text:
کرزی: خلق ارا هم جمعیت مملکت لرافغانستان دن حمایت قیلیشی کیره ک
افغانستان جمهور رییسی حامد کرزی، بن انجمنی نینگ ایککینچی یغینیده، خلق ارا هم جمعیت مملکت لر یاردم لری 2014 نچی ییل دن کیین دوام تارتیشی نی ایسته گن.
بن انجمنی ده یولگه قوییلگن یغینده قریب بیر مینگ کیشی دنیا نینگ یوز مملکت لری و خلق ارا تشکیلات لردن حصه قوشگن لر.
کیله سی اوچ ییل گه قدر افغانستانده جایلشگن تشقی کوچلر، تدریجی شکلده مذکور مملکت دن چیقیب کیتیش لری توگه یشی معلوم بولگن. اما کرزی جنابلری نینگ معلوم قیلیشیچه، 2014 نچی ییل گه چه خلق ارا هم جمعیت مملکت لری نینگ یاردمیگه احتیاجی بار.
کرزی جنابلری بن انجمنی نینگ بیرینچی یغینیدن حاضر گه قدر افغانستان تورلی ساحه لرده اینیقسه، سوز ایرکین لیگی، ناراض لیک نمایش لر، و عیال لر حق و حقوق لری توغری سیده کتته یوتوق لرگه ایریشگنی نی معلوم قیلگن.
بیراق کرزی جنابلری حاضر هم افغانستان ده تورلی قیین چیلیک لر موجود لیگی نی بیان ایتدی. اونگه کوره، خوف سیزلیک مسئله لری مملکت ترقیاتی قرشی سیده تورگن اینگ اساسی معما لردن دیر. کرزی نینگ ایتیشیچه، القاعده ترماغی و باشقه عصیان چیلیک گروه لر جدی شکلده ضعیف بولگنلر.
کرزی گه کوره، عصیانچی لر افغانستاندن تشقریده گی پایگاه لریدن بو مملکت ده هجوم قیلیب، ناقرار لیک لرنی توغدیره دیلر.
عین دمیده کرزی جنابلری، خوف سیزلیک مسوولیت لر خارجی لر دن افغان لرگه تاپشیریلیشی اوستیده تاکید قیلیب، افغانستان قشونی تجهیز و کوچه یتیریلیشی نی هم خلق ارا هم جمعیت مملکت لردن ایسته دی.
شو نینگ دیک افغانستان جمهور رییسی، ینه بیر مرته، طالبان بیلن مذاکره قیلیشی اوستیده تاکید قیلیب، یولگه قوییلگن لویه جرگه فیصله لری اساسیده، مذکور گروه بیلن مذاکره لر یولگه قوییشی نی معلوم قیلدی.
اما او، اوشه طالب لر بیلن مذاکره قیلیشی نی معلوم قیلدی که افغانستان باش قانونی نینگ قبول قیلیب، القاعده ترماغی و باشقه عصیانچی گروه لر بیلن بولگن علاقه لرنینگ اورته دن ایلتگن بولسه لر.
شو نینگ دیک کرزی جنابلری، قیته قوریش طرح لر، ایش تاپیش، صنعت بولیم لرنینگ کوچه یتیریلیشی، همده اقتصادی ترقیات قولگه کیلیشی نی 2014 نچی ییل دن سونگ، مهم ایش لردن دیب کورسه تدی.


c: text/html

text:
اون سککیزینچی عصر آخرلریده اسکاتلند اهالیسیدن بولگن جیمز کلارک ماکسدل الکترو مقناطیس تولقینلرینینگ خلاصه سینی تکنالوژی عالمیگه آچیقلب بیردی. شو ترتیب اون توقیزینچی عصرنینگ باشلریگه کیلیب ایسه، رادیو اختراع بولدی.
استه- سیکین رادیو دستورلری دنیانینگ هربیر بورچکیده اوز مخاطبلرینی تاپدی. شو کبی افغانستان گه کیریب کیلدی. مملکت نینگ آلیس- یقین منطقه لریده یوزلب رادیو فعالیت آلیب باردی.
عینن مزارشریفده گی رادیو استیشنلری جمله دن؛ آرزو، کلید، نهاد، رابعه بلخی، آریانا بلخ، نوین کبی نیچه بیر رادیولر ایسه اوزبیک و تورکمن تیللریده دستورلر تقدیم ایتیب کیلماقده.
مزارشریف شهریده رادیو یانیده قنچهدن قنچه تلویزیونلرنینگ هم اۉزبیک و تورکمن تیللریده فرقلی دستورلری بار. یقینده اوز فعالیتلریگه باشله گن الماس تلویزونی داخل؛ آریانا، لحظه رادیوسی، آرزو، مهر و بلخ ملی رادیو تلویزونلرینینگ شو ایکّی تیلده خبری و تورلی محتوالرنی قمره ب آلگن دستورلری هم بار. اولرده کوپینچه یاش ژورنالیستلر فعالیت آلیب باره دیلر.
فاریابلیک خدایبیردی نظري آریانا بلخ رادیوسیده ژورنالیست اوله راق فعالیت آلیب بارماقده. اونینگچه هرقندهي میدیاده ایشله یدیگن یاش آماتور ژورنالیستلرگه کیره کلی تعلیمات بیریلیشی لازم.
افغانستانده رادیونی کوپراق اطراف حدودلردهگی عادي فقرا تینگلهیدی. بو میمنه یشاوچیسی خالده نینگ فکری ایدی. کاسبلر ایشلب توریب، رادیو ایشیته دیلر. بو ایسه هاردیق چیقریش اوچون احتمال یگانه یول دیر.
سونگی بیر ییل دوامیده مزارشریف شهریده اوز فعالیتیگه باشله گن مهر رادیو تلویزیونی نینگ اوزبیک تیلیده گی قوشیق برنامه لرینینگ بیریده ایشلب کیله یاتگن فریدون انیق، تماشابینلری اوچون آنه تیلنی اورگتیش یولیده فایده لی بوله یاتگنیدن فخرلنه دی.
ایککینچی جهانی اوروش و حتا اوندن اون ییل کیین هم رادیو رواجلنیش جریانیده بولگن و هرقنده ی دستورلرینینگ عشقبازلری نیچه میلیوندن کوپراق ایکنلیگی معلوم. افغانستانده هم هربیر رادیونینگ خیلمه- خیل برنامهلری بار. اولر آرهسیده موسیقه دستورلری کونیده بات- بات ایفیرلرگه اوزه تیله دی. معلومکه رادیو دستورلری کون نینگ دال ضرب واقعهلرینی یاریتهدی. افغانستان و بوتون مرکزي آسیاده ایسه رادیو مخاطبلری کوپ ایکنلیگی ایتیلماقده.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
تورکیه مطبوعاتی اؤزتی 15.12.2017
"ایبراهیم قالین: قودس قرارینین داوامی گلهجک
تورکیه مطبوعاتی اؤزتی 15.12.2017
یئنی شفق: "ایخراجات رکوردا قاچیر"
باش ناظیر بینالی ییلدیریم بئش تپهده کئچیریلن ایستیخدام شوراسیندا ائتدیگی چیخیشیندا سون 1 ایلده 1.5 میلیون نفره ایستیخدام تامین ائتدیکلرینی آچیقلایارکن، 3-جی چئیرک بؤیومه رقملرینین ایسه بیر دونیا رکوردو اولدوغونو بیلدیریب. 2017نین نایلیتلرله دولو بیر ایل اولدوغونو وورغولایان ییلدیریم، بدبین سناریولارین هامیسی یازانلارین الینده قالدی. اومید قازاندی، گلهجک قازاندی تورکیه قازاندی. ایخراجاتیمیز 36 میلیارد دولاردان 155 میلیارد دولارا قالخدی. بو ایل ایخراجدا بوتون دؤورلرین اوستونه چیخسا تعجبلنمیین. اؤلکهلر ایفلاس بایراغینی چکرکن تورکیه بؤیومهیه ایرهلیلمهیه پارلایان بیر اولدوز اولماغا داوام ائتدی" شکلینده دانیشدی.
خبر تورک: "ایبراهیم قالین: قودس قرارینین داوامی گلهجک"
پرزیدنت سؤزچوسو ایبراهیم قالین، ایسلام امکداشلیق تشکیلاتینین قودس قرارینین داوامینین گلهجگینی، فیلیسطینی تانییان اؤلکه سایینین آرتاجاغینی بیلدیریب. قالین، اونسوز دا تورکیه داخیل، بیر چوخ اؤلکهنین، بو آنا قدر فیلن اولاراق شرقی قودسو فیلیسطین دولتینین پایتختی اولاراق تانییار کیمی رفتار ائتدیکلرینی وورغولاییب. قالین، "بیزیم اوراداکی کونسوللوغوموز بیر سفیرلیک کیمی چالیشیر. بونون رسمیلیک قازانماسی اؤنملی. گلهجکده قورولاجاق فیلیسطین دولتینین هم سرحدلرینی معینلشدیرمک باخیمیندان، هم ده گوجلو دستک اولما معناسیندا اهمیت داشیییر" قیمتلندیرمهسینده اولوب.
ایستار: "آمریکا منطقهده لیدرلیگی تورکیهیه وئردی"
آمریکانین قودسو ایسرائیلین پایتختی اعلان ائتمهسینین آردیندان ایستانبولدا فوق لعاده توپلانان ایسلام امکداشلیق تشکیلاتینین ایستانبولداکی توپلانتیسینین آردیندان آلینان قرارلار گئنیش سس گتیرمیشدی. ایستینیه اونیورسیتهسی ایقتیصادی و اینظیباتی علملر فاکولتهسینین بین الخالق علاقهلر بؤلوم باشقانی پروفسور دوکتور مسعوت حاقی جاشین آلینان قرارلار تاریخیدیر، آمریکا، بؤلگهده لیدرلیگی تورکیهیه وئریب، اوستهلیک ایسلام امکداشلیق تشکیلاتیندن چیخان قرارلا بؤلگهدکی اؤلوملردن، چیخاجاق حادثهلردن آمریکا و اونون باشقانی دونالد ترامپ عذره توتولور - دئدی. ایسلام امکداشلیق تشکیلاتینین قرارلارینین بیر سیاسی یؤنو داها اولدوغونو بیلدیرن جاشین، "بو قرارلار قودسو 400 ایل ایداره ائتمیش تورکیهنین لیدرلیگینی ائتدیگی توپلانتیدان چیخیب" دئدی.
حریت: "پوتین: سوریه بحرانینین ان بؤیوک آجیسینی تورکیه چکدی"
روسیا پرزیدنتی ولادیمیر پوتین، هر ایلین سونوندا کئچیریلن گئنیش مطبوعات کونفرانسیندا اوزون بیر نطق سؤیلهدی. چیخیشیندا سوریهده 2011دن بری داوام ائدن بحران حاقینداکی بیر سوالا جواب وئرن پوتین، "بونون آجیسینی ان چوخ چکن تورکیه. چونکی تورکیه، چوخ سایدا سوریهلی قاچقینلاری قبول ائدیر" جوابینی وئردی. پوتین، سوریهدکی بحرانی حلّی اوچون بین الخالق جمعیتین بیرگه سی گؤسترمهسی لازیم اولدوغونو بیلدیریب.
وطن: "صنایعده دؤوریه آرتیمی 4 آیدیر کی، داوام ائدیر"
صنایع دؤوریه اندکسی اوکتوبر آییندا کئچن آیا نیسبتن یوزده 4.1، اوّلکی ایلین عینی آیینا گؤره یوزده 31.7 آرتیم گؤستریب. دیگر طرفدن، اندکس آرد-آردا دؤردونجو آی دا آرتمیش اولدو. صنایعنین آلت سکتورلاری تدقیق؛ 2017-جی ایلین اوکتوبر آییندا اوّلکی آیا گؤره معدن و داش اوجاقچیلیغی سکتورو اندکسی یوزده 5.3 و ائمال صنایع سکتورو اندکسی یوزده 4 آرتدی.


text:
پروقراملار
تورکیه
ژنرال خلوصی آکار امریکالی همکاری ژنرال دانفورد ایله گوروشدو
تورکیه سلاحلی قوهلرینین باش قرارگاه رئیسی خلوصی آکار بروکسل-ده کی ناتو حربی کومیته باش قرارگاه رئیسلرینین ایجلاسی چرچیوهسینده امریکالی همکاری جوزف دانفورد ایله گؤروشدو.
اردوغان ناتو باش کاتیبی ینس ایستولتنبرگ ایله تلفوندا گؤروشوب
پرزیدنت اردوغان، بئله بیر سؤزده گوج یارادیلماسینین اصلا قبول ائدیله بیلمیهجگینی وورغولاییب
تورک دونیاسی
باکی ایله صوفیا آراسیندا اوچوشلار باشلادی
"بولقاریستان وطنداشلاری ایندی بو مؤحتشم اؤلکهیه یالنیز ۲۹ یورویا اوچابیلهجک"
بؤیوک تورک رئوف دنکتاش
"مرحوم دنکتاشین عزیز خاطرهسی اؤنونده بیر داها سایغی و میننتدارلیقلا اییلیریک"
بؤلگه
لیبرمن اعتراف ائتدی
لیبرمن اونجه لیکلی هدف لرینین غزه-ده اسیر آلینان ایسرائیل-لی عسگرلری قورتارماق اولدوغونو قئید ائتدی.
بارزانی، تیلرسونا تشکر ائتدی
بارزانی، بغداد ایله پروبلئملرین حل ائدیلمهسی اوچون هر زامان دانیشیقلارا حاضر اولدوقلارینی بیلدیردی
علی لاریجانی: دونیاداکی ان یاخشی انرژی قایناقلاری ایسلام اؤلکهلرینده
لاریجانی، ان یاخشی انرژی قایناقلاری، معدنلر و اکینچیلیک ساحهلری ایله متخصصلر ایسلام اؤلکهلرینده یئرلشیر. اهمیتلی اولان لازیمی کووردیناسیون و پلانلاشدیرماغی ائدهرک اؤلکهلر آراسینداکی منفعتلری چاتیشدیرماماقدیر" دئدی
دونیا
شمالی کوره، آمریکانین پرزیدنتی دونالد ترامپی پسیکوپات دئیه قیمتلندیریب
دونالد ترامپین 3 ژانویهده نوکلئر سیلاحلی شمالی کورهنین لیدری کیم یونگ اونا خیطابن آتدیغی منیم دوگوم سنینکیندن داها بؤیوک توییتر اوزریندن باشلایان سوز ساواشی دیرماشیر
امریکا:"تورکیه ناتونون اهمیتلی و دیرلی متفیقیدیر"
امریکانین خاریجی ایشلر ناظیرلیگینین سؤزچوسو هدر ناوئرت گوندهلیک مطبوعات کنفرانسیندا سوریه ایله باغلی آچیقلامالار وئردی.
اقتصاد
تورکیه-ده صنایع اوره تیمی آرتدی
تورکیه ایستاتیستیک قورومونون معلوتاتینا گوره، صنایع اوره تیمینده ایللیک 6.9 آرتیم قئید اولونوب.
صادرات رکوردو قیریلدی
ساوونما صنایعینده گلیشمهنین داواملیلیغی باخیمیندان اؤنم داشییان صادرات آرتدی
ایدمان
رونالدینیو وداع ائتدی
۳۷ یاشلی اولدوز اوچون برزیل، آوروپا، آسیا و میلی تیم سویهسینده چشیدلی ؤرنلر دوزنلهنهجک
"فنرباخچا" 1:4 فینالدا، "بورساسپور"لا "ترابزونسپور" دایاندی
فوتبال عذره تورکیه کوپاسیندا 1/8 فینال مرحلهسینین جاواب اویونلاری کئچیریلیر.
بیلیم و تکنولوژی
تورکیهده یئنی بیر بؤجک نؤوعو تاپیلدی
قیرمیزی گؤزلو بؤجگه اوشاک شهرینه اتحافا "مئگاستیگموس اوشاکئنسیس" آدی وئریلدی
تورک بیلیم انسانلاریندان اویونلا معالجه
تورک بیلیم اینسانلاری طرفیندان سیناق تستلری ائدیلن سیستم بو ایلین اورتالاریندا عمومی ایستیفادهیه وئریلهجک
کولتور و صنعت
جمهور باشقانی اردوغان کوتول عماره سریالینین تقدیماتینا قاتیلدی
جمهور باشقانی رجب طیب اردوغان ت.ر.ت 1 کانالیندا یاییملاناجاق "کوتول عماره" سریالینین تقدیمات مراسیمینه قاتیلدی.
تورک دیلی امتحانی صاباح 35 اؤلکهده کئچیریلهجک
خاریجی وطنداشلار اوچون نظرده توتولان تورک دیلی امتحانی صاباح 35 اؤلکهده عمومی لیکده 41 منطقهده هم زمان کئچیریلهجک.
روس توریستلر ارجیس-ده
مسکو-کایسری آراسیندا ایلک دفعه حیاتا کئچیریلن بیرباشا اوچوشلا شهره گلن روس توریستلر ارجیس توریزم مرکزینه حیران قالدیلار.
ساغلیق و چئوره
۸۱ نفر دوناراق اؤلدو
بونلارین بیر چوخو کوچهلرده دئییل، قیزدیرماسی یئترلی اولمایان ائولرده حیاتینی ایتیردی
یمنده دیفتری ویروسوندان شوبههلی ساییسی 678-ه یوکسلیب
دونیا ساغلیق تشکیلاتی، طرفیندن درج اولونان راپوردا، یمنده سون ایکی آیدا 678 شوبههلی دیفتری حالی آشکار ائدیلدیگی، 48 نفرین ایسه ائپیدمی سببیله اؤلدوغونو قید ائدیلیب


text:
آذربايجان فدرال دموکرات حرکاتینين خورداد ميللی قيامینين دؤردونجو ایل دؤنومو موناسیبتییله بیلدیریشی
دؤرد ایل اؤنجه 1385- جی ايلين خورداد آييندا، آذربایجان خلقی وایراندا یاشایان تورک میللتی ميلی ظولمه و تحقيره، آیری سئچگیلیگه و حقسيزليگه قارشی عصیان ائدیب بیرمیللت کیمی مئیدانا چیخدی! ميلی شوعورون يوکسلمهسی، تورکلرين بير ميلت اولاراق اؤز گوجونو گؤرمهسی کيمی نائيليتلر گؤرکملی قيامين گئری قاييتماز نتيجهلريندندير.
خورداد قيامی گونلريندهکی «هارای، هارای من تورکم!» باغيرتيسی چوخلارينين يوخوسونو پوزدو، رئژيم باشچيلارينين جانينی اؤلوم تری چولقالادی.
خورداد قیامی گؤستردی کی آذربایجان میللی حرکتی، بیر بؤیوک ومحتشم ایجتماعی حرکت دیر، اونون گوجو و ایمکانلاری توکنمزدیر!
بو سون دؤرد ایل گؤستردی کی آذربایجان میللی دموکراتیک حرکتی هر گون گلیشمکده و گوجلنمکتهدیر.
ميلتيميزين حقلی موباريزهسينه تؤوطئه آدی قويماق، اونو ازيب، تاپداييب، بوغونتويا سالماق و غئير قانونی آدلانديرماق کيمی گئری قالمیش شيوهلر داها گئچرلی دئییل. طبيعی حقلرينی ايستهين بير ميلتين سسينی اوزون موددتلی بوغماق مومکون دئييلدیر!
ايسلامی رئژيم ، آذربایجانلیلارین خورداد قیامیندان سونرا، وار گوجونو ایشه سالیب آذربایجان میللی حرکاتینین ایچینده داغینیقلیق یارادیب و اختلاف سالسین ! آذربایجان میللی حرکاتی اولدوقجا آییق و ساییق اولمالیدیر!
ميللی قورتولوش ایستگی ايران تورکلرينين و آذربايجانليلارين ايچريسينده دريندن کؤک ساليبدير. ١٣٨۵-جی ايلين خورداد قيامی و گئچن دؤرد ایلده آپاریلان موباریزه لرثابيت ائتدی کی، رئژيمين اویقولادیغی آسیمیلاسیون و آیری سئچکیلیک سیاستی ايستهنيلن نتيجهيه چاتماييبدير.
عزيز وطنداشلار!
ایران تورکلرنين ايستگی، ميللی مسالهنين يئرلی – ديبلی، کؤکوندن حل اولونماسيدير! ميللی ظولمون آرادان قالدیریلماسی دیر! بونون حلی اوچون ميلت اؤز حاکيميتینی قورمالیدیر. بوگون ايران ايسلام جومهوريتی بونا ان بؤيوک مانعه دير.
ميللی ظولمو محو ائتمک اوچون، آذربايجاندا و عوموميتله تورکلرين ياشاديقلاری بؤلگهلرده حؤکم سورن ايقتيصادی گئريده ساخلامالاری دايانديرماق ، ايراندا ياشايان بوتون ميلتلرين اينکيشاف ائتمهسينه برابر ايمکانلار و فورصتلر ياراتماق، جينسی آپارتايدی و قادينلارين تاپدالانماسينی آرادان آپارماق ، زحمت آداملارينين و يوخسول صينيفلرين حقينده ائديلن عدالتسيزليکلره سون قويماق اوچون بویوک ایش بيرليگی گرکیر
موختليف ايجتيماعی و کولتورل صينيفلارين، قيشرلرين و درنکلرين تشکيلاتلانماسينا جيديتله يارديم ائتمک، آذربايجان ميلی حرکات کادرلارينين اساس وظيفه لریندندير.
بوگون آذربایجان میللی- دموکرات حرکاتینین ان اؤنملی ايستکلري بونلاردان عیبارتدیر:
- آنا ياسانين (قانون اساسی) دييشديريلمهسی، ايرانين چوخ ميلتللی بير اؤلکه اولماسینين رسمی تانينماسی، دموکراتيک، لائيک و فدرال جومهوريتين قورولماسی
- دؤولتین هر بیر دیندن و ایدئولوژی دن موستقیل اولماسی، دین و مرام- مسلکین اؤلکه نین تعلیم تربیت سیستمیندن تمامیله آیری اولماسی
- تورک ديلینين رسمی تانينماسی و تحصيلاتين بوتون مرحلهلرينده اونون تطبيق ائديلمهسی،
- تورک ديلينده سرتاسری تلويزيونون تاسيس ائديلمهسی
- قادینلارلا کیشیلرین حوقوق برابرلیگی نین بوتون سیاسی- ایجتیماعی و ایقتیصادی ساحه لرده تأمین ائدیلمه سی. قادینلارین علئیهینه اولان بوتون یازیلی و شفاهی قانونلارین قالدیریلماسی
- بوتون سياسی محبوسلارين او جومله دن سایین سعید متین پورون قئییدسیز شرطسیزآزاد ائديلمهسی، آذربایجان میللی حرکتی نین حبسه آلینانلارینا، اؤلدورولنلرینه، تاپدالانانلارینا مسوليت داشييانلارينین جزالانديريلماسی
- یازی، بیان، دوشونجه و وجدان آزادلیغی نین ایستیثناسیز تامین ائدیلمه سی. بوتون کولتورل، صینفی درنکلرین و سیاسی حیزب لرین فعالیت و گؤستری آزادلیغی، یاسال تامینات آلتینا آلینمالیدیر
- آذربايجانين و تورکلرين ساکين اولدوغو بؤلگهلريندن، پهلويلر دؤورونده و خوصوصن ايسلام جومهوريتینده اعمال اولونان ميللی ظولم و آيری سئچيجيليک سياستی آذربایجان سرمایه سینین کؤچورولمهسينه و ماهير امک گوجونون گئنيش موهاجيرتينه و ایقتیصادیاتینین محو اولماسینا سبب اولموشدور. بو غئيری طبيعی گئديش دايانديريلمالی و تئزليکله اطرافلی ايجتيماعی- ايقتيصادی گئريليگين قاباغی آلينماليدير
تهراندا يئرلشن ايسلامی شورا مجليسی تکجه فارس عرقچیلیغی نین اينحيصارچی منافعينی تمثيل ائدیر. آذربايجانلیلارین ايستکلرينین تامینی اوچون و ميللی ظولمو و آيری سئچيجيليگی آرادان قالدیرماق و يوخاريدا سيرالانان سياستلری حياتا کئچيرمک اوچون، آذربايجانين يئرلی ميللی مجلیسی نین قورولماسی اساس شرط دیر
آذربايجان فدرال دموکرات حرکاتینين ايجراييه هئياتی
–1389جی ايلين اورديبهيشت آيی
12 مای 2010


text:
بیر سَروِ خُرامانایدی، سیّار خیاباندا
ایندی اگیلیب قامتی من تک، گؤزو گؤرمور
الده عصا، گزمکدهدیر آخسار خیاباندا
اوندا دولاشاردیق کی، گؤرهک «تئریا» هایاندا؟
ایندی باخیریق، هاردا «مطب» وار خیاباندا؟!
چکدیک خیابانلارکی، جوانلار ائده جؤولان
جؤولان ائلهییر ایندی سیچانلار خیاباندا
مینلرله ماشین وار بو کیچیک – دار خیاباندا
لندن- نیویورک، اللی دنه «بورس» ساتانمیر
میلیونلا گزیر بوردا خریدار خیاباندا
«بورس» آل- وئرینی بوشلا، «سهام» داندا گؤزون اؤرت
عرضه ائله میلیون قوطو سیگار خیاباندا
کئچدی او زمانکی، لوطولار بوردا گزهردی
جؤولان ائدیری ایندی گؤزهل یار خیاباندا
دلبر، یانینا خارجی- خیردا «تولا» سالمیش
نازلا دولانیر، الدهده اووسار، خیاباندا
ایتلرده اولوب قرتی، بالا قولچاغا بنزهر
گاهداندا چکیر توکلره سشوار خیاباندا
بیردن گؤروروک جدّی- درین بحثلر اولدو
چوخ معنالی، حکمتلیدیر افکار خیاباندا
بیر عدّه سئویر یاز- یایی، مانتو یاشیل اولسون
بعضی سؤلهییر: «چک اوجا دیوار خیاباندا»!
یوزمین یولون اولسا، یانینا سال ایکی یوز «گارد»
چونکی، موتور اوستده گزیر اشرار خیاباندا
آچمیش بساطین دستفروشلار، نئچه مین جور
وار فرش ساتان، فالچی، هم عطار خیاباندا
«آرش»! سؤزو کس، تئزجه اکیل، اورتادا دورما
گؤردون یاخانی توتدو طلبکار خیاباندا
الفباسیندا متن وارسا بورادا یازین، یوخسا بو سطرلری سیلین


text:
چیلپاق آیاقلار، درین دکولته (آچیق سینه) آرتیق کئچمیشین قالیقلاری حساب ائدیلیر.
آخار. آذ خبر وئریر کی، آرتیق مد عالمینده بؤیوک اینقیلاب باش وئریر و داها قادینلار کیشیلرین دقتینی جلب ائتمک اوچون جمعیت آراسیندا سویونماقدان ایمتینا ائدیرلر. مد متخصصلری بونو فمینیستلرین قالیب گلمهسی کیمی ده دیرلندیریرلر.
دونیاجا مشهور مد متخصصلری حساب ائدیر کی، آرتیق قاپالیلیق دبدیر و بو دب اوزون مدت داوام ائدجک. آرتیق دونیانین آپاریجی صحنهلرینده اوزون پالتارلار، اوزون بوغازلی سویترلر نماییش اولونور. مدلیرلرین فیکرینجه، ایندی ایمیج آیکونو آرتیق سویونان کیم کارداشیان دئییل، قاپالی و زؤوقلو گئیینن کئیت میددلتوندور.
دیزاینرلر بیلدیریب کی، تحصیللی و جلب ائدیجی بیر قادینین دقت جلب ائتمک اوچون جمعیت آراسیندا سویونماغینا احتیاج یوخدور:
«چونکی معاصر دونیادا اونو اینتلکتی، معنوی کیفیتلری و یومور حسینه گؤره قیمتلندیریرلر. اوزون آیاقلار، ائلاستیک بالدیرلار سادهجه خوشا گلن علاوهلر اولا بیلر. قاپانماق مئییلی جمعیتده باشقا بیر احوال-روحییهنی عکس ائتدیریر، بو، قادینلارین اؤزلرینی تهلوکهسیزلیکده حس ائتمهسینه سبب اولور. ایندی قاپالی قادین داها چوخ دقت چکیر. بو دا قادینلارین خوشونا گلیر».


text:
فولکلور نهدیر؟ سوسن نواده رضی
خوی کیدز: فولکلور نهدیر؟
فولکلور(خالقبیلیم، ائل بیلیمی) بیلیمین بیر شاخهسیدیر ، بیر اؤلکهده یاشایان خالقین کولتور اورونلرینی (تولیدات فرهنگی)، گلهنکلری، تؤرهلری، اینانجلاری، موسیقیسی، رقصی، اویونلاری، دئییملری، ناغیللاری، گئییملری، خالق درمانلاری کیمی فعالیت و محصوللاری اینجهلیهرک بیر-بیرلری ایله ایلیشکیلرینی بئلیرلهییر (معین ائدر)؛ اونلارین قایناق، ائوریم، یاییلیم، ایلهتیشیم، دهییشیم مسئلهلرینی اؤزونه مخصوص یؤنتملرله حل ائدیر و سونوج، قورال، یاسا و قوراملاری تاپماغا چالیشیر.
فولکلور، خالقا عاید اولان فرهنگی عنصرلرین بوتونونو ایچینه آلیر. خالقین مالی اولموش، قایناق اولاراق کیشیسل اولسا بیله، چوخونلوقلا سؤزلو اولاراق قوشاقدان- قوشاغا کئچن و بو کئچیش سیراسیندا یئنی قوشوللارا گؤره دهییشیمه اوغرایان ادبیات اورونلری، خالق دستانلاری، ماثاللاری، تورکولری، تاپماجالار، گولمجهلر، تمثیلی سؤزلر، تکرلمهلر، یاشام و دوغا اولایلارینا ایلیشکین اینانجلار و بونا بنزر بیر چوخ کولتورل اورونو قاپسار.
فولکلور بوتون خالق کولتورونون تمامینی قاپسار.
فولکلورون فایدالاری و اؤزللیکلری
۱- بیرئیلرین دوغایا و توپلوما اویمالارینی ساغلار. فولکلور ایله بیرئی نهییین نه تهر بیرئیلرله قوروملارلا نئجه ایلیشکی قوراجاغینی اؤیره نیر.
۲- توپلومداکی مادی و معنوی دیرلری بوتونلشدیررک کولتوروموزو قوشاقدان قوشاغا داشیر.
۳- فولکلور توپلومدان توپلوما دهییشیر
۴- فولکلور توپلوملارین دیر سیستمینی یانسیدیر. فولکلور عینی توپلوم ایچینده سوسیال یاپی ایله اویوم گؤستریر.


text:
مسألة: اذا شاهد عیناً فی زمان سابق علی العقد علیها
مسأله: بیر شئی سابیق زاماندا عقد اوچون موشاهیده اولونورسا، او شئی عادتا صیفتلری دییشن بیر شئی اولورسا ائله كی، یئنی صیفتلر، آلیش وئریشین ایكی طرفلرینه نامعلوم اولا، بو بئیع _غاییب بئیعی صحیح ائدن_ صیفتلری سایمادان صحیح اولاماز. چونكی اسكی گؤرمگین فایداسی یوخدور.
اما او صیفتلر عادتا دَییشمهین اولورسالار اونون صحیحلیگینده ایشكال یوخدور و هابئله ایختیلافدا یوخدور. مگر شافعیهلرین بعضیسی.
آما اگر هر ایكیسی احتیمال وئریلریسه، دَییشمهمگین اصالتینه گوونمك، و بینانی «اصالة عدم التغیّر»ه قویماق جاییزدیر. بو، ساتیجینین اؤلچو و چكیدن خبر وئرمهسینه بنزیر. (اوردا دا اینسان اونون سؤزونه گوونه بیلردی.) چونكی «اصالة عدم التغیّر»، موتعارف اولاراق گوونه بیلینهجك یوللارداندیر.
ایكی مسأله آراسیندا (عادتا دَییشندیر یوخسا یوخ) شوبههلی بیر مقامی فرض ائتسك كی اوردا «اصالة عدم التغیّر»و، اصلین ضیدّینه اولان بیر امارهنین اوزوندن جاری ائده بیلمیریك (مثلاً دَییشمه شوبههسی امارهدیر.) بو شوبههنین گوجو، اونو بیرینجی قیسمه_یعنی عادتا دَییشن بیر شئیدیر_ ایلحاق ائده بیلهجك قدر گوجلو اولورسا، اونون بئیعی جاییز دئییل. یوخسا (او قدر گوجلو اولماسا) یئنی صیفتلری صدالاماقلا بئیع، صحیح اولار. آما صیفتلری صدالانماسا صحیح اولماز. چونكی بو، (دَییشمگه ظنّ وار و صیفتلری صدالانیر) اصلاً گؤرمهدیگین غاییبین بئیعیندن _كی صیفتلری صدالانیب_ آزلیغی یوخدور. بلكه حتّا بیرینجینیده صیفتلرینین صدالانماسی ایله صحیح بیلمك اولار. عادتا دَییشن اولورسا [و ساتیجی صیفتلری صدالایاندا، موشتری] اونلارین دوغرولوغونو اینانماسا، اونلارین صدالانماسی فایداسیزدیر.
لاكین بونلارین هامیسی «اسكی گؤرمكله بئیع»دن خاریج مسألهلردیر. (بیزیم مسألهمیز بودور: اسكیدن بیر شئیی گؤروب، ایندی ایستیر همن گؤردوگونه اساسلاناراق اونو آلسین.)
مسألة إذا شاهد عینا فی زمان سابق على العقد علیها،
إن اقتضت العادة تغیرها عن صفاتها السابقة إلى غیرها المجهول عند المتبایعین، فلا یصح البیع إلا بذكر صفات تصحح بیع الغائب، لأن الرؤیة القدیمة غیر نافعة.
وإن اقتضت العادة بقاءها علیها فلا إشكال فی الصحة، ولا خلاف أیضا إلا من بعض الشافعیة.
وإن احتمل الأمران جاز الاعتماد على أصالة عدم التغیر والبناءعلیها فی العقد، فیكون نظیر إخبار البائع بالكیل والوزن، لأن الأصل من الطرق التی یتعارف التعویل علیها.
ولو فرضناه فی مقام لا یمكن التعویل علیه لحصول أمارة على خلافه، فإن بلغت قوة الظن حدا یلحقه بالقسم الأول - وهو ما اقتضى العادة تغیره - لم یجز البیع، وإلا جاز مع ذكر تلك الصفات، لا بدونه، لأنه لا ینقص عن الغائب الموصوف الذی یجوز بیعه بصفات لم یشاهد علیها، بل یمكن القول بالصحة فی القسم الأول إذا لم یفرض كون ذكر الصفات مع اقتضاء العادة عدمها لغوا.
لكن هذا كله خارجعن البیع بالرؤیة القدیمة.
بؤلوم :
یازار : صمد كامران قراملكي


text:
قیرخ آیاقلی حسرت سولماز صادقزاده نصرآبادی (حمید آرشین خاطیرهسینه) گؤرهسن قاپینی آچیب بیرده گولدورهجکسن کوره باشیندا باشسیز کوچهلری؟ هوپور ایچیمه قیرخ آیاقلی بیر حسرت شاققیلدا دیسکینسین ابزورد پنجرهلر قلبیمه گلیر تبریزین قاش قاباقلی ساحاتلاری قورخونج گولوشلره دالدالانیر اوتانقاج یارالار آردیندا مهلهییر گوزهلر اوخشاما آغاجلارین ساتیریک ساچلارین رمکهیه سالاراق بولوتلارین ناغیلیندا سایاغلاییر. سنایسه بارماقلاریندان اییردین یئنی “هوپ هوپ نامه” منایسه بوشلوقوندا ...Read More »
Home / Tag Archives: سولماز صادقزاده


text:
پوستمودئرنیزم گوج-اؤزنه ایلیشکیلرینین یاپیسؤکومو ایدی؛ آنلامی اورهتن پروسئدورا ایله باغلی تصووورلرین کؤکلو دییشمیی؛ دیل-دوشونجه ایلگیلرینین آلت-اوست اولونماسی؛ حقیقت، آنلام و وارلیغین حاضیر سانیلماسینین یانلیشلیغی؛ صنایع آلانیندا کوتلوی اورهتیم سیستئمیندن فردی سیستئمه کئچمهسی؛ معمارلیقدا کیبریت قوتوسونا بنزهر بینالارین اؤز یئرینی کومپوزیتیو پلانلی تیکینتیلره وئرمهسی، دمیر اورهتیمیندن ائلئکترون صنایعینه کئچمهسی؛ أدبی اثرده آنلامین یازارین بئینیندن متن جوغرافیاسینا داشیناراق گئجیکمهسی؛ مئدیادا یازیلی یاییمدان ائلئکترون چئورهیه کئچمهسی؛ آسوشئیتئدپرئس و تاس کیمی کوتلوی خبر آگئنتلیکلرینین یئرینی آ.ان.اس کیمی کیچیک، چئویک و یئرلی بیلگی آراجلارینین آلماسی؛ اؤلکهلرآراسی دمیر تئللرین یئرینی شففاف سینیرلارین آلماسی؛ “دؤولت-میللت”، “صینیف” و “کیملیک” کیمی سرت قاوراملارین اؤلهزیمهسی یا دا سؤیلمسل ماهیت قازانماسی؛ کوتلوی قیرغین یاراقلارینین یئرینی بللی نؤقطهنی آماجلایان پیلوتسوز اوچاقلارین آلماسی. بو دورمهنی بیر کیتاب قدهر اوزاتماق اولار. بیز ایندی اکینچیلیک، مودئرنیزم و پوستمودئرنیزم دالغالاری ایچینده یاشاییریق، هر اوچونون ائتکیسی آلتینداییق، دانیشقلاریمیز، یازیلاریمیز، أخلاقی دهیرلریمیز و گئییم طرزیمیز بو اوچونون قاریشیغیندان تؤرهنمیش نسنهدیر.
______________
قایناق: پوستمودئرنیزم آذربایجانا گلمهدن گئتمک ایستهییر / ایواز طاها


text:
بو، آشیق اولدوغوم بیر لاییحهدیر.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بونو تورکییه پرزیدنتی رجب طایییب اردوغان مرسین شهر خسته خاناسینین آچیلیشیندا دئییب.
"۱۴ ایلدیر کی، بو لاییحهنین خیالینی قوروردوم. بو عاشیق اولدوغوم بیر لاییحهدیر. عاشیق اولدوغوم بیر لاییحهدن بحث ائدیرهم. کیملرسه سؤز اولاراق دانیشیرسا، بیزلر ایش گؤروروک"، - اردوغان قید ائدیب.
قید ائدک کی، آوروپانین ان بؤیوک صحییه کومپلکسی حساب ائدیلهن مرسین شهر خسته خاناسی ۶ فورالدا خسته قبولونا باشلایاجاق.
شهر خسته خانالاری پرویکتلریندن ایلکی ۱۶ یانواردا یوزقات شهرینده ایستیفادهیه وئریلمیشدی. بو کلینیکانین تیکینتی و تجهیزات ایشلری ۱۶ آیا تاماملانمیشدی.


text:
آبا بئینیمده توخونما توخویور سیدرضا حسینی مرند ائوین تئلفونو دؤنهلرله زنگ چالیر. زنگین سسی بیر آن دایانیب یئنیدن یوکسهلیر. آنجاق کیمسه جواب وئرمیر. بو قوجا آروادهاردا قالیب؟ اولمایا یوخو درمانلاری یئنه اونو آغیر یوخویا باتیریب؟ اولمایا یئنه تئلفون خطی حیطدهکی سیمدن قیریلیب اونو تئلفونسوز بوراخیب. اولا بیلمز بو سسهاردان باغیریر بس؟ دئمک اولماز قاپیدا قونشولارلا قونوشا بیلر! قاپینین اؤنونده بیر ...Read More »
آتام و من / سید رضا حسینی مرند
آتام و من سید رضا حسینی مرند آتام ایش یئرینده بیر چللک نفتیایله اؤزونو اودلامیشدی. یازیق کیشی چوخ چالیشدی عاییلهسینی کاسیبلیغین آغیر دوروموندان قورتارسین، آنجاق اوغورسوز اولاراق بیر بالاجا توربادا کوله دؤنموشدو. بالاجا کول تورباسینی سایغیایلا بیزه سوندولار. قوهوم-قونشو تؤکولوب گلیب یوخاری باشدا اوتوران بالاجا کول تورباسینا گؤز یاشی آخیداراق، آغیتلار اوخودولار. گؤزده قولاقدا قالدیم. قاش قارالاندا بیر چیمدیک او ...Read More »
قارتالین تشککورو / سید رضا حسینی
قارتالین تشککورو سید رضا حسینی بیر قارتال تلهیه دوشموشدو. قاناد چالیر، چیرپینیر، تلهدن جانینی قورتارماغا چالیشیردی. یاشلی بیر کیشی اونون بو حالینی گؤرهرک اورهیی یاندی.«یقین اونون دا بالالاری وار»-دئیه دوشوندو و قارتالی تلهدن خیلاص ائتدی. قارتال قاناد چالیب اوچدو. بیر نئچه گون کئچدی. یاشلی بیر کیشی کهنه ائوین کؤلگهسینده اوتوروب دینجینی آلیردی. گؤیده اوچان قارتال اوزاقدان خیلاصکارینی تانیدی. اوچا-اوچا کیشینین ...Read More »
گؤرونمز / سید رضا حسینی
گؤرونمز سید رضا حسینی او گون ایلقار درسه حاضیرلیقسیز گلمیشدی. چوخ قورخوردو کی، موعللیم اوندان ائو تاپشیریغی سوروشار. مکتبه یاخینلاشاندا هیجاندان آیاغینی گوجله سورویوردو. اؤز-اؤزونه دوشوندو:«نه اولایدی،گؤرونمز اولایدیم،موعللیم مندن درس سوروشمایایدی». درس باشلاندی. موعللیم بیر-بیر اوشاقلارین آدینی چکیب گلمهینلری قئید ائدیردی. اؤز آدینی ائشیدنده ایلکین یاواشجا «بوردایام،-دئیه دیللندی» اوشاقلار اطرافا بویلاندیلار. موعللیم ده بیر آز سوسوب صینیفه گؤز گزدیردی. «من ...Read More »
باللی و خاللی / سید رضا حسینی
باللی و خاللی سید رضا حسینی باللی آدیندا آری ایله خاللی آدیندا میلچک دوستوق ائدیردیلر. اونلار هر گون چمنلیکده گؤروشور، هره اؤز ایشی ایله مشغول اولوردو. باللی چیچکلردن شیره چکیر، خاللی ایسههارا گلدی قونور، نه گلدی یئییردی. بیر یای آخشامیخاللی اؤز دوستونو میلچکلر اؤلکهسینه دعوت ائتدی. بورادا آغیز دئیهنی قولاق ائشیتمیردی! میلچکلر یئمک گؤرن کیمیبیر-بیرینه ایمکان وئرمهدن ایرهلی جوموردولار. ائله ...Read More »


text:
آوروپا بیرلیینین ساممیتینده ایرانلا نووه راضیلاشماسینی دستکلهمک و آوروپا شیرکتلرینی آمریکانین فعالیتلریندن قوروماق حاقیندا قرار قبول ائدیلیب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بونو ژورنالیستلره آچیقلاماسیندا فرانسا پرزیدنتی امانوئل ماکرون دئییب. اونون سؤزلرینه گؤره، آوروپا بیرلییی آمریکادان آوروپا شیرکتلرینه قارشی تطبیق ائدیلن گؤمروک روسوملارینین لغو ائدیلمهسینی ایستییر.
او، ایرانلا نووه راضیلاشماسینین ترکیبینه تهرانین راکت پروگرامی و یاخین شرقدهکی رولو بارهده شرطلرین داخیل ائدیلمهسی، بونونلا دا راضیلاشمانین گنیشلندیریلمهسی گرکدیینی دئییب.


text:
بیرینجیسی. عرب دیلینین گلهجیی نه دئمکدیر؟
بیرینجیسی. عرب دیلینین گلهجیی نه دئمکدیر؟
یازار:جۆبران خلیل جۆبران
دیل بۆتون میللتین و یا اوْنون عۆمومی ماهیتینین یارادیجیلیق تظاهورلریندن بیریدیر. اگر یارادیجیلیق ضعیفلهییرسه، دیلین اینکیشافی دا دایانیر. اما معلوم اوْلدوغو کیمی، دایانماق تنززولدور، تنززولون آرخاسیندا ایسه اؤلوم و پۇچلوق دایانیر.
بئلهلیکله، عرب دیلینین گلهجیی بۇ دیلده دانیشان خالقلار عائلهسینین ایندیکی و گلهجک یارادیجی دۆشونجهسیندن آسیلیدیر. اگر ایدئیالار یاشاسا، عرب دیلینین گلهجیی کئچمیشده اوْلدوغو قدر مؤهتشم اوْلاجاق. بئله اوْلماسا اوْنو قوْنشو یهودی و سۇرییا دیللرینین عاقیبتی گؤزلهییر.
بس بیز نَیی یارادیجی گۆج آدلاندیریریق؟
بۇ، میللتی ایرهلییه آپاران قطعیتدیر؛ زیرا، میللتین قلبینده ناملوم اوْلانا ماراق، آجلیق، ائهتیراس، رۇحوندا ایسه اوْنون گئجه و گۆندوز حیاتا کئچیرمهیه چالیشدیغی آرزولار زنجیری واردیر. هر بیر حالقانی قت ائتدیکدن سوْنرا حیات یئنیسینی علاوه ائدیر. شخصلرده بۇ، ایستئداددیر، جمعیتده ائنتوزیازم. آیریجا شخصلرین ایستئدادلی اوْلماسی ایسه جمعیتین گیزلی جهدلرینی کوْنکرئت آشکار فوْرمالاردا حیاتا کئچیرمک باجاریغیندان باشقا بیر شئی دئییل. ایسلاماقهدرکی دؤورده شاعر بیر نؤو مۆژدچی ایدی. بئله کی، عربلر نه ایسه یئنی بیر شئی گؤزلهمک وضعیتینده ایدیلر. بۆتپرستلیکدن ایسلاما کئچید گۆنلرینده اوْ، اینکیشاف ائدهرک یئتکینلشیردی، بؤیومه و یئتکینلیک مرحلهسینی یاشاییردی. پوْستکلاسسیک دؤوردن سوْنرا اوْ، ایکیلشدی، چۆنکی بۆتون ایسلام جمعیتی پارچالانیردی. شاعر ده همین مرهلهلردن کئچیردی، اوْ یۆکسهیه قالخیر، اؤز گؤرکمینی دیَیشیر، بضا فیلوْسوْف کیمی، بضا حکیم کیمی گؤرونوردو، حتی آستروْنوْم بئله اوْلوردو. نه قدر کی، عرب دیلینده یارادیجیلیق گۆجونو مۆرگو تۇتمامیشدی، هر شئی بئله ایدی. بۇ گۆج ضعیفلهدیکجه شاعرلر قافییپردازلارا، فیلوْسوْفلار ازبرچیلره، حکیملر فێریلداقچیلارا، آستروْنوْملار آستروْلوْقلارا چئوریلدیلر.
بئلهلیکله، عرب دیلینین گلهجیی بۇ دیلده دانیشان خالقلارین یارادیجی گۆجوندن آسیلیدیر. اگر اوْنلار خۆصوصی ماهیته و معنوی بیرلییه مالیک اوْلسالار و اۇزون سۆرن یۇخودان سوْنرا بۇ ماهیتده یارادیجی گۆج اوْیانسا، دئمهلی عرب دیلینین گلهجیی ده کئچمیشی کیمی مؤهتشمدیر. عکس حالدا اوْنون گلهجیی یوْخدور.
ایکینجیسی. آوروْپا سیویلیزاسییاسینین و قرب رۇحونون عرب دیلینه تأثیری نئجه اوْلا بیلر؟
تأثیر ایسه مۆعیین بیر قیدادیر کی، اوْنو دیل کناردان قبول ائدیر و سوْنرا چئینهیهرک اۇدور، اؤز مؤوجودلوغو اۆچون خئییرلی اوْلان هر شئیی منیمسهییر. نئجه کی، آغاج دا ایشیق، هاوا و توْرپاغین اِلِمِنتلرینی بۇداقلارا، یارپاقلارا، چیچک و مئیوهلره چئویریر. اما اگر آنجاق دیل وارسا، دیش و مده یوْخدورسا، اوْندا یئمکدن بیر فایدا اوْلماز، اۆستهلیک اوْ، اؤلدوروجو زهره چئوریلر. نه قدر آغاجلار حیاتی آلداتماغا جهد ائدهرک کؤلگهده گیزلنمهیه چالیشیرلار، اما گۆنشه چێخان کیمی سوْلور و مهو اوْلورلار. آتالار دئمیشکن، "تامارزیدان آل، دادانمیشا وئر".
قرب رۇحو بشر حیاتینین مرحلهلریندن، دؤورلریندن بیریدیر. بشر حیاتی دایم ایرهلی گئدن نهنگ بیر یۆروشدور. یوْلدا قالخان قێزیلی توْزدان دیللر، تعلیملر، دؤولت اینستیتوتلاری یارانیر. یارادیجی میللتلر بۇ یۆروشه باشچیلیق ائدیرلر. "یارادیجی" ایسه "نۆفوذلو" دئمکدیر. سوْندا تقلید ائدن میللتلر گئدیر، تقلید ائتمک تأثیره مروز قالماق دئمکدیر. شرق اؤنده گئدنده، قرب ایسه گئری قالاندا بیزیم سیویلیزاسییامیزین اوْنون دیللرینه گۆجلو تأثیری وار ایدی.
آنجاق قرب ایرهلی چێخدی و بیز آرخادان گلنلر اوْلدوق. طبیعی کی، قرب سیویلیزاسییاسی هم بیزیم دیلیمیزه، هم دۆشونجمیزه، هم ده اخلاقیمیزا.
قرب خالقلاری کئچمیشده بیزیم حاضیرلادیقلاریمیزلا قیدالانیر، چئینهییر، اۇدور و اؤز مؤوجودلوقلاری اۆچون بۆتون خئییرلی شئیلری منیمسهییردیلر. ایندی ده شرقین خالقلاری قربین حاضیرلادیغینی یئییر، آنجاق خئیرینی منیمسمیرلر، یالنیز قربلیلری تقلید ائدیرلر. باخ، منی قوْرخودان و ناراحات ائدن ده بۇدور! شرق گاه دیشلری تؤکولموش قوْجا، گاه دا دیشلری هله چێخمامیش کؤرپه تأثیری باغیشلاییر.
قرب رۇحو بیزه هم دوْستدور، هم دۆشمن. اوْنا گۆج گلیریکسه، دوْست، اوْ بیزه قالیب گلیرسه، دۆشمندیر. اوْنا اۆرگیمیزی آچیریقسا دوْست، اۆرگیمیزی اوْنا وئریریکسه دۆشمندیر. اوْندان بیزیم اۆچون بۆتون خئییرلی شئیلری گؤتوروروکسه دوْست، رۇحوموزو اوْنا خوْش اوْلان حالا سالیریقسا دۆشمندیر.
اۆچونجو. مۆعاصیر سییاسی اینکیشافین عرب اؤلکلرینه تأثیری نئجهدیر؟
قربده و شرقده بۆتون یازیچی و مۆتفککیرلر بیر فیکیرده همریدیرلر کی، عرب اؤلکلری سییاسی، اینزیباتی و رۇحی خاوْس وضعیتیندهدیرلر. اوْنلاردان چوْخو اساساً بۇ فیکیردهدیرلر کی، خاوْس داغیلمانین و تنززولون سببیدیر.
من ایسه سوْروشورام: بۇ خاوْسدور، یوْخسا یوْرغونلوق؟ اگر یوْرغونلوقدورسا، اوْندا بۇ، میللتین سوْنو و خالقین مهوی دئمکدیر. یوْرغونلوق آلاتوْرانلیقدا جانوئرمهدیر، یۇخودا اؤلومدور.
اگر بۇ، حقیقتن ده خاوْسدورسا، منیم عقیدهمه گؤره، خاوْس همیشه خئییر گتیریر، چۆنکی اوْ، سرخوْش یۇخو آییلما ایله حیسسیاتسیزلیق فعالیتله عوض اوْلوناندا میللتین گیزلی ایمکانلارینی آشکارلاییر. آغاجلاری شدّتله سیلکلهین طۇفان کیمی اوْنلاری کؤکوندن چێخارتمیر، یالنیز قۇروموش بۇداقلاری سێندیریر و ساری یارپاقلاری تؤکور. هر دفعه هله طبیعی تمهلینی قوْرویوب ساخلامیش میللتی خاوْس بۆروینده، بۇ اوْنون فردلرینده یارادیجیلیق گۆجونون، جمعیتینده ایسه حاضیرلیغین علامتینه چئوریلیر. دۇمانلیلیق حیات کیتابیندا ایلک، لاکین سوْن اوْلمایان سؤزدور، آخی دۇمانلیلیق خاوْس حالیندا بیر حیاتدیر.
بئلهلیکله، سییاسی اینکیشاف عرب اؤلکلرینین خاوْسونو نیزاما، داخیلی چکیشمهلری باریشیغا چئویرر. اما اوْ، یوْرغونلوغو جوْشغویا، ازگینلیگی هۆنره چئویره بیلمز. دۇلوسچو گیلدن شراب و یا سیرکه اۆچون کۆپ دۆزلده بیلر، آنجاق قۇم و قمبردن هئچ نه دۆزلده بیلمز.
دؤردونجو. هر یئردمی آلی و اوْرتا مکتبلرده تدریس عرب دیلینده آپاریلیر؟ بۆتون فنلر بۇ دیلدمی کئچیلیر؟
عرب دیلی هر یئرده تدریس دیلی دئییل، اوْنون داخیل ائدیلدیگی مکتبلر ایسه صیرف میللی کاراکتئر داشیییر. مکتبلر خئیریچی جمعیتلرین، کوْنفئسسیوْنال کوْمیتهلرین و دینی میسسییالارین الیندن دؤولتین الینه کئچمهینه قدر اوْ، هئچ واخت بۆتون علملرین دیلینه چئوریلمهیهجک.
سۇرییادا، مثلا، بۆتون تحصیل صدقه کیمی قربدن آلینیب، بیز هله ده آج و آجگؤز کیمی بۇ دیلنچی پایینین چؤرگینی یئییریک. بۇ چؤرک بیزی یاشادیر، اما حیات وئرمکله یاناشی، هم ده اؤلوم گتیریر. حیات وئریر، چۆنکی بیزیم معنوی قۇوهلریمیزی اوْیادیر و آغلیمیزی طراوتلندیریر؛ اؤلدورور اوْنا گؤره کی، دۆشونجهلریمیزی آییریر، بیرلیگیمیزی ضعیفلهدیر، اتفاقیمیزی پوْزور، ایجمامیزی پارچالاییر. بئله کی، بیزیم بؤیوک اؤلکمیز کاراکتئرینه و مئیللرینه گؤره مۆختلیف اوْلان کیچیک مۆستملکه اراذیلرینه چئوریلمیشدیر. هر مۆستملکه بیر قرب میللتینه تهکیم اوْلونوب، اوْنون بایراغی آلتیندا یاشاییر و اوْنون شرف و شؤهرتینی ترننوم ائدیر. آمئریکا مکتبینده علمه یۆنگولجه یییلنن گنج آسانلیقلا آمئریکانین نۇمایندهسینه چئوریلیر. ایئزویت مکتبینده علمدن حالی اوْلان گنج فرانسانین ائلچیسی اوْلور. رۇس مکتبینین پارچاسیندان تیکیلمیش کؤینک گئیینن گنج آرتیق رۇسییانی تمسیل ائدیر. و بئلهلیکله، هر ایل هر مکتب اؤز نۇمایندهلرینی حاضیرالییر. باخیش و سیلر آراسینداکی فرقین نئجه اؤنملی روْل اوْیناماسینا ان پارلاق ثبوتو سۇرییانین سییاسی گلهجهیینه دایر مؤوقئلردن بیلمک اوْلار. اؤز بیلیکلرینی اینگیلیس دیلینده آلمیش اوْلانلار اؤز اؤلکهسینی آمئریکا و یا اینگیلترهنین پروْتئکتوْراتی کیمی گؤرمک ایستهییرلر. فرانسیز دیللیلر ایسه اوْنون فرانسا طرفیندن ایداره اوْلونماسینی طلب ائدیرلر. بۇ دیللری بیلمهین اۆچونجولر ایسه همین دؤولتلری اینکار ائدهرک اؤز تسووور و ماراقلارینا اۇیغون سیاست یۆرودورلر.
حمایهسینده اوْخودوغوموز دؤولته سییاسی سیمپاتییامیز بلکه شرق آدامینا مخصوص میننتدارلیق حیسسینین ایفادهسیدیر؟ اگر تیکینتی اۆچون بیر داش قوْیارکن بۆتؤو دیواری اۇچورورلارسا، بیر چیچک بسلهییب بۆتون مئشهنی مهو ائدیرلرسه، بیر گۆن بیزه حیات وئریب عصرلر بوْیو اؤلوم گتیریرلرسه، هانسی میننتدارلیقدان دانیشماق اوْلار؟!
قربده حقیقی خئییرخاهلار و گئنیشورکلی اینسانلار بیزه گؤندردیکلری چؤرگین ایچینه تیکان و ایینه قاتمیرلار. طبیعی کی، اوْنلار بیزه خئییر وئرمک ایستهییردیلر، زیان یوْخ.
بس اوْندا تیکان و ایینهلر هارداندیر؟ بۇ باشقا سۇالدیر و من اوْنو گلن دفعهیه ساخلاییرام.
بئله. اگر هر یئرده - آلی و اوْرتا مکتبلرده - تدریس عرب دیلینده آپاریلسا و بۆتون علملر بۇ دیلده اؤیرهنیلسه، اوْندا بیزیم سییاسی سیمپاتییامیز دا واحید اوْلار و میللی ماراقلاریمیز فوْرمالاشار، چۆنکی محض مکتبده سیمپاتییالار بیرلشیر و ماراقلار تعیینلشیر. اما بیز بؤیوین نسلی میللتین حسابینا اؤیرهده بیلمهینه قدر بۇ اوْلمایاجاق. بیز ایکی بیر-بیرینه - بیری بدنه، دیگری رۇحا - ضد دۇران ایکی دئییل، بیر وطنین اؤولادی اوْلمایانا قدر بۇ اوْلمایاجاق. بیزه صدقه کیمی وئریلن چؤرگی اؤز ائویمیزده بیشن چؤرکله عوض ائتمهیه قدر بۇ اوْلمایاجاق. چۆنکی پای ایستهین دیلنچی پای وئرن خئییرخاها و حمایهدارا دیقته ائده بیلمز. اؤزونو پای آلانان وضعیتینه قوْیان وئرنه زید گئده بیلمز. وئرهنین ایرادهسی همیشه آزاددیر، حالبوکی پای آلانین آزاد ایرادهسی هئچ واخت آزاد اوْلمور.
بئشینجی. عرب کلاسسیک دیلی مۆختلیف دیالئکتلره اۆستون گلیب اوْنلاری بیرلشدیره بیلرمی؟
خالق دئییملری دیَیشیر و جیلالانیر، اوْنلارین کوْبودلوغو سۆرتولوب یۇمشالیر، اما اوْنلار مغلوب دئییل و هئچ واخت دا اوْلمایاجاق، هئچ اوْلمامالیدیرلار دا، چۆنکی اوْنلاردیر ادبی دیلین و گؤزل نیطقین منبعیی.
دیللر باشقا شئیلر کیمی داها گۆجلونون ساغ قالماسی قانونونا تابعدیرلر. دیالئکتلرده ایسه بۇ گۆج داها چوْخدور و اوْنا گؤره ساغ قالیرلار کی، اوْنلار میللتین ایدئیاسینا و عۆمومی ماهیتین جهدلرینه داها یاخیندیرلار. من ساغ قالیر دئدیم، یعنی دیلین بدنی ایله بیرلشیب اوْنون آیریلماز حیصهسینه چئوریلهجک. بۇندان باشقا، آوروْپا و آمئریکادا بیر سێرا ایستئدادلی شاعرلر وار کی، اؤزلرینین جوْشقون شعرلرینده، پوْئمالاریندا، نغمهلرینده خالق و ادبی دیلی اۇغورلو اۇیغونلاشدیرا بیلیرلر. منجه، عرب خالق پوْئزییاسینین ائله یئنیلیکچی مئتوْنیمییالاری. کسکین مئتافوْرالاری، ظریف و یارادیجی ایفادهلری واردیر کی، اگر اوْنلاری قزئت و ژۇرناللاریمیزین صحیفهلرینی دوْلدوران کلاسسیک دیلدهکی پوْئمالارلا یاناشی قوْیساق، اوْدون تایاسینین یانیندا عطیرلی گۆل دستهسینه و یا مۇمییا کوْللئکسییاسینین یانیندا اوْخویوب-اوْینایان قێزلار قاتارینا بنزهییر.
مۆعاصیر ایتالیان دیلی اوْرتا عصرلرده خالق لهجهسی ایدی و یۇخاری طبقه اوْنو بایاغی آدلاندیریردی. اما دانتئ، پئترارکا و آسسیزیلی فرانسیسک بۇ دیلده اؤزلرینین اؤلمز پوْئما و نغمهلرینی قوْشماغا باشلایاندا، اوْ، ایتالیان ادبی دیلینه چئوریلدی، لاتین ایسه رئاکسیوْنئرلرین چیگینلرینده گئدن تابوتدا چئوریلن سکئلئت اوْلاراق قالدی. مصرین، سۇرییانین، ایراقین خالق لهجهسینین ال-مررینین و ال-مۆتنببینین دیلیندن فرقی، بایاغی لاتینلا اوْویدیی و وئرگیلینین دیلیندهکی فرقدن چوْخ دئییل. کاش کی، یاخین شرقده ده بیر بؤیوک شخص حۆضور ائدیدی و بۇ لهجهلردن بیرینده ائله مؤهتشم بیر کیتاب یارادایدی کی، اوْنون دیلی ادبی دیله چئوریلیدی! لاکین، منه ائله گلیر کی، عرب اؤلکلری اۆچون بۇنون احتیمالی آزدیر، چۆنکی شرق آداملاری بۇ گۆنه و گلهجهیه نیسبتن کئچمیشه داها چوْخ مئیللیدیرلر. اوْنلار کؤنوللو و یا کؤنولسوز مۆحافیظهکاردیرلار. اوْنلارین آراسیندان بیر بؤیوک آدام چێخاندا، اوْ دا اؤز ایستئدادینی قدیمدهکیلرین کئچدیگی یوْللارلا اۆزه چێخارتمالیدیر. قدیمدهکیلرین یوْلو ایسه دۆشونجهنین بئشیگیندن قبرهجن ان قێسا یوْلدور.
آلتینجی. عرب دیلینی دیریلتمهیین ان یاخشی اۆصولو هانسیدیر؟
ان یاخشی اۆصول، داها دوْغروسو، عرب دیلینی دیریلتمهیین یئگانه اۆصولو شاعرین اۆرگینده، دیلیندهدیر. شاعر خالقین یارادیجی گۆجونون ایفادچیسی، رۇح عالمینده باش وئرنلری عقل دۆنیاسینا اؤتورن، فیکیر دۆنیاسیندا باش وئرنلری بیلیک خزینهسینه توْپلایان بیر بلدچیدیر.
شاعر دیلین هم آتاسی، هم آناسیدیر. دیل اوْنا تابعدیر: اوْنون آردینجا گئدیر و اوْنونلا برابر دایانیر. شاعر اؤلنده دیل اوْنون مزارینین باشیندا آغلایا-آغلایا قۇرویوب قالیر و یئنه اوْنون الیندن تۇتوب آپاراجاق باشقا بیر شاعری گؤزلهییر.
اگر حقیقی شاعر دیلین یارادانی و خالیقیدیرسه، تقلیدچی اوْنون کفهنینی توْخویانی و قبرینی قازاندیر.
من شاعر دئینده هر یارادانی نظرده تۇتورام - بؤیویونو ده، کیچیگینی ده، هر ایلک کشف ائدهنی - گۆجلونو ده، گۆجسوزو ده، هر ایختیراچینی - گؤرکملیسینی ده، تانینمامیشینی دا، عائله حیاتی سئون هر کسی ایستر حاکم اوْلسون، ایستر دیلنچی، زامانا جوْشقونلوغون تیترگیشی ایله باخانی - ایستر فیلوْسوْف اوْلسون، ایستر اۆزوملویون گؤزتچیسی.
تقلیلدچی ایسه هئچ نه کشف ائتمهین، یاراتمایاندیر. اوْ یالنیز اؤز معنوی دۆنیاسینی مۆعاصیرلریندن گؤتورور، ایدئیالارینین پالتارلارینی اؤزوندن اولکیلرین پالتارلاریندان قوْپارتدیغی جێریقلاردان تیکیر.
شاعر دئینده، من ائله توْرپاق شۇملایانی نظرده تۇتورام کی، اوْ، اؤز توْرپاغینی آتاسیندان قالما کوْتاندان بیر آز دا اوْلسا فرقلنن بیر کوْتانلا شۇملاییر. اوْنون آردینجا گلنلر ایسه بۇ تزه کوْتانا تزه آد وئریرلر. باغبانی نظرده تۇتورام کی، اوْ، ساری و قێرمیزی گۆللر آراسیندا نارینجی گۆل ده بئجریر. اوْنون آردینجا گلنلر ایسه بۇ یئنی گۆلو یئنی آدلا چاغیریرلار. قوْنشوسونون توْخودوغوندان فرقلنن شکیللی بیر پارچا توْخویان توْخوجونو نظرده تۇتورام. سوْنرا اوْنون پارچاسینا یئنی آد وئرنلر تاپیلیر.
ایکی یئلکهنین اۆزرینده اۆچونجو یئلکن قالدیران دنیزچینی. بیر قاپیلی و بیر پنجرهلی ائولر آراسیندا ایکی قاپیلی و ایکی پنجرهلی ائو تیکن بننانی. رنگلری بیر-بیرینه قاتاراق ایندییه قدر اوْلمایان بیر رنگ آلان رنگسازی. سوْنرا دا دنیزچیلر، بننالار، رنگسازلار گلیر و اؤز محصوللارینا یئنی آدلار وئریرلر و بۇنونلا دا دیلین گمیسینه یئنی یئلکن، دیلین ائوینه یئنی پنجره، دیلین لیباسینا یئنی رنگ قاتمیش اوْلورلار.
تقلیدچی ایسه مین بیر کاروانین کئچدیگی یوْللا گئدیر، دوْلاشماق، آزماق قوْرخوسوندان اوْندان کنارا چێخمیر. اوْ، اؤز حیاتیندا، بیر تیکه چؤرگینین قایغیسیندا، یئمهیینده، ایچمهیینده، گئییمینده مین بیر نسلین تاپدالادیغی یوْللا گئدیر. اوْنون حیاتی عکس-صدا کیمیدیر، میشتی رنگسیزدیر و حاقیندا هئچ نه بیلمهدیگی و بیلمک ده ایستهمهدیگی اۇزاق بیر حقیقتین سوْلغون کؤلگهسینه بنزهییر.
شاعر اؤز رۇحونون مبهدینه داخیل اوْلان، گؤز یاشلاری ایچریسینده و حئیرانلیقلا دیز چؤکوب مدح دئین، دینلهین و خبر وئرن مؤمیندیر. اوْ چێخاندا دوْداقلاریندا یئنی آدلار،فئللر، نیدالار، اؤز نسلینین صۇرتلری اۆچون هر گۆن یئنیلشن اؤز اۆمیدلرینین فوْرمالاری اۆچون هر گئجه دیَیشن ایفادهلر. بۇ عمللرله اوْ، دیلینین لیراسینا بیر گۆموش سیم علاوه ائدیر و اوْنون مئهرابینا عطیرلی بۇداق قوْیور.
تقلیدچی ایسه ایختییارسیز و دۆشونمهدن کؤهنه دۇعالاری تکرارلاییر و دیلی نئجه تاپمیشدی کی، اؤز ناتیقلیک باجاریغینی ایسه ایفادهسیز و سیماسیز قوْیور.
شاعر قادینی سئونده رۇحو تنهالیغا چکیلیر، بشر یوْللاریندان چێخیر کی، اؤز آرزولارینی گۆنون سئوینجی و گئجهنین قوْرخوسونا، طۇفانین نریلتیسی و وادینین سۆکوتونا گئییندیرسین، سوْنرا دا اؤز ائموْسییالاریندان دیلین باشینا بیر چلنگ هؤرسون، فرحلریندن اوْنون گردهنینه قێزیل بوْیونباغی توْخوسون.
تقلیدچی ایسه سئوگیده ده، سئوگینین مؤوزوسونو ترننوم ائدنده ده عینیدیر. اگر سئوگیلیسینین اۆزونو و بوْغازینی خاتیرلادیرسا، "مینالانمیش آی و جئیران" دئیهجک، تئللریندن، بوْی-بۇخونوندان و باخیشلاریندان دانیشاندا "گئجه، سؤیود بۇداغی و اوْخلار" دئیهجک، قملننده، "یۇخوسوز گؤزلر، اۇزاق دان یئری، یاخین هیجران" سؤیلهیهجک. ناتیقلیگین زیروهسینه چاتماق ایستهینده ایسه "منیم سئوگیلیم نرگیز گؤزلریندن میرواری گؤز یاشلاری تؤکور کی، گۆل یاناقلارینی سۇوارسین و سالخیم اللرینین سرینلیگی ایله دیشلرینه توْخونسون". بیزیم دوْستوموز تۇتوقوشو دا بۇ کؤهنلمیش نغمهنین زنگولهسینی تکرارلاییر و بیلمیر کی، اؤز کۆتلویو ایله دیلین بالینی زهرلهییر، اؤز آغلینین کملیگی و بایاغیلیغی ایله اوْنون شرف و نجابتینی آلچالدیر.
من آرتیق ایختیراچی-یارادانین گتیردیگی خئییر و بهرسیزین وئردیگی ضرردن دانیشدیم، اما حیاتینی لۆغتلر، بؤیوک معلومات کیتابلاری ترتیب ائتمهیه، دیلین آکادئمییاسینین تشکیلینه حصر ائدنلری خاتیرلاتمادیم. من اوْنلار حاقیندا بیر کلمه بئله دئمهدیم، حالبوکی اوْنلار، منجه، دیلین قابارما و چکیلمهسی آراسینداکی ساحله بنزهییرلر. اوْنلار فۇنکسییاسی خلبیردن الهییب سئچمک چرچیوهسیندن کنارا چێخمیر. گؤزل فۇنکسییادیر، اما، اگر میللتده یارادیجیلیق گۆجو قانقال اکیب قۇرو اوْت بئجریرسه، اؤز تارلاسیندان آلاق و خزان یێغیرسا، اوْلا بیلسین، داها یاخشی اوْلاردی کی، بۇنونلا فئرمادا فحلهلر مشغول اوْلسون.
من یئنه دئییرم، دیلین حیاتی، اوْنون وحدتی، عۆمومخالق ایستیفادهسی و بۇنونلا باغلی هر شئی شاعرین فانتازییاسینین محصولو اوْلوب و اوْلاجاق. بس بیزده شاعر وارمی؟ وار. بیزیم شاعریمیز وار. شرقین هر ساکینی تارلادا، باغدا، توْخوجو دزگاهینین آرخاسیندا، مبدده، کافئدرادا، کیتابخانادا شاعر اوْلا بیلر. شرقین هر ساکینی تقلیدچیلیگین و عنعنهلرین اسارتیندن قۇرتاریب حیاتین حرکتینده گۆنشه دوْغرو گئده بیلر. شرقین هر ساکینی رۇحوندا گیزلی اوْلان یارادیجیلیق گۆجونه تابع اوْلوب - همین اوْ ثابت گۆجه کی، داشلاردان اللها اوْغوللار اۇجالدیر.
ایستئدادلا نیشانلنن شاعر و ناصرلره دئییرم: اؤز خئیرینیز آدینا قاباقدا گئدنلرین ایزی ایله گئتمهیین. سیزه و عرب دیلینه کناردان آلینان ماهیتدن تیکیلن اۇجا بیر ایمارتدنسه اؤز طبیعی ماهیتینیزدن کاسیب بیر داخما تیکمک داها یاخشی اوْلار. رۇحونوزون قۇوهسی ایله ائلئگییالاردان، مدحیه و تعریفچیلیکدن چکینین. سیزه و عرب دیلینه اؤز قلبینیزی بۆت و مۆقووالارین قاباغیندا خوْش عطیر ساچماق اۆچون یاندیرماغا وئرمکدنسه، ائتیناسیزلیقلا اۇنودولاراق اؤلمک داها یاخشیدیر. اؤز میللی قۆرورونوزدا شرق حیاتینی حئیرانئدیجی کدر و سئوینجلری ایله تصویر ائدین. سیزه و عرب دیلینه قربین ان مشهور و گؤزل کیتابلارینی تقلید ائتمکدنسه، اؤز مۆحیطیندن ان ساده حکایهنی گؤتوروب اوْنو اؤز فانتازییالاری ایله بزهمک داها یاخشی اوْلار.
.


text:
آیدین شافاق 182
بیرینجی بؤلوم
دانیشیق آپارانلار: ترانه ناظری، لیلی خاقانی
بو دانیشیق تبریزده یاشایان ده یرلی موسیقی چی، اوستاد آشیق «چنگیز مهدی پور»لا، شنبه گونو 26 / دسامبر/ 2015 ینجی ایلده آیدین شافاق ایچین آپاریلیب. بو دانیشیق اوزون و مفصل اولدوغو اوچون، آیدین شافاقین 182نجی سایی سیندان باشلانیب و نئچه سایی یا قدر سوره جکدیر.
اوستاد چنگیز، ساز وآشیق موسیقی سی ایله نئجه تانیش اولوب اونا باغلاندینیز؟
من 06/01/1340ینجی ایلده دوغو آذربایجاندا، کلیبر شهرینین خداآفرین بؤلگهسینین شیخحسینلی قصبهسینده، بیر آشیق عائیله سینده حیاتا گؤز آچمیشام. عمیم، آشیق عین الله مهدی پور، او منطقه ده آدلیم، ساوادلی وچوخ بیلگییه مالیک آشیقلاردان بیری ایدی. او زامان من گنجیدیم و درس اوخوماقلا مشغولودوم. عمیم بیزیم درسی بوراخیب سازلا مشغول اولمامیزی ایسته مزدی. 12 یاشیندا ایکن تهرانا گئدیب، نظام الملک خیابانیندا بیر ائو اجارییه گؤتورموشدوم و اوردا قالیردیم. او زامان حسین بنیادی آدیندا بیر دوستوم واریدی کی ساز آلماق ایسته ییردی. ایکیمیز بیرلیکده گئدیب اونا بیر ساز آلدیق. او هر سفره گئتدیگینده سازینی منه امانت ائدردی، منده ایکیاوچ آیین ایچینده سازین پردهلری ایله آزدا اولسا، تانیش اولدوم و بیر نئچه هاوانی ایفا ائده بیلدیم. 1357 ینجی ایلین بهمن آییندا، بیر نئچه آی کندیمیزه دوندوم و بو آز زاماندا بوتون کؤکلری عمیم اوستاد آشیق عیناللهدان اؤیرندیم.
سونرا بؤیوک ساز اوستادی حسین اسدی ایله تانیش اولدوم. قارداشیم فرخ لا ایکیمیز برابر بیر ساز باغلاتدیردیق. من سازین بارماق پوزیسیالارین اوستاد اسدیدن اؤیرندیم. او زامان باکیدا آشیق موسیقیسینین ایفاچیلارینین نت بیلدیکلرینی ساناردیم. ائله بو سببدنده تهرانین بوتون موسیقی مکتبلرینه بلکه هارداسا باکیدان بیر اوستاد گلیب بوردا نت ایله ساز اؤیرهدیر دییه باش چکدیم. چوخ تاسّوف کی بئله بیریسی یوخودو. ان سونوندا سازبند اوستاسی دوستوم، عیمران حیدری، منه دئدی: «گل اوستاد درویشیدن موسیقی نظریهسینی اؤیرن. عینی حالدا نتلا تانیش اولارسان.» بئلهلیکله تهرانین ولیعصر مئیدانیندا، چنگ موسیقی مکتبینده، اوستاد درویشی ایله موسیقی نظریهسینی اوخوماغا باشلادیم. امما بو موسیقی مکتبی بیر ایل سونرا باغلاندی.
او زامان 1362ینجی ایللر ایدی. تهرانین زیندان سه راهیندا جهانگیر کامیان آدیندا بیرموسیقی مکتبی واریدی. منی تدریس اوچون اورایا چاغیردیلار. منده اوردا درس دییرکن بیر یانداندا موسیقی نظرییه سینین داوامینی اوخوماغا باشلادیم و موطالعه یه دوام ائتدیم.
بیر نئچه ایل کئچدی. 1368ینجی ایلده تبریزه قوناق گلدیم. قارداشیم اوستاد فرخ تبریزده ایدی. او گلمک اولدو کی تبریز ده قالدیم. رحمتلیک اوستاد علی سلیمی منه تبریزده قالمامی و رادیو تلویزیون ارکسترینده چالیشمامی سیفارش گؤندردی. بیر ایل تبریزین رادیو تلویزیونونون ارکستریله چالیشدیم.
همن زاماندا اوستاد یحیی اسماعیلزاده ایله تانیش اولدوم وسونرادا بیرلیکده «اوزئیرحاجیبیکاوف»ون، «آذربایجان خالق موسیقیسینین اساسلاری» کیتابینی اوچ دورد نفره اوخودوق. او زاماندان سونرا سازی نت ایله درس وئرمهیه باشلادیم.
1371 ایلینده روشن موسیقی مکتبینی تاسیس ائله دیکدن سونرا، 1372ینجی ایلده سازین مئتود (روش تدریس) کیتابینی یازماغا باشلادیم. ایلک دفعه سازین بارماق پوزیسیالارینی یازماق چتین اولدوغو اوچون، تام اوچ ایل زامانیمی آلدی. سونوندا 1379 ونجو ایلده چالیشمالاریمین نتیجه سینیی «قوپوز مکتبی» آدیلا تبریزده نشرائتدیردیم. اوندان بئش آلتی ایل سونرا باکی دا کنسرواتوریا واسطه سیله «ساز مکتبی» آدلی بیر کیتاب نشر ائدیلمیشدی کی موسیقی عالیم لری طرفیندن تصدیق اولمادی. سونوندا 2010 ونجو ایلده منیم یازدیغیم «قوپوز مکتبی» آدلی کیتابی باکی موسیقی شوراسینا قویدولار. تصدیق اولاندان سونرا باکی دا چاپ اولدو. ایندی بو کیتاب اینجه صنعت اونیورسیته سینده تدریس اولونور.
دئمک اولار سیزین بو کیتابیز آشیق موسیقی سینده اساسی دئییشیک لیکلر یارادیب. بیزه بو دئییشیک لیکلردن صحبت ائدین لوطفا.
دونیادا بوتون موسیقی اثرلری مکتوب اولاراق یاییلیب، یادلاردا قالیب و موسیقی آلتلرینینده تانینماسینا ویاییلماسینا سبب اولوبدور. آشیق موسیقی سی و اونون سازی (قوپوز)، دونیا موسیقی سی ایله موقایسهده، چوخ درین پتانسییئله مالیکدیر. او جوملهدن پرده اینتئروالی، سس دییاپازونی، آکورد ایمکانی، مئلودی وریتم رنگارنگلییی و باشقالاری. چوخ تاسّوف کی دونیادا تورک خالقلاریندان باشقا هئچ بیر خالق بو زنگین اینجه صنعتله تانیش دئییلدیر، ان آجیناجاقلی یئری بو کی حتی اؤز اؤلکهمیزده خالقیمیزدا بونا بیگانه اولموشدور. منجه بونون ندنی آیدیندیر. نئجهکی اوستاد شاگیرد عنعنهسی بو صنعتده، تخمینی اولاراق یوز ایل بوندان اؤنجهیهدک داوامی وارایدی، اوندا آشیق موسیقی سی آذربایجانین بوتون موسیقی ژانرلارینین ایچینده ان چوخ سئویلن موسیقی ساییلیردی. آمما بو سونت دایاندیقدان سونرا یئرینه هئچ نه قویولمادیغینین نتیجهسینده گئت گئده اؤز موقعییتینی ایتیرمیشدیر.
میثال اولاراق آذربایجاندا 20ینجی عصرین اوّلریندن، تار، کامانچا و یا موغام صنعتی ایله باغلی کؤندمه گلمه پروسه سی باشلاندیغیندا، گئچمیش سونت لری گئریده قویوب، دونیادا واحید بیر موسیقی دیلیندن و یا پرنسیپیندن یارارلانماقلا هم تئکنیکی باخیمیندان همده موسیقی و موسیقی آلت لرینین یاییلماسیندا بؤیوک آددیملار گؤتورموشلر.
نه یازیقکی تار، کامانچا وموغام صنعتی اوزرینده گئدن موسیقی پرنسیپلری، قوپوز اوزرینده گئتمهمیش و بو گؤرکملی صنعت آلتینین گئری قالماسینا گتیریب سبب اولموشدور. بونون آردینجادا بیر سیرا حددینی بیلمز، موسیقی دن آنلاماز و مسئولییت حیس ائتمزلر الینه ساز(قوپوز) آلیب مئیدان اوخوماغا باشلامیشدیر کی ساز(قوپوز) وآشیق صنعتینین قیمتیی و یئری دونیا سویهسینده دئییشیک دوشموشدور.
اسکی کئچمیشدن گونوموزه قدر قوپوز و آشیق صنعتینده گئنیش یئر توتان سسلرین داغاناق دوشمهسی و همین سس داغاناقلیغینین نتیجهسینده اورتایا چیچان تضادلی فیکیرلر، فرقلی گؤروشلر و چئشیدلی ایفالار اوزوده قوپوز و آشیق مکتبینین زیان وئریجی قوللاریندان اولموشدور. بئلهکی بو صنعتین وورغونلاری اورتاق و علمی بیر مرکز گؤرمهدیکلری و بولمادیقلاری ایچین، اؤزلرینین بو زمینه ده کی استعدادلارینی لازیمینجه نماییش ائتدیره بیلمهمیشلر و حال بو کی بوتون ساحهلرده سس بیرلییینین وئریم و مثبت محصوللارینین اولدوغو کیمی، قوپوز و آشیق صنعتیندهده سسلرین یئری، رولو وایجاد ائتدییی تاثیر، بؤیوک بیر بیرلیک و اویغونلوق طلب ائدیردی. همن ضرورتی اورتادان قالدیرماق اوچون تک بیر یول نظره گلیردی و او قوپوز مکتبیندن عبارتیدی. قوپوز مکتبینین ایجادی و تاسیسی دئمک اولارکی گونوموزه قدرکی نوقصانلاری اورتادان قالدیرماق اوغروندا بؤیوک و انودولماز تاثیر گوستردی. بو باخیمدان بیر سیرا سوننتچی صنعتکارلارین قارشی دورماسینا باخمایاراق تاسیس اولونموش «قوپوز مکتبی» اؤزونون شیرین میوهسینی ان قیسّا زامان دا گؤرمه یه باشلادی. قوپوز مکتبی، قوپوزو، آشیق هاوالارینی، مئتودلاری، ائتودلاری، دوئتلری، فورشلاقلاری، تریولهلری، ترمولاری، پوزیسیالاری، ترسه پوزیسیالاری،اثرلری، گاممالاری، خالق ماهنیلارینی، ساز (قوپوز) وپیانو اوچون پییئسلری و بو صنعتین بوتون ساحهلرینی نظره آلاراق علمی مئتودیک آددیملارینی گونوگوندن داهادا گوجلو گؤتورمکدهدیر و اؤزونون اوغور قازاناجاق امودونو بیر آندا اولسا ایتیرمهمیش و ایتیرمهیهجکدیر.
بحث ائتدیییمیز دئییشمهلرین آردینجا بئله بیر قرارا گلدیم کی، ساز اوچون مکتب یارادیم و دونیانین هر یئرینده اونون آکادمیک تدریسی ایچین چالیشیم. همین بونا گؤره تام 9 ایل زامان صرف ائتدیم و نهایت ایلک تعلیم مئتودومو «قوپوز مکتبی» باشلیغی آلتیندا، 2000 جی ایلده تبریز شهرینده نشر ائتدیردیم.
10 ایل تدریس و کتابین چاتیشماز نؤقطهلرینی مشاهده ائتدیکدن سونرا، 2011 ینجی ایلده «قوپوز مکتبی» کتابینی یئنیدن گؤزدن گئچیریب، و بیرینجی ایکینجی جیلدلرده بعضی علاوهلر آرتیرماقلا هابئله یئنی رئداکته ایله تبریز شهرینده نشر ائتدیردیم. حال حاضئردا طلبهلر راحاتلیقلا همین مئتودلاردان استیفاده ائدیرلر.
او زامان یعنی 2007ینجی ایلده باکی دا کنسرواتوریا واسطهسیله «سازمکتبی» آدیندا بیر کیتاب چاپدان بوراخیلمیشدیر کی موسیقی عالیملری طرفیندن تصدیقلنمهدی و سونوندا 2010 ونجو ایلده منیم یازدیغیم کیتابی موسیقی شوراسینا قویدولار و تصدیق اولاندان سونرا 2012جی ایلده باکی دا چاپدان چیخدی وایندی اینجهصنعت اونیورسیته سینده تدریس اولونور.
اومارام کی بو باشلانقیج جیددی بیر حرکته چئوریلیب، سازیمیزین وآشیق موسیقیمیزین دونیادا تانینماسیندا بیر حرکت اولسون. بیلدییینیز کیمی بیر چوخ هاوالاریمیز یاددان چیخیب ایتیب باتیب، آمما بوندان سونرا بوتون هاوالاریمیزی نوتا آلماقلا قوُرونوب ساخلانا بیلر.
بو کیتابدا 2 فورمادا بارماق پوزیسیاسی یازمیشام:
1. تار، گیتارو....باشقالاری کیمی ،2،3،4 ،1ونجو بارماقلار تون نوتالارینین اوزرینده قرار تاپماسی کی 8 پوزیسیادان عبارتدیر. 4،1،2،3–ونجو بارماقلارین اوست، اورتا، و آشاغی تئللرین اوزرینده، هریاریم تون پردهده قرار تاپماسیدیر.
2. دئدییمده بارماقلارهر پوزیسیادا 7تون و9 یاریم تون پرده نوتالارین احاطه ائدیر. دئمهلییم کی هر یاریم تون دئییشیلمهسینده یئنی بیر پوزیسیا یارانیر. بو آرتیرما و یئنیلیک تئکنیکی باخیمدان ایفاچینین ایشینی قاتقات گوجلندیرر. همین دئدییمی تئکنیکا اولاراق ایلک دفعه سازدا من اویغونلاشدیرمیشام.
باشقا بیر موهم حرکت آشیق هاوالارینین توپلانیلماسی و اونلارین مکتوب حالا گتیریلمهسی دیر.
«قوپوز مکتبی» کتابینی یازیب نشر ائتدیردیکدن سونرا اؤز فعالیتیمی آشیق هاوالارینین توپلاما و یازما ساحهسینده داوام ائتدیردیم. ایللرجه تدقیق و آختاریشدان سونرا «آشیق هاوالاری» کتابینی 2004 جو ایلده تبریز شهرینده نشر ائتدیردیم کی، همین اثر «می» کؤکو و «سه گاه» اوزرینده حاضرلانمیش 36 آشیق هاواسیندان عبارتدیر.
یوخاریدا آدینی چکدیییم کیتاب حال حاضئردا قایناق اثر اولاراق، طلبهلر و هوسکارلارین ایستیفادهسینه وئریلمیشدیر. بیلدییینیز کیمی «قوپوز مکتبینده» آپاردیغیم اصلاحی آشیق هاوالاری کیتابیندادا داوام ائتدیریب و یئنین گؤزدن کئچیرندن سونرا همین کؤکده قالان هاوالارین یازماسینی باشلادیم. ایندی هاوالارین ساییسینی 62یه چاتدیریب ویئنی چاپ مرحلهسینه یئتیرمیشم.
هر ایکی اثرده تألیف اولونموش تئکنیکالار، سازین اَن سون دئییشیمی دونیا موسیقی علمینین اساسیندا قلمه آلینمیشدیر. ایندی ایسه باشقا کؤکلرده یئرلشن آشیق هاوالارینی توپلاماق و یازماقلا مشغولام.
آردینی گلن سایی دا اوخویون


text:
زنگین دوشرگهسینده، دیلی یانمیش باشلیغیلا بیر یازی یازیلیبدیر. بو یازیدا اؤزلرینی آذربایجانچی تانیتدیریب آغساققالیق ائلهینلرین بیر سیراسیندان بیر گیلئیلیلیک گئدیب. گیلئیلیلیک اونلارین ائولرینده اوشاقلاریلا تورکو دانیشمادیقلاری دیر. بو گیلئیلیلیک اولدوقجا دوز گیلئیلیک دیر. اینسانلار، توتدوقلاری گؤروشه اینانمالیدیرلار. بیر گؤروشون تمثیلچیسینه چئوریلن اینسان، هئچ اولماسا اؤز چئورهلرینه ائتگیلی اولمالیدیر. چئورهلره ائتگی، یاخین چئورهلردن باشلاییب اوزاقلارا دک اوزانمالیدیر. یاخین چئورهلرین ایچینده، اؤزو قوردوغو چئوره، بو اینانجی یاشامالیدیر. اولا بیلسین بیرلری بیر ائوده دوروملاریندان آسیلی اولاراق قارداش-باجیلارینا او قدر ائتگیسی اولمایا. آنجاق قوردوغو ائولیلیکده بئله بیر دورومو یاشاتمالیدیر. اوشاقلار بؤیودوکده، فرقلی اولدوقلاری باشقا بیر سؤز دیر.
تورک دیلی، آذربایجان کیملییینین تملی ساییلیر. بیز بو دیلی آذربایجانلیلاردان آلساق، آذربایجانلیلیقدان قالان باشقا اؤزللیکلر اونو آذربایجانلی تانیماغا یئترلی اولماز. تورک دیلینی یادیرقایان آذربایجانلی، بو دیلده اوخونان ماهنیلار، یاشانان دبلر، شهبئهلر، اوخشامالار، بایاتیلارلا ایلگی قورا بیلمز. بیر کیملیکله ایلگی قورا بیلمهییب او کیملییه منسوب اولان اینسانلار، اؤزلرینی او کیملیـیینی یییهسی تانیتدیرماقدا چوخ زورلانمالیدیرلار.
دوزدور تورک دیلینین یاشانماغیندا، دانیشیق چوخ ائتگیلی اولوبدور. آنجاق بوگونکو دونیادا و بو هجمهلرین قارشیسیندا، تورک دیلینین گلیشمهسی بو دیلی یازیب-پوزوب، یئنیدن تانیماقلا اولاجاقدیر. بیز دیلیمیزین رسمی اولماغینی دوشونوروکسه، ایلک اؤزوموزدن باشلامالیییق. اؤزموز رسمیلشدیرمهلیییک. بیر چوخ واقتلار، تکجه آذربایجانی خیطاب ائلهین یازیلارین دیلی، فارسجا اولور. تورکجه اولان یازیلارین دا بیر چوخو ایستانبول تورکجهسینین آغیزیلا اولور. بئله بیر یاناشمالارین ندنی هر نه اولور اولسون، بیر شئییی گؤرسهدیر. بیز هله دئدیـییمیز سؤزه اینانمامیشیق! اینانساق دا ایچهریلهشدیرمهمیشیک. اوخشاتمالاریمیز داواملانیر!!!


text:
لوکاویل
لوکاویل (اینگیلیسجه. Lukoil، روسجا. Лykoйл) روسیه نین ان بؤیوک نفت شیرکتلریندن ساییلیر. دونیانین چوخ اؤلکه لرینده نفت و قاز صنعت بؤلومونده چالیشیر. بو شیرکت 2012جی ایلینده هر گون 89.856 میلیون تون نفت (1.813 میلیون بؤشگه) نفت تولید ائدیب.
باش دولاندیران تیکینیلری روسیه نین باشکندی موسکو دا یئرلشیر. قوروجو و ایندیکی باشقانی آزَربایجان کؤکنلی ایش آدامی واحید علیاکبروف دور. واحید علیاکبروف1991-جی ایلین سونوندا پرم، وولقوقراد و ماژیسکی فابریکالاری ایله لانقنپاسنفتقاز (Lanqenpasneftqaz) ، اوراینفتقاز( Urayneftqaz) و کوقالیمنفتقاز (Koqalımneftqaz) آراسیندا موقاویلهنین ایمضالانماسینا ناییل اولاراق، روسیه ده ایلک نفت کونسرسیومو یارادیب، و سونرادان بو اوچ شیرکتین باش حرفلری "لوک اویل، LUKoyl" شیرکتینین آدینا چئوریلدی.
قایناق[دَییشدیر]
- اینگیلیسجه ویکیپدیا صفحهسی


text:
ایراندان سوریهیه موشک سالدیریسی
ایران انقلاب گؤزتچیلری، سوریهنین دیرالزوز شهرینه موشکلرله سالدیردی
ایراندان سوریهدهکی داعشه قارشیلیق.
ایران انقلاب گؤزتچیلری، سوریهنین دیرالزوز شهرینه موشکلرله سالدیردی.
ایران انقلاب گؤزتچیلرینه عاید اینترنت سایتیندان وئریلن آچیقلامادا، موشک سالدیریسینین تهرانداکی ترور سالدیریسینا قارشیلیق اولاراق گرچکلشدیریلدیگی قید ائدیلدی.
آچیقلامادا، سالدیری نتیجهسینده بعضی ترور عنصورلارینین ائتکیسیز حالا گتیریلدیگی ادعا ائدیلدی.
تهراندا ایران مجلیسی و خمینینین حرمینه سلاحلی سالدیری تشکیل ائدیلمیش، 17 نفرین اؤلدوگو سالدیریلاری ترور هؤرگوتو داعش اوستلنمیشدی.


text:
با سلام
سال جدید را به تمامی بازدید کنندگان عزیز تبریک عرض میکنم وسال خوبی برایتان آرزومندم...
بایرامیدى ، گئجه قوشى اوخوردى
آداخلى قیز ، بیگ جوْرابى توْخوردى
هرکس شالین بیر باجادان سوْخوردى
آى نه گؤزل قایدادى شال ساللاماق !
بیگ شالینا بایراملیغین باغلاماق !
(٢٨)شال ایسته دیم منده ائوده آغلادیم
بیر شال آلیب ، تئز بئلیمه باغلادیم
غلام گیله قاشدیم ، شالى ساللادیم
فاطمه خالا منه جوراب باغلادى
خان ننه مى یادا سالیب ، آغلادى
(٢٩)حیدربابا ، میرزَممدین باخچاسى
باخچالارین تورشا-شیرین آلچاسى
گلینلرین دوْزمه لرى ، طاخچاسى
هى دوْزوْلر گؤزلریمین رفینده
خیمه وورار خاطره لر صفینده
(٣٠)بایرام اوْلوب ، قیزیل پالچیق اَزَللر
ناققیش ووروب ، اوتاقلارى بَزَللر
طاخچالارا دوْزمه لرى دوْزللر
قیز-گلینین فندقچاسى ، حناسى
هَوَسله نر آناسى ، قایناناسى
(٣١)باکى چى نین سؤزى ، سوْوى ، کاغیذى
اینکلرین بولاماسى ، آغوزى
چرشنبه نین گیردکانى ، مویزى
قیزلار دییه ر : « آتیل ماتیل چرشنبه
آینا تکین بختیم آچیل چرشنبه »
(٣٢)یومورتانى گؤیچک ، گوللى بوْیاردیق
چاققیشدیریب ، سینانلارین سوْیاردیق
اوْیناماقدان بیرجه مگر دوْیاردیق ؟
على منه یاشیل آشیق وئرردى
ارضا منه نوروزگوْلى درردى


text:
دونهن، دئکابرین ۱۹-دا اوکراینادا آذربایجانین فؤوق العاده و صلاحیتلی سفیری آذر خودیئو اوکراینانین داخیلی ایشلر ناظیری آرسئن آواکوولا گؤروشوب.
بو بارهده ویرتوالاز.اورگ-آ آذربایجانین اوکرایناداکی سفیرلییندن بیلدیریلیب. قئید اولونور کی، گؤروش اوکراینا دین باشچیسینین شخصی تشببوسو ایله باش توتوب.
گؤروشده فیکیر موبادیلهسی آپاریلیب، اوکراینادا آذربایجانلیلارا قارشی تؤرهدیلهن جینایتلرین سایینین آرتماسینا دقت چکیلیب. آرسئن آواکوو قئید ائدیب کی، آذربایجانلیلارا قارشی تؤردیلمیش جینایتلرله باغلی اونون سرانجامیندا اولان ایستاتیستیکا آذربایجان کیو-ده درج اولوناندان فرقلیدیر.
آیاکوو بیلدیریب کی، اوکراینادا آذربایجانلیلارا قارشی میللی زمینده جینایتلر یوخدور و اولا بیلمز. ناظیر خصوصیله قئید ائدیب کی، اؤزو ده باکیدا آنادان اولوب و دوستلارینین آراسیندا آذربایجانلیلارین سایی آز دئییل.


text:
روسییا و اوکراینا پرزیدنتلری ولادیمیر پوتین و پیوتر پوروشنکو آراسیندا تلفن دانیشیغی اولوب.
رپورت خبر وئریر کی، بو بارهده اوکراینا پرزیدنتینین مطبوعات خیدمتی معلومات یاییب.
صحبت زامانی طرفلر اسیر دوشموش سرحدچیلرین دییشدیریلمهسی و "نورماندییا دؤردلویو"نون قارشیداکی گؤروشونو موذاکیره ائدیبلر.
"اوکراینا پرزیدنتی گیروولارین آزاد ائدیلمهسینی، خصوصیله ده، اسیر سرحدچیلرین موبادیلهسی و ایشغال اولونموش اراضیلردهکی اوکراینا حربچیلرینین آزاد ائدیلمهسینین تزلشدیریلمهسی اوچون روسییا پرزیدنتی ایله تلفن دانیشیغی آپاریب"، - معلوماتدا بیلدیریلیر.
ایکی اؤلکه لیدری همچینین فورالین ۱۶-دا مونحنده کئچیریلمهسی نظرده توتولان "نورماند دؤردلویو" خاریجی ایشلر ناظرلری گؤروشونون تفرعاتلارینی موذاکیره ائدیبلر.


text:
۳ مین ایللیک سوء قصدین گیزمی
۳.جو رامسسین مومیاسی اوزرینده آپاریلان آراشدیرمالار ایسه فرعونون بوغازینین کسیلدیگینی اورتایا چیخاردی
مصردهکی نیل چایینین باتیسیندا ۱۸۸۶ ایلینده تاپیلان و گؤرونوشو سببیله قیشقیران مومیا آدی وئریلن انسان قالیقلارینین کیملیگینه دایر یئنی تثبیتلر ائدیلدی.
دیانای تستلری مومیانین، مصر فرعونو ۳.جو رامسسین اوغلو اولدوغونو گؤستردی.
بیلیم انسانلاری، مومیانین ۳.جو رامسسین اوغلو اولماسیندان حرکتله بونون شهزاده پنتاوره اولاجاغی اوزرینده دورولور.
۳ مین ایل اول پنتاوره، آناسی کرالیچه تیه ایله بیرلیکده ۳.جو رامسسه سوء قصد تشکیل ائتمیشدی.
رامسسین ایکینجی حیات یولداشی اولان تیه، تاختا ۳.جو رامسسین دیگر آروادیندان اولان اوغلو آمون-هر-خپشف یئرینه اؤز اوغلو پنتاورهنین چیخماسینی ایستییردی.
دیگر سولاله عضولرینین مومیالاری آغ کتانا ساریلارکن، قیشقیران مومیانین قویون دریسینه ساریلی اولماسی بیلیم اینسانلاری طرفیندن "تمیز اولمادیغی" شکلینده یوروملانیردی.
بوندان باشقا، قیشقیران مومیا دیگر خاندان عضولرینه نیسبتا داها دقتسیز مومیالانمیشدی.
داها اول زهرلنهرک اؤلدورولدویو دوشونولن قیشقیران مومیانین بویون بؤلگهسیندهکی ایزلر، آسیلدیغی فیکرینی ده گوجلندیردی.
۳.جو رامسسی سوء قصدله اؤلدورن کرالیچه تیه، اوغلو پنتاوره و سوء قصدده ایشتیراک ائدن دیگر شخصلر آسیلاراق اعدام ائدیلمیشدی.
بوتون بو آیرینتیلار، مومیانین شهزاده پنتاوره اولدوغو ادعاسینی گوجلندیردی.
۳.جو رامسس، مصری میلاددان اول ۱۱۸۶-۱۱۵۵-جی ایللر آراسیندا ایداره ائتمیشدی.
۳.جو رامسسین مومیاسی اوزرینده آپاریلان آراشدیرمالار ایسه فرعونون بوغازینین کسیلدیگینی اورتایا چیخاردی.
بونا گؤره فرعونا عینی آندا بیردن چوخ شخص کسیجی آلتله سالدیرمیشدی.


text:
آداملار یاخشی ایکن اؤلورلر آراز آصف (معدن ایشچیلرینه…) قومرونون جانیندا کهلیک اوتو؛ قومرونون اوجاغیندا یارپیز و چوخ- چوخ اوزاقلاردا قالمیش اوغلونون آدی شهید و شهیدلر مظفر دؤیوشچو دئییللر ذاتا آدینی بیز بزهییریک اونلار بلکه ده محاریبهنین اودوزولموشلاریدیلار. قومرو عؤمور بؤیو اودوزموش چیچکلرینی. قومرونون بورنو پؤهرهلی گلینلیییندن قالمیش آغ کفن و سن، اؤلوم کیمیدوشون هر نهیی. هر نه اؤلومدن کئچیر حتی ...Read More »
۸ مارت دونیا ظریف لیک گونو موناسیبتیله… / حمید آصفی
۸ مارت دونیا ظریف لیک گونو موناسیبتیله… حمید آصفی تیخ تیخ خانیم ! الینی وئر منه دستاراجی تهران سوسوزدی تهران تیکانلی کابویلیقدان ییخیلمیش تاخ تاراخ خانیم! کاکتوس سرتلیییدیر جانین جانا گلمیش ده گومانسیز و پناهسیز. و منه وئر اللرینی، اللرین وودکا آجیلیغیندان شیرین. پینتی ساچلارین اورلانمیش، داراخ! خانیم کولک قارشیلیغیندیر سنین و تهران کولکسیز… کولکسیزده زیبیل…. اوئی ی ی ی ...Read More »
و سون نفس…. / آراز آصف
و سون نفس…. آراز آصف منی باش آغری حب آتیر سنی اولان دا پولیس آختاریر اولمایاندا منی باش آغری… دیرناغ آراسی قیرمیزی بویا وورسان هر گون و ماتیک آرالانمیش کیمیقیپ قیرمیزی ایچینده قان و آرالانمیش کیمیاوزاق اوزاق اولمایاندا دا منی باش آغری حب آتیر … و حبدن سونرا جئبینده ائویمین کیلیدی آچیر منی قاچمیش بیر مارالدی اورهییم اورکک و اولکر ...Read More »
آرزولار …/ آراز آصف
آرزولار … آراز آصف آرزولار سن بیلن قدهر ده ساتیریک دئییللر اونلار گولدورمورلر ده، گولمورلر ده سادهجه آلمالیقدا دولاشان یاز قوخوسو کیمیاولورلار؛ بعضا ده مزارلیقدا سویوق سویوقدورهاوا، سئوگیلیم! باشا دوشورسنمیاوشودویومو؟ آرزولاریمدا بئله سیزاق دولاشیر… اونلار گولونج دئییللر، اورهیین لال دؤیوننده باشا دوشورسن کی، بیز هئچ واخت گولمهمیشیک اصلینده؛ گولوش تانرییا ساری اوزانان مهربانلیقدیر اودا بیزه یوخ، بیزده یوخ؛ مهریبانلیق گؤزللره ...Read More »
اینکلر قانمیرلار… / آراز آصف
اینکلر قانمیرلار … آراز آصف اینکلر قانمیرلار قدملر مبارک اولا بیلر و حتی من سئوه بیلهرم سن سئویله بیلرسن و بیز سئویشدیکدن سونرا نه موبارک اولا بیلهریک نه ده…. قالسین! بایرامین اون بیری ایدی و نحس ایدی و یاغیشلی ایدی و آروزسوز، زادسیز دوزو بوتون من وارایدی، آروز وارایدی و سئرچهلردن داشیماقدان یورغون یاغیشدان قاچارغی یاتمیشدیلار سئرچهلر یانی قوش سئرچهلری دئییرهم ...Read More »
اوجاغی کور کیشی/ حمید آصف
اوجاغی کور کیشی حمید آصف اوجاغی کور کیشی کیمییم. کیشی کیمی کیشی و بازاردا داها بوغدا تاپیلمایاجاق چؤرهک اولماغا چؤرهک اولمایاجاق ائوه گؤتورمهیه ائو اولمایاجاق بیر قوجاغا سیغینیب یاشاماغا و یاشانمایاجاق کیشیلیک ذاتا. لاپ شوعارینا اینانماساق دا بئله. گل ایندی اود سال اوجاغا گل ایندی سیجاق چؤرهک قوخوسون گؤزله بورا کومون کؤهولو دئییل کی سیرفامیزدا بوینوزلو مارال اووو و دؤرهسینده ...Read More »


text:
سوئد
۶۱°شمالی ۱۵°شرقی / ۶۱°شمالی ۱۵°شرقی
سوئد دیلی — رسمی آدی سوئد شاهلیغی (سوئد: Konungariket Sverige (konunqariket svəriye)). شومالی اوروپادا ایسکاندیناوی یاریماداسیندا یئرلشن بیر دؤولتدیر.[۱۲] اؤلکه غربدن نوروژ شاهلیغی و شومال–شرقدن ایسه فنلاند ایله قورو سرحدلره مالیکدیر. شرقده بوتنیک کؤرفزی و بالتیک دنیزی، جنوب-غربده سکاگرراک، بالت و اؤرسوند بوغازلارینا چیخیر. جنوب-غربده اؤرسوند کؤرپوسو واسیطهسیله دانمارک ایله قورو نقلیات یوللارینا مالیکدیر.
۱۹۹۵-جی ایلدهن آوروپا بیرلیگینین عضوودور. ۴۵۰.۲۹۵ km² اراضیسی اوْلان سوئد آوروپا بیرلیگی اؤلکهلری آراسیندا اراضیسینه گؤره اۆچونجو ان بؤیوک دؤولتدیر. اهالیسی ۹.۴ میلیون نفردیر. اهالی سیخلیغی آشاغیدیر، لاکین اؤلکهنین جنوب حیصّه سینده سیخلیق داها بؤیوکدور. اهالینین ۸۵%-i شهرلرده یاشاییر و اؤلکهده اۇربانیزاسییا آرتیر. ان بؤیوک شهری ایستوکهولمدور (شهر اهالیسی ۱.۳ میلیون، متروپولییا اهالیسی ۲ میلیون نفر). سوئد اینضیباطی اوْلاراق ۲۱ اراضی واحیدیندن عبارتدیر: بلئکینگئ، دالارنا، گاولئبورگ، گوتلاند، هاللاند، ژامتلاند، ژؤنکوپینگ، کالمار، کرونوبئرگ، نورربوتتئن، اؤربرو، اؤستئرگوتلاند، سکان، سودئرمانلاند، ایستوکهولم، اۇپپسالا، وارملاند، واستئربوتتئن، واستئرنوررلاند[۱۳].
سوئدین اۇزون مدتلی موستقیللیک عنعنهلری وار، اؤلکه اؤز موستقیللیینی هله اوْرتا عصرلرده الده ائتمیشدیر. ۱۷-جی عصرده سوئد اؤز توْرپاقلارینی گئنیشلهندیرهرک ایمپراتورلوغو حالینا گتیرمیشدیر. لاکین سوْنرادان ۱۸-جی و ۱۹-جو عصرلرده سوئد اؤز اراضیلرینین چوْخ حیصّه سینی ایتیرمیش، اؤلکهنین شرق توْرپاقلارینین دئمک اوْلار هامیسی روسیه طرفیندن ایشغال اوْلونموشدور. سوئدین داخیل اوْلدوغو سوْنونجو محاربه ۱۸۱۴-جو ایلده باش وئریب، همین تاریخدن بری سوئد بۆتون محاربهلرده نئیترال مؤقع توتماقدادیر.
ایچیندهکیلر
تاریخی[دَییشدیر]
اوْرتا عصرلرده ایندیکی سوئد اراضیسینده ویکینقلرین گۆجلو دؤولتی مؤوجود ایدی. ویکینقلر ۸-جی عصردن باشلایاراق اۆچ عصر مدتینده سوئدده حاکم قوه اوْلموشلار. اوْنلارین حاکمیّتی ۱۱-جی عصرده مسیحیّتین یاییلماسی ایله باشا چاتمیشدیر. مۆعاصیر سوئد دؤولتی ۱۳۹۷-جی ایلده یارادیلمیش کالمار بیرلیگینین ۱۶-جی عصرده داغیلماسیندان سوْنرا یارانمیشدیر. سوئدین موستقیل کراللیق کیمی فورمالاشماسیندا کرال قوستاو ووسانین اهمیتلی رولو اوْلموشدور. قوستاو واسا ۱۵۲۳-جو ایلده حاکمیّته گلدیکدن سوْنرا روم کاتولیک کلیساسی ایله علاقهنی کسمیش و کلیساده رئفورماسییایا باشلامیشدیر. ۱۵۲۷-جی ایلده کلیسایه مخصوص توْرپاقلار اوْندان آلیندی. ۱۵۳۸ و ۱۵۵۸-جی ایللرده وئرگی سیستمینده دییشیکلیکلر ائدیلدی. اؤلکهنین خاریجی تیجارتاینی الده ساخلایان مونوپولیست قوهلر اؤلکهدن قووولدو. کرال قوستاوین دؤورونده سوئد دونیادا ایلک مۆعاصیر اوْردو قوروجولوغونا باشلایان اؤلکه اوْلدو. سوئد واسا سولالهسینه مالیک حؤکمدارلار طرفیندن ۱۵۲۳-۱۶۵۴-جو ایللرده ایداره اوْلونوردو. کرال قوستاو مۆعاصیر سوئدین قوروجوسو حساب اوْلونور.
۱۷-جی عصرده سوئد آوروپادا سوپئردؤولت اوْلاراق یوکسلمهیه باشلادی. بۇندان اوّل سوئد شیمالدا یئرلشن، سئیرک اهالییه مالیک کاسیب بیر اؤلکه ایدی. سوئد ایمپیراتورلوغو کرال قوستاو ۲-جی آدولفون دؤورونده یوکسلمهیه باشلادی، اوْ روسیه و رئچ پوسپولیتا ایله ۳۰ ایللیک محاربه نتیجهسینده بؤیوک اراضیلر ایشغال ائتدی. بیرده بۇ محاربه نتیجهسینده سوئد مقدس روم ایمپیراتورلوغونا داخیل اوْلان دؤولتلرین یاریسینی ایشغال ائتدی. کرال قوستاو ۲-جی آدولف مقدس روم ایمپیراتورلوغونی تماماً ایشغال ائدرک اوْنون یئنی ایمپراتورو اوْلماق ایستییردی. لاکین اوْ بونا نایل اوْلا بیلمهدی، ۱۶۳۲-جی ایلده ایمپراتور لوتزئن دؤیوشونده اؤلدورولدو. بۇ محاربه نتیجهسینده آلمانیا بؤیوک زیان دیدی، سوئد قوْشونلاری آلمانین اۆچده بیرینی تماماً خارابا قوْیدو. محاربهدن سوْنراکی دؤورده سوئد ایمپیراتورلوغو دانمارکنی، فنلاندنی، بالتیکیانی اؤلکهلری، قوزئی آلماننین بعضی اراضیلرینی اله کئچیردی. ۱۷۲۰-جی ایلده سوئدین اهالیسی (ایشغال اوْلونموش اراضیلری سایمادان) ۱.۴ میلیون نفر ایدی، اهالینین بؤیوک اکثریتینین مشغولیتی ایسه اکینچیلیک اوْلاراق قالمیشدی.
۱۷۰۰-جو ایلده بؤیوک شیمال محاربهسی باشلادی. محاربه روسیه، لهیستان و دانمارکنین بیرلشمیش قوهلرینین سوئده هوجومو ایله باشلادی. همین ایلده ناروا دؤیوشو باش وئردی. مۆعاصیر ائستونییا اراضیسینده باش وئرمیش بۇ دؤیوشده ۳۵.۰۰۰ روس عسگری ایله ۱۰.۰۰۰ نفرلیک سوئد قوْشونو اۆز-اۆزه گلدی. ایمپراتور ۱۲-جی کارلین شخصاً اداره ائتدیی سوئد قوْشونو دؤیوش عرضینده روسلاری محاصرهیه آلاراق اوْنلاری دارماداغین ائتدی. بۇ دؤیوشده ۱۰.۰۰۰ روس عسگری اؤلدورولدو، ۲۰.۰۰۰ عسگر ایسه سوئدلیلره اسیر دۆشدو، بیرده بؤیوک میقداردا سیلاح و سورسات سوئدلیلرین علینه کئچدی. سوئدلیلرین ایتکیسی تخمیناً مین نفر ایدی. تخمیناً دؤرد ایل سوْنرا روس ایمپراتورو چوْخ بؤیوک اوْردو ییغاراق ناروایا یئنیدن هوجوم ائدیب، بؤیوک ایتکیلر حسابینا اوْنو گئری آلا بیلدی. لاکین محاربهنین هللئدیجی دؤیوشو اوْلان پولتاوا دؤیوشونده روسلار غالیب گلدیلر. بۇندان سوْنرا ایمپراتور ۱۲-جی کارل ۱۷۱۶-جی ایلده نوروژه هوجوم ائتدی، لاکین دؤیوشلرین بیرینده اؤلدورولدو. ۱۷۲۱-جی ایلده محاربهنین باشا چاتماسی ایله نیشتادت موقاویلهسی ایمضالاندی. بۇ محاربه نتیجهسینده سوئد ایمپراتورلوغو کیمی اؤز یئرینی ایتیردی، موقاویلهنین شرطلرینه گؤره روسیهیا بؤیوک اراضیلر وئریلدی، بیرده محاربه دؤورونده تخمیناً ۲۰۰.۰۰۰ نفر سوئدلی اؤلدورولدو.
۱۸۰۹-جو ایلده روسیه یئنیدن هوجوم ائدرک سوئده داخیل اوْلان فنلاندنی ایشغال ائتدی. سوئده مدنی و ایقتیصادی جهتدن چوْخ یاخین اوْلان فنلاند ۱ عصردن آرتیق بیر مدت ارازینده روسیه نین زولمو آلتیندا قالدی. ۱۸۱۴-جو ایلده سوئد نوروژه محاربه اعلان ائتدی، محاربه نتیجهسینده هر ایکی اؤلکهنین داخیل اوْلدوغو و ۱۹۰۵-جی ایله کیمی مؤوجود اوْلان بیرلیک یاراندی. بۇ سوئدین داخیل اوْلدوغو سوْنونجو محاربه ایدی.
۱۹-جو عصرین سوْنلاریندان باشلایاراق سوئدلیلر آمریکایا کؤچمهیه باشلادیلار. ۱۸۵۰-جی ایلدهن ۱۹۱۰-جو ایله قدر تکجه آمریکا بیرلشمیش ایالتلری-آ ۱ میلیون سوئدلی موهاجیرت ائدیب.[۱۴]۱۸۷۰-جی ایلدهن اعتباراً سوئدده سرعتلی ایقتیصادی اینکیشاف باشلادی. ۲۰-جی عصرده باش وئرهن هر ایکی دونیا محاربهلرینده سوئد نئیترال مؤقعده اوْلدو، لاکین بعضیلری ۲-جی دونیا محاربهسینده سوئدین آلماننی دستکلدیینی ادعا ائدیر. سوئد آمریکا بیرلشمیش ایالتلری ایله سیخ علاقهلره مالیک اوْلسا دا، سویوق محاربه دؤورونده ده نئیترال قالدیغینی اعلان ائتدی. ۱۹۹۵-جی ایلده سوئد آوروپا بیرلیگینه داخیل اوْلدو.
شهرلری[دَییشدیر]
سوئدین اساس شهرلری ایستوکهولم، گؤتئبورق و مالمؤدور.
جوْغرافییاسی و ایقلیمی[دَییشدیر]
سوئد قوزئی آوروپادا، بالتیک دنیزی ایله بوتنیک کؤرفزی آراسیندا یئرلشیر. چوْخ اۇزون (تخمیناً ۸۰۰۰ km) ساحل زولاغینا مالیکدیر. غربده سوئدی نوروژدن آییران سکاندیناو داغلاری یئرلشیر. ۴۴۹،۹۶۴ کم۲ اراضییه مالیک اوْلان سوئد، دونیا سیرالاماسینا گؤره ۵۵-جی، آوروپادا ایسه ۴-جو یئری تۇتور.[۱۵] اراضیسینین ۶۵%-i مئشهلردن عبارتدیر. اراضیسینین ۹%-i چای و گؤللردن عبارتدیر.
سوئد ایسکاندیناویا یاریماداسینین ۵/۸ حیصّه سینی تۇتور. شیمال-غربی داغلیقدیر. کژؤلئن داغلاری و ایسکاندیناویا آلپلارینین شرق یاماجلاری بۇ حیصّه دهدیر. کژؤلئن داغیندا سوئدین ان یۆکسک تپهسی اوْلان کئبنئکا (۲۱۲۳ م) یئرلشیر. شیمال بؤلگهسینده چوْخلو چایلار واردیر. بۇ چایلار جنوبدا بوتهنیا کؤرفزینده تؤکولور. اساس چایلاری کلارک، اۇنئ، آنگئرمان، دال، ایندالس، پیتئ، لولئ، کالیژ، تورن و سکئللئتتئدیر. کژؤلئن داغلارینین یۆکسک یاماجلاریندا یوزلرله کیچیک بوزلاق دوزهنلیکلری واردیر. بؤیوک گؤللر حیصّه سینی بیر چوْخ گؤل میدانا گتیرمیشدیر. بۇ گؤللردن ان بؤیویو ۵۵۴۵ km²-لیک وانئرن گؤلودور. دیگر اهمیتلی گؤللری ایسه واتتئرن، ژالمار و مالاردیر. قوملو ساحل اوْلان جزانیا استثنا اوْلماقلا، سوئد ساحللری داشلیق و کیچیک آدالارلا دولودور. بالتیک دنیزینده اوْلان سجانیا، گوتلاند و اوْلاند آدالاری دوز توْرپاقلاردان میدانا گلمیشدیر.
سوئد شیمالدا - سیبیرله عینی ائن دایرهسینده یئرلشمهسینه باخمایاراق مولاییم ایقلیمه صاحبدیر. قیشدا هاوانین تِمپراتورو بعضاً -۵۰ درجهیه قدر دوشور. سوئدین ایقلیمی ۳ تیپه آیریلا بیلر. سوئدین جنوب اراضیلرینده اوقیانوس ایقلیمی، مرکزی حیصّه لرینده قورو کونتینئنتال ایقلیم و شیمالدا اوْلان سوبارکتیک ایقلیم مؤوجوددور.
طبیعی احتیاطلاری[دَییشدیر]
سوئد معدهن قایناقلاری باخیمیندان زنگین بیر اؤلکهدیر. خصوصیله دمیر فیلیزی باشلیجا یئر تۇتور. میس و سینک باخیمیندان زنگین اوْلان سوئدده قیزیل، گوموش، وولفرام، نیکئل و کؤمور یاتاقلاری وار.
اقتصادیاتی[دَییشدیر]
سوئد ایخراج یؤنوملو، کاپیتالیزم ایله سوسیالیزمین قاریشماسیندان عبارت، یاخشی تشکیل اوْلونموش خاریجی و داخیلی کوممونیکاسییالاری اوْلان اقتصادیاتا مالیکدیر. اقتصادیاتینین اساسینی تشکیل ائدن رئسورسلار مئشهلر، هیدروئلئکتریک مرکزلاری و دمیر فیلیزیدیر. اساس محصوللاری ماشینلار، طیبی لوازیماتلار، آغاج محصوللاری و تئلئکوممونیکسییالاردیر. هر ایکی دونیا محاربهسینده نئیترال مؤقعده دورماسی اوْنون اقتصادیاتینی داغیلماقدان خلاص ائتمیش و اینکیشافینین داواملی اوْلماسینی تامین ائتمیشدیر. سوئد دونیادا ان یۆکسک حیات شرایطینه مالیک اؤلکهلردن بیریدیر، بونونلا برابر اؤلکهده چوْخ یۆکسک وئرگیلر مؤوجوددور. وئرگیلرین یوکسکلیینه گؤره سوئد دونیادا دانمارکدان سوْنرا ایکینجی یئری تۇتور. ۲۰۰۹-جو ایل معلوماتلارینا گؤره عمومی داخیلی محصولو ۳۳۳ میلیارد دوللار اوْلموشدور، بونون ۷۶%-i خیدمت ساحهلرینین، ۲۳%-i صنایعنین، ۱ فایزی ایسه کند چیفتلیک (مزرعه) محصوللارینین پایینا دوشور. اؤلکهده ایش قابیلیتلی اینسانلارین سایی ۴.۹ میلیون نفردیر، اوْنلارین اۆچده بیری عالی مکتب تحصیلی آلمیش شخصلردیر. سوئدین پول واحیدی سوئد کرونودور، ۲۰۰۳-جو ایلده یورونون اساس پول واحیدی کیمی قبول اوْلونماسینا دایر کئچیریلهن رئفئرئندوما گلنلرین اکثریتی بونون علیهینه سس وئردیلر. سوئدین اساس خاریجی تیجارت پارتنیورلاری آلمان، بؤیوک بریتانیا، دانمارک، آمریکا بیرلشمیش ایالتلری و نوروژدیر. ایشسیزلیک سوئدده همیشه آشاغی اوْلموشدور، بۇ گؤستریجی اۇزون مدت ۴-۵% آراسیندا دییشیردی. لاکین سوْن ایللر دونیادا باش وئرهن ایقتیصادی تنززوله گؤره ۲۰۰۹-جو ایلده ایشسیزلیک اؤلکهده ۹%-ا قدر قالخیب، ۱۵-۲۵ یاش آراسیندا اوْلان گنجلرده ایسه بۇ گؤستریجی حتی ۳۰%-دیر.
انرژی[دَییشدیر]
سوئدین انرژی اۆرتیم (تولید)ی اؤزل شیرکتلرین الیندهدیر. اۆرتیم (تولید) اوْلونان الکتریکین ۴۴%-i سو الکتریک مرکزلارینین، ۴۷%-i ایسه آتوم الکتریک مرکزلارینین پایینا دوشور. بونونلا یاناشی بیویاناجاق، تورف کیمی یاناجاقدان آلینان انرژی ۹%، کولک انرژیسیندن آلینان الکتریک انرژیسینین پایی ایسه ۱% اوْلوب. بیویاناجاقدان آنجاق ایستیخانالاردا یاشاییش ساحهلرینی قیزدیرماق اۆچون ایستیفاده اوْلونور. بۇندان باشقا سوئد ۲۰۲۵-جی ایله کیمی نفت و نفت محصوللاریندان ایستیفادنی تماماً دایاندیرماق قرارینی وئریب. [۲]
تحصیل[دَییشدیر]
۱-۵ یاش آراسینداکی اۇشاقلار اۆچون پولسوز باغچالار مؤوجوددور. ۶-۱۶ یاش آراسینداکی اۇشاق و گنجلر ایسه مجبوری اوْرتا تحصیلله تامین اوْلونورلار. ۹ ایللیک تحصیلی باشا وۇران گنجلرین ۹۰ فایزی داها سوْنرا ۳ ایل داوام ائدن یوخاری صینیفلرده تحصیلی داوام ائتدیریرلر. یوخاری صینیفلر سوئدده گیمناسیوم آدلاندیریلیر. بورانی بیتیرهن طلبهلره ایسه هم ایش الده ائتمک ایمکانی قازانیر، هم ده عالی تحصیل آلماق اۆچون مراجعت حۆقوقو الده ائدیرلر. سوئدده چوْخلو سایدا بیلیم یوردو و کالجلر فعالیّتدهدیر، اوْنلاردان ان بؤیوک و ان قدیم اوْلانلاری اۇپپسالا بیلیم یوردو، گؤتئبورق بیلیم یوردو، ایستوکهولم بیلیم یوردو، لوند بیلیم یوردو و کرال تئخنولوگیلوگییا بیلیم یوردودیر. سوئدده عالی تحصیل آلان بۆتون طلبهلر تحصیل حاقیندان آزاددیرلار، لاکین سوئد مجلیسینده یئنی قبول اوْلونموش قایدایا اساساً بۇندان سوْنرا پولسوز تحصیل آوروپا بیرلیگیندن و سوئیسدن اوْلان طلبهلره شامیل اوْلوناجاق.[۱۶]
دئموقرافییا[دَییشدیر]
۲۰۱۰-جو ایل اۆچون سوئدین اهالیسی ۹.۴۰۱.۹۲۵ نفر اوْلموشدور.[۱۷] سوئدده اهالینین سایی ۱۲ آگوست ۲۰۰۴-جو ایلده ۹ میلیونا چاتمیشدیر. اهالینین سیخلیغی هر km² اۆچون ۲۰.۶ نفردیر و بۇ گؤستریجی اؤلکهنین جنوبوندا قوزئینا نیسبتاً داها یۆکسکدیر. اؤلکهنین ان بؤیوک شهری باشکند ایستوکهولم، ۲-جی و ۳-جو بؤیوک شهرلری ایسه مۆافیق اوْلاراق گؤتئبورق و مالمودور. ۲۰۰۷-جی ایل آمارسینا گؤره اؤلکه اهالیسینین ۱۳.۴%-i (۱.۲۳ میلیون) سوئددن کناردا دوغولوب. ایکینجی دونیا محاربهسیندن اؤنجه سوئد گؤچ اؤلکهسی اوْلسا دا، محاربهدن سوْنرا ایممیقراسییا اؤلکهسینه چئوریلیب. ۲۰۰۸-جی ایلده ایممیقراسییا سوئدده پیک نقطهسینه چاتیب، همین ایل اؤلکهیه ۱۰۱.۱۷۱ نفر کؤچ ائدیب. سوئددهکی گلمه اهالینین چوْخوسو فنلاند، عیراق، لهیستان، ایران، بوسنی و هرزقووین، دانمارک، Nنوروژ، شیلی، تایلند، سومالی و لیوانداندیر. سوئدده ایممیقرانتلار اهالی آرتیمیندا چوْخ واجیب رول اوْیناییر، بئله کی، اؤلکهدهکی ایللیک اهالی آرتیمینین ۲۵%-i طبیعی آرتیمین حسابینادیرسا، ۷۵%-i ایممیقرانتلارین اؤلکهیه آخین ائتمهسینین نتیجهسیدیر. سوئددن کناردا چوْخلو سایدا سوئدلی یاشاییر. اوْنلارین بؤیوک حیصّه سی ۱۸۲۰-۱۹۳۰-جو ایللرده آمریکایا کؤچ ائدنلردیر. حال-حاضیردا آمریکا بیرلشمیش ایالتلری-دا ۴.۴ میلیون [۱۸]، کانادادا ایسه ۳۳۰.۰۰۰ سوئدلی یاشاییر.[۱۹]
سوئدده رسمی دیل سوئد دیلیدیر، بۇ دیل دانمارک و نوروژ دیلینه چوْخ یاخیندیر. رسمی دیل سوئد دیلی اوْلسا دا، فرانسه، آلمان و فین دیلی ده ایشلدیلیر. فینلر سوئدده رسمی اوْلاراق تانینمیش میلّی آزلیقدیر، بیرده فین دیلی ائتنیک آزلیقلارین دیلی کیمی رسمی اوْلاراق تانینیب. بۇندان باشقا سوئدلیلرین بؤیوک اکثریتی اینگیلیس دیلینی باشا دۆشور و همین دیلده دانیشا بیلیر. و قلوباللاشمانین تأثیری ایله داها چوْخ اینگیلیسجه دانیشیلیر.
دین[دَییشدیر]
۱۱-جی عصره قدر سوئدلیلر بوتپرست ساییلیردیلار. سوئد بوتپرستلرینین مرکزی اۇپپسالا شهرینده یئرلشن مبد ایدی. ۱۱-جی عصرده اؤلکه خریستیانلغی قبول ائتدی، بۆتون دیگر دینلر ایسه قاداغان اوْلوندو. بۇ قاداغا ۱۹-جو عصرین سوْنونا قدر قوهده قالدی. ۱۶-جی عصرده ایسه اؤلکهده رئفورماسییا دالغاسی باشلاندی. روم-کاتولیک کلیساسی لغو اوْلوندو، دؤولت و دین بیر-بیریندن آیریلدیلار. لاکین اؤلکهده دین آزادلیغی یالنیز ۱۹۵۱-جی ایلده یاراندی. همین تاریخه قدر ایسه سوئدده هر هانسی اینسانین مسیحیّتدان چیخماسی قطعی اوْلاراق قاداغان ایدی. ۲۰۰۰ (میلادی)-جی ایلده ایسه رسمی اوْلاراق دؤولت دیندن آیریلدی. ۲۰۰۹-جو ایل آمارسینا گؤره سوئد اهالیسینین ۷۱.۳%-i خریستیانلغین لوتران مذهبینه مخصوص ایدیلر، بۇ رقهم سوْن ۲۰ ایلده هر ایل داواملی اوْلاراق ۱% آزالماقدادیر.[۲۰]
سوئدده ان سرعتله یاییلان دین ایسه ایسلام دینیدیر. سوْن ایللر چوْخلو سایدا موسلمان ایممیقرانتین اؤلکهیه آخین ائتمهسی و اوْنلار آراسیندا طبیعی آرتیمین یئرلی سوئدلیلره نظرهن داها یۆکسک اوْلماسی بونون اساس سببلریدیر. ۲۰۰۹ (میلادی)-جو ایلده سوئدده موسلمان اهالینین سایی ۵۰۰.۰۰۰ نفر چاتمیشدیر کی، بۇ دا عمومی اهالینین ۵%-نه برابردیر.[۲۱] موسلمان اهالینین ان سیخ توپلاندیغی شهرلر ایستوکهولم و مالمؤدور. تک مالمؤ شهرینین اهالیسینین ۲۵%-نی موسلمانلار تشکیل ائدیر. سوْن ایللر سوئدده موسلمانلارین سایینین آرتماسی ایله علاقه دار اوْلاراق موسلمانلارا و ایسلاما قارشی ایرقچی هوجوملارین سایی کسکین شکیلده آرتمیشدیر.
سوئدده بیرده ۳۰۰ ایله یاخین بیر مدتده یهودی دیاسپوراسی مؤوجود اوْلموشدور. حال-حاضیردا اوْنلارین بیر چوْخو ایسرائیله کؤچسه ده، سوئدده قالانلارین سایی تخمیناً ۲۰.۰۰۰ نفردیر. بۇندان باشقا آزسایلی بوددیست، هیندویست و سیخ دیاسپورالاری مؤوجوددور.
حربی قوهلری[دَییشدیر]
سوئد سیلاحلی قوهلری (فؤرسوارسماکتئن) سوئد مدافعه نازیرلینه تابع اوْلان و حربی عملیّاتلارین کئچیریلمهسینه جاوابدئه اوْلان دؤولت قورومودور. اساس عهده لیکلری اؤلکه داخیلینده و خاریجینده حربی قوهلرین حاضیرلانماسی و یئرلشدیریلمهسیدیر. سیلاحلی قوهلر اۆچ یئره آیریلیرلار. اوْردو، حربی هاوا قوهلری و حربی دنیز دونانماسی. سویوق محاربه دؤورونده سوئدین دایمی حربچیلرینین سایی ۴۵.۰۰۰ نفر اوْلسا دا، حال-حاضیردا بۇ رقهم ۱۵.۰۰۰ نفره ائنیب. سویوق محاربه ایللرینده یۆکسک دؤیوش هازیرلیغیندا اوْلان سوئد اوْردوسو، محاربه باشلایاجاغی تقدیرده ۱ میلیون نفرلیک اوْردو ییغماغا حاضیر وضعیتده ایدی. حال-حاضیردا ایسه بۇ رقهم ۶۰.۰۰۰ نفره ائندیریلیب. بیرده ۱ جۇلای ۲۰۱۰ (میلادی)-جو ایلدهن قوهیه مینهن قانونا گؤره سوئد اوْردوسو تماماً کؤنوللو عسگرلردن عبارت اوْلاجاق. بیرده سویوق محاربهنین بیتمهسی ایله اوْردوداکی خیدمت ائدن کیشی عسگرلرین فایز نیسبتی آزالیب، قادین عسگرلرین سایی ایسه آرتیب.
بیزنسی[دَییشدیر]
بئینلخالق عالمده سوئدین تانینان شیرکتلری آراسیندا بۇنلاری سادالاماق مۆمکوندور: "وولوو"، "ساب"، "آتلاس جوپجو"، "ایکا"، "آبسولوت"، "سجانیا".
مدنیتی[دَییشدیر]
سوئد موسیقی ساحهسینده ده اینکیشاف ائتمیشدیر. آببا، "روخئتتئ"، "تهئ جاردیگانس"، "اوْپئته" قروپلاری بئینلخالق آرنادا تانینمیشلار.
بایراملاری[دَییشدیر]
۱۹۱۶-جی ایلدهن ۱۹۸۳-جو ایلده قدر ۶ ژۇئن سوئد بایراغی گونو "سوئنسکا فلاگگانس داگ" آدی آلتیندا میلّی بایرام کیمی قئید اوْلونوردو. همین گون ۱۹۸۳-جی ایلدهن سوئدین میلّی بایرامی اوْلاراق رسمی قئید اوْلونماقدادیر.
شکیللر[دَییشدیر]
-
-
-
اۇپپسالا شهرینده کافئدرال
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
خاریجی کئچیدلر[دَییشدیر]
- سوئد آمار کومیتهسی : ۳۱ دسامبر ۲۰۰۸ – جی ایل تاریخینده سوئدین اینضیباطی اراضی واحیدلری اوزره اهالیسی
ایستینادلار[دَییشدیر]
- ↑ Mottoes of The Kings and Queens of Sweden. Royal Court of Sweden. یوْخلانیلیب22 December 2015.
- ↑ svensk–norska unionen (Swedish). Nationalencyklopedin. یوْخلانیلیب6 August 2015.
- ↑ Key figures for Sweden. Statistics Sweden. Retrieved 13 June 2017.
- ↑ ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ ۴٫۳ Sweden. اولوسلارآراسی پول صندوقو.
- ↑ Gini coefficient of equivalised disposable income (source: SILC). Eurostat Data Explorer. یوْخلانیلیب14 October 2015.
- ↑ 2016 Human Development Report. United Nations Development Programme (2016). یوْخلانیلیب23 March 2017.
- ↑ قایناق خطاسی برچسب
نامعتبر؛ متنی برای ارجاعهای با نام
Swedishوارد نشدهاست
- ↑ قایناق خطاسی برچسب
نامعتبر؛ متنی برای ارجاعهای با نام
Swedish2وارد نشدهاست
- ↑ Är svenskan också officiellt språk i Sverige? (Swedish). Swedish Language Council (1 February 2008). آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 6 February 2014. یوْخلانیلیب22 June 2008.
- ↑ Summary of Population Statistics 1960–2012. Statistics Sweden. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 17 March 2013. یوْخلانیلیب9 June 2013.
- ↑ Note that Swedish-speaking Finns or other Swedish-speakers born outside Sweden might identify as Swedish despite being born abroad. Moreover, people born in Sweden may not be ethnic Swedes. As the Swedish government does not base any statistics on ethnicity, there are no exact numbers on the ethnic background of migrants and their descendants in Sweden. This is not, however, to be confused with migrants' ملیت, which are recorded.
- ↑ Central Intelligence Agency - CİA - The World Factbook: Europa
- ↑ [۱] سوئده سیاحت
- ↑ آوروپالیلارین گؤچسی
- ↑ اراضیسینه گؤره اؤلکهلرین سیاهیسی
- ↑ Sweden اینترودوجئس تویتیون فئئس و اوْففئرس سجهولارسهیپس فور ایستودئنتس فروم اوْوتسیدئ ائو/ائئا
- ↑ سوئد اهالیسینین آمارسی
- ↑ آمریکا بیرلشمیش ایالتلری اهالیسینین آمارسی
- ↑ کانادا اهالیسینین ائتنیک ترکیبی
- ↑ سوئدلیلر کریستیانلیغی سرعتله ترک ائدیر
- ↑ آمریکا بیرلشمیش ایالتلری دؤولت دئپارتامئنتینین دین آزادلیغی هئساباتی
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
قایناق خطاسی برچسب
برای گروهی به نام «lower-alpha» وجود دارد، اما برچسب متناظر با
یافت نشد یا
بسته یافت نشد.


text:
بوتون دونيالارين درديـن قـانـار داغ،
سؤال ائتسن سكوت ايـلـه دانـار داغ،
سهندين اوستي قاردير، آلتي قـاندير،
بو جوشقون درددن بير گون يانار داغ.
آذربایجان چاغداش ادبیاتینین اؤن سیرالاریندا دایانان یدالله امینی – مفتون یارادیجیلیغی ایله، دونیا ادبیاتینا یوکسهلن شعریمیزین گؤرکملی سیمالارینداندیر. مفتون فارس ادبیاتی ایله شعر دونیاسینا آددیم آتسا دا، آنادیلینه اعتناسیز اولمامیش و هر یایدیغی شعر دفترلرینده نئچه – نئچه تورکجه شعرلر ده سپهلهمیشدیر. آنجاق بونلارین آردیجا نئچه اون ایللر فارس شعرینده تجربهلرینی توپلاییب و بوتون فارس شعری نین گؤزه للیک لرینی و درینلیگینی “عاشیقلی کروان” دفترینده گتیرمیشدیر.
عاشيقلي كرواندا، اؤزهل بير دوشونجه وار. بير طرفدن اؤزو دئديگي كيمي فارس ادبيياتينا ياخينلاتما ايستهيير و بير طرفدن آذربايجان عنعنهلريندن يارارلانماق ديلهيير. بو دفترده، شاعيرين قلمي قاناد آچيب اوچور، گاه داغلار باشيندا اگلهنير، گاه اوجاق باشيندا دايانير، گاهدان سرين بولاغين باشيندا اگلهشير. شاعيرين اورهيينده درين سئوگيسیندن آسیلی اولاراق سؤزلر يوموشانير، آغيزیندا ارير، بال كيمي سوزولوب دوداغينا آخير و كاغاذ اوسته گلير. شاعيرانه خياللار، اينجه دويغولار دالغالانير. نهایت فارس شعرینین چاغداش گؤزهللیکلری بورادا توپلاشیر.
مفتون، بير مبارز و ساغلام اينساندير. او، فارس شئعرينين زيروهسينده دايانيب و فارس شئعرينين بؤيوك شاعيرلريله قوشا ياشايير. شئعر موضوعلاري چوخ درين اجتماعی موضوعلاردان آلینیب، شاعیرین دوشونجه و شاعيرانه دويغوسو و دونیا گؤروش ایله یارانیب، شئعريميزه یئنی لیک لر و مدرن دوروم آرتيرمیشدير.
مفتونون شعر دفترلرینی بئله سیرالاماق اولور: آشیقلی کروان / انارستان / کولاک / دریاچه / فصل پنهان / یک تاکستان احتمال / سپیدخوانی روز / عصرانه در باغ رصدخانه / شب ۱۰۰۲ / من و خزان و تو / اکنونهای دور و . . . شاعیر حقسئور و حقیقت جارچیسیدیر، حقی هر یاندا آختاریر، اینانیر کی:
حق، چاي كيمي دريايه آخيب يول تاپاجاقدير
داش آتـمـاقـيلار كـيمسه اونو چـؤنـدوره بـيلمز.
دونــيـادا قـارانـلـيـقـلا اگــر جمع اولا باهـم
بـيـر خیرداجا شمـعين ايشيغين سؤندوره بـيـلمز.
مفتون، ايناملي بير شاعيردير، هميشه حق ـ حقيقت، ايشيليق و گؤزهلليگين غلبه چالماسينا ايمان بسلهيير، آزادليق سئوهر بير شاعيردير و آزادهليگي هر دین و هر دیلده اولورسا منیمسهییب سؤیلهییر:
باخ گؤرنه گؤزهل سؤزدي حسين بن عليدن،
دونـيـاده دينيز اولماسـا، حرتيز اولـسـون.
ظالیملـرين اوغروندا اگر الده گـوجـوز يـوخ،
كـؤنـلوز ده اولاردان باري بير نفرتيز اولسـون.
شاعير ظاليملر قارشيندا سارسيلماز، اييلمز بير ايگيد كيمي دايانير، خالقينا دوزگونلوك، اييلمزليك اؤيرهدير و هئچ زامان اونوتمايير كي بونلاردان يوخاري اينسان اولماق گرهكدير. انسانسئور شاعیر اوخوجولارینی انسان اولماغا چاغیریر::
چوخ اللشدين سنه اصلان دئسينلر،
قوچ اوغلان يا ايگيد ترلان دئسينلر،
عزيزيم جهدائله بو نلاردان آرتيق،
سنه اينسان، فقط اينسان دئـسـينـلر !
مفتونون خيال دونياسينا قدم قويماق دا شاعيرانه بیر قاناد ايستر. آذربايجان دیلی زنگین و شعری ده اؤز قایدا – قانونلاری اوزهرینده یارانیب؛ هر بیر سؤزجوک بیزیم دیله داخیل اولماق ایستهییرسه، دیلیمیزین پالتارینی گئیمهلیدیر. باشقا دیلدن بیر کلمه گلیرسه، دیلیمیزین قانون – قایدالارینا باش اگمهلیدیر. دئییرلر مچیده گیرَنده دستامازسیز گیرمک اولماز. بیزیم مقدس دیلیمیز ده بئلهدیر. شعریمیز ده بئلهدیر. شئعريمیزين اؤز سازي و اؤز سؤزو واردير؛ دونيا اوچون، هابئله بشريت و اينسانليق اوچون دهيرلي سؤزلري چوخدور. بو سؤزلري ده اؤز سازينین کؤکو اوستونده دئمهليدير. اينانيريق كي مفتون آشيقلي كرواني ائله بير زاماندا يازدي كي حيدر بابانين ائتكيسي بوتون شئعريميزي چولغالاييب و اونون كؤلكهسيندن ائشيگه چيخماق ساده دئييل ايدي. آنجاق هامان زامانلاردا آذربايجان شاعيرلري يئني ـ يئني جيغيرلار آچيب، يئني اثرلر ياراديرديلار و فارس ادبياتينادا گؤز تيكمهميشديلر.
مفتون امینی، ایلک اؤنجه فارسجا شعر سؤیلهمکله شاعیرلیک دونیاسینا آددیم آتمیش و اؤزو ده آذربایجان شعرینده یئنی بیر جیغیر آچماغا، تازالیقلار گتیرمه یه جان آتمیشدیر. بو چالیشمالاردا شاعیرین آنا دیلینه حؤمتینی گؤرمک اولور. مفتونون شئعرلرينده يئنيليكلر دالغالانير. شاعير، ساوالانا، اورمو گؤلونه، قورو گؤله، چيغاتي چايينا، آجی چایا و آيري ـ ايري آذربايجان يئرلرينه اشارهلر واردير. بو، گؤستهرير كي مفتون اميني آنايوردونادا محبت بسلهييب و دايما اونون ياديندادير. آذربايجان قهرمانلاري دا اونون اورهيينين بير بؤلومونو توتور. او، قهرمانلاري دا دايما خاطيرلايير.
نه گؤزلدیر بو آلیش – وئریش کی آذربايجانين قهرمان شاعيري «اوختاي»، مفتونون فارسيجا شئعرلريندن آنا ديليميزه چئويرميش، مفتون دا اوختایین تورکجه شئعرلرینی فارسیجایا چئویرمیش.
آنجاق مفتونون شئعرينده جوشان و دالغالانان موضوع، اونون قارانليقلا، ظولم و ظولمتله مبارزهسي و خالقيني بو مبارزهيه چاغيريب، اونو حاضيرلاتماقدير. مفتون ياشايير ظولمتي آرادان قالديرماق اوچون. و بو يولدا يول كسنلر واردير، مبارزه يولو چتين اولورسادا دؤيوشمك گرهكدير:
بو يولدا هر نه مومكون سـه يـاواش كئچ!
ولاكين دوشمنين گؤرسـه ساواش كئچ!
عزيزيم چاي تكين دوز كئچ يولـونـدان!
قاباغين دوتسالار، گؤل باغلا ! آش كئچ!
مفتونون هر جمله سینده، هر مصرعینده یئنی بیر سؤز، درین بیر دوشونجه و گؤزَل بیر دویغو واردیر. اوخویوب دویماق گرهکیر!


text:
ویکیپدیا، آچیق بیلیکلیکدن
۳۰ نوْوامبر:
- ۱۵۱۷ - مارتین لۆتر اؤز تزلرینی اعلان ائتمیشدیر.
- ۱۶۰۹ - قالیلوْ قالیلي ایلک دفعه آي سطحینین نقشهسینی ترتیب ائتمیشدیر.
- ۱۷۸۶ - توْسکانا ویلايتی (ایتاليا) تاریخده ایلک دفعه اؤلوم حؤکمونو لغو ائتمیشدیر.
- ۱۸۴۰ - ناپوْلئوْن بوْناپارتین جسدینین قالیقلاری مۆقدس يلِنا آداسیندان پاریسه گتیریلمیشدیر.
- ۱۸۷۲ - تاریخده ایلک دفعه قلازقوْ شهرینده اینگیلیس و ایسکاتلند میلی يێغما کوْماندالاری آراسیندا بئين الخالق فۇتبوْل اوْيونو کئچیریلمیشدیر.
- ۱۹۱۹ - فرانسهده قادینلار سس وئرمه حۆقوقو الده ائتمیشلر.
- ۱۹۲۰ - آذربایجاندا قادین کوْمیتهلرینین يارادیلماسینا باشلانیلمیشدیر.
- ۱۹۲۵ - آذربایجان کوْمونیست حیزبینین يئددینجی قۇرولتايی ایشه باشلامیشدیر.
- ۱۹۳۹ - شوروی ایتفاقی فنلاندا هۆجوم ائتمیشدیر.
- ۱۹۵۰ - موْسکودا آذربایجان ادبیاتی و اینجهصنتی گۆنلری کئچیریلمیشدیر.
- ۱۹۹۹ - اوروپا اینسان حاقلاری محکمهسی ترروْرچو عبدالله اؤجالان بارهسینده چێخاریلمیش اؤلوم حؤکمونون ایجراسینی داياندیرماغی طلب ائتمیشدیر.
- ۱۹۹۹ - کويت مجلیسی قادینلارین سس وئرمه حۆقوقونون تانینماسینا دایر قانون لايیحهسینی رد ائتمیشدیر.
- ۲۰۰۷ - تاجیکیستان مجلیسی آذربایجان وطنداشلاری اۆچون ویزا رژیمینی بیردفهلیک لغو ائتمیشدیر.


text:
ائف-٣٥، بيزيم «اؤنجه تورک خالقيميز» و اونلارين «اؤنجه تورکييه» شوعاری
مئهران باهارلی
آمئریکادا
ائف-٣٥لهرین تورکییهیه وئریلمهمهسی و تئکنولوژیسینین تورکییهیه تیرانسفئر
ائدیلمهسینین قاباغینی آلماق اوچون، گوجلو بیر ایسراییل یانلیسی لوبی واردیر. بو
لوبی تورکییهنین ائف-٣٥ یاپیمی اوچون اولوشدورولان کونسئرسییومدان ایخراج ائدیلمهسی،
تورکییهیه ائف-٣٥لهرین وئریلمهمهسی، ائف-٣٥ تئکنولوژیسینین تورکییهیه تیرانسفئر
ائدیلمهمهسی و بو باغلامدا تورکییهیه آمبارقو –بایکوت قویولماسینی ایستیر. گئچهن
هفته بو تحریم و بایکوتون آیرینتیلی لاییحهسی کونگرهیه - که اورادا هم جومهورییهتچیلهر
و هم دئموکراتلار گؤزو باغلی ایسراییل یانلیسیدیرلار- وئریلدی.
اردوغانین
ایسراییله قارشی سون سالووْلاری-چیخیشلاری بو لوبینین خئیرینه اولاجاق و ائف- ٣٥
تئکنولوژیسی قونوسوندا بؤیوک ائحتیماللا (تیرامپ بیر مؤعجوزه ایله ایقتیداردان
اوزاقلاشمازسا) تورکییهنین تحریم ائدیلمهسی ایله سونوجلاناجاقدیر.
چونکو آمئریکانین ایندیکی اورتا دوغو و تورکییه ایله ایلگیلی خاریجی سییاسهتینی،
آمئریکا یؤنهتیمی دئییل، نئتانیاهو بلیرلهییپ دیکته ائدیر.
اردوغان
غزّه اولایلارینی گونئی آفریقا و آوروپا دئولهتلهری گیبی، دیپلوماتیک یوللارلا و
تورکییهنین میللی چیخارلارینی گودهرهک پروتئست ائتمهلی و اؤلچونو قاچیرمامالی
ایدی. آنجاق سئچیملهرده اویلارینی چوخالتماق اوچون و ایسلامچی رئفلئکسلهرله --که
اوندان بیر تورلو قورتولابیلمیر-، گینه ده اؤزونو امّت لیدئری سانیپ، آشیرییا
قاچدی.....
تورکییه
سییاسیلهرینین اؤزهللیکله دیش و بؤلگه قونولارینداکی شوعاری، «ایلک اؤنجه تورکییه»
اولمالیدیر. عینهن بیزیم سییاسیلهر گیبی کی شوعاریمیز همیشه «ایلک اؤنجه تورک
خالقیمیز» اولمالیدیر. (بیز مخصوصهن عرهب و فیلیسطین مسالهسینده ایفراطدان
اوزاق دورمالیییق. فیلیسطین و عرهبلهرین چوخو هم قاراباغ، هم ائرمهنی سویقیریمی،
هم جیلولوق و هم پکک -کورد مسالهسینده ... آنتی تورک و ائرمهنی-آسورو-پکک یانلی
قونوملاری واردیر). طبیعی تورک اینسان حاقلاری آکتیویستلهرینین شوعاری فرقلی و هر
زمان «ایلک اؤنجه اینسان» اولمالیدیر. ایسلامچیلارین شوعاری ایسه، «ایلک اؤنجه
امّت»، آنلامسیزدیر. چونکو آرتیق «ایسلام امّتی» دییه بیر شئی یوخدور ....
تیرامپین
ایقتیداریندا آمئریکا یؤنهتیمینده تورکییه دوشمهنی چوخ جیددی بیر هاوا یارانمیش
و درینلهشیپ گئنیشلهمهکدهدیر. آمئریکادا ایفراطی اسراییل لوبیسی، ائرمهنیلهر،
یونانلار، روملار، کوردلهر، عرهبیستان یانلیلاری، ائوانجئلیست و خیریستییان
فاناتیکلهر، گولهنچیلهر، چئشیتلی ایرانلی-فارس گوروپلاری .... هامیسی تورکییه
علئیهینه بیرلهشمیش دورومدالار. بو دا خئیره علامهت دئییلدیر. چونکو گئنهلده
تاریخده دوشمهنلهرین سینئرژی یاراتماسی و همجهت-یؤندهش اولماسی، تورکلهر
اوچون فاجیعه ایله سونوجلانمیشدیر: ایراندا اینگیلیز، روسییه، زردوشتی-پارسی، پانایرانیست،
فارسچیلار، ائرمهنی، مانقورت تورکلهر، باستانگرالار، شئیخی-بابی-بیانی-ازلی،
....بیرلهشمهسی سونوجوندا قاجارین سوقوطو، و روسیا، بوتون آوروپا ایله عرهبلهرین
بیرلهشمهسی سونوجوندا عوثمانلینین پارچالانماسی گیبی.....
تورکییهنین
اؤنوموزدهکی اوچ ایلده دیپلوماتیک داورانماسی و ایسراییلی تحریک ائتمهکدهن چکینمهسی
گرهکیر. تورکییه هم نئتانیاهویا قارشی، هم ده تیرامپا قارشی آوروپا اؤزهللیکله اینگیلتئره،
آلمانیا، فیرانسا و روسییا ایله بیرلیکده حرکت ائتمهلیدیر. چونکو اونلار دا
تورکییه قدهر نئتانیاهو-تیرامپ ایکیلیسیندهن راحاتسیزدیرلار. تورکییه اؤز مشروع
ایستهکلهرینی اونلارین الی ایله گئرچهکلهشدیرمهلیدیر.
یوخسا
ایسراییل-نئتانیاهو آمئریکانین ایندیکی خاریجی سییاسهتینین گئرچهک رئیسی- تورکییهیه
جیددی سورونلار یارادابیلهر: قیبریسین تورک بؤلوموعلئیهینه روملار و یونانیستانلا
پئترول-عسکری آنلاشمالار یاپماق، سورییهنین اوچده بیرینی پککیا ساواش غنیمتی
اولاراق وئرمهک، ائرمنی سویقیریمینی تانیتماق، ائف-٣٥ قونوسوندا تورکییهیه اوچاق-تئکنولوژی
آمبارقوسو قویماق، میصیر و عرهبیستانی تورکییهیه قارشی تحریک ائتمهک و قوللانماق،
قاراباغین ائرمهنیستانا ایلحاقینی قولایلاشدیرماق، تورکییهنی ناتودان آتمایا
چالیشماق..... ایسراییلین بونلاری یاپمایا گوجو واردیر و اصلینده هامیسینی دا بیرهر
بیرهر یاپمایا باشلامیشدیر.
آنجاق
تیرامپ اوچ ایل سونرا کسین، بلکه ده نئتانیاهو ایله بیرلیکده گئدیجیدیر. آمئریکادا
خالقین بؤیوک بیر بؤلومو تیرامپدان نفرت ائدیر، حتتا آمئریکا یهودیلهرینین یوزده
٥٠سی نئتانیاهو و تیرامپا قارشیدیر، اونلارین تکجه یوزده ١٥ی تیرامپ و نئتانیاهویو
حمایت ائدیر.... بو اوچ ایلی تورکییه ساغلیقلا باشا چاتدیریرسا، اوندان سونراسی
راحاتدیر.
بو
اوچ ایلده تورکییه نیظامی صنایئعینی اؤزلهللیکله فوزه ساوونما سیستئمینی –دفاع موشکی
(اس ٤٠٠، ...) و هاوا قوّتلهرینی (ائف ٣٥ ایسکادرانی، ...) گلیشدیرمهلی و
تئکنولوژی تیرانسفئری یاپاراق یئرلی اورهتیمه باشلامالیدیر. عئینی آندا کیمسهنی
تحریک ائتمهدهن ایچهریده و سورییهده پککنین کؤکونو قازمالیدیر...


text:
کولتور و صنعت
یونسکو-نون دونیا ارثی سیاهیسیندا یئر توتان "دونیا شهری"، "مدنیتلر بئشیگی"، "مین بیر کیلسه" و "40 قاپیلی شهر" اولاراق دا آدلاندیریلان آنی اؤرن یئری هفته سونو توریستلرین آخینینا اوغرادی.
کانگال کؤپکلری باشقا ایت نؤوعلرینین عکسینه، سالدیری وضعیتینده سورو دیشینا چیخاراق و یا سورودن اوزاقلاشاراق قوردلاری ائتکیسیز حالا گتیریر
فرانسانین کن شهرینده 9 میده باشلایان فستیوالین باغلانیش پروقرامی و موکافات مراسیمی فستیوال ساراییندا کئچیریلیب
تورک کولتورونده گؤی سایغیسیندان قایناقلاناراق، اوجالیق دا همهشه درین حؤمت و سایغی ایله یاد ائدیلمیشدیر
۶۰ مین رنگلی بارداق ایله ۲۸ متره ۱۵ متر اؤلچولو آتاتورک پورترهسیندن اولوشان بیر گؤرسل اولوشدورولدو
روس وطنداشلارین تعطیل ترجیحلری آراسیندا یوزده ۵۲،۳لوک پایلا تورکیه آچیق آرا لیدئر
راپورا گؤره، مسلمانلارین ۲۰۳۰دا آوروپا اهالیسینین یوزده ۸ینی، آمریکا اهالیسینین ایسه ۲،۱ینی یاولوشدوراجاغی تخمین ائدیلیر
"یئنیدن ایستانبولدا اولماق و ان سئودیینیز ماهنیلاری بیرلیکده سؤیلهمک اوچون تلهسیرم"
تورکیه خبر کامرامانلاری درنگینین 23 ایلدیر اننوی اولاراق تشکیل ائتدیگی و تلویزیون خبرچیلیغینین اسکاری کیمی قبول ائدیلن " زووم اولوسلار آراسی خبر گؤرونتولری" موسابیقهسینین غالیبلری اعلان ائدیلدی.
اؤزدمیر، تاریخی ساراییچینده "کاکاوا آتشی" یاندیقدان سونرا ژورنالیستلره وئردیگی آچیقلامادا، کاکاوا و هیدیرللز تدبیرلرینین ایزدیهاملی شکیلده قید اولوندوغونو دئییب.
تورکجهنین وارلیغی اوچون"8-جی تورکولوژی گونو" ایجلاسی 8 می 2018 تاریخینده آنکارا اونیورسیتهسی دیل تاریخ جغرافی فاکولتهسی مظفر گؤکئر سالونوندا گئچیرلهجک
نوبل ادبیات اؤدولو، سوئد آکادمیسیندن بیر عضوون حیات یولداشی حاقینداکی جینسی سالدیری و سیزینتی ادعالاری سببی ایله بو ایل وئریلمهیهجک
نینا زیللی کیمی تانینان ایتالیان موغننی ماریا چایارا فرانسچئته می ین 10-دا ایستانبولدا موسیقیسئورلرله گؤروشهجک.


text:
علي رضا اردبيلي دن ايضاح: گونئي آذربايجان و آذربايجاندان كنار، توركلرين قورتولوش موجاديله سي و تورك ادبياتي، سون 25 ايلده اولجه شعر دن نثره كئچمك و سونرا نثرين مودرنلشمهسي ساحهسينده تجروبهلر و آختاريشلارلا زنگينلشميشدير. بو پراسئس دوام ائدير. واختيلا بٶيوك اوغورلارا ايمضا آتان تهراندا ايكي تاريخي اهميتلي اورتوگرافي سئمينارلاري كئچيريلميش، ادبي و سياسي نثر نمونهلري يارانير، مودرن تئرمينولوژي باخيمندان اولان بوشلوغو دولدورماقدا قونشو تورك كولتور حوزهلرينين نائيليتلريندن يارارلانماق دوام ائدير، همين تورك حوزهلرينين تورك ديللي تئله ويزيا وئرليشلري و پاپولر كولتور محصوللاري (فيلملر و تئله سريال لار) و يازيلي كيتاب و مطبوعاتي، تام گوجيله تاثيريني كوتله و آيدينلاريميزا بوراخير. نئچه ايل اٶنجه جناب ايواز طاها و همكارلارينين نشر ائتديكلري "ياپراق" قازئتي ديل عالمينده بو قاينار پراسئسلرين ذيروه سينده دورماقلا، گونئي آذربايجان و اوردان كناردا يارانماقدا و گليشمكده اولان يئني ادبي دالغانين گوجونو لياقتله نوماييش ائتديردي. سون ايللرين ادبي پراسئسلرينه قم شهريندن تاثير بوراخان شخصيتلرين بيري ده جناب سيد حيدر بيات اولموشدور. همين قم شهرينده بويا باشا چاتميش جناب احمد هاشمي، سون ايللرده درين-دولقون مقالهلريله سياسي ادبياتيمييزي زنگيلشديميشديرسه، بو تورك ديللي مقالهسيله، ديليميزده باش وئرمكده اولان حاديثهلرين يٶنونو گٶسترير. بو مقاله هم مضمون اعتيباريله و هم اونون نثر كييفيتي و پداگوژيك ديري باخيمندان، ديقته لاييق بير اثردير. (ايضاحين سونو)
***
قازاقیستان اولوسوداغی باشقانینین اؤلکه آدینی
دئییشدیرمه اؤنه ریسی ایله ایلیشکین
(درباره پیشنهاد رئیس
جمهور قزاقستان برای تغییر نام این کشور)
احمد هاشمی،
گئچدیییمیز گؤنلرده، نورسولطان نظربایف
تؤرک دؤنیاسینی یاخیندان ایلگیلهندیرن بیر گیریشیمده بولوندو و اؤلکهسی نین
آدینا ایلیشکین بیر اؤنهری اورتایا قویدو. اونون اؤنهریسی بوندان عیبارتیدی: قازاقئستان
آدیندان تؤرکجه اولمایان "ئستان" اکی قالدیریلیب،
اؤلکه نین یئنی آدی "قازاق" یاخود "قازاق ائلی" اولاراق دییشدیریلهبیلر.
سؤزو گئچن اؤنهری (پیشنهاد)، بو آچیدان بؤیوک بیر اؤنم داشیییر
کی 1991 دن بو یانا، سوویتلر بیرلییینین ییخیلماسی ایله بیرلیکده، تؤرکیستان (اورتا آسیا) بؤلگهسینده بولونان اؤلکهلرده، یاریم قالان یؤنهتلیک- اولوس سؤرهجی (پروسهسی) یئنی بیر ایومه (سرعت) قازاندی. یاخلاشیق (تقریبن) 100 ایله 150 ایل سؤرهن روس اگهمنلیییندن (حاکیمیتی) قورتولان بو پارچالانمیش تؤرک اولوسلاری، بیردهن بیره اؤزلرینی اؤزگور (آزاد) و باغیمسیز (مؤستهقیل) بیر دورومدا بولدولار و اؤزتانیملاما و کیملیک سورونو ایله قارشی قارشییا گلهرک، تلهسیک بیر بیچیمده توپارلانماغا چالیشدیلار. نه وار کی، سیاسی خریطهسینده یارادیلان بو یئنی وارلیقلار، آغیر سووییت میراثی و قالینتیلاریندان قالان روس اردهمسل (فرهنگی)، قاورامسال (مفهومی و معنایی)، تانیمسال (تعریفی) دایاتما و اؤستونلوک (برتری) و هابئله ده دیل ایستیلاسی ایله
اؤز اؤزه ایدیلر. بو آرادا، ان چوخ سورون (پرابلئم) یارادن
قونو (موضوع) لاردان بیری ایسه، یئنی دوغولان تؤرک اؤلکه لرین آدی و تانیملامالاری
ایدی. اویسا کی، ایستالین دؤنهمینده "بؤل و یؤنهت" (divide and rule) یؤنتهمی (رویکرد) چرچهوه سینده باتی تؤرکیستان آدلانان بؤلگه، بیر
نئچه یئنی و یاپای (مصنوعی) پارچایا بؤلونموش ایدی. بو یاپای اؤلکه لرین هاممیسی، تؤرک بوی (قبیله)لارینین -- یعنی تؤرکمن،
قازاق، قیرغیز، اؤزبک، قاراقالپاق و تاتار -- آدینا فارس دیلیندهن آلینان "ستان" اکی اکلهنرک قورولموشدو. بو آیریشدیریجی (تفرقه انداز) و بؤلوشدوروجو سییاستین
اولومسوز (منفی) سونوجلاری گؤنوموزه دک اؤزونو
گؤستهرمکده دیر. بو سورونا بیر چؤزوم (راه حل) ایسه، بو آدلاردان قورتولماق
و یؤنهتلیک- اولوس سؤرهجینده تؤرکلوک
قاورامینا آغیرلیق وئریلمهکدن گئچر.
یؤنهتلیک- اولوس و تؤرکلوک
اورتا چاغ (قرون وسطی) سونراسیندا، 1648 ایلینده باغلانان وئستفالیا آندلاشماسی
(The Treaty of Westphalia) ایله بیرلیکده، اولوسالچیلیق
(میللیت چیلیک) دالغالاری آوروپا و اونون آردیندان، بؤتون اؤلکهلری ائتکیسی
آلتینا آلدی کی یؤنهتلیک- اولوس (دؤولت- میللت)
و یئنی و رسمی بیر دیلین یارانماسی و حتا دیل آرینماسی (پاکزبانی) بو سؤرهجین ان آچیق سونوج (نتیجه) لاریندان بیر نئچه سیدیر. بیرنئچه عصیر (قرن) سونرا اولسا دا، بو آخیم
دان ائتکی له نه رک، تؤرکییه ده اؤزتؤرکجهلشدیرمه و ایراندا آشیری
فارسچیلیق
باشلاتیلدی. لاکین بؤتون بونلار اولورکن اورتا آسیا و قافقاز (دوغو تؤرکیستان) دا بولونان
تؤرک اولوسلاری بو گلیشمهلردن یوخسون (محروم) قالدیلار و
موسکووا مرکزیتچی یؤنهتیم بو قهدرینه ده یئتینمهیه رک روسچو و اؤزوملهییجی (آسیمیله ائدیجی) بیر سیاست ایزلهدی (تعقیب ائتدی). او اؤزدهن، یؤنهتلیک- اولوس سؤرهجی تؤرک اولوسوداغلاریندا اولغونلاشابیلمهدی. هر کسین بیلدییی کیمی
چین طرفیندن سینکیانگ آدلانان دوغو تؤرکیستان دا، گؤنوموزه قدر ایشغال و سؤمورگه
(استعمار) آلتیندا اولدوغو اؤچون عینی سیخینتیلار ایله
قاشی قارشیادیر.
اؤزتؤرکجهلشدیرمک، اؤلکه و بیرئی آدلارینی گؤزدهن گئچیرمک
"اؤزتؤرکجهلشدیرمه"، ایلک اولاراق
"تصفیهجیلیک" آدییلا عثمانلینین تنظیمات دؤنهمینده اورتایا قویولدو. اویسا،
بو سؤرهج آتاتؤرکون قوردوغو اولوسوداقلی (جومهوریت) دؤنهمینده داها جیددی بیر شکیلده
سؤردورولدو (داوام ائتدیریلدی). هر بیر دنهییم (تجرؤبه) و سؤرهج کیمی، اؤزتؤرکجهلشدیرمهده ده یانلیش سز (خطاسیز) دهییلدی و بو آخیم (جریان) بعضی
آشیری یؤنلهری اویغولادیقدان سونرا، آشامالی (تدریجی) بیر بیچیمده گؤندهمدن چیخاریلدی.
ایندی ایسه، تؤرکیهده، کیمیلرینجه اؤزتؤرکجهلشدیرمه دؤنهمی (فارسجا، عربجه و لاتینجه سؤزجوکلری سیلیب اونلارا تؤرکجه ائشآنلام
تاپماق) گئچمیشده قالان یالنیش بیر سؤرهج (پروسه) ایدی. اؤزتؤرکجهلشدیرمه، بیر سؤره اؤچون
اویغولانان، یابانجی سؤزجوک (واژه) لری، سؤزلوک (دیکشنری) لردن سیلمهک و دیشلاماغی هدفلهین بیر اسکی یؤنتهم ساییلابیلر. اویسا، گؤنوموزده یئنی قورولان تؤرک یؤنهتلیک لر یئنه ده بنزر سؤرهجه احتییاجلاری
وار. ان آزیندان اؤلکه و بیرئی (فرد) آدلاریندا کیمی (بعضی) دؤزهلت مهلر بیر ضرورتدیر. بو ضرورت اؤزهللیکله بعضی آلانلاردا چوخ جیددی بیر شکیلده بیر گرکسینیمه (احتییاجا) دؤنموشدور.
نه وار کی اولوم-قالیم مسالهسینه دؤنوشهن سؤزجوکلر (کلمه لر) اؤچون اؤزتؤرکجهلشدیرمک دن باشقا بیر سئچهنک یوخ. کیمی
سؤزجوک لر بیر اولوسون کیملییینی سیمگه لدییی اؤچون چوخ بؤیوک بیر اؤنم و اهمیته
مالیک دیر. اؤرنهک اؤچون بو اؤلکهلر آدینا
اکله نن "ایستان"
اکی، سوی آدلارداکی ایسلاو اکلری، بیر بیرئی و یا اؤلکه نین کیملییی کیمی
آلغیلاندیغی اوچون دئیشیکلیک سیراسیندا "اولمازسا اولماز" لاردان دیر. تؤرکجه، اؤرهتکن و تؤرهدن بیر
دیل اولدوغوندان دولایی یئنی سؤزجوک و قاوراملارین دوغوشوندا بیر چتینلیک و انگل گؤرولمهیجک.
ایسلاو
و روس اکلرینین
تؤرک سوی آدلاریندان قالدیریلماسی
آرتیق تؤرک
اولوسوجاقلارینین باغیمسیزلیغی (ایستیقلالی) ییرمی ایلی گئریده بوراخدی و یؤنهتلیک- اولوس سؤرهجینده
اؤنملی پایی اولان اؤلکه و بیرئی (فرد) آدلاریندا دا دییشیکلیک زامانی چوخدان گلیب
چاتیب و ایسلاو و روس قالینتیلاری اولان (اُف، اِف، اُوا، اِوا، اینسکی و اینسکا)
اک لرینین سوی آدلاردان قالدیریلماسی اوچون آددیملارین آتیلماسینا هئچ بیر انگل
(مانع) یوخ. نئچه ایل اؤنجه، تاجیکیستان اولوسوداغی باشقانی "اُف"
اَکینی سوی آدیندان سیلیب آدینی "ایمامعلی رحمان" اولاراق دییشدیردی و
تاجیک یوردداشلاریندان (وطنداش) دا عینی دییشیکلییی یاپماغا تشویق ائتدی. بالتیک
اؤلکهلرینده ده ایسلاو اکلری رسمن یاساقلاندی. بو گیریشیم (ایقدام)،
تؤرک اولوسوجاقلاری اؤچون بیر اؤرنک اولوشدورابیلر. اورتا آسیا و قافقازدا یاشایان
تؤرکلر، داها اؤنجه قوللانیشدا (کاربرد) اولان و تاریخده اؤرنکلرینه راست گلینه
بیلن {بای، بی، لی، بیلی و اوغلو} کیمی بیر چوخ سوی آدلارینا یاراشان اکلر وار. بو
دییشیکلیک، تؤرکلوک اؤزهرینه باسماق و آدلاردان قایناقلانان هر چئشید سوء
ایستیفاده، چارپیتما (تحریف) و آشاغیلاما (تحقیر) نین اؤنونه گئچمک اؤچون بؤیوک بیر
ضرورتدیر. بو باغلامدا، ان چارپیجی اؤرنهک،
آذری و آذربایجان قاوراملاری دیر کی ایرانین چاغداش (موعاصیر) دؤنمینده، اونون
تانیملاما (تعریف) و یوروملاما (تفسیر) سیندا چوخلو سوء ایستیفاده لر اولونوب. آشاغیداکی
جدولده،
ایمامعلی رحماننین گیریشیمیندن اسینلهنرک (ایلهام آلیناراق) سوی آدلاردا
دییشیکلیکلر اؤچون اؤنهریلر گتریریلیب:
تؤرکلوک اؤزهرینه وورغو (تاکید)
بیر باشقا یاپیلماسی گرهکن دییشیکلیک ده، تؤرک سؤزجویونون بؤتون
تؤرک اولوسوداقلارینا اکلهمک دیر. نئجه کی سوریه، میصیر، عیراق،
لیبیا، سعودی عربسیتان و بیر چوخ عرب اؤلکهسینده عربلیک اؤزهرینه وورغولاماق اؤچون "عرب" سؤزجویو ده اؤلکه آدینا
آرتئریلیب؛ بنزر شکیلده ده تؤرک اولوسوداقلاری بو سؤزجویو اکله یه بیلهرلر. اؤرنهک اؤچون،
قازاق اولوسوداغی (رسپوبلیکاسی) یئرینه قازاق تؤرک اولوسوداغی(ulusodağı) {فارسجا قارشیلیغی: جمهوری ترک
قازاق} قوللانیلابیلر. آشاغیداکی جدولده
گؤردویوموز کیمی، اورتاق (مشترک) تؤرک صیفتی، بو اولوسوداقلار آراسیندا بیرلهشدیریجی و پکیشدیریجی بیر رول اوینایابیلهر.
حیاتی
اؤنم داشیان سؤزجوکلر:
حیاتی اؤنمه مالیک اولان و اشآنلاملی (معادل) قارشیلیقلاری چوخ گرهکن سؤزجوکلرین بیر
نئچه سی بونلاردیر که اونلارا وار اولان یادا اؤنریله ن قارشیلیقلاری دا بورادا قئید
اولونوب:
طبیعی کی یوخاری دا مطرح اولانلار بیر فیکیر اورتایا
قویماق دان عیبارت دیر و هرهانسی بیر بیلیمسل (علمی) و ایشلهوسل (کاربردی) نیتهلیک داشئمایابیلر. اویسا، بو دؤشونجه (اؤلکه آدی و دیلبیلگیسی دییشیکلییی
و سؤزجوک تؤرهدمک)، بیر بئیین فیرتیناسی تملینین آتیلیشی اؤچون بیر ایلک
آددیم ساییلابیلر.
نئجه کی ایرلاندا، وئلز،
باسک، کاتالان و اونلارجا دیل، اونلارین ایلگیلی آیدینلاری طرفیندن دیریلتیلیب بو
دیللرین اؤلومو آسغییا آلیندی ایسه؛ نئجه کی ایسرائیلین آیدینلاری گؤنوموزده ییدیش دیلیندن (عیبرانیجه ایله
آلمانجا قاریشیمی) فایدالانارق قدیم تؤورات و باشقا قوتسال (مقدس) کیتاب لاری تمل
توتاراق ییرمینجی عصیرده یئنی دن عیبرانیجه نی جانلاندیردیلار ایسه؛ نئجه کی قوزئی
آوروپا و سوئد ده عیراقلی و تؤرکیه لی کؤرد دییاسپوراسی، چاغلاش کؤردجه و اؤزه
للیکه ده معیار لهجه یعنی کیرمانجی دیلینی قاپساملی (جامع) بیر بیچیمده و بیرچوخ قاورام و نسنه (زاد/شی) اؤچون بیر ائش آنلاملی سؤزجوک یاراتدیلار و هابئله ده کؤردجه
دیلبیلگیسینی (گرامر) درلهدیلر
ایسه؛ نئجه کی آفریقادا
یئرلی دیللهر اؤز یئرینی
تاپماقدادیرسا؛ بیزیم گؤنئیلی آیدینلار دا بؤتون بو اؤرنک لردن درس آلابیلرلر.
بورادا، ان بؤیوک گؤرهو گونئی آزربایجانلی تؤرک آیدینلارا دؤشور. اونلار، بیر
دیل دئوریمی و اردمسل رؤنئسانس گئرچک لشدیره بیلر و بؤتون باسغیلارا
باخمایاراق، تؤرک دیلینین گلهجیینی ایستهدیکلری بیچیمده شکیللهندیربیلرلر.
یازارین شخصی وئبلاگی: http://ahmaddhashemi.blogspot.com.tr