text:
- بیر گۆن اۇ بەیتین اۇلدوغو یرە ایبراهیمی یرلشتیرمیش وە اۇنا شؤیلە دەمیشتیک: “بانا هیچبیر شەیی اۇرتاق قۇشما! طاواف أدنلر، قئیام، رۆکوع وە سجدە أدنلر (ناماز قئلانلار) ایچین بەیتیمی ترتمیز توت!
- اینسانلارا حاججئ ایعلان أت! ایستەر یایا اۇلاراق، ایستەر داغلار آراسئنداکی یۇللارئ آشان بیتکین بینکلر اۆزریندە سانا گلسینلر!”
- کندیلرینە اۇلان فایدالارئنئ یاشایاراق گؤرمک وە آللاهئن اۇنلارا رئزئق اۇلاراق وردیگی أنعام جینسی حایوانلار اۆزرینە، بیلینن گۆنلردە اۇنون آدئنئ آناراق قوربان کسمک ایچین (گلسینلر). (أی قوربان کسنلر!) اۇنلاردان سیز یەیین! فاقیر اۇلوپ زۇر دورومدا قالانا دا یەدیرین!
- گلدیکتن سۇنرا تفثینی /عارافات وە مۆزدلیفە واقفەلرینی یاپسئنلار! آداقلارئنئ یرینە گتیرسینلر وە بەیتی عاتیقتە /حارم بؤلگەسی ایچیندە آردآردا طاوافلار یاپسئنلار!
- حاج عیبادتی ایشتە بؤیلەدیر! کیم آللاهئن دۇقونولماز قئلدئغئ شەیلرە سایغئ گؤستریرسە راببینین /صاحیبینین قاتئندا اۇنون ایچین ایی اۇلور. سیزە بیلدیریلنلر حاریج، أنعام (قۇیون، کچی، سئغئر، دوە) سیزە حلال قئلئنمئشتئر. اۇ پیسلیکلردن؛ پوتلاردان اوزاق دورون! گرچک دئشئ سؤزلردن دە اوزاق دورون!
- دۇغرودان آللاها یؤنلمیش، اۇنا شیرک قۇشمامئش کیمسەلر اۇلون! هر کیم آللاها شیرک قۇشارسا، گؤکتن دۆشمۆش دە اۇنو قوشلار قاپئشئیۇر یا دا رۆزگار اۇنو اوزاق بیر یرە ساوورویۇر گیبی اۇلور.
- شیرک قۇشانئن حالی ایشتە بؤیلەدیر! کیم آللاها قوللوغون سیمگەلرینە سایغئ گؤستریرسە (بیلسین کی) بو سایغئ، قالبلردەکی تاقوادان قایناقلانئر.
- (حاجدا کسمک ایچین گؤتۆردۆگۆنۆز) قوربانلئقلاردا بلیرلی بیر سۆرەیە قادار سیزین ایچین فایدالار واردئر. سۇنرا وارئپ کسیلەجکلری یر بەیتی عاتیق /حارم بؤلگەسیدیر.
- آللاهئن کندیلرینە رئزئق اۇلاراق وردیگی أنعام جینسی حایوانلارئ، اۇنون آدئنئ آناراق کسسینلر دییە هر اۆممت ایچین بیر قوربان کسمە زامانئ بلیرلەدیک. حپینیزین ایلاهئ بیر تک ایلاەتئر؛ اؤیلەیسە سادەجە اۇنا تسلیم اۇلون! سن ایچتن بۇیون أگنلرە مۆژدە ور!
- اۇنلار، آللاە آنئلئنجا یۆرکلری تیترەین، باشلارئنا گلنلر قارشئسئندا صابئرلئ داورانان (دوروشونو بۇزمایان)، نامازئ دۆزگۆن وە سۆرکلی قئلان وە کندیلرینە وردیگیمیز رئزئقتان حایرا حارجایان کیمسەلردیر.
- سیزین ایچین دە (أنعامئن) بدنجە گلیشیمینی تاماملامئش اۇلانلارئنئ آللاها قوللوغون سیمگەلریندن یاپتئق. اۇنلارئن سیزە یارارلارئ واردئر. سئرا سئرا دورورلارکن اۆزرلرینە آللاهئن آدئنئ آناراق کسین! یانلارئ یرە یاپئشتئغئ زامان اۇنلاردان یەیین! ایستەمەینە دە، ایستەینە دە یەدیرین! شۆکرەدەسینیز (گؤرەولرینیزی یرینە گتیرەسینیز) دییە اۇنلارئ بو شکیلدە سیزین حیذمتینیزە وردیک.
- اۇنلارئن أتلری دە قانلارئ دا آللاها اولاشماز. آما اۇنا سیزین تاقوانئز (آللاها قارشئ یانلئش یاپماقتان ساقئنما دویغونوز) اولاشئر. اۇنلارئ بو شکیلدە سیزین حیذمتینیزە وردی کی، سیزی دۇغرویا یؤنلتمەسینە قارشئلئق آللاهئ تکبیرلرلە آناسئنئز (بایرام نامازئ قئلاسئنئز)! سن گۆزل داورانانلارا مۆژدە ور!
- آللاە، اینانئپ گۆوننلری قۇرور. آللاە، حائینلیکتە وە نانکؤرلۆکتە دیرنیپ دورانلارئن دا هیچبیرینی سەومز.
- کندیلرینە ساواش آچئلانلارا، حاقسئزلئغا اوغراتئلمالارئ سببییلە ساواش ایذنی وریلدی. آللاە، اۇنلارا یاردئمئن ألبتتە قورالئنئ بلیرلەمیشتیر.
- اۇنلار، صئرف: “راببیمیز آللاەتئر” دەدیکلری ایچین حاقسئز یرە یوردوندان چئقارئلانلاردئر. أگر آللاە، اینسانلارئن بیر قئسمئنئ دیگر بیر قئسمئیلا أنگللـەمەسە ماناستئرلار، کیلیسەلر، حاورالار وە ایچیندە آللاهئن آدئ چۇقچا آنئلان مسجیدلر کسینلیکلە یرلە بیر أدیلیردی. آللاە، کندینە /دینینە یاردئم أدنە ألبتتە یاردئم أدر. گۆچلۆ وە دائیما اۆستۆن اۇلان آللاەتئر.
- اۇنلار، کندیلرینە یریۆزۆندە گۆچ وە ایمکان ورسک، نامازئ اؤزنلە وە سۆرکلی قئلان، زکاتئ ورن، ماعروفون (ایی ایشلرین) یاپئلماسئنئ ایستەین، مۆنکردن (کؤتۆ ایشلردن) ساقئندئران کیمسەلردیر. هر ایشین سۇنو آللاها وارئر.
- (حالقئن) سنی یالانلئیۇرسا (بیل کی) بونلاردان اؤنجە نوحون حالقئ، عاد وە ثمود دا (کندیلرینە گلن ألچیلری) یالانلامئشلاردئ.
- ایبراهیمین حالقئ ایلە لوطون حالقئ دا عاینئسئنئ یاپمئشتئ.
- مدیەنلیلر دە اؤیلە؛ موسا دا یالانلاندئ. اۇ کافیرلرە اؤنجە سۆرە تانئدئم؛ سۇنرا اۇنلارئ یاقالادئم. بنیم دە اۇنلارئ تانئمامام نەیمیش (گؤرۆن)!
- نیجە کنتی، یانلئش ایشلر یاپارلارکن هلاک أتتیک. آرتئق (دووارلارئ) تاوانلارئنئن اۆستۆنە چؤکمۆش حالدەدیر. قوللانئلمایان نیجە قویولار وە موحتشم کؤشکلر واردئر.
- (کافیرلیک أدنلر) یریۆزۆنۆ گزیپ دۇلاشمادئلار مئ کی، کندیسییلە دۇغرو باغلانتئ قوراجاقلارئ قالبلری، دینلەیەجکلری قولاقلارئ اۇلوشسون! شو بیر گرچک کی، گؤزلر کؤر اۇلماز آما گؤگۆسلردەکی قالبلر کؤر اۇلور.
- سندن عاذابئن چابوق گلمەسینی ایستییۇرلار. آللاە سؤزۆندن آصلا جایماز. راببینین (صاحیبینین) قاتئنداکی بیر گۆن سیزین سایدئغئنئز بین یئل گیبیدیر.
- یانلئشلار ایچیندە اۇلدوقلارئ حالدە، نیجە کنتە سۆرە تانئدئم؛ سۇنرا اۇنلارئ یاقالادئم. دؤنۆپ وارئلاجاق یر بنیم حوضورومدور.
- دە کی: “أی اینسانلار! بن سیزلر ایچین سادەجە آچئق بیر اویارئجئیئم.
- اینانئپ گۆونن وە ایی ایشلر یاپانلار ایچین باغئشلانما وە دگرلی رئزئق واردئر.


c: text/html

text:
نیجریادا 50 آدام قاچیریلدی
یارالانانلارینگ بجرگی آستینا آلیناندیغینی آیدان لیلوانو ماگاجی یاغدایی دؤولته حابار برندیکلرینی نیغتادی
نیجریانینگ جمهورباشلیغی محمد بخاری نینگ دوُغدوق دیاری کاتسینا ایالتینده یاراغلی هۆجۆمچیلر اینگ آز 50 آدامی توتوپ قاچیردی.
باکیاوا یاشاییش یری نینگ جوُغاپکأری لیلوانو ماگاجی دۆین ارتیر بیلن 30 موتورسیکلت بیلن گلن یاراغلی آداملارینگ بو یره هۆجۆم قوراندیغینی آیتدی.
ماگاجی اینگ آز 50 آدامینگ قاچیریلاندیغینی، کؤپ سانلی آدامینگ یارالاناندیغینی و یاشاییجیلارینگ آذیغی نینگ تالان ادیلندیگینی بیلدیردی.
یارالانانلارینگ بجرگی آستینا آلیناندیغینی آیدان لیلوانو ماگاجی یاغدایی دؤولته حابار برندیکلرینی نیغتادی.
دِگیشلی حابارلار
ایتالیالیلارینگ سانی آزالیار
ایتالیانینگ رایات سانی نینگ 50 ییلدا 11.5 میلیون آدام آزالجاقدیغی چاق ادیلیأر
روس یوُلباشچی بؤلهکلِهیین عمومی طایارلیق ایغلان اتدی
روسیانینگ جمهورباشلیغی ولادیمیر پوتین یوردوندا بؤلهکلِهیین عمومی طایارلیق ایغلان اتدی

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ادبیاتیمیزدا مدرنلشمه گئدیشاتی – «همت شهبازی» ایله دانیشیق
افشین شهبازی
دونیا ادبیاتیندا مدرنلشمه گئدیشی چوخدان باشلایاراق، اوزون سوره ایریلی-خیردالی آخیملار یارادیقدان سونرا بعضیلری بو دؤنمین سونا وارماسینی، بعضیلری او جوملهدن یورگئن هابئرماس هله اونون تاماملانماماسینی وورغولاییرلار. بو آرادا آذربایجان ادبیاتیندا اولان یارادیجیلیق، مدرنیزم قوراللاری ایله اویغون گلیب-گلمهمهسی دارتیشمالار دوغوران آنلار کیمی هله ده چؤزولمهسی گرهکن مقاملاردان حساب اولونور. عینی حالدا ادبیاتیمیزین ژانرلاری او جوملهدن شعر، نثر، تنقید و… موباحثهلی مقاملارا چئوریلمیشدیر. بو آرادا بیر سیرا یازارلاریمیز چاتیشمایان بعضی اؤنملی بوشلوقلاری سئزهرک بو حاقدا بوشلوقلاری دولدورماغا چالیشمیشلار. همت شهبازی ادبیاتیمیزدا بیر تنقیدچی کیمی تانینیر. اؤزو ده یورولمادان یالنیز و یالنیز یارادیجیلیقلا مشغول اولان بیر یازاریمیزدیر. بونو اونون چاپ ائتدییی کیتابلار دا گؤستریر. آشاغیدا اونونلا آپاردیغیمیز دانیشیغی اوخوجولارلا بؤلوشوروک:
***
۱)مدرن ادبیات نئجه یاراندی؟ سیزجه بونون یارانماسیندا تاثیر قویان پارامئترلر نهلر اولموش؟ باشقا دئییمده مدرن ادبیات دئدیییمیز هانسی اؤزللیکلری داشیییر؟
ج-هر شئی قاییدیر آوروپادا رونئسانس و سونرادا آیدینلانما (روشنگری) دؤنَمینه. عمومییتله مدرن سؤزو، یئنی و چاغداش آنلامیندا اولدوغونا گؤره، بیر دورومون دَییشیلمهسی و یا محو اولماسی و یئنی بیر دورومون یارانماسییلا ایلگیلیدیر. یعنی مدرن دئدیکده، اونون قارشی طرفی “سنت و یا گلهنک”دیر. بعضی آشیری مدرنیستلره گؤره، “گلهنک” بیر ییغینتیدیر. اونو قیراغا قویماق لازیم گلیر. بورادا بو سوال یارانیرکی: اگر “گلهنه”یی دَبدن دوشموش ساییریقسا اوندا بوتون یارانان یئنیلیکلر، بیر زامان سوردوکدن سونرا داها دوغروسو دَبلشدیکدن سونرا “گلهنه”یه چئوریلیر. یعنی هر بیر یئنی لیک اؤزلویونده “گلهنکسل” اولور. کئچمیشه چئوریلیر.
بیر چوخلارینا گؤره “مدرنیزم” ادبیاتلا باشلاییر. بو فیکیر، چوخدا یانلیش دئییل. توپلوملا ادبیات هر زامان قارشیلیقلی ایلگیده اولوبلار. بونلاردان هانسی تئز، هانسی گئج ویاخود هانسی باشقاسینا تأثیر بوراخمیش، قطعی سؤز دئمک اولماز. آنجاق دئمک اولارکی مدرنیته دئدیکده، هر شئیدن قاباق فیکیر و اونون آردیندا یازیدا دَییشیکلیک یاراندی. دوشونجهده دییشیکلیک یاراندیقدان سونرا، قاداغالار قیراغا قویولور و توپلوم گلیشمهیه طرف یؤنهلیر.
۲)بونون عیانی اؤرنکلرینی آذربایجان توپلوم و یا ادبیاتیندا گؤسترمک اولارمی؟
ج-بیزده ده بئله اولموش. مثلن ااجتماعی گلیشمه: تئکنولوژی، صنایعلشمه یارانمادان قاباق، اونون دوشونجهسی میرزه فتحعلی آخوندزاده ده یاراندی. آخوندزاده بیزیم “آیدینلانما” دؤنَمیمیزین باشلانغیجیدیر. او یئنیلشمک اوچون یاخاسینی جیریردی. آخوندزادهنین دوشونجهسینده ادبی و اجتماعی گلیشمهنین یولو ایکی جیغیردان کئچیر: بیلیم و تنقید. آخوندزاده تک باشینا باتی آخیملارینین بیر نئچهسینی اؤزونده توپلاییر. بوتون بوشلوقلاری تانیییر. او، بو گونکو معنادا بوتون ایلکینلرین یارادیجیسیدیر: ایلک ادبی تنقید، ایلک یئنی اوسلوبدا نثر یازان، ایلک پوبلیسیت، ایلک ضییالی، ایلک آدامدیرکی کلاسیک ادبیاتدان اؤزونو قیریر. گؤردویو ایشلرده، ایرهلی سوردویو دوشونجهلرده یالنیز و یالنیز عاغیل حاکیمدیر. یعنی مدرنیتهنین ان اؤنملی فاکتورو. اوسچولوغون (خردگرایی) تمل داشینی قویور. آذربایجان انتئلئکتوال تاریخینده اونون کیمی ییغجام فیکیرلی ایکینجی بیر شخص تاپماق اولماز. گؤستردییی یولون آرخاسینجا، پراتیک ایشلر ده گؤرور.
۳)بس اوندا مدرن ادبیاتین اؤزللیکلری؟
ج-بعضیلری مدرن صنعتی، مارکسین “کمونیست مانیفئستی” اثری ایله باشلاندیغینی دئییرلر. بعضیلری ده شارل بودلئر و سیمبولیزمله. هر حالدا مدرن ادبیات دئدیییمیزده بیر چوخ اؤزللیکلری ایله کلاسیک ادبیاتدان فرقلهنیر. بو، هم فورم باخیمیندان اولور همیده مضمون باخیمیندان. “پیتئر چایلدز”، “مدرنیزم” اثرینده بونو چوخ گؤزل آراشدیریر. اونون فیکرینجه: مدرن صنعت (و ائلهجه ادبیات) فورم باخیمیندان مرکب و پیچیدهدیر، ییغجام و سیخدیر، دینه شوبهه ایله یاناشیر، درین ایچه قاپانیش، فورم و تئکنیک یوخلاییجیسی، ذهنی اَیلنجه و اویونبازلیق، دیل یئنیلیکلری، ساتیرا و کینایه ایله یوغرولموش لووغا و کوتلهنی اؤزوندن اوزاقلاشدیران بیر اومیدسیزلیک، فلسفی نظرییه، اینانجین الدن گئتمهسی، کولتورل بوشلوقلار و … بونلارین هامیسی مدرن یازارین مشغول اولدوغو موضوعلاردیر. مدرنیزم بوتون شئیلره اؤزونون ایشلک دایرهسینده یاناشیر، بونا گؤره ائو، اوندا یاشاماق اوچون بیر ماشیندیر و شعر ده کلمهلرده دوزلدیلمیش بیر ماشین. مدرنیزمده ایستیعاره و سیمبولا اؤنم وئریلیر. ال-آیاغا دولاشان فورم، وزن و قافییهدن یاخا قورتاریر. هارمونی و ریتمه دایانیر. آچیق و سربست شعر یازیر. موتیو باخیمیندان ایسه: اؤلوم، ائروتیزم و درین مذهبی و میستیک (عرفانی) دویغولاری عکس ائتدیرمهیی اؤزلرینه مقصد گؤتورورلر. دئمک اولارکی مدرنیزم ان قاتماقاریشیقلی، ان تضادلی بیر آخیمدیر. عینی حالدا اوغراشدیغی و تمثیل ائتدییی جریانی دا یئترینجه منیمسهییر. تضادلی دئینده آچیقـآیدین گؤرونور کی بو فیل بویدا آخیمین ایچینده نئچه-نئچه کیچیک آخیملار دا گلیب تاثیری قویوب گئتمیش.
۴)اجتماعی موناسیبتلری نظرده آلاراق سیزجه ادبیاتیمیز مدرنلشمیشدیرمی؟ آذربایجان ادبیاتیندا مدرنلشمک پروسهسی نئجه قاباغا گئدیر؟ بو پروسهنین سوییهسی سیزی قانع ائدیرمی؟
ج-دئمک اولارکی آذربایجاندا یئنیلشمهیه ماراق، بیر چوخ میللتلردن داها قاباق یاراندی. بونون دا سببی بیر طرفی تورکییه، بیر طرفی ده روسییه اولور. تورکییه، غربی آوروپانین دروازاسی و روسییه شرقی آوروپانین. یعنی تخمینن یوز ایل آوروپادا “آیدینلانما” دؤنَمی یاراندیقدان سونرا آذربایجاندا م.ف.آخوندزاده ایله اویانیش و آیدینلانما دؤنَمی باشلاییر. بیزده آیدینلانما سورهجی باشلادیقدا، آوروپادا بودلئر ایله مدرن ادبیات باشلامیشدی. بیزیم ایلک یئنیلشمه مرحلهمیز یعنی آیدینلانما مرحلهسی عینی ایله آوروپا آیدینلانماسی کیمی ایدی. آنجاق مدرنلشمه مرحلهسینده بیز آرتیق ادبیات ایستئهلاکچیسی (مصرف کننده) اولدوق. بیز ادبیاتین یالنیز شعر قولوندا علیرضا نابدل “اوختای”لا مدرنلشیریک. سونرا اوچوروم یارانیر. مدرنلشمه سورهجی ایسه، سیستئماتیک بیچیمده ۷۰-جی اون ایللیکدن بویانا باشلاییر. بو زاماندان شعریمیزده گؤزل ایشلر گؤروندو. حمید شهانقینین “زنجیرده سئودا”، صالح عطایینین “بلکه داها دئینمهدیم”، هادی قاراچای و اسماعیل اولکرین شعرلری، ناصر مرقاتینین “تالانمیش گونش” اثرلری بو دؤوره عاییددیر. من ایندی ده هله “تالانمیش گونش” کیمی بیر اثرین یارانماسینین تامارزیسیندایام. مدرن شعریمیزین ایچهریسینده: ان انتئلئکتووال، ان جئنتئلمن شعر، ناصر مرقاتینین بو اثریدیر. همیشه بو کیتابی اوخویاندا چنگیز آیتماتووون مشهور بیر سؤزو یادیما دوشور. او دئییر: هر زامان، طلباتلاری یوکسک و یوخاری سوییهده اولان بیر چوخ جئنتئلمن مدنی اوخوجونو گؤز اؤنونده ساخلاییرام. منجه “تالانمیش گونش” اؤزو جئنتئلمن بیر شعر توپلوسو اولدوغو قدر، اوخوجولاری دا جئنتئلمن اولمالیدیر. بیز ۷۰-جی ایللرده یارانان مدرن اثرلرده، آوروپا مدرنیزمینده یارانان اؤزللیکلرین بیر چوخونو گؤروروک، مدرن شعرین فاکتورلاری چوخ چوخدور بو اثرلرده. داها نه ایستهییریک. اونوتمایاق کی بیزیم کوتلهوی اوخوجولوغوموز یوخدو. بیزیم میللتیمیزین بیر چوخو بو ادبیاتلا مشغول اولمور. بیر چوخو اولورسا، “حیدر بابایا سلام” کیمی کوتله دیلینده یازیلان شعرلری سئویر. طبیعی کی بو کیمی سلیقهلرده اولان اوخوجولار دا، “تالانمیش گونش” کیمی اثرلرله ماراقلانمایاجاقدیر. چوخ آز سایدا مدرن شعریمیزله اوغراشان اوخوجولاریمیز واردیر. آما بو بیزیم اوچون یاراتماماغا بهانه اولا بیلمز. بیز چوخ نفوسلو میللت اولاراق بو ۱۰ ایلده بارماق سایی قدر “مدرن” یازانیمیزین اولماماسی دا بیزه افسوسلار دوغورور. آنجاق او آز یازیلان شعرلریمیز ده ائله مدرن شعرین ائسکئلئتینی قورور. ائله همین کی مدرن شعریمیز، شعریمیزی اوخشار مضمونلولوقدان چیخاریر بؤیوک ایش گؤرور. مدرن شعریمیزده چئشیدلی مضمونلار واردیر. اگر شعریمیز مضمونو مَلَکلر، پریلر الیندن آلیر یئرده مسکونلاشدیریبسا دئمک بؤیوک ایش گؤروبدور. بونو هئچ زامان دانماق اولماز. طبیعی کی بو، بلکه قانع ائدیجی اولمادی. آنجاق شعریمیز، دوردوغو یئرده ده دورماییبدیر.
۵)سیزجه نئجه مدرن دونیا ادبیاتی سوییهسینه چاتماق اولار؟
ج-مدرن ادبیاتین ائسکئلئتی دیل یئنیلیکلری اوزره قورولور. دیل آنلاییشلارینین گئنیشلنمهسی نتیجهسینده صنعتکارین دا گؤروشلری گئنیشلهنیر. هارداسا بیر یئرده دئمیشم دیل شعرده بیر ایلگی واسیطهسی دئییل. بلکه دیل، اینسانین ایچیندن قوپان دویغولارین دانیشیغیدیر. دویغولار دانیشاندا ایسه، دیل بیر سوپئر ایلگی رولونو اویناییر. یعنی بوردا دیل، نهیی دئمکله اهمییت قازانمیر. نئجه دئمکله اؤنملی اولور. بونلاری نظرده آلدیقدا مدرن شعرده، ان آکتیو فاکتورلاردان بیری دیل فاکتورودور. ایندی اینگیلیس ادبیاتیندا، شئکسپییئرین دیلینی بو گونکو اینگیلیس دیلینه ترجومه ائدیرلر. عینی ایله تورکییه ادبیاتیندا توفیق فیکرتین شعرلرینی بو گونکو تورکجهیه چئویردیکلری کیمی. یعنی مدرن شعر دیلی ایله کلاسیک شعر دیلینین آرا وئریب آنلاشیلماز اولدوغو بیر یئنی واسیطهچی یعنی ترجومهچینی طلب ائدیر. بیزیم مدرن شعریمیزده ان چاتیشمایان جهتلردن بیری دیل احتییاطلارینا (ذخیرهلرینی) راحاتجا ال چاتیلماماسیدیر. یعنی دیلیمیزده سؤزلر، کلمهلر، قاوراملار وار. آنجاق اونو ایشلتمیریک. چونکو اونلارین یئرینه، دانیشیق دیلیمیزده باشقا دیللرین کلمهلریندن ایستیفاده ائدیریک. بو دا شعر دیلیمیزین پتانسیلینه تأثیر قویور. دانیشیق دیلینی بو گون بیزه یابانجی اولان مئدییا و یا درسلیکلر واسیطهسییله آلیریق. اونون قورولوشونو بئینیمیزه حک ائدیریک. آنا دیلیمیزدهکی کلمهلر ایسه بیزیمله یادلاشیر. ایستیفاده اولونمایان آنبارلارا یوللاییریق. بو، شعریمیزده ده تأثیر قویور. شعریمیز دیل احتییاطلارینا مراجعت ائلهمیر. بو کلمهلر، دیلچیلیک باخیمیندان دئسک بیر نوع گؤسترگه (نیشانه)دیر. گؤسترگهچیلیکده (نشانه شناسی) ایسه، هر بیر گؤسترگه نئچه حالتده ایستیفاده اولونا بیلر. اونلاردان بیری بدیعی دیلدیر. بدیعی دیلده بیر گؤسترگهنین ایستیفاده فاکتورلاری نئچه جهتلیدیر. یعنی مثلن بیر کلمهنی بیر میصراعدا: کینایه ایله، باشقاسیندا ایستیعاره ایله، بیر باشقاسیندا مجاز ایله و… ایستیفاده ائتمک اولار. بونلاری نظرده آلدیقدا، دیل احتییاطلاریندان یارارلانماق مسألهسی اؤز اهمییتینی قازانیر. اوندا شاعیر و یازارین دا اؤز مقصدینی چاتدیرماغا پروبلئمی اولمور. چوخ زامان، شاعیرلریمیز بیر یاخشی مضمونو دئمک اوچون، دیل واسیطهسی، ابزاری اولمادان اوندان واز کئچیرلر. یعنی باخیر گؤرور دئدییی و ایجرا ائتدییی فورم، مضمون یوکسکلیییندن چوخ آشاغیدیر. بو پروبلئمی اورتادان قالدیرماق اوچون “سؤزلوک” کیتابلارینی قارشیسینا قویوب ازبرلهمک لازیم دئییل. سادهجه آرتیق اوخوماق لازیمدیر. اوخوماقلا یاناشی آرتیق سیناماق لازیمدیر. بیزیم دیلده پتانسیل وار. ساده جه اونون پاخیرلارینی جیلالامالییق. اؤز تجروبمدن دئییم. فلسفی و تئوریک ایشلرله مشغول اولدوم. چتینلیکلر گؤردوم. آنجاق دیلیمیزده یارارسیزلیق، چاتیشمازلیقلار گؤرمهدیم. هله من ده، ائله یوخاریدا دئدیییم آداملارا داخیل اولان کیمسهلردن حئساب اولورام. یعنی من ده دیل احتییاطلاریمیزین یوزده اوتوز فاییزیندان ایستیفاده ائتمهیی باجارمیرام.
۶)ادبی تنقیدین ایندیکی دورومونو نئجه دهیرلندیریرسینیز؟
ج-ادبیاتیمیزین ان آغریدیجی یئرینه توخوندونوز. بونا باخمایاراق کی بیزیم یئنی تنقیدیمیزین ان آزیندان ایکی یوز ایل کئچمیشی وار. آنجاق بو ساحهده ان تنبل اولانی دا بیزیک. ایکی یوز ایل دئدیکده ائله بئلهسینه دئمیرم. آخوندزادهنین “نظم و نثر حاققیندا” یازدیغی تورکجه مقالهسی، و فارسجا یازدیغی “کریتیکا” آدلی مقالهسی یئنی تنقیدچیلیییمیزده بؤیوک اؤرنکدیر. آنجاق زامان کئچدیکده بو ساحهده گؤردویوموز ایشلر هئچ حددیندهدیر. بو سؤزله آراسیرا یازانلاریمیزین-و ائله من اؤزوم ده اونلارین ایچینده- اَمهیینی ایتیرمک ایستهمیرم. آنجاق سون یوز ایلی نظره آلساق بارماق ساییسی قدر تنقیدی اثریمیز چیخماییبدیر. طبیعیکی بو گون دوروموموز هئچده قناعتبخش دئییل. دوزونو ایستهسهنیز، بو ایشی هامی، تنقیدچیدن گؤزلهیر. آنجاق اوزاق یئره گئتمهدن ائله تورکییه ادبیاتینا باخساق گؤرهریک کی اورادا تنقید ایشی تکجه تنقیدچی آدییلا تانینانلارین اوزهرینه قویولماییبدیر. تورکییهنین آدلیم یازار و شاعیرلری، هَمی ده ان بؤیوک تنقیدچیدیرلر. احمد هاشیم، ملیح جئودت، اورحان ولیدن توتموش جمال ثریا، آتیلا ایلهان، ایلهان برک، حیلمی یاووز، انیس باتور، اورهان پاموکا قدر. یعنی بونلار، یارادیجیلیقلا یاناشی تئوری ایله ده تانیشدیرلار. اونو، یارادیجیلیقلاریندا ایجرا ائتمکلری ایله یاناشی اؤزلری ده تئوری ایرائه ائدیرلر. یازیقلار اولسونکی بیزده یازان شاعیرلر بئله دئییل. اونلار هر شئیی تنقیدچیدن اومورلار. بس اؤزلری نئجه؟ چیخان کیتابلار حاقدا فیکیر سؤزلری سؤیلهیه بیلمزلرمی؟ طبیعیکی اولار. من بیر کیمسهنی قیناماق ایستهمیرم. آنجاق منیم بوردا وورغولادیغیم کیمی هر بیر کیمسهنی دیندیریریکسه تنقیدین یوخلوغوندان دانیشیر. حاقلیدیر. آنجاق هاچاناجاق بئله اولمالیدیر؟ سؤزومون کسهسی بودورکی بونلار هامیسی اوخومامازلیغا قاییدیر. هئچ کیمسه اینجیمهسین مندن، بو گون بیز هامیمیز، باشدا همت شهبازی اولماقلا یاناشی اوخوموروق. بیر کیتابی اوخودوقدا، بیر پاراقیرافلیق اونون حاقدا دانیشماغا سؤزوموز یوخدور. اوخوماقدان سوال یارانار. سوال تنقیدچیلییین بینؤورهسیدیر. چونکو اثر حاقدا سوال یاراندیقدا درحال جاواب تاپماغا چالیشیرسان. و سنین بو جاوابین تنقیدچیلییین باشلانغیجی، اؤزو ده اؤنملی باشلانغیجیدیر. گلین تنقیدچیلیییمیزی ساده و کیچیک و بیر جوملهلیک باخیشا ساتمایاغین. اوخوماقلا سورغولاریمیزی و سونرا دا جاوابلاریمیزی گئنیشلهدهیین. بو گون امینلیکله دئمک اولارکی ادبیاتیمیزدا اوخوجولوق غیر پروفئسیونالدیر. ۷۰-جی اون ایللیکده اوخوجولوق داها پروفئسیونال ایدی. یازیقلار اولسون کی او دؤنَم یازیب یارادانلاریمیز دا بو گونون خستهلییینه یعنی اوخومامازلیغینا دوچار اولموشلار. من هامینی قیناماق ایستهمیرم. آنجاق بو گئرچکلییی آچیق کؤنوللولوکله قبول ائتمهلیییک.
بو گون دونیا تنقیدچیلییینده، ادبی تنقید آدیندا بیر آنلاییش، داها اؤز یئرینی ایتیرمیش. هر نه وار “نظریه”دیر. اونون یئرینه “نظریه=قورام” سؤزوندن ایستیفاده اولور. بونون دا سببی وار. بیر اثردن یازان و یا دانیشان یازار: یالنیز او اثرین چرچیوهسینده قالمیر. اونون ادبی جهتینی گؤرمور. اونونلا یاناشی، فلسفهدن، پیسکولوژیدن، سوسیولوژیدن وسایرهدن ده دانیشیر. یعنی سیز مثلن رولان بارتی اوخویاندا، هانسی ساحهدن دانیشدیغینی بیلمیرسیز. هر شئیدن دانیشیر هئچ ندن ده دانیشیمیر. ادبیاتین ایچینده فلسفهدن، فلسفهنین ایچینده ادبیاتدان، سوسیولوژیدن دانیشدیغینی گؤرورسن. طبیعیکی بیزیم تنقیدچیلیییمیز بئله بیر “نظرییه” ساحهسینه اوخوماقلا یئتیشه بیلر. آنجاق بیز هلهلیک بونو ایستهمیریک. اوندان یئنی تنقیدچیلییین ایلک چاغلاریندا ایشه توتولان ایشلهیینی گؤزلهییریک. بو دا اوخوماقلا اولا بیلر.
۷)بئله باخماق اولارکی تورکییه ادبیاتینین گلیشمهسی دونیا اثرلرینین چئوریلمهسییله اؤز یئرینی تاپیب. دونیا اثرلرینین تورکجهیه چئوریلمهسی، ادبیاتیمیزین گلیشمهسینده نئجه رول اوینایا بیلر؟
ج-اونلارین تورکجهیه چئوریلمهسینین بیزه ایکی قات خئیری وار. بعضیلری غربه و اونون یارادیجیلیقلارینا منفی گؤزله باخیرلار. سیز یقین ائدین غربین منفی جهتلرینه بیز شرقلیلردن داها چوخ قاباق اونلارین اؤز یازارلاری تنقید ائدیرلر. گلین غرب مدرنیزمینه بیر آز نانکورلوقلا یاناشمایاق. بو گون ادبیات ساحهلرینین یئنیلشمهسییله یاناشی ائستئتیکلهشن شرق ادبیاتی، ایلک اؤنجه غرب ادبیاتی اوصوللارییلا یازیلدیغی اوچون گؤزللیک و بدیعیلییینی غرب ادبیاتینا بورجلودور. بایاق یئنی تنقیددن دانیشدیق. بو یئنی تنقید اؤزو بیر ائستئتیکادیر. بیر اورژینال متن کیمی، یئنی تنقید، اوخوجویا داد وئریر. غربدن گلن بو گؤزللیکلره نانکور اولسایدیق، تنقیدچیلیییمیز ائله تذکیرهچیلیکدن یوخاری قالخمازدی.
۸)چاغداش ادبیاتیمیزدا یارادیجیلیق گؤرونورمو؟ یوخسا هله ترجمه ائتمک گرهکیر؟
ج-سوالینیزین ایلک بؤلومونون جاوبی: هم هه! هم یوخ! یارادیجیلیق مسألهسینه مارکسیستی بوجاقدان بیر “اوره تیم= تولید”، بیر “محصول” کیمی باخساق، اؤزو ده وئریملی و مفید محصول کیمی، طبیعیکی بیزده بو مسأله داها چوخ مدرنلشمه دؤنَمینین ایلک چاغلاریندا یعنی آخوندزاده، جلیل محمدقلیزاده، م.ع.صابیرده اولور. بو محصول هم وئریملی اولموش هم ده محصولون ایستئهلاکچیسی، مصرف ائلهیهنی اولموش. بونلاردان سونرا، سییاسیلشمه دؤنَمی باشلاییر. سییاسیلشمه دؤنَمیندن مقصد، سییاسی جوغرافییایی سینیر و سرحدلرین و سییاسی میللتلشمه دؤنَمیدیرکی بو دؤنَمده بیزیم میللتیمیزین تأسسوفلر اولسونکی پایی اولمور. سییاسیلشمه دؤنَمی، پهلوی رژیمی ایله باشلاییر بیزده؛ او تایدا ایسه سووئتلر بیرلییی ایله. بو زاماندان بویانا ایکی آذربایجان موحیطینده یارادیجیلیق موحیطی ده فرقلی جهتده گئدیر. او تایدا یارادیجیلیق وار، اؤزللیکله نثر بؤلومونده، بو تایدا ایسه قورخو ایچینده یاشایان بیر ادبیات یارانیر. بو ایسه، بیزیم یارادیجیلیغیمیزی کؤلگه آلتینا سالیر. یعنی بیزیم یارادیجیلیغیمیز، “محصولوموز” هر میللتدن قاباق یارانسا دا، اونلاردان سونرا اوزه چیخیر. بیزده سربست شعر، فارسلاردان قاباق باشلاییر؛ آنجاق سونرالار اوزه چیخیر. بو ایسه، بیزیم محصولوموزون باشقالارینین محصولونون آردیندان سوروندویو کیمی گؤرسهنیر. حالبوکی بئله دئییل، مدرن نثری بیز تانیتدیریریق. آنجاق محصولوموزدان باشقالاری یارارلاناراق اونلارین آدی ایله تاماملانیر.
ترجومه مسألهسینه ایسه، من بیر سؤیلم (گفتمان) کیمی باخیرام. گادامئر ترجومهنی بیر “یوزوم=تأویل” بیلیر. حتتا دئییرکی ترجومه، یوزومون کامیللشمهسیدیر کی ترجومهچی گؤزونون قاباغیندا اولان کلمهلر واسیطهسییله بو ایشی گؤرور. گادامئره گؤره قاوراییش (فهم)، ایدراک اولدوغو یئرده، ترجومهیه ائحتییاج یوخدور. آنجاق بیز باشقا بیر دیلی یاشامیریق. او دیلده یاشانانلاری، اؤز دیلیمیزه چئویردیکده “قاوراییش” آدلی آنلاییشا چاتیریق. باشقا اینسانلارین کولتورو ایله تانیش اولماغین هئچ بیر ضرری یوخدور. بیزیم بیلگی دایرهمیز آرتیر. باشقا یاندان ایسه، دیلیمیزین گلیشمهسینه، گونجل اولماسینا، پاخیر باسماماسینا یاردیمچی اولور. بو گون بیز مدرن ادبیاتدان دانیشدیق. بیلیرسینیزمی بو مدرن ادبیاتی، ترجومه یولو ایله منیمسهمیشیک بیز؟ صنایعلشمه اؤزو بیر باتی متنیدیر. باتی کیملیکلی بیر متندیر. آنجاق بیز اونو اؤز موحیطیمیزه کؤچورمکله اؤز بیلیمیمیزه آرتیرماقلا گونجللشمیشیک. بونا گؤره، بیزه بو گون ترجومهده ائحتییاجدیر. بو ترجومهلر بیزی، گون متنی ایله تانیش ائدیر.
۹)بعضیلری یارادیجیلیغی، علاجسیزلیقدان تاپیلمیش چاره کیمی دهیرلندیریرلر. بئله کی یارادیجیلیق موطلق گرگین دورومو یاشایان یازیچیلاردان گؤزلهنیله بیلیر. سیز یارادیجیلیغین اساسلارینی نهده گؤرورسونوز؟
ج-بو سوالینیزدا اولان دوشونجهنین اوست- باشیندان فارسلار دئمیشکن “کلی گویی” یاغیر. ادبیاتچی اوچون بو ایکی دوروم یعنی “گرگین” ویاخود “زنگین” دورومو یاشاماق هر ایکیسی یارادیجیلیق قایناغی اولا بیلر. اؤرنکلر ده وار. آوروپا کلاسیکینده، عومومییتله ادبیاتی زنگینلر اوچون یازماق وار ایدی. یازارلارین بیر چوخو ایسه زنگین طبقهسیندن دئییلدیرلر. اونلارلا موناسیبتی یوخ ایدی. بو گون یارادیجیلیغین ان بؤیوک انگلی واختی ایتیرمکدیر؛ و یاخود باشقا سؤزله دئسک “مشغولییت”دیر. کئچمیش یازیچینین بو گونکو قدر مشغولییتی یوخ ایدی. بو گون یازیچی ایشله برابر، باشقا مشغولییتلر ده آلیر. اینتئرنئت او جوملهدندیر. ریفاها و تفریحه، اَیلنجهیه فیکیرلشمک بیر باشقا مشغول ائدیجی فاکتورلارداندیر. تکجه بیزده بئله دئییل. باتیدا دا بئلهدیر. بو گون باتی ادبیاتی، مدرن دونیادا یاراتدیغی قدر یارادا بیلیرمی؟ منجه هم بیزده، هم دونیا ادبیاتیندا، ادبیات دیلی، تئکنولوژی و بیلیم (علم) دیلی قارشیسیندا گئریلهمهیه باشلاییر. داها دوغروسو یئنیلمهیه طرف گئدیر. ادبیات تئکنولوژی دیلیندن بیر ابزار کیمی ایستیفاده ائتمهمهلیدیر. چونکو بئله اولان حالدا ادبیات دیلی آشاغیلایاجاقدیر. یعنی ادبیاتین دیلینه اولان ان بؤیوک ضربه، اونون تکمعنالی اولماسیدیر. ادبیاتدا، سؤزجوکلر ان چوخ آنلامی ایله سئچیلیر. تئکنولوژی و بیلیم دیلینده ایسه هر بیر سؤزجوک بیر آنلامی قاوراییر، ادبیاتین دیلی، بو قدر آشاغی یئندیکده یاریشدا اوتوزاجاقدیر. ادبیات هر زامان یئنی موناسیبتلر قورماقلا مشغول اولمالیدیر. حتتا شابلونلاشمیش، کیلیشهلشمیش آنلاییشلاری بئله، یئنی موناسیبتلرله دئمهلیدیر.
۱۰)یازیچینین ان بؤیوک قورخوسونو، باشقاسینین تاثیرینده قالماق گؤرمک اولارمی؟ بونون یارادیجیلیقدا تاثیری نئجه اولا بیلر؟
ج-“پست قورولوشچولار=پساساختارگرا” اؤزللیکله ژولیا کریستووانین اؤنم وئردییی بیر نظرییه یعنی “متینلر آراسیلیق یا بینامتنییت” واردیر. بعضن بیر یازارین متنینین باشقا یازارین متنینه کئچمهسینی “تأثیر” آنلاییشییلا آچیقلاییریق. کریستووا “متینلر آراسیلیق” اصطلاحی ایله بونو چؤزمهیه چالیشیر. دوغرودور بو نظرییهده، هر بیر متن اؤز کیملییینی قورویور و ایشاره ائتدییی متندن مستقل اولاراق یارانیر. آنجاق “تأثیر” سؤزونو بیرآز مسامحه ایله بیر چرچیوهیه سالماق اولار. بوندان علاوه ژاک دئریدانین نظرینده، ارسطودان گلهرک “میمهسیس” و “پاستیش” یعنی ادبی تقلید سؤزلری ده اؤنم داشیییر. “چنگیز آیتماتوو” دئمیشکن: یازیچیلیغین ایلک آنلاریندا بیر نوع دویغوسال و رومانتیک هوس، یازارین ذهنینی دولدورور. بو مرحلهده او تقلید مسألهسینه قاپیلا بیلر. بیر شئیلر اوخویور و گؤیلوندن کئچیرکی اونا تای بیر شئیلر یاراتسین، بو مرحلهده تقلید ائتمک و یاخود باشقاسینین تأثیری آلتیندا یازماق طبیعی بیر حالدیر. بعضن بو مرحلهده نیما یوشیج دئمیشکن تقلید اؤزو ده بیر نوع تشخیصدیر. یازار بو واسیطه ایله اؤز یولونو تاپیر. یاواش-یاواش پیشدیکده باشقاسیندان تأثیر ویاخود تقلید ائتمهسیندن یاخا قورتاریر.
۱۱)آذربایجانین دونیا ادبیاتینا وئره بیلهجک بیر اثری وارمی؟
ج-طبیعی کی وئرمیش. نیظامیدن توتموش فوضولی، آخوندزاده، ج محمد قولیزادهیه قدر دونیا ادبیاتینا وئردیییمیز پایلاردیر. آنجاق بیزده مسئله بیرآز گئجیکهرک بهره وئریر. اونون دا خاص ندنلری وار. بیرینجی بودورکی بیزده یارانان اثرلر، دونیا ادبیاتی اوچون بیرینجیلر سیراسیندا دئییل. ایکینجی درجهلی ادبیات ساییلیر. بو دا بیر حقیقتدیر. یعنی بوگون اورهان پاموکون اثری چیخیر دونیا ادبیاتی اونو ائله بوگون طلب ائدیر. بیزده ایسه، چوخ اوزون سوره چکیر. ایکینجی ندن بیزیم یاخشی اثرلریمیزی باشقا دیللره ترجومه ائدن ترجومهچیلریمیز یوخدور. بو گون تورکییه ادبیاتی دونیادا تانینیرسا اونون سببی ۱۹۵۰-دن بو گونه قدر باشلانان ترجومه نهضتیدیر. بو اؤلکهنین باشقا دیللری بیلن مترجملری، اؤزلرینین اثرلرینی او دیللره ترجومه ائتدیلر. داها یابانجی مترجملری گؤزلهمهدیلرکی اونلارین اثرلرینی اؤز دیللرینه ترجومه ائتسینلر. بیزده ایسه، بو ایشی اؤزوموزه بیر نوع آشاغی سوییهلیک بیلیریک. بیز گؤزلهییریک یابانجی بیر آدام گلسین بیزیم دیلی اؤیرنسین سورادا ادبیاتیمیزی اؤز دیللرینه چئویرسین. بو، هئچ زامان اولمایاجاق. هر ایکی آذربایجاندا ان آزیندان اؤز آنا دیللریندن سونرا باشقا بیر دیلی یعنی فارس و یا روس دیللرینی ده بیلن چوخدور. بیز اؤز اثرلریمیزی بو دیللره ترجومه ائتمکله نه قدر تانیتدیرمیشیق؟ گؤرمهیه ایش چوخدور گلین فیل قولاغینین دیبینده یاتماقدان اویانماغا طرف گئدهیین.
۱۲)گلیشمیش غرب اؤلکهلری تکنیک باخیمیندان چوخ گوجلودورلر. بئله بیر حالدا کی ایندیکی دونیا ادبیاتیندا تکنیکلر اساس توتولور، شرق ده دونیا ادبیاتینا وئره بیلهجک اثرلر یارانیر. اؤرنک اولاراق تورکیهنین اورهان پاموکو و یا ژاپن دا موراکامی کیمی یازارلار نوبل اؤدولونو قازانا بیلیرلر. بونون سببلرین نهده گؤرمک اولور؟ بیزده ده بئله بیر اثرلرین یارانماسین گؤرمک اولارمی؟
ج-بلکه بو سوالینیزین جاوابینا دولایی اولاراق دانیشیقلار آراسی توخونموش اولموشام. آنجاق اونا یئنی و دقیق جاواب وئرمک اوچون ویلیام فاکنئرین بیر سوالا وئردییی جاوابی بوجاغیندان یاناشماق ایستهییرم. اوندان سوروشورلارکی: بیر یاخشی یازیچی اولماق اوچون، خاص دوستور )فرمول، DÜSTÜR) واردیرمی؟ او جاواب وئریر: “۹۹ فاییز ایستعداد..، ۹۹ فاییز نظم ایله انضباط…، ۹۹ فاییز ایشلهمک” سوالینیزدا آد چکدییینیز یازارلاردا شوبههسیز بو اوچ فاکتورو گؤرهجکسینیز. پاموک دوغورداندا بیر نابیغهدیر. ایشینده انضباط حاکیمدیر. عینی حالدا چالیشقاندیر. چوخلاری نوبئل آلماغی بیر یازار اوچون، اونون یارادیجیلیغینین سونو کیمی دهیرلندیریرلر. ظن ائدیرم رحمتلیک محمدعلی فرزانهنین خاطیرهلرینده اوخوموشام کی یازیر: غلامحسین ساعدی اونا دئییر کی خاطیرهلرینی یازسین. اوستاد فرزانه اونون جاوابینی ساعدینین اؤزونون دئدییی سؤزه استناد ائدهرک دئییرکی: سیز (یعنی ساعدی) هارداسا دئمیشدینیز کی هر بیر یازیچی، خاطیرهلرینی یازماغا باشلاماقلا اؤزونون یارادیجیلیغینین سونا چاتماسینا امضا آتیر. چوخلاری پاموکون نوبئل آلماسینی (اؤزو ده گنج چاغیندا) اونون یارادیجیلیغینین سونا چاتماسی کیمی دهیرلندیریردیلر. آنجاق بو استعداد صاحیبی بئله اولمادی. داها گوجلو اثرلر یازدی. بو مرحلهیه یئتیشمک اوچون فاکنئرین دئدیکلرینه من ده بیر کلمه آرتیرماق ایستهییرم: ۹۹ فاییز اوخوماق.
۱۳)نوبلدن سؤز گلدی. بیلدیییم قدر سون زامانلاردا نوبل اؤدولو اولدوقجا نثره تعلق تاپیر. بئله نظره گلیر کی شعر، دونیادا دورغون بیر فضا یاشاییر. بئله دئییل می؟ یوخسا باشقا ندنلری وار؟
ج-یارادیجیلیق، یارادیجیلیقدیر. ۲۰.جی عصرین اورتالاریندا، آوروپادا بئله نظره گلمیشدیلرکی آرتیق “رومان”-ین عصری سونا چاتمیش. رومان اؤلموش. آنجاق بئله اولمادی. رومان وار گوجو ایله قابیقلارینی، ییغینتیلارینی تؤکدو. یئنی، اؤزو ده حئیرت ائدیجی فضالارلا اؤزونو یاشاتدی. شعر ده بئلهدیر. دئدیییم کیمی یارادیجیلیغین یاخشیسی ژانریندان آسیلی اولمایاراق اؤزونو یاشادیر.
۱۴)ندن آذربایجاندا شعر چوخدور؟ نثره اوز گتیرن چوخ آزدیر؟ (البته بئله دئمکده آشاغیلاماق قصدیم یوخدور بلکه ندنلرینی اؤیرنمک ایستردیم.)
ج-باشقا میللتلرله موقاییسه ده، آذربایجاندا هئچ ده شعر چوخ دئییل. بیزده نثرین آزلیغی بیر چوخلاری آراسیندا بو فیکیری یایغینلاشدیرمیشکی گویا شعر، بیزده چوخدور. شعر چوخ دئییل. باشقا ژانرلاریمیز گلیشمهمیش. ایشلنمهمیش. مثلن بوتون میللتلردن چوخ قاباق، بیز ده داها چوخ کؤشه یازاری اولموش کئچمیشده. “اکینچی” قزئتینده چاپ اولان کؤشه یازیلاریندان توتموش “ملانصرالدین” قزئتینه قدر. حتتا سید جعفر پیشهورینین آذربایجان قزئتینده کی یازیلارینا قدر. آنجاق، بونو بیز داوام ائده بیلمهدیک. بو ژانر بیزیم ان ایشلنمهین ژانرلاردان بیریدیر. حتتا فارسلاردا دا بو ژانر یئترینجه یوخدور. تورکییه ده ایسه، بو ژانر، نثرین گوجلو قوللاریندان حئساب اولونور. تنقیدچی “نوراله آتاچ”-ی بو ژانرین هم مدرن بانیسی هم ده گلیشدیرهنی بیلیرلر. بو گون تورکییهنین ان آدلیم یازار و شاعیرلری، او اؤلکهنین همی ده آدلیم کؤشه یازارلاریدیرلار. جمال ثریا (دیری ایکن)، حیلمی یاووز، آتااول بهراماوغلو، الیف شافاق، حتتا اورهان پاموک و… .
بیزیم ادبیاتیمیزدا بو ژانرلارین اولماماسی هر زامان شعرین چوخ گؤرسهنیلمهسی کیمی گؤرونموشدور. خوشبختلیکدن بوگون بیر چوخلاری نثر بوشلوغونو دویاراق یازماغا قاتلاشمیشلار. بو ایشده دویوقلوق (آگاهی،( DOYUQLUQ ایله یازماغا باشلاسالار، نثریمیز داها استحکاملی اولاجاقدیر. هر شئیدن قاباق نثر تئکنیکلری ایله تانیش اولمالاری گرهکیر. تئکنیک، نثرده بیرینجی سیرادا دایانیر. تئکنیک یازارین داغینیق تجروبهلرینی دوزنلشدیریر. نثره اوز گتیرمهییمیزین ندنلری چوخ چوخدور. بو باشقا بیر قونودور. بیر-ایکی پاراگرافلا یاریمچیق قالاجاقدیر. قالسین باشقا بیر زامانا.
۱۵)ادبی تنقیدین ایندیکی دورومونو نئجه دهیرلندیریرسینیز؟
ج-ادبیاتیمیزین ان آغریدیجی یئرینه توخوندونوز. بونا باخمایاراق کی بیزیم یئنی تنقیدیمیزین ان آزیندان ایکی یوز ایل کئچمیشی وار. آنجاق بو ساحهده ان تنبل اولانی دا بیزیک. ایکی یوز ایل دئدیکده ائله بئلهسینه دئمیرم. آخوندزادهنین “نظم و نثر حاققیندا” یازدیغی تورکجه مقالهسی، و فارسجا یازدیغی “کریتیکا” آدلی مقالهسی یئنی تنقیدچیلیییمیزده بؤیوک اؤرنکدیر. آنجاق زامان کئچدیکده بو ساحهده گؤردویوموز ایشلر هئچ حددیندهدیر. بو سؤزله آراسیرا یازانلاریمیزین-و ائله من اؤزوم ده اونلارین ایچینده- اَمهیینی ایتیرمک ایستهمیرم. آنجاق سون یوز ایلی نظره آلساق بارماق ساییسی قدر تنقیدی اثریمیز چیخماییبدیر. طبیعیکی بو گون دوروموموز هئچده قناعتبخش دئییل. دوزونو ایستهسهنیز، بو ایشی هامی، تنقیدچیدن گؤزلهیر. آنجاق اوزاق یئره گئتمهدن ائله تورکییه ادبیاتینا باخساق گؤرهریک کی اورادا تنقید ایشی تکجه تنقیدچی آدییلا تانینانلارین اوزهرینه قویولماییبدیر. تورکییهنین آدلیم یازار و شاعیرلری، هَمی ده ان بؤیوک تنقیدچیدیرلر. احمد هاشیم، ملیح جئودت، اورحان ولیدن توتموش جمال ثریا، آتیلا ایلهان، ایلهان برک، حیلمی یاووز، انیس باتور، اورهان پاموکا قدر. یعنی بونلار، یارادیجیلیقلا یاناشی تئوری ایله ده تانیشدیرلار. اونو، یارادیجیلیقلاریندا ایجرا ائتمکلری ایله یاناشی اؤزلری ده تئوری ایرائه ائدیرلر. یازیقلار اولسونکی بیزده یازان شاعیرلر بئله دئییل. اونلار هر شئیی تنقیدچیدن اومورلار. بس اؤزلری نئجه؟ چیخان کیتابلار حاقدا فیکیر سؤزلری سؤیلهیه بیلمزلرمی؟ طبیعیکی اولار. من بیر کیمسهنی قیناماق ایستهمیرم. آنجاق منیم بوردا وورغولادیغیم کیمی هر بیر کیمسهنی دیندیریریکسه تنقیدین یوخلوغوندان دانیشیر. حاقلیدیر. آنجاق هاچاناجاق بئله اولمالیدیر؟ سؤزومون کسهسی بودورکی بونلار هامیسی اوخومامازلیغا قاییدیر. هئچ کیمسه اینجیمهسین مندن، بو گون بیز هامیمیز، باشدا همت شهبازی اولماقلا یاناشی اوخوموروق. بیر کیتابی اوخودوقدا، بیر پاراقیرافلیق اونون حاقدا دانیشماغا سؤزوموز یوخدور. اوخوماقدان سوال یارانار. سوال تنقیدچیلییین بینؤورهسیدیر. چونکو اثر حاقدا سوال یاراندیقدا درحال جاواب تاپماغا چالیشیرسان. و سنین بو جاوابین تنقیدچیلییین باشلانغیجی، اؤزو ده اؤنملی باشلانغیجیدیر. گلین تنقیدچیلیییمیزی ساده و کیچیک و بیر جوملهلیک باخیشا ساتمایاغین. اوخوماقلا سورغولاریمیزی و سونرا دا جاوابلاریمیزی گئنیشلهدهیین. بو گون امینلیکله دئمک اولارکی ادبیاتیمیزدا اوخوجولوق غیر پروفئسیونالدیر. ۷۰-جی اون ایللیکده اوخوجولوق داها پروفئسیونال ایدی. یازیقلار اولسون کی او دؤنَم یازیب یارادانلاریمیز دا بو گونون خستهلییینه یعنی اوخومامازلیغینا دوچار اولموشلار. من هامینی قیناماق ایستهمیرم. آنجاق بو گئرچکلییی آچیق کؤنوللولوکله قبول ائتمهلیییک.
بو گون دونیا تنقیدچیلییینده، ادبی تنقید آدیندا بیر آنلاییش، داها اؤز یئرینی ایتیرمیش. هر نه وار “نظریه”دیر. اونون یئرینه “نظریه=قورام” سؤزوندن ایستیفاده اولور. بونون دا سببی وار. بیر اثردن یازان و یا دانیشان یازار: یالنیز او اثرین چرچیوهسینده قالمیر. اونون ادبی جهتینی گؤرمور. اونونلا یاناشی، فلسفهدن، پیسکولوژیدن، سوسیولوژیدن وسایرهدن ده دانیشیر. یعنی سیز مثلن رولان بارتی اوخویاندا، هانسی ساحهدن دانیشدیغینی بیلمیرسیز. هر شئیدن دانیشیر هئچ ندن ده دانیشیمیر. ادبیاتین ایچینده فلسفهدن، فلسفهنین ایچینده ادبیاتدان، سوسیولوژیدن دانیشدیغینی گؤرورسن. طبیعیکی بیزیم تنقیدچیلیییمیز بئله بیر “نظرییه” ساحهسینه اوخوماقلا یئتیشه بیلر. آنجاق بیز هلهلیک بونو ایستهمیریک. اوندان یئنی تنقیدچیلییین ایلک چاغلاریندا ایشه توتولان ایشلهیینی گؤزلهییریک. بو دا اوخوماقلا اولا بیلر.
۱۶)بیراز اؤزونوزدن دانیشاق. دانیشگاهدا فارس ادبیاتی اوخویوبسوز ائله دیر می؟
ج-ائلهدیر. تبریز دانیشگاهیندا فارس ادبیاتی اوخوموشام. اؤزوم موغاندا بویا-باشا چاتمیشام. ایندی ده بورادا ساکینم.
۱۷)بو دورومدا هانسی سبب دن آذربایجان ادبیاتینا اوز گتیردینیز؟
ج-منیم آذربایجان ادبیاتینا ماراغیم دانیشگاهدان قاباغا عاییددیر. ایلک شعریم “وطن” آدیندا ۱۳۶۹ دا یعنی بیر ایل دانیشگاها گئتمهمیشدن قاباق چاپ اولوبدور. او زامان بیر چوخ شاعیرلر ایلک باشلانغیجدا فارسجا یازماقدان باشلاییردیلار ایندیکی دورومون ترسینه اولاراق. ایندی اکثر حالدا، یازانلاریمیز آنا دیلینده یازماغا باشلاییرلار. او زامانلار تورکجه کیتاب تاپماق اولمازدی. فضولینین دیوانینی تاپماق اوچون هر یئری آلاخ-بولاخ ائلهدیم. هر زامان گؤز-قولاغیمی آذربایجان رادیو-تئلویزیونونا دیکیردیم کی هارداسا بیر موغننی ماهنی آراسی بیر غزل اوخویاجاقدیر. قلم الیمده اونون اوخودوغو غزلی یازیردیم. کلاسیمیزدا منه تای چوخلاری وار ایدی. “رامیز تاینور” موغننیلرین اوخوماقلاریندان بیر بؤیوک دفتر شعر توپلامیشدیر. بئلهلیکله منیم هوسیم آنا دیللی ادبیاتا آرتدی. بو هوسله ده یاشادیم. یادیمدادیر: فضولی دیوانینی کیریل الیفباسیندان ایکی یوز صحیفهلیک بیر دفتره کؤچورموشدوم. اوندا هله دانیشگاها گئتمهمیشدیم. عمیم نوهسی فرهاد اؤزو ده ادبیاتچی ایدی، باخدی منیم ایشیمه دئدی کی: بو ایش فیل ایشیدیر. بیز بو سئوگی ایله یاشاییردیق. آنجاق دانیشگاه منیم آخدیغیم جیغیری دَییشدی. یئنی و چاغداش دونیا ادبیاتی ایله تانیش اولدوم. اؤزللیکله پرافئسیونال یازمامیشدان قاباق اوخوماغا داها چوخ اؤنم وئردیم. دانیشگاهدا عمومییتله کلاسیک ادبیاتی “فقهاللغه” باخیمیندان اوخویوردوق. یعنی لغتلرین آنلامینی آچیقلاییردیق. کلاسیک ادبیات اؤزو ده هئچ دانیشگاهدا بیر گون گؤرمهدی. لغتله مشغول اولدوقدا، اؤیرنجی اوخودوغو متنین نه دئدییینی بیلمیردی. هئچ زامان اونوتمارام منیم جیغیریمی دَییشن کیتابلاری؛ دوکتور رضا براهنینین کیتابلاری، اؤزللیکله “قصهنویسی” کیتابینین ایلک ۲۰۰ صحیفهسینی. بو کیتابلا من بو نتیجهیه چاتدیم کی ادبیات هارداسا یئر اوزونده یارانا بیلر. او زامانا قدر ادبیاتی، کلاسیک ادبیاتین ائتکیسی نتیجهسینده گؤیلرده اولدوغونو بیلیردیم. داها دوغروسو بو زاماندان منده ادبیاتا داها چوخ اجتماعی بوجاقدان یاناشما دویغوسو یاراندی. اوخودوم…اوخودوم… یورولمادان اوخودوم. آنجاق یئنه ده سوسوز قالدیم. هفته ایچی، بئش کیتاب اوخومادان دینجلمزدیم. دانیشگاهین و تبریزین تربیت ایله میللی کیتابخاناسینا دا عضو اولدوم. هر بیریسیندن هفته ایچی کیتاب آلیردیم. تبریز دانیشگاهیندا کیتابخانادا ایشلهین کیتابچیلاردان بیری بیر گون منه دئدیکی: “سن قورتاریب گئتسئیدین بیز ده راحات اولاردیق” طبیعی کی بونو آجیق اوزوندن دئمیردی. اونلار همیشه هوسله منه کیتاب وئریردیلر.
دانیشگاهدا ایکینجی مسئله، ادبی ییغینجاقلار ایدی. او زامان ادبی ییغینجاقلاردا اولان دارتیشمالار اولوردو. دریدن-قابیقدان چیخان شاعیرلریمیز وارایدی. اونلار دا منه تای ادبیات سوسوزلاری ایدیلار. اونلار گنج ایدی؛ ۷۰.جی اون ایللییین ادبیاتینی اؤزو ده مدرن ادبیاتینی یارادانلار اولدولار. چالیشدیلار…چالیشدیلار نتیجه ده آلدیلار. بونو من الیمده اولان “آذربایجان شعرینده مدرنیزم” آدلی کیتابیمدا آچیقلامیشام. بونلار بیزه شوخلوق گلیر. آنجاق حقیقتن بو ادبی ییغینجاقلاردان میثال اوچون: هادی قاراچای، کیان خیاو و باشقالاری چیخدیلار. رحمتلیک یحیی شئیدانین مهد آزادی قزئتینده تورکجه صحیفهسی و همین قزئتین “آدینه” صحیفهسینی چیخاران قاسیم تورکان جنابلارینین بو گنجلرین اثرلرینی یایماقدا چوخ دانیلماز روللاری وارایدی. بونلاری لازیم اولسا داها آرتیق آچیقلاماق اولار.
۱۸)گلهجک پلانلارینیز بارهده بیلمک ایستردیک. یئنی کیتاب یا کیتابلارینیز نه حاقدادیر؟ حاضیردا هانسی اثر اوزهرینده ایشلهییرسینیز؟
ج-بوشلوقلاریمیز چوخدور. فلسفه و نظریه اوزره بوشلوغوموز واردیر. بونا گیریشمک داها چتیندیر. چونکو یئنی دوشونجه ایله یاناشی یئنی کلمهلر، اصطلاحلار دا بو ایشه لازیم اولور. حتتا دونیادا بعضن کئچمیشده اولان اصطلاحلارا دا بئله یئنی آنلاییش وئریرلر. بو داها چتیندیر. بونلاری ایچ ائلهییب قارشیلیقلی اصطلاحلار یاراتماق داها چتیندیر. بونو تورکییه ده ایشلهنن اصطلاحلار بیر قیسمینی حل ائدیر. آنجاق چوخ زامان اؤزون کلمه یاراتماق مجبورییتینده قالیرسان. فلسفه و نظریه داها دوغروسو دوشونجه اوزره بوشلوقلاری گؤردوکده “مدرنیته و مدرنلیک” کیتابیمی ایشلهدیم. بو کیتاب یاخشی قارشیلاندی و گؤرونور منیم اؤزومون سوسوزلوغوم اولدوغو قدر اوخوجونون دا بو ساحهده سوسوزلوغو وارایمیش. بونون آردیندا بو ساحهده ایکی کیتاب دا ایشلهمیشم. “پستمدرنیزمین دورومو”، پست مدرن دوشونرلردن توپلو مقالهدیر. “مدرنیته و مدرنلیک” کیتابینا تای. ایکینجیسی ایسه “پستمدرنیزم سؤزلویو” کیتابیدیر. بو دا پستمدرنیزم آخیمیندا یارانان و ایشلهنیلن اصطلاحلارین ایضاحلی سؤزلویودور. بو آرادا کلاسیک ادبیاتی نظردن قاچیرمامیشام. اؤیرنجیلیک زامانیندان آذربایجانین ۸.جی عصرده یاشامیش حکمدار شاعیری “قاضی برهانالدین”ین “تویوغلار” شعرلری منی هر زامان دوشوندوروردو. “تویوغ” شعری آذربایجان شعرینه عاییددیر. نسیمیده ده وار. آنجاق برهانالدینین تویوغلاری چیلخا شعرلردیر. دوشونجهلری ده اجتماعیدیر. بو کیتابا بیر ۵۰ صحیفهلیک اؤنسؤزده “قاضی برهانالدین” و “تویوغ” شعرینی تانیتدیرمیشام. کیتابی بوتا یایینائوی چاپ ائدهجکدیر.
حاضیردا منی چوخ مشغول ائدن “آذربایجان شعرینده مدرنیزم” آدلی ایشیمدیر. بو گئنیش و سانباللی بیر ایشدیر. چوخداندیر ایشلهییرم. داها یورولموشام بونون الیندن. بئزیکدیریبدیر منی. چونکو دئدیییم کیمی نثریمیز حاققیندا دا ایشلهمک قصدیم وار.
۱۹)بیلدیییم قدر واختینیزین آز اولدوغونا باخمایاراق هله ده واخت ایتیرمهدن یازماقلا مشغولسونوز. چاپا وئردییینیز کیتابلار دئمک اولارکی گونئی ده بیرینجیلردن اولوب. بو باره ده نه دئمک ایستردینیز؟
ج-بیزده هر ساحه ده بوشلوق وار. من بو بوشلوقلاری تاپماقدا سررشتهم یاخشیدیر. واختیندا شعریمیزده تنقیدین اولماماسینی دویدوم. قاتلاشدیم یازماغا. نتیجهده ۱۳۸۳.ده “نقد شعر معاصر آذربایجان” چاپ اولدو. اؤتن ایلده بو کیتابین ایکینجی چاپی دا چیخدی. دونیا ادبیاتینین اینجیلرینین یئرینی بوش گؤردوم. “تی.اس.ائلیوت”ون “چوراق اؤلکه”سینی؛ لورکانین شعرلرینی “آخشام اوستو ساعات بئشده” عنوانیندا چاپا وئردیم. حیکایهچیلیکده بؤیوک بوشلوق وار. حیکایهچیلیک اوسلوبو و تئکنیکلری حاقدا بیزده کیتاب یوخدور. بو پلان بؤیوک بیر پلان ایدی. من ده واختیم اولدوغو قدر “مدرن شعریمیز” حاقدا دوشونوردوم. بونا گؤره اَن وئریملی یول هلهلیک بو حاقدا ترجومه ایدی. اونا گؤره “حیکایهنین ایمکانلاری” کیتابینی ایشلهدیم…
۲۰)”حیکایهنین ایمکانلاری” آدلی کیتابینیز، حیکایه یازانلارا پرافئشنال سوییهده تئکنیکی یوللار گؤستهریر. بو باره ده آرتیق آچیقلایاسیز.
ج-بو کیتابدان منیم مقصدیم “حیکایه”نین تئکنیکلرینی اؤیرتمک ایدی. حیکایه یازارلاریمیزین الینده، حیکایه تئکنیکلرینی اؤیرهدن بیر کیتاب یوخایدی. بعضیلری بئله فیکیرلشیرلر کی: حیکایه یازماق، ائله قدیم ناغیللار کیمی خام ریوایتلری بیر-بیرینین آردینا دوزمکدیر. ایندی دونیا حیکایهچیلییینده حیکایهنین مثلن “راوی”سی حاقدا او قدر گؤتور-قوی ائدیبلرکی ایندی یالنیز “راوی”دن دانیشماق بیر کیتابلیق سؤز طلب ائدیر. بعضن حتتا بیر روماندا نئچه نوع روایتدن استفاده اولونور. راویلر چئشیدلی دورومدا اولورلار. سیز بونو توتوشدورون دونیادا گئدن ادبی آخیملارلا. گؤرون بیر روماندا بئله اولان حالدا، بیر آخیمدا، بیر ادبی مکتبده نه قدر اولار؟ “حیکایهنین ایمکانلاری” کیتابیندا منیم داها چوخ تاکیدیم اوندا گئدن تنقیدی مقالهلر اوزره ایدی. حیکایهلرین یانی-سیرا گلن تنقید داها اوخوجونو عملی بیر تنقیدله اوزبهاوز ائدیر. بئله دئمک اولارکی بو کیتاب داها چوخ نئجه دئیرلر “کارگاهی” بیر کیتابدیر.
۲۱)دونیانین تانینمیش یازارلاریندان اولان ائرنئست هئمینگوئی اؤز شاگیردینه حیات بویو اوخونماسی ضروری اولان ۱۵ اثرین سیاهیسینی وئریر. سون سوال اولاراق هانسی اثرلرین اوخونماسینی آذربایجان ادبیاتینین گلیشمهسینده تاثیرلی گؤرورسونوز؟
ج-ادبیاتیمیز اوچون تاثیر قویماق، سلیقهدن سلیقهیه فرق ائدیر. مندن سوروشورسونوز دئییرم: داستایوفسکینین بوتون اثرلری باشدا “کارامازوف قارداشلاری” اولماقلا. “ایتالو کالوینونون” حیکایهلرینی. شعرده ایسه ائلیوتون “چوراق اؤلکه”سینی وورغولاماقلا یاناشی عمومییتله مدرن شعری اوخوماغی فایدالی گؤرورم.
آذربایجان نثریندن ایسه آنار ریضانین اثرلرینی. احساس ائدیرم آنار ریضانین اؤزللیکله کیچیک حیکایه و پووئستلری دونیا شاه اثرلری سیراسیندادیر. تاسسوفله بونو بیز لاییقینجه اوخومامیشیق. اوتایدا اونون وظیفه توتدوغو اوچون، قارشی طرفلری اؤزللیکله آزاد یازارلار اوجاغی، اونون اثرلرینی، شخصی یاشاییشینا قوربان وئریرلر. علیهینه تخریبات ایشی آپاریرلار. آنجاق اونون اثرلری نه گناه ائتمیش؟! عمومییتله نثریمیزده ایکینجی نسیل نثر یازارلاری: آنار رضا، اسماعیل شیخلی، اکرم ایلیسلی، عیسی مغنا، ائلچین افندییئو. بونلار قاچینیلماز یازارلاردیر. سونراکی یازارلاردان ایسه مولود سولئیمانلی و کامال عبداله یئنی جیغیرلار صاحیبیدیرلر. بونلاردان داها اؤنملیسی و ان چوخ سئودییم آذربایجان ادبیاتینین اینجیسی “کیتاب ددهقورقود”-و مطلق اوخوماغی تکلیف ائدردیم.
بونلارلا یاناشی هر شئیدن داها چوخ یئنی نظریهلر و تنقیدی اثرلری اوخوماغی اؤنملی گؤرورم. بونلار بیزی بایاغی یازماقدان اوزاقلاشدیریر. نظریم بو دئییلکی بونلاری اوخودوقدا، اونلاردا نه یازیلدیغینی بلاواسیطه اؤز یازدیقلاری متنه کؤچورسونلر. بونلار نئجه یازماغی اؤیرهدیرلر. اؤزللیکله داها چوخ ادبیاتلا ایلگیلهنن: میخائیل باختین، رومن یاکوبسون، تئودور آدورنو و داها چوخ رولان بارتی اوخوماغی یارارلی گؤرورم.
بونلارلا من ادبیاتی ساغمال-سوبای ائتمک ایستهمیرم ادبیاتین معاصر-کلاسیکی یوخدور. ادبیاتین یاخشیسی هر زامان یاخشیدیر.
۲۲)صمیمی اولاراق بیر سوال. آذربایجان شعرینده بوش بوغازلیق آرتیبمی؟
ج-من “بوش بوغازلیق” کلمهسیندن استفاده ائتمیرم. اونون یئرینه “اوزونچولوق” دئییرم و بونو دا بئله ایضاح ائدیرم. بوش بوغازلیق قاییدیر شاعیرین فردی شخصییتینه. بونون ایسه فردی شخصییته توخونماق یوکو واردیر. اوزونچولوق کلمهسی ایسه قاییدیر شعره. یعنی من، متن ایله داها چوخ ایلگیلنیرم. اگر سیزین سوالینیزی دوزگون باشا دوشموشمسه داها راحات جاواب وئره بیلهرم. بو گون شعریمیزین اَن بؤیوک ایرادلاریندان بیری “اوزونچولوق”دور. شاعیرلریمیز، اؤز شعرلرینده “حذف” ائلهمکدن چکینیرلر. بئله نظره گلیرکی اونلار داها چوخ شعرلرینین کمییتینی چوخالتماق ایستهییرلر. من حتتا بعضن ایکی سطیرلیک قیسا شعریمیزده ده اوزونچولوق گؤرموشم. شعرده، “حذف ائلهمک” شاعیری بوتون شئیلری دئمکدن قورتاریر. شاعیر، شعرده هر نهیی آچیقلامامالیدیر. اوندا “حذف” باجاریغی اولمالیدیر. “حذف” شعری، هم اؤرتوکلو ائدیر هم اوزونچولوقدان قورویور. من بونون عملی اؤرنکلرینی “نقد شعر معاصر آذربایجان” کیتابیمدا دا وئرمیشم. شعر کرونولوژیک تاریخ دئییل کی هر شئیی یئرلی-یئرینده دقیقلشدیرهسن. یئرینده حذف ائلهمک هم اوزونچولوغون قارشیسینی آلار، هم ده اوخوجونو آسلاق ساخلار. اوخوجو هر زامان گؤزو بیر شئیین دالیسیجاق اولار. اونو آختارماغا، آراماغا چالیشار. تاپدیقدا ایسه ایکیقات سئوینر.


text:
آلتی آیلیق بیر یارانین آغریسی!
مسعود اسلامی
ایستر ایستهمز پئشمانلیغین سونسوزلوغوندا یاشادیغینی اؤیرهنیب کیمسهیه هئچ نه دئمهدن اؤز ایچینده جهنم یاشاییر، گئجه گوندوزو خیاوانلاردا سوووشور. مین ایلدیر اورهیینده آلتی آیلیق بیر یارا وار! نه حکیم یانینا گئده بیلیر نه کیمسهیه دئیه بیلهجهیی اوچون جسارتی وار! گئت گئده یارا بؤیویور؛ آغری چوخالیر. خرچنگ خستهلییی کیمی هر یئرینه زوغ آتیر. اؤز اؤزونه دئییر: «نه ائده بیلرم؟ بودا منیم آلنیمین یازیسی ایمیش، بلکه ده بو آغری باشقالارین دا فیکیرینی آغریدیر! دؤزمکدن باشقا نه ائدهبیلرم؟»
دووار ساعاتی ایشلهمکدن یورولوب دایانسا دا زامان دایانماییر. آغری ایت اؤلوسو کیمی اتهییندن یاپشیب سورونور! گئت گئده قوجاغی سویویور! عملینین سونوجوندا اسیر اولدوغونو دوشونور. قوجاغی سویودوقجا اورهیی آجیشیر. بو آرادا فیکیرینین تئللریندن یاپیشیب خیاوان اوزونو سورونور. اوردان سوووشاندا بوزکیمی دونورسا دا جهنمیلر کیمی اود توتوب یانیر. سو دالیسیجا قاچیر؛ یتیشجهیین ایلغیملار سونگو کیمی گؤزلرینه سوخولور! اؤزونو بوراخیب کیمسه نین قوجاغینین ایستیلییینده قیزیشیر؛ اود توتور یانیر! یئرایله گؤی آراسیندا ان داش اورهک کیمسهنی آختاردیغیندا اؤزونو تاپیر، -«لعنت گلسین فیکیریمه. لعنت گلسین اللریمه» دئییر! -«بو درد منی اؤلدورسه ده کیمسهیه دئیه بیلهجک جسارتیم یوخدور!» باشقا بیر عایله نین خوشبختلییینه فیکیرلشیب دئییر. -«گؤرهسن او عاییله اؤز آختاردیقلارینی تاپا بیلیبدیلر؟ منی سئویرلر؟ یوخسا اونلاردا منی اؤزلری اوچون دوشمن سئچمیشلر؟ آخی من نه ائدهبیلرم؟ کیمسهیه دئیهجک سؤزوم نه دیر؟، کیمدن نه سوروشا بیلرم؟ کئشکه فیکیریم پاتلاییب اللریم اودتوتوب یانایدی» دئییر! گاهدان دا دئییر:-«بو شهردن کؤچوب گئتسم آلتی آیلیق یارانی ایتیریب راحاتلاشارام بلکه! سن گؤردویون آلتی آیلیق آغری دئییل او، بلکه ده بؤیویوب لاپ گؤزل گؤیچک بیریاشام پاییدیر بیر عایله اوچون. گئت گئده گیزلین حیسلریم سیلکهلهییب سئوگیمی اویادیر بوآغری اوچون! بو نه آغری، نه یارادیر تانریم ؟ منی اؤلدورن بو آغری دیر یوخسا سئوگی! لعنت گلسین بئلنچیک سئوگییه! طبیعی دیر کی، هریارانین آغریسی اولار. آنجاق بو آغری سوموکلریمی پوکالدیب بدنیمی ایشدن سالیر. هر کس اؤز عملینین گیروووندا اولدوغونو دوشونمهلی و اؤزو اؤزونو جاوابلامالیدیر! بو ایشدن نه سنین باشین چیخار نه ده منیم.»
گئجهلر یاتا بیلمهییر! بونون چوخ ایشی گئجهایله باشلانیر! بو یارانی او گئجه، یاخشی تانیییر! یاخیندان گؤرسه اونون دا اورهیی دؤیونتویه دوشر! هله هاراسیدی کی، گئت گئده یارا بؤیودوکجه گؤزللشیر! گؤزلری یاشام چیراغی، اورهیی نفرت دوشرگهسیدیر! هرنه اولسا دا، اون دؤرد یاشیندا بیر قیزا بنزهییر! آلتیآیلیق یارانی نه تهر اون دؤرد یاشیندا گؤزل بیر قیزا بنرتمک مومکوندور!؟ کیم بو ایشی گؤره بیلر اصلن؟ کیم خرچنگ خستهلییینی سئور؟ بو سئوگی دئییل سارساقلاماق کیمیبیرشئیدیر! «ایت دریدن ال چکیب، دری ایتدن ال چکمهییر»! آیری بیرعایلهنین کیشیسی دونیاسین دییشدییی آلتی آیلیق آغری ایله نه باغلیلیغی اولابیلر؟ یازیچی یوخوسوزدور، یوخسادا عاغیلینی ایتیریب! دوشوب شهرین جانینا آلتی آیلیق درین بیر یارا یوخسا اون دؤرد گئجهلیک آی پارچاسی، یوخسا دا اون دؤرد یاشیندا ان گؤزل بیرقیزی ایزلهییر!؟ بو نه دئمکدیر، کیمیسی اورهیینده یارا بسلهییر، کیمیسی بوراخیب خیاوانا قاپینی قاپاییر!
بورا پولسوزلار دئییل، دینسیزلر شهریدیر!؟ گئت ایشینی- گوجونو تاپ، سنه نه کیمسه نه ایتیریر نه تاپیر! «حؤرمتلی بیرکیشی ایدی دونیاسینی دییشن» او کیشی. هامی اون بیر یاشیندا بیر قیزکیمی سئوردی اونو!؟، او دونیاسینی دییشن گوندن نهلر اولدو کیمسه بیلمهییر !؟ عاغیل کسمهین نه اولایلار یاراندی! یازابیلمیرم!
بیر زامان بو یارانی ایتیرن سئوینیردی، ایندی تاپان سئوینیر. هرکس منیمدی دئیه آنالیزا حاضیرلانیر! کئشکه اینسانلار حیوانلار کیمی هر سسی ائشیدیب دوشونوردولر! گون گونو اؤتور، یازیچی یورولماییر. «یایوار، قیشوار، هله چوخ ایشوار »! بورا «سنی آختاریرام » مرکزیدیر. تاپیب تاپمادیغی هله بللی دئییل. هر یئره گئتسه ده یارا ایزینه دوشوب آرخاسیجا سورونور! کئشه کیمسهنین ویجدانی یاتمایایدی. یاتمیشدیسا اویانمایایدی بیر یوللوق! اویاندیغی حالدا باشقالارینی دا آییلدیب سارسیدیر آرتیق! نهلر فیکرینده اولدوغونو بیلمهییرم. نه آختاردیغینی دا، هرنه آختاریرسان آختار، آنجاق تاپماق اوچون اؤزونه قاییتمالیسان! یورولمادان آختاردیغینی اؤزونده تاپا بیلرسن! او گؤزل قیزدا یارایا باخیب اؤزونو ایتیردی؛ یالنیز آختاریشلار اولایلارین مینلر ایل اؤنجه باغلاندیغی قاپیلارینی آچیب ایچریده نه اولدوغونو گؤستره بیلیر! دایان یورولما! ایز به ایز قاباغا گئده بیلسن گؤردوکلرینه ایناناجاقسان، هلهلیک رکلاملار!…
آی اورهکلرین درین یاراسی! نه اوچون ایزیمه دوشوب منی بوراخماییرسان. هر آددیم باشی بیر رکلام! گؤزلمهدن گؤزلریم گؤینهییر! نه اولدوغونو صاباح بو زامان ایزلهیه بیلرسیز! گون گونو گودور، هامی منی! ال وورمادان دئشیلیرم! صاباحا جان نئچهسی اؤلوب نئچهسی ده دیریله بیلر! بو قیز، گئت گئده بؤیویوب بیر یارا کیمی دوشور دینلهییجیلرین جانینا! سنین بؤیوک آرزین نهدیر؟ دئ هامی ائشیدیب بیلسینلر. آرزیم بودور منیم ده عایلهم اولایدی کئشگه!؟ بورا رکلاملار شهریدیر! هرسؤز باشی سؤز الدن چیخیر، یازیچی چاشیر! داریخماغا گلمز؛ داوامینی گؤزلهیین لوطفن!
یارا بؤیویور، یولوخوجو خستهلیک کیمی دوشور انسانلارین جانینا. دوغرودان دا بو یارا زامان سورهجینده اییلهنیب، قوخوسو انسانلاری بوغور! بونو سئونلر آرخالارینا باخمادان قاچیرلار! اصلینده بو یارا دئییلمیش، آغیلا گلمهین باشا گلن بیر اولاییمیش! زامان کِش کیمی اوزاندیقجا باخانلار اورک آغریسی توتورلار! آنالیزا حاضیرلاشانلار آرخالارینا باخمادان قاچیرلار! موردار قوخوسو بورنومو گؤینهدیر! اوزونو گؤرمهیه گؤزلریم گلمهییر! بیر زامان اون دؤرد یاشیندا بیر قیزا بنزتدیییم بو یارا گئت گئده گؤزللشیرسه ده، زهله گئتدی اولدوغونو دوشونورم! یازدیقجا جانیم اویوشور! اؤزونو بوراخیب یاراتدیغی یارالارا فیکیرلشیرم! بیر نفرین اشتباهی باشقا گوناهسیزلاری سوچلاندیرا بیلیر! چوخ زاماندی اونو گؤرمورم، بلکه ائودن قاچدیغی کیمی ده اؤزوندن قاچیب! آنجاق هر یئره گئتسه قارا با قارا دالیسیجا گئدهجهیم! گئده بیلمهسم ده، نه چوخ دؤنوم دؤنگه، من ده قویوب قاچاجاغام! بو ایشین سونوجو هله هله آیدینلاشمایاجاق! ائشیت قولاقلارین آغریماسین؛ گؤر، گؤزلرین ایشیقلانسین، -«هفتهلر وقت آییریب سنی آختاریرام یوخسا آختاریرام سنی»!؟ بو قیزین سسی تورکیهدن گلیر. من هله رئکلاملاری ایزلهییرم! او،اوچ دفعه تورکیهیه گئدیب باشقا بیر یارانین نه تهر یاراناجاغینی ساغلاییر! گوناه بیر یوکدور کیمسه بوینونا آلابیلمز! -«اوز-گؤزونه نه گلیب؟» سوروشورام. «یوخوم گلمهدن یاتیم دئیه اؤز دیرناقلاریملا قوپارتمیشام» دئییر! سئوگی، یوخسا نیفرت اونودولاسی دئییل. گؤزله گؤزون وار اولسون، بو هفته گلیب باشینا نه گلدیییندن دانیشاجاقدیر داریخما…!
«یئتیمه وای وای دئینلر چوخ اولار » !؟
زامان اوزاندیقجا گونلر،ان کیچیک حصهلره بؤلونور؛ هفتهلر یوزلر ایلین آغریسین بئینیمه بوشالدیر! دؤزه بیلمهدن بوراخیب گئتدیییمی دوشونورم! سیز ده داریخساز بوراخیب دالی قاپیدان گئده بیلرسیز! …


text:
200 حؤکومت مامورو بهایی ائولرینی داغیتماق اوچون روشنکوه کندینه باسقین ائتدی
چارشنبه آخشامی، ۱۱ مرداد سحر ساعتلاریندان اعتباراً ۲۰۰ یاخین دؤولت مامورو آغیر قازما تجهیزاتی ایله مازنداران ایالتینین روشنکوه کندینه داخیل اولوب و بو کنددهکی بهایی ائولرینی داغیدیبلار.
دونیا بهایی ایجماسینین سؤزچوسو سیمین فهندژ بو خبری اؤز توییتر صفحهسینده آچیقلاییب و یازیب کی، مامورلار کند ساکینلرینین موبیل تلفونلارینی دا اله کئچیریبلر کی، بو بارهده هئچ بیر بیلگی وئریلمهسین.
وئریلن بیلگیلره گؤره، مامورلار ساکینلرین گیریش-چیخیشی اوچون کند یوللارینی کسیرلر.
شاهیدلرین سؤزلرینه گؤره، بهاییلرین ائولرینی داغیتماق اوچون بو هوجومدا ۵۰ پولیس ماشینی، ایکی یوکلییجی و بیر اتوبوسدان ایستیفاده ائدیلیب.
بوندان اؤنجه پولیس امکداشلاری و گوونلیک اورقانلاری بعضی ائولری سؤکمک اوچون یئنیدن روشنکوه کندینه داخیل اولموش و ۳ ائوی سؤکدوکدن سونرا کند قادینلارینین مانعهلری ایله اوزلشمیشلر، بو سببدن پولیس و گوونلیک امکداشلاری آراسیندا قادین مامورلارین اولماسی بو دفعه گؤزه چارپیردی.
مازنداران ایالتینین چهاردانگهسینین بیر حیصهسی اولان بو کند اونیللیکلر ایچینده بهاییلرین مسکنی اولوب، لاکین طبیعی ثروتلر ایدارهسی اونلارین اکینچیلیک و تیکینتی ایشلرینین مئشه تورپاقلارینین ایشغالی ایله باغلی اولدوغونو ادعا ائدیر.
ایراندا بهایی ائولرینین سؤکولمهسی میثلی گؤرونمهمیش حادثه دئییل و ۱۳۹۹-جو ایلین آبانیندا اوخشار حادثهده سارینین ایول کندینده بیر بهایی ائوی داغیدیلیب.
بو کندده داغیدیلمیش ۵۰ ائو و ۲۷ بهایی مولکو ایمامین امرینین ایجرا قرارگاهینین خئیرینه موصادیره اولونوب.
حؤکومت قوهلرینین روشنکوه کندینه هوجومو حؤکومتین بهایی وطنداشلارا قارشی ۹ مرداددا باشلایان و بیر نئچه بهایی وطنداشین حبس اولوندوغو سون هوجومونون داوامیدیر.
#ایران_خبرلری #بهایی #دینی_آزلیقلار


text:
خارکیف
خارکیف (اوکراین. XapkiB) — خارکیف ویلایتینین ایداری مرکزی اولان اوکراینین شرق حیصهسیندهکی ان بؤیوک شهردیر. اهالینین سایینا گؤره خارکیف کیئفدن سونرا اوکرایندا ایکینجی یئری توتور. واختیله شهر موسکو و لنینقراددان سونرا شوروینین اوچونجو اؤلچو اوزره صنایع، علمی و نقلیات مرکزی ایدی.
تاریخی[دَییشدیر]
خارکیف تخمیناً 1654-جو ایلده قدیم روس شهری اولان خارکیفین یئرینده یارادیلمیشدیر. 1918-جی ایلین فوریه-مئینده خارکیف دونتسکو-کریووروژسکی جومهوریتینین پایتاختی رولونو اویناییردی، 1918-جی ایلین مارس-آوریلینده اوکراین شوروی سوسیالیست جومهوریتینین پایتاختی اولموشدور، 1919-جو ایلین مارس— ژوئنینده و 1919-جو ایلین دسامبریندان 1934-جو ایلین ژوئنینه قدر اوکراین شوروی سوسیالیست جومهوریتینین پایتاختی اولموشدور.[۶]
نقلیات[دَییشدیر]
موعاصیر خارکیف اؤلکهنین ان بؤیوک نقلیات قووشاقلاریندان بیری حساب ائدیلیر. اونون ایچریسیندن دمیر و شوسه یوللاری کئچیر، همچنین بین الخالق هاوا لیمانی وار. شهرین اؤزونده کوچه ایجتیماعی نقلیاتینین شؤعبهلره آیریلمیش شبکهسی فعالیت گؤستریر: مارشروت تاکسیلری، اوتوبوسلار، ترولی اوتوبوسلار، تراموالار. 1975-جی ایلدن خارکیفده 3 خطدن عیبارت اولان و شهرین 9 ایداری اراضیسینی بیرلشدیرن مترو ایشلهییر.
تحصیل[دَییشدیر]
حال-حاضیردا خارکیفده موختلیف مولکیت فورمالارینین و آکردیتاسیون سوییهلرینین 69 عالی مکتبی موتخصیصلری حاضیرلاییرلار. اونلارین آراسیندا 17 بیلیمیوردو و 9 آکادمی وار.
خارکیفین بیر چوخ عالی تحصیل موسیسهلری، مثلاّ، XAİ (هاواجیلیق)، MTU" XPİ" (پولیتکنیک)، XAYİ (اوتوی ول) کیمی، یالنیز اوکرایندا یوخ، همچنین اونون حودودلاری خاریجینده مشهوردورلار. خارکیفین عالی مکتبلری ان موختلیف ایختیصاصلاشمالارا مالیکدیر: تکنیکی، اکینچیلیک، حربی، طیبی، ایقتیصادی. خارکیفین عالی تحصیل موسیسهلرینده 200 میندن چوخ طلبه اوخویور، و اونلاردان آراسیندا تخمیناً 12 مینی خاریجی طلبهلردیر.
همچنین شهرده 142 علمی تدقیقات اینستیتوتو، 16 موزه، شهر شکیل قالریسی، 6 دؤولت تئاتری و 80 کیتابخانا ایشلهییرلر.
اهالیسی[دَییشدیر]
خارکیفین65%-دن چوخ ساکینی روس دیلینی اؤز آنا دیلی حساب ائدیرلر.
خارکیفین دیقتهلاییق یئرلرینین آراسیندا خارکیفلیلر اؤزلری آزادلیق مئیدانینی آدلاندیریرلار، هانسی کی، شهرین مرکزی ساحهسیدیر؛ خارکیف پلانتاریسی؛ هله روسیه ایمپراتورلوغو دؤورونده آچیلمیش خارکیف حئیوانات پارکی؛ MDB-دا ان بؤیوک اولان خارکیف دلفیناریومو، همچنین شهرین اساس متاللیست ایستادیومو، هانسیندا کی، عئینی آدلی یئرلی فوتبال کلوبو اؤز اویونلارینی کئچیریر. خارکیف شهرینین اهالیسینی تخمیناً 1،5 میلیون دایمی ساکین تشکیل ائدیر. شهرده جمعی 111 میلتین نومایندهلری یاشاییرلار.
قارداش شهرلر[دَییشدیر]
- بلقورود, روسیه (2001)
- بولونیا, ایتالیا (1966)
- برنو (چک), چک جومهوریتی (2005)
- چتینیه, مونتونقرو (2011)
- سینسیناتی, آمریکا (1989)
- دائجون, گونئی کوره (2013)
- Daugavpils, لاتویا (2006)
- غازی عینتاب, تورکیه (2011)
- گئروسکیپو, گونئی قیبریس (2018)
- Jinan, چین (2004)
- Kaunas, لیتونی (2001)
- Kutaisi, گورجوستان (2005)
- Lille, فرانسه (1978)
- Maribor, ایسلوونی (2012)
- موسکو, روسیه (2001)
- Nizhny Novgorod, روسیه (2001)
- Novosibirsk, روسیه (2011)
- Nuremberg, آلمان (1990)
- Polis, گونئی قیبریس (2018)
- Poznań, لهستان (1998)
- Rishon LeZion, اسرائیل(2008)
- Saint Petersburg, روسیه (2003)
- تیفلیس, گورجوستان (2012)
- Tianjin, چین (1993)
- تیرانا, آلبانی (2017)
- Trnava, اوسلاواکی (2013)
- وارنا, بولغاریستان (1995)
خارکیفین گؤرونتولری[دَییشدیر]
اتک یازیلار[دَییشدیر]
- ^ What Makes Kharkiv Ukrainian, The Ukrainian Week (23 November 2014)
- ^ قایناق خطاسی برچسب
نامعتبر؛ متنی برای ارجاعهای با نام
nmcrinKوارد نشدهاست
- ^ (دیل:اوکراین) Terekhov officially became the mayor of Kharkiv, Ukrayinska Pravda (11 November 2021)
- ^ (دیل:اوکراین) Kernes' bloc nominated Terekhov as a candidate for mayor, Ukrayinska Pravda (6 September 2021)
- ^ Ukraine's second Winter Olympics: one medal, some good performances, The Ukrainian Weekly (1 March 1998)
- ^ Xarkov şəhərinin tarixi


text:
داغ و سیچان
اوشاقلار اوچون تورکو ناغیل
بیر سیچان واریدی چوخ خوشبخت ایدی. آختاریب آراییب، پیشیکسیز بیر دییرمان تاپمیشدی، ائله اورادا دا یاشاییردی.
گون گلدی سیچان اوغلو ائولنمک یاشینا چاتدی. گرک اوغلوما لاپ گوجلو وارلیغین قیزینی آلام کی، هئچ پیشیکدن ده قورخماسین! دئیه سیچان اؤزونه سؤز وئردی و چوخ دوشونوب داشیناندان سونرا اوغلونا گونشی آداخلاماق ایستدی.
آز گئتدی، یوز گئتدی، هردن بورولدو، هردن دوز گئتدی و آخیر کی، سیچان گونشین دوغدوغو یئره یئتدی:
-سندن گوچلوسونو تانیمیرام. اونا گؤره ده سنی پیشیکدن قورخان اوغلوما آداخلاماق ایسته ییرم.
گونش قیمیشیب-قیزاریب جواب وئردی:
-توپا بولود مندن گوجلو اولار. اوزومو اؤرتن کیمی یئری گؤرمورم…
توضیحات:
- نام کتاب: داغ و سیچان
- تایپ و آماده سازی: سایت قره داغ
- زبان: ترکی
- فرمت فایل : پی دی اف PDF
- تعداد صفحات : 18
- حجم : 3 MB
- پسوورد و منبع : www.aharri.ir
لینکهای دانلود:
لینکهای کمکی:دانلود از لینک کمکی اول دانلود از لینک کمکی دوم


text:
بیچاق
بؽچاق: کارد، پیچاق، چاققی، کئسن، گزن (کئسگی). ایتی بیر آلات کسماق اۆچون یوخسا بؤلماق و تیکه ائدماق اۆچون. چوخلو پیچاقلار آیتی بیر فلزدن هابئله دئمیر پولاد ایستیل و پاخیر و… اولور. اسکی چاغلاردا اینسان پاخیر ایله چوخلو پیچاقلار قوشوب.
آشپزخانا پیچاقی[دَییشدیر]
چوخلو ایستیل و پاسلانماز و قالارلی فلز اولور. ایستیل پاسلانماز و دواملی بیر فلزدیر.
میوه پیچاقی[دَییشدیر]
کیچیک بیر فلز اولور و آزجا آیتی و کسندی. میوه قابیقین توتماق اۆچون ایشلئنیر چوخلو استیل اولور و ایندی پلاستیک ماده ایله قوشما پیچاقلار بازاردا گوروشور. میوه پیچاقی یونگول گوزل و قوناق اۆچون اونملی دوزلینیر.
قصاب پیچاقی[دَییشدیر]
چوخ آیتی و کسگین و اوجو بیز و دواملیدی قصاب نئچه جوره پیچاق ایشلئدیر.
صنعتی پیچاق[دَییشدیر]
هر ایش گورن اوز ایشلرینه گوره بیر پیچاق ایشلئدیر. باشماقچی. نجار. دمیرچی. اکینچی و…
فرش پیچاقی[دَییشدیر]
فرش پیچاقی اوجو ایری و بؤیلوق توتماق اۆچون و ایلمک سالماق اۆچون ایشلئنیر. ایلمک سالماق ایشلئرینده حرفه ای پیچاقلار قوشولوب.
سؤزلوک[دَییشدیر]
چاققی تورکجه موغول سؤزدور و چاققا سوزوندندی. چاققا یانی کسن و قوپالدان. کارد یانی کسن و قیرتان. کات (قیت) سؤزوندن. (کات:قیتماق)


text:
`تورکیه انرژی امنیتی` نتیجهلر
خبرلر [886]
- آذربایجان جمهوریتی جمهورباشقانی ایلهام علییئوین آوروپا سفری
- شولتز و ماکرون انرژی قیمتلرینی موذاکیره ائدیبلر
- ماریوش بلاشاک:" “روسیانین گوجلنمهسینده آلمانیانین دا پایی وار"
- اردوغان: بؤیوک و گوجلو تورکیهنین قورولماسینا حاضیریق
- شولز:" آوروپا بیرلیگی داها اگمن و باشقالاریندان داها آز آسیلی اولمالیدیر"
- فاتح دؤنمز: "معدن محصوللارینین صادراتیندا یئنی رکورد قیریلاجاق"
- شیخ محمد بن زاید آل نهیان یونانیستان-دا سفرده دیر
- گوترش:"اوکرایناداکی محاربه ارزاق، انرژی و مالیه ایمکانلارینا جدی تأثیر گؤستریر"
- آلمانیا-نین سفیری خاریجی ایشلر ناظیرلیگینه چاغیریلیب
- فرانسا ایله بیرلشمیش عرب امیرلیکلری آراسیندا انرژی سازیشی ایمضالاندی
- اردوغان: آرتیق اؤز ویزیونونو معین ائدن بیر تورکیه وار
- "آذربایجان-تۆرکیه-قازاقیستان آراسیندا تاریخی گؤروشمه اولدو"
- دونیادا 1،6 میلیارد اینسان بحران شرایطیندهدیر – بمت
- تورکیهنین ۴.جو سونداژ گمیسی یولدا
- تورکیهنین توریزم گلیرلری آرتدی
- تورکیه ایله ارمنیستان اؤزل نمایندهلری گؤروشهجک
- تورکیهده کوروناویروس ایله باغلی سون دوروم - ۲۴ آوریل ۲۰۲۲
- تورکیهده کوروناویروس ایله باغلی سون دوروم - ۲۰ آوریل ۲۰۲۲
- 14 اؤلکهنین قرارگاه رئیسی روسیا-اوکراینا ساواشینی موذاکیره ائدیبلر
- تورکیه، کابلداکی سالدیریلاری قینادی
- تورکیه - لتونی اویونو آوروپا مطبوعاتیندا
- یئنی کورهسل تهدید: انرژی بحرانی
- آلمانیا، انرژی قایناقلارینی چئشیدلندیرمک ایستهییر
- تورکیهنین ان یوکسک بورجوندا بیر گون
- تورکیهنین گوونلی توریزم پروگرامی
- تورکیهنین دینی آزلیقلاری
- ییلدیریم: آمریکا پرزیدنتینین بئله بیر آچیقلاما وئرممهسی، قلوبال باریش باخیمیندان حیاتی اهمیته مالیکدیر
- دوغو آک دنیزده انرژی گرگینلیگی
- تورکیه و آذربایجاندان اورتاق مانور
- یوخو کیمی بیر سفر اوچون مسیرینیزی تورکیهیه چئویرین
- دونیادا 1 می گؤستریلری دینج اورتامدا کئچرکن فرانسادا شیدّت وار
- رضا ضراب دوسیاسی، تورکیهیه تارتیشماسیز بیر تلهدیر
- تورکیه-ده اؤرنجی یاتاقخانالاری
- کانادا یاشایان تورکلر تورکیهده فتحاللهچی ترور تشکیلاتینین چئویریلیش جهدینه قارشی چیخدی.
- 15 ژوئیهنین 3ونجو ایلدؤنومو شهیدلر آنیلدی


text:
لوندویل
لوندویل(Ləvəndəvil) آذربایجانین شهرلریندن بیریدیر کی ایندیکی گیلان اوستانینین ، آستارا بؤلگهسینده یئرلشیبدیر.
اهالی[دَییشدیر]
جمعیتی ۲۰۱۶ایلینده ۱۱،۳۲۶نفریمیش و اهالیسینین یۆزده دوقسان بئشی آذربایجان تۆرکلری دیر کی شیعه دیرلر ؛ آما شهرین باتیسیندا بیر عیده سۆننۆ یاشاییر کی آنا دیللری تالیشجا دیر.بو شهرین سککیز مسجیدندن آلتیسی شیعه لرین و ایکیسی سۆننۆ لریندیر.
گؤرمهلی یئرلر[دَییشدیر]
- لاتون شلالهسی کی آذربایجانین ان هۆندۆر شلالهلریندن بیری سایا گلیر.
- آسپیناس داغی یا دا کی آسبینا داغی.بو داغ آذربایجانین ان گؤزل طبیعتلی داغلاریندان بیریدیر کی اوندا چوخلیجا توختاجلی بیتگیلر وار.
- خزر دنیزینین ساحیلی لوندویلده


text:
محمدحسین شهریارین «حیدر بابایا سالام» اثرینین ایزلری
پروانه ممدلی
بیلدیگیمیز کیمی، ایراندا آذربایجان شاعرلری ضروری احتیاج اوزوندن اوزون مودت فارسجا یازماق مجبوریتینده قالمیشلار. بو دیلده یازیب صنعت زیروهسینه چاتانلار دا اولموشدور. لاکین سونرالار اؤز کؤکونه قاییدیب ملی-معنوی ثروتلرینه دهیر وئرهن ضیالیلار دا آز دئییلدی. محمدحسین شهریار کیمی.
پهلوی دؤورونده آذربایجان تورکجهسینین اولوم-اؤلومله چارپیشدیغی و بو دیلین جیدی ادبی ایفاده واسیطهسی اولا بیلهجگی شوبهه آلتیندا اولدوغو بیر زامانلاردا گؤزلهنیلمهدن یازیلمیش و هامی طرفیندن صنعت اینجیسی کیمی قیمتلندیریلمیش بیر پوئزیا نمونهسی مئیدانا چیخیر. عنعنهوی فارس شعرینین اوستادی ساییلان شهریار اؤز ادبی استقامتینی دهییشهرک شیرین تورک دیلینده «حیدر بابایا سالام» کیمی چوخ قیمتلی بیر اثر یازیر. دیلین ملی صافلیغی ساخلانماقلا شفاهی خالق شعری اوسلوبوندا یازیلمیش بو اثر ایلک گوندن بؤیوک ماراغا سبب اولوب، تورک دیلینین آسیمیلیاسیایا قارشی مقاومتینی گوجلو صورتده نوماییش ائتدیریردی.
شهریارا قدهر ملی شعر عنعنهمیز گونئیده یازیلی ادبیاتین آپاریجی استیقامتینه چئوریله بیلمیردی. شهریارین «حیدر بابایا سالام» و دوغما دیلینده یازدیغی باشقا شعرلری ملی ادبیاتین، ملی دوشونجهنین انتیباهینا سبب اولموشدو. شهریارین آنا دیلینده یازدیغی اثرلر هم ده ملی دیلده مطبوعاتین یارانماسینا تکان وئرمیشدی. «حیدر بابایا سالام» یارادیجی گنجلرده یوردا اولان محبتی بو اثرین کؤمگیله اونلاردا تورک دیلینده یازماق مئیلینی گوجلندیردی. بو اثردن سونرا شاعرلر طرفیندن ساوالان، بزقوش، میشوو، قازان کؤشک، پیرکوزن، قافلانتی و بیر چوخ باشقا داغلارین آدی دا پوئتیک فورمالاردا سسلندی. حیدربابا ایسه داغلار باباسی اولدو. «حیدر بابایا سالام» اثرینده بیز خالق یارادیجیلیغی نومونهلرینه چوخ راست گلیریک. بونونلا باغلی کونکرئت بیر فاکتی گتیرمک اولار. عصرین اوللرینده بیر ائل عاشیغی طرفیندن یازیلمیش بیر شعرین خصوصیتلری بیزه«حیدر بابایا سالام» اثرینی خاطیرلاتدی.
اثر گونئی آذربایجانین ساوه ویلایتینده یاشایان شاعر «اسد نظام» طرفیندن یازیلمیشدیر. بو بارهده بیز رحمتلیک علیبی کمالینین ۸۰-جی ایللرده تهراندا چاپ ائدیلن «وارلیق» درگیسیندهکی سلسله یازیلاریندان بیرینده راست گلدیک. «آپارما سئل آماندی» آدلی بو شعر شهریارین اؤلمز اثری «حیدر بابایا سالام» پوئماسی ایله چوخ اوزلاشیر. هر ایکی شعرده اوخشار جهتلر چوخدور. فرقلر یالنیز شعرلرین یازیلما تاریخی و مضمونلاریندادی.
اسد نظام بو شعرینی ۱۹۰۰-جو ایلده یازمیشدیر. اثرین ائله آدیندان گؤرونور کی، او بدبین، تراژیک روحدا یازیلمیشدیر. اونو دا قئید ائدهک کی، قفیل گلن سئل اونون جاوان قوهوملارینی گؤتوروب آپاریر. بوندان تاثیرلنن شاعر بیر فاجعه پوئماسی یازیر. چوخ ماراقلیدیر کی، اوستاد شهریار دا مشهور «حیدر بابایا سالام» شعرینی بو سبکده یازمیشدیر. «حیدر بابایا سالام» اثرینده آنا یورددا کئچن گونلرین نوستالژی حسرتی دویولورسا، آدی چکیلن اثرده یایلاقدا قفیل سئلدن بیر گؤز قیرپیمیندا ویران قالان یوردون مصیبتلریندن دانیشیلیر.
اسد نظام اؤزو خان نسلیندن اولسا دا، همیشه حاق، عدالت طرفداری اولوب، خالقا ظولم ائدنلره قارشی چیخیب، ائله بونا گؤره ده خالق اونو اؤزونه باشچی-ائلخانی سئچیب. سونرالار اونون بو «وظیفهسی» رسمی اولاراق دولت طرفیندن ده تانینیر.
بدبختلیکدن سونرالار اسد نظامین اؤزونون یاشادیغی، ۱۲ مین ائوی احاطه ائدهن یوردا برک سئل گلیر. کؤرپه اوغلونو خیلاص ائتمک ایستهین ائل شاعرینین اؤزونو ده سئل آپاریر. «سئل آپاردی» آدلی پوئماسی بو گونه قدهر ساوه ویلایتینین خرقان بؤلگهسینده، اؤزللیکله اسد نظامین منسوب اولدوغو گلهوند طایفاسیندا دیللر ازبری و اورهک دردلرینی گؤسترن المه چئوریلمیشدیر. اسد نظام بو پوئمادا بوتون دویغولارینی داها طبیعی و رئال وئرمک اوچون خالق آراسیندا ایشلهدیلن ایفادهلردن، دئییملردن، عاغیلاردان استیفاده ائتمیشدیر.
قارا بولوت گؤی اوزونو توتوبدور،
هئچ بیلمنم بختیم ندن یاتیبدیر
چرخی-فلک قوللاریمی چاتیبدیر،
آرالان بولوت، آرالان بولوت،
باشیمیز اوستونده قارالان بولوت.
چادیری قورموشدوم دری-درینده،
من بیر چیراغایدیم او گلهونده
قیرخ بدوو آتلاریم قالدی چمنده،
آپارما سئل، آپارما سئل آماندی
اکبر خان، عسگرخان منلن یاماندی.
ائلی طرفیندن ائلخانی سئچیلن اسد نظام ائلین داوارینین بئله یاد اؤلکهده ساغیلماسینا اعتناسیز قالمیر:
خراب اولسون ویسآبادین درهسی،
دؤرد یانیندان سئل گلیر اولمور چارهسی
اسد نظام ایدی ائللر یئیهسی،
بوندان سورا دودمانیم داغیلیر،
ائل قویونو یاد اؤلکهده ساغیلیر.
یقین کی، اسد نظامین بو شعری شهریارین یارادیجیلیغینی داها دریندن اؤیرنمک و اونو یاخشی منیمسهمک اوچون گرکلی اولاجاقدیر.
اؤرنک گتیردیگیمیز بو شعرین تمثالیندا شفاهی خالق ادبیاتینین، ائل عاشیقلارینین و شاعرلرینین شهریار صنعتیندهکی ایزلرینین داها بیر نومونهسینه راست گلدیک. اسد نظامین سؤزو گئدهن شعرینی دقتینیزه تقدیم ائدیریک.
م. شهریارین «حیدر بابایا سالام»یندان یاریم عصر اؤنجه یازیلان دقت چکیجی بیر شعر»
اسدنظام / آپارما سئل آماندی
قارا بولوت گؤی اوزونو توتوبدور،
هئچ بیلمنم بختیم ندن یاتیبدیر
چرخی-فلک قوللاریمی چاتیبدیر،
آرالان بولوت، آرالان بولوت،
باشیمیز اوستونده قارالان بولوت.
چادیری قورموشدوم دری-درینده،
من بیر چیراغایدیم او گلهونده
قیرخ بدوو آتلاریم قالدی چمنده،
آپارما سئل، آپارما سئل آماندی
اکبر خان، عسگرخان۱ منلن یاماندی.
سئل اویاندی چادیریما دایاندی،
هر یوخلایان یوخوسوندان اویاندی
گلینخانیم ۲دئدی:-وای ائویم یاندی،
یاخامدان ال گؤتور قارالی بولوت
بوردان رد اولگونان بلالی بولوت.
تولو۳ گلدی داغلا داشدان ائندیردی،
داشلار دهیدی قول-قیچیمی سیندیردی
ایندی بیلدیم فلک گوجون بیلدیردی،
بو سئل منیم دودمانیم داغیتدی،
فلک ووردو خانیمانیم داغیتدی.
خارابا قالسین اوتاقلینین چؤللری،
یاغیش یاغدی جوشقون ائتدی سئللری
سودا اوزر نوروللاخان ائللری،
خیردا اوشاق داغلا داشا چالیندی
خدیجه خانیم یانا-یانا قال ایندی.
اون ایکی مین قارا چادیر دیرهگیم،
اون ایکی مین ائولی یئیر چؤرهگیم
اورهگیمده قالدی منیم دیلهگیم،
بوندان بئله دوشمن ائله ال تاپار
نامرد قنیم اؤلکهمیزده آت چاپار.
ائلخانایدیم، ائلخانیلر ایچینده،
گوموش بوخوو آتلاریمین قیچیندا
ائلخانینی سئل آپاردی بیچینده،
هئی باخارام سئلین آردی توکنمز،
هئی باخارام ائلین آردی توکنمز
کیم گؤرموشدو یای گونونده بورانی،
بیر گونده ائیلهدی دؤرد ناحاق قانی،
سئل آپاردی مصطفیقولوخانی
یورد داغیلدی، اوبالاریم کؤچولدو
مالیم،جانیم گئتدی امک هئچ اولدو.
کیم گؤرموشدو یای گونونده قار اولا،
آدینه آخشامی ناتووار اولا
دوشمنلره بختله اقبال، یار اولا
دوستلاریمیز یاس دونونو گئیهلر
اسد نظام گئتدی آه-وای دئیهلر.
قارا بولوت قالخیب گلدی هاوایا،
دوشمن دئگیل دوراخ گئداخ داوایا
قلم-داوات گتیر یازاق ساوایا،
ساوانین خانلاری بیزلن یاماندیر،
قول و قرار ایلقارلاری یالاندیر.
اسد نظام بو درهدن یوللاندی،
قیزیل ساعات بیلهگیندن ساللاندی
نعشی گئتدی وارامادا چاللاندی،
آماندیر سئل دیرکلریمی اَیمه
اؤزومو آپاردین، بالالاریما دیمه.
قازاق خبر ائتدی خان، دور سئل گلدی،
تا یئریمدن دوردوم سئل ائویمه دولدو
عاجیز نوروللامی الیمدن آلدی،
گؤزلریمین بیردن نورو چکیلدی
الیف قددیم دال بویو تک بوکولدو.
ال آیاغیم یئردن اوزدو آغلادیم،
تا جانیم وار ایدی اؤزومو ساخلادیم
باشیم یاریلدی، داغ-داشا اوغرادیم،
اوغوروموز بیزیم هئچ خئیر اولمادی
بو یایلاقدا بیزه هئچ سئیر اولمادی.
ووردو داشدان داشا سیندی قوللاریم،
عزاما اوتورسون آغیر ائللریم
حنالی بارماقلار، بور سبیللریم
خؤرهگیینن نانا دؤندو قارداشلار.
بیزه ظولمله سیتم اولدو قارداشلار.
خاراب اولسون ویسآبادین درهسی،
دؤرد یانیندان سئل گلیر اولمور چارهسی
اسد نظام ایدیم ائللر یئیهسی،
بوندان سورا دودمانیم داغیلیر،
ائل قویونو یاد اؤلکهده ساغیلیر.
کیم گؤرموشدو بیر بئله توفان اولا،
فلک بیریسینن بئله یان اولا
مندن سونرا ابولفتحخان خان اولا،
هئچ بیلینمز باشا نهلر گلهجک،
دونیا کیمدن سونرا کیمه قالاجاق.
یاخدان دولو اشرفییدی، قیزیلدی،
سئل آپاردی الیم الدن اوزولدو
باشیم دهیدی داشدان-داشا ازیلدی،
دئینن بو ایل دیوان، خراج اولماسین،
گلهوندی سیخیب دارا سالماسین.
جوت یاخدانیم خوشکؤریده توتولدو،
ائو ایچینده، ائل ایچینده ساتیلدی
مصطفینین بارماقلاری چاتیلدی،
بو ایل یایلاق بیزلره قیشلاق اولدو
آچیق چؤل، ائل دوستاق اولدو.
گئدین دئیین عزیز قیزیم تورانا
قلیانی دولدورا وئره جئیرانا
جوت-جوت عرب آتی قالدی ویرانا،
مندن سورا آتلاریمی مینن یوخ،
بیر قوچ ایگید سرداریمی گئین یوخ.
سئل اوینادی اوتلاقلیدان گتیردی،
وارامادا گئرچکلییه یئتیردی
منصور لشکر جنازهمی گؤتوردو
آنا باجیم قاشیم قانا بولاندی،
قیرمیزی بیرچگیم لاتا بویاندی.
بئله دئییر قولی شعری دوزلدن،
سرنوشتی یازیلمیشدی ازلدن
بؤیوکخان جنازهمی سالما نظردن،
ائلخانینین خار اولماسین اؤلوسو،
آغلاسین یاسیندا ائلی-اولوسو.
۱٫اسد نظامین محلله رقیبلری اولوبلار
۲٫اصلا شاهسئون ائلیندن اولان اسد نظامین قادینی خدیجه خانیم.
۳٫دولو.۴
.ویسآباددا یئر آدیدیر.
۵٫اسد نظامین کیچیک اوغلو.
۶٫ناتیار، ناجور، قایداسیز.
۷٫بو میصراعدا اونون مئییدینین پالچیق ایچینده اولماسینا ایشاره ائدیلیر.
۸٫بوروق ساچ معناسیندادیر.
۹٫لجان.
۱۰٫ساوهنین علیشار کندینین چؤلودور.
۱۱٫ساوهنین زرند بخشینین کندلریندن بیریدیر، واراما چایی دا اورادان کئچیر.
۱۲٫اسد نظامین عاییلهسیندن بیری احتیمال اولونور.
۱۳٫بؤیوک حؤرمت و منصب صاحیبلرینین او دؤورلرده اوست گئییمی.
۱۴٫اکین ساحهسی.
۱۵٫واراما خانلاریندان اولوب اسد نظامین قاینیدیر.
۱۶٫باتاقلیق.
۱۷٫شعرین مؤلیفی مصطفیقولوخان (اسد نظام نظرده توتولور)
۱۸٫آلین یازیسی.


text:
آلیس آرتیق بورادا یاشامیر (فیلم، ۱۹۷۴)
آلیس آرتیق بورادا یاشامیر (اینگیلیسجه: Alice Doesn't Live Here Anymore, تورکیه تورکجهسی: Alice Artık Burada Oturmuyor, فارسجا: آلیس دیگر اینجا زندگی نمیکند) آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینده اینگیلیس دیلینده دۇزلمیش دراماتیک رومانتیک کومدی فیلم. فیلمین باش روْللارینی آلفرد لوتر، جودی فاستر، داین لد، کریس کریستوفرسون، الن برستین جانلاندیریب. ۱۹۷۴ میلادی ایلینده ۳ بؤلومده اوسکارا نامیزد اوْلموش و ۱ جایزهیه لایق گؤرولموشدور.
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ Box Office Information for Alice Doesn't Live Here Anymore. Archived June 10, 2015, at the Wayback Machine. The Wrap. Retrieved April 4, 2013.
قارداش پروژهلرده آلیس آرتیق بورادا یاشامیر (فیلم، ۱۹۷۴) گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
گلبدین حکمتیار
گلبدین حکمتیار — افغانیستانلی سیاستچی و فرمانده. افغانیستانین اَن بؤیوک سلاحلی مۆخالیفتی اوْلان "حیزب ایسلامی"نین یارادیجیسی. افغانیستانین کئچمیش باش ناظیری.
حیاتی[دَییشدیر]
حیکمتیار ۱۹۳۷-جی ایلده پشتو قبیلهسینده آنادان اوْلوب. ۱۹۵۶-جی ایلده گنج حیکمتیار اساس مکتبه ، ۱۹۶۱-جی ایلده ایسه کابولدا ساواش پئشه مکتبینه داخیل اوْلوب، لاکین ۱۹۶۴-جو ایلده ساواش مکتبدن خاریج ائدیلیب. بۇندان سوْنرا اوْ، قوندوزا گئدیر و بۇرادا تحصیلینی دبیرستاندا دوام ائتدیریر. ۱۹۷۰-جی ایلده کابول بیلیم یوردودا مۆهندیسلیک فاکولتهسینه داخیل اوْلموش، آمما تحصیلینی باشا چاتدیرا بیلمهمیشدی. کابول بیلیمیوردودا تحصیل آلدیغی مدتده اوْ "مۆسلمان قارداشلیغی" طرفدارلاری قروپو ایله تانیش اوْلدو و ۱۹۶۷-جی ایلدن ۱۹۷۲-جی ایله قدر ایسلامچیلارین بیر نئچه نۆماییشینده ایشتراک ائتدی. حیکمتیار همین دؤورلرده طلبه شوراسیندا فعال اشتراک ائدیر،
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ Recent OFAC Actions (Sep 26, 2012). آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2012-09-26. یوْخلانیلیبAug 24, 2021.


text:
نیلس دالن
نیلس دالن - آگا کوکر و دالن لایت این ایختیراچیسی، آگا شیرکتینین یارادیجیسی، فیزیک اوزره نوبل اؤدولینین صاحبی سوئدلی عالیم. ۱۹۱۲-جی ایلده فنرلرین آچیلماسیندا ایستیفاده ائدیلهن قاز باطری ایله بیرلیکده ایستیفاده اولونان آوتوماتیک تنظیملییجینی ایجاد ائتمهسی ایله الاقدر نوبل فیزیک اؤدولینی قازانمیشدیر.
گنجلیک ایللری[دَییشدیر]
داله واسترا گؤتالاند شهرینین کیچیک بیر کندی اولان ایستانستوپدا آنادان اوْلموشدور. عائلهسینین فئرماسینی ایداره، سوْنرا ایسه بوستان، سود محصوللاری و توْخوم تیجارتی ساحهلرینده گئنیشلتدی. ۱۸۹۲-جی ایلده سود یاغینی تست ائدیب سودون کئیفیتینی اورتایا قویان بیر آلت ایجاد ائتدی و بو یئنی ایجادینی قوستاو ده لاوالا گؤسترمک اۆچون ایستوجکهولما گئتدی. ده لاوال ایجاددان چوخ ممنون قالدی و اؤز-اؤزونو اؤیرهدن دالنی ساده تکنیکی تحصیل آلماسی اۆچون جسارتلندیردی. دالن جهالمئرس تکنیکی بیلیم یوردوسی قبول اولدو. ۱۸۹۶-جی ایلده ماستئر و دوکتورلوق تاماملامیش اولاراق جهالمئرس تکنیکی بیلیم یوردو ترک ائتدی. دالن تام قوستاو ده لاوالین تیپینده اولان بیر ایختیراچی ایدی.ایمکانسیز شئیلری سیناماقدان قورخمازدی، لاکین شیرکت اقتصادیاتی رهبرلیینده اولدوقجا دقتلی داورانیردی. بیر محصولو بازارا چیخارتمازدان اوّل بازاردا ایشتیراک ائده بیلجییندن امین اولوردو.
آگا کاریئراسی[دَییشدیر]
۱۹۰۶-جی ایلده دالن بیر استیلن اۆرتیم (تولید)چیسی و پایلاییجیسی اولان قاز باطری شیرکتینده باش مۆهندیس اولاراق وظیفه آلماغا باشلادی. ۱۹۰۹-جی ایلده بو شیرکتده مودیرلیک سِمتینه یوکسلدی و شیرکتین آدینی سوئنسکا آکتیبولاگت گاساکومولاتور اولاراق دییشدیردی. آگا دالنین محصوللاریندان ایستیفاده ائدیلهن دنیز فنرلرینی اینکیشاف ائتدیرمهیه باشلادی. ۱۹۱۰-جی ایلده شیرکت لیدینقودان بؤیوک بیر توْرپاق ساحهسی آلدی و ۱۹۱۲-جی ایلده اۆرتیم (تولید) تسیسینین تاماملانماسییلا ایستوکهولمدان بورایا کؤچدولر.
حیاتی بویونجا آگا سوئدده ان یئنیلیکچی و ان بؤیوک اۆرتیم (تولید)ا صاحب اولان شیرکت اولدو. نهایت ۱۹۷۰-جی ایللرین اوّللرینده آگا شیرکتی داخیل اولدوغو بازارلارین آزالماسی سببیله صنایع ساحهسینده ایستیفاده اولونان قازلارین اۆرتیم (تولید)ی اۆزرینده ایشلهمهیه باشلادی.
دالن لایت[دَییشدیر]
دالن اوّللر چوخ یانان کربوهیدروژن تؤرهمهسی اولان بیر قاز ایله- استیلن ایله چالیشیردی. دالن آگا آدیندا بیر باغلاما واسطهسی ایجاد ائتدی. بو واسطه قازی هوپدوروب اعتیبارلی بیر شکیلده ساخلاییردی و بو سببدن تیجارت اولاراق ایستیفاده ایمکانی تامین ائدیردی.
استیلن حَددیندن آرتیق پارلاق آغ بیر ایشیق ساچیردی. نتیجه اولاراق LPGده دونوق ایشیغی اولان دنیز فنرلری عوضینه استیلن ایستیفاده ائتمهیه باشلادیلار. دالن یئنی یاناجاغینین ایستیفادهسینده ایشه یارایاجاق گونش والفلری آدیندا یئنی بیر ایجاد اینکیشاف ائتدیردی. بو آلت ایشیغین یالنیز گئجه یانماسینی تامین ائدن انرژییه قناعت ائدیردی و فنرلرین ایستیفاده اؤمرونو اوزادیردی.دالن فلاشر آدلی جیهاز یاراتدی. جیهاز قاز ایستئهلاکینی یوزده دوخسان نیسبتده آزالدیردی. بو آردیجیل اۆرتیم (تولید)، ساغلام و کیچیک واسطهلر ایسکاندیناویا کیمی دالغالی بیر ساحلی داها اوزونموددتلی و اعتیبارلی ساخلاییردی. آگا دنیز فنرلری بوتون پاناما کانالینی ایشیقلاندیریردی.
آگا کوکر[دَییشدیر]
دالن ۱۹۲۲-جی ایلده آگا کوکر آدلی بیر جور اوجاق اولان ایجادینین پاتنتینی(ایختراع ثبتی) آلمیشدیر. اوجاقنین اوزریندهکی تجروبهلرینی ۱۹۱۲-جی ایلده آگا لیدینقویا کؤچدویو بیر واختدا اینشا ائتدیی ویلا اکباکندکی فردی مطبخینده گرچکلشتیرمیشتیر. لاکین ایجادینی اؤز گؤزلریله گؤره بیلممیشدیر. بونون سببی ایسه ۱۹۱۲-جی ایلده بیر تست اثناسیندا اولان پارتلامادا گؤزلرینی ایتیرمهسی اوْلموشدور. اوجاقنی اینکیشاف ائتدیرمیی عائلهسینین کمکی ایله حیاتا کئچیرمیشدیر.
شخصی حیاتی[دَییشدیر]
دالنین والیدئینلری آندرس و لوویس دالن اوْلموشدور. ۱۹۰۱-جی ایلده آلما پرسون ایله ائولنمیشدیر. ایکیسی اوغلان، ایکیسی قیز اولماقلا ۴ اوشاقلاری اوْلموشدور.
- مایا سیلفوئرستولپئ ایله ائولنمیشدیر. (۱۹۰۴-۱۹۹۵)
- گوننار (۱۹۰۵-۱۹۷۰)
- آندرس (۱۹۰۷-۱۹۹۴)
- اینگا-لیسا کئئن ایلئ ائولنمیشدیر. (۱۹۱۰-۲۰۰۶)
۱۹۱۲-جی ایلدکی قزا[دَییشدیر]
۱۹۱۲-جی ایلده دالن باطریون ماکسیموم تضییقیندهکی تئپکیلرینی اؤلچرکهن آسئتیلئندئن اؤتری حاضیرلانمیش پارتلامادا گؤزلرینی ایتیرمیشدیر. عئینی ایلین داوامیندا نوبل فیزیک اؤدولینی قازانمیشدیر. چوخ خسته اولدوغو اۆچون دالنین یئرینه مراسیمده کارولینسکا اینستیتوتوندا گؤز نوخوشلوقلری پروْفسورو اولان قارداشی آلبین دالن قاتیلمیشدیر. تانیتما تقدیماتی، بیلیمین اینکیشافی اۆچون اؤز فردی تهلوکسیزلیینی تهلوکهیه آتمیش دالن ایلتیفات خصوصیتینده ایدی. کور اولماسینا باخمایاراق دالن آگا شیرکتینی ۱۹۳۷-جی ایلدهن اؤلنه قدر ایداره ائتمیشدیر. حیاتی بویونجا ۱۰۰ پاتنت (ایختراع ثبتی)ه صاحب اوْلموشدور.
اؤدوللار[دَییشدیر]
- ۱۹۱۲-جی ایلده فزیکا اوزره نوبل اؤدولی
- سوئد کرال علملر آکادمیسینین عضوو
- علم و مۆهندیسلیک آکادمیسینین عضوو


text:
حولوصی آکار اوکراینالی همکاری ایله تلفونلا دانیشیب
میللی ساوونما ناظیری حولوصی آکارلا اوکراینالی همکاری الکسی رزنیکوو آراسیندا تلفون دانیشیغی اولوب.
میللی ساوونما ناظیری حولوصی آکارلا اوکراینالی همکاری الکسی رزنیکوو آراسیندا تلفون دانیشیغی اولوب.
میللی ساوونما ناظیرلیگیندن بیلدیریلیب کی، تلفون دانیشیغی زامانی طرفلر اوکرایناداکی سون وضعیتی، او جملهدن تاخیل صادراتینی موذاکیره ائدیبلر.
حولوصی آکار تورکیه-نین بوندان سونرا دا عهده سینه دوشنی ایجرا ائدجگینی وورغولاییب.
گؤروشده آیریجا، تاخیل داشینماسیندا باش وئرن اینکیشافلاردان، بیرگه کووردیناسیون مرکزینده امکداشلیق و کووردیناسیون چرچیوهسینده گؤرولن ایشلردن ممنونلوق ایفاده اولونوب.
ایلگیلیلی خبرلر
چاووش اوغلو: "اوکراینا و روسیا گوبرهسینین بازارلارا گئتمهسی اوچون سعی گؤستریریک"
خاریجی ایشلر ناظیری مولود چاووش اوغلو اوکراینا و روسیا گوبرهسینین لازیم اولان بوتون اؤلکهلره گؤندریلمهسی اوچون سعی گؤستردیکلرینی بیلدیریب.
جمهور باشقانی اردوغانلا پوتین آراسیندا تلفون دانیشیغی اولوب
جمهور باشقانی اردوغان ایله ولادیمیر پوتین اوکراینا محاربهسینی موذاکیره ائدیبلر.
تورکیه اولوسلار آراسی آتوم انرژی آژانسینین ایداره هئیتینه عضو سئچیلیب
تورکیه 2022-2024-جو ایللر اوچون اولوسلار آراسی آتوم انرژیسی آژانسینین (UAEA) ایداره هئیتینه عضو سئچیلیب.


text:
بالابان
سردار آمین(آذربایجان جمهوریسی)
قوجالار عصالارینا دیرسکلهنیب، جاوانلار قوللارینی سینهسینده چارپازلاییب، اوشاقلارسا اللرینی پاچالاریندا سیخیب گؤزلهییردیلر. هامی الی ایله “مانع اولما” ایشارهسی وئریر، منی سوسماغا سسلهییردی. کوره یینده مکتبلی چانتاسی، ماراقلا آتیلیب دوشن بیر اوشاغین یانیندا چؤمبلدیم.
– قاقاش، نهیه باخیرسیز؟
– دئسم، منی قوجاغینا آلارسان؟
سونرا قوجاغیمدان ساغ قولاغیما “آذربایجانلی ایلا ائرمنی داوا ائلیهجک” دئیه پیچیلدادی. مئیدانا ییغیشانلارین یاریسی ائرمنی، یاریسی آذربایجانلی ایدی. قارشی-قارشییا دوران بو صیفتلرین هر بیریندن عئینی تبسسوم بویلانیردی. اوزلردهکی نیفرت قوجالی- جاوانلی هامینی بیر-بیرینه اوخشاتمیشدی. هامی اؤز تایینی ایهاملا تحقیر ائدیردی؛ آذربایجانلی قوجالار اللرینی گؤیه آچیب قارشی طرفه بلا دیلهییر، ائرمنی هم یاشیدلاری هاوادا خزل کیمی یئللهدیکلری اللریله اونلارا “نه گوندهسیز؟” جاوابی وئریرلر، بیزیم گنجلر دیشلرینی قیجیییر، ائرمنی قولو زورلولاری قانلی-قانلی فورصت گؤزلهییردیلر. ائرمنی اوشاقلاری دیللرینی چؤلده ساخلاییر، باش بارماقلارینی بالاجا اوووجلاریندا دوزلدیکلری “یووا”دان چیخاراق آذربایجانلی بالاجالاری تحقیر ائدیردیلر. بیزیم کیلرسه، شالوارلارینی آشاغی سالیب زوغال بویدا دودوشلارینی ائرمنی یاشیدلارینا تکلیف ائدیردی. کیمسه یئره توپورور، قارشیسینداکی بوغازینی چکیب اوندان دا بؤیوک توپورور، قادینلار اللرینی جوتلهییب بیر-بیرینه “کول باشینا” ائدیرلر. مئیدان قیزیشیردی. ایللردیر ییغیلیب قالان حیرص، هیککه پارتلاماغا حاضیر ایدی. بو واخت تونللرین آغزیندان آغ توستو چیخدی. هر ایکی تونل دن عینی بویدا، عینی یاشدا اوغلان گؤزه دهیدی ایینلرینده غریبه ناخیشلی ابالار… بوتا، اولدوز، اود، لچک ایشارهلریله بزهدیلمیش پالتارلار بنزر ایدی. آذربایجانلی قوجالاردان بیری اسن الیله آغزینا “چپر” چکیب یانینداکینا پیچیلدادی: “پالتارینداکی شکله باخ – ایت باشینا اوخشایان ایشارهنی دئییرم – کؤپک اوشاقلاری بیزدن اوغورلاییبلار”. گنجلر آستا-آستا بیر-بیریلرینه یاخینلاشیردیلار. هامی صبیرسیزلیکله غالیبی گؤرمک ایستهییردی. مئیدانا توپلاشانلار قهرمانلارینی سسلهییردیلر: ائلجان! ائلجان! ائلجان! قارشی طرف ده عئینی تئمپله قیشقیریردی: خانجان! خانجان! خانجان! سونرا آذربایجانلی گنج ائرمنییه وار گوجو ایله بیر شاپالاق ووردو. و برکدن:
– “خوجالی” – دئدی.
ائرمنی ایللردیر بونا حاضیرمیش کیمی بیر ثانیه بئله گؤزلهمهدن شیلله جاوابینی وئریب، – “پیندیق” – دئیه قیشقیردی.
سونرا “ساناتورک”ه “هامازاسپ” جاواب وئردی، “آتاتروک”ه “زوری بالایان”. “آوو” قیشقیردیلار، “موباریز” آغلادیلار… سونرا بیر آنلیق سوسدولار. آذربایجانلی بیر آز یاواشدان دئدی:
– دؤیولهسی چوخ شئییمیز وار.
سینه-سینهیه دایاندیلار، بئلجه بیر-بیرلرینی ایته لهدیلر… ایته لهدیلر… ایته لهدیلر… دیز اوسته دوشدولر، دیز اوسته ایتهلندیلر، دیزلری قانادی. دیرسک اوسته کللهلشدیلر، دیرسکلرینین دریسی قوپدو، یئری جیرماقلادیلار، دیرناقلاریندان اولدولار، گون باتدی، آذان سسلندی، گؤزلریندن یاش آخدی، قانلارینا قاریشدی، ایتلر اولاشدی آتلار کیشنهدی، آغری داغ آغری ایدی مهرینی سالدی – اینسانلارین هیککهسی کئچمهدی. یئنی دن سینه-سینهیه دوردولار، خیسین-خیسین آغلادیلار. عئینی دیلده آغلاییب عئینی دیلده سیزلادیلار. قول-بویون اولوب هؤنکوردولر. بو صحنهیه دؤزمهین ناتوانین شوشاداکی هئیکهلینین گولـله دئشیکلریندن یاش گلدی. سونرا بعضی قادینلارین گؤزلری یاشاردی، گنجلر یئره باخدی، قوجالار ساققالینی قاشیدی، اوشاقلار پرت اولدو. سونرا بیر قوجا آیاغا قالخیب یاواش-یاواش قاباغی گئتدی. ائرمنیلردن کیمیسه قارالامیشدی. کئشیکچیلر اونو ساخلاماق ایستهینده کیشی الی ایله رد ایشارهسی وئریب – “آده، الیویزی چکین! بو قاینیم وارتاندی” ،آده، وارتان، سن ساغسان؟” – دئدی. اؤزونه اوخشایان بیر ائرمنینی قوجاقلاییب ائرمنیجه آغلادی، “وئرا، آی قیز! هارداسان؟ وارتانی تاپمیشام” – دئییب، آذربایجانجا هؤنکوردو. اینسانلار بیر-بیریلرینه قاریشدیلار. سانکی بونلار بایاقدان نیفرتله بیر-بیریلرینی سوزنلر دئییل! مئیدانی گولمک، آغلاماق، قیشقیریق سسی بورودو.
آداملار بیر-بیرینه قاریشیب هیجانلا دانیشیردیلار. گنجلر ائلجانلا خانجانی آتیب-توتوردو. سونرا اطرافی غریبه موسیقی سسی بورودو. اسرارانگیز سسین هانسی آلتدن چیخدیغینی بیلمک اولموردو. ساری گلین دئییلدی. بلکه ده ساری گلین ایدی. قوجاغیمدان نه واخت دوشوب قاچدیغینین فرقینه وارمادیغیم بایاق کی مکتبلی الیمی دارتدی:
– عمی، عمی، اوردا بیر بالابان وار، بیر طرفینی ائرمنی پیلهییر، بیر طرفینی شیرزاد دایی. گل باخ!
اوشاغین آردینجا گئدیردیم، کورهییندهکی چانتا بیر جوت قانادا اوخشاییردی.


text:
نومایندهلی دموکراسی
نومایندهلی دموکراسی و یا تمثیلی دموکراسی - دولایی دموکراسی و یا نومایندهلی حؤکومت اولاراق دا بیلینن، بیرباشا دموکراسیدن فرقلی اولاراق بیر قروپ اینسانی تمثیل ائدن سئچیلمیش شخصلرین پرینسیپی اساسیندا قورولموش بیر دموکراسی نؤوعودور.دئمک اولار کی، بوتون موعاصیر غرب طرزی دموکراسیلری بیر نؤوع تمثیلچی دموکراسی کیمی فعالیت گؤستریر؛ مثلا، اینگیس (پارلمانلی مونارشی)، فرانسه (واحید یاریم پرزیدنت جومهوریتی) و آمریکا بیرلشمیش دؤولتلری (نومایندهلی دموکراسی).
نومایندهلی دموکراسی هم پارلمان، هم ده پرزیدنت ایدارهائتمه سیستملرینین بیر المنتی کیمی فعالیت گؤستره بیلر. تیپیک اولاراق بیرلشمیش کراللیغین عوام مجلیسی و یا هیندیستانین ساب سابها کیمی بیر آلت مجلیس اؤزونو گؤستریر، آنجاق یوخاری مجلیس کیمی آنایاسا محدودیتلری ایله محدودلاشدیریلا بیلر. بعضی سیاسی نظریهچیلر (Robert A. Dahl, Gregory Houston و Ian Liebenberg داخیل اولماقلا) تمثیلچی دموکراسینی پولیآرشی کیمی کاراکتریزه ائتدیلر. نوماینده دموکراسی حاکیمیتی خالق طرفیندن سئچیلن نومایندهلرین الینه وئریر. سئچکی سیستملری سئچیجیلرین سیاسی پارتیالارا و یا سیاسی پارتیالارلا علاقهلی آدایلارا سس وئرمهسینی طلب ائدرسه و یا تشویق ائدرسه (فردی نومایندهلره سس وئرمگین عکسینه) سیاسی پارتیالار بو دموکراسینین اساس فورماسی اولور.[۱]
قایناق[دَییشدیر]
- ^ Loeper, Antoine (2016). "Cross-border externalities and cooperation among representative democracies". European Economic Review. 91: 180–208


text:
لوچکارون(ایسکاتلند) ده قالخان توستوسونون، داها ایستی بیر هاوا قاتینا (لایه سینه) گؤره دایاندیریلماسی
مجاریستان پایتختی بوداپست ده، ایستیلیک ترسَلمَسی
مترولوژی ده، تَرسَلمه، آتموسفر قاتلاری نین نورمال دَییشمَلری نین اَیریلمَسینه و اینحیرافینا دئییلر. بونا چوخ واخت ایستیلیک تَرسَلمَسی (اینگیلیسجه. temperature inversion) دئییلیر. ایستیلیک ترسلمسینه گؤره اوجالیق آرتدیقجا ایستیلیکده آرتار.
بیر تَرسلَمه یئر اوزونده سیخینتیلی بیر دومان (سیس)ه باعیث اوْلوب، و چوخ آلچاق اوجالیقدا هاوانی پیس وضعیته بولاییب، چیرکلی و زهَرلی ائدیب، و آداملارین نفس چَکمَکلری و ساغلاملیقلارینی بؤیوک خطر یارادابیلر.
تَرسلَمه هاوانین کنوئکسیونونو دا "کَپ"(cap) آدلانمیش بیر ایشله باسدیرابیلر. کَپ نئچه نَدَنه گؤره سیندیریلسا، ساغاناق یاغیش (لئیسان) یاغدیرابیلر.
اوجالیق (y) ایستیلیک قاباغیندا (x) نورمال آتموسفر شرطلرینده 6 کیلومتر دن 8 کیلومتر اوجالیق قاتیندا قورولوق آدیاباتیک وضعیتده(قاچینیلماز شیکلده) آزالسا، سونوندا یئر اوزونون 1-2 کیلومتر یاخینلیغیندا تَرسَلمه باش وئرَر.


text:
کونفدارسیون
کونفدراسیون موستقیل قوروملار و تشکیلاتلار طرفیندن، حاکیمیتلرینی موحافیظه ائتمک شرطی ایله، اورتاق و محدود منفعتلرینی تأمین ائتمک مقصدیله موعین موقاویله ایله قورولان بیرلیکلردیر.
کونفدراسیوندا تشکیلات و قوروملار آنجاق موعین و محدود مقصدلرله بیرلشیرلر. کونفدراسیونو مئیدانا گتیرن کونفدراسیون تشکیلات و قورولوشلارین خوصوصیتلری، کونفدراسیون حالیندا دا داوام ائدر. اورتاق منفعتلرینی رئاللاشدیرماغا یارایاجاق نیسبتده بیر امکداشلیق ائدیرلر؛ بونون خاریجینده موستقیل تشکیلات و قورولوشلار کیمی صیفت لرینی، حوقوق و وظیفهلرینی بوتونلوکله قورویورلار.
کونفدراسیونا داخیل کوتفدراسیون تشکیلات و قورولوشلار ایستر خاریجی، ایسترسه ده داخیلی باخیمدان تام معناسییلا اؤز حاکیمیتلرینه صاحیبدیر. عوضو تشکیلات و قورولوش دؤولت ایسه دیگر دؤولتلرله هر جور دیپلوماتیک موناسیبتلرده اولا بیلیرلر. کونفدراسیون دؤولتلر کونفدراسیونا داخیل دؤولتلری هئچ بیر تعهود آلتینا سوخمادان باشقا دؤولتلرله دؤیوشه گیریشدیکلری کیمی، عئینی کونفدراسیوندا عوضو اولان بیر دؤولت ایله دؤیوش ائتدیگی زامان، بو بین الخالق حوقوق باخیمیندان بیر وطنداش موحاریبهسی حساب اولونمور؛ ایکی دؤولتین موحاریبهسی ساییلیر.
کونفدراسیوندا عوضو دؤولتلرین نومایندهلریندن مئیدانا گلن بیر مجلیسی واردیر. بو مجلیس طرفیندن آلینان قرارلاری عوضو دؤولتلرین ده تطبیق ائده بیلمهسی اوچون هر دؤولتین آیری-آیری شخصن صلاحیتلی اورقانین طرفیندن منیمسهنهرک تصدیق ائدیلمهسی لازیمدیر.
کونفدراسیون دؤولت بیرلیگی بیر آندلاشما ایله مئیدانا گلدیگی اوچون عوضو دؤولتلر ایستهدیکلری زامان کونفدراسیون دؤولتدن آیریلا بیلرلر. کونفدراسیون تیپی دؤولت بیرلیگینه نومونه اولاراق موستقیل دؤولتلر بیرلیگی و اینگیلیس میلتلر بیرلیگی وئریله بیلر. تک اکثریتده فدراسیون دؤولت تیپینی حاضیرلادیغی اوچون تاریخی بیر اهمیتی واردیر. حقیقتاً بو گون فدراسیون تیپی دؤولتلر، بیر زامانلار کونفدراسیون شکلینده ایدیلر. مثلا، سوئیس 1848-جی ایل تاریخه قدر کونفدراسیون حالیندا ایدی. بو تاریخده بو گونکی فدرال دؤولت وضعیتینه گلدی. بو گون بیر فدراسیون دؤولت شکلی مئیدانا گتیرن آبش، 1776-جی ایلدن 1787-جی ایله قدر کونفدراسیون دؤولت شکلی ایدی. بو گونکی بیرلشمیش آلماندا 1870-جی ایله قدر کونفدراسیون دؤولت وضعیتینده ایدی. بو حالدا تاریخی باخیمدان کونفدراسیون، فدرال دؤولت شکلینی حاضیرلایان بیر مرحلهدیر. باخین. آرژانتین، کوبا، ایسپانیا، کولومبیا، مکزیک، کانادا فدرال دؤولتلره نومونه اولاراق وئریله بیلر. لاکین تام ترسی بیر مودت اولاراق بیر ایستیثنا، فدراسیون دؤولتی اولان یوقوسلاوی سون ایکی عوضولری صربیستان و مونتنقرو 2003-جو ایلده صربیستان و مونتنقرو آدیندا بیر کونفدراسیون دؤولتینه چئوریلدی. آما 2006-جی ایلده بو کونفدراسیون ایکی عوضو اؤلکهنین سونوندا یوللارینی تامامییلا آییریب موستقیل اولونجا سونا چاتدی.


text:
بوگون بورادا ییغیشمیشیق اوستاد بابایی نین دئمه سم اؤللم کتابی نین آچیلیش مراسینده سؤزلریمیزی پایلاشاق. شوبهه سیز عباس بابایی تکجه زنگانین یوخ، بلکه آذربایجانین و ایرانین گؤرکملی شاعیرلری آراسیندا اؤزونه گؤزل یئر آییرمیشدیر. اونون ۴ شعر دفترلری نین اوخوجوسو اولموشوق.
عباس بابایی قوجامانه و یئتگین بیر شاعیر ایدی. او ۱۳۴۴جو ایلدن شعرلرینی ایرانین اوگونکو ده یرلی درگی لری اولان روشنفکر، چاپار، فردوسی، صدا و . . . چاپ ائتدیریب و ۱۳۵۰جی ایلده چراغ و چاه آدلی شعر دفترینی چاپا تاپشیرمیشدیر. آنجاق ۱۳۷۰ ایللرینده زنگاندا یئنی بیر فضا یارانیر. بیر طرفدن امید زنجان درگیسی و بیر طرفدن ایشیق درنه گی اورتایا گلیر. عباس بابایی دا بو ایکی ادبی حرکتده فعالجاسینا اشتراک ائدیر. بیلیریک بو زامان عباس بابایی بیر یئگین و پیمیش بیر شاعیر ایدی. او درین مطالعه لی، معلوماتلی و بوتون ادبیات نظریه لریله تانیش اولان، یارادیجیلیغا تسلط تاپان بیر شاعیر ایدی. آنجاق زنگان فضاسیندا تورک دیلی و ادبیاتی گؤز اؤنونده ایدی. ایندی تورک دیلی و ادبیاتی اونو باشقا بیر دونیا ایله، گئنیش بیر فضا و یئنی بیر دونیا ایله تانیش ائدیر. یارادیجیلیق سوراغینا گلیر. او دریندن ادبیات قونولاریلا تانیش اولاراق میدانی آچیق گؤرور، یازیر و یارادیر. آنجاق بو یازیب – یاراتمادا اونون درین انسان سئورلیک دویغوسو، درین دوشونجه سی اونا یاردیمچی اولور. دیل – دوشونجه بیر بیرینه قاتیلیر. دیلیمیزده دئییم لر، سؤزجوک لر، ایماژلار، استعاره لر یارادیر. اونون الهام قایناغی انسان سئورلیک دیر، گؤزه للیک دونیاسی دیر، سئوگی و محبت دیر. وطنینه، ائلینه و دیلینه محبت اونون اوچون یارادیجیلیق قایناغی اولور.
گونو گوندن شاعیرین دونیاسی گئنیشله نیر، وطنی و ائلی ده یوکسه لیر. او قدر گئنیشله نیر کی دونیانی اؤزونه وطن بیلیر و بشریتی اؤز ملتی کیمی تانیییر. بو سئوگی و بو اوره ک گئنیشلیگی شاعیری ده داها یوکسلدیر، گؤزو آچیلیر و انسان سئورلیک اساس دوشونجه سینه چئوریلیر.
او ظولمو هر پالتاردا اولورسا، تانییر؛ محبتی ده – سئوگینی ده یاخشی تانییر. محبت شاعیری، سئوگی شاعیری ایندی ائلیندن یوکسه لیر، انسانلاری سئویر و بشریت شاعیری اولماغا یوکسه لیر. بابایی عئینی حالدا گؤزه للیک شاعیری دیر. دونیانی گؤزل گؤرور، طبیعته عاشیق اولور، بوتون گؤزه للیک لری طبیعتده گؤرور. گوللر، آغاجلار، قوشلار و نهایتده انسانلار بوتوت تفاوتلاری و فرقلریله گؤزه للیک قایناغینا چئوریلیرلر.
بابایی ایشیق درنه گینده، امید زنجان، بهار زنجان درگی لریله یاخیندان ایش بیرلیک ائتدیر و سئوگی قازانیر. اونون ایکی تورکجه شعر دفتری “گلیرم” و “آییق گئجهلر” به و بیر فارسیجا شعر دفتری “رد خون بر سنگ” م آدیلا یاییلیبدیر و بوگون سونونجو شعرلری “دئمه سم اؤللم“ عنوانیله یاییلیر.
عباس بابایی خیال قانادیلا شاعیرانه فضالاردا اوچور، اونون غزللرینده صاف و تمیز بیر محبت، پاک دویغونون الوان قانادلارینی آچیب و درین دوشونجه بویلوق و القاجلاری ایله شعر قالیسینی توخویور. اونون شعرلرینده مقدس آرزولار دالغالانیر، وطن عشقی و ائلینه باغلیلیق ، انسانلار محبتی ترنم اولور. آما بیر گیزلی غم و کدر ده اونون شعرلرینه کؤلگه سالیر:
بیر تحفه سازیم وار، سسی زیردن بمه غمدیر،
شنلیک هاواسی چالماغا شاید سیمی کَمدیر؛
سؤیلردی آنام: قالدی بابامین باباسیندان،
دیندیرمه کؤکون، هر سیمی بیر نسله حَکَمدیر.
گاهدان سالیرام چیگنیمه بندین، چالیرلم دا،
هر سیم سئچیرم نغمهسی ماتمله ستمدیر.
بابایی طبیعت عاشیقی دیر، داغلار، داغلار؛ چایلار و بولاقلار اونون گؤزونده جیلوه له نیر؛ بوتون گؤزه للیک لریله اونون شعرینه آخیر. بو شعرلرده محبت واردیرسا، ریاکارلیق، حسد، کین و پیش دویغولاردان هئچ بیر ایز یوخدور.اونون شعر دونیاسی محبت و سئوگی، باریش و گؤزه للیک دونیاسی دیر و بونلارلا انسانلار بیر بیرینه باغلاییر و شاعیر اؤزو اؤز اوره یینده بو تانری ایشیغی اولدوغو اوچون تانرییا شکور ائدیر:
باخیش آدلی معجزه دن
گؤزلریمده
دوروش آدلی طاقت دیزلرمده
شاکیرم تانریم!
دوغرودان دا اونون دونیا گؤروشونون گئنیشلیگی و اوره یی نین تمیزلیگی خالق ایچینده محبتله قارشیلاندیغینا زمینه یارامیشدیر. اونون اوره یینده محبت بولاقلاری قایناییر، اوره یی محبت اوجاغی دیر:
بو اود یالنیز اورهکلر داغلاییردی
اوره ک یاندیقجا گؤزلر آغلاییردی
سو خاصیتده آتش سؤندورندی
بو آتشلن بولاقلار چاغلاییردی.
آنجاق پیسلرله مبارزه ده جانلی صورتده تصویره آلینیر. بابایی عدالت سئوه ن بیر شاعیردیر. انسانلاری عدالت قورماغا چاغیراراق اونلاری ظولم ایله مبارزه یه ده حاضیرلیق یارادیر:
قیام ائیله سن شانلی آزادلیغا
آچیقدیر زامان وارسا بابک یولو.
اگر کسدیلر بابکین قوللارین
سنین قوللارین اولدو بابک قولو.
او زمانه نین بابک لرینه اومود باغلاییر و بو مبارزه یه ایناملا توخونور:
ایشیقلیق دیاریندا سئیر ائیلهین
ارنلر، ایگیدلر، گؤزهللر هانی؟
ثمر یوخ قارانلیقدا آختارمادان
مگر بیر ده تکرار ائدهک دؤورانی!.
و نهایتده اوره یین پاسینی سبلمک اوچون اسکی باده لری نوش ائتمه یه هوسله نیر:
گتیر کؤهنه کوپدن مغان بادهسین،
اورهک آیناسین پاس – پاخیردان سیلک.
ایشیق یاردیم ائتسین ظفر یوللارین
بو ظلمت قارانلیقدا آیدین گؤرهک.
عباس بابایی مهربان سیمالی، اوزو گولر و تایی تاپیلماز بیر صمیمیتله هامی ایله اوز اوزه گلیر. اوشاقلارلا اوشاقدیر، بؤیوکلرله بؤیوک. دائما عاییله دغدغه سیله اولموش و بیر مهربان آتا کیمی اوولادیندان بیر آن غافل اولمامیشدیر. او، تکجه اؤز اوغلونا آتا دئییل ایدی بلکه ائلی نین تامام اوشاقلارینا بیر آتا کیمی داورانیشی واریدی. بیر قوناق سئور ذات اولاراق، هر زامان صفالی ائوی یولداشلارین آرخایینلیقلار ییغینجاق ائوی ساییلیردی. دوستلار اونون ائوینه توپلاشاندا، قوناق سئورلیک دب لرینه اؤزو یئرینه یئتیرردی. تمیز اخلاقی ایله اونون دوستلاری نین ساییسی هر گون آرتمادا ایدی.
بابایی نین دونیا گؤروشوندا طبیعته باخیش دا چوخ گؤزل ایدی. او، خلقت یارادیشینی بوئتون گؤزه للیکده گؤرور و اوندا اولان الوانلیغی سئویردی. او، گوللر، آغاجلار، قوشلار، حیوانلار و نهایت انسانلارین تفوتلارینی بیر گؤزه للیک کیمی گؤرودو. اونون اؤز دیلیله بو تفاوتلاری اوخوماق داها گؤزلدیر:
خلقتین دامنی پام – پاک دولودور
جور به جور گوللر ایله
یام – یاشیل اوتلار ایله
یاخشی چمنلیک لریله:
لاله نین اوچ پری وار
یاز گولونون یئددی پری
سوسنین یوز پری وار
سارماشیغین بیرجه پری
یاسمن سالخیمینین
سایقیما گلمزدی پری.
بئله گوللر، بو تفاوتلر ایله –
نه گؤزل قونشودولار!
بیر بولاقدان سو ایچرکن
بیر گونشدن پای آلارکن
بیر چمنده بوی آتیرلار
یاناشیق بیر – بیرینه
خوش یاشاییرلار.
او قوشلارین دا فرقلرینی چوخ گؤزرل بیر صورتده تصویره چکیر:
ماوی گؤیلر دولودور
جور به جور قوشلار ایله
تلگراف سیملرینین اوستونده
سئرچهلر چؤرتا گئدیب،
قیرقی قیقاجه گلیب،
باشلاری نین اوستونده
قارقالار های باساراق سالمادادی
قار قار ایله.
بیر قاتار دورنا اوزاقلاشمادادی
ماوی گؤیلرده اوچان
منتظم صفلی قارانقوشلار ایله
چایلاغین دؤیرهورینده
حاجی لئیلک دولانیر
اوپ – اوزون قیشلار ایله
قیچی آلچاق سونا حیرتله باخیر
بلکه آلقیشلار ایله.
آغاجلارین و گوللرین ده فرقلرینی سئویر و گؤزلدیر:
جور به جور سایقیا گلمز شئیدن
خلقتین دامنی پام – پاک دولودی
نئچه مین جوردور آغاجلار؟
اوتلار؟
نئچه رنگده توخویور
باهارین قیزلاری
گؤی قورشاغینی؟
نئچه مین شکله دؤنور گؤیده
بولودلار سوروسو:
بیریسی یئپ – یئکه فیلجه
بیریسی فنجان جا! . .
شاعر بو فرقلری سایاراق، انسانلاری فرقلرینی ده گؤزل گؤرور. بو فرقلره حؤرمتله توخونماغی بگه نیر و سوی تاپینماغی (نژادپرستی) محکوم ائدیر و تانری نین پیامینی بو فرقلرده گؤرور:
بو تفاوتلار
الوانلیقلار
یاشاییش قایناغیدی
تانرینین سئومهلی
آیتلری، پئیغاملاریدی
نه گؤزهل!
بلکه گؤزللیکلرین اصلا جانیدی.
هامی بیر رنگده، بیر شکلده اولسایدی
اورهک پارتلاردی!!
دای گؤزهللیک قیراغین قاتلاردی!!
سؤیلر بو گؤزل باخیشی ایله دونیایا باخیر. بو چئشیدلیگی سئویر و اونا اوره ک باغلاییر. اونون دونیا گؤروشو و باخیشی بونا گؤره گؤزلدیر. اجتماعی باخیشی دا همین دونیا گؤروشوندن بوداقلاناراق گؤزلدیر. بو گؤزه للیک لری “دئمه سم اؤللم” دفترینده آیدینجاسینا اوخویوروق. بابایی نین شعر فورمالاری: غزل، قوشما، سربست فورمالاری بوتونلوکله بیر بیری نین یانیندا ایشلنمکده دیر. آذربایجان و ایران شاعیرلری نین دوشونجه لری آدلاریلا برابر اونون شعرینده جانلانیر و سایغی ایله سسله نیر. حبیب ساهیر، ناظیم حکمت، عمران صلاحی، بختیار وهابزاده و نهایت مولانا ایله سس – سسه وئریر. او “قیزیل آتلیلار”لا برابر “سئوگی دیاری”نی گزیب “بذ قالاسینا” باش وورور، و “عدالت” آختاریر و “ایلانلار لانه سیندن” قاچاراق سؤزلرینی دئمه دیگینی خاطیرلاییر کی سؤزلریمی “دئسم اؤلدورَرلر و دئمه سم اؤللم”.


text:
ادو مارانقون
ادو مارانقون (اینگیلیسجه: Edu Marangon) (دوْغوم:۲ فوریهٔ ۱۹۶۳ (۵۹ یاش) سائو پائولو) کئچمیشده بیر فوتبالیست و ایندیلیکده بیر مربی اوْلاراق چالیشیر. برزیل میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هافبک موقعیتینده اوْیناییب.
اوْیونلاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده ادو مارانقون گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۶۳-جو میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- برزیل میلّی فوتبال تیمی
- ناسیونال اروقوئه کولوبونون اویونچولاری
- فلامینقو کولوبونون اویونچولاری
- پالمیراس کولوبونون اویونچولاری
- کوریتیبا کولوبونون اویونچولاری
- اینترناسیونال کولوبونون اویونچولاری
- تورینو کولوبونون اویونچولاری
- پورتو کولوبونون اویونچولاری
- یوکوهاما فلوقلس کولوبونون اویونچولاری


text:
أ- تەوبە سورەسینین 127-نجی آیتی
مۆنافئقلارئن، ایچلریندە اۇلانئ اۇرتایا چئقاران آیت گروبونون اینمەسی حوصوصوندا دویدوقلارئ أندیشە، قورئانئن پک چۇق آیت گروبوندا گرچکلشمکتەدیر. بو قۇنودا اینن هر ینی آنلام کۆمەسی یاعنی “سورە”، اۇنلارئ تدیرگین أدییۇر، ایفشا اۇلوپ اۇلمادئقلارئ حوصوصوندا تدیرگینلیکلر یاشئیۇر، بلکی دە اینن هر آیت گروبویلا بیر مۆددت اۇرتالئقتان چکیلییۇرلاردئ. “سورە” کلیمەسینین گچتیگی شو آیت بو دوروما ایشارت أدییۇر گیبیدیر:
بیر سورە ایندیریلینجە بیربیرلرینە باقار؛ “آنلایان اۇلموش مودور؟” دەر وە سئوئشئر گیدرلر. آللاە اۇنلارئن قالبلرینی دؤندۆرۆر. چۆنکۆ اۇنلار آنلایئشسئز بیر تۇپلولوقتور. (تەوبە سورەسی؛ )
یوقارئداکی آیتتە گچن “سورە” کلیمەسی ایلە دە، هر حاانگی بیر قۇنودا، پشپشە اینن آیت گروبو قاصدەدیلمیش اۇلمالئدئر.
ف- تەوبە سورەسینین 124-نجۆ آیتی
بیر سورە ایندیریلینجە باعضئلارئ؛ “شیمدی بو حانگینیزین ایمانئنئ /گۆونینی آرتئردئ؟” دەر. اینن اۇ سورە، ایمان أتمیش اۇلانلارئن ایمانئنئ آرتئرئر. اۇنلار اۇ سورەیی، بیربیرلرینە مۆژدەلەرلر. (تەوبە سورەسی؛ )
پشپشە اینن وە هرحانگی بیر قۇنودا آنلام کۆمەسی اۇلوشتوران آیتلرین اینمەسینین، اینسانلار ایچین نە آنلام قاتئغئنا دائیر کیمیلرینین یاپتئغئ سۇرغولاما، جوابئنئ یینە آیتتە بولویۇر وە اینن بو تۆر آنلام کۆمەلرینین تاصدیق یؤنۆنە عاطئفتا بولونولویۇر. کیمیلری ایچین آنلاملئ بولونمایان هرحانگی بیر قۇنوداکی آنلام کۆمەلری، مۆمینلرین اؤنجەکی بیلگیلرینی پکیشتیرییۇر، بکلنتیلرینی قارشئلئیۇر وە دۇغرو یۇلدا اۇلدوقلارئنئن بلگەسی اۇلویۇر. گؤرمزدن گلنلر ایچین هیچبیر آنلام تاشئمایان، آنجاق اؤنجەکی بیلگیلرینی حارەکتە گچیردیگی یاعنی ذیکری گرچکلشتیردیگی ایچین، مۆمینلر ایچین مۆژدە آنلامئنا گلن شو آیتلر بونون بیر اؤرنگی اۇلابیلیر:
اۇنو سقاردا یاقاجاغئم. سقارئن نە اۇلدوغونو سن بیلەمزسین. سقار اۇنو نە اؤلدۆرۆر نە دە یاشاتئر؛ درییی یاقار. اۇرادا اۇندۇقوز ملک واردئر. بیز جهننمدە سادەجە ملکلری گؤرەولی یاپتئق وە اۇنلارئن سایئسئنئ، گؤرمزدن گلنلر ایچین بیر ایمتیحان سببی قئلدئق. بونونلا، کیتاب وریلنلر کسین بیلگییە اولاشئر، ایمان أدنلرین دە ایمانئ آرتار. کندیلرینە کیتاب وریلنلر وە مۆمینلرین بؤیلەجە قوشقولارئ قالماز. قالبلریندە حاستالئق اۇلانلارلا گؤرمزدن گلنلر؛ “آللاە بونونلا نەیی آنلاتماق ایستەدی!” دەرلر. ایشتە بؤیلە، آللاە ترجیحینی یۇلدان چئقماقتا قوللانانئ ساپئق، یۇلا گیرمکتە قوللانانئ دۇغرو یۇلدا سایار. راببینین اۇردولارئنئ آنجاق اۇ بیلیر. بو، اینسانلار ایچین بیر حاطئرلاتمادئر. (مۆددثیر سورەسی؛ )
یوقارئداکی آیتلردە، جهننمدە گؤرەولی اۇندۇقوز ملکتن باحثەدیلمیش، بو سایئسال ایفادەنین أهلی کیتاب ایچین اؤنمینە دگینیلمیشتیر. أللریندەکی کیتابلا قارشئلاشتئرما یاپمالارئ سۇنوجو أهلی کیتابئن، موحاممدین (ع) نبی اۇلدوغونا دائیر کسین بیلگییە صاحیب اۇلاجاقلارئ بیلدیریلمیش، جهننمدەکی ملکلرە دائیر سایئسال بیر ایفادەنین تاصدیق ایلیشکیسییلە ایرتیباطئنئ گؤرمزدن گلنلر یاحود بونون فارقئندا اۇلامایانلارئن ایسە بو سایئسال ایفادە ایلە قاصدەدیلنین نە اۇلدوغونا دائیر آنلامسئز طاوئر وە یۇروملار یاپاجاقلارئ حابر وریلمیشتیر.
تفسیر أثرلری آیتتە گچن اۇندۇقوز سایئسئنئن أهلی کیتاب ایچین ایفادە أتتیگی آنلامئن، أللریندەکی کیتابلارلا قورئان آراسئنداکی تاصدیق ایلیشکیسینە دائیر اۇلدوغونو سؤیلەرلر. یاعنی مۆفسسیرلرە گؤرە موحاممد (ع) دؤنمیندەکی أهلی کیتابئن أللریندە بولونان تەورات وە اینجیلدە دە اۇندۇقوز سایئسئ واردئ. قورئان ایلە أللریندەکی کیتاب بو یؤنۆیلە بنزشییۇردو. بو بنزشمە سۇنوجوندا موحاممدین (ع) آللاهئن نبیسی اۇلدوغو سۇنوجونا اولاشانلار واردئ. آیتتە گچن “لیستیقن الذین أوتوا الکتاب = بونونلا، کندیلرینە کیتاب وریلنلر کسین بیلگییە اولاشئرلار” ایفادەسی بونو گؤسترییۇر اۇلمالئدئر.
اؤتە یاندان داحا اؤنجە ذاتن موحاممدە (ع) تابیع اۇلانلار دا بو بنزشمە نتیجەسیندە، اۇنا تابیع اۇلماقلا ایصابت أتتیکلرینی گؤرۆیۇر وە بوندان موتلولوق دویویۇرلاردئ. آیتتە گچن “ویزداد الذین آمنوا إیمانا = ایمان أدنلرین دە ایمانئ آرتار” ایفادەسی دە بونا ایشارت أدییۇر اۇلمالئدئر.
اۇندۇقوز سایئسئنئن ایلاهی کیتابلار آراسئنداکی تاصدیق ایلیشکیسینە دائیر اؤنملی بیر گؤسترگە اۇلدوغوندان حابرسیز اینسانلارئن جهننمدە گؤرەولی اۇندۇقوز ملکتن باحثەدن آیتلرە آنلام ورەمەمەسی، آنلام ورەمەدیکلری ایچین دە بو تۆر ایفادەلری حافیفە آلمالارئ طابیعیدیر. آیتین “ولقول الذین فی قلوبهم مرض والکافرون ماذا أراد اللە بهذا مثلا = قالبلریندە حاستالئق اۇلانلار ایلە گؤرمزدن گلنلر؛ ‘آللاە بونونلا نەیی آنلاتماق ایستەدی’ دەرلر.” قئسمئ بونونلا ایلگیلی اۇلمالئدئر.
حاتتا تفسیرلردە ناقلەدیلن شو ریوایت بو دوروملا ایلگیلی اۇلابیلیر:
“اۇرادا اۇندۇقوز ملک واردئر” آیتی اینینجە أبو جهیل شؤیلە دەر: أی قورەیشلیلر! موحاممد سیزی آتش ایلە عاذاب أدەجک اۇلان آللاهئن اۇردوسونون اۇندۇقوز ملکتن عیبارت اۇلدوغونو سؤیلۆیۇر. اۇیسا سیزلر سایئجا داحا چۇقسونوز. سیزلردن 100 کیشی اۇنلاردان بیری ایلە باش أدەمز می؟ أبول-أسد بونون اۆزرینە شؤیلە دەدی: أی قورەیشلیلر! اۇندۇقوز بکچی سیزی آصلا قۇرقوتماسئن چۆنکۆ بن ساغ اۇموزوم ایلە اۇنلارئن اۇنونا، سۇل اۇموزوم ایلە دە دۇقوزونا قارشئ سیزی قۇروروم.
ألدەکی مەوجود کیتابئ موقاددستە جهننم ملکلرینە دائیر بؤیلەسی بیر سایئسال دگرە راستلانمئیۇر اۇلماسئ بو قۇنودا بیر گیزلەمەنین یاپئلدئغئنئ عاقلا گتیرەبیلیر. آنجاق شو ایحتیمال دە گؤز اؤنۆندە بولوندورولمالئدئر: یاهودی بیلگی قایناقلارئ آراسئندا یازئلئ ریوایتین یانئ سئرا نسیلدن نسیلە شیفاهن آقتارئلان گۆچلۆ بیر سؤزلۆ ریوایت کۆلتۆرۆنۆن دە اۇلدوغو بیلینمکتەدیر. بۆیۆک اۇراندا، نبیلرین سؤز وە اویغولامالارئندان اۇلوشان بو بیریکیمین ایچیندە اؤنجەکی ایلاهی کیتابلاردان توارۆث أدن واحی قایناقلئ بیلگیلرین دە یر آلماسئ مۆمکۆن اۇلابیلیر.
سادەجە أللریندە یازئلئ اۇلان کیتابتاکیلر حاققئندا دگیل آیرئجا کندیلری دئشئنداکیلرین اولاشامایاجاغئنئ دۆشۆندۆکلری بیلگیلرین بیلە قورئان طارافئندان اۇرتایا قۇنولماسئنئن، أهلی کیتاب کۆلتۆرۆنە صاحیب کیشیلر طارافئندان فەوقالادە بیر اۇلای اۇلاراق گؤرۆلەجگی آچئقتئر. ایشتە، اۇندۇقوز سایئسئ گیبی قورئانئن عاطئفتا بولوندوغو بیرتاقئم بیلگیلرین ألدەکی یازئلئ متینلردە بولونمویۇر اۇلماسئنئن بیر سببی دە بو اۇلابیلیر.
گ- یونوس سورەسینین 38-نجی آیتی
یۇقسا اۇنو اۇ (موحاممد) اویدوردو مو دییۇرلار؟ دە کی: “آللاە ایلە آرانئزا قۇیدوقلارئنئزدان چاغئرابیلەجگینیز هرکسی چاغئرئن دا اۇنون دنگی بیر سورە گتیرین. صامیمییسنیز یاپارسئنئز. (یونوس سورەسی؛ )
یوقارئداکی آیتتە، قورئانئ موحاممدین (ع) آللاها نیسبت أتتیگینی ایددیعا أدنلرە میثلی بیر سورە گتیرمەلری تکلیف أدیلمکتەدیر. اینسانلارئن، هرحانگی بیر قۇنودا آنلام کۆمەسی اۇلوشتورابیلەجک بیرقاچ جۆملە قورامامالارئنئن سببی نە اۇلابیلیر؟
بونون جوابئ بیر اؤنجەکی آیتتە اۇلابیلیر:
بو قورئان، باشقاسئ طارافئندان اویدورولوپ آللاها مال أدیلمیش دگیلدیر. چۆنکۆ کندیندن اؤنجەکیلری تاصدیق أدر وە اۇ کیتابلارئ دتایلاندئرئر. ایچیندە هرحانگی بیر شۆبهەیە یر یۇقتور وە عالملرین راببی طارافئندان ایندیریلمیشتیر. (یونوس سورەسی؛ )
بنزەر اؤرگۆ باقارا سورەسینین 23-نجۆ آیتیندە دە واردئر:
قولوموزا ایندیردیگیمیز شەیدن شۆبهەنیز وارسا آللاە ایلە آرانئزا قۇیدوغونوز اولو کیشیلرینیزە یالوارئن دا اۇنداکینە دنک بیر سورە گتیرین! ایددیعانئزدا حاقلئ ایسنیز یاپارسئنئز! (باقارا سورەسی؛ )
اۇلوشتورولاجاق آنلام کۆمەسی سادەجە کندی ایچیندە توتارلئ اۇلمایاجاق، اؤنجەکی کیتابلارلا ایرتیباطلئ اۇلاجاق. اۇنلارئ هم تاصدیق أدەجک هم دە دتایلاندئراجاق. آصلئندا بو، سادەجە آللاهئن اۇلوشتورابیلەجگی بیر شەیی اینسانئن یاپامایاجاغئ آنلامئنا گلییۇر. هیچبیر اۇلوشوم آللاهئن یاراتئشئ گیبی اۇلاماز. اۇنون یرینی توتاماز. تادئنئ وە قۇقوسونو ورن قارئشئملار حاضئرلایابیلیریز آما بیر ألما یاراتامایئز. أللریندەکی کیتابتان هرحانگی بیر قۇنودا چشیتلی آیتلری سئرالایاراق بیر قورئان اۇلوشتورابیلیرلر.


text:
جنوبی کوریا ده کوچلی یامغیر لر کوپلب کیشی نینگ اولیمی گه سبب بولدی
اوشبو توغریده یونهاپ آژانسی تامانیدن خبر ترقه تیلدی
جنوبی کوریا پایتختی سئول و تیگره گیده گی منطقه لر ده یاغگن کوچلی یامغیر سببلی حیاتی نی یوقاتگن لر سانی 11 نفر گه ییتدی.
یونهاپ خبر آژانسی نینگ بیرگن خبریده, تورت کون دوام ایتگن کوچلی یامغیر لر سببلی اکثریتی سئول ده توپلم 3 مینگ 700 دن آرتیق اوی و بنا نی سوو باسگن لیگی بیلدیریلدی.
رسمی معلومات لر گه کوره, اوشبو حادثه عاقبتیده 11 کیشی حیاتی نی یوقاتدی.
عینی دمده کوچلی یامغیر لر سببلی 8 کیشی نینگ یوقالگن لیگی بیلدیریلدی.
اکثریتی سئول لیک لردن عبارت 980 دن آرتیق کیشی نینگ اوز اوی لری نی ترک ایتگن لیک لری نی بیلدیرگن مسئول لر, 4297 کیشی نینگ ایسه اوی لریدن اوتکینچی اوله راق چیقاریلگن لیک لری نی ایسله تیب اوتدی.