text:
امام حسین علیه السلامین مکه دن چیخماغی
امام حسین علیه السلام 60 – نجی ایل شنبه ۲۸ – رجب ده مدينه دن چیخیب ۳۔ شعبان جمعه گونو مکه یه گیردی ، او حضرت شعبان ، رمضان ، شوال و ذیحجه آیلارینی مکه ده قالدى. و چرشنبه آخشامی گونو ذیحجه نین سگگیزینده مکه دن چیخدی.
حضرت مکه ده دوشرکن او شهرين اهالیسی ها بئله حجه وعمره یه گلن مسلمانلار دسته – دسته اونون گؤروشونه گلیردیلر.
زبیر اوغلونون امام حسین علیه السلام گؤروشو
امام حسین علیه السلام مکه ده اولار کن زبير اوغلو عبد الله دا مکه ده ایدی. او بعضا گون آشيرا بعضا ده ایکی گون دال – بادال او حضر تین گؤروشونه گلیردی.
زبير اوغلونا معلوم اولموشدوکی ، نه قدر امام حسین (ع) مکه ده دیرسه حجاز اهالیسی اونا بيعت ائتمیه جكلر. و امام علیه السلام اونلارین یانیندا بؤیوک شخصیت صاحبی ایدی.
بونا گؤره بیر گون او امام حسین علیه السلام لا خصوصی شکيلده صحبته باشلاییب دئدی: بنی امیه نین بیزی بوشلاماغينين سببینی بیلمیرم.
خلافت و ولایتي اله آلا بیملدیگیمیزین سببینی ده بیلمیرم. بیز مهاجرلر اؤولادی ییق، خلافت بنی امیه اوچون دئییل بیزیم اوچوندور. دئه گؤروم نه ائده جکسن؟
امام حسین علیه السلام: آند اولسون آللاها اؤزومله آراشمیشام کی ، کوفیه گئدم. شیعه لریم و کوفه اعيانلاری دا بونو یازمیشلار. آللاهدان خیر دیله ییرم.
زبیر اوغلو: منیم ده سنین شیعه لرین کیمی شیعه لریم اولسایدی کوفه دن ال چکمزدیم.
سونرا «امام حسین علیه السلامين حجازدان چیخیب گئتمگينه راضی ایمیش» دئمه سینلر دئیه سؤزونه داوام ائتدیردی: اگر حجازدا قالیب ولایتی ایسته ییر سن سه انشاء الله بیر کیمسه مخالفت ائتمز. سونرا دوروب چیخدی.
امام حسین زبیر اوغلو گئدندن سونرا دئدی: اونون اوچون دونیادا منیم حجازدان چیخیب عراقا گئتمگيمدن یاخشی شئی یوخدور. چونکی یاخشی بیلیر نه قدر من حجازدا وارامسا ، اونا بیر ایش یوخدور. مسلمانلار مني اونلا تای ائتمزلر. او دور کی منیم بورادان گئتمگیمی و حجازین اونون اوچون قالماغینی ایستدی.
امام حسین علیه السلامين ابن عباس ایله بحثی
امام حسین علیه السلام کوفیه گئتمک قرارینا گلدیکده ، عبدالله بن عباس گلیب اونا دئدی: خالق آراسیندا بئله یاییلیب کی ، عراقا گئدیرسن دئی گؤروم نه ائتمک ایسته ییرسن؟
حضرت جاواب وئردی: بو ایکی گون عرضینده یولا دوشه جه یم انشاء الله. ابن عباس ، «بئله سه بو سفرده سنه آللاهدان سیغیناجاق دیله بیرم.» دئیه آرتیردی:
آللاه سنه رحمت ائتسین دئه گؤروم بیر طایفایا دوغرو گئدیرسنمی کی ، اؤز امیرلرینی اؤلدوروب اؤلکه لرینی آلیب دوشمنلرینی قووموشلار؟ اگر بئله دیرسه گئت اورايا . يوخسا بیر حالدا کی اونلارین امیرلری زورلا حؤکم سورور و عاملارينين اليله زکات توپلايير سنی دعوت ائتمکلرینین معناسی یوخدور.
اونلار سنینله ساواشماق ایسته ییرلر. من ایسه سنی اونلارین زیانیندان آماندا گؤرمورم. اونلار حيله ائدر، یالان ساتار ، سنله مخالفت ائدر و سنی اؤلدورمگ او چون دئدیکلرینین ضدینه دایانارلار.
امام حسین بویوردو : من ایسه آللاهدان خئیر ایسته ییرم. گؤرک نه اولاجاق ؟
امام حسین علیه السلامين ابن عباس ایله ایکینجی بحثی
آخشام اولدوقدا ابن عباس امام حسین علیه السلامين یانینا گلیب دئدی: عمی اوغلو نه قدر اؤزومو دؤزمگه يؤنلدیرم سه دؤزه بیلمیرم.
اؤزونون و کؤمکچیلرینین بو يولدا اولمگیندن قورخورام. عراق اهالیسی حیله کار دیر، اونلارا یاخین گئتمه. حجازدا قالسان بورانین امیریسن، عراقلیلار سنی ایسته ییرلرسه بیر مکتوب گؤندر دوشمنلرینی کوفه دن چیخاریب قووسونلار سونرا گئت بیرده اگر هجرت ائتمگه تأکید ائدیر سنسه چوخلو داغی و دره تپه سی اولان يئمن شهرینه گئدیب اورا مسلمانلارینین آراسیندا سنه بیعت آلماق اوچون تبلیغاتچی گؤندر. من ده خلافتين دينج يوللا الينه کئچمگینی ایسته ییرم.
امام بویوردو: عمی اوغلو آللاها آند اولسون کی، سنین صداقتلى و مهربان اولدوغونو يقين ائدیرم.لاکین شبهه یوخومدور کی ، عراقا گئتمگ عزمینده یم.
ابن عباس دئدی: بئله دیرسه آرواد اوشاقلارینی آپارما . آللاها آند اولسون قورخورام سنی اؤلدوره لر.
امامین عؤمر بن عبد الله مخزومی ایله بحثی
عؤمر مخزومی دئییر: امام حسین علیه السلام عراقا گئتمک اوچون حاضیرلانديقدا یانینا گئدیب آللاها حمد ائدندن سونرا دئدیم :
عمی اوغلو یانینا گلمیشم نصیحت ائتمک حاجبتم واردیر . نصیحتیمی ایسته ییر سنسه دئییم یوخسا واز کئچیم سؤزومدن.
حضرت امام حسین علیه السلام بویوردو : دئگیلن سؤزونو . آللاها آند اولسون فاسد اولماغینی ظن ائتمیرم. نصیحت ائتمک ایسه پیس بیر ایش دئییلدیر.
عؤمر مخزومی دئدی: عراقا گئتمک ایستدیگینی بیلمیشم. من بو گئتمکدن ال چکمیگینی دیله ییرم.
معلومدور ، ائله بير شهره گئدیرسن کی ، اورانین حاکمی واردير . اللرینده ده بیت المال چوخدور اهالیسی ایسه دنیا قولودور . سنه یاردیم وعده سی وئره ن او جماعتین سنینله ساواشماما سینی ظن ائتمیرم.
امام حسین علیه السلام دئدی: آللاه سنه یاخچی مکافات وئرسین عمي اوغلو. تانری حاققی بیلیرم سن اخلاص و نصیحت اوچون بورا گلیب و عقل اوزو ایله دانیشیرسان سنین رأینی قبول ائدم یوخسا قبول ائتمه یم هر حالدا طالع اؤز ایشینی گؤروجکدیر . سن منیم یانیمدا یاخچی مصلحتچی و نصیحت ائدنسن.
ابن زبیرین امام حسین علیه السلاملا سون دانیشیغی
روایته گؤره عبدالله بن سليم ومذری بن مشعل دئمیشلر : بیز ترویه گونو حج مناسبتیله مکه یه گیریب گؤردوک: امام حسین (ع) و زوبير اوغلو عبدالله حجر اسماعیل ایله کعبه قاپیسی آراسیندا دوروبلار.
یاخینلاشیب گؤردوک زوبير اوغلو دئییر: مکه ده قالماق ایسته سن سنینله قالاريق. ولايت ده الينده اولار. سنه بيعت ائدیب آرخادوراريق.
حضرت دئدی: آتام (امام علی علیه السلام) منه دئییردی: «بير قوچ مکه حؤرمتینی آرادان آپاراجاق.» من ایسه او قوچ اولماق ایستمیرم.
سونرا زوبير اوغلو امام حسینه گیزلی بیر سؤزده دئدی: او حضرت دؤنوب بیزه دئدی ، بیلدینیزمی زوبير اوغلو منه نه دئدی؟ «قوربانین اولاق بیلمه دیک.» دئدیک.
امام بویوردو : زوبير اوغلو دئدی کی، من گئدیم جماعتی سنین باشینا توپلاییم.
سونرا امام بویوردو : واللاه بیر قاریج مکه دن قیراق اولسم بورادا اؤلمگیمدن منه یاخشیدیر . آللاها آند اولسون اگر بیر حیوان یوواسینا گیرسم منی چیخاریب حاجتلرین یئرينه پئتيررلر. والله يهود طایفاسی شنبه گونو ظلم ائتدیکلری کیمی منه ظلم ائدرلر.
عمروبن اشدق بن احوالاتی
امام حسین علیه السلام مکه دن هجرت ائدنده سعید بن عاص اوغلو مدینه واليسی ایدی. او امام حسین عليه السلامين عراقا گئتمگینه مانع اولماق اوچون قارداشی یحیی ایله بیر تعداد آدام گؤندردی.
حضرت مکه دن چیخديقدا بو آداملارلا قارشیلاشدی. اونلار، «هارا گئدیر سن گئری قاییت دئدیلر. امام گئری دؤنمکدن چكينيب ساواشدیلار. نهایت مانع اولا بیلمديلر ، امام ایسه يولا دوشوب گئتدی.»
اونلار اوجا سسله دئدیلر: ای حسین (ع) آللاهدان قورخ. مسلمانلار آراسيندا آیریلیق سالماق ایسته ییر سنمی؟
حضرت بو آیه نی اوخودو: لي عملي و لكم عملكم انتم بريئون مما اعمل و انا برى مما تعملون (نساء سوره سی) منیم عمليم منیم اوچون سیزین عملی نیز ایسه سیزین اوچوندور ، سیز منیم عملیمدن اوزاقسينیز من ده سیزین عملينزيدن اوزاغام.
حضرت امام زین العابدین بویورور: عبد الله بن جعفر امام حسین علیه السلامه بیر مکتوب یازیب ایکی اوغلو عون و محمد ایله گؤندر میشدی. اونلار بیز مکه دن چیخدیقدا بیزه چاتدیلار. مکتوبدا یاز میشدی:
بو مکتوبو اوخودوقدا بیل کی من آللاها گؤره سنین کوفه یه گئتمه مگینی ایسته ییرم. من بو سفرده اؤزونون و آرواد اوشاقلارینین اؤلمگیندن قورخورام.
بو گون سن اولسن يئر اوزونون چیراغی سؤنر. سن هدایت اهلینین بایراغی و مؤمنلرين امیدیسن. گئتمکده تله سمه بو مکتوبون دالينجا گلیرم والسلام.
دیگر طرفدن مدینه ده عبد الله بن جعفر عمرو بن سعيد ایله دانیشیب دئدی:
امام حسین علیه السلاما بير امان نامه یازیب بیلیندیرکی، اونونلا یاخشی یاناشا جاقسان. هم ده اوندان عراقا گئتمکدن واز کئچمگینی ایسته. بلکه امین اولوب قاییدا.
مكتوبو دا قارداشین یحیی دان گؤندر . بئله لیکله او سنه امین اولار و سنین بو مکتوبدا یازدیقلارینا اینانار
عمرو بن سعيد دئدی: نه ایسته ییر سنسه یاز من مؤهورله ییم.
عبد الله بن جعفر بو مضموندا بیر مکتوب یازدی:
رحمان و رحیم اولان آللاهين آدی ایله
عمرو بن سعید ده ن على اوغلو حسینه:
سونرا ، من آللاهدان سنی اؤلومدن قورتاریب هدايته يؤنلتمگی ایسته ییرم. عراقا گئتمگینی ائشیتمیشم. سنی آیریلیقدان قورویورام. هلاک اولماغیندان قورخورام قارداشیم یحیی نی جعفر اوغلو عبدالله ایله بیرلیکده سنین یانینا گؤنده ریرم. بونلارلا گئری قاییت سنين اوچون امان و یاخشی قونشولوق واردیر
عبدالله بن جعفر مکتوبر گتیریب عمروبن سعید مؤهورلدى. سونرا یحیی ایله گلیب امام حسین علیه السلاما چاتدیلار. او حضرت مکتوبو اوخویوب سعید اوغلونا بو مضموندا بیر جاواب یازدی:
« آللاها دعوت ائدیب صالح عمل ائله ین و مسلمانلاردانام» دئین بیر کیمسه ، تانرینی و اونون پیغمبرینی اینجیتمه ییب. دوغروندان دا آمانا و قوهوملوغا چايغرمیشسان. ان یاخشی آمان ایسه آللاه آمانیدیر. دونیادا آللاهدان قورخمایان قیامتده اونون آمانيندا اولماز. بیز دونیادا آللاهدان ائله قورخماق ایسته ییریک کی ، قیامتده اونون آمانی بیزه واجب اولا. اگر مکتوبوندا نيتين منه یئتیشمک و خیر دیرسه دونیادا و آخرنده خئير جزاسی گؤره سن والسلام.
جعفر اوغلو عبد الله و یحیی گئری دونوب عمرو بن سعیده دئدیلر: مکتوبو او خوندوردوق نه قدر قایتارماغا چالیشديقسا عذر ایسته ییب دئدی:
یوخودا آللاهين پیغمبرینی گؤردوم منه بیر امر ائتدی اونون قوللوغونا
گئدیرم. بو ایسه منیم اوچون داها گوزلدير.
یوخونون نه اولدوغونو او حضرتدن سوردولارسا بویوردو
بو یوخونو بیر کیسمه یه دانيشمامیشام تانری ایلن ملاقات ائدنه کیمی دانیشمایا جاغام دا.
قایناق : کربلا ماجراسی ، روایت : ابو مخنف لوط بن یحیاداندیر ، نشر ائدن : اسلامی تبلیغات تشکیلاتی ، تدقیقاتچی : شیخ محمد هادی یوسفی ، چئویرن : شیخ عباس امامی کرکوکلو ، دیجیتال یاییمجیلیک : ائل اوبا


c: text/html

text:
7- راهیبلر
کاتۇلیکلرە گؤرە راهیبلر، اینسانلارئن آللاە ایلە اۇلان ایلیشکیلریندە گۆناەلارا قارشئلئق آداقلار وە قوربانلار سونماق اۆزرە آتانان کیشیلردیر. بو تانئم عیبرانیلرە مکتوبلارئن 5-نجی بؤلۆمۆنۆن 1-نجی جۆملەسینە دایانئلاراق یاپئلمئشتئر. بو مکتوبلار، ألیمیزدەکی اینجیلین بیر بؤلۆمۆدۆر. اۇنلارئن گیریش جۆملەسینە گؤرە مکتوبلارئ کیمین یازدئغئ بللی دگیلدیر.
کاتۇلیک راهیبلر؛ أپیسکۇپۇسلار، پاپا وە پاپازلار اۇلماق اۆزرە اۆچ بؤلۆمدە اینجەلنەجکتیر.
آ- أپیسکۇپۇسلار
أپیسکۇپۇس، گؤزتمن یا دا باشقان آنلامئنا گلیر. کاتۇلیکلرە گؤرە کیلیسەنین أن یتکیلی کیشیلریدیر. کیلیسە، مسیحین ینیدن گلیشینە قادار، حاواریلرین تاعقیبچیلری اۇلان أپیسکۇپۇسلار آراجئلئغئیلا حاواریلر طارافئندان أگیتیلمەیە، قوتلولاشمایا وە یؤنتیلمەیە دوام أدر. أپیسکۇپۇسلارئ دینلەین مسیحی دینلەمیش، اۇنلارئ رددەدن مسیحی وە مسیحین گؤندردیگی کیشییی رددەتمیش اۇلور.
ب- پاپا
پاپا، حاواری پتروسون حالفی وە أپیسکۇپۇسلار قورولونون لیدریدیر. بو قورولون بۆتۆن کیلیسە اۆزریندە تام وە یۆجە بیر یتکیسی واردئر. بو یتکی، یالنئزجا پاپانئن رئضاسئیلا اۇرتایا قۇنابیلیر. هر أپیسکۇپۇس، پتروسون حالفی وە أپیسکۇپۇسلار قورولونون اؤندری اۇلان رۇما أپیسکۇپۇسو یاعنی پاپا ایلە بیرلیک ایچیندە گؤرەو یاپار. پاپا وە أپیسکۇپۇسلار قورولو یانئلمازلار.
کاتۇلیکلرە گؤرە راب عیسا، حاواری پتروسو کیلیسەنین گؤزلە گؤرۆلۆر تملی یاپتئ. اۇنا جننتین آناحتارلارئنئ وردی. حاواری پتروسون حالفی، رۇما کیلیسەسی أپیسکۇپۇسو اۇلان پاپا، مسیح اینسانئن وکیلی وە یریۆزۆندەکی بۆتۆن کیلیسەنین چۇبانئدئر. پاپا، جانلارئن اۆزریندە تانرئسال آتاما سایەسیندە یۆجە، تام، دۇلایئسئز، أورنسل یتکییە صاحیبتیر.
ج- پاپازلار
راهیب وەیا کاهین دەنن پاپازلار کاتۇلیکلرە گؤرە آللاەلا ایلگیلی قۇنولاردا اینسانلارئ تمثیل أتمک ایچین آتانئرلار وە أپیسکۇپۇسلارئنئن یؤنتیمی آلتئنداکی أپیسکۇپۇسلوق بؤلگەسیندە گؤرەو یاپارلار. پاپازلئغئن قایناغئ مسیحین بیذذات کندیسیدیر. پاپازلئغئ اۇ قوردو؛ اۇنا یتکی، میسیۇن، یؤنلیم وە گۆچ وردی. پاپاز، کیشیسل یتکیسییلە اینسانلارا: “سنی بابانئن آدئنا وافتیز أدییۇروم، سنی باغئشلئیۇروم.” دیەبیلیر.
گرەگۇریوس گنچ بیر پاپاز ایکن شونلارئ یازمئش: “… پاپاز گرچگین ساوونوجوسودور. ملکلرلە بیرلیکتە دیکلمکتە، باشملکلرلە بیرلیکتە حامد أتمکتە، میحراب اۆزریندە قوربانلارئ سونماقتادئر. مسیحین راهیبلیگینە قاتئلماقتا، یاراتئغئ ینیدن بیچیملندیرمکتە، یاراتئغئ تانرئ صورتینە ینیدن قاووشتورماقتا، اؤبۆر دۆنیا ایچین یاراتئغئ ینیدن یاراتماقتا، داحا دا اؤنملیسی کندی تانرئلاشتئغئ گیبی تانرئلاشتئرماقتادئر دا.
8- وافتیز
“وافتیز”، سویا باتئرماق دەمکتیر. کاتۇلیکلرە گؤرە وافتیز، حئریستیان اۇلمانئن ایلک شارطئدئر. راب عیسا، گۆناەلارئن باغئشلانماسئنئ ایناجا وە وافتیزە باغلانمئشتئر. وافتیز سئراسئندا آلئنان باغئش اؤیلەسینە تام وە أکسیکسیزدیر کی، نە ایلک گۆناەتا نە دە اؤزگۆر ایرادە ایلە ایشلنن گۆناەلاردا سیلینەجک بیر شەی وەیا جزاسئ اؤدنەجک بیر سوچ قالئر. وافتیز، بابا تانرئدا اۇغلو آراجئلئغئیلا قوتسال روحتا ینیدن دۇغوشو ساغلایان لۆطفو وریر. چۆنکۆ تانرئنئن روحونو تاشئیانلار اۇغولا یؤنلیرلر، اۇغول اۇنلارئ بابایا تاقدیم أدر، بابا دا اۇنلارا بۇزولمازلئق وریر.
9- گۆناە چئقارما
کاتۇلیکلرە گؤرە “یالنئز آللاە گۆناەلارئ باغئشلار”. بیر کیلیسە روحانیسی “گۆناەلارئن باغئشلاندئ” دەرکن آللاها عائید بیر یتکییی قوللانئر. بو سببلە نە قادار بۆیۆک اۇلورسا اۇلسون کیلیسەنین باغئشلامایاجاغئ گۆناە یۇقتور. گۆناەلارئ باغئشلاما یتکیسی یالنئز پاپایا وە اۇنون طارافئندان یتکی وریلن یرل أپیسکۇپۇسا یا دا پاپازا عائیدتیر.
آللاە تعالا شؤیلە بویورور:
… وَمَنْ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلَّا اللَّهُ … ﴿۱۳۵﴾ (سورة آل عمران)
… گۆناەلارئ آللاەتان باشقا کیم باغئشلایابیلیر؟… (آلی عیمران سورەسی؛ 135)
بونو کاتۇلیکلر دە قابول أتتیگینە گؤرە آللاە طارافئندان وریلمیش بیر یتکییە دایانمادان، گۆناە باغئشلامایا قالقمالارئ بۆیۆک بیر یتکی ایحلالی اۇلور.
10- ایلاەلار پیرامیدی
کاتۇلیکلرە عائید بیلگیلری دگرلندیردیگیمیز زامان قارشئمئزا بیر ایلاەلار پیرامیدی چئقار. أن اۆستتە آللاە واردئر. سۇنرا سئرایلا عیسا، قوتسال روح، مریم آنا، حاواریلر، پاپا، أپیسکۇپۇسلار وە پاپازلار گلیر. بونلارئن هر بیرینە آللاها عائید یتکیلر وریلمیش، قوتسال روح دئشئنداکیلر یارئ تانرئ، یارئ اینسان سایئلمئشلاردئر. بو، اۇ وارلئقلارئ آللاها اۇرتاق قۇشماقتئر.
آللاە تعالا شؤیلە بویورور:
اتَّخَذُوا أَحْبَارَهُمْ وَرُهْبَانَهُمْ أَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللَّهِ وَالْمَسِيحَ ابْنَ مَرْيَمَ وَمَا أُمِرُوا إِلَّا لِيَعْبُدُوا إِلَهًا وَاحِدًا لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ سُبْحَانَهُ عَمَّا يُشْرِكُونَ ﴿۳۱﴾ (سورة التوبة)
بیلگینلرینی، دین آداملارئنئ وە مریم اۇغلو مسیحی آللاەتان اؤنجە بیرر راب سایاراق اۇنلارا سارئلدئلار. اۇیسا اۇنلارا وریلن أمیر، سادەجە تک بیر تانرئیا قول اۇلمالارئدئر. اۇندان باشقا تانرئ یۇقتور. آللاە، اۇنلارئن شیرکیندن اوزاقتئر. (تەوبە سورەسی؛ 31)
لَقَدْ كَفَرَ الَّذِينَ قَالُوا إِنَّ اللَّهَ ثَالِثُ ثَلَاثَةٍ وَمَا مِنْ إِلَهٍ إِلَّا إِلَهٌ وَاحِدٌ وَإِنْ لَمْ يَنْتَهُوا عَمَّا يَقُولُونَ لَيَمَسَّنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ ﴿۷۳﴾ (سورة المائدة)
“آللاە اۆچۆن اۆچۆنجۆسۆدۆر” دیەنلر کندیلرینی گرچکتن دۇغرولارا قاپامئشلاردئر. بیر تک ایلاە دئشئندا ایلاە یۇقتور. بؤیلە دەمەیی بئراقمازلارسا بو کافیرلری آجئ بیر عاذاب ساراجاقتئر. (مائیدە سورەسی؛ 73)
کاتۇلیکلرە گؤرە عیسا، قوتسال روح، مریم آنا وە حاواریلری “کیلیسە” تمثیل أدر.
بو سببلە “آصئل تانرئ” کیلیسەدیر.
کیلیسە، هیەرارشیک اۇرگانلاردان وە مسیحین میستیک بدنیندن اۇلوشان بیر تۇپلولوقتور. گؤکسل آرماغانلارلا دۇناتئلمئشتئر. بیری اینسانی دیگری ایلاهی اۇلان ایکی فارقلئ یاپئسئ واردئر. کیلیسە اینسانلئقلا آللاە آراسئنداکی بیرلشمەنین ایشارتی وە آراجئدئر.
مسیحە بنزەین کیلیسە گؤرەولیلری، مسیحین قوللارئدئر. چۆنکۆ سؤیلەدیکلری سؤزلر وە وردیکلری ایحسان کندیلرینین دگیل، باشقالارئنا وریلمک اۆزرە کندیلرینە أمانت أدیلن مسیحین سؤزۆ وە ایسانئدئر.
بیر پرۇتستان پاپازئ ایلە یاپتئغئم شو قۇنوشما، کیلیسەنین کندینی، آللاهئن یرینە قۇیدوغونو گؤستریر:
دەدیم: حئریستیان اۇلمانئن أن اؤنملی شارطئ نەدیر؟
دەدی: وافتیز اۇلماقتئر.
دەدیم: کیلیسەنین بۆتۆن اینانچ وە عیبادتلرینی ایچتن قابول أدن، آیینلرە قاتئلان، کیلیسەیە دۆزنلی یاردئم أدن آما وافتیز اۇلمایان بیری حئریستیان سایئلئر مئ؟
دەدی: حایئر. چۆنکۆ هر اینسان گیبی اۇ دا آدمین ایشلەدیگی آصلی گۆناەلا دۇغموشتور. اۇندان وە بۆتۆن گۆناەلاردان تمیزلنمەسی آنجاق وافتیزلە اۇلور. وافتیز کیشییی تانرئنئن حالقئ ایچینە قاتار.
دەدیم: بیر کیشی وافتیز ایچین باشوورسا آما قابول أدیلمەسە، بیر باشقا کیلیسەیە گیدرکن یۇلدا اؤلسە جننتە می گیدر، جهننمە می؟
دەدی: جهننمە. چۆنکۆ وافتیز اۇلمامئشتیر.
دەدیم: ببک ایکن وافتیز اۇلموش، سۇنرا کیلیسەیە هیچ اوغرامامئش، گۆناەلارلا دۇلو بیر حایات یاشامئش بیر کیشی اؤلۆنجە نەرەیە گیدر؟
دەدی: جننتە. چۆنکۆ وافتیزلە تانرئنئن حالقئندان اۇلموشتور.
دەدیم: بوگۆن بیرچۇق یردە مۆسلۆمان اۇلان حئریستیانلار وار. بونلار سیزە گؤرە دە مۆسلۆمان سایئلئرلار مئ؟
دەدی: حایئر، اۇنلار حئریستیاندئر. چۆنکۆ بیز اۇنلارئ کیلیسەدن چئقارمادئق کی!
دەدیم: یاعنی حئریستیانلئقتان چئقماق ایچین دە سیزین اۇنایئنئز گرکییۇر، ایستەرسە ینی دۇغموش بیر ببک ایکن وافتیز اۇلموش اۇلسون؛ اؤیلە می؟
دەدی: أوت اؤیلە.
دەدیم: بو دینە گیرمک دە سیزین قارارئنئزلا اۇلویۇر، چئقماق دا. اۇ زامان بو آللاهئن دگیل، کیلیسەنین دینی اۇلور.
جواب یۇق.
ب- تائۇئیزمدە آراجئلئق
تائۇئیزم، چینین تمل اینانچلارئنداندئر. قوروجوسو سایئلان لائۇ-تزونون، کۇنفۆچیۆستن 53 یاش بۆیۆک اۇلدوغونا اینانئلئر. لائۇ-تزو، حایاتئنئن سۇنونا دۇغرو چیندن چئقئپ باتئیا گیتمیش وە اۇرادا “بودایا” دؤنۆشمۆشتۆر.
بو سببلە تائۇ؛ کۇنفۆسۆسچۆلۆک، بودیزم وە هیند دینلرینین اۇرتاق دگری اۇلموشتور.
آللاە هر تۇپلوما ألچی گؤندرمیشتیر.
اۇ، شؤیلە بویورور:
إِنَّا أَرْسَلْنَاكَ بِالْحَقِّ بَشِيرًا وَنَذِيرًا وَإِنْ مِنْ أُمَّةٍ إِلَّا خَلَا فِيهَا نَذِيرٌ ﴿۲۴﴾ (سورة فاطر)
بو گرچگی سنینلە بیرلیکتە گؤندردیک کی، مۆژدەلر ورسین وە اویارئلاردا بولوناسئن. هر تۇپلومون گچمیشیندە موطلاقا بیر اویارئجئ اۇلموشتور. (فاطئر سورەسی؛ 24)
قورئاندا آدئ گچن نبیلر، مککەنین یاقئن چەورەسینە یاعنی اۇرتادۇغویا گؤندریلمیش اۇلانلاردئر.
آللاهئن کیتابلار دا تەورات، زبور، اینجیل وە قورئاندان عیبارت دگیلدیر.
آللاە تعالا شؤیلە بویورور:
لَقَدْ أَرْسَلْنَا رُسُلَنَا بِالْبَيِّنَاتِ وَأَنْزَلْنَا مَعَهُمُ الْكِتَابَ وَالْمِيزَانَ لِيَقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْطِ … ﴿۲۵﴾
شوراسئ کسین کی، ألچیلریمیزی آچئق بلگەلرلە گؤندردیک. برابریندە کیتابئ وە اؤلچۆیۆ ایندیردیک کی، اینسانلار عادیل بیر دۆزن قورسونلار… (حادید سورەسی؛ 25)
تائۇئیستلرین گچمیشیندە دە موطلاقا بیر ألچی وە تبلیغ أتتیگی بیر کیتاب واردئر. ایبراهیم وە ایسماعیلئن (ع) گلمەسیندن سۇنرا أسکی مککەلیلر شیرکە دۆشمۆشلردی. حئریستیانلارئن بۆیۆک بیر بؤلۆمۆ ایسە، عؤمرۆنۆ شیرکلە مۆجادلەیە آدامئش عیسایئ (ع) وە قوتسال روحو یاعنی جبرائیلی سۇنرادان آللاها اۇرتاق سایمئشلاردئر. هر تۇپلومدا بنزەری دوروملار واردئر.
چۆنکۆ تۇپلوملارئن اینانچ یاپئلارئندا گۆچلۆ بیر آللاە اینانجئ اۇلدوغونو، اۇنونلا ایلیشکی قوردوغونا اینانئلان آراجئ تانرئسال کیشیلر بولوندوغونو گؤرۆیۇروز. بو، ایسلام اؤنجەسی مککە تۇپلومو ایلە حئریستیانلارئن بیرچۇغوندا گؤرۆلن یاپئلانمایا بیرە بیر بنزەمکتەدیر.
آشاغئداکی تابلۇ، بو بنزەرلیگی سرگیلەمکتەدیر.
تائۇئیستلردە آراجئ تانرئلار
1- تائۇ
تائۇ، طابیعات دۆزنینین ایدارەجیسی وە هر شەیین اۆستۆندەکی یاراتئجئ قودرتتیر. حۆرمت وە عیبادت أدیلمەسی گرکن یۆجە حۆکۆمداردئر. کائیناتئن دۆزنینی اۇ قورموشتور. صاباح تائۇیو ذیکرەدن، آقشام راحات اؤلۆر.
اۇ اولودور، یۆجەدیر. یردەکی اینسانلارا حۆکمەدر؛ کؤتۆلر چۇغالئنجا حۆکمۆ آمانسئز اۇلور. اؤلمک وە دیریلمک، شرف وە زنگینلیک اۇنون تاقدیریندەدیر. اۇ أزلی وە أبدیدیر، هر یردە واردئر، ناسئل اۇلدوغو بیلینمز. اۇنو ذیهنیندە رسمەتمەیە قالقان قایبەدر. یاراتئلمامئشتئر، هر شەیی یاراتان اۇدور. دگیشمز، هر زامان واردئر وە هر زامان حاضئردئر. هر شەیی آچئقچا گؤرۆر وە بۆتۆن ایشلردە اینسانلارلا برابردیر.
تائۇ ایلە قاصدەدیلنین آللاە تعالا اۇلدوغو آچئقتئر.
2- تە
تائۇنون گرچک وارلئغئنئن اۇرتایا چئقئشئ، اینساندا وە اؤتەکی وارلئقلاردا گؤرۆنن حالیدیر. بۆتۆن وارلئقلارئ “تائۇ” مەیدانا گتیریر؛ “تە” بسلەر، بۆیۆتۆر، شکیل وریر وە قووتینی تاماملار. هر وارلئق تائۇ’یو یۆکسلتیر وە تە’یە دگر وریر.
یین-یانگ: بونلار کائینات دۆزنینین یؤنلندیریجی وە یؤنتیجی ایکی بۆیۆک گۆجۆنۆن أورنسل سیمگەسیدیر. بو ایکی گۆچ بیربیریندن باغئمسئز اۇلاراق وارلئقلارئنئ سۆردۆرەمزلر. هر شەی یین وە یانگ’ئن گیزملی ایلیشکیسی سۇنوجو لاطیف عالمدن دۆنیایا چئقارتئلئر. بو پرەنسیبی تائۇ یاراتمئش، سۇنرا تائۇنون یاراتما گۆجۆ یین-یانگ ایکیلیسینە گچمیشتیر. بو نۇقطادا تە، بو ایکی قووتی بیرلیک ایچیندە اویوملو بیر بیچیمدە توتار.
“تائۇ’دان بیر دۇغار، بیردن ایکی (یین وە یانگ)، ایکیدن اۆچ، اۆچتن اۇن بین شەی دۇغار؛ بۆتۆن وارلئقلار اویوم ایچیندە، یین’ی بارئندئرئر، یانگ’ئ قوجاقلار.
تائۇ’نون یاراتما واصفئ تە’یە وریلمیشتیر. اۇ، بونو یین وە یانگ ایکیلیسی ایلە گرچکلشتیرمکتەدیر. یاراتئلان هر شەیی “تە” کۇنترۇل أدر.
3- اؤلۆمسۆز روحلار وە لاطیف گۆچلر
“تائۇ” ایلە حایاتئنا دۆزن ورن ایچین قارانلئق ایلە آیدئنلئق، حایات ایلە اؤلۆم آراسئنداکی آلداتئجئ سئنئرلار قالقار. پک چۇق یۆکسک روحلو وارلئغئن دۇستلوغونو قازانئر. اۇنلار آراسئندا، اۇلومسوز أتکیلنمەلردن قۇرونور وە یۇق أدیلەمز یاشاما گۆجۆنە صاحیب اۇلور.
بؤیلەجە اؤلۆمسۆزلۆگە اولاشئر. آغاچلار وە حایوانلار، اینسانلار وە بؤجکلر، چیچکلر وە قوشلار… بونلار یئلدئزلاردان أورنە آقان لاطیف گۆچلرین جانلئ حایاللریدیر. اۇنلار بیربیرلرییلە وە یریۆزۆندەکی وارلئقلارلا قارشئلاشاراق اۇنلارلا بیرلشەرک تۆم جانلئلارا حایات وریرلر.
4- آتا روحلارئ
هر عائیلە، آتا روحلارئنئ اؤزل قۇرویوجو اۇلاراق گؤرۆر وە أویندە اۇنلار ایچین یر آیئرئر. باعضن آتالار چاغرئلئر وە اؤنملی قۇنولار حابر وریلیپ یاردئملارئ ایستنیر. مزارلار، برەکت ورسین دییە تارلالاردا یاپئلئر، ایلکباهاردا سۆپۆرۆلۆر وە هدیەلر سونولور.
5- بیلگەلر، ملکسی اۆستادلار
غایبئ بیلدیگینە اینانئلان بیلگەلر، اؤلۆمسۆزلر وە ملکسی اۆستادلار ایلاهی گۆجە اولاشمانئن یۇللارئدئر. بونلار آراجئلئغئیلا اؤلۆمسۆز اۇلونور، “فنایی تاممە” اولاشئلئر. بونلار ایلاهی وارلئق ایلە اینسان آراسئنداکی آراجئلاردئر.
بونلار: “قاپئلارئنئن اؤنۆنە چئقمادان أورنی بیلیر، پنجرەدن باقمادان، گؤکیۆزۆنۆ گؤرۆرلر. گیتمەدن بیلیر، باقمادان گؤرۆر، یاپمادان باشارئرلار. بو ملکسی اۆستادلار بولونامازلار؛ طالیب اۇلانلارئ اۇنلار بولورلار. بوندان سۇنرا یۆکسک فراست وە تمییز أردمی یاردئمئیلا ایلاهی مۆلک ایلە باغلانتئ قورولدوغوندا نیهایی ماعنوی حاقیقاتلرین ناقلی دە پشیندن گلەجکتیر. بو، تۆم ملکلرین ایلاهی مۆلکە گیدرکن ایزلەدیکلری یۇلدور.
… مۆکممل یۇل سۆرەسینجە مەیدانا گلەجک ایلرلەمەنین هر باساماغئندا یارئن دۆنیا مۆلکۆندە توتقولو گؤرۆننە دگیل، بوگۆن ماعنوی مۆلکتە اؤنملی اۇلانا دگر ورمەیی اؤگرنەجکسین. اۇ زامان میستیک قاپئ آچئلاجاق، سن قۇسقۇجامان أورنین یؤنتمەین یؤنتیجیلرینە، یاراتمایان یاراتئجئلارئنا قاتئلاجاقسئن.
… تۆم مۆرشیدلر وە تکنیکلر گچیجیدیر؛ آصئل گرچکلشمە، کیشینین وارلئغئنئن تائۇ’نون ایلاهی أنرژیسی ایلە بیرلشمەسیندن اۇرتایا چئقار.
6- رابئطا
کیم تائۇ’یا اولاشماق ایستەرسە، ملکسی اۆستادلاردان بیرییلە رابئطا قورماق زۇروندادئر. بو کیشی، اۆستادلارئنئن اؤگرتیلری اۆزریندە چالئشمالئ، ایکیلملە ایلگیلی تۆم قاوراملارئ چؤزۆملەملی، باشقالارئنا حیذمت ایچین ألیندن گلنی یاپمالئدئر. ایچ تمیزلیگینی یرینە گتیرملی، حۇجاسئنئ گرکسیز أنگللرلە راحاتسئز أتمەملی، حۇجاسئنئن ایلاهی گۆجۆ ایلە ماعنوی رابئطایئ قۇرومالئدئر. بؤیلەجە قارشئسئنداکی تۆم أنگللری آشار، موطلاق صامیمیەتینی دائیما موحافاظا أدر. کائیناتئن دویارلئلئغئنئ آندئران آلچاق گؤنۆللۆلۆگۆ، عازمی وە اویوم یتەنگی اۇنو ایلاهی ائشئقلا دۇلدورور.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ارسین تاتار جمهور باشقانی اردوغان ایله گؤروشهجک
معلوماتا گؤره، گؤروش تورکیه-نین پایتاختی آنکارا-دا باش توتاجاق.
قوزیی قیبریس تورک جمهوریتینین پرزیدنتی ارسین تاتار آوریلین 26-دا جمهور باشقانی رجب طیب اردوغان ایله گؤروشه جگینی آچیقلاییب.
معلوماتا گؤره، گؤروش تورکیه-نین پایتاختی آنکارا-دا باش توتاجاق.
ارسین تاتار وظیفهسینین ایجراسینا باشلادیقدان سونرا ایلک دفعه ناظیرکابینهسینین ایجلاسی داوام ائدرکن بیاناتلار وئریب.
ارسین تاتار 27-29 آوریل تاریخلرینده بیرلشمیش میللتلر تشکیلاتینین رهبرلیگینده و واسیطهچی اؤلکه لرین (تورکیه، یونانیستان و اینگیلتره) ایشتیراکی ایله قیبریس مسئلهسی ایله باغلی 5+1 فورماتدا تشکیل ائدیلهجک غیری-رسمی ایجلاسدان اوول جمهور باشقانی رجب طیب اردوغان ایله گؤروشه جگینی بیلدیریب.
ایلگیلیلی خبرلر
علییئو، عرب بیرلیگی ذیروهسینین فخری قوناغی اولاجاق
الجزایر جمهورباشقانی، آذربایجان جمهورباشقانی ایلهام علییئوی، اؤلکهسینده تشکیل ائدیلهجک عرب بیرلیگی ذیروهسینه شرف قوناغی اولاراق دعوت ائتدی
ارمنیستان آتیشکسی پوزماغا داوام ائدیر
ارمنی بیرلیکلرینین، آذربایجان اوردوسونون مؤوضعلرینی آرالیقلارلا آتیشا توتولدوغو بیلدیریلدی
جمهورباشقانی علییئو لاچین شهرینه گئتدی
"بو، اونلارا درس اولسون چونکو بیزی هئچ کیمین و هئچ بیر شئیین دوردورابیلمهجگینی گؤردولر


text:
۴ سپتامبر
۴ سپتامبر: گوگل شیرکتی، ایلک الکتریک لامپی
۱۴۷۹ — ایسپانیا قناری آدالارینی اله کئچیرمیشدیر.
۱۸۰۲ — آلمان عالیمی گئورگ فریدریش گروتفند بابیل الیازمالارینی ترجومه ائتمیشدیر.
۱۸۸۲ — توماس ادیسون ایلک الکتریک لامپینی تقدیم ائتمیشدیر.
۱۹۳۷ — میللتلر جامیعهسی عرب و ایسرائیل دؤولتلرینین یارادیلماسی ایدیعاسینی بهیهنیر.
۱۹۶۳ — فرانسهلی سیاستچی روبرت شومان (آوروپا بیرلیگینین بانیلریندن بیری) وفات ائتمیشدیر.
۱۹۷۵ — «چتو؟ قدئ؟ کوقدا؟» وئریلیشینین ایلک بوراخیلیشی.
۱۹۹۸ — «گوگل» شیرکتینین اساسی قویولور.


text:
اورستیس کارنزیس
اورستیس کارنزیس (اینگیلیسجه: Orestis Karnezis) (دوْغوم:۱۱ ژوئیهٔ ۱۹۸۵ (۳۷ یاش) آتن) بیر فوتبالیست. ناپولی فوتبال کولوبو و یونان میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و قولر موقعیتینده اوْیناییب. فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۴ اوْیونلاریندا مئیدانا گئدیب.
اوْیونلاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ "2014 FIFA World Cup Brazil: List of Players" (PDF). FIFA. 11 June 2014. p. 18. Archived from the original (PDF) on 2017-08-06. Retrieved 11 June 2014.
قارداش پروژهلرده اورستیس کارنزیس گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- چئویرمک یانلیش سئچیملر
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۸۵-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- پاناتینایکوس کولوبونون اویونچولاری
- اودینزه کولوبونون اویونچولاری
- قرانادا کولوبونون اویونچولاری
- واتفورد کولوبونون اویونچولاری
- ناپولی کولوبونون اویونچولاری
- فوتبال قولرلری
- ۲۰۱۴ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری


text:
قدرتلی شاعر، متفکر ژورنالیست و آذربایجان ادبی- مدنی جمعیتینین اعتبار و حؤرمتینی لاییقینجه قازانان اجتماعی شخصیت دوکتور حسن ریاضی (ایلدیریم)ین ایتگیسیندن بیر ایل کئچدی. بو بیر ایل عرضینده نه او اونودولدو، نه ده بیز اونو اونوتدوق. شبههسیز، نه قدهر اینسانلیغا محبت، انسان سئورلیک، عدالت و آزادلیق سؤزلری معنالانیرسا، او اؤز معنوی حیاتینی سئونلرینین، آذربایجانین و ایرانین ادبی – مدنی جمعیتینین قلبینده داوام ائدهجکدیر.
آذربایجان مدنیت سماسینین ایلدیریمی اولان دوکتور حسن ریاضی، اجتماعی-مدنی حیاتین موختلیف اؤلچولرینده اؤز باجاریغینی نوماییش ائتدیرن چوخ شاخهلی شخصیت ایدی. او، تعهدلی شاعر، اوستاد یازیچی، آزاد دوشونجهلی متفکر، امانتدار ترجومهچی، یورولماز ژورنالیست، آزادلیق و عدالت کیمی بشری ایدئاللارا صادق قالان بیر شخصیت اولوب، عؤمرونون قیرخ ایلدن چوخونو بو آرزو و ایدئاللارین حیاتا کئچمهسینده موباریزهیه صرف ائتمیشدیر.
او، تعهدلی مدنیته و ادبیاتا صداقتله اینانیر و اونو خالقین اجتماعی حیاتیندان و معیشت شرایطیندن آیری حساب ائتمیردی. ائله بونا گؤرهدیر کی اثرلری ده خالقین اجتماعی حیاتیندان آیریلمامیش، اینانجلاری ایسه یاراتدیغی اثرلرینده اؤز گئنیش عکسینی تاپمیشدیر.
ژورنالیستلیک ساحهسینده ده ائله بو اینانجلار اساسیندا ایگیرمی ایله یاخین فاصلهسیز و گئجه-گوندوز فعالیت ائتدی. ائله بیر فعالیت کی، نتیجهسی ایکی دیلده یاییلان و جمعیتده اؤز مثبت تاثیرینی بوراخان «آذری» مجلهسینین منتظم، محصولدار و عموم خالق اوچون نشری اولدو. او مجله کی، رئداکتورونون ابدیته قووشانا قدهر حاضیرلادیغی هر نومرهسی اینسان آرزو و اومیدلرینی اؤزونده جمعلشدیرن، آذربایجان و ایران خالقلارینین معنویاتینی عکس ائتدیرن بیر مدنی محصول سویهسینه یوکسلدی و اومید ائدیلیر کی، بوندان سونرا دا بئله خصوصیتلرله اؤز نشرینه داوام ائتسین.
بوگون ائله بیر ایستکلی اینسانین مزاری باشینا توپلاشاجاغیق کی، او ثمرهلی عؤمرونده یاشادیغی ایللر باهاسینا انسانلیغا صداقت و خالقا باغلیلیق آنلاملارینی معنالاندیردی. توپلاشاجاغیق سئویملی خاطیرهسینی عزیزلهمکله برابر، اونون ۶۳ ایللیک دولانباج عؤمور یوللارینی ایشیقلاندیران اجتماعی حیاتینین موختلیف قاتلارینا حؤرمتله یاناشاق. آخی او بو شرفلی عؤمور یوللارینی باشی اوجالیقلا و لیاقتله آددیملایان و ابدیته قووشان بیری اولموشدور. عزیز و شرفلی خاطیرهسینه عشق اولسون!
جمعه گونو ۲۸ مرداد – ساعات ۱۰دان ۱۱:۳۰ قدهر
تهران – بهشت زهرا مزارلیغی – قطعه ۵۵ – ردیف ۵۸ – نومره ۲۰
ریاضی عائلهسی
آذری فصلنامهسی
ساهر ادبی مدنی درنهیی
«ایشیق»- آذربایجان ادبیات و اینجهصنعت سایتی
۲۸ مرداد ۱۴۰۱


text:
الکتریک مرکزی
الکتریک مرکزی یوخسا الکتریک تؤرَدن(برق تؤرَدن) یا الکتریک ایستانسیاسی ویا الکتریک سانترالی (اینگیلیسجه: power plant یا power station ، فارسجا: نیروگاه) - الکتریک انرژیسی (برق) تؤردن بیر صنعتی مرکزدیر. الکتریک مرکزلری عۆمومیّتده الکتریک شبکهسینه باغلانیرلار. الکتریک مرکزلرینین چوخو بیر یا نئچه الکتریک ژنراتورو احتیوا ائدیرلر.
الکتریک مرکزی نؤوعلری[دَییشدیر]
چکیردک الکتریک مرکزی (آتوم الکتریک مرکزی)
یئل الکتریک مرکزی (کۆلکله ایشلهین الکتریک مرکزی)
سو الکتریک مرکزی (هیدرو الکتریک مرکزی)
پومپ ذخیرهلهمه الکتریک مرکزی
قاریشیق سیکللی الکتریک مرکزی (ترکیبی سیکل الکتریک مرکزی)
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«power station»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (08 آقوست 2022 تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
آران
آران — آنتیک دؤور و اورتا عصرلرده کر (قفقاز) چایی و آراز چایلارینین قوْووشدوغو یئرده ، قاراباغ (داغلیق حیصّه سی ده داخیل اوْلماقلا)، میل دۆزو و موغان دۆزونون بیر حیصّه سینی اَحاطه ائتمیش، ایسلامدان اوّلکی دؤورده تقریباً ایندیکی آذربایجان جومهوریتینین یئرلشدیگی تاریخی-جوغرافی مکان. آران سؤزونه هم آلبان، هم فارس، هم ده عرب قایناقلرینده راست گلمک مومکندور.
کئچمیشده آران آدلانان اراضی حاضردا آذربایجان جومهوریتی بیر حیصهسیدیر.
چاغداش دؤورده آذربایجان جومهوریتینده ۷ جۇلای ۲۰۲۱-جی ایلدک بۇ بؤلگهنین آدینی داشییان آران ایقتیصادی رایونو مؤوجود ایدی. اوْنون اراضیسینه مینگهچئویر و شیروان (آذربایجان جومهوریتی) شهرلری، هابئله آغجابهدی رایونو، آغداش رایونو، بئیلقان رایونو، برده رایونو، بیلهسووار رایونو، گؤیچای رایونو، حاجی قبول رایونو، ايميشلى، کوردمیر رایونو، نفتچالا رایونو، ساعاتلی رایونو، صابیرآباد رایونو، سالیان رایونو، اوجار رایونو، یئولاخ رایونو و زرداب رایونو رایونلاری داخیل ایدی.
۷ جۇلای ۲۰۲۱-جی ایلده ایسه قئید اوْلونموش ایقتیصادی رایونون یئرینه مرکزی آران ایقتیصادی رایونو یارادیلدی. بۇ ایقتیصادی رایونون اراضیسینه مینگهچئویر شهری، هابئله آغداش رایونو، گؤیچای رایونو، کوردمیر رایونو، اوجار رایونو، یئولاخ رایونو و زرداب رایونو رایاوْنلاری داخیلدیر. کئچمیش آران ایقتیصادی رایونونون ترکیبینده اوْلان آغجابهدی رایونو و برده رایونو رایاوْنلاری کئچمیش یوخاری قاراباغ ایقتیصادی رایونو یئرینه یارادیلمیش قاراباغ ایقتیصادی رایونونون ترکیبینه داخیل ائدیلدیلر. بۇندان علاوه ، بئیلقان رایونو، ايميشلى، ساعاتلی رایونو و صابیرآباد رایونو رایونلارینین اراضیسینده یئنی میل–موغان ایقتیصادی رایونو، شیروان (آذربایجان جومهوریتی)، بیلهسووار رایونو، حاجی قبول رایونو، نفتچالا رایونو و سالیان رایونو رایونلارینین اراضیسینده ایسه یئنی شیروان–سالیان ایقتیصادی رایونو یارادیلدی.
آدین اتیمولوژیدَییشدیر
بعضی روایت و قدیم تاریخی قایناقلر (موسیکالانکاتلی) آران سؤزونون قافقاز آلبانیسینین بانیسی آرانین آدیندان گؤتورولدۆیو قئید ائدیلیر. بعضی روایتلره گؤره بۇ شخص نوح پئیغمبرین اوْغلو یافث اوْلموشدور. آراندان کئچن آراز هله قدیم زامانلاردان آنتیک دؤور جوغرافیاچیلارینا بللی اوْلموش و قدیم یونان جوغرافیاچیلاری آراز چایینی آراکسس کیمی خاطیرلامیشلار.
تاریخی جوغرافیاسیدَییشدیر
آران بؤلگهسینین تاریخی جوغرافیاسینا دایر مۆختلیف ایلکین قایناقلار و رسمی سندلر مؤوجوددور.
بؤلگهنین جوغرافی سرحدلری تاریخ بوْیو دَییشمیش، بعضاً چاغداش آذربایجان جومهوریتی اراضیسینین یاریسیندان چوخوسونو و داغیستان جنوب بؤلگهلرینی اَحاطه ائتمیش، بعضاً ایسه کسکین کیچیلرک، بۆتوولوکده کۆر چایینین آراز چایینا قدرکی ساغ ساحیلینی اَحاطه ائتمیشدیر، چایین سول ساحلی ایسه شیروان تاریخی ویلایتی آدی ایله تانینمیش و شیروانشاهلار دؤولتی طرفیندن ایداره اوْلونموشدور.
ائرکن ایسلام دؤورو و عرب خیلافتی دؤورودَییشدیر
حاضیرکی آذربایجان اراضیسی و اطراف بؤلگهلر ۶۴۲-جی (هیجری ۲۲-جی) ایلده عرب خیلافتی اوْردوسو طرفیندن فتح ائدیلدی. عرب حاکیمیتی دؤورونده اۆچ تاریخی-جوغرافی اراضی – آذربایجان (تاریخی اراضی)، آران و ارمنییه بیر اینضیباطی واحیده بیرلشدیریلرک ایداره اوْلونموش، سوْنراکی دؤورلرین عرب جوغرافیاچیلاری ایسه بۇ سببدن بۇ اینضیباطی واحیدی و اوْنون بۆتوولوکده اَحاطه ائتدیی بؤلگهنی بعضاً ارمنییه ، بعضاً ده آذربایجان (تاریخی اراضی) آدلاندیریردیلار.
قیسا تاریخیدَییشدیر
ایرانین ایشغالیندان سوْنرا، عربلر قافقاز آلبانیسینا دۇغرو حرکت ائدیرلر و ۸-جی یۆز ایـلده آلبانی (آران داخیل اوْماقلا) عربلرین نظارتی قیزیلا کئچیر. عربلرین گلیشینه قدر ایسه آلبانی مۆختلیف دؤورلرده ساسانیلر حاکیمیتینه تابع اوْلموش مهرانیلر سۆلالهسی طرفیندن ایداره اوْلونوردو.
آذربایجانا ایسلامین گلیشیندن سوْنرا آران مۆختلیف دؤورلرده روادیلر، ساجیلر سولالهسی، سالاریلر، شددادیلر، شیروانشاهلار سۆلالهلری طرفیندن ایداره اوْلونور. آران اؤلکهسینین اورتا عصرلرین ایلکین دؤورلرینده اَن مؤهوم شهری برده (شهر) اوْلموشدور. برده ۱۰-جو یۆز ایـلده اؤزونون اَن گؤزل چاغلارینی یاشاییر. بۇ دؤورده شهر سیکه پول کسمه مرکزی کیمی واجیب بیر اَهمییت داشییردی. لاکین روسلارین و دیگر شمال طایفه لارینین شهره آرامسیز و داغیدیجی باسقینلاری شهرین سوقوطو ایله نتیجهلنیر.
آران اراضیسی بؤیوک سلجوقلو ایمپیراتورلوغو ایمپراتورلوغونون، ائلدنیزلر (آذربایجان آتابیگلری) دؤولتینین، داها سوْنرا ایسه ائلخانیلرنین نظارتینه کئچیر. بیر قدر سوْنرا اراضی چوبانلیلار، جلایر سولطانلیغی، تیمورلو ایمپیراتورلوغوین تابئلیگینده اوْلور و داها سوْنرا ایسه صفوی ایمپیراتورلوغو دؤولتینین نظارتینه کئچیر.


text:
حیماسه
حیماسه (اینگیلیسجه: Epic poetry) هر بیر خالقین ایجتیماعی–استتیک دوشونجهسینی بۆتؤولۆکده احاطه ائدن فولکلور اثری. حیماسه ناغیل کیمین شعرلر دیر لر کی گؤرولممیش و غریب داورانیش لار و ایش لر غریب یوخسا گؤرۆلممیش کارکترلر طرفیندن بو کارکترلر گۆجلو و اؤزل اینسان لار یوخسا تانری لار دیر لار اؤلدوروجو یوخسا فانی عالم ده.
اؤنملی حیماسه لردندَییشدیر
- گیل گمیش سومر ادبیاتیندا
- ایلیاد و اودیسه قدیم یونان ادبیاتیندا
- ماهاباراتا هیندوستان ادبیاتیندا
- دده قورقود تۆرک ادبیاتیندا
- شاهنامه فارس ادبیاتیندا


text:
اوجا داغلارین تانیشی
سعید موغانلی
..:ای فضولی هر عمل قیلسان خطادیر غیرِ عشق:..
منه ائله گلیرکی، هلهکی هلهدی، بیز شاعیرلرین پیری، مرادی، للـهسی مولانا فضولی اولمالیدی! نییهکی دوستا عشق و سئوگی، یادا سئوگی، داغا عشق، چؤللوکلره عشق، هرنهیه-هرنهیه سئوگی و محبت گؤزویله باخیر. هم ده هیجر و سئوگی عذابینا دا عشق ایله باخیر.
غم هجردیر کی آرتار اثرییله، عشق ذوقو
غلط ائیلهمیش فضولی کی وصاله طالب اولموش.
فضولی ددهنین گوجونو و سئیوری قلمینین و یانیق گؤنلونون صادقلییینی و شاعیرلییینی محض «لیلی مجنون» منظومهسیندن باشا دوشمک اولار.
او هاردا باسدیریلماسینی و نییه اوردا باسدیریلماسینی دا سئوگی ایله آچیقلاییر و اونون دلیلینی ده محض عشق بیان ائدیر. وصیت ائدیر کی منی امام حسین (ع) مبارک حرمینین ایچینده باسدیرمایین! قیزمار گونشین آلتیندا و حرمدن ائشیگه مولانین آیاق طرفلرینده باسدیرین، قویون بیر سایه دوشسون اول ماه قامتدن. قویون آغانین حرمینین سایهسی دوشسون مزاریمین اوستونه و هر گون زائرلرینین آیاق توزو دَیسین قبریمه…
حکیم فضولیدن باشلادیم سؤزومو، مولا گؤرهلیم نئیلر! نئیلرسه گؤزل ائیلر…
گونوموزه و گون شعریمیزه گلینجه، منجه معاصر شعریمیزین ان گوجلو چاغلارینی تجربه ائتمکدهییک و نه خوشبخت شاعیرلریک بیز…
بو معاصر دووروموزون ده اؤزونه مخصوص شاعیری، حیاتی و پوئزییاسی وار.
قارداغ همیشه شعر، شور و شعور قایناغی اولان آذربایجان بؤلگهلریندن بیری اولوب. توت شیخ شهابدان، نباتیدن تا عاشیق چنگیزه قدر… توت ستارخاندان عاشیق محبوبا قدر، توت ستار گولمحمدیدن علی جوادپورا و تانیش افسر جنابلارینا قدر… هامیسیندا عشق، صداقت، جسارت، محبت و انسانسئورلیک، وطن سئورلیک دالغالانیر. هامیسیندا انسان اوغلونون خوشبخت یاشاماسینا، طبیعتی سئویب ساخلاماسینا، یارانیشا، یارادیلیشا، یارانمیشا حؤرمت بسلهمهسینه اینام و پیام وار.
من ادبی حیاتیمدا شاعیر تانیشی سئوگی قوللوقچوسو، سئوگی مریدی و اینام دؤیوشچوسو کیمی گؤردوم. بوتون شعرلرینده صادقلیک و خلقیلیک اؤزونو سرگیلهییر. مصرعلرینده انسانا، طبیعته، دوستا محبت دالغالانیر.
شاعیر افسر تانیش، اؤز اوچ کیتابلیق شعرلرییله و بیر عؤمورلوک یاشامییلا حیاتدا انسانلیق و عشق دئیه بیر تامغا ووردو و هله عؤمور بویو ووراجاق. اونا اوزون عؤمور، خوشبخت یاشاییش و سئوگی دولو مصرعلر آرزولاییرام.
قوی شاعیر دوستوما یازدیغیم بو قیسا یازینین سونو دا فضولی علیهالرحمهدن یاد اولسون:
قد انار العشق للعشاق منهاج الهدی
سالک راه حقیقت عشقه ائیلر اقتدا
عشقدیر اول نشئهی کامل کیم اونداندیر مدام
میده تنویر حرارت، نیده تأثیر صدا…
تهران-یای-۱۳۹۶
قید: یازی، تانیش افسرین تزه چاپ اولموش «آچار» شعر کیتابینین مقدمهسیندندیر. شاعیر دوستوموزون ابدیلیک سوسماسیندان بیر هفته قاباق «دده قوربانی اوجاغی» و «یاشماق» طرفیندن نشر اولان «آچار» شعر کیتابینا گیریش اوچون سایین یازارلار «علی تقیزاده لاریجان» و «آزرائللی» جنابلارینین یازیلارییلا بیرگه یازیلیب و چاپ اولموشدو.(سعید موغانلی)


text:
`اینگیلتره` نتیجهلر
خبرلر [133]
- آوروپا بیرلیگیندن ایرانا چاغری
- اولاف شولز جو بایدن، امانوئل ماکرون و بوریس جانسون ایله تلفونلا دانیشیب
- ان اسکی ییرتیجی فسیلی تاپیلدی
- اینگیلترهنین تهران ائلچیسی: یاردیمچیم ایراندان تخمیناً ۸ آی اؤنجه آیریلدی
- اینگیلتره: ایرانین، انگیلیس دیپلوماتی گؤزآلتینا آلدیغینا دایر خبرلر اساسسیزدیر
- جانسون اینگیلتره-دهکی اعتصابی "دهشتلی بیر دوشونجه" اولاراق دیرلندیریب
- بوریس جانسون اعتیماد سس وئرمهسینده غالیب گلیب
- بریتانیا اوکراینایا آغیر توپخانا سیستملری وئرهجک
- اینگیلتره، "روسیانین سالدیری پلانینی" یایینلادی
- اومیکرونا یولوخانلار داها آز خستهخانایا یاتیر
- اینگیلتره پریمیر لیگی: "لیورپول" سفرده "منچستریونایتد"ی دارماداغین ائدیب
- اینگیلتره و فرانسادا گؤی داشی گؤرونتولندی
- "چلسی" لوندون دربیسینده "آرسنال"دان گوجلو اولوب
- اینگیلتره-نین بلاروسا تحریم قراری
- اینگیلتره آسیا-پاسیفیک بولگه سینده حربی گمی یئرلشدیرهجک
- یورو-2020: ایتالیا ایکینجی دفعه آوروپا شامپیونو اولوب
- ایتالیانین رقیبی اینگیلتره اولدو
- بو گون "یورو-2020"نین ایکینجی فینالچیسی معینلشهجک
- یورو-2020: 1/8 فینالین سون 2 اویونو کئچیریلهجک
- G7 ذیروه سی اینگیلتره-ده باشلاییب
- اینگیلتره و فرانسا گؤیلرینده گؤی داشی
- تورکیه اینگیلتره-یه کروناویروسلا موباریزهده یاردیم اوچون طبی لوازیمات گؤندردی


text:
اوکراین اوروشیده اوتّیز مینگ دن آرتیق روس عسکری اولگن
اوشبو مطلب نی اوکراین قوراللی کوچ لری قوماندان لیگی بیلدیردی
اوکراین قوراللی کوچ لری قوماندان لیگی بیرگن بیاناتیده, روسیه نینگ اوکراین گه قرشی هجوم لری نینگ باشله گن کوندن (24- فبروری) 31- می گه قدر 30 مینگ 500 روس عسکری نینگ اولگن لیگی نی بیلدیردی.
بیاناتده, عینی دمده اوکراین اردوسی نینگ روسیه نینگ 208 اوچاغی, 174 هلیکوپتری, 1358 تانکی, 3302 زرهی واسطه سی, 649 توپی, 207 راکت تیزیمی و 93 هوا مدافعه تیزیمی نی یوق قیلگن لیگی بیلدیریلدی.
بوندن تشقری اوکراین اردوسی نینگ روسیه نینگ 2275 نظامی موتری, 13 کیمه و یینگیل سرعتلی قایقی و 515 اوچووچیسیز اوچاغی نی یوق قیلگن لیگی معلوم قیلیندی.
عینی دمده اوکراین قوراللی کوچ لری قوماندان لیگی, روس عسکر لری نینگ, خرسون نینگ نیکولایفکه منطقه سیده آغیر تلفات بیریشی آرتیدن اوشبو منطقه نی ترک ایتگن لیگی نی بیلدیردی.
قوراللی کوچ لری قوماندان لیگی تامانیدن بیریلگن بیاناتده, روسیه نینگ 24- فبروری ده اوکراین گه قرشی باشلتگن ارووشده یوز بیرگن ینگیلیک لر باره سیده معلومات بیریلدی.
بیاناتده, خرسون منطقه سیده نیکولایفکه مسکونی نقطه سیده توقنه شوولر یوز بیرگن لیگی, روس عسکر لری نینگ آغیر تلفات بیریب منطقه نی ترک ایتگن لیک لری بیلدیریلدی.


text:
تورک دیش پولیتیکاسینا باخیشلار (44)
اردوغانین قاقاووز اؤزارک یئری سفری و مولداوی ایله ایلیشکیلر
تورکیه پرزیدنتی اردوغان، مولداوی و مولداوی ایچریسینده قاقاووز تورکلرینین یاشادیغی قاقاووز اؤزارک یئرینه سفر ائتدی. بیز ده بو هفته پروقرامیمیزدا بو سفری و تورکیه خاریجی سیاستینه تأثیرینی تحلیل ائدجییک.
قاراتکین اونیورسیتهسی اولوسلارآراسی ایلیشکیلر بؤلومو خوجاسی دکتر جمیل دوغاچ ایپکین قونو ایله باغلی دگرلندیرمهسینی سونوروق.
...
کئچدییمیز گونلرده مولداوینین تورک بؤلگهسی قاقاووز اؤزارک یئری، تاریخی بیر سفره ائو صاحبلیگی ائتدی. تورکیه پرزیدنتی رجب طیب اردوغان، سون ۱۹ ایلده مولداوییه گئدن ایلک تورکیه پرزیدنتی کیمی سفرینین ایکینجی گونونو قاقاووز اؤزارک یئرینه آییردی. اردوغان، ۱۸ اکتبر ۲۰۱۸ده مولداوی پرزیدنتی ایگور دودون ایله بیرلیکده قاقاووز اؤزارک یئرینین باشکندی کومراتا گئتدی. دودونلا بیرلیکده، هلیکوپتردن ائنیشلرینده قاقاووز اؤزارک یئری باشقانی ایرینا ولاخ طرفیندن قارشیلانان اردوغانا، اؤزونو گؤزلهیهن قاقاووز تورکلری ده اللرینده تورکیه بایراقلاری ایله سئوگی گؤستردی. شهردهکی پروقرامی چرچیوهسینده ایجرا کمیتهسینین بیناسینا کئچهن پرزیدنت اردوغان، بورادا دودون و ولاخ ایله اوچلو گؤروش کئچیردی.
اردوغان، اقتصادی و مدنی باخیمدان بؤیوک اهمیته مالیک پروژهلرین آچیلیشیندا ایشتیراک ائتدی. بوندان باشقا، وئردیگی مئساژلار و چاتدیردیغی یئنی پروژهلرله ده اسکی سووئت جغرافیاسینین بو کیچیک اما سیاسی باخیمدان مورکب اؤلکهسینده تورکیهنین گوج اولاراق وارلیغینا ووروغو ائتدی.
اردوغانین سفری چرچیوهسینده قاقاووز اؤزارک یئرینین باشکندی کومراتدا تورکیه طرفیندن اینشا ائدیلهن اوشاق گلیشیم مرکزی، خستهخانا و اوشاق باغچاسینین، تامامیله یئنیلشهن مدنیت ائوینین، اؤزارک بؤلگهنین مدنیت باشکندی اولاراق گؤرولهن چادیر لونگادا ایسه یاشلیلار ائوینین آچیلیشی ائتدی. وولکانئشتین سو پروبلئمینی آرادان قالدیراجاق آلت یاپی پروژهسینین حیاتا کئچیریلمهسینه باشلاندیغی معلوماتینی دا کومراتداکی چیخیشیندا اردوغان شخصاً بیلدیردی. اردوغان، گلن ایل کومراتدا بؤیوک بیر تحصیل مجتمعینین تیکینتیسینه باشلاناجاغینی دا بیلدیردی. اردوغانین بیر باشقا اهمیتلی معلوماتی ایسه کومراتدا چوخ یاخیندا تورکیه باش کونسوللوغونون آچیلاجاغی ایله باغلی ایدی.
اردوغان سفرینه بؤیوک بیر هیجانلا حاضیرلاشان خریستیان تورک توپلومو قاقاووزلارا موهوم مئساژلار وئردی. بو مئساژلارین ایچریسینده ان چوخ دقت چکنی دیلله و بوتونلوکله باغلی ایدی. اردوغان، قاقاووزلاری عاید اولدوقلاری اؤلکهنین، مولداوینین رسمی دیلینی ان یاخشی شکیلده اؤیرهنمهلری و ایستیفاده ائتمهلری بارهده اویارارکن، اؤز آنا دیللرینه ده صاحب چیخماغا چاغیردی. بو اویاری و چاغری، تأسف کی، آرخا پلانیندا قاقاووز تورکجهسینین ایستیفادهسی ایله باغلی هئچ ده خوش اولمایان بیر تابلو ساخلاییر. چونکو قاقاووز یئری (تورکیهنین صمیمی چابالارینا و بؤیوک اقتصادی دستگینه باخمایاراق) دئمک اولار کی، اؤز دیلینده دانیشمایان بیر بؤلگهیه چئوریلدی.
قاقاووز اؤزارک یئری، اوچ رسمی دیلی اولان بیر بؤلگه. ۱۹۹۵ده قبول ائدیلهن قانونلا قاقاووز تورکجهسی، مولداوانجا و روسجا، قاقاووز یئرینین رسمی دیللری. اهالینین یوزده ۸۲سی قاقاووز تورکلریندن عبارت اولان بؤلگهده روس حاکم. اؤزللیکله شهرلرده بو وضعیت داها بارز. کندلر، آنا دیل باخیمیندان نیسبتا یاخشی وضعیتده. اورتا و یاشلی اهالی قاقاووز تورکجهسی بیلسه بئله، اوشاق و گنج اهالی آنا دیلینی هئچ بیلمیر یا دا چوخ آز بیلیر. قاقاووز تورکجهسی، یالنیز ماهنیلاردا، ناغیللاردا، بؤیوکلرله دانیشیقلاردا و تورکیهنین ده دستیی ایله یاییملانان بیر نئچه کیچیک مئدیا اورگانیندا یاشاییر.
تورکیه، موستقیللیینی ۱۹۹۱ آگوستدا اعلان ائدن مولداوی جمهوریتینی دسامبرین ۱۹۹۱ده تانیدی. ایکی اؤلکه آراسیندا دیپلوماتیک ایلیشکیلر ۳ فوریه ۱۹۹۲ده قورولدو. مولداوی ایله ایلیشکیلرین حقوقی تملی ساییلان "دوستلوق و امکداشلیق آندلاشماسی" تورکیهنین دوققوزونجو پرزیدنتی سلیمان دمیرالین ۲-۳ ژوئن ۱۹۹۴ تاریخلرینده مولداوی سفری زامانی ایمضالاندی. ایکی اؤلکه آراسیندا "ویزالارین قارشیلیقلی اولاراق قالدیریلماسینا دایر آنلاشما" ۱ نوامبر ۲۰۱۲ده ایمضالاندی.
سون دؤورده ایکیلی ایلیشکیلرده اؤنملی بیر سرعت یاخالاندی، چوخ ساییدا یوکسک سویهلی سفر حیاتا کئچیریلدی. تورکیه پرزیدنتی اردوغانین سفری ده بو معنادا چوخ اهمیتلیدیر. ۲۰۱۶.جی ایلین بیلگیلرینه گؤره تورکیهنین مولداوییه صادراتی ۱۸۹ میلیون دلار، مولداویدن وارداتی ایسه ۱۲۴ میلیون دلار اولماقلا ایکیلی تیجارت حجی ۳۱۳ میلیون دلار تشکیل ائتدی. تورکیه ایله مولداوی آراسیندا ایمضالانان سربست تیجارت آنلاشماسی ۱ نوامبر ۲۰۱۶ تاریخینده قوهیه میندی.
تورکیه، قاقاووز اؤزارک یئرینه قارشیلیقسیز و صمیمی یاردیم گؤسترهن تک اؤلکه. بو وضعیت، بؤلگه ایله آز چوخ ایلگیسی اولان هر کسین بیلدیی بیر گئرچک. بؤلگهدهکی ان تأثیرلی یاردیم قورولوشو قونومونداکی تیکا واسطهسیله قاقاووز یئرینه آپاریلان یاردیملارین میقیاسی چوخ بؤیوک. قاقاووز یئرینین ان موهوم سیخینتیسی اولان ایچمهلی سو پروبلئمی، تیکانین یاردیملاری ایله حل ائدیلدی. قاقاووز رادیو تلویزیونونون آلت یاپیسینین گوجلندیریلمهسیندن آتاتورک کیتابخاناسینین قورولماسینا، کومرات اونیورسیتهسینین دستکلهنمهسیندن یاشلیلار ائوی تیکینتیسینه، خالق مجلیسی بیناسینین تعمیریندن، ایستادیوملارین، خستهخانالارین اوناریمینا، اوشاق باغچالارین، اوخوللارین تیکینتیسینه قدر یوزلرجه پروژهده تیکانین ایمضاسی وار. تورکیه، بوتون بونلاری ائدرکن قاقاووز اؤزارک یئرینین و یا مولداوینین ایچ ایشلرینه کسینلیکله قاریشمیر. عکسینه، بؤلگهده ثابتلیک آکتورو کیمی اؤنه چیخماغا چالیشیر.
پرزیدنت اردوغانین کومراتداکی چیخیشیندا یئر وئردیگی، "مولداوینین تورپاق بوتؤولویو بیزیم اوچون حیاتی اهمیته صاحیبدیر" جملهسینی ده بو چرچیوهده دیرلندیرملیییک. تورکیه، قاقاووز اؤزارک یئرینین روسیا ایله باتینین مولداوی اوزریندهکی نفوذ ساواشیندا بیر موناقیشه آراجی کیمی ایستیفاده ائدیلمهسینی ایستمیر. گؤرونوشه گؤره مولداوی دا تورکیهنین قاقاووز یئریندهکی وارلیغینین ثابتلیک ضمانتی اولدوغونو دوشونور. بو باخیمدان، پرزیدنت اردوغانین قاقاووزلارین مولداوی ایله قایناشماسینا و مولداوینین بوتؤولویونه دفعهلرله وورغو ائتمهسی اؤنملیدیر. بو وورغو هم اؤز دیللرینی اونوتما ریسکی داشییان قاقاووزلارا، هم ده مولداویدکی رومانی ایله بیرلشمه یانلارینا (و بو چیزگینین باتیداکی یانلیلارینا) هم ده کئچمیش سووئت جوغرافیاسی اوزریندهکی نفوذ ساواشیندا هر یولو تطبیق ائتمکدن چکینمهیهن روسیایا مئساژ کیمی دیرلندیریلهبیلر.
نتیجه اولاراق بو سفر گؤستردی کی، تورکیه پرزیدنتی اردوغانین بؤلگه ایله باغلی کسینلی و قرارلی دوروشو آوروپا ایله روسیا آراسیندا قالان خریستیان تورکلر اوچون بیر چیخیش یولو و دنگه عنصورودور. دولاییسیلا تورکیهنین قاقاووز تورکلرینه دستگینین قارشیداکی دؤورده آرتاراق داوام ائدجیینی سؤیلهیهبیلریک.
...
قاراتکین اونیورسیتهسی اولوسلارآراسی ایلیشکیلر بؤلومو خوجاسی دکتر جمیل دوغاچ ایپکین قونو ایله باغلی دگرلندیرمهسینی سونوروق.
ایلگیلیلی خبرلر
اورتا آسیا اؤلکهلرینین عرب اؤلکهلری ایله ایلیشکیلری گلیشیر
اورتا آسیا دؤولتلرینین باشقا اؤلکهلر و یا اولوسلارآراسی تشکیلاتلارلا ایلیشکیلرینده اورتاق فعالیتی گلهنک حالینا گتیرمیش اولماسی سئویندیریجیدیر
آذربایجان جمهوریتی جمهورباشقانی ایلهام علییئوین آوروپا سفری
جمهورباشقانی علییئو، ارمنیستان رهبرلیگینین سیاسی ارک گؤسترهبیلمهسی دوروموندا، ایکی اؤلکه آراسیندا باریش آنلاشماسی ایمضالامانین یاخین واختلاردا مومکون اولاجاغینی بیلدیردی
اؤزبکیستان جمهورباشقانی میرضیایئوین عربیستان سفری
جمهورباشقانی میرضیایئوین وئریملی گئچهن ایلک سعودی عربیستانی سفریندن سونرا ایکی اؤلکه ایلیشکیلری داها دا گلیشهجک، اؤزبکیستاندا عرب سرمایهلری آرتاجاق


text:
خستهلیک – سولماز محمدرضایی
خستهلیک
سولماز محمدرضایی
قارا چادراسینین بیر اوجونو الینده مؤحکم سیخیب نهقدر سورتسهیدیده کار وئرمیردی. اینجیک باخیشی ائله قبیره زیللنمیشدی سانکی “اللریمله ده سیلنمهسم گؤزلریمله سیلهجهیم” دئییردی. من ایسه بالاجا قورآنی آچیب یاواش یاواش یاسین اوخویوردوم.
سرین یئل اسیردی. اوجا قلمهلردن ساللانان ساری یارپاقلار یئل دیدیکجه قوپاریلیب فیرلاناراق قبیرلرین اوستونه دوشوردولر. سونرا دا بیر مؤحکم یئل اسیب او قبیردن بو قبیره، بوتون قبیرلری گزهجکلر کیمی حرکت ائدیردیلر.
هاوا قارالمیشدی. آنام نه قدر چالیشدیسا قبیرین باش داشینداکی جیزیلمیش قیرمیزی اورهیی سیلنمهدی دئیه سینیرلنیب گئدک دئدی. بو اورهک کیمین ایشی ایدیسه چوخدا سلیقه ایله چکیلمیشدی
منجه هئچده اهانت دئییلدی. بلکهده ددهمین روحو داریخدیغیندان بیر رومانتیک ایش گؤروم دئیه او قیرمیزی اورهیی چیزمیشدی. آنجاق بو اورهک منی ایچدن قورخودوردو.
همیشه اؤلودن قورخاردیم. ننهم اؤلنده ۹ یاشیم وار ایدی، کوچهده قونشو قیزی ایله ائوجیک اویناییردیق. اییلمیش بیر قوجا آرواد بیزیم ائوه گئدیردی. آنام قارشیسینا گلدیکده بیزه باخیب “بو اوشاقلاری قویما گلسینلر” دئمیشدی. اوگونو ائویمیزه چوخ قوناق گلیردی. آتام دا بیزیم گئجهنین سون وقتلرینهجن کوچهده اویناماغیمیزا هئچ دیللنمیردی.
گئجه یاتاندا کیچیک خالام بیزیمله بیرگه یاتاجاقدی. چیراقلاری سؤندوروب الیمی الینه آلارکن “قیزلار اصلن قورخمایینها من فاتحه اوخویاجام سیز ده یوخولویونجا صالاوات چؤرون” دئدی. او گئجه ننهمین اؤلدویونو آنلامیشدیم. بیر دفعه دوستوم دئمیشدی بیری اؤلنده روحو بدنیندن چیخیب دیریلرین باشینی کسر. باشیمین کسیلمه قورخوسوندان اللریمی باشیما قویوب صوبحهجن یاتانمادیم.
ننهمین اوچو ایدی. هامی قبیر اوستونه گلیب باش ساغلیغی وئرندن سونرا داغیلمیشدی. آناملا من ده یاواش یاواش ائوه دوغرو آددیملاییردیق. ننهمدن اؤنجه قبریستانا گلمهمیشدیم دئیه چوخ عجیبه گلیردی منه. یاتاغا بنزر آغ-قارا داشلاردان دوزلمیش قبیرلرین هر بیری اوستونده بیر آد یازیلیب دئمک بیر اینسانی اونون آلتیندا قویلامیشدیلار. بو قدر اؤلونون روحو گئجهلر خورتلاییب هارا گئدهجکلری قورخونج گؤرونوردو. بلکه ده بو داشلار روحلارین بوراخیلماسینی انگللهییردی! نهبیلیم! من هئچ بیر قبیری آیاقلاییب روحونو اینجیتمهییم دئیه اینجهاینجه آددیم آتارکن آنامین آردیجا گئدیردیم. آنامین دوداغی تئزتئز ترپنیردی، عادت اوزره قبریستانلیغی کئچیب بیتیرینجه فاتحه اوخویاردی.
ائوین قاپیسینا یئتیشدیکده باشماقلاریمی تلهسیک چیخاریب قیرمیزی خالچالی قالدیریملاری ایکی اوچ آتیلیب ائوه گیردیم. ائوین او باشیندان بو باشینا و بو باشیندان او باشینا آددیملایان آتام منی گؤرجهیین “کؤپهیین قیزی جهنم اول گئت اوتاغا. بیده حقون یوخدو چؤله چیخاسان” باغیردی. تعجوبله دووارا یاپیشاراق اوتاغا گیردیم. بیر نئچه دقیقه سونرا آتاملا آنامین سسلری اوجالدی. اورهییم یئیین چیرپینیردی. آنامی دؤیوردو ائلهبیل، “کیشی آللاهدان نییه قورخمورسان” دئییب آغلاییردی. ماویی گوللو بالینجی قوجاقلاییب آغلاییردیم.
آتام همیشه اوغولسوزلوغونا گؤره آنامی سوچلو بیلردی. آنام دا نظیرـنیاز قالمازدی ائدیب آللاهدان اوغول ایستردی.
او گون باجیملا قونشو اوغلانین قاچماق خبری محللهده بمب کیمی پارتلامیشدی. اوغلان سرباز گئتمهدن اؤنجه آتاما باجیمی ایستهدییینی دئمیشدی. آتام دا سینیرلهنیب بیر شیلله وورموشدو.
اوغلانین آتاسی نفتچی ایدی، یانی نفت ساتاردی. شهره گاز چکیلندن آرتیق نفت آلان یوخ ایدی اونا گؤرهده نفتچی کیشی نفت ساتانمیردی. آنام دئیردی عائیلهسینی کئچیندیرهنمیر! گون اوخولدان قاییدیرکن دوستوم ساریشین بیر اوغلانی گؤستهریب سنین باجینی ایستهین اوغلاندیر دئمیشدی. ایشیق دیرهکه دایانان آریق اوغلان، رنگی سولموش خلبانی کاپشئنینین جئبیندن هئی دنه چیخاریب چیرتلاییردی. هردن ده بیر آخان بورنونو یوخاری چکیب گؤزلرینی بیزیم قاپییا زیللهمیشدی.
ائلهجه اومودسوز قاپیمیزا زیللنمهییندن باجیمی نهقدر سئودییینی سئزیب اوغلاندان خوشلانمیشدیم. دوغروسو باجیم بیر اوغلانلا ائولهنیب ائولندییی آدام آتاما اوغول اولاجاغینا داها چوخ سئوینیردیم، نییهکی من آتاما اوغول گتیرهنمه یهجکدیم، بو سؤزو ۷ یاشیما دولدوقدا بیرینجی گون اوخولدا اؤیرتمنلرین بیری دئمیشدی.
شنبه ایدی، باجیمین مانتوسونو گئییب اؤزومدن بؤیوک بیر چانتا چیینیمدن آساراق سیرانین باشیندا دورموشدوم. ایکی اؤیرتمن بؤیرومدن کئچرکن منه باخیب “بئناوا قیز نهده چیرکیندی! یازیق ننهسی بونو اره وئره بیلمییهجی” دئییب گولوشدولر.
او زامان “چیرکین” سؤزجویونون آنلامینی بیلمیردیم دئیه چوخ دوشوندوم. سوندا چیرکینلیک بیر تورلو خستهلیک اولدوغونو آنلادیم. آنام هر کیم خستهلنسهیدی “بئناوا فیلانی خستهلنیب” دئییردی. بو “بئناوا” سؤزجویو هر نهیی منه آیدینلادیردی. او گوندن هر کیم آدیمی، حالیمی و یا درسیمی سوروشسایدی “من چوخ خستهیم” جاوابلاردیم. ائله بونا گؤرهده نئچه دؤنه آتام منی دوکتوره آپاریب نم نهقدر ایینهـداوا یئمیشدیم، آما ندنسه خستهلیییم هئچ یاخشیلاشمیردی!
اینجهاینجه آنامین آردیجا قیرمیزی خالچالی پیللهلری یوخاری چیخیردیم. گیریش قاپینین اؤنونده ایکی اؤزگه باشماق وار ایدی دئیه آنام یئیین گئدیب مندن اؤنجه ایچری قاپییا یئتیشمیشدی. گیرهجکده باجیم باشینی آشاغی سالیب بؤیرونده دؤردـبئش یاشیندا بیر اوغلان ایله شمیشدیلر. باجیم آنامی گؤرجهیین دوروب اونو قوجاقلادی.
قاپی آستاناسیندا دوروب بیر فیلیم کیمی او دؤرد نفره باخیردیم. آنامین قارا چادراسی یئره سریمیشدی. گؤیرمیش گؤزلرینی الیایله گیزلهدرک آنامین اؤنونده ایلهشن باجیم، اوغلونا گؤره نئجه دؤیولوب ائودن دیشاری سالینماسینی تعریفلهییردی. آتام اوغلانی گؤرمهسین دئیه باشینی تلویزیونا دوغرو چئویریب هردن بیر گؤزلریندن یاش آخیردی. دووارداکی ساعات دورمادان ایشلهییردی. دئییلر اوغلان خستهدی.


text:
ایستالین
یوسیف ویسساریونوویچ جوقاشویلی سووئت دؤولت و سیاسی خادیمی، ۱۹۲۲-جی ایلدن وکپ (ب) مک-نین باش کاتیبی، ۱۹۴۱-جی ایلدن سووئت حکومتینین باشچیسی (خالق کومیسارلاری سووئتینین و س.س.ر.ی نازیرلر سووئتینین سدری). ۱۹۲۰-جی ایلدن اعتباراً س.س.ر.ی-ده غئیری-محدود هاکیمیییتی اولموشدور.
س.س.ر.ی ستالینین رهبرلییی ایللرینده آقرار اؤلکدن بؤیوک سنایئ و حربی پوتئنسیالی اوْلان دونیا میقیاسلی اؤلکیه (دونیادا سوپئرگوج) چئوریلمیشدیر. اؤلکنی بۇ جور یوکسک سویییه قالدیرماق اۆچون ستالین چوْخ چَتین مئتودلاردان، همچینین دؤولت تئرروروندان دا ایستیفاده ائتمیشدیر.
آدی و تخلصلری[دَییشدیر]
ستالینین هقیقی آدی - یوسیف ویسساریونوووچ جوقاشویلی (اونون و اونون آتاسینین آدی گورجو دیلینده یوسئب و بئساریون کیمی تلففو اوْلونور), قیسالدیلمیش فورمادا ایسه - سوسو. چوْخ تئزلیکله بئله بیر وئرسییا یارانمیشدیر کی، اونون سویادی جوقاشویلی - گورجو یوخ گورجولشمیش اوسئتین (جوقاشئو) سویادیدیر: اکثر تدقیقاتچیلار بونو قبول ائتمیرلر. اینقیلابا قدر جوقاشویلی چوخلو تخلص و حیزب لقبلریندن ایستیفاده ائتمیشدیر. اساساً بئسوشویلی (بئسو- ویسساریون لقبینین قیسالدیلمیش فورماسی), نیژئرادزئ، چیژیکوو، ایوانوویچ. بۇ لقبلر آراسیندا (ستالینی چیخماق شرتیله) ان مشهورو گورجو فولکلوروندان چخان "کوبا" اولموشدور، حتی ستالینی سوْنرالار دا قوجا بولشئویکلر کوبا لقبی ایله چاغیرارمیشلار، موهاریبیه قدر حتی ووروشیلوودا اونو بۇ جور چاغیرارمیش. "ستالین" تخللوسونون کؤکو موباهیسلیدیر: بزیلری اونون "ستال" (cTaлb-پولاد), دیگرلری ایسه نارت ائپوسو ایله و یا اونون ترجومچیسی ئ. ستالینسکینین سویادی ایله الاقلندیریرلر.
بؤیوک وطن مۆحاریبهسی ایللرینده ستالین "واسیلیی" (اوْغلونون آدی ایله الاقدار) تخلصوندن ایستیفاده ائتمیشدیر. آدتن اونا آدی و آتاسینین آدی و یا حربی روتبهسی ("یولداش سووئت ایتتیفاقی مارشالی (گئنئرالیسسیموس)")ایله یوخ سادجه "یولداش ستالین" کیمی مراجعت ائتمیشلر.
اوشاقلیغی و گنجلییی[دَییشدیر]
رسمی وئرسییایا گؤره ۲۱ دسامبر ۱۸۷۹-جو ایلده و یا متریت کیتابینداکی قئیده اساساً ۶ دسامبر ۱۸۷۸-جی ایلده گورجوستاندا قوری شهرینده آنادان اولموشدور. آیلده اۆچونجو اوشاق اولموشدور، ایکی ایلکینلر اوشاقلیقدا اؤلموشدور. اونون دوغما دیلی گورجو دیلی اولموشدور، روس دیلینی سوْنرا اؤیرنمیشدیر، لاکین همیشه هیسس اولوناجاق گورجو لهجهسی ایله دانیشمیشدیر.
کاسیب آیلده، چکمچینین و قالا کندلی قیزینین آیلسینده بؤیوموشدور. ایوسیفین ۱۱ یاشی اولاندا آتاسی وفات ائتمیشدیر. آتاسی ایوسیفین ۱۱ یاشی اولارکن وفات ائتمیشدیر. ۱۸۸۸-جی ایلده ایوسیف قوریده مؤحکم نیزام-اینتیزام هؤکوم سورن کیلسیه، ۱۸۹۴-جو ایلده ایسه تبیلیسیده سئمینارییایا داخیل اولور. لاکین بورانی قورتارا بیلمییب اورادان قووولور (رسمی وئرسییایا گؤره مارکسیزماین تشویقاتینا گؤره). دایماً لیدئر اولماغا چالیشمیش و یاخشی اوخوموشدور، آناسینین ایستیی اساسیندا اؤز کارییئراسینی کیلسده قورماق ایستییر. تحصیل ایللرینده سئمینارییادا گورجو دیلینده شعر یازمیشدیر. اونون شئرلریندن بیر نئچهسی اینقیلابدان اول نشر اولونموش شعرلر توپلوسونون ایچینده اولموشدور: ۱۹۴۹-جو ایلده ستالینین ۷۰ ایللییینه اونون روس دیلینده شئرلریندن عبارت کیتابی هازیرلانیردی (گورجو دیلیندن ترجومیه بؤیوک موتخسیسلر، اساساً آرسئنیی تارکووسکیی جلب اولونموشدور), لاکین بۇ کیتاب ندنسه نشر اولونمادی.
اینقیلابدان اؤنجه[دَییشدیر]
۱۹۰۱-۱۹۰۲-جی ایللرده رسدفپ-نین تبیلیسی و باتومی کومیتلرینین اوزوو. رسدفپ-نین II قۇرولتاییندان (۱۹۰۳) سوْنرا-بولشئویک. دفلرله هبس اولونموش، سورگون اولونموش و سورگوندن قاچمیشدیر. ۱۹۰۵-۱۹۰۷-جی ایللرده بیرینجی روس اینقیلابینین ایشتیراکچیسی. ۱۹۰۷-۱۹۰۸-جی ایللرده رسدفپ-نین باکی کومیتسینین اوزوو. رسدفپ-نین ۶-جی اومومروسییا کونفئرئنسیاسیندا (۱۹۱۲) سوْنرا مک-نین پلئنیوموندا مک-نین و رسدفپ مک-نین روس بوروسونا سئچکیسیز قبول اولونموشدور.
۱۹۰۶-۱۹۰۷-جی ایللرده قافقازدا ائکسپروپرکاسییا آدلانان املیییاتا رهبرلیک ائتمیشدیر. ۱۹۰۷-جی ایل ۲۵ ژوئندا بولشئویکلراین پولا ائهتییاجینی اؤدمک اۆچون اینکاسساتور فایتونونا هوجوم تشکیل ائتمیشدیر.
۱۹۰۹-۱۹۱۷-جی ایللرده سورگونده اوْلدوغو مۆدت ده ائسپئرانتونو (سونی بئینلخالق دیل) اؤیرنمیشدیر.
۱۹۱۷-جی ایل فئوریه اینقیلابیندان سوْنرا پئتروقرادآ قاییدیر. لئنین موهاجیرتدن قاییدانادک مک-یا و بولشئویک پارتییاسینین پئتئربورق کومیتسینه رهبرلیک ائتمیشدیر. ۱۹۱۷-جی ایلدن «پراودا» (هقیقت) قزئتینین رئداکسییا هئییتینین، بولشئویک پارتییاسی مک پولیتبورونون، حربی-اینقیلابی مرکزین اوزوو اولموشدور. لئنیناین مجبوری گئدیشی سببی ایله الاقدار اولاراق گیزلی شرایتده کئچیریلمیش رسدفپ (ب) نین VI قۇرولتاییندا ستالین مک-دا هئسابات مروزهسی ایله چیخیش ائتمیشدیر. اوْکتوبر سیلاهلی اوسیانیندا ایشتیراک ائتمیشدیر. ۱۹۱۷-جی ایل اوْکتوبر اینقیلابیندان سوْنرا خالق کومیسسارلاری سووئتینه میلّیییتچیلیک اوزره خالق کومیسساری کیمی داخیل اولموشدور.
مووققتی حکومته و اونون سییاستینه مؤوقئدن بئله چیخیر کی، دئموکراتیک اینقیلاب هله کی، قورتارماییب و حکومتین دئوریلمهسی پراکتیکی مقصد دئییل.
وطنداش مۆحاریبهسی[دَییشدیر]
روسییا وطنداش مۆحاریبهسی باشلایاندان سوْنرا ستالین روسییانین جنوبونا شیمالی قافقازدان چؤریین هازیرلانیب سنایئ مرکزلرینه چاتدیماق اۆچون اومیک-نین (Bциk) فؤوقلاده سلاهیییتلی نومایندهسی کیمی گؤندرلیمیشدی. ۱۹۱۸-جی ایلین ۶ ژوئنوندا تساریتسینآ چاتان ستالین شهرده نیزام یاراتدی، موسکوایا ارزاغین چاتدیریلماسینی تمین ائتدی، داها سوْنرا ایسه تساریتسینی کراسنوواون دستلریندن مودافیییه هازیرلادی. ک.ائ.ووروشیلوولا بیرلیکده اونلار تساریتسینین مودافیهسینی تمین ائدیب کراسنووون و دوتوواون اوردو هیسسلرینین بیرلشمسینین قارشیسینی آلدیلار.
۱۹۱۸-جی ایلین دسامبریندا آدمیرال کولچاکاین سیبیرا هوجومو باشلادی. او، شیمالدان هوجوما کئچمیش اینگیلیسلر و آغقواردییاچیلارلا بیرلشمیی پلانلاشدیریردی. یارانمیش فؤوقلاده-جیددی وزیییتی آرادان قالدیرماغی لئنین ستالینه تاپشیردی. ستالین دزئرژینسکی ایله بیرلیکده پئرم آلتیندا کی، وزیییتی تئز و قتیییتله برپا ائتدیلر.
۱۹۲۰-جی ایللر[دَییشدیر]
۱۹۲۲-جی ایلین آوریلینده رکپ (ب) مک-نین پئلنیوموندا ستالین مک-نین بیرینجی کاتیبی سئچیلدی. اوللر بۇ وزیفه یالنیز حیزب آپاراتینا رهبرلیک دئمک ایدی، پارتییانین لیدئری و دؤولته رهبرلییی ایسه فورمال دا اولسا خالق کومیسسارلاری سووئتینین سدری و. İ. لئنین-ده قالماقدا ایدی.
لئنین ستالینین تشکیلاتچیلیق قابیلیییتینی، اونون بیلییینی، تجروبهسینی، میللی و دیگر کسکین سیاسی پروبلئملری هلل ائده بیلمهسی باجاریغینی یوکسک قییمتلندیریردی. اونلار آراسیندا شخسی و پرینسیپیال موباهیسهلر ده اولموشدور. لاکین بۇ هاللار هئچ بیر شکیلده سیاسی زیدیییت هاللاری آلمامیشدیر. بونا باخمایاراق لئنین ستالینی کوبودلوقدا چوْخ کسکین سورتده ایتتیهام ائدیردی. اونون فیکرینجه ستالینین بۇ کئیفیییتی بیرینجی کاتیب وزیفسینده اوْلان شخس اۆچون دئییل، بۇ هال حیزب رهبرلییینین پارچالانماسینا گتیریب چیخارا بیلر.
لئنین «قورولتایا مکتوب» اوندا قئید ائدیردی کی، ستالین چوخ کوبوددور و اونو بیرینجی کاتیب وزیفسیندن چیخارتماق لازیمدیر. ستالینین ایشچی کیمی کئیفیییتلرینی نزره آلان حیزب رهبرلری بونو ائتمدیلر.
لئنینی وفاتیندا سوْنرا ستالین پولیتبورونون ایکی ان نوفوزلو اوزولری ل.ب.کامئنیوو و ق.ائ.زینوویئوله بیرلشیب «اوچلویو» فورمالاشدیرا بیلدی. بیرلیکده اونلار ل.د.تروتسکیی و اونون ترفدارلارینی مغلوب ائده بیلدیلر.
۱۹۳۰-جو ایللر[دَییشدیر]
کوللئکتیولشمه[دَییشدیر]
۱۹۳۰-جو ایللرین اوولیندن اعتباراً کند تسرروفوتلارینین مرکزلشمیش کولخوزلاردا (کولخوز - روس دیلیندن ترجومده کوللئکتیو تسرروفات دئمکدیر) بیرلشدیرلمهسی - تسرروفاتین مجبوری کوللئکتیولشدیریلمهسی آپاریلیردی. تورپاغا اوْلان هوقوقون لغو ائدیلمهسی «سینیفلر مسلهسی» نین هللینین نتیجهسی ایدی. همچینین او زامان کی، ایقتیسادی دوشونجهلره اساساً ایری کولخوزلار تئخنیکانین بیرلشدیریلمهسی و امیین بؤلوشدورولمهسی هئسابینا داها ائففئکتیو ایشلیه بیلردیلر. قولاق آدلانان او زامانکی، کندلیلر کوللئکتیولشمیه قارشی چیخیب چیخمادیقلاریندان آسیلی اولمایاراق، مهکمهسیز ایستینتاقسیز امک دوشرگلرینده ایشلدیلیر و یا سیبیرین و شرقین اوجقار هیسسلرینه گؤندریلیردیلر.
ستالینین یئریتدییی سنایئلشدیرمه بوغدا و دیگر مهسوللارین خاریجه ائکسپورتوندان الده ائدیلن بؤیوک وسایتلر و آوادینلیقلار تلب ائدیردی. کولخوزلار اۆچون دؤولته وئریلجک بؤیوک میقداردا کند تسرروفاتی محصوللاری پلانی قویولموشدو. بزی تاریخچیلرین فیکرینجه مهز بۇ پلانلار ۱۹۳۲-۳۳-جو ایللرده باش وئرمیش کوتلوی آجلیقلارا گتیریب چیخارتمیشدیر.
ایقتیسادیییاتین اینکیشافی[دَییشدیر]
سنایئلشمنی مجبوریییت قارشیسیندا قالیب آغیر سنایئنین بازا ساهلریندن اینکیشافا باشلاماسی بازارلاری کنده لازیمی محصوللار ایله تمین ائده بیلمدی.
شهرلرین نورمال محصول تجهیزاتی پوزولدو، تسرروفات ماللاری وئرگیسی ناتورا شکلینده ایدی، ۱۹۲۴-جو ایلده ایسه پوللا اوزلندی. چیخیلماز وزیییت یارانمیشدی: بالانسین برپاسی اۆچون سنایئلشمنی سورتلندیرمک لازیم ایدی، سنایئنین سورتلی اینکیشافی اۆچون کنددن گلن مهسوللارین، ائکسپورتا گئدجک ماللارین و ایشچی قوووسینین میقداری آرتمالی ایدی، بونون اۆچون ایسه چؤرک ایستئهسالی و اونون امتلییی آرتمالی، کندلرده آغیر سنایئنین مهسوللارینا (ماشینلارا، دزگاهلارا) ائهتییاج یاراتماق لازیم ایدی.
بو جور چتینلییی آرادان قالدیرماق ایسه یالنیز کند تسرروفاتینین رادیکال مودئرنلشمسیندن سوْنرا هلل اولونا بیلردی. نزری اولاراق بونو اوچ یوللا ائتمک اولاردی. بیرینجی - «ستولیپین ایسلاهتلاری» نی یئنی فورمادا داوام ائتدیرمک، قولاق-لارین آرتان گوجونو دستکلمک، کندلیلرین ایری فئرمئرلره و پرولئتاریاتا تبقلشمهسی، کندین اساس وسایتینی اونلارین خئیرینه یؤنلتمک. ایکینجی - کاپیتالیست تسرروفاتینین منبلرینی (قولاقلاری) اورتادان قالدیرماق و ایری مئخانیکلشدیریلمیش کوللئکتیو تسرروفاتلارین یارادیلماسی. اۆچونجو یول - فردی کندلی تسرروفاتلارینین تدریجاً توسعه ائتدیرمک و اونلاری «تبیی» تئمپده بیرلشدیرمک - بۇ یول بوتون هئسابلارا گؤره چوْخ گئج باش وئرجکدی. ۱۹۲۷-جی ایلده چورک ایستئهسالی دایاندیریلاندان سوْنرا قطعی آددیملار آتماق لازیم گلدی (ستابیل قییمتلر، قاپالی بازار و حتی رئپرئسییالارا) و آرتیق ۱۹۲۸-۱۹۲۹-جو ایللرده باش وئرمیش نؤوبتی چؤرک قیتلیغی بۇ پروبلئمین تئزلیکله هللینی لابود ائتدی.
۱۹۲۹-جو ایلده تداروک زامانی گؤرولموش فؤوقلاده تدبیرلر آرتیق غئیری-نورمال هال کیمی قبول ائدیلدی و ۱۳۰۰-ا قدر قییاما گتیردی. ۱۹۲۹-جو ایلده آرتیق بوتون شهرلرده (۱۹۲۸-جی ایلده یالنیز بزی شهرلرده) چؤریه کارتوچکا تتبیق ائدیلدی.
کندلرده فئرمئرلییین کندچیلری تبقهلره بؤلمکله یاراتماق سووئتلرین ایدئولوژی پرینسیپلرینه اویغون دئییلدی. کوللئکتیولشمه کورسو گؤتورولدو. بۇ دا قولاقلارین بیر «سینیف» کیمی مهوینه سبب اوْلدو.
ایکینجی موهوم سؤال - سنایئلشمه اوسولونون سئچیلمهسی. بۇ مسلنین موزاکیرهسی چتین و اوزون چکدی، موزاکیرنین نتیجهسی ایسه دؤولتین و جمیییتین گلجک تالئیینی مویینلشدیردی. اسرین اووللریندکی روسییادان فرقلی اولاراق خاریجی اینوئستورلار موهوم مالیییه منبیی کیمی س.س.ر.ی-ده یوخ ایدی و س.س.ر. ی سنایئلشمنی یالنیز و یالنیز اؤز داخیلی رئسورسلارینین هئسابینا توسعه ائده بیلردی. نوفوزلو قروپلار (پولیتبورونون اوزوو ن.İ.بوخارین، خالق کومیسارلاری سووئتینین سدری آ.İ.ریکوو و اومپیس-این (Bцcпc) سدری م.پ.تومسکی) یئنی ایقتیسادی سیاست (ییس) سایسینده وسایتین توپلانماسینی و اینکیشافین «آمانوئریجی» اوسولونا ترفدار ایدیلر. İ.V. ستالین - سورتلندیریلمیش اوسولون. ستالینین نؤقتئیی-نزری قالیب گلدی.
ایکینجی دونیا مۆحاریبهسی[دَییشدیر]
۱۹۳۸-جی ایلده باتی اؤلکلرینین چئخسلوواکییانی اونون زنگین سنایئ پوتئنسیالی ایله بیرلیکده هیتلئرا باغیشلاییب ایمزالادیقلاری "مونهئن سؤودلشمهسی"-نه جاواب اولاراق ۱۹۳۹-جو ایلین ۲۳ آوقوستوندا ستالین آدولف هیتلئر ایله "هوجومئتممه پاکتی"-نی ایمزالادی. مولوتوو-ریببئنتروپ پاکتینین گیزلی الاولرینده (یالنیز XX اسرین سونلاریندا نشر اولونموشدور) س.س.ر.ی و آلمانییا اؤز آرالاریندا شرقی آوروپانی اؤز نوفوز دایرلرینه بؤلمنی رازیلاشدیرمیشدیلار. نتیجده پاکتین ایمزالانماسینین بوتون "گوناهی" آنتی-ناسیست جبههسی یاراتماق ایستمین و آلمانییانی "ساکیتلشدیرمه" سییاستی یورودن باتی اؤلکلرینین بوینونا قویولدو.
آرتیق موهاریبدن سوْنرا، رسمی شرهده «پاکت» این موهاریبنین باشلانماسینین اوزادیلماسی نیییتینی ایله ایمزالاندیغینین دئییلدی. سون نتیجده او، هیتلئری هقیقتنده ایلک اؤنجه اینگیلترهیه هوجوم ائتمکله ایکی جبهده دؤیوشمیه مجبور ائتدی. بئللیکله موتتفیقلر س.س.ر.ی-یه کؤمک ائتمیه مجبور اوْلدولار. لاکین، تاریخچی دمیتری وولکوقونوواون فیکرینجه پاکت مودافیئدیجی اوْلماقدان داها چوْخ هوجومئدیجی ایدی، روبئرت کونکوئست ایسه دوشونور کی، ستالینین و هیتلئراین رهبر اوْلدوقلاری رژیملر بیر-بیری ایله روهی جهتدن یاخین اولماسی پاکتین باغلانماسی اۆچون اساس سببدیر. پاکتین ایقتیسادی جهتلریندن ده یان کئچمک اولماز. سووئت رهبرلییینین اساس شرتی س.س.ر. ی-یه کرئدیتین وئریلمهسی ایدی. موهاریبدن اؤنجه پوتئنسیال دوشمندن کرئدیت گؤتورمک - اونیکال تاریخی هادیسدیر، لاکین ستالین بونو باجاردی. نتیجده س.س.ر. ی ۷ ایل مۆدت ینه ۴٬۵٪-له ۲۰۰ ملن آلمان مارکی آلدی. بۇ وسایت اینوئستیسییا مقسدی اۆچون ایستیفاده اولوندو: آلمانییادان آوادانلیقلاق، ماشینلار و دزگاهلار آلیندی، بۇ آوادانلیقلارین بؤیوک هیسسهسی سوندا آلمانییایا قارشی دؤیوشده ایستیفاده اولوندو.
۱ سپتامبردا، پاکتین ایمزالانماسیندا دوز بیر هفته سوْنرا هیتلئر پولشایا قربدن سوخولدو. ۱۷ سپتامبردا سووئتلر ایتتیفاقی اوکراینالیلاری و بئلوروسییالیلاری مودافیه بهانهسی ایله پولشانین قوزئینا سوخولدو و اؤلکنین شرق هیسسهسینی توتدو (ایندیکی قربی اوکراینا و قربی بئلوروسییا). او دا دئییلملیدیر کی، هوجوم زامانی پولشا و سووئتلر ایتتیفاقی آراسیندا هوجومئتممه هاققیندا پاکت مؤوجود ایدی. ائله همین ایل س.س.ر. ی و لاتوییا، لیتوا و ائستونییا آراسیندا الده ائدیلمیش رازیلیغا اساساً بۇ اؤلکهلره سووئت اوردوسونون آزسایلی کونتینگئنتی یئریدیلدی (۱۹۴۰-جی ایلده بۇ اؤلکهلر اؤز پارلامئنتلرینین قراری ایله س.س.ر. ی-یه قوشولدولار). بیر آز سوْنرا سووئت ایتتیفاقی سووئت-رومین رازیلاشماسی اساسیندا بئسسارابییانی توتدو، هانسی کی، رومینییا ۱۹۱۸-جی ایلین آوریلینده بیرترفلی سورتده اؤزونه بیرلشدیرمیشدی (۱۹۱۸-جی ایلده رسفسر ایله ایمزالانمیش موقاویلنی پوزاراق). بۇ اراضی مولدووا سسر ائلان ائدیلدی. بۇ یئرلرین اهالیسینین بیر قیسمی بئینلخالق موناسیبتلرین کسکینلشمهسی اوجباتیندا مرکزی رایونلارا کؤچورولموشدولر.
۱۹۴۱-جی ایلین ماییندا ستالین اؤز اوزرینه خالق کومیسارلاری سووئتینین سدری مسولیییتینی گؤتوردو.
۱۹۴۱-جی ایل ییونون ۲۲-ده اۆچونجو رئیخ سووئت ایتتیفاقینا قارشی آقرئسییایا باشلادی. بؤیوک وطن مۆحاریبهسی باشلادی. بزی تاریخچیلرین فیکرینجه ستالین فاشیست آلمانییاسینین تئزلیکله هوجوم ائدجیی هاققیندا جاسوس ملوماتلارینا هاقسیز اولاراق ائتیناسیز یاناشمیشدیر. دیگرلری ایسه دوشونورلر کی، بۇ هاقدا معلومات کیفایت قدر دئییلدی و ستالینین الینده اساس وار ایدی کی، بۇ معلوماتلاری دئزینفورماسییا هئساب ائتسین (بزی تاریخچیلر، آلمانلارین س.س.ر. ی-یه هوجومونون گؤزلنیلمزلییینی، یاپونلارین پیورل-هاربورا هوجومو ایله موقاییسه ائدیرلر). هر هالدا هوجوم زامانی قیرمیزی اوردونون دیسلوکاسیاسی سرحدلر قربه چکیلدییی اۆچون زیف ایدی، قوووهلر سرهدده زیف کونسئنتراسییادا و مودافییه تام هازیرسیز وزیییتده ایدی. مهز بۇ شرطلر همچینین ائلده یوکسک اولمایا شخسی هئیتین هازیرلیغی و پیس ایداره اولونما موهاریبنین ایلک مرهلسینده هیتلئرا س.س.ر. ی اوزرینده اوستونلوک قازاندیردی و او قیسا مۆدت ده سووئت مودافیهسینی درین یاریب، قیرمیزی اوردونون نزرچارپاجاق قووولرینی اهاتیه آلیب مهو ائده بیلدی، همچینین بئلوروسییانی، پریبالتیکانی، اوکراینانی و رسفسر-این باتی هیسسلرینی توتا بیلدی.
بیر نئچه آیدان سوْنرا قیرمیزی اوردو اؤز مودافیهسینی تمین ائتدی و ۱۹۴۱-جی ایلین قیشیندا آلمانلاری موسکوا یاخینلیغیندا دایاندیردی. او زامانا کیمی آرتیق سنایئ موسیسهلری شرقه کؤچورولموشدو. ۱۹۳۷-جی ایل «تمیزلمه» سینین قوربانلاری اوزینه اؤزونو یئنی نسیل حربچیلر بوروز وئردی - ژوکوو، کونئو، واسیلیئوسکیی و هبسدن آزاد اولونموش ۱۹۳۷-جی ایل «تمیزلمه» سینی قوربانی - روکوسووسکیی.
مۆحاریبه باشلایان کیمی کیمی ستالین دؤولت مودافیه کومیتسینین سدری، مودافیه خالق کومیسساری و س.س.ر. ی حربی قووولرینین آلی-باش کوماندانی اوْلدو. ۱۶ آوقوست ۱۹۴۱-جی ایل تاریخلی آلی-باش کوماندانین قررگاهینین ن-۲۷۰ سایلی امرینده دئییلیردی: "دؤیوش زامانی اوزرلریندن فرقلنمه نیشنالارینی چیخارتمیش و دوشمن ترفه کئچمیش و یا اونلارا اسیر دوشموش کوماندیر و سیاسی ایشچیلر قاتی دئزئرتیر هئساب اولونسونلار، اونلارین آیلهلری ایسه حربی آندی پوزموش و وطنی ساتمیش دئزئرتیرلرین آیلهسی کیمی هبسه مهکوم اولونسون." موهاسیردن چیخمیش و یا اسیرلیکدن قاییتمیش سووئت عسگرلری فیلتیراسییا دوشرگلرینه دوشوردولر، بوندان سوْنرا ایسه بؤیوک اکسریییتی یئنیدن اوردویا قاییدیردیلار. موهاریبدن سوْنرا آلمان دوشرگلریندن آزاد اولموش بوتون سووئت عسگرلری دیخک (HkBд)-این یوخلانیشیندان کئچیردیلر. اونلارین بیر هیسسهسی س.س.ر.ی-ده هبس و مهکوم اولونموشدور.
موهاریبنین باشلانغیجیندا پووولژیا آلمانلاری سیبیره و مرکزی آسییایا کؤچورولدو، ۱۹۴۴-جو ایلده ایسه کریم تاتارلاری و بزی قافقاز خالقلاریدا (همچینین آهیسکا تورکلری) اؤز یئرلریندن دئپورتاسییایا مروز قالمیشلار.
آرالاریندا ایدئولوژی کینین اولماسینا باخماتاراق س.س.ر. ی، بؤیوک بریتانییا و آبش رهبرلری آنتیهیتلئر کوالیسیاسینی یارادا بیلدیلر و ۱۹۴۴-جو ایلده ایکینجی جبهه آچیلدی. بیر نئچه دفعه کئچیریلمیش یوکسک سویییهلی گؤروشلرده ستالین اؤزونو باجاریقلی و قتیییتلی دیپلومات کیمی گؤستره بیلدی.
مۆحاریبه زامانی ستالین «سووئت ایتتیفاقی قهرمانی» آدینا لاییق گؤرولوب، ایکی دفعه «قلبه (пoбeдa) اوردئنی» و I درجهلی «سوووروو اوردئنی» ایله تلتیف اولونموشدور. ۶ مارس ۱۹۴۳-جو ایلده ستالین «سووئت ایتتیفاقی مارشالی» روتبهسی، ۲۷ ژوئن ۱۹۴۵-جی ایلده ایسه مخسوسی داخیل ائدیلمیش «سووئت ایتتیفاقی گئنئرالیسیموسو» روتبهسی وئریلدی. حتی مۆحاریبه قورتاردیقدان سونرادا ستالین حربی ایدارهلره (۱۹۴۶-جی ایلین فئوریهسینهدک - مودافیه خالق کومیساری و ۱۹۴۷-جی ایلین مارسینا کیمی -س. س.ر. ی حربی قوووهلری نازیری) رهبرلیک ائدیب.
موهاریبدن سوْنرا[دَییشدیر]
موهاریبدن سوْنرا اؤلکه ایقتیسادیییاتین سورتلی اینکیشافی و قسدن یاندیریلمیش تورپاقلارین برپاسی یولونا قدم قویدو. موهاریبدن سونراکی باندیت اؤزباشنالیغینی ستالین قطعی تدبیرلرله کؤکوندن کسدی.
موهاریبدن سوْنرا آزاد ائدیلمیش و سونرادان وارشاوا موقاویلهسی تشکیلاتینی آمله گتیرجک شرقی آوروپا اؤلکلرینده پروستالین کوممونیست رئژیملری قورولدو. موهاریبدن سوْنرا س.س.ر.ی و آبش آراسیندا اوزاق شرقده باش وئرمیش موناقیشه کورئیا مۆحاریبهسینه گتیریب چیخارتدی.
۱۹۴۰-جی ایللرین سونلاریندا بؤیوک-دؤولتچیلیک ایدئولوگییاسی (کوسموپولیتیزمله موباریزه) گوجلندی. ۱۹۵۰-جی ایللرین اووللرینده شرقی آوروپا اؤلکلرینده، داها سوْنرا ایسه س.س.ر. ی ده بیر نئچه بؤیوک سس-کویه سبب اولموش آنتیسئمیتیک ایستیقامتلی پروسسلر باش وئرمیشدیر.
علم و تحصیل[دَییشدیر]
ستالینین گؤستریشینه اساساً ایجتیمای علملرده، خوسوسیله ده هومانیتار علملرده درین یئنیدنقورما حیاتا کئچیریلمیشدیر. اورتا و آلی مکتبلرده وطن تاریخینین تدریسی برپا اولوندو.
علم، تئخنیکا و مدنیّت خادیملرینی هوسلندیرمک مقسدی ایله هر ایل وئریلن (۱۹۴۱-جی ایلدن باشلایاراق) ستالین موکافاتی تسیس ائدیلمیشدیر. ستالین دؤوروندکی علمین اینکیشافینی یوکسلیش کیمی قییمتلندیرمک اولار. فوندامئنتال و تتبیقی علمی-تدقیقات اینستیتوتلاری شبکسینین، کونستروکتور بورولارینین و آلی مکتبلرده لابوراتورییالارین یارانماسی هرجهتلی تدقیقاتلارا شرایط یاراتدی. عالیملر اؤلکنین هقیقی ائلیتاسینا چئوریلدی. فیزیکلردن کورچاتوو، لانداو، تامم، رییازیییاتچیلاردان کئلدیش، کوسمیک تئخنیکانین یارادیجیسی کورولوو، آویاکونستروکتور توپولئواون آدلاری بوتون دونیادا تانینیر. ستالین س.س.ر. ی-نی یئنی توسعه مرهلسینه چیخاراجاق موترققی علم و تئخنیکا ساهلرینه داها چوخ دیققت آییریردی. تکجه ۱۹۴۶-جی ایلده شخسن ستالین آتوم تئخنیکاسی و علمینی اینکیشافی ایله الاقدار آلتیمیش موهوم اهمیییتلی سند ایمزالامیشدیر. ۱۹۵۲-جی ایلدن باشلایاراق یئرلی کومپیوتئرلر یارادیلماغا باشلاندی. بۇ قرارلار نتیجهسی تکجه اؤلکنین نووه دبیلقسینین یارادیلماسی اولمادی، همچینین دونیادا ایلک آتوم ائلئکتریک ستانسیاسی اوبنینسک آئس تیکیلدی (۱۹۵۴), ۱۹۵۷-جی ایلده دونیادا ایلک آتوم بوزقیران گمی "لئنین" گمیسی سویا بوراخیلدی و ائنئرگئتیکانین نؤوبتی اینکیشافی گئتدی.
لاکین او دا دئییلملیدیر کی، علمی فالیییتین مرکزی شکیلده ایداره اولونماسی دیالئکتیک ماتئریالیزمه زیدد اوْلان علمی ساهلرین اینکیشافدان قالماسینا سبب اوْلدو. گئنئتیکا و کیبئرنئتیکا کیمی بؤیوک علمی تدقیقات ساههلری «بورژازییانین یالانچی علمی» ائلان ائدیلدی. بونون نتیجهسی چوخسایلی هبسلر و تانینمیش سووئت آلیملرینین گولللنمهسی اوْلدو. ستالینین اؤزونون ماراقلی اولدوغو بیولوگییادا کئچللشمه، لینقیویستیکادا دیل هاققیندا یئنی تلیم کیمی یالانچی علمی ساههلر ستالین دؤورونده هقیقتنده دؤولت ترفیندن دستکلنمیشدیر.
ستالین شخسیییتینه پرستیش[دَییشدیر]
سووئت پروپاقانداسی ستالینین اترافیندا یاری-ایلاهی «بؤیوک رهبر و موللیم» سیماسی یارادیلدی. ستالین و اونون یاخین اترافینین آدلاری شهرلره، زاوودلارا، کولخوزلارا، حربی تئخنیکالارا وئریلیردی. اونون آدی مارکس، ائنگئلس و لئنین ایله بیرلیکده چکیلیردی. اونون هاققیندا تریفلییجی ماهنیلار بستلنیردی و حتی اونون آدی س.س.ر. ی-نین ۱۹۴۴-جو ایل هیمنینین تئکستینه ده سالینمیشدیر.
شخسیییته پرستیشلیک تنقید ائدیلدیکدن سوْنرا مشهور یازیچی V.شولوخوو ستالین شخسیییتینه پرستیش هاققیندا بئله دئمیشدیر: "هه، هقیقتنده پرستیش وار ایدی… آمّا شخصیت ده وار ایدی!"
ستالین هاققیندا اویدورمالار[دَییشدیر]
خروششوو ایددیا ائدیردی کی، آلمانلارین هوجوموندان درحال سوْنرا ستالین دهشتلی قورخو ایله یاخین باغا چکیلیر و هئچ بیر زنگه جاواب وئرممیشدیر، لاکین مواسیر تاریخچیلر بۇ وئرسییانی تکزیب ائدیرلر.
چؤرچیللا آید ائدیلن سیتات - "ستالین روسییانی خیشلا قبول ائدیب آتوم سیلاهی ایله یولا سالدی" (بزن داها گئنیش متنده ترجومه اوْلونور) - یالنیز ۱۹۸۰-جی ایللرین سووئت متبواتیندا تصادف اوْلونور، بۇ سیتاتین اوریژینال اینگیلیس واریانتی - چؤرچیللین اسرلر توپلوسوندا راست گلینمییب. چؤرچیلل هقیقتنده ستالین هاققیندا بیر نئچه تریفلییجی سؤزلر دئمیشدیر، لاکین بۇ مۆحاریبه دؤورونه آیددیر. چؤرچیلل ستالین هاققیندا سونونجو تریفلییجی سؤزو، پارادوکسال گؤرونسده، سویوق مۆحاریبهنین باشلانغیجینی بیلدیرن اؤز مشهور فولتون نیتقینده دئمیشدیر؛ سوْنرالار چؤرچیلل ستالین هاققیندا موسبت بیر شئی دئممیشدیر.
۱۹۵۶-جی ایلده آوروپا اؤلکلرینده بیر سند ایشیق اوزو گؤرموش و گئنیش یاییلمیشدی. گویا کی، بۇ سند ۱۹۱۳-جو ایلده پولیس دئپارتامئنتی ترفیندن هازیرلانمیشدیر و گیزلی پولیسین آگئنتی - جوقاشویلی - ستالین هاققیندا گیزلی مکتوبدور. علمی تدقیقاتلار (همچینین ستالینین رقیبلری ترفیندن آپاریلان تدقیقاتلار دا) سوبوت ائتدی کی، بۇ سوْنرادان هازیرلانمیشدیر و ساختادیر.
ستالینین شخسی حیاتی و اؤلومو[دَییشدیر]
۱۹۰۴-جو ایلده ستالین ائکاتئرینا سوانیدزئ ایله ائولنیر، لاکین اوچ ایلدن سوْنرا آروادی توبئرکولوزدان دونیاسینی دییشدی. اونلارین یئگانه اوْغلو اوْلان یاکوو ایکینجی دونیا مۆحاریبهسی زامانی آلمانلارا اسیر دوشور. بۇ هاقدا یاییلمیش وئرسییالارین بیرینده، همچینین ایوان ستادنیوکون «مۆحاریبه» و «قورتولوش» سووئت کینوسوندا آلمانلار ستالینه اونون اوْغلونو فئلدمارشال پاولوسآ دییشمیی تکلیف ائدیرلر، بونا جاوابیندا ایسه ستالین دئییر: «من اسگره فئلدمارشال دییشمیرم». ۱۹۴۳-جو ایلده یاکوو قاچماغا جهد ائدرکن آلمان حربی دوشرگهسی اوْلان زاکسئنهاوزئنده گولللنمیشدیر. یاکوو اوچ دفعه ائولی اولموشدور و اونون یئوقئنی آدلی اوْغلو حتی ۱۹۹۰-جی ایللرین روسییا سییاستینده ده ایشتیراک ائتمیشدیر (ستالینین نوهسی آنپیلوو بلوکونون نامیزدلری سیراسیندا اولموشدور); جوقاشویلیلرین بۇ بیرباشا کیشی ختتی ایندی ده مؤوجوددور.
۱۹۱۹-جو ایلده ستالین ایکینجی دفعه ائولنیر. اونون ایکینیجی آروادی، اوکپ (ب)-نین اوزوو، نادئژدا آللیلویئوا اولور. او، ۱۹۳۲-جی ایلده کرئملده کی، اوتاغیندا اؤزونه قصد ائدیر (رسمی اولاراق ایسه قفیل اؤلوم کیمی گؤستریلیر). ستالینین ایکینجی نیگاهیندان ایکی اوشاغی اولور: سوئتلئنا و واسیلیی. اونون اوْغلو واسیلیی، حربی-هاوا قووولرینین زابیتی، بؤیوک وطن موهاریبسینده موختلیف کوماندیر وزیفلرینده ایشتیراک ائدیر، موهاریبدن سوْنرا ایسه موسکوانین هاوادان مودافیسینه (گئنئرال-لئیتئنانت) رهبرلیک ائدیر، ستالینین وفاتیندا سوْنرا ایسه هبس اوْلونور. ۱۹۶۰-جی ایلده آزادلیغا چیخدیقدان بیر مۆدت سوْنرا وفات ائدیر. ستالینین قیزی سوئتلانا آللیلویئوا ۱۹۶۷-جی ایل ۶ مارسیندا دئهلیده کی، آمریکا بیرلشمیش شتاتلاری سفیرلیییندن سیاسی سیغیناجاق ایستییر و ائله همین ایلده آبش-آ کؤچور. ستالینین آیلسینده ۱۱ یاشینا کیمی آرتیوم سئرقئیئو (وفات ائتمیش اینقیلابچی فیودر سئرقئیئوین اوْغلو - "یولداش آرتیوم") تربییه آلمیشدیر.
همچینین، تورخان موهاجیرتینده ستالینین نیگاهدانکنار اوْغلو - کونستانتین کوزاکوو دونیایا گلمیشدیر. ستالین اونونلا علاقه ساخلامامیشدیر.
۱۹۵۳-جو ایل مارسین ۵-ده ستالین بئینینه قانسیزمادان وفات ائتمیشدیر. بئله بیر وئرسییا دا مؤوجوددور کی، لاورئنتی بئرییا و یا ن.س.خروششوو اونا کؤمک ائتممکله اونون اؤلومونه سبب اولموشلار.
۱۹۵۳-جو ایل مارسین ۵-ده ستالینله ویدا مراسیمی زامانی کوللو میقداردا اینسان اونونلا ویدالاشماق ایستدیییندن باساباس یارانیر. او زامان هلاک اولنالارین دقیق سایی هلده معلوم دئییل، لاکین اؤلن کیفایت قدر چوْخ اولموشدور. همچینین بیر فاکتدا ملومدور کی، باساباسدا هلاک اولانلاردان بیری ۱۴۲۲ نؤمرهسی آلمیشدیر؛ نؤمرلمه یالنیز او جسدلر اۆچون آپاریلیردیکی، اونلاری قوهوملارینین و یا دوستلارینی کؤمیی اولمادان مویین ائتمک مۆمکون دئییلدی.
ستالینین بالزاملانمامیش جسدی لئنین ماوزولئیینده اومومخالق نوماییشینه قویولور و همین ماوزولئی ۱۹۵۳–۱۹۶۱-جی ایللرده «V. İ. لئنین و İ.V. ستالین ماوزولئیی» آدلانیر. ۱۹۶۱-جی ایل وکتیابرین ۳۰-دا سوو. ایکپ-نین خخیی قۇرولتاییندا قرارا آلیندی کی، «ستالینین لئنین وسیییتلرینی کوبود شکیلده پوزماسی … اونون جسدینی ماوزولئیده ساخلاماغی غئیری-مۆمکون ائدیر». ۱۹۶۱-جی ایل ۳۱ اوْکتوبردان ۱-i نووامبرا کئچن گئجه ستالینین جسدی ماوزولئیدن چیخاریلدی و کرئمل دیواریندا باسدیریلدی. سوْنرادان مزارین اوزرینده آبیده اوجالدی (بوستون موللیفی م.V. تومسکی).
موکافاتلاری[دَییشدیر]
ستالین سوسیالیست امیی قهرمانی (۱۹۳۹) و سووئت ایتتیفاقی قهرمانی فخری آدلارینا لاییق گؤرولموشدور(۱۹۴۵). ایکی «قلبه» اوردئنی (۱۹۴۳, ۱۹۴۵), اوچ قیرمیزی بایراق اوردئنی، اوچ لئنین اوردئنی (۱۹۳۹,?,۱۹۴۵), I درجهلی سوووروو اوردئنلری کاوالیئریدیر.
خاریجی کئچیدلر[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- Pages using collapsible list without both background and text-align in titlestyle
- تایم مجلهسینین ایل آدامی
- روسیهلی سیاسی یازیچیلار
- گورجیستانلی سیاستچیلر
- روسیهلی اینقیلابچیلار
- شورویلی مارشاللار
- ايستالین
- ۱۸۷۸-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- ۱۹۵۳-جو میلادی ایلده اؤلنلر
- People from Gori, Georgia
- People from Tiflis Governorate
- Russian Social Democratic Labour Party members
- Old Bolsheviks
- Heads of the Communist Party of the Soviet Union
- General Secretaries of the Communist Party of the Soviet Union
- Politburo of the Central Committee of the Communist Party of the Soviet Union members
- Heads of government of the Soviet Union
- Soviet Ministers of Defence
- Generalissimos
- Soviet Georgian generals
- Anti-fascists
- Anti-Polish sentiment
- Anti-revisionists
- Antisemitism in Russia
- Atheism activists
- Comintern people


text:
هانسی روزگار اونو گتیریب بورا آتمیشدی، بللی دئییلدی. پیادا یولوندا، کوْرلار اوچون دوزولموش ساری موزاییک دؤشهمهنین اوستونده بؤیرو اوسته دوشموشدو. بونا باخمایاراق کوْرلار رنگین نه اولدوغوندان باش تاپمیرلار. رنگ اؤلونو ده دیری کیمیگؤزه گتیرر. آنجاق رنگلی قانادلارینین آلتیندان کؤلگهسی موزاییکین اوستونه سَریلمیشدی.
آیاغیم آلتینا باخماسایدیم قبریستاندا قبیرلری آیاقلاییب کئچن کیمیاونو دا آیاقلاییب کئچمیشدیم. فیکریم پوْلیسلرده اولسایدی دا، آنجاق گؤزوم یئردهیدی. یوخسا اونون اینجه قانادلاری آیاغیم آلتدا اوغولوب، دؤشهمهنین اوستونه یاییلاجاق ایدی. گؤرمک همن دایاندیم. بیلیرم، بو هنگامهده بیردن- بیره پیادا یولونون اورتاسیندا دایانماق پوْلیسلرین دیققتینی چکمهمیش اولماز. ایستهدیم أییلیب اؤلونو یئردن گؤتوروم، سونرا اؤز- اؤزمه دوشوندوم یئره أییلسم، پوْلیسلر ظنّ ائدرلر أییلیب یئردن داش گؤتورورم. آمما بورا تبریزدی، فلسطین دئییل کی من ده انتفاضه ساواشی اوچون یئردن داش گؤتوروب پوْلیسه ساری توللاییم. اوستهلیک، مَهیَر پوْلیس کیمدی کی؟ اونلار دا ائله منیم کیمیآنالارین اوغوللاریدیلار دااا. یقین کی، تقاعد اولموش یاشلیلارلا ایشلری اولماز.
ساغ- سوْلوما باخدیم. بیر آن نظریمه گلدی ساغ- سوْلومداکی پوْلیسلر قالخانلارین دالیسیندا قورویوب قالمیش قورخو شووالیهلریدیلر. آمما بو شووالیهلر قورومامیشدیلار، دیب- دیری، جانلی آداملار ایدیلر. دایاندیقلاری یئرلرینده قیمیلداییردیلار، بیر- بیرلریله دانیشیردیلار. حتی بیر- ایکیسی دیققتله منی سوزوردو. اونا گؤره احتیاط ائلهییب، قفیلدن یئره أییلمهدیم. ساری موزاییک اوسته دیزه چؤکوب، اونلارا باخمادان چؤرک سبدیمیقولومدان یئره بوراخدیم. کپنهیین اؤلوسونو آستاجا گؤتوروب، سبدین ایچیندهکی سنگهیین اوستونه قویدوم. کپنک گئنه بؤیرو اوسته دوشوب قالدی. آدام اولسایدی دئیردیم اوخویوب ائشیتدیییم ناغیللارداکی بیر گؤزل کیمیشیرین یوخویا دالیب.
گؤیلوم ایستهییر دئیم بو کپنک لاپ عشق رنگیندهدیر. عؤمورلرینده عاشیق اولانلار عشق رنگینین نه اولدوغونو یاخچی بیلرلر. عشق رنگی هردن اؤزل بیر رنگه چالار. قالیبهانسی واختدا،هانسی بیر حالدا عشقه یاناشاسان. حتی اؤزونه مخصوص لحنی ده وار بو رنگلرین. بونونلا بئله عشق رنگیندهدیر دئسم، بیله- بیله اؤزومو سالارام لیریک بیر دویغونون ایچینه. بیلیرم خیابانلارین بو وضعیّتیله لیریک دویغو توتماز. هرچند بیرجه عصیانچی دا خیاباندا گؤزه گؤرونمور. بونونلا بئله پوْلیسلرین گئیینیشلرینی، أللریندهکی باتوملارینی، باشلارینداکی دهمیر بؤرکلرینی گؤرنده آدامین اورهیینه قورخو دامیر. آز قالیر آدامین آدی یادیندان چیخسین،هاندا قالسین کی عشقدن، یا اونون رنگلریندن دانیشاسان. آمما اؤلوم ده عئشقین رنگلریندن بیریسیدیر.
اؤلومو چؤرک سبدیمده داشیماغا دئییل، ساعات مئیدانینی قورخو شووالیهلرینین محاصیرهسینده گؤردوکده قوتومدان قوردوم. بیر آن نظریمه گلدی او هوندور بینانین باشینداکی ساعاتین عقربهلری ده قورخودان دایانیبلار. اؤز- اؤزومه دئدیم: «قورخونون بالاسی اؤلسون». آمما مهیر قورخو دا دوغار کی بالاسی اوْلوب، سونرا دا اؤلسون؟ قورخو دئدییین ویروس کیمدیر. دوغماز، بولاشیب، یاییلار. قورخو آدامیألبَهأل اؤلدورمز، آزجا- آزجا، تیکه- تیکه اؤلدورر. دوز دئمیشلر، قورخو اؤلومدن پیسدی.
حیس ائلیرم أن آزی بیر- ایکی پوْلیس منی گؤز آلتینا آلیبلار. یقین یئردن کپنهیی گؤتورمهییم دیققتلرینی چکیب. گؤرهسن گؤردولر یئردن گؤتوردویوم شئی آنجاق و آنجاق بیر کپنک اؤلوسویدو؟
چالیشیرام سوْیوققانلی گؤرونوم. اؤز- اؤزومه دئییرم: «فیکر ائله أتدن دووار چکمیش بو پوْلیسلر بولوارلارین کنارینا أکیلمیش یامیاشیل شومشاد آغاجلاریدیلار. شومشاد آغاجلارینین قورخوسو یوخدی کی!»
سنگهیین اوجوندان بیر پارچا قوپاریب آغزیما قویورام. پلیسلری گؤرمزدن کیمیپیادا یولوندان کئچیرم. بیر- ایکی آددیم اوزاقلاشمامیش اوشاقیانا بیر فیکیر عاغلیما چاتیر. گئری دؤنورم. بوتون شهامتیمیبیر یئره توپلاییرام. فیکریم اوشاقیانا اولسا دا، بؤیوک بیر ساواشا گئدن کیمیحیسیم وار. آددیم آتدیقجا دئییرم بس ساواش مئیدانینا یاخینلاشیرام. مئیدانین اورتاسینا توپلانمیش پوْلیسلرین قارشیسیندا دایانیرام. پوْلیسلرتعجوبله منه باخیرلار. بیری ألینی بئلینه آپاریب، باتومون دستهیینی سیخیر. قورخورام. او باتوم منیم آرتروزلو سوموکلریمین حسابینی بیریوللوق چوروده بیلر. اؤزمو سیندیرمیرام. کپنهیی آستاجا گؤتوروب اوْوجومدا اونا گؤستریب، یانیندا دوران پوْلیسین چینینه قویوب، گئری دؤنورم. قورخورام بیر ده دؤنوب باخام. قورخورام او قورخو شووالیهسی کپنهیی چینیندن یئره آتیب، آیاغی ایله اونون ألوان و اینجه قانادلارینی أزه…
۲۳/۱۰/۹۶


text:
تقدیم به روح بلند استاد ناظر شرفخانه ای
سوسوز دنیز
منصور نوری
شاه داغیم، چال پاپاغیم،ائل دایاغیم، شانلی سهندیم
باشی طوفانلی سهندیم
شهریار
منده بیر گون سنه تای یوردوموزا ائل دایاغیدیم، گئجه گوندوز اویاغیدیم
ائلدیریملار شاخاراخ قاره بولوت سنده یاغاندا
داملا داملا سئل اولوب سفره لی سینَنده آخاندا
یاغیش آلتیندا باخاندا
دَلی صُو چایلارا راحت سیغیناخ سئل دایاغیدیم،
دنیانین شور دَنیزی یوردوموزا ائل دایاغیدیم، گئجه گوندوز اویاغیدیم
جیغاتی داشگین اولاندا ینه قوینومدا اویاردی
نه قَدَر گوجلو گلنده تَتُوی منده دویاردی
موردی قویروخ بولویاردی
بیر زامان کی اوجا بُوی دالغا سینَمده بورولاردی
سیلدیریم داشلارا شاخ سیلّه وروب تئز یورولاردی
قاییدار کَن دورولاردی
کوچَری قوشلار اوزاخدان یولا دوشموش یورولاندا
دسته دسته فلامینگو گوی اوزونده قارالاندا
فره سی لیمده قالاندا
او گوزل دورنا دوشوب بیر نچه گون بیزده قالاردی
سولو سینمده پلیکان دوشَنیب دینجین آلاردی
گون باتیب قاش قارالاردی
داغلاریمدا سره لرده دَلی جیران نه گَزَردی
آغ باش اوردکلر عجب شوقیله سینَمده اوزَردی
سان کی دریای خزردی
منده بیر گون سنه تای یوردوموزا ائل دایاغیدیم
گئجه گوندوز اویاغیدیم
آلیب آغوشیمه یورقون چایا لای لایدا چالاردیم
اوز خلیجیمده دوروب ساچلارینا هورمه سالاردیم
گولدوروب گویلون آلاردیم
یای گونونده گونشین یاندیریجی ایستی چاغیندا
قوشچی، گلمانخانا، رحمانلودا، دریا قیراغیندا
بَی گَلین کوم سراغیندا
قارا گوزلر منه دینجلماغا درمانه گَلَردی
تپه دَن دیرناغا قیزلار اوزونو لیمده بَلَردی
قوملار اوسته سَریلَردی
بیر زامان کی داماغیم چاغ هه له جانیمده ساغیدی
کهنه شهره خویا سلماسه کاظیم داش یاتاغیدی
هر یانیم گولّو باغیدی
یایدا، او شرفخانیه چوخ شانلی قوناخلار گَلن اولدی
آلمانلی،دوبی لی، باکی لی، تورک اوغولو هموطن اولدی
ایندی ویران نَدَن اولدی؟
بویوم آرتاندا باخیب چولّره هر دم داریخاردیم
کاسامین صبری داشاندا سوزوب اطرافه باخاردیم
خاصاباندا چوخ آخاردیم
منده بیر گون سنه تای یوردموزا ائل دایاغیدیم
گئجه گوندوز اویاغیدیم
آمّا بیر چوخلو زاماندی خبریم یوخدی نگاردان
داها چوخداندی سو آخماز زولا چایدان نه گاداردان
نه باراندوز، آجی چایدان
ایندی ایلّردی کی شان شوکتیمی الدن آلیبلار
منی گَل یوخلا گور ایندی نه یامان درده سالیبلار
باغلار از دم سارالیبلار
اوره گیم قان سو ایچینده سوسوزام دیندیره نیم یوخ
کَسیلیبدیر سولاریم جیلقی دوزام چیمدیره نیم یوخ
آمّا لای لای دیه نیم چوخ
ارومو دریاسی یانیر داده گَلین چوخلو سوسوزدی
باش آچیب یاره لری، سو یرینه مرحمی دوزدی
عُمری پیس یرده ادوزدی
قورویوب دیل دوداغ ایلّردی ئورک یاندی سوسوزدان،
قیزاریبدور اوزونون رنگی یانیب سینه سی دوزدان
منه بیر ذرّه او بوزدان
بولاغ آخسین گرک البته سو توکسَن آخار اولماز
قوشاچای شاه داماریمدی منه اغیار یار اولماز
نازلو تک نازلی یار اولماز
آرازین ئوز یری واردیر گوزَلیم یازدا یای اولماز
قولو باغلی جیغاتیم آخسا گر عالَمده تای اولماز
منه زاب دان هارای اولماز
نوری ام منده سنین دردیوی یازدیم بیلن اولسون
قورتارسین اوگوز یاشلاری ریما کیمی بیر نارگیلن اولسون
گوز یاشین بیر سیلن اولسون!


text:
دانلود آهنگ جدید و زیبای ترکی اسماعیل نیکپور به نام سوری
شعر:استاد عاصم آذربایجانی |آهنگ و تنظیم : فرشید میلانی
متن آهنگ
اسماعیل نیکپور سوری
آدرس کانال تلگرام موزیک آذ
آهنگ سوری اسماعیل نیکپور
جهنمده بیتن گول” حکایتی است واقعی از ماجرای عاشق شدن دختری (سوری) از روستای “الموت” یکی از توابع قزوین به یک پسر اردبیلی به اسم ایوب که ظاهرا” آنجا سربازمعلم (سپاه دانش) بوده است.این ماجرا حدود 30- 40 سال پیش اتفاق افتاده و این دختر خانم “70” ساله (سوری) هم اکنون در اردبیل زندگی می کند، این حکایت را چند سال پیش استاد “عاصم اردبیلی” یکی از شاعران برجسته معاصر به صورت نظم و در کمال زیبایی نوشته است.
این شعر بدون هیچ تردیدی شاهکار شاعر آن است. شاید دلیل جذابیت شعر، واقعی بودن داستان آن است. داستان از این قرار است که یک پسر اردبیلی در دوره سرباز معلمی خود، در دامنه کوه های الموت با دختری آشنا شده و ارتباط عاطفی برقرار می کنند.نام این دختر سوری است. (احتمالا سوری مخفف یک اسم باشد مثلا مخفف صغری) تا اینکه دوره سربازی پسر تمام می شود و وی به اردبیل باز می گردد. سوری به انتظار بازگشت معشوق می نشیند. اما خبری نیست. از هر مسافری خبر می گیرد. اما هر امیدی به نا امیدی ختم می شود. تا اینکه سوری به اردبیل می آید. کوچه به کوچه و خانه به خانه به دنبال یار سفره کرده می گردد. و او را در خانه خود در کنار همسر می یابد. سوری در اردبیل می ماند و گفته میشود که عشق این پسر او را دیوانه کرده است٫ عشق سوری زمینه ای می شود برای شاعر بسیار توانای اردبیلی استاد عاصم اردبیلی تا شعری بسراید که به واقع شاهکار است. (این شعر در مجموعه شعر قانلی سحر (سحرگاه خونین) به چاپ رسیده است)
اسماعیل نیکپور متن آهنگ جهنمدیه بیت گول
جهنمده بیتن گول
فلکین قانلی الیندن بیر آتیلمیش یئره اندی
بیر فلاکت آنانین جان شیره سندن سودون امدی
بوللو نیسگیل شله سین چیگنینه آلتدی
تای توشوندان دالی قالدی
ساری گول مثلی سارالدی
گونو تک باغری قارالدی
درد الیندن زارا گلدی
گونو گوندن قارا گلدی
خان چوبان سیز سئله تاپشیرسین اوزون
یوردوموزا بیر سارا گلدی
بیر وفاسیز یار الیندن سانا گلمز یارا گلدی
بیر یازیق قیز جان الیندن جانا گلمز جانا گلدی
گئچه جکده “الموت” دامنه سیندن بورایا درمانا گلدی
بیر آدامسیز “سوری” آدلی الی باغلی دیلی باغلی !؟
سوری کیم دیر ؟
سورو بیر گولدی جهننمده بیتیبدیر
سورو بیر دامجی دی گوزدن آخاراق ئوزده ایتیبدیر
سورو یول یولچوسودور اگری ده یوخ ٫دوزده ایتیبدیر
سورو بیر مرثیه دیر اوخشایاراق سوزده ایتیبدیر
او کونول لرده کی ایتمیش دی ازلدن ادو گوزدن ده ایتبدیر
سوری بیر گوزلری باغلی اوزو داغلی سوزو داغلی
اولوب هاردان هارا باغلی !؟
بوشلایب دوغما دیارین اوموب البته یاریندان
ال ئوزوب هر نه واریندان
قورخمایب شهریمیزین قیشدا آمانسیز بورانیندان نه قاریندان
گزیر آواره تاپا یاندریجی دردینه چاره٫ تاپا بیلمیر
چوخ سئویر عشقی باشیندان آتا آمما٫ آتا بیلمیر
اوا باخ آوچی دالینجا قاچیر ! آمما چاتا بیلمیر
ایش دونوب لیلی توشوب چوللره مجنون سوراغیندا
شیرین الده تئشه داغ پارچالایر فرهاد اتورموش اوتاغیندا
تشنه لب قو نئجه گور جان وئری دریا قیراغیندا
وارلیغین سون اثری آز قالیر ایتسین یاناغیندا
سانکی بیر کوزدو بورونموش کوله وارلیق اوجاقیندا
کوزه ریر پیلته کیمین یاغ توکونیب دیر چراغیندا
بوی آتیر رنج چاغیندا قوجالیر گنج چاغیندا
بیر آدامسیز “سوری آدلی” الی باغلی دیلی باغلی !
سوری جان ! اومما فلکدن فلکین یوخدی وفاسی
نه قدر یوخدی وفاسی٫ او قدر چوخدی جفاسی
کوهنه رقاصه کیمین هر کسه بیر جوردی اداسی
او آیاقدان دوشه نی ایستر آیاقدان سالان اولسون
او تالانمیشلاری ایستر گونو گوندن تالان اولسون
او آتیلمیشلاری ایستر هامودان چوخ آتان اولسون
او ساتیلمیشلاری ایستر قول ائدرکن ساتان اولسون
نئیله مک قورقو بوجوردور
فلکین نظمی ازلدن اولوب اضدادیله باغلی
قاراسیز آغلار اولانمز
دره سیز داغلار اولانماز
اولوسوز ساغلار اولانماز
گره ک هر بیر گوزه له بیر دنه چیر کین ده یارانسین
بیری انسین یئره گویدن بیری عرشه اوجالانسین
بیری چالسین ال آیاق غم دنیزینده بیری ساحلده سئوینج ایله دایانسین
بیری ذلت پالازین باشه چکیب یاتسادا آنجاق بیری نین بختی اویانسین
بیری قویلانسادا نعمتلر ایچینده بیری ده قانه بویانسین
آی آدامسیز سوری آدلی ساچلاریندان دارا باغلی!
اسماعیل نیکپور سوری
نئیله مک ایش بئله گلمیش “چور” گلنده گوله گلمیش
فلکین اگری کمانینده اولان اوخ آتیلاندا دوزه دگمیش
دیلسیزین باغری دلینمیش اگری قالمیش “دوز” اگیلمیش
اونو خوشلار بو فلک
ائل ساراسین سئللر آپارسین
بولبول حسرت چکه رک گول ثمرین یئللر آپارسین
“قیسی” چوللرده قویوب “لیلی” نی محملر آپارسین
“خسرو”ی “شیرین” ایلن ال اله وئرسین “فرهاد”ین قامتین اگسین
باخاراق چرخ زمان نئشه یه گلسین کئفه دولسون
سوری لار سولسادا سولسون
بیری باش یولسادا یولسون
سیتقا بیر اولدوز اگر اولماسا اولدوزلار ایچینده بو سما ظلمته باتماز
داش آتان کول باشی قویموش داشینی اوزگه یه آتماز
سن یئتیشسن هدفه اوندا فلک مقصده چاتماز
داها افسانه یارانماز
سوری آی باشی بلالی زمانین قانلی غزالی
سوری بیر قوشدی خزان آیری سالیبدیر یوواسیندان
ال اوزوبدور آتاسیندان
جوجه دیر حیف اولا سود گورمه ییب اصلا آناسیندان
او زلیخا کیمی یوسف ایین آلمیر لباسیندان
بونا قانع دی تنفس ائله ییر یار هاواسیندان
درد وئرن درده سالیب آمما خبریوخ داواسیندان
آغلاییب سیتقایاراق بهره آپارمیر دوعاسیندان
او بیر آئینه دیر رسام چکیب اوستونه زنگار
اوندا یوخ قدرت گفتار ئوزو چیرکین دیلی بیمار
گنج وقتینده دل آزار
گوره سن کیمدی خطاکار!؟!
گوره سن کیمدی خطاکار!؟


text:
بابل آسما باغلاری
سمیرامیس آسما باغلاری — قدیمده "دونیانین یئددی موعجزهسی"ندن بیری ساییلیردی. سمیرامیس آسما باغلاری قدیم شرقین ان بؤیوک و زنگین شهری اولان بابیلده ایدی. افسانهیه گؤره، بو باغلار آسوریا ملیکهسی سمیرامیس امری ایله یارادیلمیشدی. اصلینده ایسه بو باغلارین یارادیلماسینی میلادان اونجه ۷-جی عصرده پادشاه ناووخودونوسور امر ائتمیشدی. قایناقلاردا گؤستریلیر کی، بو حؤکمدار چوخ موستبید اولوب. معلومدور کی، موستبیدلر هامییا قارشی اولماسا دا، آیری-آیری آداملارا قارشی نجیب حرکتلر ائدیبلر. او، ماد شاهینین قیزی سمیرامیسی ایله ائولنیر. اونو بابیله گتیریر. حددن آرتیق سئویر. لاکین سمیرامیسدا توز-تورپاقلی بابیلده تمیز هاوایا، یارپاق خیشیلتیسینا حسرت قالیر. بونو حؤکمدار دا حیس ائدیر. آنجاق او، اؤز پایتاختینی میدییانین یاشیل تپهلرینه کؤچورمور. هئچ کیمین گؤره بیلمدیی ایشی گؤرور. مادین زومرود مئشهلرینین اترینی قدیم وادینین مرکزینه گتیریر. ملیکهنین - سمیرامیس شرفینه سالینان بو باغلارین گئرچکلشمهسی اۆچون شاهلیغین بوتون قوهلری حرکته گتیریلیر. دؤورون تجروبهلی اینشااتچیلاری، موهندیسلری بو ایشه جلب اولونور. حؤکمدار دونیادا ایلک دفعه اولاراق مؤهتشهم محبت عابدهسی یارادیر. سالینان باغلار "سمیرامیس باغلاری" آدی ایله مشهورلاشیر و تاریخین یادداشیندا داشلاشیر. لاکین یادداشلاردا، حافیظهلرده قالان و دیللرده دولاشان بیر فیکیر ده وار کی، ملیکه اؤز آدینی داشییان بو قصرده هئچ واخت یاشاماییب. بابیلیستان اینشااتچیلارینین سالدیغی بو باغلار دؤرد یاروسدان عبارت اولوب. یاروسلارین تاغلاری ایگیرمی بئش متر اوجلیقیندا سوتونلارا سؤیکنیب. میدانچالارا یاستی داشلار، قیر قاریشیقلی، قورغوشون طبقهلی بیر قات قامیش دؤشدیلیب. بو بئله ائدیلیب کی، سو آشاغی یاروسا کئچمهسین. بوتون بونلاردان سونرا تورپاق قاتی گلیب. تورپاق قاتی چوخ قالین اولوب. او قدر قالین اولوب کی، اورادا ایری آغاجلار بیته بیلیب. یاروسلار پیلله-پیلله قالخیر، الوان داشلاردان هؤرولموش ایدهملی پیللکهنلر بیر-بیری ایله بیرلشیر. نهایت، تیکینتی باشا چاتیر. کرپیج کورهلرینین توستوسو کسممیش، سایسیز-حسابسیز آرابا کاروانلاری حرکته گتیریلیر. فرات چایینین آخاریندان مونبیت تورپاق داشیماغا باشلاییر. شومالدان نادیر بیتکی و کول توخومو، آغاج تینگلری گتیریلیر. بئلهلیکله، حکمدار نوووخودنوسور اؤز محبّتینی ثبوتا یئتیریر. بابیلین یوز متر هوندورلویونده اولان دیوارلاری اوزرینده یاشیل آغاجلار قالخیر. ملیکه یوخاری یاروسلاردا، کؤلگهده اوتوروب سو شیریلتیسینا قولاق آسیب، دؤرد طرفه نظر یئتیریب، مملکتین اوجسوز-بوجاقسیز صحرالارینی سئیر ائدیب. هخامنشلر بو شهری اله کئچیرهرک اؤز ایالتلریندن بیرینین مرکزی ائدیرلر. ایللر، عصرلر بیر-بیرینی اوز ائتدیکجه آسما باغلار زامانین فاجعهلی حادثهلرینه داوام گتیره بیلمیر. باخمایاراق کی، او، مؤحتشهم، لاکین گیلدن دوزلدیلمیش ضعیف بویوک خاطیرلادیب. محض بونا گؤره ده بو باغلار بابیلین اؤزو ایله بیرلیکده محو اولوب.
ایسکندر بابیله گلیر. بیر خیلاسکار کیمی ده قارشیلانیر. بو شهر-دؤولت اؤزونون تنززول دؤورونو یاشاسا دا، عظمتی و ثروتی ایله ایسکندری حئیرتلندیریر. او، بو سببدن ده بابیلده لنگیمهلی اولوب. هئچ اون ایل کئچمیر کی، طالعیین اوزو دؤنور. سککیز ایلین کشمکشلریندن یورولوب عذاب چکسه ده، آرزولارینی حیاتا کئچیرمک مقصدیله بابیلیستانا قاییدیر. حؤکمدارین وضعیتی تامام پیسلشنده یادینا "بابیلین آسما باغلاری" دوشور. ایسکندر اؤلمزلییه گئدن یولون سونونجو دایاناجاغیندا امر ائدیر کی، اونو آسما باغلارا آپارسینلار. ائله ده ائدیرلر. اونو ملیکهنین قصرینه گتیریرلر. ایسکندرین حالی یاخشیلاشیر. ایلیق گونش شفقینه، چای شیریلتیسینا، اوت-الف و مئشه اترینه بورونموش مقدونیهنین نفسینی حیس ائدیر، تعجبلنیر. ایسکندر اؤلَن کیمی ایمپیراتورلوغو سرکردهلری طرفیندن تالان اولونور. بابیل ایسه بیر داها بؤیوک بیر اؤلکهنین پایتختی اولا بیلمیر. ضعیفلییر، تدریجاً سؤنور و نهایت سوقوط ائدیب.


text:
تۏرپاق چرشمبهسی / مونس برقی (مقاله) طبیعت دؤرد عۆنصۆردن یارانېب: سو، اۏد، یئل و تۏرپاق ایلک طبیعتده سو اۏیانېر، اۏیانان سویون، اۏدون، (ایستیلیک) و یئلین مقصدی تۏرپاغې اۏیاتماق دېر. …Read More »
یئل چرشمبهسی / مونس برقی (مقاله)
یئل چرشمبهسی / مونس برقی (مقاله) نۏوروزون گؤزل چرشمبهلرینین اۆچۆنجۆسۆ خالق آراسېندا یئل چرشمبه آدلانېب. یئل، هاوانېن حرکتی و یئر دڲیشدیرمهسیندن اولوشان أسینتی و روزگار دئمک دیر. خالق ایچره یئل …Read More »
اۏد چرشمبهسی / مونس برقی (مقاله)
اۏد چرشمبهسی / مونس برقی (مقاله) اۏد نهدیر و نهدن مۆقدّس سایېلېر؟ بایرام آیېنېن ایکینجی چرشمبه آذربایجاندا إل عادتلری اۆزره اۏد چرشنبهسی آدلانېب بو چرشمبهیه أسگو چرشمبه یا اوسگو …Read More »
سو چرشمبهسی / مونس برقی (مقاله)
سو چرشمبهسی / مونس برقی (مقاله) هر بیر چرشمبه اینسانا حایات وئرن؛ طبیعتین دؤرد عۆنصۆروندن (سو، اۏد، یئل، تۏرپاق) علاقهدار دیر. أجدادېمېزېن أسکی تصوّۆرلرینده ایلین آخېر چرشمبهلری یاخود ایلین …Read More »


text:
`جک سالیوان` نتیجهلر
خبرلر [13]
- سالیوان: فنلاند و سوئدین ناتویا عضو اولماسینی گؤزلهییرم
- امریکا-دان "چین ایله ایلهتیشیم کانال لارینین آچیق قالماسی" وورغوسو
- امریکا: روسیا هر آن ایشغال ائده بیلر
- ابراهیم کالین و جک سالیوان آراسیندا تلفون دانیشیغی اولوب
- ابراهیم قالین، جیک سالیوان ایله گؤروشدو
- آمریکا، ایرانین اتم سلاحینا صاحب اولماماسی اوچون چالیشاجاق
- آمریکا ایرانلا ارتباطا گئچدی
- ابراهیم کالین جیک سالیوان ایله تلفونلا دانیشیب
- ۳ تن آغیرلیغینداکی تریلینی۲۰ متر چکدی
- تویتر باش مودورونون تویتر حسابی هکلندی
- فدرر آفریقا اوچون اوینادی
- 9 یاشلی جک ناسایا ایش اوچون مراجعت ائتدی
- فوربس ژورنالی: " Alibaba " بانیسی جک ما چین-ده ان وارلی آدامدیر


text:
ادبیّات سمامیزدان باشقا بیر اولدوز آخدی - حسن راشدی
ناظر شرفخانهای تخلّصی ایله تانینمیش شاعیر محمد رضا ملکپور وفات ائتدی
« ناظر شرفحانهای»میزده اوچوب گئتدی...!
بوگون سه شنبه ۱۶ شهریور ۱۴۰۰ ساعات اون ایکی اولمامیشدی جیب تئلفونوم زنگ چالدی، کرجده یاشایان همیشه کی دوستوموزون آدی تئلفوندا گلدیکده سئوینهرک تئلفونا جاواب وئردیم.
آمما بو سئوینمک نئچه ثانیهدن چوخ چکمهدی، چونکو دوستوموز بیر آجی خبری منه چاتدیردی!
«اوستاد ناظر شرفخانهای وفات ائتدی!»
نه زامان وفات ائتدیگینی سورشدوغومدا، «ائله ایندی ...» دئمهیه اکتفا ائتدی ...!
آخ ...! بئله بیر زاماندا و کورونا شرایطینده، وطن یولوندا چالیشان، وطن سئوگیسی ایله اورهیی چیرپینیب و وطن سئوداسی ایله یاشاییب- یارادان اینسانلاریمیزین وفاتی زامانی دفن و عزا مراسیمینده شرکت ائده بیلمهمهییمیز، بیزه داها چوخ نیسگیل اولوب!
اوستاد «محمد رضا ملکپور»، «ناظر شرفخانهای» تخلّصی ایله تانینمیش مهارتلی و اینجه دویغولو قوجامان شاعیریمیز ۱۳۱۷ هجری گونش ایلی اورمیه دریاچهسینین شرق طرفی «شرفخانه» شهرینده دونیایا گؤز آچمیش، ابتدایی تحصیلینی دوغولدوغو منطقهده اوخویوب، ۴ ایل تبریزده مقدماتی و ۱۱ ایله یاخین قوم شهرینده سطح و خارج طلبهلیک درسیندن علاوه تهران بیلیم یوردوندا یوکسک لیسانس مقطعینده تحصیل آلمیش و اوردان فارغ التحصیل اولموشدور و بیر نئچه ایل کرجین «اسلامی آزاد دانشگاه»یندا حقوق بؤلومونده تدریس ائتمیشدیر.
او، اوزون ایللر ایدی کرجده یاشاییر و ۵۸ جی نومره لی « ازدواج - طلاق» دفترخاناسینی اداره ائتدیکدن علاوه کرجین ادبی محفیللرینده اشتراک ائدیردی.
اوستاد ناظر اوزون ایللر بویو دیلیمیز و ادبیاتیمیز یولوندا زحمت چکمیش و آنا دیلیمیزده اؤزوندن ۶ جیلد شعر، حیکایه (اولدوزلو دَنیز، شئهلی سَحَر، ماهنیلیچای، «حیکایهلر،طنزلر و یئنی غزللر»، اورهک چیرپینتیسی و «تورکجه دیوان» ) اثرلرینی یادگار قویموشدور .
درین دویغولو و آذربایجانا باغلی اینسان،کرج محفلیمیزین آغ ساققالی و بَزَگی ایدی، ادبی مجلیسلریمیزده اولاندا، هر زامان اوندان « اورمو دریاچهسی» شعرینین اوخوماسینی تقاضا ائتدیکده، اؤزل بیر احساسلا اوخویاردی، یقین کی، اورمو دریاچهسی اونا دایاناقلی و چالیشقان ملّتینین سیمگهسی ایدی:
«اورمو دریاچهسی! توفانلی دنیزلر باشیسان سن،
پارلایان تاج طبیعتده بیریلیان قاشیسان سن،
دوزلو، ایستَکلی، ماراقلی دره، داغ یولداشیسان سن،
دریالار سنگِ صبور اولسا، دَییرمان داشیسان سن،
سنی توفان ییخا بیلمَز؛
سنه هیچ کیم چیخا بیلمز؛
سنه یئل، سئل باتا بیلمَز؛
سنی کؤنلوم آتا بیلمز...!
ایلگیلیلی خبرلر
اردوغان، تۆرک دیل بایرامینی قوتلادی
"تۆرک دیل بایرامینینن تۆرکجهمیزین یاشادیلماسی، گلهجک نسیللره بوتون اؤزگونلوگو و درینلیگی ایله چاتدیریلماسی اوچون بیر وسیله اولماسینی دیلهییرم"
قیرقیزیستانلا اؤزبکیستان آراسیندا سرحد قونوسوندا اورتاق پروتوکول ایمضالاندی
قیرقیزیستان حکومتینین مطبوعات مرکزیندن وئریلهن آچیقلامادا، ایکی اؤلکه حکومتلری آراسیندا سرحد تعیینی هیئتلرینین باشکند بیشکئکده گؤروشدوگو بیلدیریلدی
علییئو، عرب بیرلیگی ذیروهسینین فخری قوناغی اولاجاق
الجزایر جمهورباشقانی، آذربایجان جمهورباشقانی ایلهام علییئوی، اؤلکهسینده تشکیل ائدیلهجک عرب بیرلیگی ذیروهسینه شرف قوناغی اولاراق دعوت ائتدی


text:
باتی آلمان
باتی آلمان تورکیه تورکجهسی: Batı Almanya اون بئشینجی یوز ایلدن اعتباراً آلمان اوْلاراق آدلانددیریلان دؤولتین، ایکینجی دۆنیا ساواشسیندن سوْنرا سیاسی و چوغرافی اوْلاراق پارچالانماسی نتیجه سینده یارانمیش ایکی دؤولتدن بیری. ۱۹۴۹-۱۹۹۰-جی ایللر آرالیغیندا مؤوجود اوْلموش باتی آلمان ۱۹۹۰-جی ایلده آلمان دموکراتیک جومهوریتی ایله بیرلشمیشدیر. باتی آلمانین باشکندی بون شهری ایدی. ۱۹۸۹-جو ایلده برلین دیوارینین داغیدیلماسینین آردیندان باتی آلمان ایله آلمان دموکراتیک جومهوریتی و نتیجهده مؤوجود آلمان یارادیلمیشدیر.
گؤرونتولردَییشدیر
== قایناقلار ==


text:
نازلی
بهزاد بیاتفرد
کولان چکین قاپیدان، یولدادیر گلیر نازلی
دئیین کی گلمهیینی سئوگیلین بیلیر نازلی!
نیفیسدهیر دئیهرک اود آچیب دوروب قاپیدا
اوزرلیک الده کؤمور اوستونه چیلیر نازلی!
اومان گؤزونده قالان،سئوگیسین سریبدی یولا
پاییز بولودلاریدک گؤز یاشین الیر نازلی!
آل آلمانین سایاغی ساخلاییبدی سنله دادا
او عؤمرونو سن ایله اورتادان بؤلور نازلی!
آلیب قوجاقدا غزل کؤرپهسین گلن چاغادک
امیشدیریر اووودور، هئی آچیر، بلیر نازلی!
تلس یئتیش بورا سن کؤورهلیر دؤزه بیلمیر
اورهیینین باشینی آیریلیق دلیر نازلی!
دی سؤنمهسین بو ائوین لامپاسی گلیر او قوناق…
گلن آیاق سسیدیر واللاهی گلیر نازلی!


text:
`دیمیتری کولبا` نتیجهلر
خبرلر [30]
- پئسکوو: روسیایا قارشی سالدیرقانلیق اولاراق قبول ائدیلهجک
- روسیا پلانلاشدیریلان تاخیل صادراتینین حجمینی آزالدا بیلر
- پئسکوو: روسیا، بالتیک اؤلکهلری و فنلاند اوچون تهدید دئییل
- کرملین سؤزچوسو: اؤنملی ساییدا عسگر ایتیردیک
- اوکراینا و روسیا هیئتلری بو گون ایستانبولدا بیر آرایا گلیر
- اوکراینا تخلیه پروسهسی ایله باغلی معلومات پایلاشیب
- چاووشاوغلو، قیریم تاتار مرکزینه گئتدی
- چاووش اوغلو روسیا و اوکراینالی همکارلاری ایله تلفوندا دانیشیب
- چاووشاوغلو: آرزوموز بؤلگهمیزده باریشین یئنیدن قوولماسی
- آنتالیا توپلانتیسی سونا چاتدی
- آنتالیا توپلانتیسی باشلادی
- لاوروو و کولبا آنتالیادا
- اوکراینا-روسیا دانیشیقلارینین ایکینجی تورو
- بلینکن گ7 اؤلکهلرینین و اوکراینانین خاریجی ایشلر ناظیرلری ایله گؤروشوب
- مولود چاووش اوغلو آنتونی بلینکن و دمیتری کولبا ایله تلفونلا دانیشیب
- عبداللهیان، کولبا ایله دانیشدی
- "تورکیه ایله امضالانان آنلاشمالار ساغلام دوروشوموزون دلیلی"
- اوکراینا:" دونباس-ا اؤزه ل ایستاتوس وئریلمهیهجک"
- بلینکن ایله کولبا روسیایا قارشی آتیلاجاق آددیملاری موذاکیره ائدیبلر
- اوکراینا، اردوغاندان دستک ایستهدی