text:
کتاب «یاشادئغئمئز تبریز» ( تبریزی که زندگی کردیم) نوشته محمد علی تاج احمدی است. کتاب ۲۵۸ صفحه داردو اساساً در باره تبریز است.کتاب موضوعات بسیار متنوعی را در بر می گیرد. کتاب اطلاعات جالبی ازتاریخ وحوادثی که تبریز از سر گذارنده است را با خوانندگان در میان می کذارد. برای نمونه : امیر تیمور گورکانی کی به تبریز آمده و آنجا چه کسی را دیده و یا نادر شاه قبل رفتن به دشت مغان برای تاج کذاری در کدام حمام تبریز حمام گرفته است. کتاب اساسا روی محله ها،کوچه ها وبازارتمرکز بیشتری دارد. کتاب در باره نهضت مشروطه واینکه کدام محلات در جبهه نهضت بودند کدام محله ها در مقابل نهضت و همچنین موقعیت طبقاتی محله ها را بطور فشرده توضیح میدهد .در «یاشادئغئمئز تبریز» ( تبریزی که زندگی کردیم) خواننده در باره قهوه خانه های تبریز؛ مدرسه ها ی دهه چهل وسرانجام بعصی از آنها؛بازی هایی ومشغولیت های جوانان در تبریز؛ وضع وخیم محیط زیست تبریز و…آشنا می شود.
محمد علی تاج احمدی نین «یاشادئغئمئزتبریز» کیتابی
۲۰۱۷ نجی ایلده محمد علی تاج احمدی جناب لاریندان ۲۵۸ صفحه ده تبریز حاقدا بیر کیتاب نشر اولونوب : « یاشادئغئمئزتبریز». تاسوفله بو ده یرلی کیتابین نه ناشری بللی دیر ونه ساتیش یئری. امید ائدیره م یازان بو نشر مسئله سینه جدی بیر فیکیر قیلسین!
کیتابین باش سؤزونون باشلیغیندا، م.ع. معجزده ن بوشعر گتیریلیب:« اومیدین کسمه معجز، یاز آنان تعلیم اده ن دیلده / گزه ربیر ارمغان تک دفترین، بیل، چین وتاتاری»
تاج احمدی بوکیتابی اوخویانلارا خطاب یازیرکی بو کیتاب بیر تاریخ کیتابی دگیل وبیر منوقرافی دا دییل والبته خاطیرات کیتابی دا دگیل. یازار یاشادیغی شهری و دورانی وشهرین باشینا گلن ایشلرین بیر پاراسینی گوردویوکیمی، بیلدیگی کیمی و…کاغاز اوسته گتریب واونا گوره ده آدینی یاشادئغئمئزتبریزقویوبدور.
کیتاب تبریزه آیید چئشیدلی مووضولاری احتوا ائدیر.کیتابدان پارچالار گتیرمک له اوخوجولاری یاشادئغئمئزتبریزله تانیش ائتمک ایستیره م. من محمد علی تاج احمدی نین یازی واملا اوسلوبونا اَل وئرمامیشام. کیتابدا نئجه یازیلیب منده اوجورگتیرمیشم!
یازان «تبریزه بیر قوش باخئشئ» باشلیغی آلتیندا تبریزین جوغرافییا سیندان توتموش تاریخینه وهاواسینا قده ر اوخوجویا جیدی واطرافلی بیلگی وئریر. یئری گلدیکده گون مسئله لرینه ده توخونور: « شهرین ایندیکی جمعیتی ۳،۷۵۵،۲۴۹ نفر دیر. یانئ انقلابدان قاباغا گؤره سایئ ۵ برابر آرتئبدئر. بللی دیر کی، بِله بیر کؤکلو آرتما، بیر بِله آز زماندا، جمعیتین طبیعی آرتماسئ اُلا بیلمهز، و بو آنجاق کوتله ایله یاخئن و اوزاق کندلردهن، ماهاللاردان گلمه ایله اؤدهنه بیلهرمیش. »
تاج احمدی تبریزین تاریخی حاقدا یازیر: « شهر چُخ قدیم زمانلاردان تاریخه گیریب. مسیحدهن قاباقدان آشورلار دؤروندهن بو شهره ایشارهلر واردئر. شهرین تاریخینین انیشی و یُخوشو چُخ اُلوبدور.» یازار بیر نِچه اهمیتلی تاریخیه ایشاره ائدیر:
«میلادی ۹نجو یوزایللیگینده تبریز یِرلی حکومتلر پایتختی اُلوب، میلاددان ۱۲۲۷ ایل سُنرا تبریز شهری چنگیزخانئن ایمپراتورلوغونا قاتئلئبدئر، آمما بونو دا بیلمهلی دیر کی، موغول قُشونو شهری دؤیوشده توتمایئب. شهرین بؤیوکباشلارئ موغوللا مقاوله باغلایئب شهری آچئبلار. اُنا گؤره شهر تالانمامئش و داغئلمامئش قالئبدئر. میلاددان ۱۲۷۰ ایل سُنرا چنگیزین نوهسی آباقاخان تبریزی اؤزونه پایتخت اِدیبدیر، میلاددان ۱۲۹۵ ایل سُنرا تبریز قازانخانئن پایتختی اُلوبدور، یوز ایگیرمی ایل اُندان سُنرا ۱۳۷۵ نجی میلادی ایلده تبریز قره قُیونلو پایتختی اُلوب (گؤی مچید بو ایللرین دوزهلمیشی دیر)، میلاددان ۱۳۹۲ ایل سُرا امیر تیمور گورکانی تبریزی تالایئب. بو یوروشده تیمور ایندیکی منجم محلهسینده علی سیاهپوش دِییلن بیر ذاتلا گؤروشوبدور. تیمورا اُنو درین بیر عالم بیلدیریبلر و اُنا گؤره گؤروشونه گِدیب. بیلهسیندهن سُروشوب نییه باشاباش قره گِیینیبسیز؟ جواب وِریب کی، نفسیمی اؤلدورموشم، اُنون قرهسینی گِیمیشم. تیمور سُروشوب اگر اؤلدورمهلی دگیلمیش نییه اؤلدورموسن؟ اگر ده اؤلدورمهلی ایمیش داها نی یه قره گِیمک؟ سیاهپوش جواب تاپا بیلمیر. تیمور دِییر دورون گِدهک بو بیر زاد بیلمیر.
[ائله قئرخئنجی ایل لرده غلامحسن فرنوددا آناسی، باجیسی وقارداشلاری ایله بیرلیکده بو منجم محلهسینده علی سیاهپوش
کوچه سینده اوتوراردیلار. غلامحسن فرنودون مستعار آدلاریندان بیری ده علی سیاهپوش ایدی. فرنود بوآدلا «آدینه » ده مقاله لر یازاردی. من بیرینجی دفعه رحیم رئیس نیا نی و… فرنود گیلده گورموشم. او واخت لار رئیس نیا وناهیدی آذر «دومبارز مشروطه » نی چاپا حاضیرلاییردیلار. م. آزادگر]
میلاددان ۱۵۰۰ ایل سُنرا شاه اسمایئل صفوی تبریزی پایتخت اِدیب،
۲۵-۳۰ ایل سُنرا عثمانلئ تعروضونده شاه طهماسب، شاه اسمایئلئن اُغلو قزوینه داشئنئب و تبریز پایتختلیکدهن دوشوب. … شاه طهماسب آتانئن تورکو دیوانئ قارشئسئندا طهماسبی شاهنامه یازدئرئر کی، هله لیک نیویورک موزهسینده دیر. صفوی شاه عابباس پایتختی اصفاهانا آپارئر و صفویلر دؤلتی یئخئلاندان قاجار دؤلتی ایش باشئنا گلهنه کیمی قاباقجا پایتختلیکدهن دوشموش تبریز آنجاق بیگلربگی مرکزی کیمی قالئر، تا بیرینجی آقامحمدشاه قاجار گورجوستان یُلوندا تبریزده باشئنا تاج قُیوب و شاه اُلور. اُ ولادهن تبریز ولیعهد اهیله شن شهر اُلوب دارالسلطنه آدلانئر .
میلادی ۱۹۰۸نجی ایلده ایراندا مشروطه انقلابئ حرهکتلرینده تبریزده وطنداش ساواشئ اُلور و شهر اُن بیر آی حکومت قُشونلارئ و آداملارئ ایله محاصره اُلونور. آمما مشروطه ایستهینلر بو دؤیوشلرده اوستون چئخئرلار و بونو گؤرهن روس مستملکهچی دؤلتی ۱۹۱۱نجی میلادی ایلینده اؤز سالداتلارئ ایله تبریزی توتور و بوردا اؤز ادامئ صمدخانئ ایش باشئنا گتیریر و باشاردئغئ اؤز باشئنالئغئ اسیرگهمیر. بو اشغالچئ قُشون ۱۹۱۷نجی ایل روس انقلابئندان سُرا تبریزدهن چئخئر….
۱۹۴۵-۴۶ میلادی ایللرینده تبریز مرکزلیگی ایله آذربایجاندا ملی حکومت قورولور و دوز بیر ایل سُنرا دا دِوریلیر. »
گوروندوکی کیمی تاج احمدی قیسادا اولموش اولسا تبریزین تاریخی حاقدا دوزگون تاریخی بیلگی وئریر.
یازان تبریزین هاواسی حاقدا یاشادیغی ایللر ده اوخوجویا بیلگی وئریر: « شهرین اؤزونون هاواسئ یونگول، سرین، اورهیه یاتان، قئشلارئ سُیوق، اؤزو یِللی، کولَکلی دیر. ایلین فصلینه گؤره یِلین استقامتی دهییشهر، آمما ایلین چُخ گونلرینده یِل یاواش اُلسا دا کسیلمهز. .. تبریز ایقلیم باخئمئندان و تاریخاً سُیوق بیر شهر تانئنئبدئر…سُیوقلار اِله اُلاردئ کی، دُغرودان تو دِسهیدین گؤیده دُناردئ. اصغر(محمد علی تاج احمدی نین بویوک قارداشی) بیر گون سحر تِزدهن دیکباشئندان گِچنده گؤرموشدو کی، بیر کیشی اِوین پنجرهسینی آچئب بیر آز سو آتئر اِشیگه. سو یِره چاتئنجا دُنور… گون اُرتایا یاخئن باققالدان یُغورد آلئب گتیردیک اِوده قاشئق وئراندا یُغوردون ایچیندهن دُنوب بوزا دؤنموش یُغورد گلدی… بیر ایل قئشئ بیر آیئن ایچینده اُن بیر یُل قار یاغدئ. هر یُل دا اُتوز سانتیمتر. سُیوغون رکوردونو بیز ۱۳۴۲نین قئشئندا گؤردوک. سُیوق دوشدو و اوزون سوردو. بیر آیدان آرتئق شخته ۱۵-۲۰ درجه دن آزالمادئ. ان سُیوق گونلر قئرخ درهجه شختهدن آرتئق ایدی. ۴۲ درهجه ده دِییردیلر. قاردان، سُیوقدان یُللار باغلامئشدئ. نفت چاتئشمئردئ. دِییردیلر موغاندا قُیونلار اوچون طیاره ایله یِم تؤکوبلر. جاملارئن قئرُوو آچئلمئردئ. »
یازان اوشاقلیق، یِنییِتمهلیک دؤرونده تبریزین اقتصادی دورومو ، تبریزلی لرین یاشایئشین دان دا یازماغی یاددان چیخارتمیر و پهلوی دؤرونون تبریزی و آذربایجانئ دیزه چؤکدورمه سیاستینه ایشاره ائدیر و اؤرنک اوچون تبریزده بیر محله نین آدینی چکیر: «علیخان محله سینده دِمک اُلار کی، دوز معناسئنا کِفی ساز آدام یُخ ایدی.»
یازان تبریزین لاپ بؤیوک وارلئلارئندان حاج محمدباقر کلکتچی دن آد چکیر: «شهرین لاپ بؤیوک وارلئلارئندان بیری حاج محمدباقئر کلکتچی ورجی میدانئندان بیر آز آشاغئدا اهیلهشردی. بیز همیشه اُنو آیاقلا عصاسئنئ دؤیه دؤیه گِدهن گؤرموشدوک.»
تاج احمدی داشقادان تاکسئبارا، فایتوندان تاکسئیا ؛ باشلیغی آلتیندا تبریزده بو پروسس نئجه باشلاییر ایضاح ائدیر. اوسته لیک داشقا و فایتون حاقدا گئنیش معلومات وئریر. تاج احمدی فایتون دالئنا مینمهیین دن ده خاطیره تعریف ائدیر: «منیم ده سُن فایتون دالئنا مینمهییم دروازا کوچهسینده اُلدو. فایتونچونون قونوتونون دویونو دوز باشئمئن اُرتاسئنا دهیدی و برک آجئشدئردئ. داها اُندان سُرا فایتون دالئنا مینمهدیم.»
تاج احمدی تبریزده چؤرهک و اُنون چئشیدلری حاقدا گئنیش بیلگی یه مالیک دیر: « تبریزده هامئدان آرتئق آختارئلان و یِییلن چؤرهک دیر. چؤرهیین اهمیتینی خلقین دیرلیگینده گؤرستمک اوچون سؤزونون دیلده ایشلنمهسی یاخچئ بیر گؤرسدیجی اُلا بیلهر. چؤرهک قازانماق، چؤرهک دالئسئجا گِتمک، چؤرهکدهن دوشمک، چؤرهکدهن سالماق، چؤرهک داشدان چئخماق، چؤرهک کسهنلیک، دوز چؤرهک و بیر چُخ آیرئ اصطلاحلار دوزهلیب. » یازان چؤرهک و اُنون چئشیدلری حاقدا یازیر:« قاباقلار لاواش، و لاپ چُخ تندیر لاواشئ دب ایمیش؛ …آخماقایا چؤرهیی صفی بازارئنئن جومه مچیده چؤنن ایکی هاچا اُلدوغو یِرده دؤشهنیب ساتئلاردئ. آلا چرشابا بورونردی. لاواشدان باشقا ایکی جور کوکه وار ایدی. بیری تندیرده پیشیریلن و آدئ اِله کوکه؛ بو کوکه سُمودان آز یِمهلی اُلاردئ. سُموچولار کُماش آدلانان کرپیجی چُخ قالئن ایچی بوتون پوفلنمیش چؤرهکلر ده پیشیرهردیلر. اُ بیری چؤرهکلردهن فرقلی اُلان، -خمیری ده پیشیرمهسی ده- سنگک، نه لاواش کیمی ات پالچئغئندان دوزهلمیش لاواش تندیرینده، نه ده تاوا داش دؤشهنمیش کوکه تندیرینده پیشیریلردئ.»
یازان تبریزین پیشمیشلرینی و یِمکلرینی یاخجی تانئییر وبو حاقدا چوخ گئنیش بیلگی سی وار. یازان اِو واشیک یئمکلرین ده ن توتموش کوچهده آش ساتان وجئزبئزچی دان دا سؤز آچیر.
محمدعلی تاج احمدی تبریزین قهوهخانالارئ حاقدا اینانیلماز قده ر بیلگیه صاحب دیر. اؤنجه بیر قیسا موقددیمه ده چایخانالارا نه اوچون قهوه خانا دئیلیر، سببی نی ایضاح ائدیر. سونرا داوام ائدیر:«…چای ساتان قهوهلر یا قهوهخانالار تبریز شهرینده ایکی بؤیوک بؤلومه بؤلونه بیلهر. بیری بوتون شهرده تانئنمئش و آدلئم قهوهلر، و بیری ده محله قهوهلری. تانئنمئش قهوهلر اوست اوسته هامان مدنی تبریز آدلاندئردئغئمئز یِرده ایدیلر. یانئ کریمخان میدانئندان قُنقاباشئنا کیمی، شهرین گون چئخان گون باتان خطینده. معمارلار قهوهسی،-ساعات قاباغئندا اوست اوسته ایکی بؤیوک چُخ واخت دُلو قهوهخانا وار ایدی… باستان قهوهسی، آذر قهوهسی، آشئقلار قهوهسی، خُروزبازلار قهوهسی و استتثنا اُلاراق بازارئن ایچینده ایکی قاپئلئدا حاج عباسعلی قهوهسی یا بیر پارا آداملارئن دِدیگی کیمی اِششهکلر قهوهسی. ..بیر پارا آدلئم، آمما بو جئزئقدا اُلمایان قهوهلر ده وار ایدی کی، عموماً ایلین یاز یای فصللرینده برک ایشلک اُلاردئلار. بونلاردان قوللـه قهوهسی، گزران قهوهسی، شاهگؤلو قهوهسینی سایماق اُلار.تاج احمدی محله قهوهلرین دن ده دانیشیر: «محله قهوهلری، اُلدوقلارئ محلهنین، یا اُنا یاخئن یِرلرین اُتورانلارئنا تانئش اُلاردئ….. اُلاردا عموم شهر قهوهلری خصلتی اُلمازدئ.»
«یاشادئغئمئز تبریز»ین بیر بویوک بولمه سی تبریزین محلهلرین احتوا ائدیر. تاج احمدی بو بولومده تبریزین محله لرینده ن ، کوچه لرینده ن وبازاریندان اطرافلی بیلگی وئریر:« تبریز محلهلرینی طبیعی جوغرافییا اوزو ایله بؤلنده چای آشاغئ ساغ الده، یانئ قوزِیده سُلدان ساغا امرهقئز، دوهچی، سئرخاب، شِشگیلان، باغمِشهنی، چای آشاغئ سُلدا شام قازان، حؤکماوار، خطیب، منجم، قرهآغاج، کوچهباغ، اهراب گزران، لیلآوا، چرهنداب، مقصودیه، مارلان و خیاوان محلهسینی سایماق اُلار.
شهرین قوزِیینده آشاغئدان میدان چایئنا، یوخارئدان اِینالی داغئنا سؤیکهنمکله دوهچی، سئرخاب تاریخ بُیو بو استقامتده بؤیویه بیلمهزمیشلر. امرهقئز آمما سُل بؤیرونده آجئ دوزونه و اورمو گؤلو چؤککلیگی باشلانئشئنا گؤره بؤیومه امکانئ ارتئق اُلموشدور. بو یؤنده آجئ چایئندان آیرئلان سووارما ارخلری و یِرین دوزلویو شهرین برهکتلی حومهسینه دؤنموش حکماوار یِرلری، جامئشاوان، عمزینهدین، نؤکززه، قرهملیک یِرلشیردی … شهرین گون چئخانئ و گونِیی مارالاندان توتدو، گزرانا کیمی اوزوم قانالارئ ایله دُلو ایدی و آذربایجاندا اکیلن ۱۲۰ اوزوم چِشیدینین چُخو بو باغلاردا و قانالاردا بِجهریلیردی. … سئرخاب، خیاوان، مارالان محلهلری شهرین مرکزی و اُرتاسئنا گؤره یوکسکده یِرلشیر. بازار، مقصودیه، اهراب، کوچهباغ، قرهآغاج، منجم آشاغئدا یِرلشیب و گونباتانا شامقازانا سارئ گِتدیکجه آلچالقلئغئ آرتار.
…شهرین مدهنی مرکزی اُنون اُرتاسئندا ایدی. دِمک اُلار کریمخان میدانئندان گجیل، قُنقاباشئ، فولگوش باشئ راستاکوچه آغزئ ایله بللندیرمک اُلاردئ. بورانئن لاپ سئخ یِری ده ساعات قاباغئندان گجیل قُنقاباشئ آراسئ ایدی. بوتون تئاترلار، سینامالار،کیتاب ساتانلار، کافهلر، میخانالار، زاد دا بوردا یِرلشیردی… شهرین ایکی، بالا و بؤیوک گزمهلی پارکئ دا بورادا ایدی. ارکین اتهیینده بالاباغ، گجیل، فولگوش باشئ، قُنقاباشئ آراسئندا گولوستان باغئ یا ملت باغئ ایدی. ملت باغئنئن دؤرد بوجاغئندا بؤیوک دمیر قاپئلارئ وار ایدی. معجرلر کیمی. هر قاپئ بیر بؤیوک گیرده میدانا آچئلاردئ. گجیله سارئ، فولگوش باشئ، قُنقا باشئ و ستارخان میدانئ اصل گیریش قاپئسئ. گجیله سارئ باقئرخان، فولگوش باشئ دا نادر (شاه) میدانئ. بو آدلارئ ملی حکومت دؤرو قُیموشدولار و هر میدانئن اُرتاسئندا میدان آدئنا دوزهلمیش آدامئن مجسمهسی. ۱۳۲۵نجی ایلین ۲۱ آذریندهن سُرا بو مجسمهلری یئغئشدئردئلار.»
یازان گولوستان باغئنئن ایچه ریسی حاقدا اوخوجویا گئنیش بیلگی وئریر.
آمما باخاق گوره ک تاج احمدی گولوستان باغئنئن اِشیگی حاقدا نه لر یازیر: «گولوستان باغئنئن اِشیگیندهن دانئشماق اُلماسا حکایت یارئمچئلئق اُلار. دوغروداندا گولوستان باغئنئن اِشیگی اوزو بیر غریبه بیر دونیا دیر. باغئن اِشیگینده اوزون گؤلون یوخارئسئندا بیر نِچه قومارباز، قره خال سالان، تسبح ساتان، لاتار اُیونو اُینادان، چارلز دیکنز، ویکتور هوقو رُمانلارئ شخصیتلریندهن اُلان آقالار وار ایدی. اِله پِشهکار، اِله طبیعی فئرئلداق کی، آدام دوزگوندهن آرتئق اُلارا ایناناردئ. اخ تو دِیهن قرهخالچئ گونده بیر نِچه اؤزو کیمی ایشسیز، دؤردو بِشینه بُرجلو آدامئ سُیوب اررادهنی دوزه لتمهسه ایدی و باغ قاباغئنداکئ میخانادا یا نالچکرلره یاخئن چتینی وئرماسایدئ گونو باشا وِرمهزدی.» یازانین بودیلی نه قدر جانلی و اوریژینال تبریزده دانیشیلان دیلدیر. قوندارما دیل دئیل! یازان داوام ائدیر: « خاچ ایکیلیگین قئراغئنئ بوکوب، چؤمبهلتمه وئران کارت سالان اخ تو دِییب ساغا یا سُلا توپورهن، آیاق اوسته باخان یازئغئ اِله خاطیرجم اِدهردی کی،- اؤزو ده اؤز الی ایله قُیسایدئ هِچ اُلماسا شکه دوشَردی-، ایکی تومنلیگی آتئب قئراغئ قتلنمیش خاچ ایکیلیگی گؤتورهنده، اُنون نم هانسئ معجزه ایله قئزئل اُنلوغا دؤنمهسینی گؤرهنده، بیلهسینی اِله سُیوق تر باساردئ کی، آز قالاردئ قبض روح اُلسون. و باشلاردئ اؤزونو دانلاماغا، و اگر جیبینده بیر آیرئ ایکی تومنلیک قالمئش اُلسایدئ عوهضینی چئخماق اُنو اِله بیر کؤکه سالاردئ کئ، دا گؤزو قارالاردئ و بونو دا هِچ، یِره قُیمامئش اوتوزاردئ. هردهن بونون فلاکتی اُرا چاتاردئ کئ، اخ تو دِیهنین ده یازئغئ گلهردی، و بونو خیلاص اِتمک اوچون بوساتئ یئغئشدئرئب اکیلهردئ.» و « قِییش بوران سنه وِردیگی میدادئ هر نه تهر سالسایدئن اِله بُشا چئخاردئ کئ، اِله بیل بو هِچ قِییش دگیل، دُغرام دُغرام گؤن دور. ارراده دوزهلمک هامان، طرهفه آیرئ بیر فیکره دوشمهیه یا اُنون یخهسیندهن یاپئشماغا مجال وِرمهمیش یُخا چئخاردئ. بِله بیر آدام بوردا یُخوموش !» یوخاریدا گتیردیگیم منظره نه قده رجانلی دیر. شهریارین دیلی ایله دئسک: بیرسینما پرده سی دیر!
یازان بیر ایکی جومله ده اوخوجویا چوخلی بیلگی لر وئریر: « باغ قاباغئندان آرالانئب ارکه سارئ گلنده، سُل الده شوروی مریضخاناسئ وار ایدی. …ایندی اُ مریضخانا یُخدور. چُخدان یئغئشئلئب. بو آمما هامان مریضخانادئر کی، دِییردیلر ۲۱آذرده بیریا بورا گیریب یُخ اُلموشدو. بوندان یوخارئ کلباسئ سیناماسئ ایدی. یانقئندان سُرا ایللرله باغلئ قالمئشدئ. سُرالار رکس آدئ ایله آچئلدئ. ..اُنون دالئ کوچهسی باغ قاباغئندان پاساژئن دالئنا، اُردان میارمیارا و اُردان دا فردوسی خیاوانئنا چئخاردئ، اوزون بیر کوچه. کاتولیک لرین کیلیسهسی و اُندان قاباقدا دا سُرالار آچئلان هتل پالاس وار ایدی. چُخ آدام بو کوچهدن گل گِت اِلهمزدی. قُرخاردئلار، یا اوشونردیلر. اُرا متروپل سیناماسئنئن دالئسئ ایدی و دالئ قاپئسئ اُرا آچئلاردئ. دِمک اُلارکی، جومه مچیدین حُووصخاناسئندان آرتئق بوردا دووارا ایشهین اُلاردئ آمونیاکئن توتا بیلسهیدیلر گونده بیر نِچه مترمکعب اُلاردئ. بورونا دسمال توتمامئش گِچسهیدین اِله آجئشاردئ کی، آغلادان قاز کیمی بیر زاد اُلاردئ.»
تاج احمدی نالچکرلری هر طرفلی وچوخ جانلی تصویر ائدیر: « بو کوچهنین کِچیرتدیگی گونلری، تاریخی، نال دوزهلدهن زمانلاردان، سُرا کِفلی لرین، بؤیوگ آقا چاغئرانلارئن، پیچاق چکهنلرین، بیر ایستکان ایچمهمیش اؤزوندهن چئخئب اؤزونه گیرهبیلمهینلرین، آخئر وقت اُغرون گلن، تازا جوان دانشجو، محصل حکایتی. دایانمادان کِچن گونلرین، یازئقلارئن، روزگارئن بیلهلرینه پیسلیکدهن سووای هِچ زاد گؤرسدیلمهینلرین دیرلیگی، هر جوره استثمار اُلان اینسانلار.»
«…ملت باغئنئن گجیله یاخئن قاپئسئ یانئندا باقئرخان میدانئندا،گجیلدهکی کاروانسارالارا گلن کندلیلرین گلیب باش قئخدئرماغئ اوچون آزاد هاوا سلمانئلارئ وار ایدی. پوتلوق اوسته اُتوران باش قئخدئران، باغئن معجرآلتئ سککیسینه قُیولان آینادا اؤزونو گؤرهر و یانداکئ، آزاد هاوادا دارچئن چایئ ساتان قهوهچینین گتیردیگی دارچئن چایئن ایچیب باشئنئ دا قئخدئرئب گِدهردی اُ بیری ایشلرینین دالئسئجا. بو سرویس هِچ نیویورکون «والدُرف آستُریا» هتلینده ده تاپئلا بیلمهزدی. اُردا دارچئن چایئ نه قِیریر، دارچئنلئ جین اُلار…گجیلدهن باغا سارئ خئردافروشلارئن اؤلکهسی ایدی. عقلیوه نهمنه گلسهیدی بوردا ساتئلاردئ، یا دوزو ساتئشا قُیولارئ، چون بیر پارا زادلارئ نه ساتان و نه گؤز دُلاندئران مشتری تانئیاردئ. بیلمهزدی هاردان گلیب، نه اوچون اوموش و نه اوچون ده اُلا بیلهر. بس صور اسرافیل چالئناناجان قالا بیلهردی. هِچ اُلماسا بوساتئ دُلدوراردئ کی، ایشلهنمیش پنیسیلین ایینهسی شوشهسیندهن توتدو دلیک تنیکه دُلچایا کیمی هر نهیین اوستونه بیر آد قُیماق اُلاردئ یا هِچ قُیماق اُلمازدئ، آمما بیر زاددان، پالچئقدان، شوشهدن، دمیردهن، داشدان، میسدهن، بورونجدهن چُداندان دوزهلمیشدی، یا اُندان قُپموشدو. هر زاد کئ، بیر زادا اُخشایا بیلهردی بو بوساتلارا دوزولردی. اِله خئردافروش اُلاردئ کی، آخشاماجان دوزهلتدیگی، دؤشهدیگی جئرجئندئردان یوزآلتئن دا ساتا بیلمهزدی، ساتسا ایدی ده اوچ پنابات، هِچ بیر سنگک ده آلا بیلمهزدی کی، ایکی قئران ایدی. بس نهیه سحردهن آخشاما بازار اصنافلارئندان چُخ اوزون ساعاتلار اُردا دایاناردئ؟ باش قاتماق اوچون؟ اؤزونو بیر کسبه بند اِتمک اوچون؟ بس هاردان کِچینهردی؟ نه یییردی؟ نه ایچهردی؟ هاردا یاتاردئ؟ بیر دگیلدی، ایکی دگیلدی. گؤزون ایشلهدیکجه وار ایدی. بولارئن آلئجئلارئ موشتریلری ده اِله بولارئن تایئ ایشسیزلر، پولسوزلار، یُخسوللار ایدی. هله اُلار بولارا گؤره اصناف ایدیلر؟»
«یاشادئغئمئز تبریز» ین بعضی قطعه لری بیر رومان پارچاسی اولا بیلر! کیم تاج احمدی کیمی بو بازاری وصف ائده بیلر!
«…گجیلین، یانئ قاپئنئن یانئ باقئرخان میدانئنا سارئ جوربه جور معرهکهلرین، نغیل دِیهنلرین، اُیونبازلارئن اوستو آچئق، یانئ آزاد هاوا صحنهسی ایدی. بیر درویش وار ایدی اوزون سققللی، بالاجا اُغلو ایله، و تهری تابلولاردا اُلان فتحعلیشاها اُخشایئشئ وار ایدی. بو درویشین گؤردویو ایشلردهن بیر حلقهسی بِله ایدی کی، روزنامه کاغازئنئ هامئنئن گؤزو قاباغئندا آغزئنا سُخوب یییردی و اُنون دالئسئ بُغازئندان بیر ایکی متر اوزونلوغوندا رنگ برنگ کاغاز چئخارداردئ.»
تاج احمدی ایلان لا دانیشانلاردان؛ آغزئ کؤپوکلنمیش نغیل سؤیلهین دن ده دانیشیر.
تاج احمدی تبریزین «باغ وحش» ین خاطیرلادیر:« باغئن اوزبه اوزونده دُلدورولموش چوخورلارئن یانئندا اتوبوس ترمینالئ دوزهلمهمیشدهن قاباق بیر جار، «باغ وحش» دوزهلمیشدی. بیر نِچه حیوانلا. حتی پئسپئسلئ زاد دا وار ایدی. اُنا گؤره کی، بو اؤزو ده بیر حیوان ایدی دا ! دا دِمیردی کی، بو هامئنئن سرداباسئندا وار، اؤزو ده دیریسی !. قاپئدا بیلیت آلئناردئ و قاپئدان کِچیب دووارئن اُتایئندا جرجناوار دا گؤرمک اُلاردئ. ایندییه کیمی هِچ یاندا بِله اوریژینال «زُو» یا باغ وحش گؤرونمهمیشدی. اِله بیر وسعتلی یِر ایدی کی،ایکی سیچان ساواشسایدئ بیری تلهیه دوشهردی. بو باغ وحش سُرا دانشگاهدان یوخارئ بؤیوک بیر یِره داشئندئ و حیوانلارئ دا چُخالتدئ. اُ جوملهدن بیر آیئ دا اُرا گتیریلدی. یالان دُغور دِییردی حسنُو مِشه سیندهن توتوب گتیرمیشم. بو آیئنئن آیاغئ کیشییه دوشمهدی. اُنا گؤره کی، آیئ اوستانئ توتوب، سئخئب اؤلدوردو. باغ وحشین اوستاسئ اؤلندهن سُرا بوتون آیرئ ایشلر کیمی دالئسئنئ توتان اُلمادئغئندان اُرا دا داغئلدئ، یئغئشئلدئ. حیوانلارئ دا اِلا بیلهرمیش کی یا آجئندان یا دا آیرئ بیر سببدهن آرادان گِتدیلر.»
تاج احمدی گجیلین تصویرینه داوام ائدیر:« شهرین آیرئ یِرلرینده گجیلده اُلان ایشلردهن بیری یا بیر نِچهسی باش وِرسهیدی ده، هِچ بیرینده بو ایشلرین هامئسئ بیر نِچه یوز مترلیک یِرده باش وِرمهسی گؤرونمهزدی. گجیل اؤزلویونده بیر عالم ایدی. بیر یانئ ملت باغئ، بیر یانئ نالچکرلر، بیر یانئ دا چوخورلار. کندلی شهرلی کوتلهسینین بیربیرینه قارئشان، بیربیرینه قُووشان یِری ایدی. اِله بیل دورو چای، بولانئق چای سولارئ دنیزه چاتان، دنیزه تؤکولن یِری ایدی. بو قارئشئغئن ایچینده هم «ژان والژان»، هم «قاورُش»، هم «ژاوِر»، هم «تُم سایئر»،هم «هاکلبِری فین»، هم «چارلز دیکنز»ین یِتیمدهکی پِرسُناژلارئنئ گؤرمک اُلاردئ. اُیونباز، جیبه گیرهن، درویش، خئرداواتچئ، جئزبئزچئ، باققال، گؤیچو، حامبال، کؤهنه پالتارچئ، بِکارا باشئ یانئندا معطل بگ، تقاعده گِتمیش آجان، اخ تو دِییب قره خال سالان، جوللوت، جوهللاغئ، شرهشور، دؤش عابباس، تأمینات، فئرئلداقچئ، داردیبیندهن قورتولان، ننهسینین امجهیینی کسهن، یُلدان کِچنِ، کنددهن گلیب هویوخ قالان، قب قزُوچو. هامئسئ گجیلی تانئر و اُنون پرسُناژلارئندان ایدی.»
کیم بو گوزلیکده وبو جانلیلیغدا گجیلی تصویر ائده بیلر.حییفیم گلیر بونلاردان واز گئچم! منجه داها تبریزده بئله بیر دونیا یوخدور. آخی منده قیرخ ایله یاخیندیر کی تبریزدن چیخمیشام، ائشیدیکلریمه گوره داها او تبریز یوخدور!
یازانیمیز یازیر: «گجیل صابیلهمیر میدانئنا گؤره بالاجا میدان حساب اُلاردئ. آمماگجیلده اُلان دونیا صابیلمیرده تاپئلمازدئ. گجیلین گِجهسی ده صابلمیرین اؤلو گِجهسینه گؤره بیر یاندان ملت باغئ، بیر یاندان نالچکرلره گؤره، گل گِتلی و شولوق اُلاردئ. صابیلمیرده هاوا زیارهت یِرلری هاواسئ اُلاردئ. آشئقلار قهوهسی گجیلده ایدی صابیلمیرده یُخ. گجیلین معرهکهلری اُیونبازلئقلارئ قارشئسئندا صابیلمیرده قره سییدگیل وار ایدی. گجیل مدهنی تبریزین یاپئشئقلئ بیر پارچاسئ ایدی. صابیلمیر چایئن اُ تایئندا دوشوب هندهوریندهکی محله کیمی گِجه نین قارانلئغئ اُرا تِز انَردی.»
تاج احمدی تبریز محله لرین صینفی جهت دن ده ایضاح ائدیر ومشروطه حرکاتیندا محله لرین مووقعینه آیدینلیق گتیریر و مشروطه نهضتینده تبریزین «اسلامیه چی» وتبریزین «انجومنچی» لرین اوینادیغلاری رولی آچیقلاییر: «اوست اوسته میدان چایئنئن ساغ الینده اُلان اوچ محله شِشگیلان، سئرخاب، دوهچی، شهرین بؤیوک پایئندا یِرلشن قالان محلهلردهن آز چُخ دهییشیک هاواسئ وار ایدی. ششگیلان کند یییهلری، تُرپاقلئلار یا بیر تههر آریستوکرات هاوا داشئیاردئ. بو دا قارئ کؤرپوسو ایله جابباخاننا آراسئندا دوشموش ولیعهد و حرهمخانایا یاخئن اُلماسئ ایله باغلئ ایدی. مجتهدکوچهسی آمما ولیعهد اِوینین دوز قاباغئندا یِرلشیردی و دینین حکومته نهقدهر یاخئن اُلماسئ و یاخئن اُلماق ایستهمهسی کیمی دوشونوله بیلهردی. یانئ حاکیم طبقهلر و حکومت اوچون گرهکلی اُلان جابباخانا بیربیرینه سئخ یاپئشمئشدئ. معلوم دور کیّ هِچ واخت کاسئب بیر محلهده بؤیوک بیر مجتهد اهیلهشمهمیشدی. میدان چایئنئن گونِیینده خیاوان، مارالان خلقی محلهلر، مقصودیه وارلئلار، بورژوا اعیان محلهسی، چرهنداب، لیلآوا خلقی محلهلر، اهراب وارلئ اعیان محلهسی سایئلا بیلهر. کوچه باغ قرهآغاج دا خلقی محلهلر دیر. دوهچی، بیر چُخ بازار تاجیرلری اُلدوغو اوچون، برک دینی و بیر چُخ حاللاردا دِمک اُلار محافظهکارلئقدان آرتئق ارتجاعئ محله اُلا بیلمیشمیش. بو دا ایگیرمینجی یوزایللیگین ایلک ایللرینده تبریزده باش وِرهن دؤیوشلر زمانئنا قایئدئر. محمدعلیشاه تهراندا ملی شورا مجلیسینی لیاخُف و قزاقلار الی ایله تُپا دُلایاندان سُنرا، اؤلکهنین هر یانئ تسلیم اُلاندان سُنرا، آنجاق تبریز شهری، دوهچی محلهسی استثناء اُلماقلا شاها باش اهیمیر. بو آرادا حیدرتکیهسینده اسلامیه آدلئ مرتجع ماللالارئن مجلیسی قورولور و اُرانئ قُرویان و مشروطهچیلره قارشئ وئرئشانلارئ دوهچی محلهسی اهلی تشکیل اِدیر. یانئ اسلامیه ایالت انجومنی قارشئسئندا دوراندا، دوهچی ده تبریزه قارشئ دورور. پاریسده کُمون هامان تبریزین مشروطه دؤیوشلری کیمی بیر حادثه دیر، قئرخ ایل فاصله ایله.. اینتاسئ پاریسین کُمونو معین دلیللره گؤره تبریز حرهکتیندهن آز زماندا چؤکموشدو. آمما هر ایکیسی وطنداش ساواشئ دئر. کُمون بورژوا حکومتی دِویرمکدهن اؤترو، مشروطه بورژوانئ فئودالا قارشئ ایش باشئنا گتیرمک اوچون… اُ بُیدا دوهچی محلهسینده اوزون ایللر تک بیر باشاباش خیاوان وار ایدی. قالانئ قدیم کوچهلر ایدی و کارخانا، تشکیلات، دانشگاه، مدرهسه، چاپخانا، سیناما کیمی زادلارئن اُردا اُلماماسئ، اُنون اؤز قئنئندا قالماسئنا آپارئب چئخارتمئشدئ. حتی حزبلرین آزاد اُلدوغو دؤرده ۳۲-۱۳۲۰ هِچ حزبین دفتری دوهچیده قُیولمامئشدئ. بوتون بو تشکیلاتلار شهرین اُرتاسئندا و قوزایدان اوزاق یِرلشمیشدیر.»
محمد علی تاج احمدی «یاشادئغئمئزتبریز» ده مشروطه نهضتینه بویوک قیمت وئریر: «راستا کوچهده ایندی مشروطه اِوی آدلانمئش موزه اِو، حاج مهدی کوزهکنانی اِوی ایمیش و مشروطهیه گؤره ده ایلک یئغئناق اِله بو اِوده اُلموشدور، و ایندیکی آدلئملئق دا بونا گؤره دیر. … پُستخانا کوچهسینده مشروطه حرهکاتئندا بؤیوک رُل اُینامئش فایتونچولار مچیدی وار ایدی کی، سُرلار بیر پارا یانلئش اُلاراق سامسامخان مچیدی چاغئرئردئلار. شیخ سلیم بوردا مینبر اوسته دؤرد بارماغئنئ بیر، مینبرین دستهسی اوستونه قُیوب دِیهرمیش ملت، مشروطه اُلسا کاباب یِیهجکسیز، باخ، بو انده ! شیخ سلیم نیقالای سالداتلارئ تبریزی توتاندان سُنرا بیر عاشورا گونو ثقهالاسلام و آیرئ تبریز مشروطهچیلری اُن نفرلیکده آسئلدئلار. نیقالایئن بو جینایتی اؤز اؤلکهسینده گؤردویو جینایتلرین دالئسئ ایدی…
پُستخانا کوچهسینده پُستخانا دامداشئنئن آشاغئسئ بیر بؤیوک حیهت ایدی. …بو پُستخانا تاریخی بیر یِر ایدی. مشروطه دؤرهسی و نفت ملیلشمه دؤرونده تامام گؤندهریلن تلگرافلار محمدعلیشاها یا آیرئ سیاسی آداملارا مثلاً تبریزین مجلیس وکیللرینه گؤندهریلن تلگرافلار، بوردان گِدهردی و جواب دا بورا گلهردی. بورا اینگلیسلرین چکدیگی، هیندیستانی اینگلیسه باغلایان تلگراف خطی اوستونده یِرلشدیگی اوچون اهمیت تاپمئشدئ. »
تاج احمدی بعضی واختلار هیرسین گیزلتمیر: «پُستخانا کوچهسیندهکی دامداشئ تاریخی بیر یِر کیمی ساخلاماغئن هِچ بیر چتینلیگی اُلا بیلمهزدی. …حتی بیر بالاجا موزه کیمی ده دوزهلدیلیب ساخلانئلا بیلهردی.. تاریخه حؤرمتسیزلیک اُلوبدور. اوروپادا چؤلون اُرتاسئندا بیر عیمارهتین اُتاغئندا بیر صندهلی ساخلایئب هامئیا گؤرسَدیرلر کی، لوئی ۱۴ اُودان گلنده بونون اوستونده دینجهلیبدیر. بیز آمما ایالت انجومنینین محمدعلیشاهئ خلع اِتمهسی تلقرافئنئ وئران دسگاهئ ساخلاماغئ باشارمامئشئق…تک ده اُ دگیل. شهریمیزین بوتون قاپئلارئنئ دروازالارئنئ یئخئب یِرله بیر اِتمیشیک. تبریز ایکی یوز ایللیک شهر دگیل کی، هِچ بیر تاریخی اُلماسئن. یِر ترپنمهسیندهن قورتولان بینالارئ دا اؤزوموز داغئدئرئق. هانئ رشدیه قالاسئنئن قالئقلارئ؟ هانئ شامقازاندان بیربیری اوسته قالان دؤرد کرپیج؟ اُ دا ارک. ایالت انجومنی دامداشئنئ سازلایئب موزه کیمی ساخلاماق یِرینه اُرانئ یِرآلما بادئمجان میدانئنا چِویرمیشیک. بونون آدئ نه اُلا بیلهر؟»
تاج احمدی : «پُستخانا کوچهسیندهن چئخاندا تربیت خیاوانئ گون باتان، غربی بؤلومو ساغا و سُلا گِدیر. سُلدا ۲۰-۳۰ متر اُیانا انجومن دربندی دیر اورا دا حاج رسول عطایی سعدی مدرهسهسینی آچان مدیرینین آتاسئنئن و اؤزونون اِوی ایدیر. اُنون آتاسئ علی اکبر عطایی انجومن یُلوندا توفنگ گؤتوروب دؤیوشنلردهن ایمیش. …بوردا بیر انقلاب یاشانئبدئر، بیر انقلابا باشچئلئق اُلوبدور. بورا نه اسلامیه باتا بیلیب، نه مرکزی دؤلتین اُتوز مین قُشونو، نه گتیردیگی قرهداغ، شاهسوهن اِلاتئ باتا بیلمیشدی. بورانئ سوسدورماغا خارجی بیر قودوز دؤلتین سالداتلارئ گلمهلی اُلوب. »
تاج احمدی لازیم گلدیک ده کوچه لرین آدینی دا آراشدئریر: «مدرن حوله تُخوما کارخاناسئ، برق لامع کارخاناسئ زیقلر کوچهسینده ایدی. چُخلارئ زیقلر آدئنئ زئغلار یا حتی آلمان آدئ زیقلِر کیمی بیلمیشدیلر. آمما نِجه کی بو کوچهدن آشاغئدا گنجهلی بگ (گنجعلی بگ یُخ) یانئ گنجه ایالتیندهن گلن بگ، – نِجه کی، تبریزلی، اردهبیللی، زنگانلئ، اورمولو وار- کوچهسی وار، زیقلر ده قافقاز داغلارئندا یاشایان، داغئستانلئلار، چِچنلر، قاراچایلار کیمی بیر طایفا، خلق آدئندان دئر. و هامان یِردهن بیر آز اُیانادا لکلر کوچهسی وار. زیقلر کوچهسی اؤز قرهآغاجلارئ ایله تبریزین انلی و گؤزهل کوچهلریندهن دیر. »
یازان شهرین قدیم گؤرمهلی یِرلریندهن اولان داش ماغازالاردان دا دانیشیر:«… اوزون ایل لر شهرین اُیناق یِری اُلموش شهناز خیاوانئنئن چیگنی بو ماغازالارئن آشاغئسئندا آیرئ آیرئ دوکانلار، یِمک خانالار، سلمانئ، ایکی میخانا، قهوهخانا، چؤرهکچی، ات ساتان، پیچاق ایتیلدهن و.. وار ایدی. » یازان شهرین لاپ آدلئم قنادئسئ حاج شفیع قنادئ سیندان و تانئنمئش تواضع (حاج علی) قورو یِمیش و آجیل ساتانین نان دا آد چکیر.
محمد علی تاج احمدی اوخوجونو تبریزین گئچمیشی ایله ده تانیش ائدیر: « قاباقلار تبریزده آلمان، آمریکا، اوروس، اینگلیس، عثمانلئ، فرانسا قُنسولخانالارئ وار ایدی. بونلار تبریزین دارالسطنه اُلدوغو زمانئن یادگارلارئ ایدی. فرانسا قنسولخاناسئ اوزبه اوزونده ده کاتولیکلر مدرهسهسی وار ایدی. بو مدرهسه سُرالار ابنسینا آدلانئردئ و درسلری فرانسا دیلینده اُلوردو. انقلابدان سُرا سن ونسان دُپُل ترک دونیالارئ تبریزدهن گِدهنده مدره سه ده باغلاندئ.»
تاج احمدی تبریزین آدلیم اصنافلارینی ، باققاللارینی ، سلمانی لارینی تانییر واولاردان دا یئری گلنده یازیر. یازان، شریعتمداری قوما گئتمه میشده ن قاباق یاشادیغی اوین آدرئسینی ده وئریر: «آسیدکاظئم شریعتمداری گیلین اِوی، گجیلین قاپئسئندا گورجانلئلار دربندی ده ایدی»
تاج احمدی تبریزین محله لرین ، کوچه لرین وائله جه ده تبریز بازارین او قدر گوزل تانییر کی آدام حئیران قالیر. دئیه سن بس تبریز نقشه سین تاج احمدی چیزیب. بو یادداشت چوخ اوزون اولماسین و اوخوجولاری یورماسین دیه، من یازانین تبریزین بازاری حاقدا وئردیگی معلوماتدان بیر بالاجا اؤرنک وئریره م. تاج احمدی تبریزین بازارلاری حاقدا یازیر: «صفی بازارئندان بوتون بازارئن هر یانئنا، هر کاروانساراسئنا گِتمک، تایئ یِر اوزونده آز تاپئلان گؤزهل و الوِریشلی معمارلئغئنا گؤره مومکون اُلاردئ. …دِییلنلره گؤره تبریز بازارئ دونیانئن اوستو اؤرتولو بازارلارئنئن هامئسئندان بؤیوگو دور. اُن ایکی بازارئ، قئرخدان یوخارئ تیمچه، کاروانساراسئ وار. ایندیلیکده آن گؤرکملی یِری مظفریه تیمچهسی دیر. بو تیمچهنین گونبهزی دونیا معمارلئق سویهسینده سایئلان آبیدهلردهن بیری دیر و آیرئ آیرئ کیتابلاردا دهییشیک بوجاقلاردان سالئنان و چاپ اُلونان عکسلری واردئر. بو تیمچه مظفرالدین شاه تبریزده ولیعهد اُلدوغو زمان تیکیلیبدیر. و بونا گؤره چُخلو حکایتلر دِییلیبدیر. تبریز بازارئنئن اصل خاصیتی شهرین و اوست اوسته آذربایجانئن و بیر حدده ده کوردوستانئن گوندهلیک یاشایئشئ ایله باغلئ اُلدوغو دور.» اولماز کی یازان، بازاردان یازا جومه مچیدن یازمییه: «…جومه مچیدین دؤرد بؤیوک مچیدی وار ایدی اوچو سُل الده یِتمیش ایکی ستون، یاعلی، و شیخیلر مچیدی. ساغ الده میرزه صادق مچیدی. هامان ساغ الده بو مچیددهن سُرا کلکتچی دوزهلتدیرهن قرائتخانا ایدی. سُرا حیهت اؤزو و ایکی طرهفده دوزهلمیش ایکی مرتبه حیجرهلر… جومه مچیدده ده تبریزین اُ بیری مچیدلرینه تای میناره یُخ ایدی…استانبول مچیدلرینده آز قالا گونبه زدهن چُخ میناره قُیوبلار. بوردا هامئدان یِکه مچید یاعلی مچیدی ایدی. یاعلئ مچیدی گیریشینده قاپئ باشئندا بؤیوک بیر پارچا مرمر داشئندا اُلدوقجا گؤزهل بیر خطله یازئلمئش و داشا قازئلمئش شاه تهماسب صفوینین فرمانئ دئر. بو داش، خط یازما، داش یُنما صنعتینین بیر اینجیسی دیر و تایئ تبریزین آیرئ بیر یِرینده یُخدور….جومه مچید آغزئ دُغرو بیر دؤرد یُلون آیرئمئ دئر. گیریشین دوز سُل الینده حاج اِمین باققالئن دوکانئ ایدی. ساغ الینده قاباقدا بادامچئ بازارا گِدهن یُلون باشئندا بؤیوک بیر حامام وار ایدی. بو حامامدا نادرشاه موغان قورولتایئنا گِدهنده یویونوب گِتمیشدی. بو حامام بازاردا اُلان دؤرد حامامدان بیری دیر.»
تاج احمدی ارک حاقدا یازیر: «تبریزین مرکزینده ، شهرین لاپ گؤزه چارپان تاریخی آبیدهسی ارک دایانئر. میس کیمی کرپیجدهن دوزهلمیش، شهرین باشئنا گلن احوالاتئن بؤیوک شاهیدی. دیل آچئب دانئشسایدئ نهلر دِمهزدی. ارک. اِله بیل شهر بونا ارک اِلهییب هر زادا دؤزه بیلیب. تاریخ اُنا ارک اِدیب، تبریز نِجه اُنا ارک اِتمهیهیدی؟
ارک تیکیلیسینه گؤرهِ، نِجه دوزهلیب. سویو کرپیجی هاردان گلیب… چُخلو حکایتلر، روایتلر وار. دوزهلمهسینه گؤره، اُ اوجالئقدا یِره نه تهر کرپیج، پالچئق،مالات یِتیرمهیه افسانهلر دِییلیب، فیکیرلر سؤیله نیب،
اُلاردان بیرینده دِییلیر :
ارکین قلعهسینه باخدئغئم زمان؛
گلیر خیالئما بیر اسکئ دؤران
نهلردهن تیکیلمیش، بیلینمهییر بو؛
هاردان پالچئغئنا گتیریلمیش سو؛
بابام اِشیتمیشدی شیخ باباسئندان؛
ارکین قلعهسینی تیکدیرهن زمان؛
قرهغول آدئندا جوان وار ائمئش؛
نه چُخ خورهک یِییب، نه چُخ یاتارمئش؛
ارکین لاپ باشئنا کرپیج آتارمیش….
هانسئ حؤکمدارئن فرمانئ ایله،
قلعهنی تیکهرک اِدیبلر تامام،
اؤلکهنی حفظ اِتمک گومانی ایله،
کیملر بو تبریزده اُلوب حؤکمران،
کیملر بو تُرپاقدا تؤکوب قئزئل قان….»
یازان دلیل ومنطیقله گؤستریر کی ارک هچ زامان مچید اولماییب: « آمما بیر پارا آداملار نم نه اوچون اُنون ارکلیگین گؤره گؤره، گِنه ده اینانا بیلمیرلر کی، بو بیر قالا و ارک اُلا. …ارکی مچید سایان گرهک ایناندئرئجئ دلیللرله بونو گؤرسده بیله. بو دلیللر گرهک معمارلئق اصوللارئ و تاریخی سندلره آرخالانان اُلسون. ارک مچید اُلسایمئش، بیرینجی محمدشاه قاجار… کی، برک ایناملئ، مؤمن ایمیش؛ اُراجان کئ اؤزونون شخصی اذان دِیهنی وار ایمیش، نییه گورجوستانا قُشون چکنده ارکده آیرئ بگلربگیلر له گؤروشنده اُردا ناماز قئلمایئب؟ اُ کی، خراساندا مشهد زیارهتینه گِدهنده قدمگاهدان باشماقلارئنئ چئخاردئب و حرهمهجان آیاقیالئن گِدیب، بو ایشی گؤرمهییب؟ اؤزو ده اُ اهمیتده اُردودا؟» محمد علی تاج احمدی یازیر : «بو سطرلری یازان، نِجه کی، چُخلارئ ایندییه کیمی اُرانئ ارک گؤروب وارک بیلیبلر، بورانئ ارکدهن آیرئ بیر زاد گؤره بیلمیر.»
تاج احمدی گوی مچید حاقدا یازیر: «گؤی مچید منیم گؤزومده یِر اوزونون مچیدلری آراسئندا اؤلچو و معمارلئق باخئمئندان اُلدوقجا گؤزهل، اُلدوقجا تناسوبلو مچیدی دیر. اُنون کاشئلارئنئن حیران اِدیجی گؤی رنگینی هاردا تاپماق اُلار؟ استانبولون چُخ سُرالار دوزهلن گؤی مچیدی ده تبریزدهن آپارئلان معمارلارئن ایشی دیر، آمما بو گؤزهللیک تبریزین گؤی مچیدینین دیر.گؤی مچید تبریزین شانلئ کِچمیشیندهن قالان ایکیجه یادگارلاردان بیری دیر. … سُرالار بونون گون باتان یانئندا ایکی مرتبهلی بیر موزه دوزهلدی و آدئ اُلدو آذربایجان موزهسی. بو موزهده ستارخانئن تُپانجاسئ و ثقهالاسلامئن عینکی جاماکئدا قُیولموشدو. سُرلار بهروز حشمتین دوزهلتدیگی و شاهگؤلوده قُیدوغو آشئق دمیر مجسمهسینی اُردان گؤتوروب گتدیلر بو موزهنین دالئ بیر ایشئقلئق حیهتینه یِرلشدیردیلر.» تاج احمدی یازیر: بیز بورانئ دؤشهنکلی گؤرمهییب و بوردا مراسیم اُلماسئ یادئمئزا گلمیر. آنجاق ۱۹۸۷نجی ایلده شهریار دونیادان گِدهندهن سُراجنازهسینی سیدحمزهیه آپارمامئشدان قاباق بوردا قُیوب و بوردان گؤتورموشلر. بو دا شهریار اوچون تبریز شهرینین هِچ کیمه گؤرسدیلمهمیش حؤرمتی کیمی گؤروله بیلهر.»
تاج احمدی شهریار لا علاقه ده یازیر: مقصودیه میدانئندان بیر آز یوخارئ شهریارئن اِوی دیر.داها ایندی اِو-موزه دیر. اُ بالاجالئقدا اِودهن اُ عظمتده حیدربابا، سهندیه کیمی طنطنه نِجه چئخئب؟ بیر نِچه ایل قاباق اُرا گِدهنده موزهنی دُلاندئران آقالارلا دانئشئغئمئز اُلدو. پاریسده کیتابخانادا تانئش اُلدوغوم بیر ایتالیالئ پروفسور منه حیدربابادان و اُنو ایتالیا دیلینه ترجومه اِتمهسیندهن دانئشدئ. آمما بو پروفسور سهندیهنی گؤرمهمیشدی. منیم تعریفلریمی اِشیدهنده دِدی اگر حیدربابانئ تانئماسایدئم بو سؤزلری چتین قبول اِده بیلهردیم. دِدیم حیدربابا سهل ممتنع دیر. آمما سهندیه نقاشلئق دئ، موزیک دی، سؤزدو، رؤیادئ، خیالدئ، افسوندو، جادودور. دِدی ایندیکی منیم آغزئمئ سولاندئردئن اُنو منه چاتدئر. باش اوسته. منه وِردیگی حیدربابانئن ایتالیا ترجومهسینی شهریار موزهسینه وِردیم. من ده سهندیهنی اُنا گؤندهردیم. روزگار باشئمئزئ اِله قاتدئ کی، داها بیلمهدیم اُنا گؤره ده بیر ایش گؤره بیلدی»
تاج احمدی بعضی حادیثه لرده ن ده دانیشیر :« ساعاتا بیر آز قالاندا تانئنمئش وارلئ صدقیانئ اِویدیر. ایکی مرتبه کرپیج قدیم اعیان اِوی. اُردا تبریزلی شاعیر محمدبیریانئن تُیو توتولوبدور»
تاج احمدی محمد رضا شاهی چوخ ماراقلی تصویر ائدیر: «ساعات قاباغئ میدانئ کِچمیشده تبریزین اُیناق یِرلریندهن ایدی. ..ملی حکومت ایشدهن دوشندهن بیر ایکی ایل سُنرا شاه تبریزه گلدی و بلدیه اِیوانئندان دانئشدئ. قرهشین آرئق بیر آدام ایدی. کوچهده تک یِریسهیدی اوزونه باخان اُلمازدئ. آدامدا اثر قُیان تهری یُخ ایدی.»
تاج احمدی شاهگؤلو واینالی دان یازماغی دا اونوتمور: « شاهگؤلو شهرین گزمهلی یِرلرینین باشئندا دایاناردئ….شهرین چتین گزمک یِرلریندهن بیری ده اِینالئ ایدی…اِینالئ مچیدینین جان قورتارئب داغئلماماسئ تبریز داغچئلارئنئن همتی دیر. تعمیراتئن، سوواغئن هر بیر زادئن داللارئنداداشئیئب چئخارداردئلار. ..ایندی داها اینالی او اینالی دگیل.»
یازان «یاشادئغئمئز تبریز» کیتابیندا، کئچمیشده اؤنملی رل اوینامیش «جاوازخانا» حاقدا، وائله جه ده « زنجیر» ین آدی هارادان گلیر،بیلگی وئریر:« شاهگؤلویه چؤنن یُلون یانئندا واسمئنجا گِدهن آغ یُققوشدان کِچن یُلون آغزئندا جاوازخانا وار ایدی و شِی شوی کِچیردهنده عوارض آلئناردئ. یُلون انینه بیر زنجیر چکیلمیشدی کی ماشئنلارئن و ماللارئن کِچمهسی اوچون عوارض اؤدهنندهن سُرا آچئلئب سُرا دا باغلاناردئ. اُنا گؤره ده اُرانئن آدئ زنجیر اُلموشدو.»
. تاج احمدی اوخوجونو تبریزین محله له رینده دولاندیر:« لیلآوانئن اؤزونده آدلئم کوچهلردهن گنجهلی بگ، لکلر و بیر ده قناره دیر …قنارهدهن اوسته آمریکا مریضخاناسئ و اُندان دا یوخارئ سدّهجان آمریکا قُنسولخاناسئ ایدی. آمریکا قُنسولخاناسئنئن دالئسئ سد آدلاناردئ. سدی آشاندان سُنرا ساغ الده موستشار باغئ ایدی، آباد بیر باغ.» ..سُل الده خسروی گؤن کارخاناسئ ایدی. قیلاسهلری تبریزده آدلئم ایدی. دامداشئ و دوروباسئ ایندی ده قالئر. سُرالار ایشی لاپ آزالمئشدئ. اوروپادان تمیزلنمیش آت و اینک دریسی گتیریب ساتئردئ. گؤن ایشی دایانمئشدئ. خسروی کارخاسئندان باشقا ایران گؤن کارخاناسئ دا وار ایدی. بو، اُ زمانلار ایدی کی، تبریز باشماقچئلئق مرکزی ایدی. گؤنو ده اؤزوندهن ایدی، باشماقچئسئ دا. ایندی اُ زمانلاردان چُخ اوزاقلاشمئشئق. باشماقچئ بازاردا چین بایداغئ اسیر. »
«…موستشار باغئندان یوخارئ ایمامیه قبوستانئ ایدی…. بو قبوستاندا صمد بهرهنگی ده قویلانئبدئر. موستشار باغئندان لالهیه سارئ قئرخئنجئ ایللرده ایتالیالئلار بیر سئرا اِولر تیکدیلر و اُرانئن آدئنئ دا قُیدولار منظریه. بو، سُراکئ گؤرمهمیشلر هر نه تهراندا گؤروردولر اُنو تبریزه ده یاپئشدئرماق ایستهییردیلر. تبریزده اُ سایاق آدلار یُخ ایدی. منظریه، زفرانیه کیمی قُندارما آدلار یُخ ایدی. هر یِرین قدیمدهن آدئ وار ایدی. اُلماسایدئ دا داها آد تاپئب قُیماق اِله چتین بیر ایش دگیلدی کی. بو یِر دلاللارئنئن سوقاتئ ایدی.
سد اوستو ایله گِدیب گزران دوزونه چاتاندا قدیم آلمانلار دوزهلتمیش، سُرا زیندان اُلموش فرش کارخاناسئنئن آلتئندا آلمان خیاوانئ وار ایدی. بو خیاوان گزرانا چاتاردئ. گزراندان گِدهن و قُنقا باشئنا چئخان خیاوان آرادا آلتمئش درهجه سُلا اهییلهردی و دیبده ملت باغئ بوجاغئنا قُنقاباشئنا چاتاردئ. اُردان قاباق ساغ الدهن بیر کوچه یُلو ایله گِدیب داش ماغازالارا چئخاردئ. بارناوا کوچهسی بورانئن دالئندا یِرلشهردی.
قُنقاباشئنئن اؤزونده، آدئندان بللی اُلدوغو کیمی واغزالاجان دمیریُل اوسته گِدهن، آتئنان چکیلن قُنقا بو دمیر یُلونون باش دوراجاغئ یا ترمینالئ ایدی. بو خیاواندان ایسقالات، تثبیته جان اُ ال بو ال قاراژ، دمیرچی، مکانیک و اتومبِله گؤره اُلان ایشلرله دُلو ایدی. ایسقالات یانئندا ستاره آبجو کارخاناسئ، شهره تازا آبجو یِتیرهن، و اُندان سُنرا شمسآذرین اون دهییرمانئ یِرلشیردی. [آبجو کارخاناسئنا یاپیشیقلی ساکیانین اون دهییرمانئ وارایدی. ائله آبجو کارخاناسئ دا ساکیان گیلین ایدی. ساکیانین اون دهییرمانئ نین اوزبه اوزونده بیزیم چؤره کچی دوکانیمیز وار ایدی. کوکه پز. شمس آذرین اون ده ییرمانی بیرآز آشاغیدا ایدی. م.آ ]
تثبیت، آدئ گؤرستدیگی کیمی بوغدانئ یئغئب ساخلایئب شهری آجلئقدان قورتارماق اوچون تیکیلمیشدی. اُنو آلمانلار دوزهلتمیشدیلر و رسمی آدئ تثبیت غله ایدی. تثبیتدن واغزالا هله بیر آز یُلدور. آرادا ایندیکی نفت ساتان پُمپلار یاخئنلئغئندا کلکتچی کارخاناسئ وار ایمیش. بورا ایپلیک اهییرهن کارخانا اُلوب و چُخلو ایشچیسی وار ائدئ. اُلو کی، ایشچی سایئ باخئمئندان تبریزده هامئدان یِکه ایمیش. کلکتچی قارداشلارئ حاج علیمحمد و حاج محمدباقئر ایری صنایع یی یهسی ایدیلر. حاج محمدباقئر خیّر آدام کیمی تانئنمئشدئ. خارجه گؤمرویونون تبریزدهن یئغئشئلئب خرمشهر یُلو ایله تهرانا وِریلمهسی تبریزین خلاص گوللـهسی ایدی. »
تاج احمدی تبریزین مدرهسهلری حاقدا موکمّل بیلگی وئریر، آنجاق بورادا من تکجه آدلارینا قناعت ائده جه یه م: «…تبریزده آدلئم مدرهسهلردهن فردوسی، سعدی، پرورش، شمس، روشدیه، ادهب، کمال، تمدن، دالئسئ لقمان، حکمت، تربیت، منصور، رازی، امیرخیزی، نمونه، تقیزاده اُغلان مدرهسه لری، ایراندخت، شاهدخت، پروین، امیرنظام قئز مدرهسه لرینی سایماق اُلار. ایندی، بوگون سعدی مدرهسهسی کلاسلارئ اوستوندهن گونده مینلر ماشئن کِچیر. اوشاقلارئن قاچان قاچان، دیریلتدی اُیونلارئنداکئ قئشقئر باغئر، یِرینی ماتُر سسینه، شوفر سُخوشدورماسئنا وِریبدیر. فیوضاتئن کلاسلارئنئن یِرینده تئرپ یِرکؤکو ساتئلئر.فردوسی مدرسهسی اُلدوغو یِرده دورور. منصور ، لقمان ، شاهدخت ، پرورش، ادهب ،کمال ،تمدن و خاقانئ مدرسه لری یوخا چیخیب لار!»
تاج احمدی تبریز دانشگاهی حاقدا اطرافلی معلومات وئریر: « کِچن یوز ایلده مشروطه حرهکاتئندان سُرا تبریزده لاپ اهمیتلی ایشلرده ن بیری ده دانشگاهئن آچئلماسئ دئر. ۱۳۲۵ ده ایلک آچئلاتدا دانشگاه، دانشسرا دامداشئندا آذربایجان یونیورسیتهسی آدئ ایله آچئلئب. آدئ تبریز اُلاندا دا، دُغرودان آذربایجان یونیورسیتهسی ایمیش. هر دانشکدهسینده، هر کلاسئندا آذربایجانئن هر یانئندان، اورمودان، اردبیلدهن، مراغادان، شبستردهن، اوسگودهن، زنگاندان و بوتون آذربایجانئن شهرلری، قصبهلری، کندلریندهن استعدادلئ اوشاقلار بوردا بیر نِچه ایل جوانلئقلارئنئ قُیوب علم اؤرگنیبلر. تبریزدهن ساعدی، صدارت، تاجاحمدی دؤکتور اُلاندا، خامنهدن بابایی، آستارادان عبداللهی دا هامان مرتبهیه چاتئبلار. اُ کلاسلاردا بوتون آذربایجانئ گؤرمک اُلوردو. بیزیم اؤز کلاسئمئزدا تبریزلی، اردبیللی، خویلو، میاندابلئ، عجبشرلی، کؤهنهشهرلی، مشگینلی، اورمولو، گوگانلئ، توفارقانلئ وار ایدی.»
تاج احمدی یئری گلنده تبریز شهرینین صینفی تضاددیلارا دا ایشاره ائدیر: «تبریزده هِچ واخت اعیانلار گجیل قاپئسئندا چوخورلاردا یاشامایئبلار. یا مقصودیهنین اعیانلارئ قرهآغاجئن دیبینده. بونون چئلپاقجا گؤزه چالماسئ فرصت اله دوشمک هامان چوخورلارئن زنگین اِولره تالان اوچون گِتمهسی دیر. بو اُ دِمک دیر کی، حتی ساکیتلیک زمانلاردا دا کول آلتدا یاتان کؤز همیشه اُلوبدور.»
تاج احمدی تبریزین سیاسی- ایجتماعی وتاریخی دورومونا نظر سالیر:« بیز یاشایان تبریز، مشروطه استبداد دؤیوشلریندهن بری، شیخ محمدلیک، لاهوتولوق، ملی حکومت، نفت قضیهسی اوچون حرهکت و کودتا جرهیانلارئنئ باشدان کِچیردیبدیر. و بونلارئن هامئسئ اُتوز اُتوزبِش ایلین ایچینده. بیر آز دالئ چکیلیب بو تاریخه باخاندا اجتماعی سیاسی چالئشمالارئن، چاققئشمالارئن سئخلئغئ بو آز زماندا گؤزه هویوخدوروجو گلیر. » یازان سورور:« نییه مشروطه دؤیوشلری آنجاق تبریزده باش وِردی؟ نییه وطنداش ساواشئ تک بوردا باشلاندئ؟ بهیه آیرئ شهرلرده و آیرئ ایالتلرده هامان آجئناجاقلئ حال یُخ ایدی؟ نییه ستارخان تبریزدهن چئخا بیلدی؟ یازان اؤزو جاواب وئریر: « …تبریزده چُخدان آزادهلیک روحی وار ایدی. تبریز اوزون زمانلار پایتختلیک تجروبهسی و تاریخی وار ایدی. تبریز آزادلئغا چاتمئش دونیانئن یُلو اوسته ایدی. بوتون اوروپادان گلن سیاحلار، دیپلماتلار تبریزه گلهرمیش، تبریزدهن کِچه رمیش. تبریز یاخئن استبدادئ موسلمان بیر آیرئ دؤلتله قُنشو ایدی. اُنونلا یوزلر ایل دؤیوش، گِدیش گلیش رابطهسی وار ایدی، سُرالار تنظیماتلا جوان تورکلرله تانئشلئغئ وار ایدی. مراغهییلر، طالبوفلار، میرزه فتحعلیلر، میرزه جلیل ماللانصرالدینلر بورا گؤره، بورا ایله ایدیلر. بونلار هامئسئ تبریزه بیر بیلیک، بیر دوروم وِریردی کی، آیرئ شهرلرده بولارئن هامئسئ بیر یِرده یُخ ایدی. بیر ده تبریز دارالخلافهدن سُرا ایکینجی شهر، دارالسلطنهلیگینده عباس میرزادان سُرا محمدعلی میرزانئ دا گؤرموشدو، اُنون نه قدهر یاراماز اُلدوغونو تانئیئردئ. اُ یارامازلئق شاهلئقدا تبریز روحیهسی ایله آلئشا بیلمهزدی.»
تاج احمدی داوامیندا ، ۲۱ آذردهن سورا ، حکومت نظامئ دؤروندن دانیشر: « ۲۱ آذردهن سُرا مدرهسه اوشاقلارئنا برکن
برک تاپشئرمئشلار درس کیتابلارئن گتیرسینلر. هامئسئنئ یئغئب ساعات قاباغئندا یاندئردئلار. …کیمده اُ توت هاتوتدا کس ها کسده جسارهت وار ایدی دِسین آبالا، کیتابئ نییه یاندئرئرسئز؟ هِچ کیم دییه بیلمهز موغول گلدی کیتاب یاندئردئ. عثمانلئ گلدی، اوروس گلدی گتیرین کیتابلارئ یاندئراق. آمما بیز اُنو اِلهدیک ده، گؤردوک ده… ملی حکومت قضیهسینده بیر بالاجا اوشاق اُلدوغوموزا گؤره بؤیوک خاطیرهلر سایا بیلمهریک. آمما بؤیوکلر دِییردیلر باهالئغئن قاباغئ آلئندئ. امنیت گلدی. چُخ ایشسیزلره ایش وِردیلر. قئرقوم گلدی. مدرهسه آنا دیلی اُلدو. رادیو آچئلدئ. دانشگاه قُیولدو. لُتولارئن آیاغئ یئغئشدئ.»
تاج احمدی یاشادیغی تبریزده ۲۸ مورداد گونلریندن؛ سرهنگ مهرداد گلیب شهربانئنئ تحویل آلماسیندان و تیمسار اولماسیندان ساواکدا رئیس اُلدوغوندان دا دانیشیر. بو «آدام» رضا براهنی نین «رازهای سرزمین من» رومانینین پرسُّناژلاریندان بیری دیر.
تاج احمدی تبریزده اُیونلار، باش قاتمالاردان دا اطرافلی معلومات وئریر: «اوشاقلاردان اؤترو، بوتون فصللرده باش قاتماق و اُیناماق اوچون یُللار و اُیونلار وار ایدی: پیلدهسته، چیلهچیله، اُرتایا گلهردی؛ اوچآیاق، جئزئق آشئق اُیونو، گیردهکان ماغزئ اُیونو، دووارا وئردئ، جُلایا آتدئ، آغناتما، تکمن جوت، سققهوئردئ، تیروئردئ، دؤرد آشئق، پیشدهکِچدی، آرتئردئ، قاچان قاچان، گیزلن پاچ، ناققئشلئ، دیریلتدی. » تاج احمدی بو اویونلارین ایچینده بیر ماراقلی مسئله یه ایشاره ائدیر: « اینانمئرام کی، فیلم دوزهلدهن اؤلکهلرین اؤزونده تک من جوت زاد، بیزیم یاشادئغئمئز تبریزده کی کیمی ایشلهنسین و دب اُلسون. » یازار تک من جوت حاقدا مزه لی – دوزلی احوالات دانیشیر. ..یازان چئشیدلی اویوونلاردان دا دانیشیر: «گول گول یا گولگول ، بو اُیون عادهت اوزره اُروجلوق گِجهلری اُیناناردئ. معمول یِری ده محله قهوهسی ایدی. بونا تای هامان گِجهلرین بیر آیرئ اُیونو دا تئرناوئردئ ایدی… بیر آیرئ باش قاتما دا قئشئن اوزون گِجهلری اِولرده اُلاردئ. بؤیوکلر نغیل دییهردیلر. جئرتدان، کچل، ملیک ممد، ملیک جومشود… و بو کیمی نغیللرله اوشاقلارئ یوخویا وِرهردیلر.»
یازان تبریزین بیر- بیر سینامالاری حاقدا اطرافلی بیلگی وئریر. تاج احمدی تبریز سینامالارین اوروپا سینامالاریله موقاییسه ائدیر : «اوست اوسته تبریزین سئنامالارئ بیریندهن سووای، هامئسئ بُشقابا قُیمالئ، یاخچئ سالُنلار ایدی. اوروپاداکئ بالاجا سالُنلارئن چُخ چُخوندان قاباق ائدئ.» تاج احمدی بیرباشقا یون ده ن ده تبریز سینامالارین اوروپا سینامالاریله موقاییسه ائدیر:« انقلابدان قاباق یِددی یوزمینلیک بیر شهرین سکگیز سیناماسئ وار ایدی کی، هر یوزمین نفره یاخئن بیر سیناما دوشهر. فرانسادا لاپ آز سیناماسئ اُلان شهرده یوزمین آداما بِش سیناما، و لاپ چُخ سیناما اُلان شهرلرده یوزمین نفره ۲۵ سیناما سالُنو وار. دِمهلی تبریز شهری اُرانئن لاپ آز سیناماسئ اُلان شهریندهن ده بِش یُل آز سیناماسئ وار. »
تاج احمدی بیر سینامادان دا آد چکیر کی بوتون کندلی و شهرلی بو سینامانی تانییردی: «…بیرجه بالکنسوز سئناما هومای سئناماسئ ایدی کی، سُرا دؤنوب اُلدو ایران سئناماسئ. اُ دا دوزونه دوراندا بؤیوک بیر تنهبی ایدی. دومبلن دوز. …بو سئناما پوپولِر اُلدوغونا گؤره، یانئ عموم سِوهن فیلملری وِردیگینه گؤره دُلو اُلاردئ. مثلا مشدی عبادئ آیلارلا گؤرسدهردی. آرشئن مال آلان، احمد هاردادئ، مشدی عباد کیمی خلقین اؤز دیلینده فیلملر اُلاندا سیناما زیم به زیم اُلاردئ و آیلارلا پردهده قالاردئ.»
تاج احمدی بیر ماراقلی مسئله یه ده ایشاره ائدیر: « سینامالاردا فیلم باشلامامئشدان قاباق بیر آز آیئن اُیون گؤرسدهردیلر. سُرا دا اشهدلریوی دییهن کیمی «سرودشاهنشاهی» چالئناردئ. هله چالئنماغئ جهنم. هامئ دا گرهک یِریندهن دوروب آیاق اوسته قالایدئ کی، قورتارسئن. بِله بیلیرهم کی، بو، یِر اوزونون هِچ اؤلکهسینده اُلمازدئ. بو سرود چالئناندا آدامئن اؤزونه یازئقلئغئ گلهردی. چُخ جئلف بیر ایش ایدی. دسمالچئ آجانلار چاس دا قُوزاردئلار. »
تاج احمدی آیاق اوستو آلوِرچیلرده ن ده دانیشیر، اورنک اوچون :« کؤهنه پالتارچئ -کؤهنه پالتارچئنئن اوزون، چُخ اوزون بیر تُرباسئ اُلاردئ. کوهنه پالتارئ اُلان سسلهردی، کؤهنه پالتارچئ هم ده تک پالتار آلمازدئ. هر زادئ آلاردئ، سماوار جامئ دا، سماوار دا؛ قب قزُوچو- قب قزوچو هر زاد ساتاردئ، گؤودوشدان توتوب تُغلامادان، سوپایادان، کرهنِیدن، سوماخپالاندان چئخدئ، هر نه اِوده میتباخدا ایشلهنردی ساتاردئ.» کیتابدا بو آلورچیلر حاقدا دا گئنیش معلومات وار.
یازان تبریزده کیتاب حاقدا دا اوخوجویا معلومات وئریر:« تبریزده کیتابدان، کیتاب ایشینده اُلاندان دانئشماماق اُلماز. قاباقلار شوشهیرخانا بازارئ کیتاب ایشینین مرکزی ایدی. لاپ بؤیوک دوکان دا، بازارئن اُرتاسئندا سروش ایدی. یِکه بیر ماغازا. بو ماغازادا یازئ پُزو اوچون اُلان هر اؤلچوده، و جزوهرده کاغاز، قلم وار ایدی.. اُ ماغازانئن یِریندهن ایندیکی پاساژ کیمی و یوخارئسئ لطفی قهوهخاناسئ اُلان یِرلر دوزهلدی. آیرئ ماغازالار اومید، فردوسی، حقیقت، سُرالار تهران، معرفت، اِپیکور ایدیلر.
شوشهیرخانا بازارئ هله کیتاب ساتماق یِرینه تُیوق اورهک بؤرهیی ساتما بازارئنا دؤنمهمیشدهن، خیاوانلاردا دا کیتاب ایشی اوچون دوکانلار آچئلئردئ. شهناز آغزئندا ایکی دوکان آچئلمئشدئ بیری کریستال سیناماسئندان قاباق، بیری ده اُنون اوزبه اوزنده اُ بیری الده. بولار ایکیسی ده ایستهینلر اوچون خارجی کیتابلار دا ساتاردئلار.
ارکین یا داها یاخئن ملی کیتابخانانئن اوزبه اوزونده موزیکالدان بیر از یوخارئدا شمس کیتاب ماغازاسئ آچئلمئشدئ. مجیدآقا ایرهوانی ایله رحیم آقا وطنخواه …سُرا مجیدآقا ایله رحیم آقا آیرئلدئلار و رحیمآقا نوبِل کیتاب دوکانئنئ آچدئ.»
[ شوشهیرخانا بازاریندا ابن سینا آدلی بیر کیتاب ماغازاسی وارایدی. مودورو زاخری آدلی معلیم ایدی. ابن سینا کیتاب دا نشر ائدیردی. صمد بهرنگی نین بیر سیرا کیتابلارین بیرینجی دفه بو چاپ ائتدی. غلامحسین فرنود بورادا نشر ایشینین مسئولو ایدی.
نوبل کیتاب ماغازاسینین اوز به اوزونده کیهان کیتاب ماغازاسی وارایدی. دولاندیرانی احد آقا مالازاده ایدی. بویوک قارداشی حمید ملازاده کیهان روزنامه سینین تبریز ده مسئولو ایدی. سونرالار نجات مدرسه سینن اوز به اوزونده ارک کیتاب ماغازاسی آچدی.م.آ]
تاج احمدی او ایللرده تبریزده باش وئرمیش ماجرالار بولمه سینده بیراونملی خبره ده ایشاره ائدیر: « اُ زمانئن اهمیتلی خبرلریندهن بیری ده بش نفری (ایوب کلانتری، حسن زهتاب سراب، خسرو جهانبان آذر، جواد فروغی الیاس، علی عظیم زاده جوادی) تبریزدهن دمکرات فیرقهسی عضوو اُلدوغو اوچون یا آدئ ایله تهراندا محکمه اِدیب اعداما محکوم، و گِجه طیاره ایله تبریزه گتیریب و سحری اعدام اِتدیلر. بو گؤرسهدیردی کی، ایللرله فیرقهنین حکومتدهن دوشمهسیندهن سُرا، حکومتین حیرصی هله سٍیومامئشدئ و اؤزو ده ایستهییرمیش بو اعداملار تبریزده کِچیریلسین. آخئ تبریز ملی حکومتین مرکزی ایدی.» بو بئش نفر ۱۱۰-۱۱۲ فرقه عضوولریله بیرلیکده ۱۳۳۸ نجی ایلده حبسه آلینیب وآغیر شیکنجه یه معروض قالمیشدیلار. فرقه عضوولرینین قالانی اوزون زیندانلارا وبیر نئچه سی نی عومورلوک حبسه محکوم ائدیلمیشدیلر. تاج احمدی بو بولومده صمد بهرهنگینین آرازدا بُغولماسئ خبرینه ده ایشاره ائدیر.
تاج احمدی تبریزین چاپخانالاری حاقدادا اوخوجویا معلومات وئریر: «ایلکین چاپ ماشئنئ تبریزه نایب السلطنه عباس میرزه زمانئ گلیبدیر. بو زمان «قوتنبرق»ین اختراعئندان دؤرد یوز ایلدهن چُخ کِچیردی» یازان تبریزده اولان چاپخانالاردان آد آپاریر وهارادا یئرلشیردیلر وائله جه ده عنوانلارین خاطیرلادیر، آنجاق بورادا من تکجه آدلارین گتیرمکله کیفایت له نیره م : اخترشمال ، فرهنگ ، علمیه ، شفق ، باستان ، شعاع ،آسیا ، رضایی و مهدآزادی روزنامهسینین چاپخاناسئ. »
تاج احمدی موسیقی ایشینده اولانلاردان دا صوحبت آچیر: « تبریزده بیزیم زمانئمئزدا موسیقی ایشینده و اؤرگتمهسینده اُلان بیر نِچه آدام وار ایدی. ارمغانی موسیقی معلمی ایدی، دانشسرادا دا موسیقی درسی وِرهردی. للـهبگ قاباغئندا، قنادی وطن یوخارئسئندا موسیقی کلاسئ وار ایدی. موسیقی اوستادئ حسن عذاری موسیقی دسگاهلارئ آدئنئ و ردیفلرینی اؤرگدهن، و چالقئ آلتلری و تار کؤکلمه اوستونده بیر کیتاب یازئب، اُردا یوزدهن یوخارئ ماهنئ سؤزلرینی چاپ اِتدیریبدیر. معروف تار چالانلاردان آقا بیگجهخانئ دئر. رادیودا دا چالئبدئر.»
یازان ماهنئلار، اُخوماقلارحاقدادا دئمه یه سؤزو وار: « بیر چُخ ماهنئلار و بایاتئلار گونلرین، ایللرین هردهن یاواش، چُخ واخت یِیین، ائلدئرئم کیمی کِچمهسیندهن، آیرئلئقدان بزیکیب دیله گلمیش سؤزلردیر.
بیر آیرئلئق، بیر اؤلوم، دونیادا اُلمایایدئ؛
آیرئلئق آیرئلئق یامان آیرئلئق؛
هر بیر درددهن اُلار یامان آیرئلئق.
قرهگیلهلر اُ ایلک ایللرده چُخ اُخونان و بهیهنیلن ماهنئ ایدیلر، نیسگیللی ایدیلر.
گلمیشم اُتاغئوا اُیادام سنی،
قره گیله اُیادام سنی،
نه گؤزهل یارادئب یارادان سنی،
قره گیله یارادان سنی،
قئزئل گول اسدی،
صبریمی کسدی،
آغلاما گولوم، آغلاما بسدی،
قره گیله آغلاما بسدی؛
قرهگیلهلرتیپیک تبریزین قُشماسئ و نیسگیلی دیر و اِله تبریزین آدئنا یاپئشدئ کی، حتی شاعیرلر ده بونو شعرلرینده گتیریب. رسول رضا بیر شعرینده یازئر :
سُن زمانلار سنی تِزتِز یوخودا گؤرورهم تبریزیم؛
یوخوما غملی گلیرسن هر گِجه؛
سویون چؤرهیین وار مئ؟ نغمهن نِجه؟
یِنه قره گیله دیر، یُخسا داها غملی دیر؟ –
یا
تبریزین کوچهلری دُلان با دُلان،
قره گیله دُلان با دُلان،
نه سنه قئز اسگیکدی نه منه اُغلان،
قره گیله، نه منه اُغلان
بو ماهنئلار و اُنلارلا بولارئن تایئ بو توکنمز خزانهنین اِشیتمهلی، اُخومالئ، و دوشونمهلی قُشمالارئندان دئر و نسللر اینسانلارئن غمینی، سِوینجینی، آرزئسئ، ایستهیینی اؤزونده جانلاندئرئب اُلارئ قالارقئ سؤزلره دؤندهریبدیر.»
محمد علی تاج احمدی «یاشادئغئمئز تبریز» ین سونلوقوندا (سون سؤز) تبریزین گله جکینده ن نیگرانچیلیغینی بیلدیریر. یازان تبریزلی لری فیکیرلشمه یه، دوشونمه یه چاغیریر. اویازیر: « بیزلرین یِنی یِتمهلیگینده، جوانلئغئندا قوللـه قهوهسینده اُتوراندا، یا سارئ داغئن باشئنا قالخاندا آیاغئوئن آلتئنئ بوتون باغ باغات گؤرهردین. باغمشه باغلارئندان توت گِت یانئق داغئ آلتئ مارالان باغلارئنا. لیلآوادان قاباق سد اوستو ایله گِتسهیدین گزرانا جان سدآلتئ یِرلر باغ ایدی. گزراندان حؤکماواراجان شهر باغا یاپئشاردئ.
بو باغلار قئسسا بیر ایگیرمی اُتوز ایلین زوالئنا گلدی. باغلار بیربیر قورودولدو، یِرلری بؤلوندو، ساتئلدئ ایکی اُتاق بیر دهلیزیا بالاجا حیهتلی اِولره.»
«…ایگیرمی اُتوز ایل ایدی کی، یِرسیزلیکدهن، ایشسیزلیکدهن، جماعتین آرتماسئندان بیر اوجدان کندلردهن گلهنین آخئنئ دایانمئردئ. شهر اهلی بو آداملارئن شهرین اُرتاسئنا، و قدیمکی قورولوشونا گله بیلمهدیگی اوچون اُلارئ گؤرموردو. آمما بو آخئن اؤزونه حامبال آباد، آقاجان آبادلار دوزهلدیردی. بیر پارا ماهالدا کند یِرلی دیبلی کؤچوب اؤز کندینی شهرین قئراغئندا قوروردو. حامبال آبادئن هر کوچهسی بیر کند اهلی ایدی.» تاج احمدی بورادا چوخ جیدی بیر مسئله یه ایشاره ائدیر کی بیز بونون نتیجه سین ۱۳۵۷ گؤردوک!
«نفتین گلیری پای بؤلوش اُلاندا یاغلئ پایئ قُشونا چاتدئ،…قشونوسیلاحلاندیرانلارین بانگینا یاتئردیئلدی. تؤر تؤکونتوسو ده خلق آراسئندا پایلانئردئ جماعت کندده بیر زاد چئخاردا بیلمهدیگی اوچون، بو پولون سُورولماسئ هاواسئ ایله شهرلره اوز قُیدو. یِمک تؤرهدهن اللر، یِمک ایستهین آغئزا دؤندو…. بوغدانئ، ایچهریده اوچ تومنه باشا گلن بوغدانئن اونونو حکومت اُن بیر قئرانا ساتدئ.» ائله بونون اوچون ده کند جاماعتی کندلرده ن گلیب شهرده ن اون آلیب کنده آپاریردیلار! جاماعتین بوشدتله چوخالماسی، یاشاییش چئوره سی نین برباد حالینا گتیریلمه سی ، سولارین آزالماسی، باغلارین وآغاجلاریین یوخا چیخماسی،
تاج احمدی نی جیدی حالدا دوشوندورور: «گؤره سن اللی ایلده ن سورا تبریز نجه اُلاجاق؟ نه تهر ده ییشیله جک؟ بورادا نه قده ر آدام یاشایا بیله چک یا دوغرودان یاشایاجاق؟ ایندیکی ریتم له آرتسا، بوآرتما هندسی آرتما اُلاجاق … گله جک دوغرودان گله جک؟ اورمو گؤلو اؤله جک، آمما تبریز قالاجاق؟ تبریز تاریخین اوزاقلارئندان بو گؤل بؤیرونده واونونلا بیر گه یاشایئبدئر، ایندی نجه تک قالا بیله ر؟»
محمد علی تاج احمدی بو بؤهرانلارین حلّی نی و اورتایا قویولموش سورولارین جاوابی نی ؛ « بؤیوک بیر تاریخی تپ چویر گره کر….» ده گؤرور!
محمد علی تاج احمدی نین «یاشادئغئمئز تبریز» ده اوزونه مخصوص دیلی واوسلوبو وار. گاهدان سنی گولدورور، واختی گلنده سنی کدرلندیریر. امما اوست اوسته «یاشادئغئمئز تبریز» ده آغیرلیق یومورونان دیر.
یازان شفاهی دیلده ایشلنن و یازی دیلینده ایشلنمیین ویا چوخ آز ایشله نن لوغت لردن، ایصطیلاح لاردان (ترمین) ایستفاده ائدیر، اؤرنک اوچون: رسول مال اُلماق؛ بتهر ایلیشدیرمه؛ گِدون اؤرگشون گلون؛ هویوخ قالماق؛ اررادهنی دوزه لتمهک ؛ چتینی وئرماق؛ بؤیوگ آقا چاغئرماق؛ ؛ اُوهه سسی چئخارتماق؛ دوم بلن دوز…و….
«یاشادئغئمئز تبریز» ده ، اوخوجو تبریزین ایینی، راییحه سینی آلیر؛ تبریزی دینله ییر!
۱۰ مرداد ۱۳۹۹ – ۳۱ ژوئیه ۲۰۲۰


c: text/html

text:
واراولوشچولوق
واراولوشچولوق یادا ائگزيستانسياليسم اینگیلیسجه: Existentialism تلفوظو: (/ˌɛɡzɪˈstɛnʃəlɪzəm/)[۱] بیر ایصطیلاح دیر کی ۱۹ جی یوز ایلین آخیرلرینده و ۲۰ اینجی یوز ایلین اوللرینده کی فیلسوفلارین موشخص ایشلرینه ایستیفاده اولونور و بولارین آراسیندا چوخ درین فرقلرایله،[۲][۳][۴] هابله بیر موشترک اینان (باور) وار و او دا بو دیر کی فلسفهلی فیکیرلئشماق همیشه اینسانا مربوط اولان بیر باشلیقدان باشلانیر. واراولوشچولوق دا بیر اینسانین باشلانیش نوقطهسی، اونون باخیشی وارلوشا نه اولماقدان باشلیر.
سارتر، یاسپئرس، کامو، هايدیگئر و مارسئل کيمي دوشونورلر طرفيندن اينکيشاف ائتديريلن موعاصير دونيانين، خوصوصيله کوتله جمعيتی اوزريندن اؤزونو گؤسترن، بؤحرانيندان قيدالانان موعاصير فلسفه آخیمی دیر. واراولوشچولوغون بير چوخ جهتدن راديکال بير فلسفه جريانی اولدوغو قبول ائديلير. اونون راديکالليغی ايکی آيری عوصيانکارليقلا موعينلشديريب کاراکتئريزه اولور. سؤزو گئدن باشقالديرانلاردان بيرينجيسی بؤيوک اؤلچوده تاريخی، بونا قارشی ايکينجيسی تاماميله مئتافيزيکسل بير عوصيانکارليغي تمثيل ائدير. تاريخی عوصيانکارليق، البت، واراولوشچولوغون مؤوجود زامانا و شراييطه قارشي کسکين بير اعتيراض روحو ايچينده اولماسينی، زامانين قوروم و دَيرلری قارشيسيندا موطلق بير ناراضيليق ايچينده اولماسينی ايفاده ائدير. مئتافيزيکسل عوصيانکارليق سؤز قونوسو اولدوغوندا، اونون بو دفعه اؤزونو، هاميسی دا بو و يا باشقا درجهده موعين بير مئتافيزيک و يا وارليق فيکری اوزرينده يوکسلن اوچ آيری گؤروش و يا ياناشمايا قارشی چيخاراق ايفاده ائتديیی دئييله بيلر. واراولوشچولوق هر شئيدن اول وارليغی تؤز و جؤوهر دوغمالاردان موتشککيل گؤرن مودئرن دونيا گؤروشونه و يا آريسطوطئلئس (ارسطو ) دن ۲۰ اینجی عصره قدر اوزانان کلاسيک مئتافيزيکا قارشی چيخيش و يا عوصيانکارليقلا سئچکينلهشير. او، ايکينجی اولاراق علمی دونيا گؤروشون، تئکنولوژی ايله بيرلشن مودئرن علمين اينسانی يئر اوزوندن سيلمه نؤقطهسينه چاتميش اولان احاطهلی تحککومونه مئيدان اوخويور. [۵]
واراولوشچولوق فلسفهسینده ، دونیانین هر بیر نسنهسینده ، اؤنجه اؤزلوک (ماهیت) گلیر و سونراسی وار اولور، یانی اؤنجه پیلانلاشیر، تاسارلانیر، سونرا وجود وار اولور. مثلاً بیر موهندیس اؤنجه بیر تیکینتینین پیلانین ذهنینده تاسارلاییر، سونرا پیلانین چکیر، پیلانلاردان سونرا، وار اولماغی (تیکیلمه مرحلهسی) گئرچکله شیر و مؤوجود اولور.
آنجاق یالنیز اینسان دا تام ترسینهدیر . ایسنان وار اولور، سونرا اؤزلویون اولوشدورور. وجود و وارلیق، اؤزلوک (ماهیت)دن اؤنجه گلیر.
واراولوشچولوق فلسفهسینی ساده دیلده سؤیلهسک، هر نسنهنین بیر اؤزلویو (ماهیتی)، و بیر ده وارلیغی واردیر. اؤزلوک، آرد آردا گلن کیفیتلرین بوتونودور. وارلیق(یا دا وار اولوش) ایسه دونیادا ائتگین اولاراق، بولونوش ( وجودا گلیش، یاراتما) دئمکدیر. چوخلو اینسانلار اؤزلویون اؤنجه، واراولوشون سونرا گلمهسینه اینانیرلار. آنجاق واراولوشچولارا گؤره کاییناتین وارلیغی بو قوراملا گرچکلهشیر آنجاق یالنیر و یالنیز اینسان دا بو تام ترسینهدیر. اینسان دا اؤنجه وار اولماسی، سونرا اولوشماسی گرچکلهشیر. اینسان اوغلو یاشاییش بویوندا اؤزون اولوشدورور.
بو قاورامی آلقیلاماق اۆچون سارترین بو مضمون دا عیبارتی بیزه فایدالی اولور ." قیچیندان فلج اولان بیر کیمسه، ماراتن شامپیونو اولا بیلمزسه، سوچو یالنیز و یالنیز اؤزونده دیر." یانی اینسانین اولوشدورماسی اؤز الیندهدیر.
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ Oxford University Press, "Oxford Dictionary: 'existentialism'", Oxford English Dictionary, Retrieved 22 August 2014.
- ^ Crowell, Steven (October 2010). "Existentialism". Stanford Encyclopedia of Philosophy.
- ^ John Macquarrie, Existentialism, New York (1972), pp. 18–21.
- ^ Oxford Companion to Philosophy, ed. Ted Honderich, New York (1995), p. 259.
- ^ [احمد_ جویزچی، فلسفه سؤزلویو،442]

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
اویان نیوز: ناظیر داووداوغلو سی ان ان تلویزیونونا وئردیگی آچیقلامادا، ژنو موذاکیرهلرینین تاریخی بیر فرصت اولدوغونو و اسد حاکمیتینین قارالاما کامپانیالاریندان ال چکهرک، موخالیفت نمایندهلری ایله راضیلیغا گلمهلی اولدوغونو بیلدیردی.
دونیا اقتصادی فورمو اوچون داووسدا اولان داووداوغلو سی ان ان تلویزیونوندان کریستیان آمان پورون قوناغی اولوب.
ناظیر ۲- جی ژنوکنفرانسینین سوریهده کی وطنداش محاربهسینی بیتیرمک اوچون بؤیوک بیر فرصت اولدوغونو خصوصی ایله وورغولادی.
“امان پور”ون اسدین تورکیهیه قارشی اتهاملارینی خاطیرلاتماسینا داووداوغلو ” نه رژیمدن قاچان ۷۰۰.۰۰۰ اینسانی ، نه ده اونلارا سیغیناجاق وئرن بیر اؤلکه ترروریستلیکده گوناهلاندیرماق اولماز” دئدی.
اسد رژیمینین سیستملی ایشکنجهلرینی ثبوتا یئتیرن فوتو شکیللری ده خاطیرلادان داووداوغلو، سوریه دا حیاتا کئچیریلن جنایتلرین ایکینجی دونیا محاربهسینده کی قتل عام لاری بئله گئریده بوراخدیغینی دئدی.
آمانپور سون اولاراق ” امریکا- نین مصر مسئلهسینده دوغرو طرفی دستکلدیگینی دوشونورسونوزمو؟” دییه سوروشدو.
خاریجی ایشلر ناظیری ایسه سوالا جاوابیندا ” اصلینده سیز بو سوالی امریکا خاریجی ایشلر ناظیری جان کرری یه وئرملیسینیز. آنجاق عرب بهاری ایله علاقهدار تورکیهنین پرینسیپلری بللیدیر و بیز بو ایناندیکلاریمیزدان واز کئچمهمهدیک .
بیزیم مقصدیمیز مصرده بللی بیر قروبو دئییل ده دموکراتیانی دستکلهمکدیر. بیز سچیلمیش بیر جمهور باشقانی نین سئچیمدن کنار دئوریلمهسینه اعتراض ائتدیک” دئدی.
ت ر ت


text:
فیچ، تورکیه اقتصادی اوچون بؤیومه تخمینینی یوکسلتدی
تورک اقتصادینین بو ایلین بیرینجی دؤرددهبیرینده گؤزلهنیلهندن چوخ داها یاخشی اولدوغو بیلدیریلدی
اولوسلارآراسی کرئدی درجهلندیرمه قورولوشو فیچ ریتینگز، تورکیه اقتصادی اوچون بو ایل بؤیومه تخمینینی یوزده ۴،۵ه یوکسلتدی.
فیچ، قلوبال اقتصادی گؤرونوم راپورونون ژوئن ساییسینی یاییملادی.
راپوردا، تورک اقتصادینین بو ایلین بیرینجی دؤرددهبیرینده گؤزلهنیلهندن چوخ داها یاخشی اولدوغو بیلدیریلدی.
راپوردا واردات، صادراتا گؤره سرعتله آزالیش گؤستریرکن، یاتیریملارین علاوه دستک وئردیگی، خالص تیجارتدن گلن آرتیشین بؤیومهیه کؤمک ائتدیگی ایفاده ائدیلدی.
راپوردا، تورک اقتصادینین بو ایل یوزده ۴،۵، ۲۰۲۳.جو ایلده ۳ یوزده، ۲۰۲۴.جو ایلده ایسه یوزده ۲،۹ بؤیومهسینین گؤزلندیگی قید ائدیلدی.
فیچ، داها اؤنجه تورکیهنین بو ایل یوزده ۲،۴، ۲۰۲۳.جو ایلده ایسه یوزده ۳،۲ بؤیویهجگینی تخمین ائتمیشدی.
ایلگیلیلی خبرلر
تۆرکیهنین صادراتی آرتدی
صادرات، می آییندا بیر اؤنجهکی ایلین عینی آیینا گؤره یوزده ۱۵،۳ آرتاراق ۱۸ میلیارد ۹۸۴ میلیون دلارا چاتدی
تورکیهنین ماشین صادراتی آرتدی
ماشینقاییرما صنایعینین صادراتی ژانویه-می دؤنمینده سربست بؤلگهلر داخیل ائدیلدیگینده ۱۰،۱ میلیارد دلارا چاتدی


text:
“پنجه شیمشک” عملیاتی بؤلگهسینده 4 ترورچو ضررسیزلشدیریلدی
عراق-ین قوزیی ینده ترور تشکیلاتی پ.کا.کا-نین 4 عضوو ضررسیزلشدیریلیب.
“پنجه شیمشک” عملیاتی بؤلگهسینده 4 ترورچو ضررسیزلشدیریلدی
عراق-ین قوزیی ینده ترور تشکیلاتی پ.کا.کا-نین 4 عضوو ضررسیزلشدیریلیب.
تورکیه میللی ساوونما ناظیرلیگیندن وئریلن آچیقلامادا بیلدیریلیر: "عراق-ین قوزیی ینده “پنجه شیمشک” عملیاتی بؤلگهسینده تثبیت ائدیلن 4 پ.کا.کا ترورچوسو آتشه دستک ماشینلاری واسیطهسیله ضررسیزلشدیریلیب. اؤلکهده ترورلا موباریزه داوام ائدیر”.
تورکیه ایچ ایشلر ناظیرلیگی طرفیندن سییرت-ده 545 نفرلیک هئیتین ایشتیراکی ایله "ارن قیش-24 شهید ژاندارما احتیاط ظابیطی چاووش ارکان یالچین” عملیاتی باشلاییب.
ناظیرلیکدن وئریلن آچیقلامادا دئییلیر: “اؤلکهده ترورو تامامیله آرادان قالدیرماق اوچون حیاتا کئچیریلن “ارن” قیش عملیاتلاری اوغورلا، خالقیمیزین دستکی ایله، صداقتله و قطعیت ایله داوام ائدیر".
ایلگیلیلی خبرلر
ائتکیسیز حالا گتیریلن ایکی تروریستدن بیری آختاریلانلار لیستینده
تروریستین ضررسیزلشدیریلمهسی ایله سییرتین پرواری ائلچهسی دوغان کندی اطرافیندا تروریستلر طرفیندن یئرلشدیریلن ال یاپیمی پاتلاییجینین پاتلاماسی نتیجهسینده شهید اولان اوزمان چاووش ارجان اؤزجانین قانی یئرده قالمادی
حولوصی آکار بن والاس ایله گؤروشوب
میللی ساوونما ناظیری حولوصی آکار پایتاخت آنکارادا رسمی سفرده اولان اینگیلترهنین ساوونما ناظیری بن والاس ایله گؤروشوب.
بمت تورکیه و پاکیستانا تشکور ائدیب
بمت افغانیستانا یاردیملارینا گؤره تورکیه و پاکیستانا تشکور ائدیب.


text:
اسلام حقوقی بوییچه فنلر دوکتوری دپلومینی آلی
_________________________________
ممتاز شاگردلریمیزدن بیری فرغانه لیک جلال الدین قیزی نگاره یوسوپوا موندن نیچه ییل آلدین تاشکینت اسلام اونیویرستیتی اسلام حقوقی کفدره سیده مینینگ رهبرلیگیمده اسپیرنتورهدورینی توگتدی. اوندن کیین، فن نامزادلیگی دیسیرتتسیه سینی یاقلب، اسلام حقوقی بوییچه دوکتورلیک دپلومی ( پی. اچ. دی )نی آلدی
نیچه ییل جریانیده او اوز ساحه سیده علمی تیکشیریشلر آلیب باریب، «اسلام عایله حقوقی: پیدا بولیشی، منبعلری و انستیتوتلری» موضوعیده حقوق فنلری دوکتورلیگینی آلیش مقصدیده .اوز تیزیسینی یازیشگه موفق بولدی
تیزس تاشکینت اسلام اکادمی سیده تصدیقدن اوتگندن کیین نگاره خان پریزینت حضوریده گی دولت باشقرووی اکادیمیه سیده علمی سیمینارنی هم عالی سویه ده اوتکزدی. ایندی او۲۶نچی اپریل کونی حقوق فنلری دوکتوری(دوکتورعلوم)نی آلیش اوچون یازگن اوز تیزیسینی شو اکادمی نینگ اختصاصلشگن کینگاشی حضوریده حمایه قیله دی.
بیز تلنتلی شاگردیمیز جلال الدین قیزی نگاره خان یوسوپوا گه حقوق فنلری دوکتوری عالی دپلومینی آلیش اوچون موفیت تیلیمیز.


text:
Wn/azb/آذربایجان یورو ویزیون ماهنی یاریشماسیندا فینالا چیخدی
یورو ویزیون ماهنی یاریشماسیندا، تورکیهنی تمثیل ائدن یوکسک صداقت، ایلک یاری فینالدا الندی.
یوکسک صداقت، آلمانیانین دوسلدورف شهرینده دوزنلنن ۵۶. یورو ویزیون ماهنی یاریشماسینین یاری فینالیندا، هم پرفورمانسی هم ده صحنه شووو ایله گؤز قاماشدیرماسینا باخمایاراق النمکدن قاچا بیلمهدی.
فینالا یوکسلن اؤلکهلر سیراسی ایله صیربیستان، روسیا، ایسویچر، گورجیستان، فینلاندیا، ایزلاندا، ماجاریستان، لیتوانیا، آذربایجان و یونانیستان اولدو.
یورو ویزیونون ایکینجی یاری فینالی یارین گئجه گرچکلشدیریلهجک و الهمهنین آردیندان ۲۵ اؤلکه جومعه ائرتهسی آخشامی فینالدا یاریشاجاق.


text:
گوگل ۲۳- اپریل ملی حاکمیت و باله لر بیره می مناسبتی بیلن لوگوسی نی اوزگرتدی
گوگل شرکتی, ۲۳- اپریل ملی حاکمیت و باله لر بیره می نی نشانله ماقده
گوگل شرکتی, صفحه سیده گی خاص "دودل" بیلن ۲۳- اپریل ملی حاکمیت و باله لر بیره می نی نشانله ماقده.
اوشبو دودل گه کلیک قیلینگنده, ۲۳- اپریل ملی حاکمیت و باله لر بیره می بیلن علاقه لی معلومات و خبر لر کورینماقده.
اوشبو دودل دن گوگل, دنیا ده گی خاص کونلر اوچون استفاده ایتماقده.
انترنت فایده له نووچی لری نینگ دودل گه کلیک قیلیشی تقدیرده, اوشبو خاص کون لر بیلن علاقه لی کینگ معلومات گه ایگه بولیشی ممکن.


text:
اینسومنیاک قیمز
اینسومنیاک قیمز (اینگیلیسجه: Insomniac Games) اؤزل شیرکت و یا خوصوصی شیرکت. بۇ شیرکت ویدئو اوْیون ساحهسینده فعالیّت گؤستریر. شیرکت Ted Price طرفیندن قۇرولموشدور. چالیشان ایشچیلرینین ساییسی 275 نفر اوْلوب.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ Makuch, Eddie (September 20, 2017). Spider-Man, Ratchet & Clank Dev Insomniac Games Reveals New Logo. یوْخلانیلیبApril 3, 2018.
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Insomniac Games»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۰ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده اینسومنیاک قیمز گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
جینوا کنفرانسی مجبوریتلرینی تعقیب قیلیش مقصدیده یاردمچی مملکت لری نینگ ایلچی لری بیلن بیرینچی ییغیلیش اوتکزیلدی
ا.ا.ج.رییسلیگی نینگ ایشلری بوییچه عمومی اداره باشلیغی داکتر فضل محمود فضلی و مالیه وزیرلیگی نینگ سرپرستی بوگون توش دن کیین جینوا کنفرانسی مجبوریتلرینی تعقیب قیلیش مقصدیده یاردمچی مملکت لر نینگ ایلچی لری بیلن بیرینچی هماهلنگ ییغیلیشنی اوتکزدیلر.
اوشبو ییغیلیش ده، جمهور رییسلیک نینگ ایشلری بوییچه عمومی اداره باشلیغی، اوشبو ییغیلیش نینگ اینگ اساسی هدفلریدن بیری، یاردمچی مملکت لر جینوا کنفرانسی مجبوریت لری اوز معین زمانیده عملگه آشیب کیلیش مسله سی دیر و اولر ایشانچ قولگه کیرتیش لری لازم دیب ایتدی و شونقه افغانستان حکومتی زمان جدولی اساسی ده ایلشب کیلماقده و اوشبو مجبوریت لرنینگ عملگه آشگن گزارش لری میلادی جاری ییل نینگ بیرینچی ربعی گه ترتیب گه سالینگن و کیله جک کون لرده خلق ارا هم جمعیتی و عاموی اخبارات واسطه لری بیلن شریک بولیشی ممکن دیب ایتدی.
شونینگ دیک اوشبو ییغیلیش ده، جینوا کنفرانسی مجبوریتلرینی تعقیب ایتیش ریجه حجتلری ا.ا.ج.کابینه سی تامانیدن قبول بولگن، تیزلیکده ایلچی لر و یاردمچی نهاد لر نماینده لری بیلن شریک بوله دی .


text:
اویان نیوز: آمریکا بیرلشیک دولتلرینین ۲۰۱۲ صادرات وواردات جمعی ۳ نقطه ۸۲ تریلیون دولار اولارکن، ۳ نقطه ۸۷ تریلیون دولارلیق تیجارت ائدن چین، ایلک دفعه آمریکا بیرلشیک دولتلرینین اؤنونه کئچدی
چین، ایقیصاددا آمریکا بیرلشیک دولتلرینین لیدرلیک تختینی الیندن آلدی.
۲۰۱۲-جی ایل معلوماتلارینا گؤره چین، رئاللاشدیردیغی جمعی واردات و صادرات رقملری ایله آمریکا بیرلشیک دولتلرینده گئریده بوراخاراق دونیا بیرینجیسی اولدو.
آمریکا بیرلشیک دولتلرینین ۲۰۱۲ صادرات وواردات جمعی ۳ نقطه ۸۲ تریلیون دولار اولارکن، ۳ نقطه ۸۷ تریلیون دولارلیق تیجارت ائدن چین، ایلک دفعه آمریکا بیرلشیک دولتلرینین اؤنونه کئچدی.
بئلهجه ۲۰۱۲-جی ایلده دونیا تیجارتینین یئنی لیدری اولان چین، آمریکا بیرلشیک دولتلرینین ایکینجی دونیا دؤیوشو سونراسینداکی تیجارت حاکمیتینی سونا چاتدیرمیش اولدو.
عینی زاماندا چین ۲۳۱ ویرگول ۱ میلیارد دولارلیق تیجارت چوخو وئررکن آمریکا ایسه ۷۲۷ ویرگول ۹ میلیارد دوللارلیق رئکورد تیجارت کسیری وئردی.
سون معلوماتلارا گؤره، چینین بو ایلین ژانویه آیینداکی تیجارت حجمی ده بیر اوّلکی ایله گؤره یوزده ۲۶ ویرگول ۷ آرتدی.
چین، هله ده دونیانین ان چوخ ارز رزروینه صاحب و ان چوخ انرژی اورتن اؤلکهسی کیمی عنوانلاری دا الینده توتور.
ت ر ت


text:
اتیلآلومینیوم سسکیکولورید
اتیلآلومینیوم سسکیکولورید (اینگیلیسجه: Ethylaluminium sesquichloride) بیر شیمیایی ماده. ساریٛ رنگلی و مایع حالتینده تاپیلار. اتیلآلومینیوم سسکیکولورید آلومینیوم بیلشیکلری و کولور بیلشیکلری گروه یا قروپوندا یئرلشیر.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش «Ethylaluminium sesquichloride»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۳۰ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده اتیلآلومینیوم سسکیکولورید گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
خمسه نوایی تیاتریده
«خمسه» اوپره سی
علیشیر نوایی کتته اکادمیک
تیاتریده
صمیمی دوستیم شریف الله «اوزتگین» تاریخ و
ادبیات بوییچه کینگ معلوماتگه ایگه بولگن حالده، بدیعی صنعتلر اینیقسه موسیقی گه کوپ قیزیقه دی. او ۲۰۰۷ دیسمبر آییده اوز
ابتکاری بیلن شبرغان شهریده افغانستان دومبیره چیلری فستیوالینی تشکیل ایتیب، اونی
موفقیت بیلن اوتکزگن ایدی. اوچ کون دوام ایتگن ۲۰۰ کیشیلیک بو فستیوالده برچه شمال
ولایتلریدن تشقری، بامیان، دایکندی، هلمند و وردک ولایتلری دومبیره چیلری هم
اشتراک ایتگن ایدیلر.
مهارتلی دومبیره چیلردن ۵ کیشی گه بخارا و سمرقند گه باریش ویزه سی بیلن تکت و
سفر مصرفی بیریلدی. ۱۰ کیشی تلویزیون، ویدیو بیلن و باشقه لر تون و سلله بیلن
تقدیرلندیلر.
«اوزتگین»نینگ اوزبیکستان موزیک استاذلری بیلن کینگ علاقه سی بار و بو ساحه ده
گی ینگیلیکلر بیلن یقیندن تنیش. او اوزبیک ملی موسیقه سینی تنیتیش مقصدیده تورت
فصل و ۱۰۳ بیتدن عبارت «موسیقی میراثیمیز گنجینه سی» دیب اتلگن بیر کتاب - البوم
تیارلب، ملی موسیقه میزنینگ تکاملی جریانی، بویوک موسیقی نظریاتچیلری، اونینگ
تورلری و ساحه نینگ ییریک استاذلری، زمانوی روحگه ایگه بولگن خواننده لر و
اجراچیلر حقیده ییترلی معلومات بیرگن. جوده کوپ صورتلر و چیرایلی دیزاین بیلن ۲۰۰۸
ییل تاشکینتده فلمی قاغازده نشردن چیققن بو کتاب – البوم حقیده کیینچه لیک علاحده
معلومات بیره میز.
گپ نینگ قیسقه سی شو
که موسیقه نینگ تورلری اینیقسه اوزبیک کلاسیک مقاملری و سینفونیک اثرلر مین بیلن
اونی کوپراق قیزیقتیره دی. شو سببلی هربیر تاشکینتگه بارگنیمده او مینی ینگیلکلر
بیلن تنیشتیره دی.
اوتگن ییل علیشیر
نوایی نامیده گی اوزبیکستان دولتی اوپرا و
بالت بویوک تیاتریده قوییله دیگن «خمسه» آتلیک اوپره ــ بالت اثرینی کوریش اوچون
بلیت آلگن ایدی. بیرگه لیکده تیاترگه باردیک. تیاتر فیی سیده صورتگه توشگنده اوپیره
مولفی مشهور کمپزیتور مصطفا بفایف بیلن اوچره شیب، تنیشدیک و او بیلن صورتگه
توشدیک.
علیشیر نوایی تیاتریگه اوزاق مدتلی اساسی تعمیردن کیین بو بیرینچی مرته
باریشیم ایدی. تیاتر زالی چیرایلی تعمیرلنیب، سقفی نینگ دایروی گنبذی و دیوارلری
زرحل رنگلر بیلن نفیس بیر اسلوبده بیزه تیلگن ایدی. بو ییرده اوزبیک سینفونیک
اثرلریگه قیزیقووچی یاشلریمیزگه بو اوپره حقیده قیسقه چه معلومات بیریب اوته میز:
هر دایم گیدن فرقلی اوله راق خمسه اوپیره سیگه قیزیقیب کیلگنلر سانی کوپ ایدی.
تماشاچیلر انتیقلیک بیلن صحنه آچیلیشینی
کوتردی. دیریژور و سینفونیک ارکستر اعضالری اوز اورینلریگه جایلشگندن کیین، صحنه
آچیلدی.
پرده آچیلیشی بیلن علیشیر نوایی و مرشدی عبدالرحمان جامی صحنه ده ظاهر بولیب،
نوایی اوز شعرلری بیلن ملی و انسانی غایه لرینی ترنم قیلدی. صحنه نینگ بگروندیده
کوفی و نستعلیق خطلری بیلن ایریم عباره لر و نوایی شعرلری بیلن بیزه تیلگن کته
لوحه کورینیب تورردی.
اوندن کیین نوایی اوز مرشدی حضوریده کورگن رویا یعنی اوچ مشهور خمسه چی (نظامی
گنجوی، امیر خسرو دهلوی، جامی)، سعدی، انوری و فردوسی و حسن دهلوی بیلن اونینگ
اوچره شووی عالی سویده تمثیل ایتیلدی.
نظامی بویوک شاعرلر تامانیدن نوایی نی ارداقلب، توگتگن خمسه سینی تورکی تیلده بیر
شاه اثر ایکنیگه اورغو بیره دی و حسین بایقرا زمانیده سیندیک بیر شاعر تاپیلدی که
قیلگن ایشلرینگ عادی آدملرنینگ ایشیگه اوخشه میدی دییدی:
«که کیلدی زمانیده سیندیک کیشی
که ایرمس ایشینگ آدمیزاد ایشی»
سونگره بیرین کیتین «فرهاد و شیرین»، «لیلی و مجنون»، «سبعهٔ سیار» و «سد
اسکندری» داستانلری ده گی رومانتیک و حماسی حادثه لر مشهو اوپره خوننده لری آرقه
لی نوایی شعرلریدن فایده لنیب، سینفونیک ارکستر جورلیگیده منظوم شکلده اجرا
ایتیلدی. فرهادنینگ تاغنی قازیب سوو چیقره ریشی، مجنون نینگ لیلی عشقیده آواره
لیگی، شاه بهرام نینگ ییتتی اقلیمدن کیلتیریلگن گوزل قیزلر بیلن عیش و عشرتی، بعضا
کومیک صحنه لر بیلن قوشیلیب اثرگه جان بغیشلگن ایدی. اسکندر مقدونی نینگ
جهانگیرلیک غایه لری و اونگه قرشی نوایی آرقه لی کورسه تیلگن تینچلیک غایه لرینی
تلقین ایتووچی حادثه لر، نهایت کوچلی و یاقیملی اسلوبده تمثیل ایتیلیب، اسکندر
اوبره زینی بیر عدالت پرور پادشاه صفتیده کورسه تیشگه ایریشیلگن ایدی.
اوپره مولفی مصطفا بفایف نینگ بو سینفونیک اثری اونینگ شاهکارلریدن بیری دیسک
مبالغه قیلگن بولمیمیز. سیفونیک ارکستردیریژوری... و ارکستر اعضالری نینگ اجرا مهارتلری
هرقندی تحسینگه سزاوار ایدی.
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
تیگیشلی صورتلر البومده.
به گفتۀ چاووش تشکیل انسامل ظفر اورا به مسیر نو سوق داد و با اجرای نخستین آهنگ خود با شعر" عاشق شوریده دورمن آستانینگده وطن" از آصفه شاداب درسال ۱۳۶۰ که از رادیو و تلویزیون افغانستان، اورا به موفقیت های آینده مطمئن می سازد. او با گروه ظفر از سال ۱۳۵۸ به بعد همکاری داشته است.


text:
کالیفرنیا-دا مئشه یانغینلاری پرزیدنت کیتابخاناسینا یاخینلاشیب
کالیفرنیا-دا مئشه یانغینلاری امریکانین 13 فدرال پرزیدنت کیتابخانالاریندان ان بؤیوگو اولان رونالد ریگان کیتابخاناسینا یاخینلاشیب.
کالیفرنیا-دا مئشه یانغینلاری امریکانین 13 فدرال پرزیدنت کیتابخانالاریندان ان بؤیوگو اولان رونالد ریگان کیتابخاناسینا یاخینلاشیب.
یانغینسؤندورنلر بینادان جمعی 30 متر آرالیدا آلووون قارشیسینی آلماغا چالیشیرلار.
کیتابخانانین فوندوندا 60 میلیون صحیفه سند، 1،6 میلیون فوتوشکیل، 150 کیلومتر اوزونلوغوندا فیلم لئنت، اون مینلرله سس و ویدئو کاست ساخلانیلیر. موزه نین آرشیوینده، همچنین ریگانین شخصی سندلری ده وار. امریکا-نین 40-جی پرزیدنتی رونالد ریگان کیتابخانا بینالاری کومپلئکسینین یئرلشدیگی اراضیده دفن اولونوب.
کیتابخانا نمایندهسینین سؤزلرینه گؤره، تاسیس هلهلیک یانغیندان ضرر چکمهییب.
اوکتبرین 31-نه کئچن گئجه آلوو لوس-آنجلسدن قوزیی ده یئرلشن سیمی-وللی و مورپارک شهرلری آراسینداکی اراضینی احاته ائدیب. طبیعی فلاکت سببیندن بو بؤلگهده یاشایان 30 مین اینسانین تخلیه اولونماسی بارهده گؤستریش وئریلیب. یانغینلار، همچنین ایالتین 30 دایرهسینده 1،5 میلیون اینسانین الکتریکسیز قالماسینا سبب اولوب.
آرتیق بیر نئچه هفتهدیر کی، کالیفرنیا ایالتینده گوجلو مئشه یانغینلاری طغیان ائدیر. اوکتبرین 27-ده فرماندار گئوین نیوسوم ایالتین بوتون اراضیسینده فوق العاده وضعیت رژیمی تطبیق ائدیب. ایالتین 58 دایرهسینین 43-ده قیریمیزی تهلوکه سویهسی اعلان اولونوب.
فرناندارین سؤزلرینه گؤره، هر ایل اوکتبر آییندا کالیفرنیا-دا باش وئرن مئشه یانغینلاری بو ایل گوجلو کولک سببیندن خصوصی تهلوکه داشیییر. بئله کی، قورو هاوا و سرعتی ساعاتدا 112 کیلومتره چاتان کولکلر وضعیتی داها دا چتینلشدیریر. میللی مئتئورولوگیا خیدمتی یاخین زامانلاردا کولیین سنگیجیینه و وضعیتین دوزلجیینه اومید ائدیر.
ایلگیلیلی خبرلر
سوئد باشباخانی آندرسون: تورکیه ایله ائدیلن آنلاشمانین آرخاسینداییق
"طبیعی کی، آنلاشمادا اولان ائدیلهجک. تورکیهنین داها اؤنجه قایتارما طلبلری اولدو، بیز ده بونلارلا ایلگیلهندیک"
تورکیه، سوئد و فنلاند آراسیندا اوچلو آنلاشما ایمضالاندی
تورکیه، سوئد و فنلاند آراسیندا، سوئد و فنلاندین ناتو عضولوک سورهجلری حاقیندا اوچ اؤلکهنین لیدئرلرینین حضوروندا اوچلو آنلاشما ایمضالاندی


text:
اینجه مِمِد
بولرنی بیله سیز می؟
بولرنی بیله سیز می؟ 61
اینجه مِمِد
تورکیه لیک یازووچی یشر کمال نینگ "اینجه مِمِد" آتیده گی رومان نینگ دنیا مقیاسیده تنیلگن لیگینی بیلرمیدینگیز؟
اینجه مِمِد رومانی دنیا مقیاسیده تنیقلی یازووچی یشر کمال تامانیدن یازیلگن دیر. 1955 – ییل یایینلنگن اینجه مِمِد یازووچی نینگ باش اثری دیب اتلماقده دیر. رومانده جنوب اناطولی ده حیات کیچیره یاتگن قیشلالی لرنینگ اربابلرگه قرشی بولگن کوره ش نی اوز ایچی گه آلماقده دیر. بو رومان بیرینچی مرته 1957 – ییل بلغار تیلی گه ترجمه قیلینگن آرتیدن تورکیه لیک شاعر یازووچی ناظم حکمت 1959 – ییل روسچه گه ترجمه قیلگن دیر. اینجه مِمِد 1961 – ییل انگلیسچه و فرانسیزچه گه ترجمه قیلینیب انگلستان، امریکا قوشمه ایالتلری، فرانسه و ایتالیاده نشر قیلینگن دیر. آرتیدن آلمانچه و اسپانیولچه بیلن بیر قطارده قیرقدن آرتیق تیلگه ترجمه قیلینگن دیر.
اینجه مِمِد 1984 – ییل انگلیس صنعتچی و یازووچی پتر استینوف تامانیدن "مِحمید مای هاوک" / "شاهینیم مِمِد" آتی بیلن سینما فلمی ایتیب تصویرگه آلگن دیر. سناریوسی ینه اوزی تامانیدن یازیلگن فلم ده دایرکتر استینوف عین دمده عبدی آغا رولیده ایشله گن دیر. موسیقیسی یونان موسیقیدان مانوس هاجیداکیس تامانیدن تیارلنگن دیر. بو فلم نینگ ینه بیر آتی ارسلان و شاهین دیر.
علاقه لی ینگی لیکلر
تورکیه جمهوریتی استخباراتی کتته موفقیت لر قولگه کیریتماقده
ترور تشکیلاتی پ.ک.ک اعضاسی کوپلب سوزده یوقاری مرتبه لی باشقروچی یوق قیلیندی


text:
`گؤز آلتی` نتیجهلر
خبرلر [22]
- آنتالیادا اوکراینالی اؤیرتمنلر اوکراینالی اوشاقلارا درس وئریر
- آتیلان ماسکلار گئری دؤنوشور
- قازاقیستاندا گؤز آلتینا آلینانلارین ساییسی آرتدی
- تورکیه و آذربایجان سو آلتی سالدیری کماندولاریندان اورتاق مانور
- تورک مطبخی
- تورک مطبخی (48)
- قادین شهیدلر خاطرهسینه سویون آلتینداکی داشقانی چکدی
- پئسکوو: بعضی بیلگیلر آچیقلانمایاجاق
- نتانیاهو، 6 ایسلام اؤلکهسی ایله تماس حالیندا اولدوقلارینی دئییب
- بونلاری بیلیرسینیزمی؟ (08)
- تورکیه مطبوعاتی اؤزتی 12.2.2019
- آسئلسان، سو آلتی سیلاحلاری
- نواز شریفین پارتیسیندن 100دن چوخ اینسان گؤز آلتینا آنیلیب
- عفرینده مین تروریست آلاجاق یئر آلتی قرارگاهی تاپیلیب
- تورک بیلیم انسانلاریندان اویونلا معالجه
- 17 یاش آلتی دونیا کوپاسی هندوستان-دا باشلادی
- ایستانبول بوغازی گمی کئچیدلرینه باغلانیلدی
- تورکیه 3-جو اولدو
- تورکیه یاری فینالا یوکسلدی
- پ.ک.ک.یه یؤنلیک عملیاتدا 235 نفر گؤز آلتینا آلیندی


text:
أردوُغان: انسان حاقلاری باراداقی تأزه ایشجنگ پلانینی بیان ادریس
أردوُغان ایستامبول دا عادالات و اؤسۆش پارتیاسی نینگ ولایات کنگره سینده بیانات بردی
تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی رجب طیب أردوُغان "اؤنگۆمیزدأکی سه شنبه گۆنی بۆتین قاتلاقلارینگ ایسله گینه لاییقلیقدا بوُلان انسان حاقلاری ایشجنگ پلانینی بیان ادریس" دیدی.
أردوُغان ایستامبول دا عادالات و اؤسۆش پارتیاسی نینگ ولایات کنگره سینده بیانات بردی.
تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی و عادالات و اؤسۆش پارتیاسی نینگ باشلیغی ایستامبول ینگ 7 اقلیم و 3 قاره نینگ مرکزی بوُلاندیغینی آیتدی و ایستامبول ینگ مرکز بلدان یاغنی شهرلرینگ، دۆنیأنینگ مرکزی بوُلاندیغینی نیغتادی.
أردوُغان "ایستامبول فاتح سلطان محمت، ابوایوب انصاری و آق شمس الدین ینگ و کؤپ سانلی کؤنگۆل پاتشالاری نینگ شهریدیر. شیله بیر شهره حیذمات اتمه ک اولی زاتدیر" دیدی.
رجب طیب أردوُغان ایستامبولا سوُنگقی 18 ییلدا 275 میلیارد تۆرک لیراسی مایا قوُیاندیقلارینی بیلدیردی و شوُل بیر واغتدا 38 بیلیم یوردونی آچاندیقلارینی آیتدی.
تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی ایستامبول دا 173 مۆنگ اؤی پروژه سینی عامالا آشیراندیقلارینی نیغتادی و ایستامبول دا دؤرت باندلی یوُللارینگ 782 کیلومتره یتندیگینی حابار بردی.
أردوُغان تأزه رفرم پلانی نینگ دا طایارلاناندیغینی بیلدیردی و ایقدیصادی رفرم بوقچاسینی اؤنگۆمیزدأکی هپده لرده بیلدیرجکدیگینی آیتدی.
دِگیشلی حابارلار
فواد اوکتای: اژه دنگیزیندأکی آدالار یازاغسیزلاشدیریلمالیدیر
دمیرقازیق قبرس تۆرک جمهوریتینده رسمی ساپاردا بوُلان اوکتای ارسان تاتار بیلن اؤزآرا دوشوشیغیندان سوُنگرا بیانات بردی
چاووش اوُغلی: ایسرائیل – تۆرکیه آراسیندا ایلچی بِللهمهک اۆچین ایش باشلاتدیق
چاووش اوُغلی فلسطین مسئله سینده تۆرکیأنینگ ایکی دؤولت چؤزگۆدینی قوُلدایاندیغینی آیتدی


text:
۹ تروریست ائتکیسیز حالا گتیریلدی
"عراقین قوزئییندهکی تروریستلرین یووالارینا باسقین ائتمهیه داوام ائدیریک"
عراقین قوزئیینده بؤلوجو ترور هؤرگوتو پکاکا عضوو ۹ تروریست ضررسیزلشدیریلدی.
میللی ساوونما باخانلیغینین توئیتر حسابیندان وئریلهن آچیقلامادا،
"عراقین قوزئییندهکی تروریستلرین یووالارینا باسقین ائتمهیه داوام ائدیریک. پنجه-۱ده ۴، پنجه-کیلیدده ۳، پنجه-قافلان عملیات بؤلگهسینده ایسه ۲ اولماقلا توپلام ۹ پکاکالی تروریست قهرمان کماندولاریمیز طرفیندن ائتکیسیز حالا گتیریلدی. عملیاتلاریمیز عزمله داوام ائدیر" دئییلدی.
ایلگیلیلی خبرلر
ایران: قاتقی وئرمهیه حاضریق
ایرانین خاریجی ایشلر باخانی حسین امیرعبداللهیان و اوکراینالی قونومداشی دمیترو کولئبا آراسیندا تلفندا دانیشدی
پکاکالی ۲ تروریست ضررسیزلشدیریلدی
میللی ساوونما باخانلیغی: ترور یووالارینی یوخ ائتمهیه داوام ائدیریک
روسیا سالدیریسیندا ۱۷ اوکراینالی اؤلدو
روس اوردوسونون اودسایا تشکیل ائتدیگی ایکی موشک سالدیریسیندا ایلک بیلگیلره گؤره ۱۷ نفر اؤلدو، ۳۱ نفر ایسه یارالاندی


text:
۸ اوْکتوبر
۸ اوکتوبر: آمریکادا ایلک خانیم زیندانی؛ اینگیلیستاندا ایلک آلکوتستر.
۱۶۰۱ — آذربایجان شاعیری صائیب تبریزی آنادان اوْلموشدور.
۱۸۷۳ — آمریکادا ایلک خانیم زیندانی آچیلمیشدیر.
۱۹۰۶ — لئو تولستوی نوبل ادبیات جاییزهسیندن ایمتیناع ائتمیشدیر.
۱۹۱۲ — عثمانلی ایمپیراتوریسی و بالکان دؤولتلری آراسیندا بالکان موحاریبهسی باشلامیشدیر.
۱۹۶۲ — الجزاییر بیرلشمیش میلتلر تشکیلاتینا عوضو اوْلموشدور.
۱۹۶۷ — اینگیلیستاندا ایلک دفعه آلکوتستر یارادیلمیشدیر.
۲۰۰۱ — دومان نتیجهسینده میلان فورودگاهیندا ۲ طیاره توققوشموش، ۱۱۸ نفر هلاک اوْلموشدور.


text:
`لیتیوم دمیر فسفات باتری` نتیجهلر
خبرلر [40]
- جانسون اینگیلتره-دهکی اعتصابی "دهشتلی بیر دوشونجه" اولاراق دیرلندیریب
- زنگهزور دالانی آچیلیر
- سیها کامئرالارینین اۆرهتیمی داوام ائدیر
- تورکیه-نین ایلک لیتیوم دمیر فسفات باتری فابریکاسینین تملی آتیلیب
- تورک فوتبولچو "بارسلونا"نین تاریخینه دوشدو - مسیدن سونرا...
- تورکیه-نین "روکتسان" شیرکتی محصوللارینین بیر حیسهسینی بنگلادشه صادر ائدهجک
- سونسوزا قدر ایشلهین باتری گلیشدیریلدی
- تحریم ین هدفینده اولان ایسماییل دمیر امریکا-یا رئاکسیا وئریب
- باکی-نین آزادلیق میدانیندا وطن محاربهسینده غلبهیه حصر اولونموش ظفر پارادی کئچیریلدی
- علی یئو:"باکی-تفلیس-قارص دمیر یولونا "دمیر ایپک یولو" دئییلمهسی تصادفی دئییل"
- غزه-دن ایسرایل طرفینه 20 راکت آتیلیب
- آلمانیا-دا زابینه قاسیرغاسی حیاتی فلج ائتدی
- شیمی نوبل اؤدولو صاحبلری بللی اولدو
- تورکیه-نین مودافعه صنایعسینین محصوللاری لندن-ده نوماییش اولوناجاق
- تورکیه-گورجوستان آراسیندا ایلک ایخراجات قاطاری
- تورکیه ایله گورجوستان آراسیندا ایلک صادرات قاطاری صاباح یولا دوشهجک
- ایسماعیل دمیر: تورکیه، اف-35 قونوسونداکی مسئولیتینی قوصورسوز شکیلده یئرینه یئتیریب
- افغانیستانلا تورکمنیستان آراسیندا 7 امکداشلیق موقاویلهسی ایمضالاندی
- تورکیهدن اس-400 و "پاتریوت" آچیقلاماسی
- مالی-ده اعتصابدا اولان 8 ایشچی وقات ائتدی


text:
«
بو آژانسین امکداشی ایلکین مصطفایئوین یازدیغینا ایستینادن، خالق آرتیستینین عائیله عوضولرینین سؤزلرینه گؤره، حاضیردا صنعتکارا اوکسیژن بالونو واسیطهسی ایله نفس وئریلیر. حکیملر ساغالاجاغینا یاخود وضعیتینین داها دا پیسلشهجهیینه دایر هئچ بیر نظر وئره بیلمیرلر. چونکی حاضیردا صنعتکارین شعورو قاپالی وضعیتدهدیر. آنجاق اونا لازیمی بوتون معالیجه ائدیلیر. کامان اوستاسینین عاییلهسی، مطبوعات اورگانلاری و خبر آژانسلارینی یالنیش یازیلار یازماقدا قینامیشدی. اونلارین دئدیگینه گؤره کامانچا اوستاسی هابیل علییئو صحتینده یارانان پروبلئملره گؤره آوگوست آیینین ۱۵-ده اورهک و تنفس چاتیشمازلیغی سببی ایله خستخانایا یئرلشدیریلمیش، صحتی نورماللاشاندیقدان سونرا معاینهسینی ائوده داوام ائتدیرمهسی اوچون آوگوست آیینین ۲۲-ده ائوه بوراخیلمیش، بیر نئچه گون اول ایسه یئنیدن کومایا دوشموشدو.


text:
کؤچۆرۆب اویقونلاشدېرانلار: آیهان میانالې، علیرضا فرشی
دَڲیشدیریلن اوشاق / لوییجی پیراندئللۏ (حیکایه)
بۆتۆن گئجهنی سَحَره قدر قېشقېرتې، چېغېرتې سَسلری کسمهدی. آنجاق بو چېغېرتېنېن اینساندان، یۏخ’سا حئیواندان گلدیڲینی کسدیره بیلمهدیم. إرتهسی گۆنۆ قۏنشو قادېنلاردان قېشقېرانېن قۏنشولوقداکې سارا لۏنگۏ آدلې قادېن اۏلدوغونو اؤرگندیم.
قادېنلارېن دئدیڲینه گؤره، سارا لۏنگۏ گئجه یوخویا گئدندن سۏنرا اۏنون اۆچآیلېق اۏغلونو اۏغورلایېب یئرینه باشقا اوشاق قۏیموشدولار. من حئیرَتیمی گیزلهده بیلمهییب سۏروشدوم:
– اۏغورلایېبلار؟ کیم اۏغورلایېب؟
– قادېنلار.
– هانسې قادېنلار؟
اۏنلار بو قادېنلارېن گئجهلر هامې یاتاندان سۏنرا گزیب-دۏلاشان، هاوادا اوچان عیفریتهلر، جینلر اۏلدوغونو دئدیلر.
تعجّۆب و حیدَّت’له سۏروشدوم:
– بو نئجه اۏلا بیلَر؟ اوشاغېن آناسې دا بۆتۆن بونلارا اینانېر؟
قادېنلار هله ده إله بیر تأثّۆرات و قۏرخو ایچهریسینده’یدیلر کی، منیم تعجّۆبلَنمهڲیم حتتا اۏنلارېن خطرینه دَڲدی.
اۏنلار سارانېن قېشقېرتېلارېنې إشیدن زامان یارېچېلپاق حالدا اۏنون إوینه قاچدېقلارېنې و اۏرادا یاتاغېن آیاق طرفینده، دؤشهمهنین اۆزهرینده عیفریتهلر طرفیندن دَڲیشدیریلمیش اوشاغې گؤزلری ایله گؤردۆکلرینی اۆستۆمه آتېلاجاق فۏرمادا منه نقل إتدیلر.
آخې سارانېن اؤز اوشاغې سۆت کیمی آغآپپاق، بیر آز دا قېزېلې رنگه چالېرمېش. اۏ، سانکی عیسا مسیحین اوشاقلېغېنا بنزهییردی. آنجاق اوشاغېن عَوَضینه قۏیولان اوشاق قاراجیڲَر کیمی قاپ-قارا، مئیموندان دا بئتَر عئیبهجر ایدی.
اۆستهلیک بونو دا اونوتماق اۏلماز کی، لۏنگۏنون اوشاغې هله بئشیکده یاتېردې. بئشیکدهکی اوشاق آناسېنېن دیققتسیزلیڲی عوجباتېندان یئره دۆشسه ده اۏ قدر اوزاغا گئدیب و آیاقلارې بئشیڲین عکسی ایستیقامتینده فېرلانا بیلَردیمی؟!
بئله اۏلان حالدا عیفریته قادېنلارېن گئجه’یکن لۏنگۏنون إوینه گیرهرَک، اۏنا پیسلیک إتمک اۆچۆن گؤزَل اوشاغېنې اۏغورلایېب، یئرینه چیرکین بیر اوشاق قۏیدوقلارې آچېق-آیدېن اۏرتادا ایدی.
سن دئمه، بو عیفریته قادېنلار یازېق آنالارا سایسېز-حئسابسېز پیسلیکلر إدیبلر! اوشاقلارې بئشیکلریندن گؤتۆرۆب باشقا اۏتاقداکې اۏتورقانېن اۆستۆنه آیاقلارې چارپازلاشمېش و گؤزلری چپلشمیش حالدا قۏیوب گئدیرلـر.
صؤحبَت إدن قادېنلاردان بیری قوجاغېندا توتدوغو کیچیک بیر قېز اوشاغېنېن باشېنا دیققت’له نظر سالاراق منه باخدې:
– بورا باخېن، بورا باخېن، بورا باخېن! – دئدی و اوشاغېن بۏینونون آرخاسېندا بیر-بیرینه قارېشمېش بیر چنگه ساچې گؤرسَتدی.
– بو ساچ چنگهسینین نه اۏلدوغونو ظنّ إدیرسینیز؟ ألبتّه کی، بو دا همین عیفریتهلرین هؤردۆکلری هؤرۆک دیر. اۏنلار گئجهلر آنالارېن یازېق قېزلارېنېن ساچلارې ایله اۏینایېب، أڲلَنیرلر. بئله اۏلاندا ساچې کسمک، اۏنلارې قایدایا سالماق اۏلماز. عکس حالدا اوشاقلار اؤلرلر.
بو جۆر أل’له توتولان، گؤزله گؤرۆلن دلیللر قارشېسېندا بو قادېنلارې باطیل اینانجلارېنېن یئرسیزلیڲینه ایناندېرماغېن فایداسېز اۏلدوغونو گؤرۆب همین اینانجلارېن قوربانې اۏلماق تهلۆکهسی ایله اۆز-اۆزه قالان اۏ زاواللې اوشاغېن سۏنونو دۆشۆندۆم.
آیدېن مسأله ایدی کی، گئجه یئره یېخېلان کؤرپه یا هانسې’سا خستهلیک کئچیرمیش، یا دا ایفلیج اۏلموشدو.
قادېنلاردان ایندی اوشاغېن آناسېنېن نه إتمک ایستهدیڲینی خبر آلدېم. اۏنلار قادېنېن إو-إشیڲینی و هر شئیینی آتېب دَلی کیمی هاردا گلدی گئدیب اوشاغېنې آختارماق ایستهڲینی دئدیلر.
– بس اوشاق؟
– قادېن اۏنو گؤرمک، حاققېندا دانېشماق بئله ایستهمیر.
قۏنشو قادېنلاردان بیری اوشاق آجېندان اؤلمهسین دئیه اۏنا ممه اوجو فۏرماسېندا دۆزلدیلمیش بیر پارچادا ایسلانمېش چؤرک و شکر أمیزدیرمیشدی. قادېنلار قۏرخو و دیکسینمهلرینه اۆستۆن گلهرَک، صېرف آللاها آجېق گئتمهسین دئیه نؤوبه ایله اوشاغا باخاجاقلارېنا سؤز وئردیلر. چۆنکی ایلک گۆنلرده آنادان بئله بیر شئیی گؤزلهمک دۏغرو اۏلمازدې.
بو غریبه حادیثهنی پۏلیسه خبر وئرمهڲین دۏغرو اۏلوب، اۏلمایاجاغېنې اؤز-اؤزۆمه دۆشۆنرکن اوشاغې اۏغورلانان قادېنېن عیفریته قادېنلار’لا گیزلی علاقهلری اۏلان واننا اسکۏما (Vanna Scoma) آدلې بیر قادېنېن یانېنا مصلحَته گئتدیڲینی إشیتدیم.
عیفریته قادېنلار کۆلکلی گئجهلرده یاخېنلېقداکې إولرین داملارېنا چېخېب واننا اسکۏمانې چاغېردېقلارې و اۏنو اؤزلری ایله آپاردېقلارې روایت اۏلونوردو. اۏ قدر ده اوزاق اۏلمایان بیر یئرده اسکۏما داش کیمی حرکتسیز اۏتورار، اۏنون روحو ایسه جادوگرلر’له بیرلیکده آللاه بیلیر هارالارا گئدردی. یاخېنلېقداکېلار اوزون و اینیلتیلی سَسلر’له عیفریتهلرین اۏنون إوینین دامېنا چېخېب – واننا خالا، واننا خالا دئیه چاغېردېقلارېنې دا تصدیقلَییردیلر.
بئلهلیک’له سارا لۏنگ دا مصلحَت آلماق اۆچۆن بو قادېنېن یانېنا گئتمیشدی. بو قادېن ایلک اؤنجه هئچ نه دئمک ایستهمه’سه ده، سۏنرادان قادېنېن بیتمهین یالوارېشلارېنا دؤزمهییب اۆستۆاؤرتۆلۆ شکیلده اۏغورلانان اوشاغې گؤردۆڲۆنۆ ایشاره إتمیشدی.
سارا هیجان’لا اۏندان سۏروشوب:
– گؤرمۆسن؟ هاردا؟
واننا خالا اوشاغې گؤرسه ده هاردا اۏلدوغونو دئمهڲه ایختییارې اۏلمادېغېنې دئییر. آنجاق اۏ، قادېنې أمین إدیر کی، ناراحات اۏلماسېن. چۆنکی اوشاق اۏلدوغو یئرده چۏخ یاخشې دېر. هئچ نهدن کۏرلوق چکمیر. آنجاق بیرجه شرط وار کی، گَرَک سارا دَڲیشدیریلن اوشاغا چۏخ یاخشې باخسېن. اۏ، بورداکې اوشاغا نه قدر یاخشې باخسا، اۏ بیری طرفده ده اۏنون اوشاغېنا إله باخاجاقلار.
جادوگر قارېنېن بو جۆر عاغېللې اؤنهریسینه قارشې تقدیر اۏلوناجاق حئیرانلېق دویدوم. بو قادېن سارا لۏنگۏنون اوزاقدا اۏلان اوشاغېنېن خطری اۆچۆن یانېنداکې اوشاغا قارشې حیسّ إتدیڲی سۏیوقلوغونو، اۏنو أمیزدیررکن ایرگنمهسینی یئنمهڲه مجبور إتمک’له لۏنگۏنون باطیل إعتیقادېنې جزالاندېراراق ظالېم داورانسا دا، نه زامانسا اۏنون اۏغلونا قۏووشاجاغې اومودونو دا تامامی’یله اۆزمهیهرَک مرحمَت ده گؤرسَتمیشدی.
داها سۏنرا ظالېم اۏلدوغو قدر ده مرحمَتلی و عاغېللې جادوگر عدالَت نامینه یۏخ، سارا لۏنگۏنون هر گۆن اۏنون یانېنا گلمهسینین اۏنا خئییر گتیردیڲینی آنلایاراق یازېق آنادان ایتن اوشاغېنې ایستر گؤردۆڲۆ، ایستر’سه ده گؤرمهدیڲی زامانلار (داها چۏخ گؤرمهینده) نهلر’سه قۏپاردېردې. بو وضعيّت سارانېن گمیده ایشلهین أرینین دَنیز سفریندن قایېتدېغې گۆنه قدر داوام إتدی.
بو آدام بیر گۆن بوردا، صاباح ایسه باشقا بیر یئرده سفرلرده اۏلوردو. بو سفرلر اۏ قدر چۏخالمېشدې کی، اۏ، آروادې و اوشاغې ایله ماراقلانمېردې. آنجاق إوینه قایېداندا آروادېنېن آرېقلایېب آز قالا دَلی وضعيّتینده اۏلدوغونو، اوشاغېنېن ایسه بیر دری، بیر سۆمۆک قالاراق تانېنماز حالا دۆشدۆڲۆن گؤردۆ. آروادې اۏنا اوشاغېنېن دا، اؤزۆنۆن ده آغېر خستهلیک کئچیردیڲینی سؤیلهدیکدن سۏنرا سوسوب هئچ بیر سؤز دئمهدی. آنجاق أصل فلاکت سۏنراکې گۆنلرده باش وئردی. سارانېن یاشادېقلارې آزمېش کیمی بو دفعه حقیقتن ده خستهلندی. اۏ، ایکینجی دفعه اوشاغا قالمېشدې.
سارا حامیلهلیڲینین ایلک آیلارېنې چۏخ پیس کئچیردیردی. آرتېق هر گۆن واننا خالانېن إوینه گئده بیلمیر و ایتیردیڲی اؤولادېنا اۏ طرفده یاخشې باخسېنلار دئیه إویندهکی زاواللېیا ألیندن گلدیکجه یاخشې باخماغا چالېشېردې. دؤشۆندهکی سۆتۆ چکدیڲی عذابلې گۆنلردن سۏنرا سو کیمی دورولموش و دادسېزلاشمېشدې. حامیلهلیکدن سۏنرا ایسه سۆتۆ تامامی’یله قورودو. دَڲیشدیریلن زاواللې اوشاق بؤیۆدۆکجه قادېن اؤز اؤولادېنېن دا اۏ بیری طرفده بؤیۆدۆڲۆنۆ دۆشۆنهرَک بو دَڲیشدیریلمه مسألهسینده اؤزۆنۆن زیانا اوغرادېغېنې حئساب إدیر و بونو قطعی شکیلده دۏغرو حئساب إتمیردی. چۆنکی یانېنداکې اوشاغېن بۆرۆشمۆش بۏینونون اۆستۆندهکی کیچیک باشې گاه بیر چیڲنی، گاه دا اۏ بیری چیڲنی اۆزهرینه أڲیلیردی. اۏلا بیلسین کی، اۏنون آیاقلارې دا شیکست ایدی.
گۆنلرین بیر گۆنۆ یئنیدن سَفَره یۏللانان أر تونیسدن اۏنا بیر مکتوب یۏللادې. أری اۏنا یازېردې کی، عیفریته قادېنلار’لا باغلې أحوالاتې اۏندان باشقا هر کس إشیدیب. اۏ، آروادېنېن اوشاغېنېن اؤلمهسیندن و اۏنون گئدیب یئتیمخانادان باشقا اوشاق گؤتۆرمهسیندن شۆبههلنیردی. أڲر بئله دیر’سه اۏ، إوینده کیمین’سه بیجینه باخماق ایستهمهدیڲینی و آروادېنېن همین اوشاغې درحال گئری قایتارماسېنې طلب إدیردی.
لاکین، سارا أری قایېداندا اۏنا اۏ قدر یالواردې کی، أری اوشاغېن إوینده قالماسېنا راضېلېق وئردی. سارا صېرف اۏ بیری طرفدهکی اوشاغېنا ضرر گلمهسین دئیه بو عجاییب وارلېغا اؤزۆ ده گۆج’له دؤزۆردۆ.
ایکینجی اوشاق دۆنیایا گلندن سۏنرا وضعيّت داها دا پیسلَشدی. چۆنکی سارا قادېن طبیعَتی إعتیباری’له ایکینجی اوشاغې اۏلاندان سۏنرا اؤنجهکی اوشاغېنې داها آز دۆشۆنمهڲه باشلادې. إله بونا گؤره ده اؤزۆنۆن اۏلمایان بیری ظنّ إتدیڲی جېندېر’لا داها آز مشغول اۏلدو. اۏنا قارشې پیس مۆناسیبت گؤرسَتمیردی. هر سَحَر اوشاغې گئییندیریب کۆچه قاپېسېنداکې یئللَنجَکلی اۏتورقایا اۏتوردور، اؤنۆنه ایسه بیر تیکه چؤرک و بیر آلما قۏیوردو.
زاواللې، معصوم کؤرپهنین سینهسینه دۏغرو أڲیلمیش باشې، شیکست آیاقلارې تۏزا بولاشمېش، ساچلارې کیردن پېرتلاشمېش حالدا ساعاتلار’لا اۏتورقادا اۏتورولو قالېردې. کۆچهدهکی یاراماز اوشاقلار اۏنون’لا أڲلنمک اۆچۆن اۆزۆنه قوم آتېردېلار. اۏ، ایسه قۏلونو اۆزۆنه توتوب اؤزۆنۆ قۏروماغا چالېشسا دا سَسینی بئله چېخارتمېردې. اۏنون آغرېلې گؤزلرینین اۆزهرینی اؤرتن گؤز قاپاقلارېنې قالدېرېب، یئندیرمهسی بئله بؤیۆک بیر ایش ایدی. میلچکلر اۆز-گؤزۆنه داراشېب اۏنو دیشلهییردیلر.
قۏنشولوقداکې قادېنلار اۏنو “قادېنلارېن اوشاغې” دئیه چاغېرېردېلار. بعضن بیر اوشاق اۏنا یاخېنلاشېب نهسه سۏروشاندا اۏ، اوشاغېن اۆزۆنه باخېب هئچ نه دئمیر، خسته اوشاقلارا خاص حزین تَبَسّۆم’له جاواب وئریردی. چۏخ گۆمان کی، هئچ نه آنلامېردې. اۏ، گۆلۆمسهیَرکن گؤزلرینین و آغزېنېن کنارلارېندا قېرېشلار گؤرسهنیردی.
سارا لۏنگۏ ایسه قوجاغېنداکې یئنیجه دۏغولموش، اؤنجهکی اوشاق کیمی آغآپپاق، تۏپپوش کؤرپهسی ایله قاپېنېن قارشېسېنا چېخېب نه إتدیڲینی و نه اۆچۆن یاشادېغېنې آنلامایان خسته، زاواللې اوشاغا مرحمَت’له باخاراق ایچینی چکیب دئییردی:
– نئجه ده کدرلی دیر!
سارا هردن ایلک اؤولادېنې دۆشۆنرکن گؤزلریندن بیر نئچه داملا یاش آخېردې. اۏنون باشې تزهجه دۆنیایا گتیردیڲی اوشاغېنا قارېشدېغېندان واننا خالانېن یانېنا گئتمیردی. ایندی واننا خالا اۏندان نهلر’سه قۏپاردا بیلمک اومودو ایله اۏ بیری طرفدهکی اۏغلوندان اۏنا خبرلر گتیریردی. خبرلر ایسه یاخشې ایدی. اۏغلو گؤزَل، ساغلام و بۏللو شکیلده بؤیۆیۆردۆ.


text:
ایسلامین قیزیل چاغی
ایسلامین قیزیل چاغی یا دا ایسلام رونسانسی[۱]— 8. عصردن 13. عصره قدر[۲] ایسلام دونیاسینین یوکسلیشینی ایفاده ائدن دؤور. آنجاق بعضی منبعلرده بو دؤورون 14. عصره، بیر باشقا منبعلرده ایسه 15. عصره قدر داوام ائتدیگی دئییلیر.[۳] [۴]بو دؤور اثناسیندا ایسلام دونیاسیندا موهندیسلر، عالیملر، تاجیرلر صنعته، اکینچیلیگه، ایقتیصادیاتا، صنایعیه، حوقوقا، ادبیاتا، گمیچیلیگه، فلسفهیه و علمه و تکنولوژییه کؤهنه عادتلری قورویوب یئنیلرینی علاوه ائدهرک ایشتیراک ائتدی.[۵] هووارد ر. تِرنِر: "موسلمان صنعتکارلار و عالیملر، شاهزادهلر و ایشچیلر بیرلیکده اونیکال بیر مدنیت یاراتدی، بیرباشا و دولایی اولاراق هر قیطعهده کی جمعیتلره تاثیر ائتدی." دئمیشدیر.[۵]
حاقیندا[دَییشدیر]
7. عصرده شرق اؤلکهلرینی ایشغال ائدن بدوی عربلر بورادا اؤزلریندن قات-قات مدنی خالقلارلا قارشیلاشدیلار. میصیر، فینیقیه، سوریه، مزوپوتومیا و ایرانین زنگین مدنیتی قارشیسیندا چاشیب قالان بدویلر بو احتیشامی منیمسمهیه باشلادیلار. تئزلیکله آرامی، سومر، یونان، فارس مدنیتلری چوخ حاقسیز یئره "عرب-ایسلام مدنیتی" آدی ایله دونیایا تانیدیلدی. بو موحیطده یئتیشن بؤیوک داهیلره "عرب عالیملری" دئییلمگه باشلاندی. حالبوکی ایسلام رونسانسینین بؤیوک خادیملریندن هئچ بیری عرب دئییلدی. محض بو عالیملر بؤیوک بیر اینتیباه باشلاتدیلار.
بو دؤورده شرق مدنیتی، غربه قارشی اولدوقجا بؤیوک بیر اوستونلوک قورموش، خوصوصیله علمی و تکنولوژی معنادا بیر چوخ اینکیشاف گؤسترمیشدیر. شرقده اولان اینکیشافلار اوروپایا صلیب یوروشلری نتیجهسینده چاتمیشدیر. اورتا عصرلرین اوّللری اوروپادا "قارانلیق چاغ" آدلانیردی. هر شهر اؤزونو دؤولت، هر فئودال حؤکمدار ساییردی و اصل حؤکمدارلار دا بئلهلرینین باشینی ازیر، شهرلرینی آلیر، دؤولت قوروردولار. اوروپا شهرلرینین ایستیثناسیز اولاراق هامیسیندا حامام، کانالیزاسیون، بالاجالار اوچون مکتبلر، بؤیوکلر اوچون حکیمخانالار و خستهخانالارین نه اولدوغونو بیلمیردیلر. 7. عصرین اوّللرینده ایسلام خلیفهلری نهنگ اراضیلری ایداره ائدیر، فوتوحاتارلا ظفر چالیر، عالیملری حیمایه ائدیردیلر. اونلار درک ائدیردیلر کی، حاکیمیتله علمین اینتیباهی بیر-بیریندن آیریلاندا اؤلکه اوچون فاجیعهلر یارادیر و بو سببدن ده علمه بؤیوک دیقت وئریردیلر. بونون دا چئشیدلی سببلری واردی. طبابت بیلیکلری اینسانلارین حیاتینی خیلاص ائدیر، حربی تکنیک و دؤیوش تمرینلری موحاریبهلرده غلبهنی تأمین ائدیر، ریاضیات ایسه قالالار، قصرلر و سارایلارین تیکینتیسینی سورعتلندیرمکله باهم، گؤزللیک و مؤحتشملیگی بؤیودوردو. علمه خوصوصی دیقت وئریلیردی. مثلا، 10. عصرده، سادهجه، کوردوبادا 700 مسجید و 70 کیتابخانا واردی. قاهیرهده کی کیتابخانادا 2 میلیون کیتاب ساخلانیلیردی. مراکشده کی ال قروین دارولفونونو طلبهلرینه " علمی حاصیل ائتمیش آدام کاغیذی " وئریردی کی، بو دا موعاصیر دیپلوملارین اولو باباسی ایدی.
عرب دیلی علمین اونیورسال لیسانینا چئوریلمیشدی. اوّللر اونسیت ساخلاماق ایمکانی اولمایان عالیملر موختلیف اؤلکهلرده یاشاسالار دا، آسانلیقلا یازیشیردیلار. بوندان باشقا، عرب دیلی دقیقلیگی ایله سئچیلدیگیندن علمی و تکنیکی ترمینولوژی اوچون ایدئال سوییه ده الوئریشلی ایدی. ایسپانیانین جنوبونداکی کوردوباداکی مدرسهلردن بیرینده درس دئین عالیم باغداد، شاماخی و یا سمرقندده کی همکارلاری ایله ادبیات، یا دا علمله باغلی موذاکیرهلره واریر، موباحیثهلر ائدیردی. 9. عصرده باغداددا، خلیفه ساراییندا هر ایکی هفتهدن بیر، چرشنبه گونلری " مجلس العقل" توپلانتیلاری تشکیل ائدیلیردی. یاش، دین، عیرق و یاشادیغی اؤلکهدن آسیلی اولمایاراق عالیم لر، دین خادیملری، آسترونوملار، ریاضیاتچیلار، حوکمالار، شاعیرلر بیر یئره ییغیشیر، فیکیر و ایدئیالارینی موذاکیره ائدیردیلر. خلیفهنین ده قاتیلدیغی بو مجلیسلرده عالیملردن بیر فیکره رعایت ائتمهلری و یا ایسلامی قبول ائتمهلری طلب اولونموردو. اونلار فیکیرلرینی، مؤوقعلرینی آشکار دئیه بیلردیلر. بیر شرطله کی، عرب دیلینده دانیشاراق ایدیعالارینی منطیقله ایضاح و ثوبوت ائتسینلر. فارس ایمپراتورلوغوندا مؤوجود اولموش بؤیوک جندی شاپور طبب آکادمیسیندن 400 ایل سونرا خلیفه ولید بن عبدالملک 707-جی ایلده باغداددا دونیانین 2-جی خستهخاناسینی یاراداندا اوروپادا جراحلار فیریلداقچی اعلان ائدیلیر، جراحیه عملیاتی آپارماق ایستهین حکیملر ایسه اعدام اولونوردولار. عبدالمالکین خستهخاناسیندا خستهلر دؤولت حسابینا موعالیجه اولونور، کورلار و وبالیلار یئمکله تأمین ائدیلیردیلر. صحیه و طبابت موسلمان عالیملرین ان بؤیوک اوغورلار قازاندیغی ساحهلردی. محض ایسلام خیلافتینده ساسانیلردن سونرا دونیانین 2-جی خستهخانالاری، حربی خستهخانالار، طبب مدرسهلری اینشا ائدیلدی. داهی ابن سینا ایسه چاغداش صحیهنین اولو باباسی ساییلدی. 10 یاشیندا قورانی ازبر بیلن، 18 یاشیندا شریعت، فیقه، فلسفه، هندسه، طبیعت علملری، منطیق و عالی ریاضیاتی اؤیرنمیش ابن سینا 18 یاشینا چاتاندا آرتیق بؤیوک حکیم کیمی تانینیردی. ابن سینا یولوخوجو خستهلیکلر، آنستزیا، اینسانین پسیکولوژی و فیزیکی دورومو آراسیندا علاقهنی کشف ائتدی، یوزلرله ایدئیاسی ایله طبابتین احکاملارینین اساسینی قویدو. اونون " طیب علمینین اساسلاری " کیتابی تام 5 عصر بویونجا اوروپانین ان یاخشی و مشهور بیلیمیوردلاریندا درسلیک تکی ایستیفاده اولونموشدو.
فیزیکه گلدیکده، اکسپریمنتال فیزیکین و اوپتیکین بانیسی ابن ال حسام ساییلیر. اوپتیک قانونلارینین چوخونو کشف ائدن، فیزیولوژی اوپتیک ساحهسینده گؤزون قورولوشونو و بینوکولیار باخیشین اساسلارینی تعیین ائدن الحسام ایشیق سورعتینین محدود اولدوغونو دا ایدیعا ائتمیشدی. ایندی دونیاداکی بوتون فوتو و ویدئوچکیلیشلر محض الحسامین ایدئیالارینا بورجلودور. خوارزم شهرینده یاشامیش داهی ریاضیاتچی محمد الخوارزمینین جبر و آلقوریتملر، اونلوق حساب سیستمی، کؤکالتی، تریقونومتریا و باشقا اونلارلا کشفی اولمادان ریاضیات علمینی تصوور ائتمک مومکون دئییل. صابون، ساعاتلار، شوشه، عطیرلر، سیلاحلار، گمیقاییرما، خالچاچیلیق، ایستحصالی مکانیکلشدیرمک اوچون کولک و سویون قووّهسیندن ایستیفاده - بوتون بونلار دا ایسلام عالمینده کی کشفلر ایدی.
احمد ابن الشتیرله یاناشی، دیگر ایرانلی عالیم نصرالدین توسی ده دونیا علمینه بؤیوک تکان وئرمیش دوهالاردان ایدی. حوقوق، منطیق، فلسفه، ریاضیات، صحیه، آسترونومیده چوخ درین بیلیکلره مالیک توسی 1259-جو ایلده تبریز یاخینلیغینداکی ماراغا شهرینده رصدخانانین اساسینی قویدو. ماراغاداکی بو علم اوجاغی او واخت دونیانین ان بؤیوک رصدخاناسی ایدی.
کیمیایا گلدیکده ایسه، بو علمین " آتا " سی جابر ابن حیان ساییلیر. کلور، آمونیوم، لیمون، سیرکه و شراب تورشولاری کیمی اونلارلا تورشونون خاصیتلریندن بحث ائدن ابن حیان کیمیادا تجروبهلر واسیطه سیله تدقیقاتلار یولونون اساسینی قویدو. فلسفهده ابن رشد و الکندی کیمی عالیملر علمین اینکیشافینا چوخ بؤیوک تاثیر گؤستردیسه، غزالی تئولوژی، صوفیزم، فیقه، منطیق و فلسفه ده بؤیوک ایرهلیلهییشلرین اساسینی قویدو. اوستهلیک، غزالی صوفیلیگین نظری بونؤورهسینی قویموش آدامدیر. غربین چوخ سونرالار "ایسلام عالمینین لئوناردو داوینچیسی" آدلاندیراجاغی ال جزاری ایسه داهی مکانیک، ایختیراعچی، ریاضیاتچی و آسترونوم ایدی. او، 1206-جی ایلده یازدیغی "کتاب فی معرفعت الخیال الهندسیه" کیتابیندا 50 مکانیزمین، او جوملهدن ساعات، توفنگ، توپ، سو ناسوسو، کودلو قیفیل، کومپاس، کومپوتر، ویدئوکامرا و س.- نین ایش پرینسیپلریندن بحث ائتمیشدی. دیاربکیر شهرینده یاشامیش ال جزارینین موعلیملری ایسه فوواره مکانیزمینی کشف ائتمیش بانو موسا قارداشلاری، شام ساعاتینین مؤلیفی ال سقانی، دویمهسی باسیلاندا اونلارلا ماهنی چالان ایلک "موسیقی یئشیگی" نی یاراتمیش هیبت الله الحسینی ایدیلر. ال جزارینین کشفلر آراسیندا چارخقولو و سورگوقولو، کلاپانلی سو ناسوسلاری، سولو قالدیریجی کرانلار، سو ساعاتلاری، فووارهلر ده وار. او، دؤرد روبوت حاضیرلایاراق اونلاری قاییغا اوتورتموش، طبیل و توتک چالماغا "وادار" ائتمیشدی. اوستهلیک، موسلمان عالیملرین، خوصوصیله ده ریاضیاتچی لارین آز قالا هامیسی هم ده گؤزل شاعیرلردی. ابن سینا، عمر خیام، بیرونی اونلارین نظمی اینسانین روحونو اوخشاییر.
اتک یازیلار[دَییشدیر]
- ^ Joel L. Kraemer (1992), Humanism in the Renaissance of Islam, p. 1 & 148, Brill Publishers,ISBN 90-04-07259-4.
- ^ Matthew E. Falagas, Effie A. Zarkadoulia, George Samonis (2006). "Arab science in the golden age (750–1258 C.E.) and today", EBACF jurnalı 20, p. 1581-1586.
- ^ İslam'ın Altın Çağı - Milliyet
- ^ Şakir Gözütox, İslamın qızıl çağında elm
- ^ ۵٫۰ ۵٫۱ Howard R. Turner, Science in Medieval Islam, University of Texas Press, 1 noyabr, 1997, ISBN 0-292-78149-0, pg. 270 (book cover, last page)


text:
ا اس ترنچین ایدمان کولوبو
ا اس ترنچین ایدمان کولوبو (اینگیلیسیجه: AS Trenčín) بیر فوتبال کولوبودور. Fortuna Liga دَستهسینده موسابیقه آپاریر. اوْیونلارینی دا ۳٬۵۰۰ نفرلیک ایستادیوملاریندا اوْیناییرلار.
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ AS Trenčín (7 July 2015). Už nie sme iba futbal, sme Asociácia športov - AS Trenčín.
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«AS Trenčín»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۷ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده ا اس ترنچین ایدمان کولوبو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.