حقّینده عمومی نظریهلرینی تکذیب ائدهن علمی ـ تنقیدی یازیلاری، نطقلری، محاضرهلری، ملاحظهلری و مباحثهلری ایله، سون درجه لغت خزینهسینه، سؤز احتیاطینا، معنا توتومونا، دوغوجولوق قابلیتینه، سؤز تؤرهتمه و سؤز آلما استعدادینا مالک، مدنی وارلیغیمیزین و ملّی اؤزۆمۆزه مخصوصلوغوموزون اساس گؤستریجیلریندن اولان دیلیمیز، ملّی منسوبیتیمیز حقّینده ایران پهلوی محیطینده فورمالاشان شوونیست باخیشلاری آلت ـ اۆست ائتمیش، اونلارین مراملارینین اؤلکهنین اراضی بۆتۆنلۆگۆنه و اؤلکهده یاشایان خلقلرین ملّی بیرلیگینه، حقوق و آزادلیقلارینا، ملّتلرین دینج یاناشی، خوشبخت، آزاد، برابر حقوقلو، بیرگه اجتماعی حیاتینا، ملّی مناسیبتلرین تکاملونه بۆتۆنلۆکله ضد اولدوغونو افاده ائتمیش، شوونلرین باسغین پلانلارینی، هجوم عملیاتینی، غیری حاکیم ملّتلرین مدنیتینی داغیتماق فکرلرینی آچیب گؤسترمیش، مترقی ملّی اساسلارا سؤیکنهرهک تاریخی موقعدن و مدنی نقطهی حرکتدن چیخیش ائدهرک صهیونیست شوونیستلرین غیری علمی، غیری تخصصی و گۆلۆنج ملاحظهلرین تنقید ائتمکله یاناشی، اونلارین ایدئولوژییالارینین فکری منبعلرینی، مادی دایاقلارینی، اجتماعی کؤکلرینی، نظری اساسلارینی، تئوریک بازالارینی تنقید اودونا توتموش، صهیونیست و شوونلرین فکری امک جبههسینه باشچیلیق ائدهنلرین نظری ـ تاکتیکی و عملی استراتژیک حرکتلرینین بۆتۆن خصوصیتلرینی داهیانه آیدینلیقلا شرح ائتمیشدیر. صهیونیست شوونیستلری مدافعه ائدهن عالِمنمالارین، شاهلیق رژیمینین دیپلوملو نوکرلرینین و تنخینکی ایدئولوقلارینین موقعلرینه سارسیدیجی ضربهلر ائندیرمیشدیر.
اونون صهیونیستلر و شوونیستلر حقّینده دئدیکلری سؤزلرده ایندیکی دُورده شوونیستلرله خلقلرین حقیقی نمایندهلری آراسیندا گئدهن ایدئولوژیک مبارزه و مفکورهوی محاربهنین ییغجام منظرهسی وئریلمیش و شوونیزمین ایدئولوژیک هجوملارینی قطعیتله دفع ائتمک ضرورتی بۆتۆن کسگینلیگی ایله ایرهلی سۆرۆلمۆشدۆر. صهیونیستلر و شوونلرین حرکاتینی تحلیل ائدهرکن افاده ائتدیگی بیانات دقتیمیزی صهیونیست و شوونیست تبلیغاتینا و وطن دشمنلرینه قارشی مبارزهده اؤلکهمیزین، ملّی حرکاتین منافع و مقصدلرینی فعال مدافعه ائتمک ضرورتینه و یورتداشلاریمیزین شعورونو وطنپرورلیک روحوندا تربیت ائتمک لزومونا جلب ائتمیشدیر.
صدیقین صهیونیستلر و شوونلر حقّینده نظریهسی ملّی ـ علمی فکرین ان پارلاق و بؤیۆک نائیلیتیدیر. ایندیهدک تاریخ، سیاست و مدنیت ساحهسینده مسئلهلره باخیشلاردا حؤکم سۆرهن هرج ـ مرجلیک و اؤز باشینالیغین یئرینی سون درجه مکمل، سیستملی و دۆزگۆن بیر تعلیم و علمی نظریه توتدو، صدیقین صهیونیستلره و شوونلره قارشی علمی فکری و تاریخی نظریهلری، ایدئولوژیک مبارزهنین ان بؤیۆک موفقیتلریندن، صهیونیستلره و شوونلره ائندیریلن ان گۆجلۆ معنوی ـ روحی ضربهلردندیر.
بیز آرا وئرمهدن ایدئولوژیک محاربه شرایطینده یاشاییریق، بو محاربهنی اؤلکهمیزه قارشی و ملّتیمیزه قارشی صهیونیست و شوونیست تبلیغاتی آپاریر، همده ان اینجه اصول و گۆجلۆ واسطهلردن استفاده ائدیر. شعورلارا تأثیر گؤسترمک اۆچۆن اونلارین الینده اولان بۆتۆن واسطهلر، رادیو، تلویزیون، کتاب، مطبوعات، سینما، مکتب و دانشگاه و سایر، آداملاری آزدیرماق، اؤز آشیری و افراط عیرقچی تصورلری اونلارا آشیلاماق، باشقا خلقلره بهتان آتماق و افترالار اۆچۆن تجهیز ائدیلمیشدیر.
آیدین فکرلیلریمیز، الی قلملیلریمیز، صنعتکار، ادیب، عالِم و یازیچیلاریمیزین وظیفهسی فکری ـ نظری، علمی ـ ادبی و مدنی ـ اجتماعی جبههلرده بو ایدئولوژیک هجوملاری واختیندا کسکینلیکله و عزمله دفع ائتمکدن، خلقین حیات طرزی، تاریخی و شخصیتی حقّینده حقیقتی میلیونلارلا آداما گؤرمک چاتدیرماقدان عبارتدیر. بو ایشی ایمانلا ایناندیریجی، آیدین و پارلاق شکیلده گؤرمک لازیمدیر.خلقیمیز حقّینده حقیقتین سسی اؤلکهنین هر یئرینده ائشیدیلمهلیدیر. ایندیکی دُورده شوونیزمه و صهیونیزمه قارشی، تاریخی ساختالاشدیرانلارا قارشی قطعی مبارزه آپارماق خصوصیله بؤیۆک ملّی ـ مدنی اهمیت کسب ائدیر. شوونیزم و صهیونیزم ایدئولوژییاسینین و تبلیغاتینین وطنیمیز، تاریخیمیز، مدنیت و ادبیاتیمیز حقّینده بوهتان و اویدورمالارینا قارشی موفقیتلی و هجومچو مبارزه آپارماق اۆچۆن ایدهیا دشمنلریمیزین ساواش تاکتیکلرینه دریندن بلد اولمالیییق، اسلام دشمنلرینین اساس جهتلر و مختلف جریانلارینی بیلمهلییک.
شاهچی شوونلرین ایدئولوژیک تخریبات هدفلریندن بیری ده، ملتین تاریخ، دیل، مدنیت، و ملّی منسوبیتینی هر واسطه ایله تحریف ائتمهگه چالیشماقلاریندان عبارتدیر. بو بیرینجی نوبهده ملّتین بؤیۆک عقلی امک قابلیتینه، یارادیجیلیق گۆجۆنه، باجاریق، استعداد و اجتماعی جاذبه قوّهسینه اولان «واهمه» ایله علاقهلاردیر.
ملّتین تاریخینی لکهلمک و ساختالاشدیرماق جهدی ده بورادان ایرهلی گلیر. صدیق شاهچی شوونلرین تحریفلرینه کفایت قدهر، وقتینده، توتارلی جواب وئرمکله یاناشی، اونلارین ایدئولوژیک هجوملارینا و عرقچیلیکله آشیلانمیش نظریهلرینه قارشی باریشماز مبارزه آپارماغی واجب وظیفهلردن بیری کیمی تکلیف ائتمیشدیر. شوونیستلرین و صهیونیستلرین ایدئولوژییاسینین، ضد اسلام اولماق افشاسینی گۆجلندیرمک مسئلهسینه خصوصی دقت یئتیرمیشدیر.
شوونیزمین و صهیونیزمین ضدیتلرینی کسکین صورتده و جسارتله پارلاق شکلیده تنقید ائدهرک، نظریهلرینین عاجز پوچلوغا چئویریلدیگینی نمایش ائتدیرمیش، مرتجع باخیشلارینین ارتجاعی، ماهیتینی افشا و درین تنقیدینی وئرمیش، داهیانه آیدینلیق و آردیجیللیقلا تصویر ائتمیش، اونلارین مقصدلرینی آنلاماغا چاغیرمیش، مدنی ـ اجتماعی و ملّی ـ مترقی قوّهلری هر یئرده شوونلره و صهیونیستلره قارشی بیرگه مبارزه آپارماغا سسلهمیش، اونلارین نظریهلرینین ملّی اتفاق و اتحادا تهلکهسی اولان عمللری و فکرلرینی جدّی، دائم و درین علمی تحلیللرله افشا ائتمهگی آیدینلاریمیزین ایدئولوژیک ایشه داها فعاللیقلا یاناشمالارینی طلب ائتمیشدیر. شوونلرله مفکورهوی محاربهنی ایدئولوژیک جبهه ایشچیلرینین ان واجب وظیفهلریندن بیری کیمی معینلشدیرمیشدیر. شوونلر و صهیونیستلر و اونلارین مرتجع ایدئولوژییالاریدا مغلوبیته محکومدور. لاکن بونونلا بئله شوونیست ایدئولوژییاسینا، اونون مهم ترکیب حصهسی و باشلیجا جریان اولان آنتی اسلامین اساس اؤزهگینه قارشی مبارزهده هئچ بیر لاقیدلیگه یول وئرمک اولماز.
خلاصه «صدیق»، شوونلرین نظریهلرینین قوندارمالیغینی، قوراشدیریلمیش و فیریلداقچی عمللر اۆچۆن حاضرلانمیش خصوصیت داشیدیغینی، چیرکین و تحقیر ائدیجی رولونو آشکارلامیش، هر جۆر ملّی ـ مترقی حرکاتا دشمن اولدوقلارینی اؤلکه اهالیسی اۆچۆن ضررلی، داغیدیجی و ضد اولدوغونو ثبوت ائتمیش، عرقچیلرین ملّی لیاقتی تاپدالایان، ملّی وارلیغی شبهه آلتینا آلان، پوزغونلوق سالماق، ملّتلرین ملّی دیرچهلیشینه مانع اولماق حرکتلری تحلیل ائتمیشدیر. «صدیق»ین بۆتۆن شعرلرینده و علمی اثرلرینده ضد صهیونیستی حال و هوا حس اولونور. اونون بیر شعرینی بورادا نقل ائدیریک:
بورا «الخلیل» دیر
بیر دینله تبریز:
بوراسی «الخلیل» دیر!
اوزون عصرلر شهری،
فلسطین توپراغینین قاشداشی،
بیلینمهییر یاشی.
ابراهیم (ع) حرمینی قوجاغیندا ساخلایان یورد
بورادیر!
اطرافینی سارمیش ییرتیجی آیی، آج قورد
بورادیر!
بلی، بوراسیدیر.
من اونودمامیشام کفر قاسیمی،
تل زعتری
تل یاسینی...
ایندی تکرار اولور او دقیقهلر،
آچیلیر قارشیمدا چوخ دفینهلر.
شهادت گنجی وار بو دفینهلرده،
قانلی قیلینجلار ساخلانیر بطنینده اونون.
ظن ائتمه جنایت ائله بوگۆنمۆش
تاریخین ان اسکی صحیفهلرینی،
قانا بویامیشدیر بنی اسرائیل
لَعِنُوا دئییبدیر قرآندا اونا
اللری زنجیره باغلانمیش دئمیش.
ایندی لاکین بعضاً اللرین آچمیش
اؤزۆن اۆستۆن نژاددان سایان شوونیست
مسلمان قانینا بلهییر هرگۆن
بورا «الخلیل» دیر
فلسطین توپراغینین داش قاشی
بیلینمهییر یاشی.
قانا بلندیلر مظلوم عربلر...
اونلاریندا یاشلاری
«الخلیل» یاشی کیمی هئچ بیلینمهییر...
انسانلیق یاشی قدهر یاشلاری واردیر.
اؤلمهمیش بوردا اؤلدۆرۆلنلر
اونلارین قانلاری
منیم دامارلاریمدا
سنین دامارلاریندا
دولانیر تبریز.
بورا «الخلیل» دیر،
بوسنادا صربلر
قاراباغدا داشناکلار
هامیسی بیلیر کی:
بورا «الخلیل» دیر...
[1] شوونیست: ملیگرا.


text:
چینین خونان ایالتینین جنوب-شرقینده یئرلشهن چژانچزیاچزئ میللی پارکیندا گؤزگؤرونمز کؤرپو اینشا ائدیلهجک.
آخار . آذ خبر وئریر کی، بو بارهده «دئیلی مئیل» معلومات یاییب. کؤرپونون کونستروکسییاسینین پاسلانمایان پولاددان و شوشهدن عبارت اولاجاغی بیلدیریلیب.
آرخیتئکتورلارین حاضیرلادیغی لاییحهیه گؤره، کؤرپو ۲ حیسهلیدیر. بئله کی، یوخاری حیسه گؤرونهن دؤشهمهدن، آشاغی حیسه ایسه تامامی ایله شففاف ماتئریالدان حاضیرلاناجاق. کونستروکسییانین ۵ میلیون دوللارا باشا گلجه یی بیلدیریلیب.
قئید ائدک کی، ۲۰۱۶-جی ایلده ماییندا چینده اَن اوزون شوشه کؤرپو اینشا ائدیلیب.


text:
یانقتسه چایی
یانقتسه چایی (اینگیلیسجه: Yangtze، (فارسجا:رود یانگتسه)، (آلمانجا:Jangtsekiang)، (ایتالیاجا:Yangzi Jiang)، (عربجه:يانغتسي)، (روسجا:ЯHцзы)) اۇزونلوغو۶۳۰۰ کیلومتر دیر. بۇ گۆن یانقتسه چاییندان ثانییهده ۳۰۱۶۶ متر مکعب سۇ آخیر. و دوْغو چین دنیزینا تؤکولور.
ایچیندهکیلر
بیرده باخ[دَییشدیر]
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده یانقتسه چایی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Yangtze»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
مسیحیت
مسیحیّت —اوْرتا شرق کؤکلو ، تکتانریلی ،عیسینین یئنی عهددهکی تعلیماتینا دایانان ابراهیمی دین. عیسینین آدینا عطفاً عیسویلیک، مملکتینه عطفاً نصرانیلیک ده دئییلیر. مسیحیتین مۆقدس کیتابی اینجیلدیر. ۲.۴ میلیاردان چوْخ اینانانی ایله دۆنیانین اَن بؤیوک دینیدیر.
ایچیندهکیلر
خریستیانلیغین مذهبلری
خریستیانلیقدا آشاغیداکی مذهبلر وار :
تعلیماتی
خریستیانلیغین اساس احکامی اوْدور کی، عیسانین اؤلومو و دیریلمهسی واسطهسیله گوناهکار اینسانلار آتا ایله باریشمیش، ابدی حیاتی الده ائتمیشلردیر. خریستیانلار اینانیرلار کی، بشریتین نجاتینا گؤره مسح ائدیلمیش عیسی عهد- عتیق پیغمبرلیینی یئرینه یئتیرمک اۆچون دونیایا گلمیشدیر. خریستیانلار بیر ده اینانیرلار کی، اوْ شخصلنمیش تانریدیر، بیر ده تماماً ایلاهی و تماماً اینسانی. بۇ اوْ دئمکدیر کی، عیسانین ایکی طبیعتی واردیر: ایلاهی و اینسانی. نجاتا ایلاهی ایلتیفات واسطهسیله نایل اوْلونور. مکتبینده آدامین اؤلوموندن سوْنرا اوْنون روحو جنته و یا جهنمه گئدیر (کاتولیسیزمده بیرده اراف وار). محشردن سوْنرا اؤلولر دیریلمیش اوْلاجاقلار.
تاریخی
ایلک چاغلار
اساس مقاله: خریستیانلیغین یارانماسی
خریستیانلیغین تاریخی کؤکلرینه و یارانماسینا دقت یئتیردیکده، اوْنون بیر طرفدن قدیم یهودی دینینه، باشقا بیر طرفدن ایسه آنتیک دؤور دونیاگؤروشو و فلسفهسی ایله سیخ صورتده علاقهدار اوْلدوغو معلوم اوْلور. بونونلا یاناشی باشقا دینی عنعنهلرین (مس. میترائیزمین) ده مسیحیت تعلیمینین فورمالاشماسیندا تأثیری اوْلموشدور. تاریخدن معلوم اوْلدوغو کیمی، بیرینجی عصرده یهودی دؤولتی روم ایمپیراتورلوغو طرفیندن ایشغال ائدیلمیشدی. بۇندان سوْنرا یهودی جمعیتی پارچالانمیش و درین بحران ایچینده ایدی. یهودیلر ده روم ایمپیراتورلوغو طرفیندن ایشغالا معروض قالمیش بۆتون خالقلار کیمی آزادلیغا جان آتیردیلار. چونکو ایمپراتورلوقدا هر آددیمباشی عدالتسیزلیک و ایستیبداد حؤکم سورمکده ایدی. نتیجهده ایسه، ایمپراتورلوقدا داخیلی چکیشمهلرین سایی آرتیر، جمعیتین طبقهلشمهسی و پارچالانماسی گئتدیکجه داها دا درینلشیردی. بۆتون بۇ پروسسلر یهودی جمعیتینده اؤزونو داها دا قاباریق شکیلده گؤستریردی. بۇ جور آجیناجاقلی وضعیتدن چیخماقدان اؤترو ایمپراتورلوقدا یاشایان خالق کۆتلهلری اؤز اۆمیدلرینی داها چوْخ دینلره باغلاییردیلار. بۇ سببدن ده یهودی خالقی آراسیندا ایسراییلی خلاص ائدن مسیحین گلمهسینین یاخین اوْلدوغو ایدهسی گئنیش یاییلمیشدی. حتی اوْ زامانلار بیر نئچه شخص اؤزلرینی پیغمبر اعلان ائدرک عصیان ائتمهیه جهد ائتسهلر بئله، سوْندا فعالیّتلری مغلوبیت ایله نتیجهلنمیشدی.
بۇ جور گرگین اجتماعی-سیاسی وضعیتده، یهودیلر آراسیندا عیسی آدلی بیر آدام پیغمبرلیک ائدرک، بیر سیرا یئنی دینی و اخلاقی پرینسیپلری ایفاده ائتمیشدیر. اوْ، قدیم یهودی دینینین بعضی مودعالارینا یئنی باخیشلارلا چیخیش ائتمیشدیر. روایتلره گؤره عیسی اؤزونو بیر مسیح کیمی تقدیم ائتمیشدی. عیسی پیغمبرین بیزیم زمانهمیزه گلیب چاتمایان، اینجیل آدلی ایلاهی کیتاب گتیردیی حاقیندا روایتلر اوْلسا دا، اصلینده بۇ کیتاب یالنیز شیفاهی اوْلاراق اوْنون طلبهلرینه (حواریلره) معلوم ایدی. چونکو بوگون مؤوجود اوْلان مۆختلیف اینجیل آدلی کیتابلارین عیسادان سوْنرا یونان دیلینده یازیلدیقلاری هئچ ده سیرر دئییلدیر. حالبوکی عیسانین یونان دیلینده دانیشابیلمهسی حاقیندا هئچ بیر دلیل یوخدور. عیسانین فعالیّتیندن ناراضی اوْلان یهودی کاهینلری چوْخ چکمهدی کی، عیسانی اؤلدورمک فیکرینه دۆشدولر و بۇ ایشی حیاتا کئچیرمک اۆچون روم ایمپراتورلوغونون فیلیسطینده اوْلان جانیشینینه مراجعت ائتدیلر. مقصد ایسه عیسانین ایسراییلی خلاص ائدن مسیح اوْلمادیغینی ثبوت ائتمک ایدی. بئله کی، مغلوب اوْلان آدام مسیح اوْلا بیلمزدی. مسیح یالنیز خالقی خلاص ائدن آدام اوْلمالی ایدی. بۇ مقصدلرینه نایل اوْلماقدان اؤترو ایسه، اوْنلار آز سوْنرا اعلان ائتدیلر کی، عیسانی توتوب موحاکیمه ائتدیکدن سوْنرا چارمیخا چکهرک اعدام ائتمیشدیرلر. بئله بیر حادثهنین باش وئردیینین، حتی شاهیدلرینین بئله اوْلدوقلاری بارهده معلوماتلار مسیحیت عنعنهسینده ده اؤز تصدیقینی تاپدی. عیسانین آردیجیللاری آراسیندا اوْنون اؤلومو، و یا غیبه چکیلمهسی حاقیندا واحید فیکیر یوخ ایدی. داها سوْنرالار عیسانی آرتیق پیغمبر کیمی قبول ائتمیش بعضی یهودیلر، اؤز عقیدهلرینی روم ایمپراتورلوغونون مۆختلیف یئرلرینده یایماغا باشلادیلار. بئله کی، چوْخلو سایدا دینی دعوتچیلر بۇ ایشی حیاتا کئچیرمهیه باشلادی. نتیجهده ایسه، درین معنوی بحران کئچیرن روم ایمپراتورلوغونون مۆختلیف سوسیال طبقهلری آراسیندا یئنیلشمیش یهودی دینینه مییللر گونو-گوندن آرتماغا باشلامیشدی. عنعنهیه گؤره مسیحیتی یایماغا حواریلر پتروس و پول باشلامیشدیلار. روم ایمپراتورلوغونون مۆختلیف بؤلگهلرینده عیسانین ایلک آردیجیللاری ییغینجاقلارینی کئچیریردیلر و اؤزلری بوتپرستلییه قارشی اعتراض سسلرینی اۇجالدیردیلار. عیسانی اوْنلار خریستوس آدلاندیریردیلار. بۇ سؤز ایسه یهودیلرین «ماشیاخ» (مسیح) سؤزونون یونانجایا ترجومهسیدیر. روم ایمپراتورلوغوندا خریستیانلیق اوّلجه قوللار، میسکینلر آراسیندا یاییلیردی. دؤزولمز شرایطده یاشایان بۇ آداملار خریستیانلیقدا نجات یولونو تاپیردی، بۇ ایده اوْنلارا معنوی یئیهجک وئریردی. لاکین سوْنرا مسیحیتی تدریجاً وارلی زومرهلرین نمایندهلری ده قبول ائتمهیه باشلادیلار. مسئله بوندادیر کی، روم ایمپراتورلوغوندا قدیمی یاییلمیش بوتپرست اینانجلار آرتیق جمعیتده تأثیر گۆجونو ایتیرمیشدی. اوْنلار آرتیق روم ایمپراتورلوغوندا حؤکم سورن عدالتسیزلیین و ایستیبدادین رمزینه چئوریلمیشدی. بونا گؤره ده ایمپراتورلوقدا مۆختلیف غیری-قدیمی دینلر یاییلمیشدی. اوْنلارین آراسیندا میصر تانریلاری ایزیدا و اوْسیریس، ایران تانریسی میترانین کولتلارینی خصوصیله قید ائتمک لازیمدیر. بئله کی، بیر واختلار اوْنلار خریستیانلیقلا جدی رقابت آپاریر، حتی بعضی آراشدیرماچیلارا گؤره، مثلاً میتراییزمین بعضی اینانجلاری سوْنرالار خریستیانلیغا داخیل اوْلموشدور. بئله کی، مثلاً، اؤلن و دیریلن تانری ایدهسی میتراییزمین اساسلارینلان بیری ایدی. لاکین سوْندا خریستیانلیق بۇ رقابتدن غالیب چیخابیلدی.
رومدا گئنیش خالق کۆتلهلری طرفیندن خریستیانلیغین قبول ائدیلمهسی پروسسی کلیسانین و کشیش زومرهسی اوْلان کلروسون (یپیسکوپلار، آرخیپیسکوپلار و س.) یارانماسی ایله نتیجهلهندی. گئتدیکجه بۇ دینده تشکیلاتلانما پروسسی گۆجلندی و اوْنون یاپیسال(ساختار)لاری ایمپراتورلوغون اجتماعی-سیاسی حیاتیندا آپاریجی رول اوْیناماغا باشلادی. ایمپراتور کونستانتینوسون (شابلون:لانگ-لا) (۳۰۶-۳۳۷) حاکمیّتی زامانی ایسه، کلیسالارین دؤولت ماراقلارینا قوللوق ائتمهسی آماجی ایله، خریستیانلیق رسمی دؤولت دینی اعلان ائدیلدی. بۇندان سوْنرا بۆتون بوتپرست معبدلرینین باغلاماسی پروسسی باشلاندی. نهایت ۴۵۱-نجی ایلده کالکدون عوموم دونیا کلیسا ییغینجاغی سوْن اوْلاراق رومون هم غربینده، هم ده شرقینده مسیحیتی رسمی دؤولت دینی کیمی تصدیق ائتدی. گونئی قافقازدا یئنی دین یاراناندان یاییلماغا باشلامیشدیر. آلبانیالی حواری یلیسی، اورشلیمین بیرینجی پاتریارخی حواری یعقوب طرفیندن قافقاز آلبانیاسی پاتریارخی تعیین اوْلونموشدو. ۳۱۳-نجو ایلده تزار اۇرنایر مسیحیتی قافقاز آلبانیاسیندا دؤولت دینی اعلان ائتدی.
قید ائتمک لازیمدیر کی، خریستیانلیقلا بوتپرستلیین موباریزهسی تکجه ایدئولوژی موباریزه موستویسینده آپاریلمیردی. مثلاً، ایمپراتورلاردان نرو (۵۴-۶۸)، دومیتیانوس (۸۱-۹۶)، ترایان (۹۸-۱۱۷)، مارکوس آورلیوس (۱۶۱-۱۸۰)، سپتیمی سور (۱۹۳-۲۱۱)، ماکسیموس (۲۳۵-۲۳۸)، والریان (۲۵۳-۲۶۰)، دیالکتیان (۲۸۴-۳۰۵) اؤز حاکمیّتلری زامانی خریستیانلارا قارشی تعقیبلر و زوراکیلیقلار حیاتا کئچیرمکله یاددا قالمیشدیرلار. بونون اساس سببی ایسه، خریستیانلارین ایمپراتورلاری تانری کیمی تانیمامالاری ایدی. اؤز نؤوبهسینده خریستیانلیق دا غالیب گلندن سوْنرا بوتپرستلییه قارشی هوجوما کئچدی. بئله کی، بوتپرستلرین معبدلری محو ائدیلیر، کاهینلری اؤلدورولور، ادبیاتلاری ایسه یاندیریلیردی. مثلاً، II تودوسیوسون و III والنتینوسون امری ایله ۴۴۸-نجی ایلده پورفیرینین مشهور «خریستیانلارین علیهینه» کیتابی تونقاللاردا یاندیریلمیشدی. ۳۰ ایل اوْندان قاباق ایسه میصرین ایسکندریه شهرینده هیپاتییا آدلی تانینمیش ریاضیاتچی عالیم قادین مسیحی یپیسکوپو کیریلین (جیریل) ایشتیراکی ایله تعصوبکش کۆتله طرفیندن وحشیجهسینه اؤلدورولموشدور. بۇ حادثهلردن سوْنرا اوروپادا آزادفیکیرلیلیک قاداغان اوْلونموش و هامی مسیحیتی قبول ائتمک مجبوریتینده قالمیشدی.[۱]
خریستیانلیغین پارچالانماسی
۸۵۸-نجی ایلده کونستانتینوپولیس کلیساسینین پاتریارخی وظیفهسینه فوتیوس((لاتینجه:Photius)) آدلی دونیوی بیر آدام تعیین اوْلونموشدو. پاتریارخ اوْلماسی اۆچون اوْنو، آلتی گونون عرضینده قیراتچیدن یپیسکوپا قدر بۆتون کلیسا روتبهلریندن کئچیرمیشدیلر. اوْندان اؤنجهکی پاتریارخ ایقناتیوس ((لاتینجه:Ignatius))ایسه، ایمپراتور ۳-ئجو میخائیلله بیرلیکده ایمپراتورلوغونو ایداره ائدن، داییسی واردا ایله اوْلان ایختیلافدان سوْنرا وظیفهسیندن گئتمیشدی. لاکین اوْنون طرفدارلاری بونا قارشی اعتراض ائدرک، فوتیوسو غصبکار اعلان ائتمیشدیلر. بۇندان سوْنرا کلیسادا پارچالانما باش وئرمیشدی. ۸۵۹-نجو ایلده کونستانتینوپولیسده (ایستانبولدا) ییغیلان کلیسا مجلیسی ایقناتیوسون طرفدارلارینی پیسلهمیشدیر. لاکین، اوْنلار روم پاپینا مراجعت ائدرک، ۸۶۱-نجی ایلده داها بیر کلیسا مجلیسینین ییغیلماسینا نایل اوْلدولار. بۇ دفعه ده اوْنلارین مؤقیعتی پیسلهنمیشدی. لاکین روم پاپی نیکولاس ۸۶۳-نجو ایلده هر ایکی کلیسا مجلیسلرینین قرارلارینی اعتبارسیز اعلان ائتدی. بۇندان سوْنرا غرب و شرق کلیسالاری آراسیندا ایلک دفعه اوْلاراق، و سوْندا کلیسانین پارچالانماسینا گتیرهن، بیر ایختیلاف باش وئرمیش اوْلدو. پاپ نیکولاس بۇ آددیمی بولقاریستان کلیساسینین اۆزرینده حاکمیّتی الده ائتمک و بۇ کلیسانی بیزانس پاتریارخلارینین حاکمیّتیندن آلماق اۆچون آتمیشدی. اصلینده ایسه، مسیحیت کلیساسینین بؤلونمهسی آرتیق بیر ضرورته چئوریلمیشدی. مسئله بوندادیر کی، هم روم پاپلاری، هم ده کونستانتینوپولیس پاتریارخلاری بۆتون مسیحیت دونیاسی اۆزرینده باشچیلیق ائتمک ایستهییردیلر و اوْنلارین آراسینداکی رقابت گئتدیکجه درینلهشیردی.
پاپ نیکولاسین حرکتینه جواب اوْلاراق، پاتریارخ فوتیوسون طرفدارلاری ۸۶۷-نجی ایلده کونستانتینوپولیسده داها بیر کلیسا مجلیسی چاغیردیلار. اوْرادا پاپ نیکولاسین وظیفهسیندن آزاد اوْلونماسی حاقیندا قرار قبول ائدیلدی. لاکین بۇندان سوْنرا، بیزانسدا سارای چئوریلیشی باش وئردی و بونون نتیجهسینده فوتیوسون اؤزو وظیفهسیندن دئوریلدی. بۇندان سوْنرا ۸۶۹ - ۸۷۰-نجی ایللرده رومون تاکیدی ایله کونستانتینوپولیسده داها بیر کلیسا مجلیسی ییغیلمیشدی. بۇ مجلیسی غرب (کاتولیک) کلیساسی VIII عوموم دونیا کلیسا مجلیسی کیمی تانینیر. شرق (اوْرتودوکس، و یا پراووسلاو) کلیساسی ایسه، اوْنو عوموم دونیا کلیسا مجلیسی کیمی تانیمیر. مجلیسین قراری ایله، فوتیوس کسکین صورتده پیسلهنیب، وظیفهسیندن آزاد ائدیلمیشدی. اوْنون یئرینه کونستانتینوپولیس پاتریارخی وظیفهسینه ایقناتیوس برپا ائدیلدی. بونا باخمایاراق، فوتیوس کونستانتینوپولیسده بؤیوک نفوذا مالیک ایدی. ۸۷۷-نجی ایلده، ایقناتیوسون اؤلوموندن سوْنرا، اوْ یئنیدن پاتریارخ اوْلدو. بۇندان سوْنرا، ۸۷۹ - ۸۸۰-نجی ایللرده داها بیر کلیسا مجلیسی ییغیلدی. بۇ مجلیسده پاپ نیکولاسین نمایندهلری، اوْنون تاختدان سالینماسینا گؤره فوتیوسدان عذر ایستهمهسینی طلب ائتدیلر. لاکین فوتیوس عذر ایستهمهدی. بۇ مجلیسده شرق کلیساسینین نمایندهلری غربده یاییلمیش بعضی اینانجلاری و آیینلری ده پیسلهمیشدیرلر. «فیلیوقوئ» آدلانان اینانج خصوصیله پیسلهنمیشدی. مسئله بوندادیر کی، شرقده و غربده کلیسا عنعنهلری، بعضی آیینلر، بیر-بیریندن فرقلهنیردی. بۇ عامل ده کلیسانین پارچالانماسیندا بللی رول اوْینامیشدی. بۇ کلیسا مجلیسی غربده اوّلجه عوموم دونیا کلیسا مجلیسی اعلان اوْلونموشدور. لاکین سوْنرا، بۇ کیفیتده، فوتیوسون عوضینه ایقناتیوسو پاتریارخ کیمی یئنیدن تانییان، ۸۶۹-۸۷۰-نجی ایللرده کئچیریلهن، مجلیس تانینمیشدی.
عینی زاماندا، یوخاریدا قید اوْلوندوغو کیمی، خریستیانلیغین احکاملاری و اینانجلارینین اساسلاری دا غرب و شرق کلیسالارینین مۆباحیثه هدفینه چئوریلمیشدیر. معلوم اوْلدوغو کیمی، خریستیانلار تانرینین اۆچ صیفتدن عبارت اوْلدوغونو ادعا ائدیرلر. بۇ صیفتلرین اۆچونجوسو اوْلان مقدس روح، حیاتوئریجی کیفیتلرینه مالیک اوْلان صیفتدیر. اوْنون آتادان و یا اوْغولدان چیخماسی حاقیندا گرگین مۆباحیثهلر، کلیسانین عقیده نؤقطه-نظریندن پارچالانماسینا گتیریب چیخارمیشدی. غربده آمبروسیوس، هیرونیموس، آوقوستینوس کیمی کلیسا آتالاری، مقدس روحون تکجه آتادان دئییل، هم ده اوْغولدان چیخماسینی ((لاتینجه:filioque)) ادعا ائدیردیلر. VII عصرده ایسپانیانین تولدو شهرینده کئچیریلن کلیسا مجلیسینده فیلیوقوئ کریستیان عقیدهسینین اساسلارینا (سیمبولونا) داخیل ائدیلمیشدیر. بونا دلیل اوْلاراق عیسانین سؤزلری گتیریلیردی:
"بونو دئدیی زامان، اوْنلارا اۆفوردو و: «مقدس روحو قبول ائدین»، – دئدی.
لاکین شرق کلیساسی فیلیوقونی قبول ائتمهمیشدی. اوْنلارین فیکرینجه مقدس روح یالنیز آتادان چیخیر، اوْغولدان چیخماز. غرب آتالارینین فیلیوقوئ حاقیندا دئدیکلرینی ایسه، کلیسانین دئییل، اوْنلارین شخصی فیکیرلری اوْلدوغونو دئییردیلر.
بولقاریستان اۆزرینده غرب و شرق کلیسالری آراسیندا گئدن مۆباحیثهلر ایسه، سوْندا، شرق کلیساسینین خیرینه حل اوْلوندو. بولقاریستان کلیساسی کونستانتینوپولیسین نظارتی آلتینا کئچدی. X عصرده ده غرب و شرق کلیسالری آراسیندا صۆلح الده ادیلممیشدی. کونستانتینوپولیس کشیشلری روم پاپسینا یالنیز موستسنا حاللاردا مراجعتلر ادیردیلر. بۇ عامل ایسه کلیسالری بیری-بیریندن داها دا اۇزاقلاشدیریردی. ۱۱-جی عصرده غرب و شرق کلیسالری آراسیندا موناسیبتلر بیر قدر فاللاشدیرمیشدیر، لاکین بۇ فاللاشما سوْندا اوْنلارین پارچالانماسی ایله نتیجلنمیشدیر. اوْ دؤورده روم پاپسی اوْلان IX لو گونئی ایتالیادا کونستانتینوپولیس پاتریارخینین تابچیلیینده اوْلان کلیسالرده غرب (لاتین) آیینلرینین ایجرا اوْلونماسینی طلب اتمیشدیر (قید اوْلوندوغو کیمی غرب کلیسالرین بعضی دینی آیینلری شرق اوْرتودوکس آیینلریندن فرقلهنیردی). اؤز نؤوبهسینده کونستانتینوپولیس پاتریارخی میخال کللواریوس ((لاتینجه:Michael Cerullarios))کونستانتینوپولیسده پاپنین تابلیینده اوْلان کلیسا و موناستیرلارین باغلانماسی حاقیندا سرانجام ورمیشدیر. وضعیتین گرگینلشمهسینی گؤرهن بیزانس ایمپراتورو کونستانتینئ مونوماخوس (لاتینجه:Constantine Monomachus)) غربله موناسیبتلرینی پوزماق ایستهمیردی. اوْ، پاپ ایله دانیشیقلار آپاراراق، کونستانتینوپولیسه پاپ طرفیندن گؤندریلمیش نمایندهلری قبول اتمهیه حاضیر اوْلدوغونو بیلدیرمیشدی. لاکین نمایندهلرین گلیشیندن سوْنرا، اوْنلارین شرق (یونان) کشیشلری ایله شدتلی ایختیلافی باش ورمیشدیر. بۇ ایختیلاف نتیجهسینده پاپنین نمایندهلری کونستانتینوپولیس پاتریارخینی و اوْنا تابع اوْلان بۆتون شرق کلیسالرینی هرسده (بیدتچیلیک) و دینسیزلیکده اتهام ادرک، اوْنلارین کریستیان کلیساسیندن خاریج ادیلمهسی حاقیندا مکتوب یازاراق اوْنو رسمی عبادت زامانی کونستانتینوپولیسین مقدس سوفییا (آیا سوفیا) کلیساسینده یونان کشیشلرینه تقدیم اتدیلر. اؤز نؤوبهسینده پاتریارخ میخال کللواریوس ۱۰۵۴-جو ایلده کلیسا مجلیسی ییغاراق پاپنین نمایندهلرینی لنتلمیش، روم کلیساسی ایله بۆتون علاقهلرین کسیلمهسی حاقیندا سرهنجام ورمیشدیر. بۇ حادثهلردن سوْنرا کریستیان کلیساسی پارچالانمیشدیر. شرق (یونان) کلیساسی اوْرتودوکس (پراووسلاو)، غرب (لاتین) کلیساسی ایسه کاتولیک آدلاندیریلمیشدیر.[۲]
(سمبوللاری)
اساس مقاله: کریستیان سیموولیکاسی
خاج. خاچ خریستیانلیغین ان گئنیش یاییلمیش رمزیدیر، عیسانین اعدام ائدیلدیی آلتین تصویریدیر. لاکین بۇ رمز خریستیانلیقدان اؤنجه قدیم میصرده حیات سمبولو اوْلموشدور و آنکه آدلانیردی. خاچین یوخاریسیندا اوْلان دایره قادین، آشاغی حیصّهسی ایسه کیشی باشلانقیجینی سیمبولیزه ائدیر. عمومیتله خاچین تصویرینی خریستیانلار میصر عنعنهسیندن آلمیشدیلار. خریستیانلیقدا خاچین رمز کیمی یارانما تاریخی ۲-نجی-۳-نجو عصرلره تصادف ائدیر. خاچلارین بیر نئچه نوعلاری واردیر. لاتین خاچی، یونان خاچی، قولقوفا (عیسینی اعدام ائدیلن تپهنین آدی) خاچی و یا پیللهلی خاچ، روس اوْرتودوکس (پراووسلاو) کلیساسینین خاچی، روم پاپازلارینین خاچی، خاچ سویونا سالینما مراسیمینه عایید اوْلان خاچ، غلبهنین رمزی اوْلان یونان خاچی، کوره اۆزرینده غلبهنین سمبولو اوْلان خاچ، مقدس پتروسون چئوریلمیش خاچی، اورشلیم(قودس) خاچی و سایر.
بالیٛق. بالیق ایلک کریستیان سیمبوللاریندان بیری اوْلموشدور. اوْ عیسانین رمزی معناسینی داشیییردی. بونا سبب شکیلده گؤستریلهن یونان حرفلرینین آبرویاتوراسیدیر (ایختوس). بۇ آبرویاتورا یونان دیلینده "خیلاصکار عیسی مسیح تانرینین اوْغلودور" سؤزلرینین بیرینجی حرفلریندن یارانمیشدیر. "ایختوس" سؤزو ایسه یونانجا بالیق دئمکدیر. عینی زاماندا عیسانین ایلک آردیجیللارینین بیر نئچهسی بالیقچی اوْلموشدور. بونا گؤره خریستیانلار اؤزلرینی "اینسان روحونو توتانلار" آدلاندیریردیلار.
گمی. گمی ده خریستیانلیغین ان قدیم رمزلریندن (سیمبوللاریندان) بیریدیر. مثلاً مشهور روم ایلاهیاتچیسی هیپپولیتوس (III عصرده یاشامیشدیر) کریستیان کلیساسینی "دالغالار اۆزرینده اۆزن و هچ زامان باتمایان" گمییه بنزدیردی. باشقالاری اوْنو "نجات گمیسی" آدلاندیریردیلار
لاباروم . لاباروم (لاتین سؤزودور) ایمپراتور کونستانتینوسون بایراغی اوْلموشدو. اوْنون حاکمیّتی دؤوروندن باشلایاراق، خریستیانلیغین رمزینه چئوریلمیشدیر. بایراغین اۆزرینده "خریستوس" سؤزونون یونانجا ایلک ایکی حرفی و "هوج وینجئ" (بونونلا غلبه چالاجاغیق) سؤزلری یازیلمیشدیر. روایتلره گؤره ۳۱۲-نجی ایلده میلوییا کؤرپوسو یاخینلیغیندا باش وئرن دؤیوشدن اؤنجه ایمپراتور کونستانتینوس و اوْنون ۴۰ مینلیک اوْردوسو گؤیده بؤیوک بیر خاچی گؤردولر. بۇ خاچ حتی گونشی ده باغلامیشدی. باشقا روایته گؤره، بۇ دؤیوشدن اؤنجه کونستانتینوس یوخودا لابارومومو گؤرهرک ایٛن هوج سیگنو وینجس (بۇ رمزله غلبه چالاجاقسان) سؤزلرینی ائشیتمیشدی. بۇ یوخونو گؤرندن سوْنرا، کونستانتینوس اؤز عسکرلرینه گؤردویو لابارومو اؤز قالخانلارینین اۆزرینده تصویر ائتمهیی امر ائتمیشدی. بۇ دؤیوش اوْنون غلبهسی ایله بیتمیشدی و بۇندان سوْنرا کونستانتینوس روم ایمپراتورو اوْلموشدو. اوْنون حاکمیّتی دؤورونده ده خریستیانلیق دؤولت دینی ایستاتوسونو آلمیشدی.[۳]
آذربایجاندا خریستیانلیغ
خریستیانلیغ آذربایجان اراضیسینه ارانین ایلک عصرلریندن، هله عیسی مسیحین هواریلری دؤورونده قافقاز آلبانیسی واسطهسیله نفوذ اتمیشدیر. ۷۰-جی ایلده یروسلیمین (قودسون) سوقوطوندان سوْنرا یهودیلرین قافقازا کؤچورولمهسی گۆجلنیر. گلنلر عیسینین گؤستردیی معجزهلردن دانیشیرلار. بۇ جور تبلیغین تأثیری آلتیندا بؤلگهده ایلک کریستیان ایجمالاری یارانیر.
آلبانیدا خریستیانلیغین یاییلماسیندا بۇ دؤور هواری (سیروفیل) دؤورو آدلانیر و هواریلردن وارفولومی و فاددیین آدلاری ایله باغلیدیر. هواری فاددیین شاگیردلریندن اوْلان یلیسی یروسلیمین بیرینجی پاتریارخی یقوبون خییر-دعاسی ایله ینی دینی تبلیغ اده-اده آقوان دیارینا گلیب چیخمیش و کیش آدلی یرده کلیسا تیکمیشدیر. بۇ کلیسا ارمنیستانداکی بیرینجی کریستیان کلیساسیندن قاباق تیکیلمیشدیر.
سوْنرا یلیسی چولایا (دربنده) یوللانمیش، داها سوْنرا ایسه سامور چایینی کچیب دینین تبلیغینی داوام اتدیرمیش، هلمس کندینده بوتپرستلر طرفیندن اؤلدورولهرک بیر چالایا آتیلمیشدیر. سوْنرالار آلبان ملیکی واچاقانین گؤستریشی ایله یلیسیین جسدینین قالیقلاری خروق کندینده تورپاغا تاپشیریلمیش، چالانین اۆزرینده ایسه کیچیک بیر مبد تیکیلمیشدیر.
۳۱۳-جو ایلده روم ایمپراتورو کونستانتین خریستیانلیغا اعتیقاد اۆزریندن قاداغانی گؤتورهنده آلبان حؤکمداری اۇرنایر کریستیانلیغی دؤولت دینی اعلان ادیر. بۇ واختدان اعتباراً آذربایجاندا خریستیانلیغین یاییلماسینین قرکوفیل دؤورو آدلانان ینی دؤورو باشلانیر. آکادمیک ز.بونیادوو گؤستریر کی، اۇرنایر، ۲-جی واچئ و ۳-جو واچاقان اؤلکهده کریستیانلیغی یایماق اۆچون موباریزه آپارمیشلار. ۴-جو-۵-جی عصرلرده روحانیلیک و کلیسا ایرارخییاسی تشککول تاپیر. کاتولیکوسون گؤستریشی ایله فوداللار اؤز اراضیلرینده کلیسا اۆچون خصوصی یرلر آییریردیلار. بؤلگهده کلیسالر تیکیلیر، دینی کیتابلار سیریانی، آرامی و یونان دیللریندن آلبان دیلینه ترجومه ادیلیردی. سینایدا آشکار ادیلمیش "آلبان یازیسیندا و آلبان دیلینده" لکسیوناری دونیادا خریستیانلیغین ان قدیم کۆتلوی(توده) قیرات کیتابلاریندان ساییلیر.
۴۵۱-جی ایلده خالکیدون کلیسا توپلانتیسیندا آلبانی مونوفیزیتلییه اۆستونلوک وریر. ۵-جی-۶-جی عصرلرده اؤلکه اپازیسینده مونوفیزیتلرله دیوفیزیتلر آراسیندا موباریزه گۆجلنیر. ۶-جی عصرین سوْنو – ۷-جی عصرین اوّللرینده آلبان کلیساسی دیوفیزیتلیگی قبول ادیر. آلبان کاتولیکوسونون ایقامتگاهی چوقای شهرینده یرلشیردی. ۵۵۲-جی ایلده ایقامتگاه بردهیه کؤچورولموشدور. ایسلام فوتوهاتلاریندان، خصوصیله آلبان ملیکلیینین سوقوطوندان سوْنرا اؤلکهده خریستیانلیغین رولو زیفلمیش، آلبان دیلی سیخیشدیریلیب چیخاریلمیشدیر. ۸-جی-۹-جو عصرلرده آذربایجان اراضیسینده موستقیل دؤولتلر یاراناندا آلبان کلیساسی یئنیدن آوتوکفال کلیسا ایستاتوسونو برپا اتمیشدیر.
۱۰-جو-۱۱-جی عصرلرده بؤلگهده شرق کریستیانلیغی نفوذونو بللی درجهده قورویوب ساخلایا بیلمیشدی. بۇ دوروم ۱۸-جی عصره کیمی بئلهجه داوام اتمیشدیر. ۱۸۳۶-جی ایلده چار حکومتی سینودون تقدیماتی ایله آلبان کلیساسینی لغو ادیر، کلیسانین بۆتون املاکی اچمیدزین کاتولیکوسلوغونا وریلیر. ۲۰-جی عصرین ۸۰-۹۰-جی ایللرینده آلبان کلیساسی بیر داها برپا اوْلونور. ۲۰۰۳-جو ایلده آلبان-اۇدی کریستیان ایجماسی دؤولت قیدیاتیندان کچیر. بۇ، شکیدهکی کیش کلیساسینین برپاسیندان سوْنرا اوْلموشدور. حاضیردا قبهله رایونونون نیج کندیندهکی کلیسانین ده برپاسی داوام اتدیریلیر.
آذربایجاندا خریستیانلیغ اؤزونون پراووسلاولیق، کاتولیکلیک و پروتستانتلیق قوْللاری، هابله مۆختلیف سکتانت ایجمالاری ایله تمثیل اوْلونموشدور. دؤولت قیدیاتیندا ۵ قریقوریان ایجماسی واردیر. پراووسلاولیق آذربایجانا ۱۹-جو عصرین اوّللریندن اعتباراً روس چاریزمینین بؤلگهده یریتدیی "کؤچورمه سیاستی" چرچیوهسینده نفوذ اتمهیه باشلامیشدیر. باکیدا ایلک پراووسلاو کلیساسی ۱۸۱۵-جی ایلده فعالیّته باشلامیشدیر. روس پراووسلاو کلیساسینده باش ورهن پارچالانمانین آغیر نتیجهلریندن سیغورتالانماق اۆچون سکتانت خریستیانلارین قافقازا سورگونو باشلانیر. آذربایجاندا ایلک روس کؤچکونلری ۱۸۳۴-جو ایلده شاماخی قضاسیندا آلتی-آغاج کندینی، ۱۸۳۸-جی ایلده لنکران قضاسیندا ول کندینی، ۱۸۴۲-جی ایلده یلیزاوتپول قوبرنییاسیندا روس بوریسی، ۱۸۴۴-جو ایلده ایسه سلاویانکا کندلرینی سالیرلار. ۱۸۶۸-جی ایلده باکی قوبرنییاسینین اراضیسینده ۲۱ سکتانت کندی وار ایدی کی، بورادا ۱۳ مین سکتانت یاشاییردی.
کاتولیسیزم. باکیدا ایلک روم-کاتولیک پریخودو ۱۹-جو عصرین ۵۰-جی ایللرینده روس اوْردوسو طرفیندن حربچی کاتولیکلرین قافقازا سورگون ادیلمهسی ایله علاقه دار اوْلاراق یارادیلمیشدیر. پریخود تتری-سکاروداکی (گورجوستان) روم-کاتولیک حربی پریخودونا تابع ایدی. ۱۸۸۲-جی ایلده باکی پریخودو موستقیللشیر. ۱۸۹۵-جی ایلده مقدس مریهمین باکیره حامیلهلیگی شرفینه کلیسا، ۱۹۰۳-جو ایلده ایسه باکی قبیریستانلیغیندا مقدس خاچ کلیساسی تیکیلیر. ۱۹۰۹-۱۹۱۲-جی ایللرده باکینین گؤزل معمارلیق عابیدهلریندن ساییلان ینی مقدس مریهمین باکیره حامیلهلیگی کلیساسی قوتیک اۆسلوبدا اینشا ادیلیر. سووت دؤورونده کلیسا داغیدیلمیشدیر. ۱۹۹۹-جو ایلده باکیدا روم-کاتولیک ایجماسی یئنیدن برپا اوْلونور. ۲۰۰۱-جی ایلده ایجما اؤز عبادت اوینی یارادیر. حاضیردا باکیدا روم-کاتولیک کلیساسینین اینشاسی اۆچون توْرپاق ساحهسی آیریلمیشدیر. ۲۲-۲۳ مئی ۲۰۰۲-جی ایلده روم-کاتولیک کلیساسینین سابیق باشچیسی پاپ ایوانن ۲-جی پاول باکیدا رسمی سفرده اوْلموشدور.
باپتیزم. اینجیلچی-لوتران کلیساسینین آردیجیللاری باکییا هله ۱۹-جو عصرین ایکینجی یاریسیندا نفت یاتاقلارینین ایستیسماریندا ایشتیراک ادن آلمان صنایعچیلری سیراسیندا گلمیشلر. اوْنلارین گلیشینین بیر سببی ده ۱۹-جو عصرین اوّللرینده آلماندا باش ورمیش سیاسی و دینی ایغتیشاشلار ساییلمالیدیر. اوْ واخت اؤلکهده بئله بیر مؤوهومی شاییه یاییلمیشدی کی، غربده قیامت گونو یاخینلاشیر، نجات آنجاق شرقدهدیر. اهالی، خصوصیله سکتانت دیندارلار روسیهیا و قافقازا کؤچمکله قیامت گونونون سورغو-سوالیندان یاخا قورتارماغا چالیشیردیلار. ۱۸۱۹-جو ایلین اوّلینده آذربایجاندا ۲۰۹ آلمان عائلهسی واردی. باکیدا اینجیلچی-لوتران ایجماسی ۱۸۷۰-جی ایلده یارادیلمیشدیر. ۱۸۹۹-جو ایلده ایجمانین عضولری شهرده اؤز مبدلرینی – کیرخانی (ایندیکی کامرا و اوْرقان موسیقیسی زالی) تیکمیشلر. یلنندورفدا (ایندیکی خانلار) کیرخا داها اوّل تیکیلمیشدیر. ۱۹۳۷-جی ایلده لوتران کلیساسینین کشیشلری باشقا دینی ایجمالارین نمایندهلری ایله بیرلیکده سورگون ادیلمیش، گولللنمیشلر. ۱۹۹۴-جو ایلده لوتران ایجماسی باکیدا یئنیدن فعالیّته باشلامیشدیر.[۴]
خاریجی کچیدلر
بیرده باخ
قایناقلار
- ↑ آیدین علیزاده. خریستیانلیق: تاریخ و فلسفه ۱-جی فصیل، ایلک خریستیانلیغین قیسا تاریخی ایجمالی
- ↑ آیدین علیزاده. خریستیانلیغ: تاریخ و فلفهسه ۸-جی فسیل، غرب و شرق آراسیندا ایختیلافلار و کریستیان کلیساسینین پارچالانماسی
- ↑ آیدین علیزاده. خریستیانلیق: تاریخ و فلفسه خریستیانلیغین سیمبوللاری
- ↑ آذربایجاندا دینلرین تاریخی
آنادولو تورکجهسی ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Hristiyanlık»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).