text:
دالغا بویو
دالغا بوْیو بیر دالغانین سیرالی (دال-دالا) ایکی تپه یا ایکی چۇخور یا هر هانکی ایکی ائشیت فازدا اوْلان نوقطهلر آراسینداکی فاصیله دیر.[۱] دالغا بوْیو لاندا (λ) حرفی ایله سیمگهلنیر و فرکانس ایله ترس مۆتناسیبدیر. دالغا بوْیو چوْخالدیقجا، دالغانین فرکانسی آزالار و دالغا بوْیو آزالدیقجا دالغانین فرکانسی چوْخالار. ایکی دالغانین یئیینلیگی (سۆرعتی) بیر اوْلورسا، آشاغی فرکانسی اوْلان دالغا، یوخاری دالغا بوْیونا و یوخاری فرکانسی اوْلان دالغا ایسه آشاغی دالغا بوْیونا صاحیب اولار.[۲] دالغا بوْیونون میلتلر آراسی بیریملر سیستمینده (SI) اؤلچمه بیریمی (واحیدی) متر دیر.[۳]
گؤرۆشن ایشیق[دَییشدیر]
ایشیق یا گوروشن ایشیقدا، ایشیق بوْیاسی (رنگی) دالغا بوْیونا باغلیدیر.
فورمول[دَییشدیر]
- دالغا بوْیو-فرکانس ایلیشگیسی (رابیطهسی):
بو فورمولدا فرکانس، دالغا سۆرعتی و ایسه دالغا بوْیونو سیمگهلهییر.
- هر بیر دالغادا، دالغا بویو ایله فرکانسین چارپیم (ضرب) سونوجو، ثابیت و دییشیلمز بیر عدد دیر. بو عدد "ایشیغین خلأدهکی سۆرعتی" آدلانیر.
بو فورمولدا ایشیق سۆرعتی، فرکانس و ایسه دالغا بوْیونو سیمگهلهییر.
بیرده باخین[دَییشدیر]
قایناق[دَییشدیر]
- ^ Raymond A. Serway; John W. Jewett. Principles of physics (4th ed.) Cengage Learning, 2006. pp. 404, 440. ISBN 0-534-49143-X
- ^ Theo Koupelis and Karl F. Kuhn. In Quest of the Universe. Jones & Bartlett Publishers, 2007. ISBN 0-7637-4387-9
- ^ La Métrologie Française: The Units of measurement


c: text/html

text:
قان دؤورانی
قان دؤورانی اینگیلیسجه: Circulatory system، اوْرقانیزمده قانین حرکتیدیر. اۆرین یغیلماسی ایله قان اۆرکدن دامارلارا قوْوۇلماغا باشلایر. قان اؤز حرکتی ایله توْخۇمالارا اوْکسیژنی و قیدا ماده لرینی، توْخۇمالاردان ایسه کربون قازینی و ماده لر مۆبادیله سینین سوْن محصوللارینی آغجییرلره و بؤیرکلره داشییر. قان دؤورانی بؤیوک قان دؤورانی و کیچیک قان دؤورانی اوْلماقلا ایکی یئره آیریلیر. قان اوْرقانیزمده اؤز حرکتینی بؤیوک و کیچیک قان دؤورانی ایله باشا چاتدیریر. قان دؤورانی باشلانغیجی و سوْنۇ اۆرکده اوْلان قان دامارلارینین یوْلودور. قان دؤورانی سیستئمینه اۆرک، آرتئریالار، وئنالار و کاپیلیار قان دامارلاری داخیلدیر.
بؤیوک قان دؤورانی[دَییشدیر]
قانین سوْل مدجیکدن چیخیب بدنین بۆتون آرتئریالاری، کاپیلیارلاری و وئنالاری ایله ساغ قۇلاقجیغینا قدر کئچدی یوْلا بؤیوک قان دؤورانی دئیلیر. بؤیوک قان دؤورانیندا اۆرکدن قوْوۇلان قان بدنین ان اۇجقار هیسلرینه پایلاندیقدان سوْنرا یئنیدن اۆریه قایدیر. بۇ قان دؤورانی اۆرین سوْل مدجیندن ان ایری آرتئریا اوْلان اوْرتا داماری ایله باشلایر. اوْرتا اؤز گئدیشینده شاخلر عمله گتیریر، بۇ شاخلردن ده بیر جۆتو اۆرک عضله سینی قانلا تجهیز ائدیر. بۇ دامارلارا اۆرین تاج دامارلاری دئیلیر. دیگر شاخلر ایسه قانی بوْیۇنا، باشا و یۇخاری اطرافلارا آپاریر. دؤش و قارین بوْشلۇغوندا اوْرتادان آیریلان آرتئریا شاخلری گؤودنی، دؤش و قارین بوْشلۇغونداکی اوْرقانلاری و آشاغی اطرافلاری قانلا تجهیز ائدیر. هر بیر اۆزوده آرتئریالار تدریجاً داها کیچیک شاخلره بؤلۆنرک، سیخ کاپیلیار شبکه سینی عمله گتیریر. بۇ کاپیلیارلار بیرلشیب وئنالاری عمله گتیریر. بۇنلاردان قان ایکی بؤیوک وئنایا توْپلانیر. یۇخاری بوْش وئنا باشدان، بوْیۇندان و یۇخاری اطرافلاردان، آشاغی بوْش وئنا ایسه بدنین دیگر هیسلریندن، آشاغی اطرافلاردان و گؤوددن قانی اۆریه داشییر. هر ایکی بوْش وئنا اۆرین ساغ قۇلاقجیغینا آچیلیر. ساغ قۇلاقجیقدان وئنوْز قان سوْل مدجیه تؤکولور.
کیچیک قان دؤورانی[دَییشدیر]
قانین ساغ مدجیندن چیخیب، آغجیر آرتئریالارینی، کاپیلیارلارینی و وئنالارینی دوْلاناراق اۆرین سوْل قۇلاقجیغینا قدر کئچدی یوْلا کیچیک قان دؤورانی دئیلیر. کیچیک قان دؤورانی اۆرین ساغ مدجیندن آغجیر آرتئریاسی ایله باشلایر و ایکی شاخه ایله آغجیرلره گئدیر. بۇ شاخلر آغجیرلرده داها کیچیک شاخلره – آرتئریوْللارا، بۇنلار دا بۇرادا سایسیز-حئسابسیز آلوئوْللارینی (اغجیر قوْوۇجۇقلارینی) سیخ بۆرۆین کاپیلیارلارا بؤلونور. قان آغجیر کاپیلیارلاری ایله آخدیقجا آلوئوْللاردان قانا کئچن اوْکسیژن ائریتروْسیتلردکی حئموْقلوْبینله بیرلشرک اوْکسیحئموْقلوْبینه چئوریلیر. بئله لیکله آغجیر کاپیلیارلاریندا وئنوْز قان آرتئریال قانا چئوریلیر. قان اوْکسیژنله تامین اوْلوندوغو زامان بۇراداکی کربون قازی آغجیر آلوئوْللارینا کئچیر. سوْنرا قان وئنوْز کاپیلیارلارینی، بۇنلار دا بیر-بیری بیرلشرک ایکی جۆت آغجیر وئنالارینی عمله گتیریر. آغجیر وئنالاری اۆرین سوْل قۇلاقجیغینا آچیلیر. قان سوْل قۇلاقجیقدان سوْل مدجیه کئچیر.
قان تزریقی و نبض[دَییشدیر]
بدنین نوْرمال حیات فعالیتی اۆچون قان دامارلاریندا معیین درجده تزریق اوْلمالیدیر. قان-دامار سیستئمینین مۆختلیف ناحیه لرینده قانین تزریقی عئینی دئیلدیر. تزریقی یارادان مدجیکلرین یغیلما قۆووسیدیر. بۇنا گؤره آرتئریا اۆریه یاخین اوْلدوقجا اوْندا قانین تزریقی یۆکسک اوْلور. اوْرتادا قان تزریقی داها یۆکسک اوْلور. دامارلاردا قان حرکت ائتدیکجه تزریق تدریجاً آزالیر، یۇخاری و آشاغی بوْش وئنالاردا تزریق منفی اوْلور. اوْرتا یاشلی ساغلام آداملارین ساکیتلیک دؤورۆنده قانین ماکسیمال تزریقی 110-120 مم، مینیمال تزریقی ایسه 70-80 مم جیوه سۆتونونا برابردیر. قان تزریقینین نوْرمادان چوق کنارا چیخماسی خستلیک علامتیدیر. قانین تزریقی آرتارسا – حیپئرتوْنیا، تزریق آزالارسا – هیپوتونیا آدلانیر.
اۆرک فعالیتی ایله علاقه دار آرتئریا دیوارلارینین ریتمیک دالغالانماسینا نبض دئیلیر. نبض اۆرین ایشینی اهمیتلی درجده اکس ائتدیریر. سوْل مدجیک هر دفه یغیلدیقدا قانین معیین هیسینی اوْرتایا قوْواراق اوْنو گئنیشلندیریر. سوْل مدجیک بوْشالدیغی زامان ایسه ائلاستیکلیه مالیک اوْلان اوْرتا اولکی وضعیتینه قایدیر. اوْرتانین بۇ ریتمیک دیشیکلیکلری بدنین ان اۇجقار دامارلارینا، ینی آرتئریالارا اؤتۆرۆلۆر. آرتئریالارین بدنین سطحینه یاخین اوْلدوغو یئرلرده – بیلین ایچری طرفیند، گیجگاحدا، قوْلتوقالتیندا، بوْیوندا و دیگر یئرلرده بۇ ریتمیک حرکتلری یاخشی هیس ائتمک اوْلور. اینساندا اۆرین بیر دقیقده نئچه دفه دؤیۆنمسینی بیلمک اۆچون نبض وۇرغولارینی سایماق کیفایتدیر. اوْرتا یاشلی آداملاردا نبضین سای 70-75 اوْلور.
قانین حرکتی[دَییشدیر]
قانین دامارلاردا حرکتی اوْرقانیزمده مۆرکب کاراکتئر داشییر. قانین دامارلاردا فاصیله سیز جریان ائتمسینه سبب آرتئریا دیوارلارینین ائلاستیکی اوْلماسیدیر. اۆرک یغیلاراق قانی هیس-هیسه آرتئریالارا قوْوۇر. قان آرتئریالارا قوْوۇلدوغو زامان اوْنون دیواری گئنیشلنیر. اۆرک بوْشالدیغی زامان دامارلار ائلاستیکی اوْلدوغوندان اولکی وضعیتینه قایدیر و قانا تزریق ائدیب اوْنو ایرلی ایتلیر. نتیجده قانین آراسیکسیلمدن آخماسی تامین ائدیلیر.
قان دامارلارینین آیری-ایری ناحیه لرینده قان مۆختلیف سۆرتله حرکت ائدیر. اوْنون سۆرتی دامار یاتاغینین عۆمومی ائنیندن آسیلیدیر. قان دامارین دار یئریندن داها سۆرتله آخیر. دامارین عۆمومی منفذی گئنیشلندیکجه قانین حرکت سۆرتی ده یاواشلایر. بئله لیکله، قانین حرکت سۆرتی قان هیسجینین واحید زامان ارزینده کئچدی دامارین ائن کسی و اۇزۇنلۇغوندان آسیلیدیر. اوْرتادا قانین حرکت سۆرتی سانیده تخمیناً 0،4-0،5 مئتره برابردیر. آرتئریادا قانین سۆرتی آزالاراق سانیده 0،25 مئتره چاتیر. کاپیلیارلاردا عۆمومی یاتاغین چوق گئنیش اوْلدوغونا بۇ سۆرت آشاغی دۆشرک سانیده 0،5 مم-ه برابر اوْلور. کاپیلیارلاردا قان یاواش آخدیغی اۆچون اؤزۆندکی اوْکسیژن و قیدا ماده لرینی حۆجئیرلره وئریر، اوْنلاردان ایسه مۆبادیله نین سوْن محصوللارینی آلیر. وئنالارین عمومی منفذی کاپیلیارلارا نیسبتن دار اوْلدوغو اۆچون قانین حرکتی یئنیدن سۆرتلنیر و سانیده 0،2 مئتره چاتیر.
قانین لاختالانماسی[دَییشدیر]
قانین لاختالانما پروْسئسی اوْرقانیزمین مۆدافیه فۇنکسیالارینا آیددیر و اوْرقانیزمی آرتیق قان ایتیرمکدن قوْرویۇر. اوْرقانیزم اۆچون قانین لاختالانماسینین مۆهوم بیوْلوژی اهمیتی واردیر. اگر قان لاختالانماسی اوْلمازسا، کیچیک بیر زدلنمدن اوْرقانیزمدکی قان آخیب گئدردی. قانین لاختالانماسی مۆرکب بیوْکیمیوی و فیزیولوژی بیر پروْسئس اوْلوب، قانین فوْرمالی ائلئمئنتلریندن - تروْمبوسیتلر، لئیکوْسیتلر، پلاسمادا اوْلان کالسیۇم ایوْنلاری، فیبرینوْگئن زۆلالی و نهایت اوْکسیژنین ایشتیراکی ایله گئدیر. لاختالانمیش قان زدلنمیش و یاخۇد کسیلمیش قان دامارینین آغزینی تۇتور و قانین آخماسینین قارشیسینی آلیر.
قانین لاختالانماسی اوْلدوقجا مۆرکب فئرمئنتاتیو پروْسئسدیر. پلاسمادا اوْلان فیبرینوْگئن زۆلالی قانین لاختالانماسی اۆچون سۇدا حل اوْلمایان فیبرین لیفلرینه چئوریلیر. فیبرین لیفلری اۇزۇن ساپلار شکلینده قان دامارلارینین زدلنمیش هیسینه چؤکۆر و توْر عمله گتیریر. فیبرین توْرو قان حۆجئیرلرینی اؤزۆنده تۇتۇب ساخلایر و تروْمبۇن (قان لاختاسینین) عمله گلمسینه سبب اوْلور. قانین لاختالانماسی 3-8 دقیقه ارزینده باشا چاتیر. قانین لاختالانما سۆرتینه خاریجی مۆحیط عامیل لریندن تئمپئراتۇرون یۆکسلمسی، حیجانلانما، قوْرخۇ هیسلری و س. اؤز تاثیرینی گؤستریر. قان پلاسماسیندا اوْلدوغو کیمی لیمفا مایئسینده ده فیبرینوْگئن زۆلالی واردیر. بۇنا گؤره ده قاندا اوْلدوغو کیمی، لیمفادا دا لاختالانما پروْسئسی گئدیر. لاکین قانین لاختالانماسینا نیسبتن لیمفا مایئسی داها یاواش لاختالانیر. آنادانگلمه هئموفیلیا خستلی اوْلان آداملاردا قان لاختالانمیر و یا چتین لاختالانیر. بئله اینسانلارین قان دامارلارینین زدلنمسی اوْنلار اۆچون چوْخ تهلوکه لیدیر.
همچینین باخ[دَییشدیر]
- قان دؤورانی
- اۆرک (اینسان)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ویکیپدیا:مقاله اۇزونلوغو
بۇ صفحه مقاله اۇزونلوغونا قوْیولان محدودیتلری آچیقلاییر:
- اوْخوجولار چتینلیکلری، مثلا: اوْخوناقلیلیق، یوْروجو اوْلماق ,...
- دییشدیریجیلر چتینلیکلی، مثلا: دانیشیق صفحهسی چیرپیشمالاری، کیچیک دییشدیرمه چیرپیشمالاری، نئجه بؤیوک مقالهلری نئچه کیچیک مقالهیه بؤلمک و...
- فنی چتینلیکلر مثلا: بروزرلرین محدودیتلری، صفحه لودی و....
اوْخوجو چتینلیکلری[دَییشدیر]
هر مقاله گئتدیکجه گلیشیر و بؤیوکلهنیر، ویکیپدیانین ذخیره اۆچون گؤردوکجه یئری واردیر آنجاق بؤیوک مقالهلرین اوْخوماق ایله دوْلاندیرماغی چتیندیر. بیر ایکی صفحهدن بؤیوک اوْلان مقالهلر داها راحت اوْخوماق اۆچون نئچه بؤلومه بؤلونمهلیدیر. بؤیوک مقالهلری بؤلوملمک یاخشی بیر یوْلدور.
۳۰ - ۵۰ کیلوبایتدان چوخ مقالهلر ۶۰۰۰ - ۱۰۰۰۰ سؤزجوک اوْلاراق، اوْخوجولاری یوْرار. بۇ وضعیتده مقالهنی نئچه مقالهیه بؤلوب، آنا مقالهده اوْ مقالهلره لینک وئریب قیساسینی یازماق تاپشیریلیر.
بۇ اؤلچوده تکجه آنا مت ساییلمالیدیر، باغلانتیلار، بیرده باخ، قایناق، اتک یازی، نوْتلار و لیستلر آنا متندن حسابا گلمیر.
هانسی بؤلوملر آنا متن ساییلمیر[دَییشدیر]
آنا متن بۇ بؤلوملره شامیل اوْلمور:
- قایناق و اتک یازی بؤلوملری («بیرده باخ»، «ائشیگه باغلانتیلار»، اتک یازیلار، قایناقلار و...)
- عکسلر و نمودارلار
- جدوللرله لیستلر
- ائشیک باغلانتیلار و ویکیآراسیلار
استثنالار[دَییشدیر]
ایکی ایستیثنا، لیستلرله بیر خاص حوزهنی قیسالدان مقالهلردیرلر. آنجاق بؤیوک معیار اوْخوناقلی اوْلماقدیر.
فنی چتینلیکلر[دَییشدیر]
قاباقجا بروزرلرین ارورلاری ایله چتینلیکلری اۆچون، مقالهلرین ۳۲ کیلوبایتدان آز اوْلماغی تاپشیریلدی. بروزرلرین آپدیت اوْلماسی ایله بؤلوم دییشدیرمه ایمکانی آرتیریلماقلا چوْخلو چتینلیکلر آرادان آپاریلدی، آنجاق یئنه چوْخلو دییشدیریجی ایله گؤروشچولرین ویکیپدیایا باغلانماق اۆچون آز سۆرعتلی و دایالآپ اینترنتدان فایدالانماغی اۆچون، مقالهلر اوْلدوقجا کیچیک اوْلماسی تاپشیریلیر.
چوخ اۇزون مقالهلر[دَییشدیر]
بعضی بروزرلر خاص وضعیتلرده ۴۰۰ کیلوبایتدان یۇخاری اۇزون مقالهلرله دییشدیرمه و گؤروشده چتینلیکلری اوْلور، اوْنا گؤره بۇ مقالهلره نئچه مقالهیه بؤلوب آنا مقالهیه باغلانتی وئرمک تاپشیریلیر.
اۇزون مقالهلرله چتینلیکلری اوْلان بروزرلر[دَییشدیر]
- Netscape Navigator ۴٫۷۶
- اپرا ۶٫۰۴
- iMac G۳ ۱۹۹۹
- فایرفاکس ۲٫۰ و اینترنت اکسپلور ۶ ۴۰۰ کیلوبایتدا
مقالهنی بؤلمک[دَییشدیر]
[ویکیپدیا:مجوز مستندات آزاد گنو|GFDL]] ۴-جو بؤلومونی رعایت ائتمک اۆچون، اۇزون مقالهنین بیر بؤلومونی آییریب، یئنی بیر مقاله یاراداندا، قیساسینی یئنی مقالهیه باغلانتی وئرمکله آنا مقالهده قوْیون. یئنی یارانان مقالهنین دانیشیق صفحهسینده ده {{SubArticle}} یا {{tl|Summary in} شابلونلارین قوْیماقلا آنا مقالهیه لینک وئرین.
تلسمه![دَییشدیر]
بیر مقاله ۳۲ اؤلچوسو ۳۲ کیلوبایتدان آشارکن، اوْنو قیسالتماغا چالیشمایین. تلسمک یئرسیزدیر. آنا متن باشقا بؤلوملردن آیری یوْخلانمالیدیر. مقالهنی قیسالتماق اۆچون باشقا دییشدیریجیلرله دانیشین. هردن بیر مقاله موضوعو بۆتؤو باسدیرماق اۆچون اۇزون اوْلمالیدیر، اؤلچو و اۇزونلوق دۆز و فایدالی بیلگیلری سیلمک اۆچون یاخشی دلیل دئییل.
اهمیتسیز بؤلوملری آییرماق[دَییشدیر]
طرفسیزلیگی نظرده آلاراق،اهمیتسیز بؤلوملری آییریب، یئنی مقالهیه داشیییب یوْخسا سیلین.
اۇیغون اوْلمایان بؤلوملری سیلمک[دَییشدیر]
اۇیغون اوْلمایان بؤلوملری یئنی بیر مقالهیه داشیماق یئرینه سیلین.
بیر کیچیک قایدا[دَییشدیر]
دیقت:'
بۇ تاپشیرمالار لیستلر و دقیقلشدیرمه صفحهلری و یوْللاندیرمالار اۆچون ائله ایشلنمیر.
اۇزون مقالهلری نئجه تاپاق؟[دَییشدیر]
اۇزون صفحهلرین لیستی بورادا سیرالانیبدیر.
بیرده مقاله اۇزونلوغونو اصلی آد فضاسیندا آختاریش ایله تاپماق اوْلار. گئت دۆیمهسیندن دئییل٬ آختار دۆیمهسیندن فایدالانین!
۳۰ کیلوبایتدان بؤیوک صفحهلر اۆچون، مقاله اۇزونلوغو دییشدیرمه چاغی مدیاویکی:Longpagewarning ایله بیلینیر. مثلا
بیر مقالهنی بؤلوم-بؤلوم دییشدیرمک داها اۇیغوندور.
بیر اۇزون مقالهنی دییشدیرمکده سیخینتیز وار؟[دَییشدیر]
لاپ یاخشی یوْل بروزرین یئنی نۆسخهسینی یۆکلهمکدیر. یئنی نۆسخه بروزرلرده بۇ ارورلار حل اوْلوب.
باشقا بیر یوْل بؤلوملری آیری۰آیری دییشدیرمکدیر.
اتک یازیلار[دَییشدیر]


text:
`فستیوال` نتیجهلر
حابارلار [15]
- "تۆرکیه مدنیت یوُلی" فستیوالی باشلایار
- کاپادوکیادا حالقارا بالن فستیوالی باشلادی
- آلمانیادا تۆرک فیلم فستیوالی باشلادی
- دۆنیأنینگ اینگ اولی دنگیزچیلیک فستیوالی آلمانیادا گچیریلیأر
- آنکارادا مدنیت یوُلی فستیوالی باشلایار
- وان شهرینده سؤودا فستیوالی باشلادی
- ایستامبول دا جاز فستیوالی گچیرلر
- افس اوپرا و باله فستیوالی باشلادی
- گۆرگنده حالقارا مدنیت و قۇوملار فستیوالی باشلادی
- آسپندوسدا اپرا و باله فستیوالی گچیریلیأر
- تۆرک اؤنۆملری آمریکادا تانیتیلدی
- روسیادا تۆرکیه فستیوالی گچیرلر
- ایزمیرده حالقارا صونغات فستیوالی باشلایار
- حالقارا ماردین بینالی باشلایار
- گۆلیستان ولایاتیندا "ایرانلی قۇملارینگ" فستیوالی دۇوام ادیأر


text:
فرانسادا یانغین نظارت آلتینا آلینیب
فرانسانین ژیروند بؤلگهسینده آوقوستون 9-دا باشلایان و تخمینن 74 کیلومتر مربع ساحهده تأثیرلی اولان یانغین نظارت آلتینا آلینیب.
فرانسانین ژیروند بؤلگهسینده آوقوستون 9-دا باشلایان و تخمینن 74 کیلومتر مربع ساحهده تأثیرلی اولان یانغین نظارت آلتینا آلینیب.
بؤلگهده یاغان یاغیشلا یانغین اؤز تأثیرینی ایتیررکن، ژیروند یانغین سؤندورمه رئیسی مارک ورمولن یانغینین نظارت آلتینا آلیندیغینی، لاکین تامامیله سؤندوروله بیلمهدیگینی آچیقلاییب.
ورمولن بؤلگهدهکی یوللارین نقلیاتا آچیلدیغینی و مئشه اراضیلرینه گئتمیین قاداغان ائدیلدیگینی بیلدیریب.
یئتکیلیلر 74 کیلومتر مربع اراضینی احاته ائدن یانغین نظارت آلتینا آلیندیقدان سونرا ژیروند-دن تخلیه ائدیلن مینلرله اینسانی ائولرینه قاییتماغا چاغیریب.
بیلدیریلیب کی، ژیروند-ده 1100 یانغین سؤندورن، ائلهجه ده یانغین سؤندورن اوچاق آلوولا موباریزه آپاریر.
فرانسادا جاری ایل تأثیرلی اولان یانغینلاردا 600 مین کیلومترلیک مئشه ساحهسی کوله دؤنوب.
ایلگیلیلی خبرلر
آوروپادا میمون چیچگی ویروسونا یولوخما سایی آرتیب
دونیا ساغلیق تشکیلاتینین آوروپا بؤلگهسینین انترنت سایتیندا درج ائدیلن میمون چیچگی ایله باغلی یئنیلنمه راپوروندا بوتون قارهده اپیدمی ایله باغلی سون معلوماتلار پایلاشیلیب.
روسیا بمت-یه چاغیریش ائدیب
روسیا بیرلشمیش میللتلر تشکیلاتیندان (بمت) روسیا گوبرهسینین و تاخیلینین صادراتینا مانعهلرین آرادان قالدیریلماسی اوچون تدبیر گؤرمهسینی ایستهییب.


text:
اورمو گؤلونون قوروماسینا اعتیراضلار، قازانجلار و پلانلار
(سون هفته ده کی اعتیراضلارین قازانجلاری و گله جه یی)
سون هفته لرده آذربایجان میللی حرکتی نین گونده م قونوسو اورمو گؤلو و اونون قوروماغینی پروتستو ائدن آذربایجان میللتی دیر. کئچن نئچه ایلین ایچینده اورمو گؤلونون قوروماسی و قوروما سونوجو اوز وئرن توپلومسال و چئوره سل فاجعه نین ابعادی و گئنیشلیگینی هر کسه گؤسترمک اوچون محیط زیست فعاللارین یانیندا آذربایجان-ین هر دردینه مرهم آختاران میللی فعاللارلار دا همایش، سرگی و یازیلارلا چابا گؤسترمیشدیلر. میللی فعاللار درگیلر، سیته لر، اؤیرنجیسل گزیلر و میللی حرکتین باشقا تریبونلاردان فایدالانیب آذربایجان میللتی نین بو فاجعه ایله اوز-اوزه گلمک قورخوسونو قولاقلارا چاتدیرماغا چالیشدیلار. بو چابالار 89 و 90 ایللری نین طبیعت گونونده تبریز و اورمودا اولان اعتیراض حرکتلرینه سبب اولدو. نئچه میللی فعال توتقلانیب و حاقسیزجا جزالاندیریلدیلار. بو آرتیریلان اعتیراضلار سونوجوندا آددا آذربایجان شهرلرینین مجلیس نمایندهلری بو قونویو مجلیسده مطرح ائلهمهیه قرار وئریرلر. البته نمایندهلرین بو ایشینده یئنی مجلیس سئچکیلری و رئکلام آماجلی اولماسینین نه قدر تاثیری اولدوغو بو نمایندهلرین ویجدانینا بیراخیلیر. اورمو گؤلونه سو چکدیرمه طرحی نین ایکی فوریتی 66 نمایندهنین ایمضاسی ایله علنی جلسهده بررسی اولماق اوچون مجلیسین برنامه سینده یئر آلیر آنجاق بو طرحین ایکی فوریتی قبول اولونمور. طرحین قبول اولنماماسی بیر طرفدن و بجنورد و فارسان نمایندهلری کیمی نمایندهلرین آنتی تورکچولوکدن قایناقلانان ایهانتلی سؤزلری آیری طرفدن، آذربایجانلیلاری راحاتسیز ائلییب جان اوستو اولان گؤلونو قورتارماغا اؤزلرینین مئیدانا گلمهسینه راضیلاشدیردی. اولانلارا اعتیراض اولاراق میللی فعاللار طرفیندن تیراختور-شهرداری فوتبال اوینلاریندا و اوندان سونرا شهریور آیی نین 5-ده اورمو و تبریزده گؤستری دوزنلهمهیه قرار وئریلدی. بو قراری میللته ده چاتدیرماق اوچون سون ایللرده تایی آز گؤرونن بیر چابا صرف اولوندو و البته بیر تعداد فعاللاردان دا بو چالیشمالار اثنایندا توتوقلاندی. آمما چابلار بوشا گئتمهییب و شنبه، شهریورین 5-ده اولان اعتیراض اورمودا تمامی ایله باشاریلی شکیلده قورولدو. آمما تبریز-ین چیخیشی گؤزلهنیلندن داها آشاغی سوییهده ایدی. اورمونون چیخیشییندا جانینی میللی منافع یولوندا وئرن شهیدلر، قانی توکولن یارالیلار، حاکمیتین قدار آداملاری الی ایله وحشیجه دؤیولنلرین خبری تبریز-ین قانینی جوشدوردو. اورمو شهیدلرینین یئددی سینده بیر داها اورمو آیاغا قالخدی و البته بو دفعه تبریز بوتون امنیتی آتمسفره و باسقیلی دورومونا باخمایاراق اؤز قارداشینی تک بیراخمادی و هر ایکی شهرده میللتین و میللی فعاللارین گوجو حاکمیتین دمیر یومروغونا غلبه ائلهدی. بو اعتیراضلار سونوجوندا حاکمیت ال-آیاغا دوشوب و دولت اؤز موضعیندن دالا چکیلمهیه مجبور اولوب و یالاندان دا اولسا 900 میلیاردلیق یاردیم پروژهسینی تصویب ائلهدی. اورمو گؤلونون قوروماسینا کئچن نئچه هفته ده دوزنلهنن اعتیراض گوستریلرینین بیر سیرا نواقصی یانیندا بؤیوک قازانجلاری دا اولموشدو. بو قازانجلاری بئله سیرالاماق اولار:
- دورغونلوق فضاسینی سیندیرماق: 85 قیاملارینین آردیندان میللی حرکت اوستونده اولان باسقیلار داها دا آرتدی. آرتان باسقیلار ندنی ایله میللی حرکت اوچون یئنی دوروم و یئنی قوشوللار یاراندی. چالیشما قوشوللارینین دگیشیلمهسی، باسقیلارین آرتیریلماسی و 85 قیاملاریندان سونرا یارانان آتمسفر میللی حرکتی دورغونلوغا سوروکلهمیشدیر. 88 ایلینین جمهور باشقانلیغی سئچکیلرینده دورغونلوق فضاسی یئرینی چالیشمایا وئرسه ده بو چالیشمالار میللی فعاللارین سوکوت یؤنتمینی سئچدیکلری اوچون بلکه توپلومو دریندن ائتکیلهمک ایمکانی تاپمامیشدیر. آمما اورمو گؤلونون قورماسینا اعتیراض اوچون دوزنلهنن گؤستریلرده آذربایجان میللتینین هامیسینین ایشتیراک ائتمه سی کئچن ایللرده یارانان دورغونلوغو کوکدن سیلیب و بوتون آذربایجان توپلومونو حرکته گتیردی.
- مرکزیتچی اپوزوسیونون بایکوت-ون سیندیرماق: کئچن ایللرده مرکزیتچی اپوزوسیون، آذربایجان میللی حرکتینه مربوط اولان خبرلری بایکوت ائدیب میللی حرکتین وارلیغینی یوخ سایماغا چالیشیردی. بو موضوع 85 قیاملاریندا چوخ گؤزه ووروردو. 85 قیاملاریندان سونرا آذربایجان میللی فعاللاری و میللتینه، مرکزیتچی حرکتلرین وئردیگی دموکراسی، سؤز آزادلیغی و بشر حاقلارینین رعایت اولماسی کیمی شعارلارینا نه قدر اینامسیز اولدوقلاری و سؤزلرینه نه قدر صداقتسیزلیکلری داها دا آیدینلاشدی. ایران جمهور باشقانلیغی سئچکیلری سونوجونا اولان اعتیراضلارین میللی حرکت طرفیندن سوکوت ایله قارشیلانماسی بو بایکوتو داها دا شیددتلندیریمیش دیر. آمما آذربایجان-دا فضانین امنیتی اولماسینا و باسقیلارین شیددتلی اولماغینا راغمن سون اعتیراضلارین گئنیش و باشاریلی اولماسی اپوزوسیون تریبونلارینین سوسقونلوغونو پوزدوردو و آکسیالارین خبرلری اونلارین سیتهلرینده یانسیدی. خبرلرین یانسیماسی نه قدر ایجباری ده اولسا بیر باشاری ساییلیر. البته اعتیراضلارین قونوسو دا بو بایکوتو سیندیرماقدا ائتکیلی ایدی.
- میللی حرکتین گوجونو سرگیله مک: گونئی آذربایجان میللی حرکتینی ایزلیین هرکس بیلیر 1385 قیاملاری میللی حرکتین تاریخینده بیر زیروه دیر. بو قیاملاردان سونرا میللی حرکتین نه قدر پتانسیللی اولدوغو ثابیت اولوندو. البته اونلا بئله اینتیظارلار میللی حرکتدن چوخالدی. دئمک اولار ایران تحولاتینی ایزلیین دونیا گوجلری ده ایران-دا و گونئی آذربایجان-دا بؤیوک دگیشیم پتانسیلینه صاحیب اولان میللی حرکتیمیزین وارلیغین گؤرودولر. 85 دن سونرا آذربایجان میللی حرکتی قابیق سالدی و بو دگیشیم حرکتین تاکتیکلرینه ده یانسیدی. بعضن یئنی یؤنتملردن فایدالانماق چوخ ملموس اولمادیغی و آز اولدوغو اوچون دورغون آتمسفرده چوخ گؤزه گلمیردی. 88 سئچکیلرینده آذربایجان-ین سوکوت تاکتیکی ده بعضن میللی حرکتین گوجونو ایتیریب و گوجسوزلهشمهسی اولاراق تعبیر اولوردو و بو حرکتین ضعیفلهشمه شوبههسینی یارادیردی. بو ذهنیتین یارانماسیندا مرکزیتچی اپوزوسیونون بؤیوک رولو واریدی. بلکه 88 سوکوتونون اؤجو آلینیردی. آنجاق سون گونلرده کی اعتیراضلار میللی حرکتین داها دا گوجلو اولدوغونو گؤسترمکله برابر گونئی آذربایجان-ین مرکز گوجلریندن مستقل اولاراق تصمیم آلدیغی و آلدیغی تصمیملرین عملی ائلهمه گوجونه صاحیب اولدوغو آیدینجا گؤستریلدی. بو حرکت ایران-ین باشقا میللتلرینه ده اؤزنک اولابیلر.
- دونیا خبر آژانسلاریندا یانسیماق: دونیا خبر آژانسلاریندا گونئی آذربایجان خبرلرینین یاییلماسی یاخین کئچمیشده فعاللارین بیر چوخونون حسرتینه چئویریلمیشدی. میللی حرکتین خبر آژانسلاریلا سیستماتیک رابطهسینین اولماماسی اوچون گونئی آذربایجان خبرلرینی دونیایا چاتدیرماقدا چتینلیگی واردیر. بو مسئله هله ده آرادان قالدیریلماییب آنجاق سون اعتیراضلار، دونیانین چوخ اعتیبارلی خبر آژانسلاری و قزئته لرینده یئر آلماغی باشاردی. گونئی آذربایجان، آذربایجان-ین تورک کیملیگی، میللی حرکتین وارلیغی و ماهیتی و گونئی آذربایجان تورکلرینین معروض قالدیغی حاقسیزلیقلارا بو خبرلرده ایشاره اولونماسا دا کئچن هفتهلرده کی اعتیراضلارین خبرلری بو آژانسلار طرفیندن یاییلما شانسی تاپماغینا گلهجهیه بیر یاتیریم کیمی گؤرملی و سیستماتیک ایلگیلر قورماغا یاتاق حاضیرلاماق کیمی دگرلهندیریلمهلییک. بلکه گلهجکده معتبر خبر آژانسلاریندا میللی حرکتیمیزین خبرلرینی یایماق بوگونکو کیمی چتین اولمویا.
- بیرلیک و برابرلیکده چالیشماق: میللی حرکت ایچینده اولان انشقاقلار و بؤلونمهلر و میللتچیلرین آراسیندا یارانان آرالار سون ایللرین ان چوخ دانیشیلان قونولاریندان بیری ساییلیر. هامی بو فاصلهلرین آزالماسینی ایستهدیگی حالدا و بیرلشمه یه یؤنهلیک بیر سیرا چالیشمالارا رغمن تاسوفله پراتیک باشاری الده ائدیلمهمیشدیر. اورمو گؤلونون قوروماسینا اعتیراض اوچون چالیشمالاردا فرقلی دوشونجهلردن و چئشیدلی طیفلردن اولان میللی فعاللاریمیزی بیر یئرده و برابرلیکده گؤرمک چوخ سئویندیریجی ایدی. بلکه دئمک اولا سون اعتیراضلارین ان بؤیوک قازانجی همن بیرلیکده چالیشمالار دیر. یاخین کئچمیشده بیرلیکده چالیشمالار عمومن سیاسی فعالیتلر و هر طیفین منافعینی حفظ ائتمک آماجی ایله اولموشدور آنجاق بو دفعه تمام طیفلر هزینهلری عهدهلهنیب پایلاشماق هدفی ایله و داشی یئردن قالدیرماق اوچون وار گوجلرینی بیرلشتیرمک اوچون ایشبیرلیک ائلییردیلر. شخصلر، طیفلر، گروهلار و تشکیلاتلار بیر-بیرلرینه گووهنیب بیر-بیرنه آرخا دورماغی بیر داها تمرین ائلهدیلر. بونو سون اولانلارین ان بویوک قازانجی اولاراق دگرلندیرمهلییک.
اوست سطیلرده یازیلانلار نئچه هفته اؤنجه دن باشلایان اعتیراض حرکتلرینین قازانجلاری ایدی. آمما بوگون بونو دوشونمک لازیم دیر کی یاخین گلهجکده نهلر ائتمهلییک؛ آکسایالاری هانسی طرفه یؤنلندیمک لازیم دیر. اؤنوموزده نئچه سئچه نک وار:
1- اعتیراضلار بوتونلوکله دورسون: اورمو گؤلونون قوروماسی آذربایجان-ین دردی دیر. بو گؤلون قوروماسی آذربایجان-ین آرادان گئتمهسی و آذربایجان میللتینین معنوی و فیزیکی اؤلومو آنلامیندا دیر. بونلارا باخاراق اورمو گؤلونو قورتارماق آذربایجان-ین میللی مسئله سینه دؤنوشوب دور. اونون قوروماسینا اعتیراضی سوسدورماق هئچ دوغرو یانی یوخدور و هر آذربایجانلی بوگون گرک الیندن گلدیغی قدر اورمو گؤلونو قورتارماقدا چالیشا.
2- بوگونکو اعتیراضلار دوام ائدسین: بعضن خیابانی اعتیراضلارین دوام ائتمهسی حالدا آذربایجان میللتینین موجود تبعیضلر و ظولوملردن بیر یوللوق قورتورولماسی دوشونولوب دئییلیر. بو سونوجا او زامان چاتماق اولار کی یا ایران-ین مرکزیتچی اپوزوسیونو هابئله باشقا میللی حرکتلری آذربایجانلا بیرلیکده آیاقلانالار و یا آذربایجان تک باشینا حاکیمیتی یئنیب اؤز ایستکلرینین عملی اولماسینی باشارا. ایران-ین و ایران-دا کی سیاسی آخینلارین موجود دورومونا باخدیغیمیز زامان عرب باهاریندان اولگو آلینان یؤنتم ایمکانسیز گؤرونور نیه کی مرکزیتچی جریانلار عمومن منطقهای حرکتلرین وارلیغینی دانیرلار و یا اونلاری اؤز نفعلرینه قوللانماق و یا موصادیره ائلهمهیه چالیشیرلار. آیریجا ایران ایچینده اولان حرکتلرین مشترک نقطهلری چوخ آزدیر و بعضی حرکتلرین کف ایستکلری باشقا حرکتین سقف ایستکلرین آشیر. بونلارا باخاراق حتی تاکتیکی بیرلیگین ده یارانماسی ایمکانسیز گؤرونور. ایکینجی یونتمده ایسه آذربایجان تک باشینا بو قدار رژیمله ساواشیب اونو یئنمهلیدیر. بو یول سئچیلیرسه وئریلن شعارلاردا دگیشیکلیک یارانمالی و محوریت اورمو گؤلوندن میللی حرکتین بوتون ایستکلرینه یؤنلندیریلمهلیدیر.شعارلار و اعتیراضلارین محورینی دگیشمک نه قدر باشاریلی اولاربیلر سوروسونا جواب وئرمک چوخ چتین دیر و بویوک بیر سورو ایشارتی یارانیر. بونا علاوه بو باخیش ایندیکی دورومدا میللی حرکته آغیر هزینه لر تحمیل ائلییب و بلکه ایللر بویو ساغلانماز ضربهلر وورا. میللی فعالیمیزین توتولماسی مئیدانی حرکتلرده ده بیزی ضعیفلهدهبیلر و باشاریلی سونوجا چاتما احتمالیمیز چوخ دوشوک اولور. بونا علاوه هدفه چاتمادیغیمیز حالدا آذربایجان میللتی و میللی حرکت استهلاکی حالتده ضعیفلهنیب سارسیلیر و اونا گؤره خیابانی اعتیراضلارین گلهجکده تکرار ائدیلمهسی داها دا چتینلهشیر. باشاریلی اولدوغوموز حالدا دا اولن آذربایجان میللتینی سعادته طرف آپارابیلهجهییک می یوخسا یوخ سوروسو یارانیر و ثانیا معاصیر تاریخی بیر داها تکرار ائدیب ایران-ین بوتونلوگونون یوکونو یئنه آذربایجان-ا تحمیل ائتمیش اولوروق. بونلارا باخاراق بوگوندن سونرا خیابانی حرکتلرین دوامیندان، چوخ شئی الده ائدهبیلنمیهجهییک.
3- اعتیراض بیچیمی نین دگیشیلمهسی: اوستده گلن یازیلارا باخاراق هرنهدن اؤنجه خیابانی اعتیراضلاردا قازاندیقلاریمیزی قوروماق لازیمدیر. اورمو گؤلونون قوروماسینا قارشی دورماق آذربایجان-ین حیاتی اوچون ساواشماق دئمکدیر. اورمو گؤلونه اولان اعتیراضلاری یئنی بیچیمده دوام وئرمک و اعتیراضلارین فورمونو دگیشمک لازیم گؤرونور. ایندیکی دورومدا آذربایجان جامعهسینی هزینهلردن اولدوقجا اوزاق توتماق لازیمدیر. خیابانلاردا اولان اعتیراضلارین(اورمو گؤلو مسئله سینده) یئرینه، ایندیکی دوروم و قوشوللارا باخاراق، باشقا یول-یؤنتملری دوشونمک لازیمدیر. اؤرنک اوچون دولت تصویب ائتدیگی بودجه نین آذربایجان-دا تئزلیکله خرجلهنمهسینه چالیشماق و یا بین المللی مرجعلره موراجعت ائتمکله اورمو گؤلونون قوروماسینا اعتیراضیمیزی گوندمده ساخلاماق و س. بعضیلرینه گؤره بیلیم یوردلارین آچیلماسی ایله برابر بو اعتیراضلاری بیلیم یوردلارا داشیماق و اؤیرنجیسل تجمعلار قورماقلا اونا دوام وئرمک لازیم دیر. آمما بو یؤنتم اعتیراضلارین فورمونو دگیشمک دئییل بلکه یئرینی دگیشمک دیر و خیابانی اعتیراضلارین هزینهسی باشقا شکیلده اؤیرنجیلریمیزه تحمیل اولوب اؤیرنجی حرکتیمیزه ضربه ووراجاق دیر.
سون اعتیراضلار میللی حرکته یئنی تجروبه لر قازاندیردی. اومود اولونور بوندان سونرا کی حرکتلرده داها پیلانلی آددیملایاق کی داها آز هزینه لرله داها آرتیق باشاریللار الده ائدک. بوگون البته کی کئچن هفته لرده توتولانلاری اونودماماق و اونلارین آزادلیغینا چالیشماق هامیمیزین ایلک گؤره وی دیر. بوتون آذربایجان اوغروندا چالیشیب توتولانلارین آزادلیغینی اومود ائدیریک.
گونئی آذربایجان
الف-تبریزلی


text:
`چین` نتیجه لر
ینگی لیکلر [264]
- شی جین پینگ ولادیمیر پوتین گه قیغوداشلیک بیلدیردی
- ناتو، اوکراینده گی اوروش نینگ یکونلنیشی اوچون چین گه چقیریق قیلدی
- جمهوررئیس اردوغان چین لیک کسبداشی شی جینپینگ بیلن اوچره شدی
- اوزبیکستان – قرغزستان – چین اورته سیده تیمیر یولی بوییچه کیلیشووگه قول قوییلدی
- نانسی پلوسی: چین نینگ تایوان نی تجرید ایتیشی گه یول قویه آلمه یمیز
- چین اردوسی تایوان تنگه سیده حربی تطبیقات باشلتدی
- چین ده اویوشتیریلگن هجوم عاقبتیده کوپلب کیشی اولدی و یره لندی
- چین نانسی پلوسی نینگ تایوان گه قیلگن سفری آرتیدن کینگ کولملی تطبیقات باشلتدی
- چین نینگ بعضی شهر لری نی چنگ بولوت لری قاپله دی
- ستولتنبرگ ناتونینگ هند – تینچ اوقیانوس منطقه سیده همکارلیک ایچیده بوله جگینی ایتدی
- چین کیمه لری جاپان حدود لری گه کیرگن
- چین آنتی بالیستیک راکتی نی سیناودن اوتکزدی
- چین ده بیر فابریکه ده پارتلش یوز بیردی
- چین ده طبیعی آفت حادثه لریده کوپلب کیشی جان بیردی
- امریکا قوشمه ایالتلری بیلن چین اورته سیده گی مناسبت لر
- چینده چوکیب کیتگن بناده اونلب کیشی حیاتینی یوقاتدی
- جنوبی کوریا: اوتگن آیده روسیه و چین اوروش اوچاق لری هوا حدودی میز گه کیردی
- چین تشقی ایشلر وزیری افغانستانده طالبان ییتکچیلری بیلن اوچره شوو اوتکزدی
- چین امریکا قوشمه ایالتلریگه چقیریق قیلدی
- توناون چین ده قولب توشگن اوچاقده گی یولاوچی لرنینگ همه سی هلاک بولگن
- چین ده یامغیر کوپلب کیشی نینگ اولیمی گه سبب بولدی
- خداوند قوریسه اولیم یوق
- ساچیدن اوشلب خاتینی نینگ حیاتی نی سقلب قالدی
- چین ده تاپیلگن بیر ویروس انسان لرنینگ اولیمی گه سبب بولماقده
- خروس ییلی
- تورکیه جمهور باشلیغی رجب طیب ایردوغان نینگ چین سفری
- چینده موز فستیوالی
- جهان بویلب کرونا ویروس خصوصیده بیر ویدیو تصویر
- پول سَنَش بوییچه دنیا ریکاردی
- ویران قیلیش هم بیر هنر...
- چین ده انسان لرنینگ اولیمی گه سبب بولیشی ممکن بولگن ینگی بیر ویروس تاپیلدی
- چینده رهبر لر ییغیلیشی باشله دی
- شوو چین لیک باله نینگ اسنوبُرد هنری گه قره سنگیز چی
- کرونا ویروس کینگ قولاچ یاییب بارماقده
- چین ده یوزلب درون کوک دن ییرگه قولب توشدی
- چین نینگ سینجان اویغور خودمختار منطقه سیده گی قویاش محرابی نینگ قالینتی لری


text:
رابرت لویی استیونسن
رابرت لویی استیونسن (اینگیلیسجه: Robert Louis Stevenson) شاعیر، رومانچی و یازیچی - ۱۳ نوْوامبر ۱۸۵۰ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. ۴۴ ایل عومر ائلهییب و ۰۳ دسامبر ۱۸۹۴ میلادی تاریخیندا وفات ائدیب.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Robert Louis Stevenson»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده رابرت لویی استیونسن گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
به گزارش پایگاه خبری،تحلیلی جمعیت جوانان قشقایی،استاد اسدالله مردانی رحیمی متن تسلیت خود به جامعه قشقایی بر اثر فوت استاد گرانقدر بهادری کشکولی را به شرح زیر اعلام نمودند.
بیزیم انگ بؤیوک ناقیشچیمیز اوستاد بیژن بهادری اؤلومو هامی هونرمنلر’ یازیجیلار’ شاهیرلار’ آراشدیریجیلار و… یاسلی ائتدی و آزایا قویدو; دوغرو دور کی ایندی بیزیم قاشقایلار ایچینده بؤیوک بؤیوک نقیشچیر وار دیر کی ایلمی یولدان و اولو اوسادلاردان نقیش چکمک اؤرگنمیشلر و ایشلری چوخ ده یه رلی و گؤزل دیر; آما بیژن بیر یارادیجی و اؤزو آیاقلانان دیر; او اؤز فیکیریینن نقیش یارادیری و هئچ اوساد یا آلیم یانیندا اولمادی کی بیر زاد اوللاردان اؤرگنسین; بلکه اؤزو یارادیب و خلق ائدیردی; یانی کی او بیر خالیق ایدی و نقیشلری اونونگ خلقی و آلامی ایدی; ائله بو خاطره بیز او خالیق قارشیسیندا باش ائندیرمه لی و اونونگ روحونو تاپانمالی (پرستش) ییک; من بؤیوک تانگریدان اونا رحمت دیله ییرم و اونونگ آییلاسینا باش ساغلیغی دئییرم.
اسدالله مردانی رحیمی


text:
آقولو
آقولو (ایسپانجا: Alguazas) Agulo ایسپانیادا بیر یاشاییش منطقهسیدیر و سانتا کروس (جزایر قناری)نده یئرلشیب. بۇ شهرین مساحتی ۲۵٫۳۹ کیلومتر موربّع دیر. ۲۱۵ متر دنیز سویهسیندن اۇجالیقی وار. سوْن نۆفوس تخمینلرینه گؤره ۱۱۰۰ نفر دیر.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ SUPERFICIE, PERÍMETRO Y ALTITUD DE LOS MUNICIPIOS DE CANARIAS. (Spanish). Instituto Canario de Estadística (ISTAC).[دائمی اولو باغلانتیلی]
ایسپانیا ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Agulo»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۷ مارس ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده آقولو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
ماشین
ماشین (یونانجا – unxavn : لاتینجا mechané : یعنی قورغو ، آوادانلیق دئمکدیر) قورغو و ترتیبات توپلوسو اوْلوب کونکرئت (konkret) تاپشیریقلارین حلی زامانی اینسان امه یینی تام و یا نیسبتا عوض ائتمک اۆچون تطبیق اوْلونور. اونلارین بؤیوک اکثریتی تکرار اوْلونان ایشلرده گوجلرین چئویک و راحات تطبیقی اۆچون نظرده توتولور.
ماشین لارین باشقا تطبیق ساحه سی یوک لرین نقلی دیر. قدیم آنتیک دؤورونده مؤوجود اوْلان معناسینا ("Deus ex machina") گؤره ماشینلار یئنی دؤوره قدر ایلک نؤوبه ده آلدادیجی قورغو کیمی ، داها سوْنرا ایسه ایشچی قورغو کیمی باشا دوشولموشدور. XX عصرده الکترونیکانین اینکیشافی ایله علاقه دار اولاراق ماشین سؤزو بیلگی سایار پروگراملارینا دا عاید ائدیلیر. مهندیسلیک ده مکانیکی ماشین لار الکترونیک اوتوموبیل لردن فرق لندیریلیرلر.
آوتوماتلار معین ایشی اینسان مداخیله سی اولمادان یئرینه یئتیردییی حالدا ، ماشینلارین ایداره ائدیلمه سی لازیمدیر. پراکتیکی اولاراق ماشینلاری 4 قروپا بؤلمک اولار:
1.انرگئتیکا ماشینلاری (محریکلر، نووه (nüvə) راکتورلاری ، ایستیلیک و باشقا چئوریجی لر)
2.اینفورماسیا ماشینلاری (EHM ، موسیقی آلت لری ، رابیطه قورغولاری ، اینفورماسیا اعمالیندا ایستیفاده ائدیلن ماشینلار)
3.ماتریال اعمال ائدن ماشینلار (دهییرمانلار ، سوبالار ، دستگاهلار و ... )
4.نقلییت و قالدیریجی ماشینلار (اوتوموبیل ، کرانلار ، قاطار و ...)
چوخ واخت اوتوموبیل لری ده ماشین آدلاندیریرلار.[۱]
قايناق[دَییشدیر]
- ^ [ويکي پئديا]


text:
مسئله عثمانلی دؤولتینه بۇلان قاراییش می؟
آنکارا ییلدیریم بیازیت بیلیم یوردونینگ سیاسی عیلیملار فاکولتهتی نینگ باشلیغی پروفسور قدرت بلبل ینگ یازغیسینی اۇقایارسینگیز
کأبیر قینچیلیقلاری چؤزمهک اۆچین سنینگ قاراییشینگ دۇغری دا بۇلسا یترلیک بۇلمایار. عثمانلی دؤولتیندن قالان میراث هم شۇل مسئله لردن بیری. عثمانلی دؤولتینه نأحیلی چمه لِشمه لیدیگی مسئله بۇلماغا دۇوام ادیأر. سۇنگقی گِزهک لبنان ینگ جمهورباشلیغی میشل عون، لبنان ینگ قورالان گۆنۆنینگ ۱۰۰-نجی ییللیغی میناسیبتلی گچیریلن دابارادا فرانسوزلارینگ قۇلداو برمه گینده قاراشسیزلیقلارینا ایه بۇلاندیقلارینی بِلله دی و عثمانلی دؤولتینی دؤولت ترورینی آلیپ بارماقدا گۆنأکأرلِهدی و تهمت آتدی. شونگا منگزه ش گۆنأکأرلِهمه لره گۆن باتار ادبیاتیندا و کأبیر عاراپ یورتلاری نینگ درس کیتاپلاریندا هم واغتال واغتال قابات گِلینیأر.
آنکارا ییلدیریم بیازیت بیلیم یوردونینگ سیاسی عیلیملار فاکولتهتی نینگ باشلیغی پروفسور قدرت بلبل ینگ یازغیسینی اۇقایارسینگیز
آنکارا ییلدیریم بیازیت...
۶۰۰ ییل حؤکۆم سۆرهن دؤولت و آلیپ باران سیاساتلاری البتده بیرنأچه تاراپدان تانقیت ادیلیپ بیلینر. اِمما عثمانلی دؤولتی امپریالیست دؤولتلرینگ ادیشی یالی تاپاووتلی مدنیتلره و شخصیتلارا باسیش اتمه کده گۆنأکأرلهنیپ بیلینمهز. بو مسئله ده اۇنگا تمهت آتیلیپ بۇملاز. تۆرکیه ده کأبیر قاتلاقلار ترسینه عثمانلی درولتینی تاپاووتلی مدنیتلره قارشی آسیمیلاسیون سیاساتینی آلیپ بارماندیغی اۆچین تانقیت ادیأر. اۇلارا گؤرأ شیله سیاسات آلینیپ باریلان بۇلسا دا عثمانلی نینگ حأکیمیهتی آستینداقی جغرافیادا شو گۆنکی گۆنده حاص کؤپ تۆرک و مسلمان بۇلاردی.
بریتانیا و فرانسیا تاراپیندان دۇلاندیریلان جمغیتلرینگ شو گۆنکی گۆنده شۇل یورتلارا منگزه ش تاراپلاری نینگ حاص کؤپدۆگی گؤز اؤنگۆنده توتولان یاغداییندا بو قاراییش آصیلسیز بۇلماسا گره ک. عثمانلی دؤولتی نینگ شیله سیاسات آلیپ بارمازلیغی، اۇنی امپریالیست یورتلاریندان آییران اساسی اوغورلاردان بیریدیر.
عثمانلی پاراحاتچیلیغی
عثمانلی دؤولتی نینگ اوزاق ییللارینگ دۇوامیندا حؤکۆم سۆرن جغرافیالاری شو گۆنکی گۆنده قان گؤلۆنه اؤورۆلن یالی. عثمانلی دؤولتی بالکان، یاقین گۆن دۇغار و آفریقانی عاصیرلارینگ دۇوامیندا آسودا یاغدایدا تاپاووتلی دینلره و مدنیتلره صارپا حۇرمات قۇیمانق بیلن دۇلاندیردی. شۇل یاغدایینگ اساسی گؤرکِزیجیلریندن بیری عثمانلی دؤولتی نینگ حأکیمیه ت آستیندا بۇلان واغتی عثمانلییلارینگ تۇپراغیندا تاپاووتلی دیللرینگ، مدنیت و دینلرینگ جبیسلیکده یاشاماغی و عثمانلیلارینگ چکیلمه گیندن سۇنگ شۇل تاپاووتلیلیقلارینی اۇزالقیسی یالی دۇوام اتدیرمه گیدیر.
عثمانلی نینگ حۇش نیتلیلیگی ادبیاتدا پاکس عثمانا یاغتی عثمانلی پاراحاتچیلیغی حؤکمۆنده بیلینیأر.
عثمانلی نینگ تاپاووتلیلیقلارا صارپا حۇرمات قۇیان توتومی، آمریکانینگ "آچیلماغیندان" سۇنگ آمریکانینگ یرلیلرینه ادیلن باسیش و ظلم، یرلیلرینگ دینلری، دیللری و مدنیتلری نینگ یۇق بۇلماغی؛ بریتانیانینگ هند اۇقیانی نینگ آشاققی قاره سینده ۱۵۰ ییل اؤز بارلیغینی دۇوام اتدیرندیگینه قارامازدان، شۇل یورتلاردا قورلان یورتلارینگ رسمی دیللری نینگ انگلیس دیلی بۇلماغی بیلن دنگِشدیریلنده البتده تقدیر ادیلمه لی.
اگر اؤنگه سۆرۆلشی یالی عثمانلی دؤولتی، گۆن باتارلی کأبیر یورتلار یالی حرکت ادیپ باسیپ آلیجی سیاسات آلیپ باران بۇلسادی، لبنان ینگ جمهورباشلیغی نینگ آدی نینگ "میشل عون" بۇلماغی و مسیحی بۇلماغی البتده قاتی قین بۇلاردی. اؤزی یالی لبنانلی و مسیحی بۇلان، بیرنأچه عسگرینگ یازیجیسی امین مألوف ینگ امپریالیست یورتلار بیلن عثمانلی نینگ آلیپ باریان سیاساتینی دنگِشدیریأن شو سؤزلری یوردونینگ جمهورباشلیغینا برلن جۇغاپ یالیدیر: "اگر آتالاریمیز، مسلمان قشونلاری تاراپیندان ضبط ادیلن یورتدا مسیحی بۇلماغینگ یرینه، مسیحیلر تاراپیندان ضبط ادیلن یورتدا مسلمان بۇلان بۇلسادی، اۇلارینگ اینانچلارینی قۇراپ ۱۴ عاصرینگ دۇوامیندا اۇبالاریندا و شهرلرینده یاشاماقلاری التبده مۆمکین دألدی. حاقیقاتدان هم اسپانیاداقی مسلمانلارا نأمه بۇلدی؟ یادا سیسیل دأکی مسلمانلار؟ یۇق بۇلدولار، اولارینگ أهلیسینی قیرغینا بردیلر، سۆرگۆن اتدیلر یا دا مسیحیلیگی قابول اتمه لی بۇلدولار."
ایسرائیللی تاریحچی پروفسور، سۇنگقی دؤوۆرلرینگ مشهور یازیجیسی، یووال نوح حاراری نینگ حریت قازتیندأکی ماقالاسیندا آیدیشی یالی، پاکس عثمانی، عثمانلی بارلیشیغینی، حۇش نیتلیلیگینی آچیق آیدینگ بیان ادیأر: "اۇرتا عاصیردا اوروپادا گچیریملیلیک دییلن زات یۇقدی... ۱۶۰۰-نجی ییلدا پاریس دا هر بیر آدام کاتولیکدی. پروتستان بیری شهره گیرن واغتیندا اۇنی اؤلدۆریأرلردی. لندن ده بۇلسا هممه لر پروتستان دی. بو گزه ک کاتولیک بیری شهره گیرن بادیندا اۇنی اؤلدۆریأردیلر. شۇل ییللاردا اوروپادا یهودیلر سۆرگۆن ادیلیأردی... هیچ کیم مسلمانلاری قابول اتمه ک ایسله مه یأردی. اِمما شۇل دؤوۆرده ایستامبول دا تاپاووتلی مذهبلردن بۇلان مسلمانلار، کاتولیکلار، ارمنیلر، روملار و بلغار آغزیبیرلیکده بیر یرده یاشایاردی".
تاریحی اؤز پیداسینا گؤرأ اولانماق یا دا عثمانلی دؤولتی نینگ تۇپراغینی بؤلمأگه دۇوام اتمهک...
عثمانلی دؤولتینه آتیلیان تهمتالره یۇقارداقی میثاللار بیلن هم جۇغاپ برمهک بۇلیار. اِمما اساسی مسئله بو دأل. مسئله امپریالیسمینگ "بؤل، دۇلاندیر" استراتژیسیدیر. عاصیرلارینگ دۇوامیندا بؤلۆنشیگینگ اؤنگۆنینگ آلینماغیندا و پاراحاتچیلیغینگ یۇلا قۇیولماغیندا اساسی رُل اۇینایان اسلام دینی نینگ، شو گۆنکی گۆنده اساسی قیمماتلیق حؤکمۆنده قابول ادیلیپ ادیلمزلیگیدیر. عثمانلی دؤولتی نینگ بؤلۆنمهگیندن سۇنگ عثمانلی تۇپراغینا دگیشلی بۇلان یورتلاردا (بالکان، یاقین گۆن دۇغار، آفریقا) بؤلۆنشیگینگ دۇوام اتدیریلمه گی ایسله نیأر. میکرو درجه سینده عمله گلن، عمله گتیرلن اتنیکی، دینی، مدنی و میللی تأزه شخصیتلار بیلن شۇل تۇپراقدا هنیزم بؤلۆنشیک دۇوام ادیأر. شۇل یرلردأکی چاقنیشیقلار، حرکتلر، تأزه سرحتلرینگ کسگیتلِنمهگی ماقصادی بیلن قورالیار.
شیله یاغدایدا ایسه م نأمه ادیلمهلی؟
گۆن باتارلاشماق بیلن اؤز جمغیتیندن، دأپ دسسورلاریندان، قیمماتلیقلاریندان اوزاقلاشان آیدینگلار و سیاساتچیلار، گۆن باتاردا عمله گلن و عثمانلینی بؤلیأن پیکیرلری اۇرتا آتیپدیر. شو گۆنکی گۆنده عثمانلی تۇپراغینداقی بیله کی یورتلارینگ گۆن باتارلاشما سۆزگِجیندن گچن آیدینگلارینگ و سیاساتچیلارینگ عثمانلا و اؤز جمغیتلرینه بۇلان قاراییشی هم موندان تاپاووتلی دأل.
بالکان داقی، یاقین گۆن دۇغارداقی و آفریقاداقی شو گۆنکی یاغدای گچمیشدأکی یاغدایدان تاپاووتلی دأل. شۇل یورتلار هنیزم بؤلۆنمهک حۇوپونا سزه ور. اؤز جمغیتیندن، تاریحیندان، دأپ دسسورلاریندان، عاداتلاریندان اۆزنه بۇلان آیدینگلارینگ و سیاساتچیلارینگ یورتلارینی آلیپ گیتجک یری، جمغیتلری نینگ بؤله ک بۆچِک بۇلماغیندان باشغا یر دأل. شۇل سبأپلی امپریالیست ماقصاتلارا گؤز یتیریپ، گچمیشه و شو گۆنه تاریحی، جمغیتی و بؤلگه سی بیلن حاص ایسنیشیقلی یاغدایدا قارالمالی.
عالیملار، آیدینگلار، اولی تیره طایپالارینگ یۇلباشچیلاری، سیاساتچیلار، هر بؤلگأنینگ پاراساتلی آداملاری توتان یرلی توتوم آلیپ باریپ بؤلگأنینگ بؤلۆنمه گینه قارشی دورمالی. شیله بۇلمان حالاتیندا بؤلگه ده یرله شیأن یورتلار و حالقلار بیری بیرینه دوشمان یاغدایینا گلر و امپریالیسمینگ اۇیونجاغینا اؤورۆلر.
آنکارا ییلدیریم بیازیت بیلیم یوردونینگ سیاسی عیلیملار فاکولتهتی نینگ باشلیغی پروفسور قدرت بلبل ینگ یازغیسینی اۇقادینگیز.
دِگیشلی حابارلار
دمیرقازیق عیراق دا 4 ترورچی تأثیرسیز یاغدایا گتیریلدی
تۆرکیأنینگ قشونی نینگ دوُوام اتدیریأن پنچه- کیلیت حرکتینده پ. ک. ک ترور قوراماسی نینگ 4 ترورچیسی تأثیرسیز یاغدایا گتیریلدی
ایکی آیدا غاللا کریدوریندان 5.4 میلیون تن غاللا گچیریلدی
غاللا کریدوری تۆرکیأنینگ دیپلماتیک تاغاللاسی بیلن یوُلا قوُیولیپدی
خلوصی آقار: اژه دنگیزینده پاراحاتچیلیق چؤزگۆت ایسلهیأریس
تۆرکیأنینگ قوُرانماق وزیری: اژه دنگیزینده پاراحاتچیلیق چؤزگۆت ایسلهیأریس


text:
مایکل کرایتون
مایکل کرایتون (اینگیلیسجه: Michael Crichton) آمریکالی یازیچی - .۲۳ اوْکتوبر ۱۹۴۲ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. ۶۶ ایل عومر ائلهییب و ۴ نوامبر ۲۰۰۸ میلادی تاریخیندا وفات ائدیب. اوْ، اثرلرینی اینگیلیس دیلینده یازیب.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Michael Crichton»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده مایکل کرایتون گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
آیت الله بهجت و اسلام دونیاسی
مصطفی رزاقی
آیت الله بهجت فومنی (۱۳۸۸-۱۲۹۵) شیعه دونیاسینین تانینمیش بؤیوک دین عالیملریندن بیری ساییلیردی. او ایرانین شمال حیصهسینده فومن شهرینده بیر مومن عایلهده دونیایا گلدی. آتاسینین حمایهسی ایله مکتبخانادان درسه باشلادی. آتاسی اونون دینی علم لره ماراغینی گؤرونجه، اون اوچ یاشیندا آرخایین فامیللردن بیری ایله کربلا شهرینه درس اوخوماغا گؤندهردی. او دؤرد ایل کربلا دینی حوزهسینده درس اوخویاندان سونرا، نجف دینی حوزهسینه داشیندی. اونون عراقدا تحصیلی اوست اوسته اون آلتی ایل چکدی. نهایت ۱۳۲۴-ده دوکتورلر نوخوشلوغونا گؤره اونا ایران قاییتماسینی توصیه ائلهدیلر. او ایراندا قمدا اوتوروب دینی علملری تدریس ائتمهگه باشلادی. آیت الله بهجت درسلرینین کناریندا، ایچ دونیاسینی اخلاقی سجیهلرله بزهمگی ده هئچ زامان اونوتمادی. آیت الله بهجت عرفانی مقاماتینا گؤره، خالق ایچینده ده چوخ تانینمیشدی. آیت الله بهجت اوزون یاشینا و عراقدا یاشادیغینا گؤره چوخلو تاریخی حادیثهلرین شاهدی ده اولموشدو.
بیرچوخ دین عالیملری اؤزلرینی درسله مشغول ائتمیش و اجتماعی و مدنی مسالهلرده اظهار نظر ائتمکدن چکینمیشلر. بونونلا بئله اونلارین بو مسالهلر حاققینداکی نظرلری، آز دا اولسا، منه ماراقلی اولموشدور. ائله بو زمینه ده، آیت الله بهجت کیمی تانینمیش اولو عالیمین ده اجتماعی فرهنگی نظرلری داها ماراقلیدیر. بو مساله نظرلری قاجار و یا آذربایجان یا عثمانلی حاققینده اولونجا داها ماراقلی حالا گلیر.
آیت الله بهجت هر شئیدن اؤنجه، عثمانلی یا ایران مسالهلرین، اسلامی امت باخیمیندان اله آلیر. اونون نظرینده هر شئیدن اؤنجه اسلام امتی بیربیری ایله مهربان و قارداش اولمالیدیرلار. او مسلمان قارداشلارین و اوندان سونرا شیعهلرین بیربیرینه دعا ائتمهگینی واجیب بیلیر. اونلاری بیر-بیرینین پروبلئملرینی حل ائتمگه چاغیریر. او همیشه سؤزلرینده اسلام دوشمنلرینین توطئهلریندن قورونوب آییق اولماغی توصیه ائدیر.
بیر گون بیر نفر اوندان سوروشدو؛ «عراقدا شیعهلرین آمریکا عسکرلری اَلی ایله اؤلدورولمهسی قارشیسیندا بیزیم وظیفهمیز نه دیر؟» بویوردو «اگر اونلارین مشکللرینین حل اولماسینا دوعا ائتمهسک، او بیری شیعهلرین ده بیزیم گرفتارلیغمیزدا بیزه دوعا ائتمهلرینی گؤزلهیهبیلمه ریک» (عباسی، ۱۳۸۷: ۳۳).
بیر باشقا یئرده یئنه ده، اَن آزی شیعهلرین بیر-بیرینه دوعا ائتمهلرینی اونوتمامالارینی وورغولامیشدیر.
«چوخ اؤلکهلرده، ایمان اهلی و شیعهلر گرفتار دیرلار. هئچ اولوب کی آجیخاندا یا سوزسوزلایاندا چؤرگه و سویا احتیاج حیسس ائتدیگیمیز کیمی، ایمان اهلینین گرفتارلیغینین رفع اولماسی اوچون دوعا ائتمه¬گهده احتیاج حیسس ائدک؟ یعنی دوعامیز او اندازه اولا کی اونلارین بلالارینی و گرفتارلیقلارینی رفع ائتمهگه کفایت ائده؟» (محمد حسین رخشاد، ۱۳۸۲: ۵۰)
او یالنیز شیعهلرین مشکللرینی نظرده توتمور، بلکه بوتون مسلمانلاری نظرده آلیر.
«اساسا اولابیلر کی مسلمانلار و مومنلرین مسالهلرینه بیتفاوت اولورکن، یوکوموزو سالم منزیله یئتیرهبیلک؟ مسلمانلارین ایشینه سایغیسیزلیقلا مقصودا یئتیشمک امکانی وار می؟» (رخشاد، ۱۳۸۲: ۵۱)
اونون نادر سیاسی نظرلریندن بیری، ایراندا مشروطه مسالهسینه و ایراندان آیریلان تورپاقلارا مربوط اولور.
«بیزیم آللاهین حکمتلریندن و تانرینین تکوینی ارادهسی ین مصلحتلریندن خبریمیز یوخدور. ظاهره باخاندا، مشروطه جریانی بیر دسیسه ایدی انگلیس طرفیندن کی ایرانی روسیه نین حلقوموندان چیخاردا و اؤز مستعمرهسینه چئویره. بو ایشده ده موفق اولدو هم ایراندا، هم ده عثمانلی دؤلتینده. آما قاققازین اَن اؤنملی شهرلریندن ساییلان بادکوبه، ایروان و تلفیس¬ده و فتحعلی شاه زامانی ایراندان آیریلان اون سککیز شهرده بئله دئییلدی. احتمال وئریریک ایران دا روسیهنین الینده قالسایدی، او شهرلر کیمی بلشویکی (کمونیستی) اولاردی»
«ائله بونا گؤره، مشروطه جریانیندا بیر مسالهنی اونوتماق اولماز؛ او دا بودور کی اگر مشروطه اولماسایدی، ایران کئچمیشلر کیمی قاجار اَلینده قالاردی و اونلارین روسیه ایله معاهدهلری اولدوغونا گؤره روسیهنین حلقومونا کئچردی و ایندی ایرانین دولتی و میللتی کمونیست ایدیلر. چون کی، روسلارین ایراندا درین نفوذلاری وار ایدی و او زامان ایران دولتی اونلارا تابع ایدی» (رخشاد، ۱۳۸۲: ۶۶-۶۵).
کمونیستلرین قافقاز منطقهسینده اسلام و شیعه علیه¬نه جنایتلری آیت الله بهجته چوخ آغیر گلیر.
«روسلار، اول بسم الله لاریندا لنینین عکسینی گؤتوروب اکثرا مسلمان و شیعه اولان قافقاز بازار و خیابانلایندا گزدیریب دئییردیلر نعوذ بالله بو شخص پیغمبر(ص)دن ده یوخاریدیر.
قافقازلیلار اوردا دا آقا سیدابوالحسن اصفهانی کیمی بیر بؤیوک محترم عالیم اولدوغونو دئییردیلر. همین عالیم منبره چیخیب دئمیشدی «بلی لنین عاغیلّی آدامدی، آما پیغمبر(ص)ین آیاق قابیسی دا اولا بیلمز!» آمما بو حیوانلار او مرحومو چوخ فجیع وضعده همان بادکوبهده اؤلدوردورلر! آدام بیر بئله وحشیلیگی یوخودا دا گؤره بیلمزدی» (رخشاد، ۱۳۸۲: ۶۶)
کمونیزمین ادعاسینین یالان اولدوغوندا یئنه ده تاکید ائدیر:
«انسان یوخودا دا گؤرهبیلمزدی کی بیر نفر گله کمونیسم مرامینی ادعا ائده. هئچ بیر دین ده بیر نفرین اؤز مالیندان و زحمتله اله گتیردیگی مالدان استفاده ائتمهگه حاققی نین اولماماسی بئله یوخدور. دوز دئییرلرسه آزادلیق وار و هئچ بیر اجبار یوخدور دروازهلری آچیق قویسونلار گؤرسونلر بیر نفر اونلارین بهشتینده قالیر یا یوخ؟» (رخشاد، ۱۳۸۲: ۶۶)
هر چند، یوخاریدا، ایش اولاندان سونرا مشروطیتین نتیجهسینی تانرینین حکمتلریندن حساب ائدیب، آما مشروطهنین بؤیوک عالیم «آخوند» طرفیندن امضالانماسینی دا بیر حیله بیلیر و اونون امضاسینین بو مسالهده اولماماسینی آرزو ائدر کیمی گؤرونور:
«مشروطیتین آیاغیندا آخوند – رحمه الله-ین امضاسی، بیر عده ظاهرالصلاح تاجرلر طرفیندن آخوندون اؤز مطالعه اوتاقیندان، تدریسه گئدرکن، پلهلردن انرکن آلیندی. آخوندون تمام فیکری درسه حاضرلادیغی مطلبلر یانیندا ایدی، اونلار دا دئییردیلر بو اسلامین ترویجیدیر، کتاب و سنتله موافقدیر، مجلسین باشیندا آلتی نفر طراز اول عالیم ایلشهیهجک، مجلس وکیللری نه شرایطده سئچیلهجکلر…!» (رخشاد، ۱۳۸۲: ۸۸)
او یئری گلدیکجه عثمانلی دولتینین اقتدارینی اسلامین خیرینه بیلیب اونون دونیانین قدرتلری قاباغیندا دورماسیندان راضی قالدیغینی بیلدیرمیشدیر:
«بیرینجی دونیا ساواشیندا مصطفی کمالا (عثمانلی دولتینین صدراعظمی ایدی) رشوه و ریاست وعدهسی وئردیلر تا عثمانلی سلطانینین قدرتینی تجزیه ائلهییب آرادان آپارا و عثمانلی دولتی ترکیهیه محدود اولا. بئلهلیکله عثمانلی دولتی انگلیسین قاباغیندا مغلوب اولدو و ترکیه مصطفی کمالین الینه دوشدو. نئجه کی عراق و حجاز دا انگلیس اَلینه کئچدی».
«عثمانلی دولتی ایکینجی دونیا ساواشیندا او قدر گوجلو ایدی کی طرفسیزلیک اعلام ائتدی. یعنی نه موتفیقلر ایله ایدی، نه روسیه ایله. آللاه بیلیر بو نه قدر اسلامین خیرینه ایدی».
«سیدجمالالدین اسدآبادی ده اسلام دولتینین گؤجونون آرتماسی اوچون ایرانی عثمانلییا ملحق ائتمهیه چالیشدیغی اوچون اؤلدورولدو. آمما ایرانین روسلار الینده اولدوغونو، اونلارین ایرانلا معاهدهلری¬نین اولدوغونو و بئله بیر ایش باش توتمایاجاغینی بیلمیردی» (رخشاد، ۱۳۸۲: ۱۳۷)
او عثمانلی زامانیندا غلط سیز قرآن ین چاپ اولماسیندان چوخ راضی گؤرونور:
«غلط سیز، عین حالدا خوش خط قرآن تاپماق چوخ چتیندیردیر. سلطان عبدالحمید عثمانی زامانیندا، حافظ عثمان، هر کس اونون چاپ ائتدیگی و سونوندا حکومت مهری باسیلمیش قرآندا غلط تاپسا بیر یا ایکی لیره اونا جایزه وئره جه گینی تضمین ائتمیشدی. من قم دا حافظ عثمانین خطینده بیر نسخه قرآن گؤردم. بیلمیرم افست ایدی یا اصلی چاپ ایدی. هر حالدا بو قرآن-ین امتیازی غلط سیزلیگی ایدی. بو قرآن عثمانلی حکومتی ضمانتی ایله غلطسیز چاپ اولموشدو. آما ائله بیل چوخ الده یوخدو» (رخشاد، ۱۳۸۲: ۱۷۱-۱۷۰)
اونا گؤره مسلمانلارین چتینلیکلری، هر یئرده اولمالارینا باخمایاراق، هامی مسلمانلاری ایلگی لندیردیر.
«اگر چین ده بیر مسلمان مبتلا اولسا، اونون بلاسی بیزیم بلامیزدیر. بیز گرک اؤزوموزو اونون کیمی گرفتار بیلک!» (رخشاد، ۱۳۸۲: ۱۸۸).
قایناقچا
مهدی عباسی (۱۳۸۷)، نفس مطمئنه، ناگفته هایی از عارف کامل حضرت آیت الله بهجت(ره)؛ ، قم: انتشارات تا ظهور.
محمد حسین رخشاد (۱۳۸۲)، در محضر آیت الله العظمی بهجت؛ ، قم: موسسه فرهنگی سماء.


text:
بؤیوک حکیم فضولی «لیلی و مجنون» پوئماسیندا، اؤز چاغینین ادبی استاتوسو، دوروموندان گلئیله نره ک، شعیرین رزیل؛ خوار اولماسی، معنوی عزت، عزیزلیی، معرفت، عشق، سئوگی، ظولمون علیئهینه عصیان، اویادیجی، دایانیش، دیره نیش معنا، مضمونو داشییان نظم، اعتبارسیزلیغی، ماراقلاردان دوشمه سینی اوزه چکیر و جددیت بیر ایفاده ایله اؤزونون بو ادبی، شعیرسل خسته لییه عیلاج تاپیب، درمان ائتدیینی سؤیله ییر…
شرق عالمی، خصوصیله درین دوشونجه لی فیلسوف شاعر فضولی نین یاشادیغی چاغ، محیط ده فئودالیزم حاکمییتی، خان- خانلیقلار، دره بئیلیکلر، اینسانلارین حق حقوغو، اؤزهوللیکله ایچه ریک، معنوی، اینانج، بیر یوللوقلا دئسک دینج حیاتینی، یاشاییشینی آت مینیب، جیدا گؤتورن به یلر، متجوایز خانلار، آزادلیق نه دیر دئیه، تاپدالاییر، آزادلیغی سیخما، بوغماغا چالیشیردی، زیرا اینسانیلغا یاراشان صاف، ساده، پولچوکسوز، حیله سیز اینسانلارین توپلومسال اولاراق سئوگی، محبّتی، جهل، جهالت قارانلیغیندا عؤمور سورن فئودال- خانلارین مجازی نئجه دئیرلر«ایت قورساغی، ساری یاغ گؤتورمز»قبول ائتمیردی…
چاغینین درین دوشونجه لی شاعری ماللا محمد فضولی ایسه انسان اوغلونون رسالتی واردیر دئیه، آزادلیق، عدالت، سئوگی، سایقی، تمیز عشقین ذؤوق، صفاسی ساییلان هیجان، اضطیراب، هؤیوشنه لری، اونون معنوی، روحسال غذاسی، ائله جه ده توپلومسال، معنوی حقوغو کیمی سانیر.
رومانتیک لیلی و مجنون داستانینین، عاشیقلری نین منسایبتلرینین باشلانیشین، ایکی گؤیرچینین اونس توتوب، مکتبده دوموک اولماسی، دوستلوق، صمیمییتلرینی، گؤزه ل، اوره یه یاتیم بیر ایفاده ایله بئله قلمه آلمیش:
اول ایکی سمنبر و سهـــی قد،
بیـر- بیـرینـه اولـدولار مقیّــد…،
هر کیم سورار اولسا قیس بیر راز،
لیلــــیدن اونـا یئتـــردی آواز،
کیم لیلــی یه قیلسا بیر خطابـی،
قیـس ایـدی اونـا وئـرن جوابـی.
***
من گوهرم، اؤزگه لر خریدار،
منده دئییل اختیار بازار،
دوران کی منی مزاده سالدی،
بیلمن کیم ایدی ساتان، کیم آلدی،
اولسایـدی منیـم اختیـاریـم،
اولمازایدی سندن اؤزگه یاریم
بو اوچ بیتلیک بیر پارچادا، بؤیوک فضولی چاغینین ان دهشتلی، چیرکین، ایرنج، یاراماز دورومو، استاتوسونا ایشاره ائدیر. بئله کی دؤورونون جاهل، آنلامازلار؛ جهالت اؤرپه یینین آرخاسیندا نئجه بیر جنایت، حاقسیزلیقلاری، توپلومون ان سئویملی اینسانلاری(قادین و قیزلاری)بیر کالا، مال کیمی آل وئر اولونوب، ساتیشا قویولمالارینی اوزه چکیر. گئرچکدنسه، بؤیوک، اولو فضولییه چاغی نین دئگمانت، دونوق بئیینلی لرینه رغمن، درین دوشونجه، آیدین فیکیر، تمیز دویغولو، قایغی کئشلییندن دولایی، هئیکلی نین اؤنونده باش اَییب، دیز چؤکمه لییک… فضولی چاغینین چیرکین، اینسان شأنینه یاراماز قایدا- قانونلاری، کوراللارینی یاراتدیغی لیریک پوئمانین کیچیک بیر پارچاسیندا قوجامان بیر ار کیمی دایانیش دیره نیش، دئیه، اعتراض بایراغینی قالدیرمیش، سوچسوز بیر عاشق قیزین دیلی، رولی ایله ایفشا ائدیب، قیناماق گئرچکدنسه فضولی کیمی داهیلره یاراشار…
لریکادا، ایکینجی شخص(لیلی) تمیز اوره ک، صاف، دومدورو سئوگی، عشقینده استقامتلی، امانتدار بیر سجییه داشییر، ائله جه ده سئودیی، سئوگیلیسی مجنونو اول_ حیات یولداشی سئچمیش، آنجاق نه یازیق کی اونو، اختییارسیز اولاراق، باشقا بیریسی ایله ائولندیرمیشلر، دولاییسی ایله ار ائوینده اؤزونو بیر اسیر محبوس کیمی حسس ائدیر…او حالدا، آتشلی آهلار ایله، اؤزونون اختیارسیز اولدوغونو، بئچارالیغینی سؤیله دیکده و الیمده اختیاریم اولسایدی سندن اؤزگه بیر یار سئچمزدیم دئییر..
***
فضولینین دونیا گوروشو:
فضولی عشق فلسفهسینده؛ دونیا گوروشونده بوتون رنگلر«آغ» بویادادی؛ باشقا سوزله دئسک او اساسن«آغ»رنگی دن باشقا بیر رنگ گورمور. لیلی و مجنون لریکاسیندا نوفل آدلی بیر ایید ار، مجنونا: من لیلینی جنگ ایله ده اولورسا آلیب؛ سنه گتیره جه یم دئدیکده اوزولور؛ ائله جه ده، دالاشین قیزغین وافتیندا لئیلینین آداملاری، نوفله یئنیلدیکده؛ اونلارین آرخاسین توتور، نییه توتماسین؟ آخی اونون ناموسو ساییلان اوره ک سئوگیلیسی قارشی طرفده دیر…بئله لیکله بؤیوک فضولی هم صلح، باریشیغی، همی ده ناموس، غیرت قونوسونا توخونور…
زید ابن سلام(لیلینین اری)چوخ دوشونجه لی، همی ده لیلینی چوخ سئونلردن ایدی، آنجاق، لیلینین، اونو سئومه مه یینی حسس ائتدیکده، توتولور، پریشان اولور، سونوندا ایسه دیغلاییب، اؤلور، ائله جه ده مجنونون دوستو زیدبن سلامین اولوم خبرینی بیر موشتولوق دئیه گتیرسه ده بئله او؛ هئچ نه دئمه دن اوزولور؛ آغلاییر!دوستو بو دورومدان شاشیرینجا؛ دئییر:
جانانه یه جان وئرن یئتیبدیر؛
جان وئرمه ین آراده ایتیبدیر؛
اول دوستومودور؛دئییلدی دوشمن؛
هم اول اونا عاشیق ایدی هم من؛
اول جانینی وئردی واصل اولدو؛
اوز مرتبه سینده کامل اولدو؛
عشقیم منیم ایرمه دی کماله؛
عیب ائیلمه آغلاسام بو حاله…؛
***
دئمک؛ فضولی قهرمانی؛ هئچ دوشمانی دا بئله قارا رنگده یوخ آنجاق آغ رنگده گورور…
فضولی او شاعرلردندیر کی، وحدته ایریشن یوللار؛ آراجلارین هامیسی آللاها ایریشدییندن دولایی تن دیر دئییر. حتتا شیطانی ایسه آللاه یارادیغیندان دولایی اونودا بئله نفی ائتمیر…او اوزدنسه فضولی نین دونیا گوروشو؛ عشقی اوزلسل دیر.
هر بیر آتا اؤز ائولادینین خوشبختلیین، سعادتین ایسته یر، آنجاق فضولی نین آتاسی بو ایستک، آرزیدا شکست، مغلوب اولموش، زیرا تک اوغلو اولان قیس، گؤزونون اؤنونده ذره- ذره ارییب، الیندن گئدیردی. او چاره سیز یالواریشلاری ایله، اغلونا؛ گل گئده لیم ائوه؛ چولده قالما…دئیه چوخ سیتقاییب، یالواردی؛ آنجاق مجنون قبول ائدمه دیکده؛ بوتون آتالارین رسمی، ایسته یی اولان نیسگیللی، غملی، غصه لی وصییت قونوسونو دیلینه گتیردی:
بودور کرمینـدن التمـاسیـم
کیم توتاسان اولدویومده یاسیم
هر لحظه ائـدیب فقـان و زاری
تـوپـراغیما ائـده سن گـذاری
فریاد و فقـان دیر اصل ماتـم
سن خود بو رویشینده سن مسللم
اوز عادتـین ایلـه نـالـه ائیـلـه
اجـرینــی منـه حوالـه ائـیلـه
بودور غرضیم کی دوست و دوشمان
گورسون سنـی ائیله ینـده شیـون
بـی کسلـییم اولمـایـا منـه عار
معلـوم ائـده لر کـی واریثیـم وار…
بو وصیتده، بؤیوک دوشونجه لی فضولی، چاغینین باشقا بیر چیرکین داورانیشی، جهالتینه توخونور، گویا شاعرین دورانیندا اوغولسوز بیریسینه «بی وارث» و عاغیلسیز ائولادی اولانا «یوردو، اوجاغی کوردور»دئیه، قاخینجی ائده رمیشلر.
مجنونون عائیله سی عربایدی، ائله جه ده آتاسی عربلرین ان مشهور تانینمیش، ائل، طایفا آغساققالی، شانلی، شهرتلی، حؤرمتلی بیریسیایدی، آنجاق نه یازیق کی، تقدیر الی، اونون ائلاد ساحه ده بوتون آرزی، دیله کلری، ترسینه اولوب، طالعی اونا اوز وئرمه میش، بیرئیجیک گؤز به به یی پیسئکولیک خسته لیینه، قارا سئودایه توتولدوغو اوچون آرتیق خانلار خانی ساییلان آتا بوسبوتون اومودو کسیلمیش، اوسته لیک مجنونون، چؤلده وحشی حئیوانلارا قاریشیب، آدام ایچینه، ائوه گلمه مه سیندن دولایی، آرتیق رزیل اولموش، تای توشونا ساییلمیر. حالبوکی او، ائولاد آرزیسی ایله نه لر دوشونور، نه یوخولار گؤروردو… بؤیوک فضولی لیلی و مجنون پوئماسیندا، قلبی سینیق بیر آتانین، اوغلونا خطابن بو استاتوسو نه گؤزه ل قلمه آلمیش:
دئردیم اولاسان منیم پناهیم،
فخریم، شرفیم، امیدگاهیم،
مندن بو صریر اولاندا خالی،
سن اولاسان اهل ملکه والی
خلق ائده سنی گؤرنده یادیم،
باقی سنین ایله اولا آدیم…
***
قوجامان عاشق شاعر فضولی اؤز درله دییی قهرمانینین چوخ آغیر درد، غم، غصه لرینی گؤستریم دئیه اونو یاخین شرق ادبییاتیندا عاشقلیق سیمگه سی اولان عنصرلر مثل پروانه، آی، اولدوز، بولوت، شمع و س…ایله قارشیلاشدیرمیشدیر. لیلینین آی، شمع، پروانه، س…ایله دیالوق، دانیشیغی، «لیلی و مجنون»لریکاسینین ان سئویملی قونوسودور. گنج، آنجاق باشی بلالی قیز اؤزونون قارا سئودالی لیغی بابتده بیر پارا غریبه، افسانوی سؤزلر، دئییملر دینله دییی شمعین یانیب، اریمه سینی گؤرور، اؤزونون آیریلیق، هجران آتشینه کپنک سیاغیندا یانماسینی دویور، قاوراییر. آنجاق، ایچیندن اود توتوب، آلیشان شمعی اؤزوندن داها مسعود سانیر، ائله جه ده شمعه خطابن دئییر:
من هم، سنه بنزه رم وفاده،
بلکـه نئچـه مرتبـه زیـاده،
سن گئجه همین یانارسان ای زار،
من گئجه و گوندوزم گرفتار،
خوشدور سنه سرّینی، تؤکوب یاش،
مجلسلر ایچینده ائیله من فاش،
کؤنلون چو دگیل وفاده قائم،
کؤنلونده گئده ر دیلینده دائم
من ثابت عرصه ی بلایم،
نئی کیمی خزانه ی هوایم،
اؤلمم اولور اؤلمز ایله دمساز،
باشیم کسیلرسه، سؤیله مم راز….
گؤردویونوز کیمی بئچارا لیلینین دردی، شمعدن قات- قات داها آغیر، ائله جه ده هؤیوشنه، چیرپینتی، اسریمه، هیجان، اضطرابلاری داها چوخدور… او، پروانه ده ایسه بؤیوک فداکارلیق، جاندان کئچه حالی گؤرور، آنجاق پروانه ان آزی اؤز سئودیی، ایسته دییی یئره اوچوب، گئده بیلیر..کپنک، سئوگیلیسینی هر گئجه گؤرور. لاکن نه یازیق لیلی کی، اؤز ائوینده محبوسدور، ائله جه ده دائما هجران، فراق اودوندا آلیشیر… کپنک بیر یوللوق جانیندان کئچیب، اؤزونو آتشه وورارکن، یانیر، سئوگیلیسی عشقینه فدا اولور، قورتاریر. آنجاق لیلی تالواسالار، اضطرابلار ایچینده گؤنده مین کز اؤلور، دیریلیر…مجنون عشقی باشیندا چکدییی بو قده ر درد، بلالارلا، اوغراشدیغی استاتوسدان راضی،ممنون قالیر سانکی…
***
ارباب کمال بیلیرلر کی، بؤیوک فضولی، اؤز لیلی و مجنونون، نظامی لیلی و مجنونوندان ایلهام آلمیش، آنجاق فضولی لیلی و مجنونو، نظامی لیلی و مجنونو پوئماسیندان چوخ- چوخ فرقیلی دیر، ائله جه ده بیز مجموعه لرین هر ایکیسینی ایسه اوخودوقدا، فضولی لیریکاسیندا گؤستریلن روللار، خصوصیله اصلی آکتورلار(لیلی و مجنون)، نظامی لیلی و مجنونوندان داها مظلوم، زجرکش گؤرورنور… نظامی لریکاسیندا، لیلی سر ساخلامیر، هامی یا، او جومله دن زورلا حیات یولداشی ساییلان ابن سلاما، مجنونو دلیجه سی سئودییینی آپ آچیق سؤیله ییر، اونا اؤله نه دک، وفادار اولماسینی آنلادیر. ائله جه ده ابن سلامی یاخینلیغینا قویمور، اونو شدّتله حده له ییر:
…چون رفت عروس در عماری،
بردش به بسی بزرگواری،
اورنگ و سرسر خود بدو داد،
حکم همه نیک و بد بدو داد،
روزی دو سه بر طریق آزرم،
می کرد به رِفق(مدارا) موم را نرم،
با نخل رطب چو گشت گستاخ،
دستی به رطب کشید بر شاخ،
زان نخل رونده خورد خاری،
کز درد نخفت روزگاری،
لیلیش طپانچهای چنان زد،
کافتاده چو مرده مرد بی خود،
گفت ار دیگر این عمل نمائی،
از خویشتن و زمن بر آئی،
سوگند به آفریدگارم،
کاراست به صنع خود نگارم،
کز من غرض تو بر نخیزد،
ور تیغ تو خون من بریزد،…
گؤردویونوز کیمی، به ی اولان ابن سلام، مجنونون لیلیسینه یاخینلاشماق ایسته دیکده،اوندان نئجه عتاب ائشیدیر،ائله جه ده، سئودیی لیلییه آنجاق اوزاقدان باخماق قناعتینه گلیر…
لاکن فضولی لیلی سی، سرّینی کیمسه یه، حتتا بئله یاخین اقربا، دوستلاری او جومله دن قیزین ان یاخین همرازی اولان آناسینادا آچا بیلمه ییر. دولاییسی ایله ائل، طایفا، قونوم قونشو، قیزین کده رلنمه سی، راحاتسیزلیغی، حضور سوز لوغونو مجنونون، اونو سئومه سیندن و آتا- آناسی، قوحوم، قارداشدان آیریلما، اوزاق دوشمه سیندن دولایی سانیردیلار، حالبوکی، او مجنوندان آیریلدیغی، اونون آرتیق گؤره بیلمه مک ماراغیندان آغلاییردی. چون، ابن سلامین ائلچیلری گلنده، کیمسه قیزین کؤنلونو سورالیم دئمه دی، بو ایسه بؤیوک فضولی اولدوغو عرب اؤلکه سینده، چاغینین آتا به ی لیک، فئودالیسمین دهشتلی حؤکمو، قایدا؛ قانونو؛ چیرکین، ایرنج داورانیش، دورومونو گؤستریر…
***
درین دویغولو شاعر فضولی لیلی و مجنون کیتابی نین باشلانیشیندا بیر رباعی ده، اولو تانریدان لطف، مرحمت دیله ییر کی، قارا، غملی اومود گئجه سنی ایشیقلاندیریب، گونوز ائله سین، بلکه ده اقبالینین اویانماسی، غلبه چالماسی اوچون بیر توفیق اولا. او، لیلی نین یاندیریجی دورومو، حالی و آخیجی، اینجی کیمی کلاملار ایله سیزلامالاری، اوره ک یاندیریجی سؤزله ری کیمی اؤز باشلادیغی نظمینین(لیلی مجنون پوئماسینی) گؤزه ل، اوره یه یاتیم اولماسینی، هابئله مجنونون آجی، اوزوجو حیاتی و دورلو سؤزلری، سیزلامالاری، دوعالاری، یاندیریجی مناجاتلاری کیمی، نظمینین جگرسوز، اوره ک یاندیریجی اولماسینی دیله ییر:
لطفیله شب امیدیمی روز ائیله،
اقبالیمی توفیق ایله فیروز ائیله،
لیلی کیمی لفظمی دل افروز ائیله،
مجنون کیمی نظمیمی جگر سوز ائیله
فضولی، لیلی و مجونون پوئماسینی باشلاییب، یازان دؤور، چاغدا، بیر یاندان عاشق شاعرلرین، ادبی یازارلارین، ادیبلرین، غم سیزلایان عارف اینسانلارین اولماماسی، غمخوار، مونس، غم، غصه اورتاغی تاپمادیغی، اؤته کی طرفدن ایسه نظمین، شعیرین خوار، ذلیل اولوب، بیر دیوان شعره بیر فلوس وئریلمه مه سی، سؤزون، شعیرین گؤزدن دوشمه سی، ادب باغینین جور و جفا الی ایله سارالیب، سولماسی، سؤز اینجیسی نین ده یه ری، قدری اولماماسی، ائله جه ده ادیبه، شاعره خورباخان اینسانلارین قاخینجی، طعنه سی، بیر یوللوقلا موزون سؤزون کوفور ساییلماسی…کؤوره اوره ک عاشق شاعری اولدوقجا آجیدیر، گؤینه دیر:
بیر دورده ام کی نظم اولوب خوار،
اشعـار بـولـوب کسـاد اسعـار،
اول رتبـه ده نظـــمدیـر دون،
کیم کوفر اوخونور کلام موزون
***
آنجاق قارا سئودالی مجنونو ایسه آرتیق قیناماق اولمازدی، زیرا او بیرگؤزه له سئودالی اولوب، توتولموشدورکی، بوسبوتون گؤزه للیکلری، حرکاتی، دانیشیغی، دوروشو، یوروشو، باخیشی، اونون گؤزونده ائل- طایفا، قوم، قبیله ده، حتتا بئله خلقتده ائشسیز بیریسی ایدی.
مجنونون عائیله سی لیلینین ائلچیلیینه گئدیب، اونون آتاسیندان، سئوگیلی قیزینی، اؤزونون بیریجیک اوغلونا حیات یولداشی سئچمه سینی بیان ائتمه سینی بؤیوک فضولی اؤزه ل بیر ایفاده ایله، لیلی و مجنون لریکاسینی زنگین ادبی- بدیعی بزه ک واسیطه لری او جومله دن بنزتمه، استعاره، مجاز، تنسیق الصفات، اشتقاق، تضاد، مبالغه و س…سؤزجوکلر ایله وصف ائتمیشدیر:
… هر کاندا اگرچی لعل چوخدور،
بیر لعل کی لاییق اولا یوخدور،
بیر لعلین ائشیتمیشم سنین وار،
کیـم لـؤلـؤوومه اودور سـزاوار…
غنچه کیمی اول لطیف خرگاه،
گول برگی کیمی ایچینده اول ماه،
مجنونه مقابل اولدو لیلـــی،
بحر غمه ائتدی درد سیلـی،
لیلی دئمه شمع مجلس افروز،
مجنـون دئمه آتش جگرسوز،
لیلی دئمه، جنت ایچره بیر حور،
مجنون دئمه ظلمت ایچره بیر نور….
بو پارچانین تک- تک مصراعلاری، گؤردویونوز کیمی بدیعی شعیر دیلینین گنیشسل اولاغان تیکنیکلری، صنعتیندن ماهرانه و شاعرانه فایدالانمیشدیر بؤیوک فضولی.
لیلی نین آتاسینی بیر کان، گنجه و اؤزونو ایسه قیرمیز گوله بنزه ر اوزوندن دولایی لعله استعاره ائتدیی حالدا، اوغلو مجنونو ایسه استعاره ایله در، مروارید، اینجییه بنزه تمیشدیر. اوچونجو بیتده، لیلی نین یاشیل یازدا طبیعت قوینوندا قوردوغو چادری، آچیلمامیش چیچک، فیدانا، چادیر ایچره ائیله نن گؤزه ل قیزی ایسه گول یاپراغی، همیده استعاره اولاراق، پارلاق آیا بنزه تمیش.
بو بیر پارچا، مصراع- مصراع متافوریک، رمزلر، ایمگه لر… ادبی- بدیعی بزه کلرله، سوسله نمیشدیر. باجاریقلی، مفکوره لی شاعر لیلی، مجنونون آدینی چکمهدن هره سینی بیر جوره پریشانلیق، هجران عنصرلری ایله گؤستریر(بیرینی غم دئنیزی، دیگرینی درد سئلی)ایله مقاییسه ائدیر. بونونلادا دوزدویو سؤزجوکلر، ایکی عاشقین صیفتلرینی، حاللارینی شیشیردیب، ائلهوجه ده مبالغه صنعتینی گؤسترمیش اولور.
بؤیوک فضولی ایکی عاشقین سجییوی کاراکترلرینی نظره آلاراق، هر هانسیسینا یاراشان صیفتلری وئرمیشدیر…
دویاز شاعر فضولی، اؤز قهرمانلارینی تاندیرماسیندا، اؤزونه خاص، اؤزه ل بیر ایفاده ایله، دورلو صفتلر ایله وصف ائدهرکن، قهرمانین کاراکترینی گؤزه ل، اوره یه یاتیم ادبی- بدیعی بزه کلر ایله سوسله ییر. بؤیوک، درین دوشونجه لی شاعریمیز فضولینین شعیر گوجو، تفکر قدرتی باخیش گنیشلیی عاغیلا سیغماز اطرافلی ایمگه لوحه لری یاراتمیشدیر کی اوخوجونو، شعیر باغچاسینی رنگارنگ گوللرینه حئیران ائدیر. اؤرنهیی، «مجنونون صفتی و …»باشلیقلی بیر پارچادا، مجنونون وصفینه باخالیم:
بیر دلبـر سـرو قـد و گل روی،
سرو خوش و گلرخ و سمن بوی
شیـرین لبــی منشـأ لـطافـت،
رعنـا قــدی دوردوغیلـه آفـت،
اوصاف لـطافتینـده سؤز چـوخ،
الـطاف ملاحتینـده سـؤز یوخ
شهلا گؤزو نرگس پر افسـون،
زیبا قاشی نرگس اوزره کی نون
حسنـی گلِ لالـه شفـق فـام،
زلفی خمی لاله اوزره کی لام
آغزی صفتین خود ائتمک اولماز،
اسـرار نهانـه یئتمـک اولمـاز…
بیر گوزگویه گر آچیب گؤزونو،
گؤزگوده گؤرئیدی اؤز- اؤزونو،
اؤز عارضنـه اولاردی میلــی،
قیلمازدی هوای حسن لیلی
گؤردویونور کیمی، بؤیوک عارف شاعر فضولی، مجنونون وصفینده، بوتون گؤزه للیک عنصرلرینی مثل: قد، یاناق، داورانیش، گؤز، قاش، ساچ، آغیز، عارض، …هره-سینین اؤزونه یاراشان صفت ایله وصف ائتمیش، اوخوجو بو لؤوحه لری دوشونورکن، شاعرین، شاعرلیک باجاریغی، هنریندن باشقا، بیر پرفوسینال رسسام اولدوغونو دوشونور، آنیر…دوردونجو بیتین ایکینجی مصراعیندا «زیبا قاشی …نرگس سؤزجویونون «ن»حرفی و بئشینجی بیتین ایکینجی مصراعیندا، قهرمانین زلف خمینی «ل»حرفینه بنزه تمیش کی، بو ایکی حرفین اولوشماسیندان «لن»سؤزو اله گلیر، لن سؤزو ایسه عربی بیر سؤزجوکدور و معناسی ایسه نفی ابدی چالارینی داشییر. بو ایفاده ایسه مبالغه صنعتی ایله مجنونون ائشسیز، تایسیز بیر گؤزه ل اولدوغونو آچیقلاییر، بئله کی، اگر اؤزونو گوزگوده گؤرموش اولسایدی، اؤزونون گؤزه للیینه حئیران قالاردی، ائله جه ده لیلینین حسنو؛ گؤزه للیینه ماراقلانمازایدی. عین حالدا بوتون بو گؤزه للیک عنصرلری، عرفانسل اصطلاحلاردی، عارف شاعر فضولی اؤز اوخوجوسونو، عرفان طریقی، معنوی، عاشقانه بیر حالا یؤنتمک ایسته ییر…
***
اولو شاعر، اؤز عاشق و معشوقونو، ایسته تیک بیر اسلوب، شیوه ایله بیر- بیری ایله گؤروشدورور، گؤروشمک، دانیشماق، اظهار محبت ائتمک اوچون دورلو بهانه لر الده ائدیر، آنجاق حیله، گیزلنمه، گؤزدن ایراق اولما، عقل تدبیریدیر، عشق فلسفه سینده، عاشق رسوایلیق، استهزا، قاخینجدان قوخمامالیدیر، بونو تدریج ایله بؤیوک فضولی تدریسینده گؤزه لجه اؤیره دیر. ایکی عاشق یولداش، اوخولدا دانیشا بیلمه ییر، ائله جه ده اوخولا گئدیش و اوخولدان چیخیب، گلرکن، مجنون، لیلینین قارشسیندا دوروب، بیر بهانه ایله اونو دانیشدیریر:
قصد ایلـه نهـان ائـدیب کیتابین،
حـددن آشیـریـردی اضطـرابـین،
…لیلی یولونو توتوب، دوراردی،
سن گؤردون ائله دئییب، سوراردی،
یعنـــی بـو بهـانـه ایـلـه بیـر دم،
یـاریـن گـؤره، اولا شـاد و خــرم
علم خطه عؤمرون ائیله ییب صرف،
مشق ائتمیشایدی همین ایکی حرف،
بیـر صحفـه ده «لام» و «یا» مکرر،
یـازاردی اونـو، قیـــلاردی ازبـر…
عشق بازلیغین ان گیزلین و امین یولو، سئوگیلی لرین بیر- بیرینه مکتوب یازماغی ایدی، مجنون، لیلی آدینی و لیلی ایسه قیس آدینی داها گؤزه ل یازماق اوچون مشق ائده ردیلر، بورادا فضولی اوخوجوسونو، گؤزه ل، اوره ک اوخشایان خط یازماغی؛ بو ایشده مشق ائتمه نی تأکید ائدیر. زیرا خوش خط، گؤزهل خط یازما، هم هنر، همی ده عاشقی پسیکولوژی باخیمدان روحونو جلالاندیرار، معشوق اوچون گؤزه ل جومله لر، شعیرلر، ائله جه ده مکتوبلار یازار. نه ایسه بو گیزلی مکتوبلار، گؤروشلر، سون بولمالیایدی، اونلار ده لیجه سی بیر- بیرلرینی سئویردیلر بئله کی، آرتیق عاشقین(مجنونون)ایشی رسوایلیغا چاتمیشدیر، زیرا عقل تدبیری ایله عشقین ذؤوقو اولماز دئییردی :
تدبیر ایله عشق ذؤوق وئرمز،
تـدبیـر دیار عشقـه گیـرمز
عشق ایله ریا دگیل موافـق،
رسوای گره ک همیشه عاشق
دلدن- دیله دوشدو بو فسانه،
فاش اولـدو بو ماجـرا جهانـه
کیم قیس اولوبان اسیر لیلی،
لیلی دخی سالمیش اونا میلی
***
سونوندا ایکی عاشقین عشق ماجراسی، ایشی رسوایلیغا چکیر، ائله جه ده دیلدن- دویله دوشوب، دونیایه یاییلدی کی، عربلرده، عامری قبیله سیندن وارلی، کارلی بیر تاجرین بیره جیک اوغلو، لیلی آدلی بیر قیزا دلیجه سی وورولموش، ائله جه ده لیلینین اؤز آناسی ایسه بو اولایدان خبرسیز قالمیر… بؤیوک فضولی گؤزه ل، اؤزوده قانعجیل بیر طرز ادبی- بدیعی تمثیللر ایله، مجرب آنانین- قیزینا اؤیودلرینی ائشیتدیریر، پارچانین سونوندا قادین، قیز حاقلارینین، فئودالیزم حاکمییت، آتا به یلیک قایدا، قانونلاری اوزره، ایاق آلتیندا قالیب، ازیلمه سی، ائله جه ده توپلومون ضددیتلری، آمانسیز حاکمییتین یاساقلیقلاری کؤلگه سینده قادین حاقلارینین باسقینلاشماسی، عدالتسیزلیکلرینی اوزه چکیر، بئله کی قیزین آناسی، اونا: سن، قیزسان اوجوز ساتیلمادئییر. بونونلادا قیزین بیر آلت، شئی، مال کیمی، بازارلاردا، یا خود ائولرده ایرنج، چیرکین ساتیشا قویولماسینی اوزه چکیر:
تمکینی جنونه قیلما تبدیل،
قیزسان اوجوز اولما!! قدرینی بیل،
هر صورته عکس کیمی باخما،
هر گؤردویونه سو کیمی آخما،
مئی گرچی صفا وئرهر دماغه،
آخدیغی اوچون دوشر ایاغه
گوزگو کیمی قاتی اوزلو اولما،
نرگیس کیمی خیره گؤزلو اولما،
سن شمعسن، اویما گل هوایه،
کیم شمعی هوا وئره ر فنایه،
لعبت کیمی اؤزونو بزتمه،
روزن کیمی کوچه لر گؤزتمه
ساغر کیمی گزمه یی حرام ائت،
نغمه کیمی پرده ده مقام ائت….
لیلینین آناسی، اؤیودلرینین آردیجا، چوخ شاشیردیجی، تعجبلو بیر ایفاده ایله، قیزینین عشقه توتولماسینی اوزه چکیر، ائله جه ده اؤزو- اؤز حیات یولداشی سئچمه سی سوچ، گوناه ساییلان؟!! ائله جه ده اختییارسیز قیزینا: سن هارا، عاشق اولماق هارا سؤیله ییر. او، اوغلان ایله قیزی یالنیشجا قیاس ائتدیکده، عاشیقلیغی، قیز اوشاغینا لاییق بیلمیر!!
…دئرلر سنی عشقه مبتلاسان،
بیـگانـهلـر ایـلـه آشـنـاسن
سن قندن و عشق ذوقی قندن،
اوغلان عجب اولماز اولسا عاشق،
عاشیقلیق ایشی قیزا نه لاییق!!
اوسته دئدیک کی، فضولی نین لیلی سی مظلومدور، بئله کی، حتتا ان یخینی، محبتلیسی اولان آناسینادا بئله اوره یینی آچیب، دردینی، دیله یی، آرزیسینی دئیه بیلمیر، ائله جه ده بؤیوک فضولی «تجاهل العم»ادبی- بدیعی صنعتی ایله قهرمانینی، آناسینین دئیینمه سی، حده لمه سی، ائوده کیمسه یه اوجومله دن آتاسینا دئمه سین دئیه، اونو قورتارماق، اجباراً صبر ائله مه سینی دوشوندورور، ائله جه ده لیلی، وجودونون خمیره سی ایله یوغرولان، روحونون جلاسی اولان عشقینی، آناسیندان هاشا ائدیب، دانیر!:
سؤزلر دئرسن کی بیلمزم من،!
مضمونینـی فهم قیلمـزم من!
دئرسن معشوق، عشق، عاشق،
من ساده ضمیر طفل صادق
بیلمن ندیر اول حدیثه مضمون،
سؤیله نئجه اولمویوم دگرگون؟
عشقین قیلمزایدی کیمسه یادین،
هاااا… سندن ائشیتدیم ایندی آدین…
***
سونوندا ایکی عاشقین عشق ماجراسی، ایشی رسوایلیغا چکیر، ائله جه ده دیلدن- دویله دوشوب، دونیایه یاییلدی کی، عربلرده، عامری قبیله سیندن وارلی، کارلی بیر تاجرین بیره جیک اوغلو، لیلی آدلی بیر قیزا ده لیجه سی وورولموش، ائله جه ده لیلینین اؤز آناسی ایسه بو اولایدان خبرسیز قالمیر…بؤیوک فضولی گؤزه ل، اؤزوده قانعجیل بیر طرز ادبی- بدیعی تمثیللر ایله، مجرب آنانین- قیزینا اؤیودلرینی ائشیتدیریر، پارچانین سونوندا قادین، قیز حاقلارینین، فئودالیزم حاکمییت، آتا به یلیک قایدا، قانونلاری اوزره، ایاق آلتیندا قالیب، ازیلمه سی، ائله جه ده توپلومون ضددیتلری، آمانسیز حاکمییتین یاساقلیقلاری کؤلگه سینده قادین حاقلارینین باسقینلاشماسی، عدالتسیزلیکلرینی اوزه چکیر، بئله کی قیزین آناسی، اونا: سن، قیزسان اوجوز ساتیلمادئییر. بونونلادا قیزین بیر آلت، شئی، مال کیمی، بازارلاردا، یا خود ائولرده ایرنج، چیرکین ساتیشا قویولماسینی اوزه چکیر:
تمکینی جنونه قیلما تبدیل،
قیزسان اوجوز اولما!! قدرینی بیل،
هر صورته عکس کیمی باخما،
هر گؤردویونه سو کیمی آخما،
مئی گرچی صفا وئرهر دماغه،
آخدیغی اوچون دوشر ایاغه
گوزگو کیمی قاتی اوزلو اولما،
نرگیس کیمی خیره گؤزلو اولما،
سن شمعسن، اویما گل هوایه،
کیم شمعی هوا وئره ر فنایه،
لعبت کیمی اؤزونو بزتمه،
روزن کیمی کوچه لر گؤزتمه
ساغر کیمی گزمه یی حرام ائت،
نغمه کیمی پرده ده مقام ائت….
لیلینین آناسی، اؤیودلرینین آردیجا، چوخ شاشیردیجی، تعجبلو بیر ایفاده ایله، قیزینین عشقه توتولماسینی اوزه چکیر، ائله جه ده اؤزو- اؤز حیات یولداشی سئچ مه سی سوچ، گوناه ساییلان؟!! ائله جه ده اختییارسیز قیزینا: سن هارا، عاشق اولماق هارا سؤیله ییر. او، اوغلان ایله قیزی یالنیشجا قیاس ائتدیکده، عاشیقلیغی، قیز اوشاغینا لاییق بیلمیر!!
…دئرلر سنی عشقه مبتلاسان،
بیـگانـهلـر ایـلـه آشـنـاسن
سن قندن و عشق ذوقی قندن،
اوغلان عجب اولماز اولسا عاشق،
عاشیقلیق ایشی قیزا نه لاییق!!
اوسته دئدیک کی، فضولینین لیلیسی مظلومدور، بئله کی، حتتا ان یخینی، محبتلیسی اولان آناسینادا بئله اوره یینی آچیب، دردینی، دیله یی، آرزیسینی دئیه بیلمیر، ائله جه ده بؤیوک فضولی «تجاهل العم»ادبی- بدیعی صنعتی ایله قهرمانینی، آناسینین دئیینمه سی، هده له مه سی، ائوده کیمسه یه اوجومله دن آتاسینا دئمه سین دئیه، اونو قورتارماق، اجباراً صبر ائله مه سینی دوشوندورور، ائله جه ده لیلی، وجودونون خمیره سی ایله یوغرولان، روحونون جلاسی اولان عشقینی، آناسیندان هاشا ائدیب، دانیر!:


text:
Jul 15, 2016
روح بیلیمی باخیشیندان فاناتیزم (3)
درویش اوغلو
بو یازینی آنلایابیلمک اوچون یازینین اؤنجه کی بؤلوملرینی اوخوموش اولماغینیز گرکیر.
فاناتیک شخصیتین هانسی شرطلر آلتیندا گلیشدیگینی و بو شخصیتین دویغو، فیکیر، دوشونجه و ائیلَم (عملکرد) دؤزلگه سینی اؤنجه کی بؤلوملرده آیدینلاتماغا چالیشدیم. بونلاری قیسساجا گؤزدن کئچیریرسک:
فاناتیک شخصیت زور و اجبارین حاکیم اولدوغو، دویغودان یوخسول بیرمحیطده بؤیوموش اولماغین سونوجودور. فاناتیک شخصیتین دوشونجه و ائیلم دوزلکه سی ایسه ایکی اساس آیاق اوستونده دورماقدادیر:کلمه لره دایانان بللی حؤکملرین دونوق، داشلاشمیش و دگیشمز اولدوغو؛ و یئنه کلمه لر آراجیلیغی ایله ذهن ده یارانمیش بللی شخص لرین مقدسلیگی و بو حؤکملرین مرجعی اولدوقلاری.
گؤروندوگو کیمی فاناتیک شخصیتین اولوشومونون اؤن شرطی دین و مذهب دگیل، دویغودان یوخسول و بللی حؤکملری مطلقلشدیرن تربیت شکلی دیر. مطلقلیگه دایانان دینلرین هامیسینین فاناتیک شخصیتلر طرفیندن آیاقدا توتولدوغو، و یاراتدیغی قیسیر دؤنگه (دور باطل) ده سونراکی نسلی فاناتیک تربیت ائتدیگی آچیقدیر. بو باخیش آچیسیندان باخارساق فاناتیک اسلام، فاناتیک یهودیت، فاناتیک مسیحیت، فاناتیک بودیسم و مطلقلیگه دایانان بوتون دینلر بیری – بیریندن فرقلی دگیلدیر. بئیین مطلقلشدیرمه مکانیزمینی زور و اجبار آلتیندا اؤیگرندیکدن سونرا، بو مکانیزم بیرئیین عؤمرونون سونونا قدر دوام ائدر. مطلقلشدیرمک عؤرف – عادت، عنعنه لره ده یاییلار. یالنیز بللی حؤکملر یوخ، عینی زاماندا فاناتیک شخصیتین اینادیقلاری، اؤیگرنمیش اولدوقلاری، قبول ائتمک ایسته مَدیکلری و گونلوک یاشامیندا گؤردوگو ایشلرین هامیسی بیر مطلقلیک و سیخیلیق رنگی آلار. هئچ ده اؤنملی اولمایان بیر موضوع اوستونده بئله، بیریسی ایله دانیشاجاق اولورسا او موضوع بارسینده کی فیکرینی مطلق دوغرو اولاراق ساوونار و ادعاسینین دوغرو اولمایابیلجگی نی هئچ بیر زامان قبول ائتمر. گونلوک قایدا قوراللار دا عینی زاماندا مطلقلیک قازاناراق، بیر اجبار حالینه گلر. فاناتیک شخصیت، آخشام ایشدن ائوه قاییدارکن یولدا تانیدیغی بیریسینه توش گلیرسه، "بویورون گئدک ائوه" دئمک مجبوریتینده دیر. یوخسا "ادبسیزلیک" اولار. اوبیری طرفین جوابی اؤنجه دن بللی دیر، "چوخ ساغ اولاسوز، الله آباد ائله سین" آنجاق فاناتیک شخص بوقدرلیگینده قالماز، "من اؤلوم بویورون"، "سیز آلله بویورون". اصلینده بو "تعارف" ون بیر یالاندان باشقا بیر شئیی اولمادیغینی هر ایکی طرف ده اؤنجه دن بیلمکده دیر. آنجاق فاناتیک شخصیتین مطلقلیک قازاندیردیغی اجبارلاری، بئله بیر یالان "تعارف" و ده قاپساماقدادیر. "اوشاق گرک درس اوخویا" دئییه اینانان فاناتیک بیر شخصیت، اوشاغینین استعدادلارینا، علاقه لرینه، ایستکلرینه دققت ائتمدن گونده یوز یول "اوغول درس اوخو"، "قیزیم، درس اوخو" دئیه اوگوت وئرر. آنجاق "درس اوخوماق" دان اؤزونون ده بیر تجسمو یوخدور. "درس اوخو" حؤکمو ذهنینده مطلق اولموشدور. بئله بیر حؤکمون مطلقلیگینین یانیندا بیرده "فلانکسین اوشاغی مهندس اولوب، منیم اوشاغیم نئیه اولماسین" دئیه بیر فیکیر ده انگیزه اولابیلر. آنجاق بو فیکیر بئله مطلقلشدیریلیب، و بیر "گرک" ایله باغلانیب دیر. "فیلانکسین اوشاغی مهندس اولوب، منیم اوشاغیم دا گرک مهندس اولا" شکلینده دیر. گؤروندوگوکیمی اؤنملی اولان اوشاغین سعادتی، خوشبختلیگی، راحاتلیغی یوخ، بللی حؤکملره و مطلقلیکلره تابع اولماسی گرگی دیر. بئله آتا – آنالار اوشاقلارینی خوشبخت بیر "اکینچی" خوشبخت بیر" بقال"، خوشبخت بیر "مکانیک" اولماغا یوخ، روحی خسته، عصبی، وارلیغینی بیر شکنجه اولاراق حس ائدن بیر "مهند س"، یوخسا بیر "دوقتور" اولماق یولوندا تربیت ائدرلر. چوخ زامان بو فاناتیک تربیت شکلی تام ترسه سونوج وئرر. اوشاغین اؤز استعدادلاری، ایستکلری، ذوقلاری کؤرالتیلدیغی، و داها اؤنملی اولان، آزاد تداعی گوجو و آزاد فیکیرلشه بیلمه گوجو فاناتیک تربیت سونوجوندا کورالتیلدیغی اوچون، آتا – آنا نین گؤزلدیگی کیمی "مهندس" ، "دوقتور" اولابیلمیز، آنجاق فاناتیک، روحی خسته و یاشامی بیر شکنجه کیمی حس ائدن بیر "اکینچی"، "باققال"، "مکانیک" اولار.
فاناتیک شخصیت تیپی گونلوک ارتباطلاریندا و گونلوک ایشلرینده ده فاناتیک دیر. دونیادا وار اولان بوتون گؤرونگه لره و مسئله لره کسین بیر یوروم (تعبیر) تاپار، "بو مسئله باره سینده بیلگیم یوخدور" کیمی بیر جمله نین اونون اوچون وجودو یوخدور. اؤزونو هرکسه قییم بیلر. دانیشیغیندا ساده بیر خوش بئش ائتمک تاپیلماز، دانیشیغینین بوتونو بیر امر و نهی و نصیحت کاراکتری گؤسترر. آیری انسانلارین دویغولاری قارشیسیندا دویارسیز اولدوغو اوچون دئدیکلرینین ائشیدن طرفیندن نه قدر آلقیلانیب، آلقیلانمادیغینی حس ائده بیلمز و کاسِته، یوخسا گرامافون صفحه سیندن یاییلان بیر صحبت کیمی سؤزونه دوام ائدر. بیریسی شخصی بیر پروبلم باره سینده فیکیر سوروشدوغوندا، "منیم فیکریمه چاتان بئله دیر، سن اؤزونده فیکیرلش، باخ گؤر نه جورائتمه لیسن" دئییه جگینین یئرینه، "سن منه قولاق وئر، دیققت ائله، آیری آداملارین سؤزونو ائشیتمه، یالنیز منیم دئدیگیمی ائله" دئیه قورتارار سوؤزونو. محبت ائتمگی بئله بیر اجبار و زورلاما ایله یان – یانا دیر. بیریسینی قوناق چاغیرمیشسا، بیچاره قوناغی خسته ائدجک قدر یئدیرتملی دیر. حتی قوناغین اوتاغین هاراسیندا اوتوردوغوندا راحاتلیق حس ائتمه سینه دققت ائتمدن "بویورن بورایا، یوخاری باشا، من اؤلوم، سیز آلله بؤیورون بورایا" کیمی اسرارلار ایله بیچاره قوناغا هاردا اوتورماسی گرکدیگینی بئله زور و اجبار ایله دیکته ائدر. دانیشیغیندا خوش صحبتلیک، یئرینه بیر امر و نهی وار و چوخ زامان دانیشیغینی نقل قوللار ایله باشلار و بو نقل قول لاردان یئنه مطلقلیک رنگی اولان بیر سونوج آلار و نصیحت ائتمگه باشلار.
حضرت ..... بویورور کی.......، دئملی گرک......
سعدی علیه الرحمه نین بیر شعری وار، دئیر کی..........، دئملی گرک........
مولانا دئییر کی...........، دئملی گرک..........
سقراط دئییر کی...........، دئملی گرک........
کارل مارکس دئییر کی...........، دئملی گرک.........
ماتریالیزم دیالکتیک دئییر کی........، دئملی گرک........
زیگموند فروید دئیر کی.........، دئملی گرک...........
اریک فرم دئییر کی........، دئملی گرک
البرت اینشتین دئییر کی.......(بدبخت آلبرت اینشتینین هئچ بئله بیر سؤزدن خبری یوخ ایدی) .....دئملی گرک......
هایدیگر دئییر کی..........، دئملی گرک........
گؤروندوگو کیمی فاناتیک شخصیتین دوشونجه سیستمی یارادیجیلیق یئرینه شابلون گؤتورمک و بو شابلونلاردان ایکینجیل شابلونلار دوزلدرک، بو ایکینجیل شابلونلاری اؤز فیکیر و دوشونجه لری کیمی قبول ائدیب ساوونماقدیر. اصولاً اؤیگرنمک، اؤیگرنیلمه سی گرکندن بیر شابلون گؤتورمک اولاراق قبول ائدیلیرسه، یارادیجی فیکیر سیستمینده بو ایلک باشدا گؤتورولموش شابلون سونرا عینی موضوع اوزره اؤیگرنیلنلر آراجیغیلی ایله دگیشدیریلیب، و تازادان شکیللندیرلمک ایله سونراکی اؤیگرنیلنلر ایله یوغرولوب و یاواش یاواش دگیشمکده دیر. زیگموند فرویدون یازیلارینی اوخوماق ایله روح بیلیمی اؤیگرنن بیر انسان، بو اؤیگرندیکلرینی اؤز تجربه لری و آیری روح بیلیمجیلردن اوخودوقلاری ایله یوغوروب، ایلک اؤیگرندیکلرینی سونرا اؤیگرندیکلری آراجیلیغی ایله دگیشدیره بیلر، گلیشتیره بیلر و یاخود بو ایلک اؤیرندیکلرینین دوغرو اولمادیغینین اثباتینا یئتیشه بیلر. فاناتیک بیر بئیین ده ایسه، گؤتورولموش ایلک شابلونلار دگیشمزلیک و گئت گئده داشلاشما (متحجر اولما) پروسه سینده گئت ـ گئده واقعیتدن اوزاقلاشماقدادیر. بو پروسه ایللر بویو سوردوکدن سونرا سونوندا دوشونجه نین واقعیتدن ( هر لحظه دگیشمکده اولان واقعیتدن) استنتاج اولونماسی یئرینه واقعیتی بو داشلاشمیش دوشونجه شابولونونا اویدورماغا چالیشماق نقطه سینه یئتیشیر. اؤز آروادیندان گیزلین آیری آروادلار ایله ارتباطی اولان بیر فاناتیک روح بیلیمجی، آروادینین اونون بو ارتباطلارینی حس ائتدیگینی پارانویا اولاراق یوروملایاراق آروادینین پسیکوتراپی یه احتیاجی اولدوغونو ادعا ائدیردی. اؤزونو روح بیلیمجی بیلن بو بئیگین قاباغا آپاردیغی منطق ایسه بئله ایدی: منیم آروادیم، منیم آیری بیر آرواد ایله ارتباطیمی نه گؤروب، نه ائشیدیب، دئمک کی بونون تصورو آنجاق پارانویا کاتگوریسینه اویار. بو بئیگین ذهنینده متحجر اولموش و دگیشمز حاله گلمیش شابلونلاری تخمین ائتمک چتین دگیلدیر:
شابلون بیر: انسانین آلقیلاما یوللاری گؤز، قولاق، لامسه حسی، دادما و قوخولاما (ایی آلما) حس لری دیرلر.
شابلون ایکی: گؤرمه دیگینی و ائشیتمه دیگینی حس ائدن بیر انسان پارانویا خسته سی دیر.
بو بیگ، انسانین یوخاریدا ساییلان آلقیلاما یوللاریندان علاوه ده آلقیلاما یوللاری اولابیله جگینی، بیر انسان گؤردکلری و ائشیتددیکلرینی ایشله ییب (ساخت و پرداخت ائله ییب) و گؤروب ـ ائشیتدیکلرینین اوستونده بیر سونوجا چاتابیلجگینی فیکیرلشه بیلمیردی.
فاناتیک شخصیت بو اجبارلاری ایله اؤزگه لریندن داها چوخ اؤزونو سیخماقدا و اینجیتمکده دیر. وارلیقدان، ارتباطلاریندان، گؤردوگو ایشلردن داد آلابیلمک گوجو چوخ قیسیق و داردیر. دویغولاری مطلق حکملر طرفیندن سیلینیب، یوخ اولدوغوندان بیر اولایا سئوینمه سی، یوخسا کدرلنمیش اولدوغو، آنجاق بیر گؤستریشدن آرتیق دگیلدیر. اوز (چهره) آنلاتیمیندا بیر دونوقلوق وار. گولمگینین، گولمک یوخ آنجاق گولمگین اداسینی چیخارتماق اولدوغو، دیققتلی بیر انسانین گؤزوندن قاچماز. گولدوگونده اوزونون دریسی آیدینلاشاجاغی یئرینه قیریشیب، قارالار. سوئینمه سی، کدرلنمه سی، تشویق ائتمه سی، اورک یاندیرماسی و بوتون انسانلار آراسی ارتباطلاردا اساس اولان دویغو آلیش وئرشینین هامیسی آنجاق بیر کاریکاتوردور. دوغرو و صادق اولان ایکی دویغوسو وار، نفرت و کین.
اؤزومدن بیر نئچه یاش دا جوان اولان، تحصیلاتی دا چوخ آشاغی اولان یاخین بیر تانیدیغیم بیرینجی یول آلمانا گلدیگینده ایگیرمی اوچ ایلدن سونرا بیری – بیریمیزی تکرار گؤردوک. نه فاناتیک مسلمان، نه فاناتیک مارکسیست اولمادیغینی دا یاخچی بیلیردیم. گؤروشدوگوموزدن بیر ساعات بئله کئچمه میشدی کی "فیلانکس، نئیه بس ائولنمه ییبسن؟" دئیه سوروشدو. "نه بیلیم، شرایط ال وئرمه ییب" دئدیم. بیر امر وئریر کیمی، یوخسا بیر حؤکم صادر ائدر کیمی، ساغ الینین شهادت بارماغینی گؤزومون اؤنونده یئللندیررک، "منه باخ، مندن ائشید، ائولن، خانواده قورماق هر انسانا لازیم دیر!" دئدی. دئدیگینین، و دئمک طرزینین قارشیسیندا گولمگیم توتدو، دوداغیم قاچدی. منه محبت اوزوندن بئله امر و نهی ائله دیگینی فکر ائدن دوستوم تعجب و بیر آزدا تحقیر ایله، ساغ النین شهادت بارماغینی گؤزومون اؤنونده یئللندیررک، "هن، گولرسن بس نئجه! آتام دا منه نصیحت ائدنده من ده گولردیم. آنجاق او گولمکلرین زیانینی ایندی چیکرم." دئدی. فاناتیک شخصیتین اؤزبؤیوکلوگونون (خودبزرگ بینی) سی، شیزوفرن شخصیتین اؤزبؤیوکلوگوندن فرقلی دیر. شیزوفرن شخصیت درین رگرسیون (اوشاقلیق و آنا بطنینه گئری دؤنوش) دا اولدوغو اوچون اوشاقلیق دویغولاری ایله یاشاییر و بیر اوشاق کیمی اؤزونو دونیانین ان گوجلوسو و ان بیلگینی بیلیر. فاناتیک شخصیت ایسه ذهنینده کی دوگم لارین مطلیقلیگینه دایاندیغی اوچون اؤزونو دونیانین ان بیلگینی، ان گوجلوسو و هرکسه قییم بیلیر.
آلمانین بوخوم شهرینده یاشادیغیم گونلرین بیرینده،(اوتوز ایل اؤنجه) گئنه بئله ساده و هئچ ایدئولوژی یه باغلیلیغی اولمایان، آنجاق اؤزونده فاناتیک بیر انسان اولان بیر دوستوم قاپینی ووروب الینده نئچه شوشه آرپاسویو (آبجو) ایله ایچری گیردی. اوگون آرپاسویو ایچمگه اشتاهام اولمادیغی اوچون، "قارداش بونو اؤنجه دن دئسه ایدین، آرپاسویو آلماغا گرک یوخدور، گل اوتوراق بیر ایکی استکان چای ایچک دئیردیم" دئدیگیمین جوابیندا بیردن – بیره پؤرتوشدو. الینی تهدید ائدرجه سینه ترپدرک، "هرکی نخوره بی ناموسه" دئدی. بو دوست منه محبت ائلمک ایسته ییردی.
بئله انسانلاری و بو انسانلارین بئله رفتارلارینی هرگون اؤز اطرافیمیزدا، دوستلاریمیزین، یاخینلاریمیزین و قووهوملاریمیزین ایچینده گؤردگوموزه قارشین، بونلارین فاناتیک شخصیت تیپیندن اولدوقلارینا دقت یئتیرمیریک. فاناتیک شخصیت تیپی فاناتیک بیر توپلومدا نورم دور. توپلومون بؤیوک بؤلومو بو انسانلاردان اولوشدوغو اوچون گئنیش بیر جمعی بیلینج یارانیر و جمعی بیلینج ایچینده "نورمال" گؤرونن او توپلومون نورملارینی اؤز شخصیتده ادغام ائتمیش اولانلاردیرلار.
بو یازینی اوخویانلاردان بیر چوخو، "یوخارید آنلاتیلان کیمی "تعارف" ائتمک، بیزیم توپلوموموزدا چوخ معمولی بیر شئی دیر، بونون فاناتیک لیک ایله ارتباطی نه دیر؟" دئیه فیکیرلشه بیلر. یوز ایللرجه گونلوک یاشامین هر ثانیه سی و هر لحظه سی دونوق و دگیشمز دوگملارا دایانان دین قایدا ـ قانونلارینا گؤره دوزنلنن بیر توپلومدا، فاناتیک شخصیت تیپی البته کی توپلومدا ان یایغین و اورتالاما (میانگین) شخصیت تیپی حالینه گلمیشدیر. بیزیم توپلوموموزدا (یوز ایللردن بری) بیرئین گونلوک یاشامی، یئییب ایچمگیندن، توالته گئتمه سینه قدرـ حیات یولداشی ایله یاتاغا گیرمگیندن، بیر ماشین معامله ائتمه سینه قدر- بیر اوشاغین دونیایا گلمه سیندن، بیریسینین اؤلمه سینه قدر، قیسساجاسی یاشامین هر لحظه سی دگیشمز و داشلاشمیش حؤکملر طرفیندن دوزنلنمکده دیر. بئله بیر توپلومدا فاناتیک شخصیت تیپی توپلومدا اولان بیرئیلرین چوخونلوغونون (اکثریتینین) شخصیتی دیر. بئله جه بو شخصیت تیپینین دونیا گؤروشو، یاشام استراتژیسی و گونلوک ایشلرینده کی فاناتیکلیک توپلومسال بیلینجه و نورما دؤنوشموشدور.
فاناتیک شخصیتین بو قدر گیریشگن، امر ائدیجی و آیری انسانلارین ایشینه قاریشماقدا هئچ ده چکینگن اولمادیغینین یانیندا، قارشی جنسدن اولان بیر انسانین حضوروندا چوخ چکینگن، اوتانجاق و ائتگیسیزدیر. بو ایسه جینسلیگین وارلیغینین بیلینجی دیر. بیر انسان جینسل دویغوسونو نه قدر باسدیرماغا، سرکوب ائتمگه چالیشیرسا چالیشسین، جینسل وارلیغینی یوخ ائتمگه قادر اولابیلمز. بیر آرواد، نه قدر ده اؤزونو گیزلتسه، اؤزونو چارشابدا، مغنعه ده باسدیرسا، جینسل اولاراق بیر آرواد اولدوغونو دگیشدیره بیلمز. بیر کیشی، نه قدر ده جینسل دویغوسونو انکار ائتمگه، ظاهر اولماغینین قاباغینی آلماغا چالیشیرسا چالیشسین، بیر ارکک اولدوغونو دگیشدیره بیلمز. فاناتیک مسلمان توپلومدا بؤیوموش اولان بیر انساندا جینسل دویغونون ظاهر اولماسی تهدید، قورخو و اوتانج و تقصیرکارلیق دویغوسو ایله یوغرولموش اولدوغوندان فاناتیک مسلمان بیر انسان، قارشی جنسدن بیریسینین حضوروندا قورخو و اوتانجا توتولار. بو قورخو و اوتانج ساده بیر دویغو یوخ، او انسانین اوگونه قدر تجربه ائتدیگی هده – قورخولارین، تهدیدلرین، توهین لرین، زور و اجبارلارین و آزارلامالارین بوتونونون بیر بیرلشیمی (ترکیبی) دیر. بئله بیر مرکب دویغونون بیلینجه (ضمیر آگاها) چیخابیلمه سی اوچون، بو دویغونون تجزیه اولونماسی و بیریملرینه (واحدلرینه) آیریلماسی گرکلی دیر. بو ایسه اوزون دؤنملی و چوخ زحمت و اینجه ایش گرکدیرن بیر پروسه دیر. بیر انسانین قارشی جنسه منسوب باشقا بیر انسان ایله قارشیلاشدیغیندا، بو مرکب دویغو فعال اولور، آنجاق بیلینجه چیخابیلمگه فرصت تاپابیلمه دیگیندن، اؤزونو داریخماق، سیخیلماق، یورغونلوق، فیکیر دورغونلوغو، بدن عضله لرینین سیخشماسی، آغیرلیق و یوخولولوق شکلینده گؤسترر. بئله بیر انسان بو وضیتدن (قارشی جنسین حضوروندان) قاچماغا و بو داریخمالی وضعیتدن قورتولماغا چالیشار. فاناتیک مسلمان کیشینین جینسل دویغوسو ظاهر اولدوغوندا اورتایا چیخان قورخو و اظطرابلارینا تابلاشابیلمه دیگی اوچون، اؤزونون یوخ، قادینلارین چارشابدا، مغنعه ده گیزلنمه سی گرگدیگی حؤکومونو صادر ائتدیگی، بو گؤرونگه (فنومن) نین سونوجودور. بوردادا بیر قیسیر دؤنگه (دور باطل) یارانماقدادیر. جینسل دویغو نه قدر باسدیریلیب، سرکوب اولورسا، پارتلاما گوجو بیر اوقدر آرتار. جینسل دویغو اصلینده ظریف و اینجه بیر دویغودور. داغ دؤشونده، داش دیبیندن چیخان بیر زینه سو کیمی اؤز آخارینا بیراخیلیرسا، هئچ بیر یئره ضرر – زیان وئرمکسیزین اؤز یولونو تاپار، اطرافیندا دا چمنلر، آغاجلار بیتر. اصلینده ضررسیز – زیانسیز اولان بو زینه سویون قاباغینا دووار هؤرمگه باشلادیغیمیز زامان ایسه، بو دووارین دالیندا ییغیشان سویون هر لحظه دوواردان داشماسی خطری گئت گئده آرتار. بو خطری اؤنلمک اوچون بو دووارین گئت – گئده اوجالتیلماسی و قالینلاشدیریلماسی گرکلی اولار. فاناتیک مسلمان توپلومدا یاشایان گنجلرین روحی انرژیسنین بؤیوک بیر بؤلومو، یارادیجیلق اوچون صرف اولوناجاغی یئرده، یاشامین هر لحظه و هر ثانیه سینده بو دوواری قالینلاشدیرماق و اوجالتماق یولوندا صرف اولماقدادیر. سونوجدا ایسه فاناتیک مسلمان بیر توپلومدا، قارشی جنسه منسوب انسانلار آراسیندا دویغو و فیکیر آلیش ـ وئریشی امکانسیز قدر چتینلیکلر ایله اولابیلر. توپلومون بیر یاریسی اوبیری یاریسی ایله دویغو و فیکیر آلیش – وئریشیندن یوخسول قالار. بو گؤرونگه بو توپلوملارین گلیشه بیلمه سی قارشیسینداکی اؤنملی مانع لردن بیری دیر.
فاناتیزمین یالنیز آسوسیاتیو (تداعی ایله ارتباطدا) یوخ عینی زاماندا موتوریک اولدوغونو و بئینین موتوریک (حرکتی) لایه سینی ده قاپسادیغینا دققت ائتملی ییک. اؤزللیک ایله جینسی انرژینین باسدیریلماسی و سرکوب ائدیلمه سی تداعی بؤیوتوندا قورخو، اضطراب و دؤگولمه، شکنجه اولونما، اوتدا یاندییریلما تصور و تجسملری ایله اولدوغونون یانیندا بیر ده موتوریک لایه ده بیر سیخیشما، سفت لشمه ایله اولابیلمکده دیر. بو اوزدن فاناتیک انسانین عضله دوزلگه سینده (ساختاریندا) بیر سیخیلیق، انعطافسیزلیق گؤرونور. حرکتلری ملایم و قوسی یوخ، زاویه لی و گوبود دور. ویلهلم رایش "شخصتین تجزیه تحلیلی"
Charakteranlyse
آدلی کتابیندا بو موضوعو آیرینتیلی بیر شکیلده آنلاتماقدادیر.
فاناتیک شخصیتین اقتصادچیلیغی، صرفه جولوغو دا یئنه بو دوشونجه سیستمینین عمومی جیزیغی ایچرسینده و بو فیکیر دوزلگه سینین خصوصیتلرینه صاحب دیر. صرفه جولوق بیر اجبار شکلینه گلیب، اصلی هدفینی ایتیریب و قیتمیرلیق، خسیسلیک، شکلینی توتوبدور. صرفه جولوق اجباری آلتیندا اولان فاناتیک، یالنیز پول و مالدا یوخ عینی زاماندا، یاشامینین بوتون ساحه لرینده قیتمیرلیق ائدر. بیر ایش اوچون زامان خرجلَمک، بیر ایش اوچون انرژی و ایش گوجو قویماق، بیر انسانا حتی ماددی اولمایان بیر یاردیم ائتمک، بیلگی وئرمک، حتی بیر انسانین صحبتینه قولاق وئرمک، بونلار هامیسی فاناتیک انساندا یوخسوللاشما قورخوسو یارادار. قیتمیرلیق خسته لیگینه توتولموش انسان، آیری انسانلاردان یاردیم و کؤمک آلماقدان بئله چکینر و قورخار. بو چکینگنلیگین آلتیندا "آمان ها، بوگون بیر قیرانلیق بیر یاردیم ائدن، ساباح یوز تومنلیک یاردیم ایسته یجک" قورخوسو یاتماقدادیر. دونیانین یاریسینا صاحب اولسا بئله اؤزونو یوخسول حس ائدر. بئله بیر انسان آیری انسانلارین قارشیسیندا دویغولارینی دا آچیغا چیخارتماقدان چکینر و قورخار. آیری بیر انسانین نه سئوینجینی، نه کدرینی و نه فیکیرلرینی پایلاشابیلمه ین بئله بیر انسان، آنجاق و آنجاق باشقا بیریسینه زیان گلدیگیند، باشقا بیریسینی یوخسول و حقیر گؤردوگونده سئوینج دویغوسو حس ائده بیلر. اریک فرم تدوین ائتدیگی شخصیت تئوریلرینده، فاناتیک قیتمیر شخصیتی "شخصیت محتکر" آدلاندیریبدر.
قیتمیرلیغین بیر انسانین وارلی، یوخسا یوخسول اولماسی ایله بیر ارتباطی یوخدور. وارلی انسانلارین ایچینده قیتمیرلار اولابیلدیگی کیمی، قیتمیر انسانلارین ایچینده یوخسوللاری دا اولابیلر. سؤز یالنیز قیتمیرلیغین دگیشمز و داشلاشمیش بیر حؤکم کیمی عمل ائتمه سیندن گئدیر. هر فاناتیک انسانین قیتمیرلیق فاناتیزمی ده اولماسی گرکدیگیندن سؤز ائتمیرم. فاناتیک انسانلارین ایچینده الی آچیق، یاردیم ائدیجی تیپلر ده وار. آنجاق بونلارین دا الی آچیقلیغی و یاردیم ائمک ایستکلرینده بیر اجبارین اولدوغو آیدینجا حس ائدیلیر. بیریسینه یاردیم ائتمک ایسته دیگینده بو انسانین بئله بیر یاردیمی ایسته ییب – ایسته مدیگینه هئچ دققت ائتمدن، اصرار، زور و اجبار ایله یاردیمینی قبول ائتدیرمک ایستر.
فاناتیک شخصیتین اؤزللیکلریندن بیریسی ده انتقامچیلیق و باغیشلامازلیق دیر. بو شخصیتین بئینینده بیر یول یئر ائله میش بیر فیکیر، بیر دویغو، بیر تجربه آنجاق ثابتلشمیش و دگیشمز حالینده ساخلانیلیر. بئله بیر بئیین ثابت و دگیشمز حؤکملردن حرکت ائدرک ایشله ییر. یوخاریدا آچیقلاماغا چالیشدیغیم کیمی عرف – عادت لر بئله بو بئیینده ثابتلشمیش حؤکملر کیمی عمل ائدیر. بیر یول، بیر انسانا قارشی بیر دوشمانلیق حس ائدن فاناتیک، بو دویغوسوندان حرکت ائدرک انتقام استراتژیسی تؤکموش ایسه، بو استراتژی ده ثابتلشیب و زامان و مکاندان تاثیر آلماقسیزین ایللرجه ، اون ایللرجه دگیشمز حالینده قالیب و اون ایللر سونرا بئله اؤزونو گؤستره بیلر. اؤته یاندان بو شخصیت اؤز ذهنینده کی حؤکملری و اؤز دگر اؤلچولرینی هرکسه یوکلمگه چالیشدیغی اوچون، و بو حؤکملری قبول ائتمه ینلره، بو حؤکملره قارشی چیخانلارا دوشمانلیق دویغوسو گلیشدیردیگی اوچون، دوشمان قازانماقدا الی چوخ یاتقیندر.
بو یازینین دوامی وار.
*********


text:
منی آنلاتما کی عشق ، عالمی – سئودا نه ایمیش؟
بیلیرم من سنی ، گئت ! هر سؤزون افسانه ایمیش
گئت ، گولوم ، گئت گؤزلیم! باشقا بیرعاشیق آرا ، بول!
دویدوم آرتیق سنین عشقینده کی معنا نه ایمیش!
بی وفاسان ، ملک اولسان بئله اویمام داها ، گئت!
کیم کی ، اویموش سنه ، کؤنلوم کیمی دیوانه ایمیش
یئتیشیر ، گئت ! منی قهر ائیلمه ، ترسا قیزی گئت!
آنلادیق شفقتلی – آیینی مسیحا نه ایمیش!
سنی بیر ساده دیل ، آزاده ملک سانمیش ایدیم
نئیله ییم ! … آه … کؤنول روحونا بیگانه ایمیش
سنی تقدیس ائدرک بیر داها سئومم اصلا
نه ایمیش سانکی بو عشق!؟ عاشیقی – شئیدا نه ایمیش!
عالمی – ذؤوقو صفادن منه بحث ائتمه ، ساقین!
بیلدیک آرتیق بو جهان ملکو نه ویرانه ایمیش!
ساقین= چکین ، اصلا
حسین جاوید(1882-1941 )


text:
یمن-ده 6 میلیوندان چوخ اوشاق وطنداش محاربهسیندن بیرباشا اذیت چکیر
یمن-ده 6 میلیوندان چوخ اوشاغین 2014-جو ایلدن بری داوام ائدن وطنداش محاربهسیندن بیرباشا اذیت چکدیگی بیلدیریلدی.
یمن-ده 6 میلیوندان چوخ اوشاغین 2014-جو ایلدن بری داوام ائدن وطنداش محاربهسیندن بیرباشا اذیت چکدیگی بیلدیریلدی.
یمن امک و سوسیال ایشلر ناظیرلیگینین اوشاق حقوقلاری سوزلشمه سینین 30-جو ایلدؤنومونه حصر اولونموش یازیلی آچیقالامادا بیلدیریلیب کی، 6 میلیوندان چوخ اوشاق داوام ائدن وطنداش محاربهسیندن اذیت چکیب. وطنداش محاربهسی نتیجهسینده 5 میلیون اوشاق تحصیلینی باشا ووروب و ایشلمهیه مجبور اولوب، 2 میلیونا یاخین اوشاق اوچون ایسه کیفایت قدر قیدالانا بیلمهییب.
حوثی لرین اوشاقلاری مجبور ائتدیگی مذهب چی تعلیم تطبیقی و اونلاری سلاحا مجبور ائتمک اصل فلاکتدیر و بو، درحال دایاندیریلمالیدیر و اولوسلار آراسی توپلوما حوثی لره تضییق گؤسترمهلیدیر کی، اونلار اوشاق حقوقلارینین پوزولماسینی دایاندیرسینلار.
دونیانین ان بؤیوک اینسانی فلاکتلریندن بیرینین یاشاندیغی یمن-ده بمت-نین معلوماتلارینا گؤره، هر اون دقیقهدن بیر بئش یاشیندان آشاغی بیر اوشاق قارشیسی آلینا بیلهجک اؤلومه قوربان گئدیر.
اؤلکهده قادینلار و اوشاقلار اؤزونومودافعه ائدبیلمهینلو سیاهیسینین باشیندادیر. اوغلان اوشاقلاری موختلیف قروپلار طرفیندن سلاحلاندیرلیر، قیز اوشاقلاری ایسه یاشاماق اوچون ائرکن یاشدا ائولندیریلیر.
مکتب یاشلی اوشاقلارین دؤردده بیر حیسهسی تحصیلدن محرومدور و 2500-ا یاخین مکتب خارابایا چئوریلیب و یاخود دا تحصیل وئریله بیلمهیهجک حالدادیر.
ایلگیلیلی خبرلر
ایلدیریملار آدانی ایشیقلاندیریر
ایسپانیانین منورکا آداسیندا باش وئرهن فیرتینا سیراسیندا گؤی اۆزو آردیجیل ایلدیریم چاخمالاری ایله ایشیقلاندی


text:
دونیا شاعری: عبدالوهاب البیاتی
(۱۹۹۹-۱۹۲۶)
حسن ایلدیریم
سئوگیم اؤزومدن بؤیوک
سئوگیم دونیادان اولودور.
چونکی من
یوخسول عاشیقلرین رؤیاسینین
شاهی یام.
چونکی من
غریب لرین، سورگونلرین -اؤنجولو،
پناهی یام.
«عبدالوهاب البیاتی» معاصر عرب شعرینین گؤرکملی نمایندهلریندن بیریدیر. او، معاصر عرب شعرینی اؤز باجاریغی و یارادیجیلیق قابلیتی ایله دونیا شعری سویهسینه قالدیرمیش و اونو معاصر حیاتلا، معاصر انسانین معنوییاتی و ایستکلری ایله آهنگدار سسلندیره بیلمیشدیر. دونیا شعرینین عرب بوغازلی، عرب نفسلی، گوجلو بیر قولونون آپاریجیلارینین و قوروجولارینین بیری ده البیاتیدیر.
البیاتی ایللر اوزونو اؤلکهلری، شهرلری بیر قاچقین و سورگون کیمی دولاشمیش، عرب خالقینین هابئله، بوتون انسانلیغین، محروملارین، مظلوملارین آغری- آجیلارینی اورهیینده گزدیرمیشدیر؛ آمما بو سیخینتیلارا، عذابلارا دؤزموش، حیات تجربه لرینی زنگینلشدیرمیش و یارادیجیلیق ایمکانلارینی گئنیشلندیرمیشدیر. عرب مدنیتینی دونیا مدنیتینه جالاق ووراراق، دونیانین مدنی اوغور و نائلیتلرینی، تجربهلرینی منیمسهیرک، اؤز صنعتینی مین بیر بولاقدان (خالقلار بولاغیندان) سوواریب و اونلاری عرب مدنیتینه آشیلامیشدیر. میللی بیچیمده، میللی بویالارلا بزهمیش، دونیا صنعتینین سویهسینده، اثرلر یاراتمیشدیر و بئلهلیکله تکجه عرب خالقینین دئییل، دونیا خالقلارینین شاعری اولموشدور. ایندی، آرتـیق البیاتینین دونیا شعرینده اؤز یئری، اؤز دیری واردیر.
«عبدالوهاب البیاتی»نین حیاتی و یارادیجیلیغیلا باغلی دونیانین بیر چوخ دیلینده، – او جوملهدن آذربایجان دیلینده – اونلارجا کیتاب، یوزلرجه مقاله یازیلیب و یازیلماقدادیر. هابئله، اونون بیر چوخ شعری نغمهلنیب و عرب خالقینین میللی ماهنیلارینا چئوریلمیشدیر. عئینی حالدا اونون شعرلری اوزهرینده دونیا سویهلی موسیقی بستهلری ده یارانمیشدیر. میثال اوچون، مشهور شوروی بستهکاری اوسپنسکی موسیقیده یوکسک درجهلی دوقتورلوق عونوانینین «وطن رؤیاسی» آدلانان اثری اوچون قازانمیشدیر. بو اثر البیاتینین سیلسیله شعرلری اوزهرینده بستهلنمیشدیر.
البیاتی ۱۹۲۶- دا باغداد شهرینده دوغولموش ۱۹۹۹- دا دمشقده دونیاسینی دییشمیشدیر. اوشاقلیق، یئنییئتمهلیک ایللرینی دوغما شهرینده یاشامیش و ۱۹۵۰-ده باغداد دانیشگاهیندان عرب ادبییاتـیندا لیسانس آلدیقدان سونرا موعللیملیکله مشغول اولموشدور. ائله او ایللرده اؤلکهسینده گئدن مبارزهنین سیرالارینا قوشولموش، یولداشلاریلا بیرلیکده «یئنی مدنیت» آدلی درگی بوراخمیشدیر. نوری السعید عیراق حاکیمینین امنییت مأمورلارینین تضییقی و یوروشو نتیجهسینده ۱۹۵۴ یوردونو ترک ائتمیش و «بیروت»ـا کؤچموشدور. بیر مدتدن سونرا میصرده مطبوعاتی فعالییتی آردینی توتموشدور. ۱۹۵۸ انقلابیندان سونرا وطنه دؤنموش و اؤلکهسینین مدنیت تمثیلچیسی عونوانیندا موسکووایا گؤندریلمیشدیر و یئنه بیر مدتدن سونرا وظیفهسینی بوراخیب، موسکووا دانیشگاهیندا عرب دیلی و ادبییاتینی تدریس ائتمیشدیر. موسکووا ایللرینده دونیانین بیر چوخ یازیچی و شاعرلریله گؤروشموش, او جوملهدن ناظیم حیکمتله تانیش و دوست اولموشدور.
شاعر بیر قاچقین و کؤچگون کیمی دونیانین بیر چوخ شهرلری و اؤلکهلری، او جوملهدن: آلمانیا، میصیر، ایسپانیا، سوریا، لوبنان، شوروی و…ده یاشامیشدیر.
الاهرام روزنامهسینین مشهور یازیچیسی عبدالعزیز شرف، شاعر حاققیندا گؤزل بیر کیتاب یازمیشدیر. او یازیسینین بیر یئرینده «عبدالوهاب البیاتی»نین صورتینی، سیماسینی بئله جانلاندیرماغا جان آتمیشدیر: «قدیم بینالار کیمی اونون اوزونده قم ایزی وار. تاریخین عظمتیله، اسکی بینالارین قدیملییی بیر- بیرینه قوووشاندا انسان اورهیینده نسه بیر کدر حیسّی اویادان کیمی اونونلا قارشیلاشاندا من بیر حیسّ کئچیردیم. اونون اوزونو زحمتله، آغری و کدرین یوغرولماسیندان تؤرهنن بیر قوبار توزو بوروموشدور. آخی او بیزیم اوچون قاچقینلارین، سورگونلرین عزیز یادگاریدیر. اونون باشینی یوموشاق و اینجه چال توکلر بزهمیشدیر. آغ تئللرله قارا تئللر بیرینین یانیندا ائله نظاملا دوزولموشدور کی، اونلارین بیر- بیرینی تاماملاماسی و بیر- بیرینی گؤزللشدیرمهسی، اونون ساچلارینا ایلاهی بیر یاراشیق و گؤزللیک باغیشلامیشدیر. او گؤزل باش, آریق، آنجاق محکم گؤودهسی اوستونده مغرور و قودرتلی گؤرونوردو. سانکی فرعونلارین محتشم بورجلارینین گؤرکمینی آندیریردی. باخیشلاریم اونون اوزونده سورونورکن بیر آنداجا اونون گؤزلریندهکی بیر آنلیقجا گولومسهمهسینی سئچیر، او گولومسهمه بیر آن ایچینده پارلایـیر و سؤنور و منه ائله گلیر کی، او آنجاق موقددس بیر تیمثالدیر…»
البیاتینین عرب شعری اوزهریندهکی تأثیری چوخ گؤروملو و گوجلودور. چونکی اونون شخصی حیاتی، عرب خالقینین اجتماعی- سییاسی و هابئله معنوی حیاتیلا سیخ باغلیدیر. اودور کی، هارادا عرب دونیاسیندان، عرب معنویاتـیندان، عرب ادبییاتی و صنعتیندن سؤز گئدیر، البیاتی اورادا حاضیردیر. بیر ده کی، البیاتی اؤزو یئنی بیر سسدیر. و او یئنی سس عربین معنوی دونیاسینا داخیل اولموشدور. عرب بوغازیندا سسلهنن، عرب دیلی ایله سؤیلهنن یئنی دونیانین: عدالت، دوستلوق، قارداشلیق، صلح و سعادت اوغروندا مبارزهسینین عکس صداسیدیر.
البیاتی تکجه مضمون و محتوا باخیمیندان دئییل، شعرینین دیلی، ایفادهسی، توخونوشو، قورولوشو و… عرب شعرینه یئنیلیک گتیرمیشدیر. مشهور عرب عالیمی، ادبییاتشوناس دوقتور «احسان عباس» «البیاتی و یئنی عرب شعری» کیتابیندا یازیر: «…او زامان کی، دویدو سؤز (کلمه) عرب دیلینده قورو، یالخی و جانسیزدیر، چالیشدی کی، سؤزه یئنیدن حیات باغیشلاسین و بونو باجارا بیلدی. سؤزه بیر نقّاش پردهسی بیچیمینده موختلیف معنا چالارلاری، سؤزآلتی دویوملار، یوزوملار، تداعیلی آنیملار یوکلهدی کی، او معنالار بیر یئره ییغیشاندا لفظی (سس و حرف پردهسینی) یـیرتـیب و تصویرین اؤزونو جانلی شکیلده جیلوهلندیره بیلدی…».
اونون دونیا باخیشی دا شعرده یئنیدیر. او باخیش اؤتری، بیریؤنلو و عادی باخیشدیر. چوخ مرکب، فلسفی و بدیعی باخیشدیر. فلسفهنین، بدیعیلییین و آرزولارین بیر یئره قوووشدوغو و یئنی بیر موقععیت یاراتدیغی بیر باخیشدیر. او معاصر صنعت تئکنیکاسی اوسلوبلاریندان، یوکسک بدیعی سویهلی شعر قوروجولوغوندان یارارلانیب و عرب شعرینده تام معنادا یئنی بیر شعر اوسلوبو یارادا بیلدی. بو اوسلوب تکجه عرب شعرینده دئییل، عئینی حالدا معاصر دونیا شعرینده ده البیاتی اوسلوبو آدلانا بیلر. محیالدین صبحی، عرب ادبییاتشوناسی، یازیر: «او ایندیدن دئییل، دونندن دونیایا باخان شاعردیر. ایندینی کئچیب، کئچمیشی یئنیلشدیرمک، البیاتی اوسلوبونون عمده سجییهلریندن بیری، بلکه یارادیجیلیغینین باشلیجا خصوصییتیدیر. دئمک اولار کی، او دوننلردن بو گونلره، صاباحلارا بویلانیب باخان و گؤردوکلری شاعرلیک رؤیالارینی یوزان شاعردیر».
اوستاد شفیعی کدکنی عبدالوهاب البیاتی شعرینین اساس جوهرینی، مایاسینی کؤچریلیکله معنالاندیریر. گؤرکملی عالیم یازیر: «… البیاتی دایما سفردهدیر. زامان سفری، مکان سفری. اونون بو سفرلری بوتون تاریخی و دونیانی اؤزونده جمعلشدیریر و اونلاری قاپسایـیر. بئله کی، تاریخ و دونیا اونون وطنینه چئوریلیر. بو وطنده شاعر یئنه ده نه ایسه گؤزلهییر. انتظاردادیر. اونون بیر چوخ اثرینین اساس موضوعوسو آختاریشدیر. شاعرین حیاتی بونونلا معنالانیر، آختاریش، دئمک البیاتی حیاتینین اؤزودور…».
بو فیکری باشقا بیر عرب شاعری، البیاتی ایله سویو بیر آرخا گئتمهین شاعر، انسی الحاج بیروتدا نشر اولونان «شعر» درگیسینده بئله تصدیقلهییر: «… بو هفته من بیر چوخ شهره عیراقدان، فلیسطیندن توتموش مارسی، شیکاگو، چین، تهران، سوریه، تونس، مراکش، الجزایره سفر ائتدیم. اورهییم ایستهییردی کی، «ورشو»دا داها چوخ قالیم. منیم بو سفرلریم البیاتینین شعرلرینین قانادیلا باش توتا بیلمیشدیر. البیاتینین شعرلریندهکی دونیویلیک، عمومیلیک قووهسی چوخ گوجلودور. اونون شعرلرینین عطری، راییحهسی، سنی شیمالی آفریقایا، چینـه چکیب آپاردی. – آزاد اولسا- سن ده بو اؤلکهلرین آب- هاواسی ایله نفس آلیرسان. بو «عبدالوهاب البیاتی»نین سییاسی و اجتماعی قاورایـیشی، دونیا گؤروشو، دونیا دویومو، دوشونوشون محصولودور. او زنگین مدنیته مالیک شاعردیر. عئینی حالدا اونون تخیل گوجو، تأثیر دایرهسی، شعرلریندهکی تصویرلرین توتارلیغی چوخ بؤیوک و یوکسک درجهدهدیر. بو دا اونون یارادیجیلیق قووهسیندن، شعرینین ماهییتیندن آسیلیدیر».
بؤیوک ناظیم حیکمت، البیاتینین ۱۹۶۳- ده موسکووادا, روسجا, نشر اولونان «یاشیل آی» آدلی سئچیلمیشلری حاققیندا یازدیغی کیچیک آمما چوخ دولغون یازیسیندا- قئید ائدیم کی، بو یازی ناظیم حیکمتین اؤلوموندن ایکیجه گون قاباق یازیلمیشدیر و اونون سون یازیسیدیر- دئییر: «… البیاتی حقیقی شاعردیر. دویغو و دوشونجهسینی سؤز اویونلاری ایله دئییل، آچیق، آیدین بیر صنعت دیلی ایله اوخوجوسونا چاتدیران شاعردیر. او شعر هر آخیمیندان بیر پای گؤتورن، دبده اولماغا جان آتان شاعرلر سیراسیندا دئییلدیر. بیروت، موسکووا، میصیر و باشقا یئرلرده اونون شعرلرینی بیلنلره، اوخویانلارا و اونا قارشی سئوگی و محبّت بسلهین آداملارا چوخ راستلاشمیشام. منیم اونون شعرلرینده چوخ خوشلادیغیم و بیهندیییم جهتلردن بیری بودور کی، اونون سییاسی شعرلرینده بئله انسان اورهیینه یول تاپان، اونو اوخشایان بیر صمیمیلیک و دوغمالیق, بیر سئوگی و اینام پای وار. بو دا اونون اورک یانغیسی و حیات سئوگیسیندن دوغور…»
سؤزومو اولو شاعرین سؤزلری ایله بیتیرمک ایستهییرم. تکجه بونو علاوه ائتمهلییم کی، او جیسمن بو دونیادان کؤچسه ده، آنجاق یئنه شعرلری ایله خالقینین دونیانین عذابینی چکمکدهدیر. اونون شعرلرینی اوخویارکن منه ائله گلیر کی، بو شعرلر تزه یازیلیب، هله مرکبی قوروماییب. منجه اصیل صنعت اثری، حقیقی شعر بئله اولمالیدیر. بو اوزدن ده بیز البیاتینی اؤز دوغما شاعریمیز کیمی سئوه بیلریک:
«… اگر اصحاب-ی کهف – قرآن-ی کریمده گلدییی کیمی- بیر معجزه انتظاری ایله اویوموشلار، من ده بیر معجزه انتظاری ایله دایما آختاریشدا، یوروشده اولموشام. یاندیردیغیم اودلاری سؤنمهیه قویمامیشام. بئلهدیر کی، منیم جیسمی و روحی حوجئیرهلریم همیشه انتظارلا دولموشدور. نئجه توخوم تورپاغین قوینوندا انتظاردادیر کی، هاچانسا تورپاغی یاریب، جوجریب، بوی آتیب و دونیا ایشیغینی قوجاقلایاجاق. من ده اؤز گونشیمین انتظاریندایام…».
وطنیم!
آوارهلیییم گؤزلرین اوچوندور.
یالقیزلیغیم گؤزلرین اوچوندور.
بو قارا دؤنرگهده
گؤزلهییرم.
قارا توفانلار یاتا،
قاسیرغالار سوسا،
ماوی گؤیلرین آچیلا.
دوشمانلارینین گورو
اؤولادلارینین یورد یئری
وطنیم منیم!-
اوشاقلار و باهار
اولو گوزلری کیمی
تیکیلی قالمیش بغداد یولونا
اوشاقلارین باهار سوراقلی آغلار گوزلری:
یوردوموزا باهار گلمیش
چیچکسیز، کپنکسیز باهار
قایـیتمیش یئنه ده بو چوللره، دوزلره.
ایندی بوردا
بو شهرین شرابلاری
اولنلرین گوز یاشیندان، اوشاقلارین آل قانیندان سالینیر.
یول- یولاغی باغلی قالمیش
بو شهرین مئیدانیندا
چارمیخا چکیلیر، هر سحر گونش
ایندی بغداد شهرینده
شنلیکسیز، سئوینجسیز بوز گونلری
قارشیلاییر اوشاقلار.
سانما کی، باهار گلیب
دوغما یوردون چوللرینه، دوزونه،
ایندی بوردا
اولولر اوچون
نه چیچک، نه کپنک، نه گوزیاشی وار.
فقط اوزوسویوق تورپاغا گومولور اونلار
اوشاقلارین اوزونون قاچمیش قانی
چیلهنیب قیزاریر گویلریمیزده
سنین کوز دولو، عذاب دولو گوزلرین کیمی.
–
کوللره بلهنیب شاختالاردا قوورولوب
دونوزلارین، قوردلارین تاپداغیندا
ازیلن توخوم!
جوجر، جوجر ….
قوی سندن تورهسین
چیچکلر، کپنکلر، مئشهلر.
عنوان
گؤزلریمی اویدولار
چیخارتدیلار.
قاش داشینا آدینی قازدیغیم اوزویومو.
بارماغیمدان اوزدولر.
کؤکسومو ده یاردیلار،
اورهییمده تکجه سنی آرادیلار،
گزدیلر.
گولومسهیه- گولوسهیه دئدیم،……
او، اوردادیر
دان اولدوزوندا!
خالقیم اوچون ماهنی
من, بوردا، یالقیزجا
چکیلمیشم چارمیخا
سویقونچولار، ییرتیجیلار
چئینهییرلر اتیمی.
ای سئوگیمین آتشی
ای سئویملی میللتیم.
من بوردا، یالقیزجا.
چکیلمیشم چارمیخا
اوشاقلار تالاییرلار بوستانیمی
آهیلار داشلاییرلار جانیمی
آمما
اولدوزلارا قوجاق آچمیش
کؤلگهمه باخ
گؤرورسنمی، نئجه سیلیر غم توزونو
اوزوندن؟
دوغما یوردو دوستاغینا چئوریلهنیم
قاپیلاری دوین گونشه ساری بویلانیب گولهنیم:
میللتیم منیم.
یالقیزلیغیمدا من ده
بو قانلی کوینمهییمله
او یورغون گوزلریندن یوخولاری سیلهرم
ای سئوگیمین آتشی
ای سئویملی میللتیم.
سورگونده اؤلن
سورگونده اؤلن،
شهید اؤلر، شهید اولار؛
جیسمینی،
تورپاق سئوگیله آلار قوینونا.
روحو،
گونشه ساری اوچان قوشون
جیلدینه گیرهر.
گوندوزلری
دان اولدوزو تک
گیزلی- گیزلی ایشیقلیقدا اریییر؛
اؤلنلرین دیاریندان
دیریلرین دیارینا آخیب گلر؛
گؤز یاشلاریندا
دینجهلر
و قوشلارین نغمهسی تک
اویویار
ماویلییینده گؤیلرین.


text:
دفعلرجه اویاریدان سونرا، سون اویاری!
- توضیحات
- منتشر شده در سه شنبه, 30 تیر 1394 23:55
کئچن 9 ایلده چوخلو تشکیلات، قوروپ، سیته، وبئلوق و... گلدی، چالیشدی، قالمادی، گئتدی. آذوح سیته لری و وئبلوقلاری 9 ایلدیر گونده م بیلگیلری پایلاشیر، اوزللیکله سون 5 ایلده بیرگون بیله دایانمادی بو پایلاشیملار. 9 ایلده هر گون اورتالاما 30 یازی وئریلدی، 100 مین مطلبه یاخین.
9 ایلدیر ایران رئژیمی بیزی بایکوت ائده مه دی، سیندیرامادی، دوردورامادی.
ایندی،
سیزمی بیزی بایکوت ائده جکسیز!؟
موصادیره چیلیگه مشهور اولان بیر بالاجا تشکیلاتین دیشاریدا یاشایان 2-3 نفری، لوطفن ال چکین بو ایشلریزده ن.
دفعه لرجه ایستک و اویاریلاریمیزا بیله رغمن بو ایشلریزه داوام وئرمک، خوش باخارساق، قیسقانجلیغین سون نوقطه سیدیر.
کئشکه گلمه سین او گون، باشقا ندنلره ده دوشونک. ایران رئژیمی نین پاراسی تاریخ بویو چوخلاری نی آلداتمیش.
بوقدر.


text:
اوردون و قطر-دن سیویل هاواجیلیک محدودیتلرینین آرادان قالدیریلماسی بارهده قرار
اوردون ایله قطر آراسیندا سیویل هاواجیلیکدا توتوم، اوچوش سایی و اوچاق تیپی ایله باغلی محدودیتلرین آرادان قالدیریلماسی قرارا آلینیب.
اوردون ایله قطر آراسیندا سیویل هاواجیلیکدا توتوم، اوچوش سایی و اوچاق تیپی ایله باغلی محدودیتلرین آرادان قالدیریلماسی قرارا آلینیب.
اوردون-ون رسمی خبر آژانسی "پترا"-نین معلوماتینا گؤره، سیویل هاواجیلیک دوزنلهمه قورومونون شورا صدری هیثم میستو و قطر باش سیویل هاواجیلیک ایدارهسینین باشقانی محمد فالح الحجارینین باشچیلیق ائتدیگی نوماینده هئیتلری پایتاخت امان-دا گؤروش کئچیریب. گؤروشده ایکی اؤلکه آراسیندا بیرباشا هاوا نقلیاتینا تطبیق ائدیلن محدودیتلر موذاکیره اولونوب.
اوردون کراللیق هاوا یوللاری و قطر هاوا یوللاری نومایندهلرینین ده ایشتیراک ائتدیگی ایجلاسدا ایکی اؤلکه آراسیندا سیویل هاواجیلیکدا توتوم، اوچوش سایی و اوچاق تیپی ایله باغلی محدودیتلرین آرادان قالدیریلماسی قرارا آلینیب.
ایلگیلیلی خبرلر
ایران-دا اعتراض لار 17-جی گونده ده داوام ائدیب
ایران-دا مهسا امینینین اؤلوموندن سونرا باشلایان اعتراض آکسیالاری داوام ائدیر.
ایران-دا گون عرضینده کوروناویروسدان 9 نفر اؤلوب
بونو ایرانین ساغلیق، معالیجه و طبی تحصیل ناظیرلیگی اعلان ائدیب.
پ.کا.کا/ی.پ.گ-نین 7 عضوو ضررسیزلشدیریلیب
سوریه-نین قوزیی ینده "فرات قالخانی" عملیاتی بؤلگهسینه هوجوم ائتمهیه حاضیرلاشدیقلاری معین ائدیلن بؤلوجو ترور تشکیلاتی پ.کا.کا/ی.پ.گ-نین 7 عضوو ضررسیزلشدیریلیب.


text:
بورودینو دؤیوشو
بورودینو دؤیوشو (اینگیلیسجه: Battle of Borodino) روسیه ایمپیراتورلوغو و قوْنشو اؤلکهسی قوشونو آراسیندا باش وئرن دؤیوش.روسیه یئرینده اوز وئرمیشدیر بۇ وۇروشون سوْنو بورودینو دؤیوشو غلبهسیله بیتمیشدیر
گؤرونتولر[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ See the aftermath section
- ^ قایناق خطاسی برچسب
نامعتبر؛ متنی برای ارجاعهای با نام
Riehn 255وارد نشدهاست
- ^ قایناق خطاسی برچسب
نامعتبر؛ متنی برای ارجاعهای با نام
Smith 392وارد نشدهاست
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Battle of Borodino»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده بورودینو دؤیوشو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.