text:
اؤزوم-
اؤزومه یاخالاندیم
...
دواملی اولاراق نشره وئرمه یه چالیشدیغیم بو
یازیلار, کئچن اوچ- دورت ایلین عرضینده مجازی دونیادا گؤردوکلریم, ائشیتدیکلریم و
اوخودوقلاریمین معین تاثراتی کیمی قلمه آلینمیشدیلار.
یازیلارین چوخونلوغو, آنا دیلیمیز آذربایجان
تورکجه سینده یازیلمیشدیلار. لاکن استثنا اولاراق و وضعیتده ن آسیلی, بعضا فارس
دیلینده ده یازماق مجبوریتینده قالمیشام.
یازیلارین بیر چوخو, اوجادان دوشونر کیمی,
اؤزوم- اؤزومه و یا یاخین بیر دوستا یازیلدیقلاری اوچون, اوخوجولارا تقدیم
ائتدیکده, اونلاردا کیچیک دئییشیکلر آپارمیشام.
*****
(8)
یانوار 2016
ناظیم حکمت
حسرتلر و هیجران لار شاعیری
دوستلاردان بیری تورکیه نین آدلیم پاپ خواننده
سی, «جم کاراجان» ین اوخودوغو «چوخ یورقونوم» ترانه سینی منه گؤنده رمیشدی. ناظیم
حکمت ین آجی و حسرتله دولو بو شعری, ایللردی کی ازبریمده دی. یئری گلمیشکن دئییم
کی, «جم کاراجا», ناظیمین باشقا شعرلرینده ن ده ترانه لر اوخوموشدور. او جمله ده ن
« من بیر جویز آغاجییام, گولخانا پارک یندا».
چوخ یورقونوم (یورقونام)
منی
بکله مه (گؤزله مه) کاپتان(کاپیتان)،
سئیر (سفر و سیاحت) دفترینی باشقاسی یازسین.
چنارلی، قبه لی، ماوی بیر لیمان (بندر)،
منی او لیمان - ا چیخارامازسان.
mavi liman
Çok yorgunum, beni bekleme kaptan.
Seyir defterini başkası yazsın.
Çınarlı, kubbeli, mavi bir liman.
Beni o limana çıkaramazsın...
بو شعری, ناظیم حکمت میلادی 1957- جی ایلده,
بولغارستان اؤلکه سینین " وارنا"* شهرینده یازمیشدی.
بالکان اؤلکه لرینین بیر چوخوندا اولدوغو کیمی،
عثمانلی امپراطورلوغو دؤورونده ن بو گونه کیمی، بولغارستان اؤلکه سینده ده بیر
تورک آزینلیغی (اقلیت) یاشاماقدادیر. بولغارستان دؤولت لرینین بوتون پلان لانمیش
مهاجرت لر و اجباری کؤچ لرینه رغما، گینه ده بو گون بولغارستاندا, جمعیتین یوزده
سگگیزینه (%8) یاخین نفوسینی ( آلتی یوز مینه یاخین) تورکلر تشکیل ائدیرلر. بولغارستان
تورکلرینین چوخونلوغو مسلمان دیلار.
ایکینجی دونیا ساواشیندان سونرا سوویت لر
بیرلیگی (اتحاد شوروی) نین نفوذ دایره سینه داخیل اولان بولغارستاندا یارانان
سوسیالیست حکومت، بیزیم ایراندا اولدوغو کیمی (تورکلری فارسلارین ایچینده اریتمک
سیاستی)، تورکلری بولغارلار آراسیندا اریتمک اوچون، اونلارا قارشی آسیمیلاسیون سیاستی
آپاریردی. بو سیاسته بویون ایئمک ایستهمه یه ن تورکلرین بیر قسمی تورکیه یه
مهاجرت ائدیب، قالان قسمی دا بو گونه کیمی مختلف شیوه لرله بو سیاسته قارشی مبارزه
ائدیرلر.
سوسیالیزم ایده آل لارینا اینانان ناظیم حکمت،
بیر طرفده ن بولغار
حکومتی نین آسیمیلاسیون سیاستینه قارشی ایدی؛ آمما او بیری طرفده ن ده تورکلرین
بولغارستانی ترک ائتمه لرینی ایسته مه دییی اوچون, ایکی طرفین آراسیندا واسیطه
اولوب، آراچیلیق ائتمک ایسته میشدی. بو سبب ده ن مهاجرت ایللرینده ناظیم، بولغار
تورکلری ایله گؤروشمک اوچون، بولغارستان- ا سفرلر ائدیردی. بولغارستان دؤولتی نین
وئردییی وعده لره اینانیب, اؤنجه چوخ امید بسله ین ناظیم, سونرالار زحمت لرینین
نتیجه سینی آز گؤرسه ده، بولغارستاندا یاشایان تورکلرین آراسیندا چوخ حؤرمته صاحیب
اولموش و چوخ سئویلیردی.
ناظیم ین بولغارستان سفرلرینین بیرینده، "وارنا"
شهرینده یازدیغی بو شعر، اونون چوخ سئودییی ایستانبول شهری حقینده دی. ناظیم, ایستانبول حقده یازدیغی شعرلرینین بیر
چوخونو, غربت ده و مهاجرت ایللرینده یازمیشدی.
بو شعری یازدیغیندا,
ناظیم آلتی ایل ایدی کی مملکتده ن اوزاقدا و مهاجرت ده یاشاییردی.
بیر طرفده ن مهاجرت ایللری دوشوندویونده ن داها
چوخ چکدییی اوچون و دیگر طرفده ن حبس ده اولدوغو ایللرده مزمن حالینه گلن اوره ک
خسته لییی (Arteriosklerose-angina pektoris) و
وطنی بیر دفعه ده گؤرمه ده ن، اؤلومونون یاخین اولدوغونو حس ائتمک اونو سارسیدیب و
آیاقدان سالمیشدی.
ناظیم حکمت میلادی 1948- نجی ایلده بورسا
زندانیندا آنگینا پئکتوریس (angina pektoris ) باشلیقلی یازدیغی شعرینده بو
خسته لیگینه اشاره ائدیر:
...سونرا, هر شفق وقتی, دوکتور
هر شفق وقتی قلبیم
یونان-ستاندا کوروشونا ( گول له یه)
دیزیلییور.**
سونرا, بیزیم بورادا محکوم لار
اویکویا ( یوخویا) واریب
رئویرده ن ( زندانین بهداری سی) ال- آیاق
چکیلینجه
قلبیم چاملیجا (ایستانبول محله
لرینده ن) دا بیر خراب کوناک ( ائو) دا دیر
هر گئجه دوکتور
سونرا شو اون ایل ده ن بو یانا
منیم, فقیر ملتیمه اکرام (
قوناقلاماق) ائله بیلدیگیم
بیر تک آلما - م وار الیمده,
دوکتور,
بیر قیرمیزی آلما:
قلبیم...
نه آرتئریو اسکلروز ( دامار خسته
لییی) نه نیکوتین, نه حبس,
ایشته بو اوزده ن, دوکتورجوغوم (
دوکتور جان), بو اوزده ن
منده بو آنگینا پئکتوریس (اوره ک
خسته لییی)
…Sonra, her şafak vakti, doktor
her şafak vakti kalbim
Yunanistan'da kurşuna
diziliyor.
Sonra, bizim burda mahkûmlar uykuya varıp
revirden el ayak
çekilince
kalbim Çamlıca'da bir harap konaktadır
her gece,
Doktor.
Sonra, şu on yıldan bu yana
benim fakir milletime ikrâm edebildiğim
Bir tek elmam var elimde, doktor,
Bir kırmızı elma:
kalbim...
Ne arteryo skleroz, ne nikotin, ne hapis,
işte bu yüzden, doktorcuğum, bu yüzden
bende bu angina pektoris...
ناظیم حکمت ین قلب خسته لییی گنج
یاشلاریندا باشلامیشدی. ائله بو خسته لیک اوزونده ن قوشون خدمتینیه دوام ائده بیلمه
میشدی. بو خسته لیک, زمان گئچدیکجه و خصوصیله آغیر شرطلر آلتیندا چکدییی حبس حیاتی
و بیرده سیگار چکمک نتیجه سینده, گئت- گئده مزمن لشیب و مهاجرت ایللرینده شدت
لنمیش و بوتون معالجه لره رغما, نهایت اونون اؤلومونه سبب اولموشدور.
ناظیم اصلینده بو گون یونان
تورپاقلاریندا یئرلشن سالونیک شهرینده دونیایا گلمیش و لاکن ایستانبول شهرینده
بویا- باشا چاتمیشدیر. سالونیک شهری بیرینجی دونیا ساواشینا قدر عثمانلی
امپراطوریسی نین تورپاقلاریندا یئرلشیردی. ناظیم دوغدوغو شهرده ن دانیشماق ایسته
مزدی. «بیوگرافی» شعرینده یازیر:
1902- ده دوغدوم
دوغدوغوم شهره دؤنمه دیم بیر داها
گئری یه دؤنمه یی سئومم
....
1902'de
dogdum
dogdugum sehre dönmedim bir daha
geriye dönmeyi sevmem
ناظیم ایله ایستانبول
آراسینداکی علاقه, سئوگی و ایلگی نین فرقلی اولدوغونو, اونون یازدیغی بیر چوخ
شعرینده گؤرمک اولور.
"قوای میلییه" (kuvayi Milliye)مجموعه
سینه داخیل اولان شعرلرینده، ایستانبولون محله لرینی، انسانلارینی و منظره لرینی،
کلمه لرله بیر رسام کیمی تصویر ائده ن ناظیم حکمت ین بو شهر- ه نه قدر باغلی
اولدوغونا شاهید اولوروق:
سیرا سرو یلرین اؤنونده ن
یورو,
چشمه یی کئچ,
مکتب باغچاسی, مدرسه لر,
اوردا حربیه نظارتی نین
آرخا دوواریندا
سیاه چارشابلی بیر قادین
چؤمه لیب یئره
داری سه ر په ر گؤرورچین
لره
و پاپلچیلر ( بیر قوی,
ایکی گؤتور قمار اوینایانلار)
شمسیه ( چتر) اوستونده
پاپاز ( اویون ورقی) آچارلار.
...
sıra servilerin önünden yürü,
çeşmeyi geç,
mektep bahçesi, medreseler,
orda, Harbiye Nezareti’nin arka duvarında
siyah çarşaflı bir kadın
çömelip yere
darı serper güvercinlere
ve papelciler
şemsiye üstünde papaz açarlar.
...
«ماوی لیمان» شعرینی
یازدیغی ایللرده، هومانیست، نیک بین و مبارز شاعیر و
یازیچی نی, حیاتدا کئچیردییی چتین گونلر سارسیدیب و اوزموشدور.
مهاجرت ایللرینده کوچه لرینده یئریمه یین و
هاواسینی جیگرلرینه چکمه یین آرزوسوندا اولان ایستانبول شهری, ناظیم اوچون هر زمان
باشقا بیر معنا داشیمیشدی.
دونیادا مثلی اولمایان ایستانبول شهری، هم
مرمره دنیزی کناریندا، همده بوغاز (داردانل) واسیطه سیله قارادنیز- ه یولو اولدوغو
اوچون، ایکی طرف ده ن بیر لیمان (بندر) دی.
"وارنا" شهری ده
بولغارستاندا قارا دنیز کناریندا بیر لیمان دی. دنیز یولچولوغوندا بو ایکی شهرین
آراسینداکی مسافت بیر او قدر دئییلدی.
ایستانبول, دنیز کناریندا اولدوغو اوچون، ناظیم
دنیزی قصد ائده ره ک, بو شهری " ماوی لیمان" آدلاندیریر.
یئددی تپه نین اوستونده بنا اولان ایستانبولون
خیاوانلاری, یئنیش- یوققوشلو دیلار. بعضی محله لر، یوکسکلیک و اوجالیقدا و بعضی سی
ایسه، چوخوردا یئر آلیرلار.
۳۲۰۰ ده ن آرتیق قبه لی و مناره لی مسجدی اولان ایستانبول-ا، اوجا بیر بنانین
سون مرتبه سینده ن باخاندا، قبه لرله دولو بیر شهر کیمی نظره گلیر. سانکی شهرین هر
طرفینده, یئرده ن قبه بیتمیشدی.
بو گون اون بئش میلیوندان آرتیق سکنه سی اولان
ایستانبول دا، آپارتمانلار و بنا لارین ساییسی ایله مقایسه ده، یاشیللیک آز
اولسادا, کئچن عصرین اورتالاریندا, ایستانبول- ون هر یئربنده چنار آغاجلاری
واریدی.
بئله لیکله، ناظیم قارا دنیزده، تورکیه ساحلینه
دوغرو گئده ن بیر گمی نی گؤروب و او گمی نین کاپیتان ینا خطاب اولاراق بو مصراع
لاری یازیر:
" چوخ یورقونوم (یورقونام)
منی
بکله مه (گؤزله مه) کاپتان(کاپیتان)،
سئیر (سفر و سیاحت) دفترینی باشقاسی یازسین.
چنار لی، قبه لی، ماوی بیر لیمان (بندر)،
منی او لیمان - ا چیخاراماسان.
حسرتله دولو شعر, مهاجرلر اوچون زبان حال
اولدوغو اوچون, آدام ین ایلیک لرینه ایشله ییر.
اوست- اوسته اون اوچ ایل زندان دا یاتان ناظیم
حکمت ین حیاتیندا, هیجران و حسرت هئچ زمان اسگیک اولمادی. زنداندا یاتان ایللرده
یازدیغی بیر چوخ شعرینده, آیریلیق حسرتی دالغالانیر.
حبس ده ن چیخدیغیندان سونرا, اللی یاشیندا و
اوره یی خسته اولدوغونا رغما, اونو سربازلیغا آپارماغا ایسته دیکلری اوچون, تورکیه
ده ن قاچماغا مجبور اولور. تورکیه ده ن قاچدیغی ایل, اوغلو ممد هله کؤرپه ایدی.
مهاجرت ایللرینده سئودییی حیات یولداشی «منور» و بؤیومه یینی گؤرمه یه امکانی
اولمایان اوغلو «ممد» ین حسرتینده یازدیغی شعرلر, تمامیله آیریلیق و حسرت نغمه لری
دیلر.
گینه «وارنا» شهرینده اوغلو «ممد» اوچون
یازدیغی شعر ده بو حسرت و هیجران دردینه شاهید اولوروق:
کارشی یاکا (اوز به اوز) مملکت,
سسله نییوروم (سسله نیره م) وارنا – دان,
ایشیتییور موسون (ائشیدیرسن)؟
ممد! ممد!
قارا دنیز آکییور (آخیر) دورمادان,
ده لی حسرت, ده لی حسرت,
اوغلوم سنه سسله نیییورام
ائشیتیورموسون,
ممد! ممد!
Memet
Karşı yaka memleket,
sesleniyorum Varna'dan,
işitiyor musun?
Memet! Memet!
Karadeniz akıyor durmadan,
deli hasret, deli hasret,
oğlum, sana sesleniyorum,
işitiyor musun?
Memet! Memet!
منجه بوتون بو ایللرده
یازدیغی شعرلرینی «هجران و حسرت شعرلری» آدلاندیرماق هئچ ده یانلیش و سهو دئییل.
گینه میلادی 1957- جی
ایلین باهاریندا, او شهرده یازدیغی « واپور» شعرینده حسرت ده ن و هجراندان اوره یی
پارتلاماق حالینده ایدی:
اوره ک دئییل به چاریق
میش بو, ماندا (اؤکوز) گون – ونده ن,
ته په ر, ها بابام
پارالانماز
ته په ر, داشلی یوللاری.
بیر واپور ( کیچیک گمی)
کئچه ر وارنا اؤنونده ن,
اوی قارا دنیزین قوموش
تئللری,
بیر واپور کئچه ر بوغازا
دوغرو,
ناظیم اوصول جاجیق اوکشار
(نوازش ائتمک) واپورو,
یانار اللری ...
Yürek değil be, çarıkmış bu, manda gönünden,
teper ha babam teper
paralanmaz
teper taşlı yolları.
Bir vapur geçer Varna önünden,
uy Karadeniz`in gümüş telleri,
bir vapur geçer Boğaz`a doğru.
Nazım usulcacık okşar vapuru,
yanar elleri...
ناظیم حکمت ین آیریلیق شعرلرینین باشقا بیرینه
نظر سالماقلا, مطلبی سونا چاتدیرماق ایسته ییره م.
«اوتوبیوگرافی» شعرینده ده
یازدیغی بو مصراعلاردا حسرت و آیریلیق جوشوب, داشیر:
... کیمی انسان اوت لارین
کیمی انسان بالیق لارین چئشیتینی ( مختلف
نوعلارینی) بیلیر
من آیریلیق لارین
کیمی انسان ازبره سایار ییلدیزلاری
(اولدوزلاری)
من حسرتلری ...
و ...
ناظیم حکمت, ایستانبول دئیه- دئیه و ایستانبول
یازا- یازا, دونیایا گؤز یوممالی اولور:
حسرت لیک جانا یئتدی
پئس!... ( تسلیم و مغلوبیتی قبول ائتمک علامتی)
منی ایستانبولوما گؤتورسون بیر ساعات لیک...
Hasretlik cana yetti
Pes!...
Beni istanbuluma götürsün bir saatlik…
______________________________________
* بولغارستانین توریزمی اوچون مهم اولان
"وارنا" شهری، تورکیه سرحدینه یاخین، قارا دنیز ساحلینده یئرلشیر.
** ناظیم, شعرین بوراسیندا ایکینجی
دونیا محاربه سینده ن سونرا, 1946-1949 ایللرینده باش وئره ن داخیلی ساواشدا,
انگلیس لرین حمایه سیله سلطنت رژیمی نین واسیطه سیله یونان کمونیست لرینین اعدام
لارینا اشاره ائدیر. ناظیم باشقا شعرلرینده ده تورکیه نین قونشوسو اولان یونان
اؤلکه سینین کومونیستلرینه اشاره ائدیر. او جمله ده ن اوغلو اوچون یازدیغی «دوغوم»
شعرینده دئییر:
... منیم اوغلان
دونیایا یا گلدییی زامان,
چوجوق لار ( اوشاقلار) دوغدو یونان
زندانلاریندا,
بابالاری کورشونا دیزیلمیش.
بو دونیا دا ایلک گؤروله جک شئی
دئیه
دمیر پارماکلیغی (دمیر میله لر)
گؤردولر.
...
Benim oğlan
dünyaya geldiği zaman,
çocuklar doğdu Yunan zindanlarında,
babaları kurşuna dizilmiş.
Bu dünyada ilk görülecek şey
diye demir parmaklığı gördüler.


c: text/html

text:
مَتّیٰ 19
19-نجی باب
نیکاح و طالاق بارادا
مَرقُس 10:1-12
1عیسی بو سُزلِری تاماملاندان سُنگ، جلیلهدِن چیقیپ، اُردُن آرناسینینگ آنگیرسینداقی یهودیه اِطرافینا گیتدی. 2اولی جِماغات اُنونگ ایزینا دوشدی، عیسی هِم شُل یِرده اُلارینگ مِریضلِرینی شِفا بِردی.
3عیسانینگ یانینا گِلِن کَبیر فَریسیلِر اُنی ایمتِحان اِتمِک اوچین: «بیر آدامینگ هِر بیر زادی باهانالاپ، آیالینی طالاق بِرمِگی شِریغاتا دُغری گِلیَرمی؟» دیییپ سُرادیلار. 4عیسی هِم: «سیز نَمه تُوراتدا اُقیمادینگیزمی؟ یارادانینگ اُزی اُزال-باشدا ”اُلاری اِرکِک و آیال اِدیپ یاراتدی“- . 5- شِیله هِم: ”شُل سِبَپدِن اِرکِک اِنه-آتاسینی تِرک اِدیپ، آیالی بیلِن بیرلِشیَر و اُلارینگ ایکیسی بیر تِن بُلیار.“ 6شِیلهلیکده، اُلار ایندی ایکی دَل، بیر تِندیر. شُنونگ اوچین هِم خودایینگ بیرلِشدیرِنینی اینسان آییرماسین» دییدی.
7- فَریسیلِر عیسادان: «اُندا نَمه اوچین موسی طالاق نامهسینی یازیپ، آیریلیشماغا ایختییار بِریپدیر؟» دیییپ سُرادیلار. 8عیسی اُلارا: «موسی سیزینگ قاتی یورِکدیگینگیز اوچین آیالینگیزی طالاق بِرمَگه ایختییار بِردی، اِمّا اُزال-باشدا بِیله دَلدی. 9مِن سیزه شونی آیدیاندیرین: هِر کیم آیالینی زینادان باشغا سِبَپ بیلِن طالاق بِریپ، باشغا آیالا اُیلِنسه، زینا اِدیَندیر» دیییپ جُغاپ بِردی.
10شَگیرتلِر اُنگا: «اِگِر اَر-آیالینگ آراسینداقی یاغدای شِیله بُلسا، اُندا اُیلِنمِزلیک قُوودیر» دیییشدیلِر. 11اِمّا عیسی اُلارا: «هِمّه آداملار بو سُزی قابول اِدیپ بیلمِزلِر، یِکه اُزلِرینه بِرلِنلِر قابول اِدیپ بیلِرلِر. 12کَبیر آداملار عُمور بُیی آغتادیرلار، کَبیرلِری بُلسا آداملار طارافیندان آغتا اِدیلِندیر. باشغا بیرلِری بُلسا، آسمانینگ پاتیشاهلیغینینگ خاطیراسینا هیچ کیم بیلِن بیرلِشمِیَر. مونی قابول اِدیپ بیلِن قابول اِتسین» دییدی.
عیسی چاغالارا بِرِکِت بِریَر
مَرقُس 10:13-16؛ لوقا 18:15-17
13سُنگرا باشلارینا اِلینی قُیوپ، دُغا-دیلِگ اِتسین دیییپ، آداملار چاغالاری عیسانینگ یانینا گِتیردیلِر، اِمّا شَگیرتلِر چاغالاری گِتیرِنلِره کَیِدیلِر. 14عیسی بُلسا: «چاغالاری مِنینگ یانیما گُیبِرینگ، اُلاری ساقلامانگ، سِبَبی آسمانینگ پاتیشاهلیغی شولار یالیلارینگقیدیر» دییدی. 15اِلِّرینی اُلارینگ باشلارینا قُیوپ، بِرِکِت بِرِندِن سُنگ، عیسی اُل یِردِن گیتدی.
بای یاش ییگیت
مَرقُس 10:17-31؛ لوقا 18:18-30
16شُل ماحال بیر آدام عیسانینگ یانینا گِلیپ: «اِی، اُستاد، اِبِدی یاشایشیم بُلار یالی، مِن نَمه یاغشی ایش اِتمِلی؟» دیییپ سُرادی. 17عیسی: «نَمه اوچین مِندِن یاغشی ایش حاقیندا سُرایارسینگ؟ یِکه خودایدان باشغا هیچ کیم یاغشی دَلدیر. اِگِر اِبِدی یاشایشا قُووشماق ایسلِیَن بُلسانگ، دِستورلاری بِرجای اِت» دییدی. 18- اُل عیسادان: «هایسی دِستورلاری؟» دیییپ سُرادی. عیسی: «آدام اُلدورمه، زینا اِتمه، اُغورلیق اِتمه، یالان شاهاتلیق بِرمه، 19اِنه-آتانگا حُرمات قُی، هِمسایانگی اُزونگی سُیشونگ یالی سُی» دیییپ جُغاپ بِردی. 20یاش ییگیت عیسادان: «مِن بولارینگ هِمّهسینی یاشلیغیمدان بَری بِرجای اِدیپ گِلیَرین، یِنه نَمه کِمیم بار؟» دیییپ سُرادی. 21عیسی اُنگا: «کَمیل بُلایین دییسِنگ، گیت-ده، نَمَهنگ بار بُلسا ساتیپ، قاریپلارا پایلا، شُندا آسماندا خازینانگ بُلار. سُنگرا گِل-ده، مِنینگ ایزیما دوش» دییدی. 22یاش ییگیت بو سُزی اِشیدیپ، غاملی بُلوپ گیتدی، سِبَبی اُنونگ مال-مولکی کَندی.
23عیسی شَگیرتلِرینه: «سیزه دُغروسینی آیدیارین، بای آدامینگ آسمانینگ پاتیشاهلیغینا گیرمِگی قیندیر. 24مِن سیزه یِنه-ده شونی آیدیارین، بیر دویَهنینگ اینگَّهنینگ گُزوندِن گِچمِگی بای آدامینگ خودایینگ پاتیشاهلیغینا گیرمِگیندِن آنگساتدیر» دییدی. 25مونی اِشیدِنلِرینده، شَگیرتلِری قاتی حایران قالیپ: «اُندا کیم نِجات تاپیپ بیلِر؟» دیییپ سُرادیلار. 26عیسی اُلارا گُزَّپ: «اینسانلار اوچین بو مومکین دَل، اِمّا خودای اوچین هِمّه زات مومکیندیر» دییدی.
27سُنگرا پِطرُس اُنگا: «اینه، بیز هِمّه زادیمیزی تِرک اِدیپ، سِنینگ ایزینگا دوشدوک! مونونگ اوچین بیز نَمه آلاریس؟» دییدی. 28عیسی اُلارا: «سیزه دُغروسینی آیدیارین، هِمّه زادینگ تَزهلِنِن زامانی اینسان اُغلی اُز بِییک تاختیندا اُتوراندا، مِنینگ ایزیما دوشِن سیز هِم اُن ایکی تاختدا اُتوریپ، اسرائیلینگ اُن ایکی طایفاسینینگ اوستوندِن قاضیلیق اِدِرسینگیز. 29هِر کیم مِنینگ خاطیرام اوچین اُیلِرینی، دُغانلارینی، آیال دُغانلارینی، آتاسینی، اِنهسینی، اُغلان-اوشاقلارینی، مال مولکلِرینی تِرک اِدِن ایزینا یوز بِرابار اِدیپ قایتاریپ آلار. اُلار اِبِدی یاشایشینگ میراثچیسی بُلارلار. 30اِمّا اَوَّلکیلِرینگ کَنسی آخیرقیلار، اینگ آخیرقیلارینگ هِم اَوَّلکیلِر بُلارلار» دییدی.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
دده کاتیب
عبدالرحمان طیار قولونجو (دده کاتیب) (1925-2008)،دهده کاتیب تخلوصو[۱] ایله 1925-جی ایلده اورمونون قولونجو کندینده آنادان اولوبدور. قولونجولو دده کاتیب آدییلا دا مشهوردور.[۲] شاعیرین مزاری قولونجو کندیندهدیر. اونون هئجایی شعرلری داها چوخ قوشمالار و گرایلیلاردان عیبارتدیر.[۱]. او، شاعیر کیمی بالوولو مئسکین و دوللو موسطافادان تاثیرلنمیشدیر. دده کاتیب، باتی آذربایجان اوستانی و تورکییهنین شرقیندهکی آشیقلار و اوزانلار آراسیندا (خوصوصن سرحددین هر ایکی طرف کورهسوننیلری آراسیندا) چوخ مشهوردور[9]. دده کاتیب، هم ده گونئی آذربایجاندا یاشایان حنفی سوننی تورکلرین دینی عالیمی کیمی ده تانینمیشدیر. او، اکثر شعرلرین آذربایجان تورکجهسینده یازیب، آنجاق تورکیه تورکجهسینده ده شئیرلری وار.[۱]


text:
آمئریکا پرزیدنتی دونالد ترامپ بیر سیرا فرمان ایمضالایاجاق.
آخار. آذ ریترز-ا ایستینادا خبر وئریر کی، بو بارهده آغ ائودن اعتبارلی منبع معلومات وئریب. بو فرمانلار آراسیندا ان اؤنملیسی ایشید-له باغلی اولاجاق. بئله کی، ترامپ ۳۰ گون عرضینده آمئریکا سلاحلی قوهلرینه ایشید-این محو ائدیلمهسی اوزره پلان حاضیرلاماغی تاپشیراجاق. آنجاق همین پلانین ترامپ طرفیندن نه واخت تصدیقلنجیی بارهده معلومات وئریلمهییب.
بوندان باشقا، آمئریکا پرزیدنتی میللی تهلوکهسیزلیک و اونون فعالیتینین یئنیدن تشکیل ائدیلمهسی بارهده فرمانی ایمضالایا بیلر. همچینین لوببیچیلیک فعالیتی ایله باغلی دا قرار گؤزلنیلیر. لوببیچیلیکله باغلی قانونون اساس مغزی ایسه بوندان عبارت اولاجاق کی، باشقا اؤلکهلرین ماراقلارینین مدافعه ائدیلمهسی و تبلیغی بیردفعهلیک قاداغان ائدیلهجک.


text:
چیککه حدودلرده هم عیاللر هیداوچیلیک قیلماقده
افغانستان نینگ اکثر ییریک شهرلریده عیال هیدوچی لرنی کوزه تیش ممکن، اما غور کبی قشاق و اوزاق توشگن و عنعنه پرست ولایت مرکزی فیروزکوه شهریده بو ینگی بیر اوزگریش .
غور ولایتی گه سفر قیلیب هیداوچی عیاللر بیلن صحبت قیلگن بی بی سی خبرنگاری محمد قاضی زاده نینگ ایتیشیچه حاضرچه فیروزکوه شهریده بیش عیال هیدوچی لیک قیلماقده.
غور ولایتی کینگشی اعضاسی انجیلا شریفی بو ولایت مرکزیده هیداوچی لیک قیله یاتکن بیش عیال دن بیری دیر.
هیداوچی لیککه قیزیققن بوعیال فیروز کوه شهریده هیچ قنده ی تشویش سیز هیداوچی لیک قیلیب باشقه عیال لرنی هم بو ایش که تشویق قیله دی.
خانم شریفی ،غور ولایتی ده خوف سیز و مدنی قیینتچلیک لر گه قره می ؛ بیر عیال اوله راق بیرینچی بولیب وباشقه عیال لرگه اورنک بولیش اوچون بو جسارت قیلگنی دن خرسند .
فیروز کوه شهری خیابان لریده بازارگه چیققن عیال لرنی اونچه لیک اوچرتمه یسیز .اما کورنیشیچه اوی دن تشقریده چیقیش ده عیال لر قرشی سیده قنده ی بیر ییریک معما هم یوق.
بو شهر ده حتی ایریم عیال لر موترسایکل هم هیده یدیلر .
قریب 50 یاش ده بولگن خلیفه زاده گه شهرت قازانگن گل بدن خانم فیروز کوه شهریده موترسایکل هیده یاتکن یگانه عیال دیر.
گل بدن خانم موتورسایکل هیده ش گه اونی مجبور قیلگن اساسی موضوع شوق ایمس، بلکی حیات ده گی کونده لیک قیین چلیک لرنی بر طرف ایتیشی بولگن دیدی .
عمریولداشی کیکسه بولگنی اوچون موترسایکل نی اورگنه آلمگنی نی گل بدن خانم ایتیب عمریولداشیم موتر سایکل هیده ش گه منگه رخصت بیردی دیدی .
اوغیل فرزندی بولمه گن گل بدن خانم برچه بازار آچارینی موترسایکل بیلن بجریشی نی هم تاکیدله یدی.
گل بدن خانم اوروش ییل لریده هم جبر کورگن عایله لرگه عنعنوی ساغ لیک نی سقلش خذمت لرکورستکن.
او کوپ ییل لردن بویان بیرقنچه یقین قرینداش لری نینگ عایلوی همده بو عایله باله لری نینگ مکتب خرجت لرنی هم تامین لب کیلگن .
او حاضرچه باله لر تعلیم وتربیتی بوییچه فعالیت قیله یاتکن بیر خارجی موسسه ده ایشلب اوز روزگاری خرجتی نی شو یول دن تامین له یدی .
گل بدن خانم شهر و اکثر ناقرار تومن لرده هم موتر سایکل بیلن سفر قیلگن .
او حاضرگه قدر غور ولایتی نینک اوزاق توشکن دولتیار اولوسواللیگی ده اون مراتبه دن کوپراق موتر سایکل بیلن سفر قیلگنی نی ایتیب اما باشقه قیز وعیال لر موترسایکل اورنیده پیلوت یا اوچروچی بولیش لرینی توصیه قیله دی .
او بو سفرلرده قیین چلیککه دچار بولگن یا بیمارعیال لرنی ارقم گه میندیریب اولسواللیک دن شهرگه و عکسنچه انتقال بیرگن من دیدی.
گل بدن خانم هر بیر افغان عیال لر موترسایکل هیده ش گه جسارت لی بولگنی تاکیدلب اما یاش قیز لرقرشی سیده حاضر عنعنوی جهت دن بیراز معما وقیین چیلیک لر بارلیگی اورته گه قوییب لیکن یاش قیزلرگه طیاره پیلوتی یا اوچرووچی سی مهارتی نی اورگه نیش گه توصیه قیله دی.
هر چند بو ولایت ده خصوصا تومن لرده عیال لر قرشی سیده معما وتوسیق لر کوپ اما مدنی فعال لر بو معما جدی کوره ش آرقلی برطرف ایتیله جک نی تاکیدله یدیلر .
غور ولایتی مدنی فعال لریدن حسن حکیمی جناب لری عیال لرنی هیداوچی لیک قیلیشی کبی اوزگریش لر بو شهر ده اجتماعی ساحه لرده یوزگه کیلگن اوزگریش بیلگیسی بولگنی نی تاکیدله یدی .
بونگه قرمسدن غور مرکزی نینگ اولوسواللیک لری آره سیده مدنی و اجتماعی جهت دن کوپ گینه فرق یققال نمایان بولیب توریبدی.
غور تومن لریده هلی هم صحرایی محکمه لر و عیال لرگه قرشی دهشت لی زوروانلیک لردن انده سنده خبرلرینگره ماقده .
اما بیرقطارمدنی فعال لر وخصوصا ضیالی عیا ل لر بو ولایت مرکزی فیروز کوه شهریده اینگ آز مدنی فعالیت لری نی بجریش ده امکانیت مساعد ایتیلگنی دن خرسندلیک بیلدیره دیلر


text:
شاعر، ترجومهچی واقیف بایاتلی اودر ۱۹۴۸-جی ایل اوکتیابرین ۱-ده جبراییل رایونونون بؤیوک مرجانلی کندینده آنادان اولوب. آذربایجان مطبوعات فوندونون "میرزه جلیل موکافاتی"نا (۱۹۹۳) و موسکوانین "مولودایا قواردییا" نشریاتینین کوتلوی تیراژلا بوراخدیغی "سیچراییش" کیتابینا گؤره گورجوستان نازیرلر سووئتینین "ولادیمیر مایاکووسکی موکافاتی"نا لاییق گؤرولوب.
کولت. آز واقیف بایاتلینین "نیه" شعرینی تقدیم ائدیر:
سنی نیه بئله سئودیم،
بئله ایستدیم نیه،
جانیمداکی مین تیکانا،
بیر گوله ایستدیم نیه؟!
عشقده گیزلتدیم بو جانی
گؤرهممهیهن وارمی، هانی؟!
هم گیزلتدیم، هم ده هامی
بیله ایستدیم نیه؟
مین ایللرچون ده اللهدان
گئجه-گوندوز، هر آن، هر آن
سنی اؤزومه هم سلطان،
هم ده، هم ده
کؤله ایستدیم نیه؟!


text:
آمریکانین روسییایا قارشی یئنی سرت اقتصادی سانکسییالار تطبیق ائتمهسی بو اؤلکهنین جنوبی قفقازداکی فورپوستوندا ناراحاتلیق و ممنونلوقلا قارشیلانیب. بعضیلری بو سانکسییالارین ارمنیستانین خیرینه اولاجاغینی دوشونور. لاکین ارمنیستان خاریجی ایشلر ناظرینین کئچمیش معاوینی، فؤوهلاده و صلاحیتلی سفیر آرمان ناواساردیان دئییر کی، آمریکانین تطبیق ائتدیی سانکسییالاردان سونرا ایروانین ایشی چتین اولاجاق. چونکی ارمنیستان آمریکا و روسییا آراسیندا مانور ائده بیلمهیهجک.
ویرتوالاز. اورگ خبر وئریر کی، ناواساردیان ژورنالیستلرله صحبتینده آمریکانین دونیادا اقتصادی پلاندا لیدرلیک ائتدیینی، حربی پلاندا ایسه روسییانین آمریکا ایله بیر سوییهده اولدوغونو دئییب. ارمنی دیپلوماتین سؤزلرینه گؤره، سویوق محاربهدن سونرا روسییا چؤکموشدو، آنجاق ولادیمیر پوتین اؤلکهنی بو وضعیتدن چیخاردی، حربی باخیمدان آمریکا ایله عینی سوییهیه قالدیردی. بو ایسه آمریکانین اوریینجه دئییل.
ناواساردیانین فیکرینجه آمریکانین سیاستی بیرباشا پوتینه قارشی یؤنلیب، بو، بعضی ارمنی دایرهلرینده ده مشاهده اولونور. ارمنی دیپلمات حساب ائدیر کی، پوتین گئتسه ارمنیستان ایندیکی گونونه شوکور ائلملی اولاجاق.
«چوخلارینی پوتین چکیندیریر. تورکییه مسئلهسینده، قاراباغ مسئلهسینده و بیر چوخ دیگر مسئلهلرده. ندیر، یوخسا سیز حساب ائدیرسینیز کی، مسکوادا آنجاق مستثنی اولاراق ارمنی یؤنوملو سیاسی خادیملر اوتوروبلار؟ خیر، اورادا تورکییهنین، آذربایجانین ده خیلی مدافعهچیلری وار. اونا گؤره ده پوتین گئتسه بیز ایندیکی گونوموزه شکور ائلملی اولاجاغیق»-آرمان ناواساردیان بیلدیریب.


text:
ایسرایل قیریجیلارینین قولان تپهلرینده هدف آلدیغی تانکلار سورییا اوردوسونا دئییل، فتح ال-شام (کئچمیش نوسره جبههسی) قروپلاشماسینا عاییددیر.
آخار. آز خبر وئریر کی، بو بارهده روسییا مدافعه نازیرلیینین آدی چکیلمهیهن نمایندهسی ایسپوتنیک-ا آچیقلاماسیندا دئییب.
«ایسرایل حربی هاوا قوهلری قولان تپهلرینه تشکیل ائتدیی هوجومدا فتح ال-شاما عایید زیرئهلی تئکنیکالار وورولدو. هاوا هوجومو نتیجهسینده قروپلاشمایا عایید ۲ تانک و آغیر چاپلی سلاحلار محو ائدیلدی»، - دئیه بیلدیریلیب.
قئید ائدک کی، دونهن ایسرایل طرفی یایدیغی آچیقلامادا سورییا رئژیم قوهلرینه قارشی جاواب زربهلری ائندیردیینی بیلدیرمیشدی.


text:
آمریکانین پرووکاسییالارینا جاواب اولاراق شیمالی کورئیا جنوبلا شیمالی بیرلشدیرمک اوچون حربی عملیاتلارا باشلایاجاق.
آخار. آذ خبره وئریر کی، بو بارهده خبردارلیغی شیمالی کورئیانین رسمی قزئتی «نودون سینمون» یاییب.
«آمریکا طرفیندن اولاجاق کیچیک پروووکاسییادا بئله شیمالی کورئیا خالقی و اوردوسو وطنین بوتؤولویو اوچون بؤیوک محاربهیه باشلایاجاق. واشینگتن اؤز سیاستینین هانسی نتیجهلر وئرجیینی هله ده آنلامیر. آمریکانین شیمالی کورئیانین نووه سلاحی ایله تهدید ائدجیی زامانلار آرتیق چوخدان کئچیب»، – دئیه مقالهده بیلدیریلیب.


text:
چئویرن: زهرا نعیمی
بوگون داخیل اولماق اوزره تاریخ بويونجا دارتيشيلميش اولان اؤزگورلوک، بير پروبلئم اولاراق اؤنميني قوروماقدادير. بو آنلامدا اؤزگورلوک قاورامي نين آناليزي آماچلانميشدير. چاليشمادا اؤنجه ليکله اؤزگورلوک قاورامي نين داشيييجيسي باخيميندان “آنتروپولوژيک “، ” ائتيک ” و”توپلومسال” آچيدان فرقلري تمله آليناراق چئشيدلي اؤزگورلوک آنلاييشلاري اورتايا قويولموشدور. بونا گؤره داشيييجيسي نين اينسان اولدوغو اؤزگورلوک بير اولاناق، داشيييجيسي نين کيشي اولدوغو اؤزگورلوک بير دَگر و داشيييجيسينين توپلوم اولدوغو اؤزگورلوک ايسه بير ايده اولاراق اله آلينميشدير. اؤزگورلوک ايستر دوشونجه ايستر ائيلهم آلانيندا ايرده لنسين بير اولاناق اولاراق قارشيميزا گلير. اؤزگورلوک قاورامي ائتيک آنلامييلا کيشي نين گئرچکلشديرديگي اؤلچوده / ياپيب-ائتديکلرييله آنيليرکن توپلومسال اؤزگورلوک ده کيشيلرين اؤزگورلوک نیته ليکلريني سوردورملرينه قاتقيدا بولونور.
بؤيله جه اؤزگورلوگون، باشدا اينسانين اولاناغي اولاراق و دیگر بويوتلارييلا باخيلديغيندا گئرچکلشديريله بيله جگي سونوجونا واريلميشدير.
1
اؤزگورلوک، تاریخ بويونجا بيربيريندن فرقلي آچيقلامالارلا آنيلميشدير. ايلک چاغدان گونوموزه دک فيلسوفلار، تئولوقلار، حقوقچولار، پوليتيکاچيلار اؤزگورلوک اوزََرينده دورموشلار. اؤزگورلوک، هم دوشونجه و هم ده اينسان ائيلملري سؤز قونوسو اولدوغوندا، ياپيلان دارتيشمالارا و اوغروندا وئريلن ساواشلارا باخيلديغيندا اؤنَميني قورويان بير قونو اولاراق اؤزگورلوک قاورامي و پروبلئم اولاراق اؤزگورلوک قارشيميزا چيخار. اؤيله کي، چئشیدلي آلانلارداکي قارشيليقلارينا باخيلديغيندا اؤزگورلوک؛ سياسي اؤزگورلوک، ائکونوميک اؤزگورلوک، باسين اؤزگورلوگو، سياحت اؤزگورلوگو، کيشي اؤزگورلوگو، توپلومسال اؤزگورلوک و بنزري چئشیدلرييله کنديني گؤسترير. سيخليقلا قوللانيلان اؤزگورلوک کلمه سي نين، بو آچيدان باخيلديغيندا، فلسفي آنلامييلا ايچريکلنديريلمه سي اؤنم قازانماقدادير.
بو يوللا، اؤزگورلوک قاورامي نين ائورَنسل بويوتلارييلا اله آلينماسي و اورتاق آنلاملاردا اوزلاشما ساغلانماسي ايستَنمکله بيرليکده، فلسفه نين ان تمل پروبلئملريندن اولان “اؤزگورلوک پروبلئمي”ني تانيتمادا دا قاورام اولاراق اؤزگورلوگون دارتيشيلماسي گرکلي گؤرولمکده دير.
اؤزگورلوک قاورامي / تريمي چوغو زامان “باغلي اولماما؛ ديشاريدان ائتکيلنمه ميش اولما؛ زورلانماميش اولما” (آخارسو 1994ا:146) يا دا “زورلامانين يوخلوغو، توتوخلو اولمايان بير وارليغين حالي، بير ائيلمده (فعل) بولونما ويا بولونماما” (ؤنئر 1995:12) اولاراق تانيملانماقدادير. آنجاق اؤزگورلوک ايله نلرين نیته لنديريلديگينه، کيمين اؤزگورلوگوندن و نه يين اؤزگورلوگوندن سؤز ائديلديگينه باخديغيميز زامان اؤزگورلوگو تورلرينه آييرماق يئرينده اولاجاقدير. داشيييجيسي باخيميندان اؤزگورلوک، اينسانين اؤزگورلوگو، کيشيلرين (ائتيک) اؤزگورلوگو و توپلومسال اؤزگورلوک اولاراق اوچه آيريلير (کوچورادي 1997:1). بونا گؤره “تور اولاراق اينسان اؤزگور مودور” سوروسو سورولدوغوندا چوخ چئشیدلي جاوابلارلا قارشيلاشماق مومکوندور. اؤرنه یین، ستوا(Stoa) آنلاييشيندا اصلينده “اينسان اؤزگور دئييلدير، آما اؤزگورلئشديريله بيلير” دوشونجه سي حاکيمدير. “ستواجيليق، اوسون (عاغلین) حاکیملیگینی، دوغايا اويقون ياشامايي، روحون سارسيلمازليغيني، دويومسامازليغيني اؤنه چيخارير” (آخارسو 1994ا:164) و اينسانين اؤزگورلوگو دوغايا اويقون ياشاماسييلا اورتايا چيخاريلابيلير. بورادا، اوسون ائگئمَنليگيني (زورونلولوغو) قبول ائتمک و بونا اويقون ياشاماق، بير نؤع اؤزگورلوگون شرطی اولاراق گؤروله بيلير. نؤوع اولاراق اينسانين اؤزگورلوگو قونوسوندا، پانتئيست گؤروشونون ده ائتکيسييله سپينوزا، “اينسان اؤزگور دئييلدير” جاوابيني وئرميشدير. سپينوزا’نين فلسفه سي بير زورونلولوق فلسفه سيدير: تانري هر شئيين ندنيدير و تک اؤزگور ندن ده تانري’دير. بو ندن ايچکيندير (immanent) و موطلق اولاراق سونسوز بير جؤوهردير. بو آنلامدا صيرف کندي طبیعتی نين زورونلولوغو ايله واراولان و ائتکينليگي يالنيز کنديسي ايله گئرچکلشديريلميش شئيه ‘اؤزگور’ دئییلير (ؤنئر 1995:40-44). سون تحلیلده، اينسانين اؤزگور اولوب اولماديغي نين بيلينمه سي، سپينوزا سؤز قونوسو اولدوغوندا، اينسانين کنديني بليرله مه گوجونون بيلينجينده اولدوغونو يا دا بو آنلامدا اينسانين اؤزگور اولدوغونو سؤيله مک يانلیش اولماز.
2
اؤزگورلوک آنتروپولوژيک آنلامييلا اينسانين بير اولاناغي اولاراق گؤرولور. اينساندا بؤيله بير اولاناغين اولدوغو تاریخ سورَجينده اينسانلارا باخيلديغيندا آچيقجا گؤروله بيلير. 20. يوزايلده سارتر، اؤزگورلوگو اينسانين وارليق ياپيسي نين بير اؤزَلليگي اولاراق اله آلميشدير و ” اينسان اؤزگور اولمايا محکومدور” دئميشدير. “سارتر، ذئهن ويا بيلينج ايله دونيا آراسينداکي ايليشکيني، اؤزگورلوک ايمکانيني، ايدئاليزم توزاغينا دوشمه دن قورويابيلمک آماجييلا، يئني باشدان دوشونورکن، رئاليزم ايله ايدئاليزمين تام اورتاسيندان کئچن زورلو بير يولو ايزلر” (بيئمل 1984:192). سارتر’ا گؤره، اينسان تمليندن اؤزگورلوکدور. ‘اينسان واراولوشونون اؤزوندن اؤنجه گلمه سي’ دورومويلا ايليشکيسينده اؤزگورلوک، اينسانين راستلانتيسال اولاراق بير بليرلنمه ميشليگه قاتلانماسي دورومونا قارشيليق گلير. بو آنلامييلا اينسانين اؤزو يوخلوقدور دئیيله بيلير. يوخلوغون (اينسان بيلينجي) ياپيسي سارتر’دا “اينسانين اؤزگور سئچيمي”دير. بؤيله جه اينسان سئچيملرده بولوناراق، تاساريملارييلا کنديني بليرلر.
سئچمه، سارتر’ين اؤزگورلوک آنلاييشيندا تمل بير قاورامدير. اؤيله کي اينسانين وارليغي، آنجاق کنديني سورَکلي اولاراق تاساريملاماسييلا مومکوندور. کندينه کندي اولاناقلارييلا اؤزگورلوک قاورامي و پروبلئم اولاراق اؤزگورلوک تاسارلاماق، کندي اولاناقلاريني سئچمک آنلامينا گلير. اؤزگورلوک و سئچمه هارداسا عيني آنلاما گلمکده دير (بيئمل 1984:123-128)
اؤزگورلوگون بير زورونلولوق اولاراق اينسان ياپيسيندا گؤرولمه سي بعضي سورونلاري دا برابرينده گتیرمکده دير. اينسانين دونيايا فيرلاتيلميش اولماسي، سقطليگيني يا دا بَليرلي بير يئرده دوغموش اولماغي سئچمير اولماسي و بنزري سورونلار سؤز قونوسو اؤزگورلوگون سينيرلي اولدوغونو دوشوندورمکده دير. سارتر بونا بو جاوابي وئرير؛ ” هيچ بير شئي مني سينيرلانديرا بیلمز’ آنلاميندا موطلق بير وارليق دئييليمدير من. واراولوشومون اولقوسال اؤگه لري، بَليرله ييجيلري واردير. آما ايشته بو اولقوسال بَليرله ييجيلر، منه اؤزگور سئچيشيمله بيرليکده وئريليرلر. اونلارا قارشي توتوم قويابيليريم. سؤزگليمي يئر دگيشديريرکن ياپديغيم کیمی اونلاري ردد ائده بيلير، قبول ائتمه يه بيليريم” (بيئمل 1984:144). دئمک کی اولقوسالليق دا اؤزگورلوگون اؤزونده، اؤزگورلوکله بير بوتون اولاراق قبول ائديلمکده دير. سون نؤقطه ده اينسان اؤزگور اولدوغو اوچون بوتون ياپديقلاريندان سوروملودور.
سارتر’دن فرقلي اولماقلا بيرليکده پلاتون آچيسيندان باخيلديغيندا دا اينسانين بير اولاناغي اولاراق گؤرولن اؤزگورلوگون ياپيسال بير نیته ليک داشيديغي ايزله نير. پلاتون ” دؤولت” ياپيتي نين 10- جو کیتابيندا آنلاتديغي “ار افسانه سي” ايله اؤزگورلوگون اؤزَل بير يانيني اله آلماقدادير. “ار افسانه سي” اساس اولاراق بير ميتوسدور. بورادا بير ارين اؤلدوکدن سونرا هادئس’ده گؤردوکلري حيکايه لشديريلرک آنلاتيلماقدادير. تملده روحون اؤلومسوزلوگو فيکرينه دايانان ميتوسدا “اردم-اؤزگورلوک” اوزََرينه قورولو بير تمثيل سؤز قونوسودور. “پلاتون’دا موتلولوغون بيريجيک يولو اردمدير. هر وارليق کندي بَليرلنيمينه آنجاق کندينه اويقون اردمله اريشه بيلديگي کیمی، روح دا کندينه اويقون اردمله آنجاق کندي بَليرلنيمينه اريشه بيلير” (آخارسو 1998:106). بو ندنله اردملي اولماق، ياشاملا قازانيلاجاق بير شئي دئييلدير. اردمه فلسفه ايله اولاشيلابيلير، باشقا بير دئييشله موتلو اولماق فلسفه يه (بيلگه ليگه) باغلانماقلا مومکوندور. “اردمين افنديسي يوخدور”: اردملي اولماق اوچون باشقا بيرينه گؤره جه ائحتيياج يوخدور. هر اينسان ان باشدا بونا گؤره ياشام بيچيميني سئچمه يي اؤیرَنمَليدير. ياشام بيچيميني سئچن کيشي گؤرونوشلر دونياسينا دوغماسييلا بيرليکده پک چوخ شئيي اونودور. بو آشامادان سونرا ايسه زورونلولوق بشسلاماقدادير. سؤزگليمي اردملي ياشامي سئچن اينسان باشقا جور ياپاماز، اردملي اولمانين زورونلولوغو ايله قارشي قارشييادير. بَليرتمک گرکیر کی يالنيز اردملي اينسان اؤزگوردور، چونکو يالنيز او کندي ايستَنجينه اويار، اونون روحوندا ائگئمن اولان عاغيلدير. عاغيللا ائيله يَن کيشي بيلگه ليگه باغلانميشدير.
3
اؤزگورلوگون فلسفه تاریخينده کی سئيرينه و اينسان ائيله ملرينه باخديغيميزدا کيشيده کی آنلامييلا اؤزگورلوک گونده مه گلمکده دير. اؤنجه ليکله بَليرتمک گرکیر کی داشيييجيسي نين کيشي اولدوغو و داشيييجيسي نين اينسان اولدوغو-(بير اولاناق اولاراق اؤزگورلوک)-اؤزگورلوک بيربيريندن فرقلي شئيلردير. کيشي نين بير اؤزَلليگي اولاراق باخيلديغيندا اؤزگورلوک، اونو “گئرچکلشديرن” کيشيده واراولان بير اولاناق اولور (کوچورادي 1997:5-6). کيشي اؤزگورلوگو چئشیدلي ائتکينليکلرده اؤزَلليکله ده اينسانلارآراسي ایلیشکیلرده-ائيله مده- کيشيلر اوچون بَليرن بير اولاناقدیر.
بورادا اينسانسال اولاناقلارا گؤره، اينسانين دَگري نين بيلگيسينه گؤره دوزنله نن ایلیشکیلرله و بونلاري قورومايا ایلیشکین ائيله ملرييله اينسان، ائتيک اؤزگورلوگويله آنيلير. بؤيله جه اؤزگورلوک، دَگرلي ائيله مده بولونما اولاناغي اولاراق گؤرونور.
بونا گؤره داشيييجيسي نين کيشي اولدوغو اؤزگورلوک تورونو “اؤزگور کيشي کيمدير” سوروسويلا بَليرلمک يئرينده اولاجاقدير. داشيييجيسي نين کيشي اولدوغو اؤزگورلوک گؤروشونون بير اؤرنه یي فیلسوف نيچه ده قارشيميزا چيخار. گئنَل آنلامييلا، نیچه فلسفه سي نين آنا چيزگيسي کندي چاغينا توپدان بير قارشي چیخیشدا عبارتدیر. گئرچکتن ده نیچه ’ نين بوتون ايسته ديگي چاغينداکي اؤزگورلوک قاورامي و پروبلئم اولاراق اؤزگورلوک عاغيلجيليغا، فلسفه ديزگلري و تاریخ آخيملارينا و ده چاغينا ائگئمن اولموش تاریخ گؤروشونه قارشي چيخاراق اينساني قورتارماقدیر. بو باخيمدان نیچه ، دوغايا يؤنه ليک اولان سقراط –اؤنجه سي یونان کولتورونو اؤنَمسَر. بورادا فلسفه ايله تراگئديانين درين ياخينليغي سؤز قونوسودور. آنتيک يونان’ين صنعت آلانينداکي باشاريلاري، گوزلليک، آهنگ و يئتکینليک ايدئاللاي نين ايلهام وئريجي بير سوموتلاشماسيني ايفاده ائدر. “بونا گؤره صنعت، سورَکلي گليشيميني بيري آپوللونياق دیگري ايسه ديونيسياق اولماق اوزره تملده ايکی ضد قودرتين قارشيليقلي ائتکيله شيمينه بورچلودور” (وئست 1998:178-179). آنجاق ديونيسياک عنصورو ياشامين تملينده آغيرليغيني گؤسترير. تراگئديا ياشامين اؤزونده واردير. ياشام، ايچينده بارينديرديغي چلیشکیلردَندير کی اينساني بير طرافدن اؤزگور اولما چاباسينا سوروکلرکن دیگر طرفدن قَدَر و ائوره نين قورولو اولوشو فيکري ايله قارشي قارشييا بوراخیر. ” تراگئديادا اله آلينان اينسان، آلينيازيسي و قرار اؤزگورلوگو ايله باش باشا قالميش تک اينساندير” (آخارسو 1994ب:131)
نیچه دينه شوبهه ايله باخيردی؛ نیته کيم نیچه ’نين آدي، “تانري’نين اؤلومونو اعلان ائدن” بيلديريسي ايله باتي کولتور و اويقارليغي اوچون ديني اينانجين آرتيق ساوونولاماياجاغي قدر دئژئنئره اولدوغو دوشونجه سييله آنيلير. نیچه سادجه خيريستييانليقداکي دئييل يئرينه قویولا بیله جک، هر نه قدر دين دوشمانليغيني آيدينلانما’نين اؤزگور دوشونجه سييله پايلاشسا دا، ان آشيري شکلييله تانري’نين يئرينه اينسانا تاپينماغي کئچيرن هومانيزمه داير ائلئشتیريسيني ده عکسيک ائتمئز. (وئست 1998:176-178)
نیچه ’نين “اؤزگور کيشي” سيندن سؤز آچماق اوچون اؤنجه ليکله اينسان گؤروشونو و اينسانين دَگرلرله اولان ايلگيسينده نیچه ’نين آنتروپولوژيسيني بيلمک گرکمکده دير. بو نؤقطه ده نیچه’نين ياشامين اؤزو و ایچریگی اولاراق گؤسترديگي، عيني اؤنَمده ياشامي جانليليق و ياشامسالليق ايله نیته له يَن “گوج ايسته مي” قاورامي قارشيميزا چیخار. ياشامين آنلاميني “گوج ايسته مي” اولاراق گؤسترن نیچه بو يوللا، ياشاما ايستَنجيني داروين’ين ياشاما ساواشي / دوغال آييقلانما تئوريسييله بنزرليگينده دَگرلنديرير و اخلاق گؤروشونون ده تملينده؛ گوجسوزلرين يوخ اولدوغو و گوجلولرينسه يوکسک بير سوي ياراتديقلاري دوشونجه سيندن يولا چیخاراق اينسان ياشامي نين بير باريش و چیخارلارين اورتاقليغي اولاراق گؤرولمه يه جه گيني گؤسترير. بو توردن بير اخلاقا ” کؤله اخلاقي” ياراشديرماسيني ياپان و ” آنجاق، زامانين اخلاقينا ساواش آچان، اينسانليغي بو ‘کؤله اخلاقي’ندان قورتارماغا اوغراشان نیچه ، اينسانلارا يئني ارَکلر(هدفلر)، يئني دَگرلر گتیرمه يه ده چاليشميشدير؛ ييغين (ایزدیحام) کنديني فدا ائدَرک، يوخ اولاراق ‘اوست اينسان’ي بکله يه جکدير” (آخارسو 1994ب:134)
نیچه “بؤيله بويوردو زردوشت ” (1885) کیتابيندا، گئرچکليگي دَگرلنديريشطرزلرينهگؤره اوچ آيري اينسان تيپيندن سؤز آچميشدير. سمبوللرلهنیته له ديگي بو اوچ تيپ؛ ” دَوه اينسان”، “آسلان اينسان” و “چوجوق اينسان” اولاراق اؤزگورلوک باغلاميندا اله آلينير. يالنيزليغي نين دادينا وارميش اولان و ايداره ائديلمَکدن خشنود اولمايان اينسان، روحون بو بيربيرييله ایلیشکیلي اوچ مئتامورفوزونا (دگيشيمینه) اوغرار. بونا گؤره “دوه اينساني” سورو (ييغين) ايچينده ياشايان، موراللاري يوکلنن، توپلومون داياتمالارينا گؤره ائيله يَن اينساندير. زيرا، بو تيپين ان بَليرگين اؤزَلليگي اؤزگور اولابيلمه اولاناغينا صاحیب اولماسيدير؛ بو اينسانين سيرتيندا داشيديغي يوکدن سيلکینَرک قورتولما شانسي واردير. بير خيريستييان (ديني موراللارا گؤره ائيله ين اينسان)، بير سوسياليست (ايدئولوژي نين گؤزلوکلرييله ائيله ين اينسان) و اورتاجيلار (فرقلي موراللارا گؤره قايپاقجا(دگیشکن) ائيله ين اينسان) بو تيپ قاپساميندا دَگرلنديريليرلر. “آسلان اينسان” سؤز قونوسو اولدوغوندا نیچه ، بو تيپه اؤزگور اينسان دئمکدن گئري قالماميشدير؛ آمورال (amoral-qeri əxlaqi) اولاراق نیته لنن آسلان اينساني، موراللارا قارشي قويما و اونلاري ييخما قودرتينه صاحیبدیر. بورادا ديققتي چکن نؤقطه، کيشي نين بو آشامادا بؤيوک بير تهلوکه ايله قارشي قارشييا قالماسيدير: توم موراللاري ييخماغا داوام ائدن کيشي نيهيليزمين قوجاغينا دوشه بيلير، چونکو نیچه بو دورومو “بؤيوک قوپما” آديني وئرديگي بير دوروملا تمثيل ائدر. “بؤيوک قوپما”نين گئرچکلشمه سييله کيشي ايکی دوروملا قارشي قارشييا قالير:
اؤزگورلوک قاورامي و پروبلئم اولاراق اؤزگورلوک نيهيليزمه سوروکلنمک يا دا ” چوجوق” سمبولو ايله تمثيل ائديلن اوست اينسان ايدئالينا يوکسلمک.
” چوجوق اينسان” دونياني عینی بير چوجوق کیمی کندي پئرسپئکتيويندن، چوجوقجا گؤره بيلن، باشقا بير دئييشله هر اونوتدوغوندا يئنيدن باشلايان، کین گودمکدن اوزاق، ايچگودولرييله و جوشقولارييلا دونياني باغيمسيز دَگرلنديره بيلن و يئنيليکلرله ائيله ملريني گئرچکلشديرن کيشيدير. کنديني بو اؤزَلليکلري نين ده ائتکیسييله آشان کيشي تراژيک بير نیته ليک قازاناراق، سورودَن و تانري’دان اوميديني کسميش، کنديسييله اوزلشميش و ياشاميني جوشقولارييلا يئنيدن قورموش اولان کيشيدير. سون تحلیلده دئییله بيلير کی “اينسان، حئیوانلا ‘اوست اينسان’ آراسينا باغلانميش بير کؤرپودور. اينسانين اصیل بؤيوک اولان يؤنو ده بير ارَک دئييل، بير کؤرپو اولوشودور. اوست اينسانا اولاشماسي اوچون اينسانين کنديني يوخ ائتمه سي گرکیر” (آخارسو 1994ب:135)
نیچه ’نين اوزلاشيمجي اخلاقا اويقولاديغي آچيقلاماسي، نيهيليزمين قوجاغينا دوشمه يه قارشي قورويوجو بير دوشونجه ني گؤز اؤنونه سَرميشدير. “نیچه ’نين بيرئيه، ياراديجيليق و شو آنا دؤنوک وورغوسو یاسپئرس، مارسئل، سارتر’رین واراولوشچولوغونا يانسير. اوتانتيکليک و بيرئيين ياشامييلا ايلگيلي سوروملولوغو (زامان زامان بَليرسيز آنلاملي اولسا دا) باشات دَگرلر حالينه گلير” (وئست 1998:189-199). داشيييجيسي نين کيشي اولدوغو اؤزگورلوک بحثینده، رومانلاريندا سيخ- سيخ “اؤزگور کيشي” اولاراق گؤستريله بيله جک اؤرنکلرله قارشيلاشديغيميز فرانسيز واراولوشچو يازار آلبئرت کامو’دان سؤز ائتمک يئرينده اولاجاقدير. کامو کندي اؤزگورلوک گؤروشونو، سارتر’ين اؤزگورلوک قاوراييشي ايله حئسابلاشماسيندا اورتايا قويموشدور. بو نؤقطه ده کامو واراولوشچولوق فلسفه سي و سيياستينه اولدوقجا فرقلي بير يوروم گتيرميشدير. او، سارتر’دان ان چارپيجي بير بيچيمده “آبسورد-بیهوده” قاورامي يوکله ديگي آنلاملا آيريلير. سارتر آچيسيندان باخيلديغيندا “آبسورد”؛ اينسان ياشامي نين و واراولوشونون آنلامسيزليغي ايکن کامو’دا “آبسورد”؛ بيزه ائيله مدن باشقا بير آلترناتيو بوراخمايان دوروموموزون توتارسيزليغي اولاراق يوروملانير.
کامو سؤز قونوسو اولدوغوندا، تانري’نين يوخلوغو، نيهايی بير آماجي اولمايان اينسانين واراولوشونون آنلامسيزليغينا و ساچماليغينا قاتقيدا بولونان بير دوروم اولاراق آلقيلانير.
حتی “‘ابسورد’، تانري’نين يوخلوغونون دوغرودان بير سونوجودور؛ دين اولماديغيندا اينساني اؤزلملرله دونيا آراسينداکي اويوشمازليق کسکین بير حال آليیر.” (وئست 1998:210)
اويومسوزون (آبسوردون) تانيميندا بير قيياسلاما سؤز قونوسودور. اينسان اوچون ائورَن اوسا (عاقلا) آيقيريدير، ساچمادير: اينسان کندي چرچیوه سي ايچينده اويوملودور و دونيا دا کندي چرچیوه سي ايچينده اويوملودور. اويومسوزلوق بو ايکيسي نين قيياسلانماسييلا مئيدانا گلير. شؤيله کی، اينسان آچيقليق ايسته گينده دير؛ قارشيسينداکي ايسه (ائورن) بو آچيقليق ايسته گينه قارشيليق وئرمز، باشقا بير دئييشله هر شئيي بيلمه ايسته گيميز قارشيسيندا عاغليميز گوجسوزدور. آبسورد، دونيا (ايرراسيونال اولان) ايله اينسان (راسيونال اولان) آراسينداکي ایلیشکیده کنديني گؤسترير. آنجاق بو ایلیشکیده کی قوپوقلوق/اويومسوزلوق کامو’نون آبسورد دئديگي شئيين تا کنديسيدير.
کامو اثرلرينده آبسوردو ايکی يؤنويله اينجه له ميشدير. ايلک آنلامييلا آبسورد، آنلامي اولمايان هر شئيدير. بو باغلامدا، کامو’نون “Sisyphos Söyleni” (1942) دئنه مه سينده ‘آبسورد دیوارلار’ تعبيريني اونتولوژيک آنلامييلا آچيقجا قوللانديغي گؤرولور. ايکینجي آنلامييلا آبسورد دونيا ايله اينسان آراسينداکي ایلیشکی نين ائپيستئمولوژيک يؤنويله اله آلينيشيدير. بو آنلامييلا آبسوردون اورتايا چیخیش يوللاري چئشیدليدير. اؤزَلليکله آبسورد دویقوسو، حياتين مونوتونلوغو(دَگیشمزلیگی)، زامانين اؤلدوروجو بير عنصور اولاراق آلقيسي، اينسانين کنديسينه و چئوره سينه يابانجيلاشماسي، بلکه ده ان اؤنمليسي، کيشي نين اينسان اولاراق دورومونون يعني اؤلوملولوگونون قاچينيلماز بير سون اولدوغونون فرق ائديلمه سي کیمی گؤرونوملرييله اينسانين بير رئاليته سي حاليني آلير. بيلينجلي اينسانين رئاليته سي اولاراق آبسورد ياشامين اؤزونده واردير. اينسانين حياتي نين کسين و بير او قدر ده ايلکل اولان يعني (اؤلوم ايسه) اويومسوزلوق دویقوسونون اؤزونو مئيدانا گتیرير. اؤيله ايسه نه ياپماليدير؟ کامو ياپابيله جه گيميز تک شئيين ياشاماق اؤزگورلوک قاورامي و پروبلئم اولاراق اؤزگورلوک اولدوغونو سؤيله يه جکدير. ساچما بير گئرچک و اؤزگورلوک اولاراق قارشيميزا گلير. “Sisyphos Söyleni”نده(1942) کامو سؤزلرينه “گئرچکدن اؤنملي اولان تک بير فلسفه سورونو واردير: اينتيحار” دئيَرَک باشلار (کامو 2002:15). بؤيله جه آبسورددن قاچيش يوللاري اولاراق گؤردوگو اينتيحاري و اوموت ائتمه يي درينلمه سينه ايردَلر. ” يازيلاري نين اؤنملي بير بؤلومونده ساچماليق ياشانتيسي يا دا مئتافيزيک يوخساييجيليق دئنه ييمي اوزََرينه اگيلن کامو، بو دئنه ييمين اينسانا گؤسترمه سيني ايسته ديگي ائتيک باشقالديري نين اولاناقلاري ايله آچيملامالاريني بَليرگينلشديرمه يه چاليشميشدير.” (اولاش 2002: 273). بونا گؤره آبسوردون ايلک گئرچگي، ‘مئيدان اوخوما’ دير.
” Sisyphos Söyleni” اينتيحار اوزََرينه بير ئدنه مه ايله آچيلير و داها سونرا باشقالديري ايزله گي سوردورولور، داوام ائتدیریلیر. تمل بيلديريسي، واراولوشون اويومسوزلوغونا قارشي گئرچک باشقالديري نين اينتيحار دئييل، ياشاماغي سوردورمک اولدوغودور. اينتيحار بويون اگمه نين منطيقي سونوجونا گؤتورمکدن باشقا بير شئي دئييلدير. گئرچک باشقالديري اوزلاشمادان و کندي ايراده سي ديشيندا اؤلمکدير” (O’brien1984:31).
”Sisyphos Söyleni” کامو’يا واراولوشون بوشلوغونون گوجلو بير ايمگه سيني وئرير. Sisyphos، بؤيوک بير قاياني يوکسک بير تپه نين اوستونه چیخارماغا و سادجه قايانين هر سفرينده آشاغييا يووارلانيشيني گؤرمه يه و گؤرَويني ابدي اولاراق تکرار ائتمه يه محکوم ائديلميشدير. کامو’نون بورادا گؤسترمه يه چاليشديغي يالنيزجا واراولوشون ساچماليغي نين “بيلينچلي” قبولونون بيزي اؤته دونيا اينانجيندان، اوموتدان قورتاراجاغي؛ گوزلليک، حظ و واراولوشسال آنلارلا کنديميزي شيمدييه وئرَرَک ياشامانين گرکليليگيدير. کامو، Sisyphos سیسیفوس-لا باغلی يورومونو بير مئيدان اوخومايلا تاماملار: ” ‘سيسيفوس’و موتلو اولاراق تاسارلاماق گرکیر” (کامو 2002:131). مئيدان اوخوما حياتا گئرچک دَگريني وئرير. آبسوردون گئرچگي حياتدان باشقا هر شئيه ايلگيسيزليکدير و بو ايلگيسيزليک ده اصلینده اينسان ياشاماغي قبول ائده جکدير. بو آشامادا بير دَگرلر سينيرلاماسي، بير سئچمه سؤز قونوسو دئييلدير. بورادا اويومسوز اينسانين اخلاقي، بير نیته ليک اخلاقي اولماقدان چيخميش و نيجه ليکلر اخلاقينا يوکسلميشدير.
اينسانجا اؤزگورلوگون ايکی آنلامي واردير: اؤلوملولوک و اويومسوزلوک. اؤزگورلوگون فرقينه واران کيشي اگر اينتيحار ائتميرسه ياشاماغا اوَت دئميشدير و بو دونيايا باشقالديرميشدير. باشقالديرما، گئرچکده اينسانين بو دونيايا بير آنلام قاتما چاباسيدير. کامو اثرلرينده باشقالديرما ايله ايلگيلي ياپديغي ساپتامالاريندا اؤنملي بعضي آيريليقلاري اورتايا چیخارير. اونا گؤره آنلامسيزليغين بيلينجي ايکی يول آچماقدادير. سؤز قونوسو باشقالديري نين ايلک اؤرنه گي کامو’نون ” کاليگولا ” (1945) ايسيملي اثرينده گؤزلنير. بوراداکي آنلامييلا باشقالديري کامو طرفيندن بير فلاکت اولاراق گؤرولور و اولومسوز بير آنلام يوکلنير. کيشيلرين حياتي بوش ياشامالاري، مورالدان يوخسون اولمالاري و ائيله ملرينده سينير تانيمامالاري ايستنمه ين بير دوروم اولاراق گؤرولور. بو حالدا، نيهيليزمين بَليرله ديغي بير ياشام طرزينه قارشيليق کامو، ياشامداکي توم اوموتسوزلوغا راغمن ايکینجي بير يول اولاراق کيشي نين دیگر اينسانلارين دورومونو گؤرَرَک، توپلومسال اولاني ديققته آلاراق باشقالديريسيني گؤسترير. بو آنلامييلا باشقالديران اينسان دونيانين مؤوجود دورومونا و بير دَگر آدينا باشقالديرماقدادير. بورادا بَليرله ييجي اولان کيشي نين ائيله ملرينده سينير تانيييب تانيماماسي دوروموندا کنديني گؤسترير.
کامو “وبا” (1949) آدلي رومانيندا اويومسوزلوق، “گنچ و کسينليکله معصوم بير چوجوغون، آچيقلاماسي اولمايان بير وبا سالقيني (ائپیدئمیسی) سونوجونداکي آجيلي اؤلومونده تمثیل ائديلير.
وبانين کئيفيليگي واراولوشون ساچماليغييلا پارالئلليک گؤسترير. رومانين سونوندا کاراکتئرلردن بيري بؤيله دئییر: ‘آمما وبا دا نه دئمک اولور؟ او، حياتدير و هامیسی بوندان عيبارتدير” (وئست 1998:210). رومانين باش قهرماني اولاراق قارشيميزا چيخان دوکتور ريوکس’ون وبايا قارشي باشقالديريسي، ايچينده بولوندوغو دوروما- شيمدييه آنلام قاتماسي و کندي اؤزگورلوک قاورامي و پروبلئم اولاراق اؤزگورلوک دَگري نين سينيرلارييلا ائيله مه سي، توم آچيقليغييلا بير “اؤزگور اينسان” اؤرنه ییني تمثیل ائتمکده دير.
4
کيشيلرين ائتيک اولاراق اؤزگورلوگوندن سؤز ائدرکن، ان باشدا دا بَليرتميش اولدوغوموز “توپلومسال اؤزگورلوگو” ده اله آلما گرکليليگي اورتايا چیخار. داشيييجيسي نين توپلوم اولدوغو اؤزگورلوک بير توپلومداکي اؤزگورلوک دورومونون ايرده لنمه سييله اورتايا چیخاريلابيلير. باشقا بير دئييشله توپلومسال اؤزگورلوگون سورَکلي گئرچکلشمه سيني ساغلاياجاق اولانلار، هر چئشید يؤنه تيم ايشلرييله اوغراشانلارين ائتيک اؤزگورلوکلرييله ايلگيليدير (کوچورادي 1997:12).
توپلومسال اؤزگورلوک بير فيکیر و بير دَگر اولاراق قارشيميزا گلير. گئرچکدن ده توپلومسال اؤزگورلوک دئییلدیگینده چئشیدلي اؤزگورلوکلر عاقلا گلير. ان گئنَل آنلامييلا توپلومسال اؤزگورلوگه باخارکن ‘توپلومسال ایلیشکیلر يؤنويله کيشي’ يا دا تک باشينا ‘سيياسال بير بيرليک’ اؤلچوت آلينابيلير (کوچورادي 1960:33). بير اولکه ده تمل کيشي حاقلاري نين قوروناقلي اولماسي ايله چئشیدلي کامو اؤزگورلوکلري نين دؤولت آيقيتلارينجا (جیهازلارلا)، يورتداشلارين تمل حاقلاريني گووَنجه يه آلاجاق شکیلده دوزَنلنمه سي کیمی قوشوللارلا توپلومسال اؤزگورلوگون وارليغيندان سؤز ائديله بيلير. کامو حياتينداکي اؤزگورلوک، يورتداشلارين سياسي حاکلاريندان يارارلانمالاري آنلامينا گليرکن اؤته ياندان بيرئيسل اؤزگورلوک ده بير آنلامدا، قانونلار آراجيليغييلا دؤولت اوتوريته سي نين بيرئي قارشيسينداکي توتومونا باغليدير. باشقا بير ايفاده ايله “دؤولتين اينسان اؤزگورلوگو قارشيسيندا آلديغي توتوم او اؤزگورلوگون سينيريني تعيين ائدئر. بو باخيمدان، دؤولت اوتوريته سي ايله اينسان اؤزگورلوگونو بير آرادا گؤرمک لازيمدير” (ؤنئر 1995:80).
20- عصرین اؤنده گلن دوشونورلريندن اولان هاننا آرنت سيياسال يئتکه (سلطه)، اؤزگورلوک، سيياسال يارقي و کولتور کیمی قونولار اوزََرينده دوردوغو “کئچميشله گله جک آراسيندا” (1961) آدلي کیتابيندا اؤزَلليکله ‘اؤزگورلوک ندير’ سوروسونو يانيتلاماغا چاليشير. آرنت، اؤزگورلوگو بير پروبلئم اولاراق دوشونجه آلانيندا دَگرلنديريرکن اؤته ياندان، گونلوک ياشامين بير گئرچگي اولاراق قارشيميزا چيخان سياسي ائيله مين دوغرودان آماجي اولاراق گؤسترديگي اؤزگورلوگو، اينسانلارين سياسي بير اؤرگوتلنمه ايچَريسينده بير آرادا ياشامالاري نين سببي اولاراق گؤرور (آرنت 1996:195-199). آرنت، تاریخ بويونجا اؤزگورلوگون ان اويقون آلانيني ‘بيلينجين ايچ آلاني’ (گؤنول و عاغيل آلاني دئييل- کيشي نين ايچسلليگي) اولاراق اله آلان تئوريلرين، ال ایله توتولور بير گئرچکليک آلانيندان باغيمسيز دوشونولمه يه جه گيني بَليرتير. “اؤزگورلوگون (freedom) اؤنجه سينده، اؤزگور (free) اولماق اوچون اؤزگورلشمه نين (liberation) بولونماسي گرکديگي آچيقدیر” (آرنت 1996:201).
بو آنلامدا اؤزگور اينسانين کنديني سؤزله و ائديمله (عمل له) داخیل ائده بيله جگي، سياسي اولاراق اؤرگوتلنميش بير دونيايا، کاموسال آلانا ائحتيياجي واردير.
آرنت’ين گؤروشلري کاموسال آلانين گئريله ديگي يؤنونده دير. اونا گؤره مودئرن چاغين اورتايا چيخماسييلا کامو آلاني نين گوج ایتیرمه سی آراسيندا دوغرودان بير ایلیشکی سؤز قونوسودور و اؤزَلين بو آنلامدا گئنشله مه سييله اينسانلار کندي تَکیل (منفرد) دئنه ييملري نين اؤزنَلليگينه حبس اولموشلار.(آرنت 2000:92-103).
”اينسانليق دورومو” (1958) آدلي چاليشماسييلا آرنت ايکی نؤوع ياشامدان سؤز ائدَر: ” vita activa ” (ائيله يَرَک ياشاما) و ” vita conteplativa ” (سئيرائدَرَک ياشاما). ” ويتا آکتيوا”نين تملينده، اينسانين دوغادان بير وارليق اولماسييلا بيرليکده دوغاني آشما يئتيسينه صاحیب اولاراق اؤزگور ائيله يه بيله جَگي ساوونولموشدور. “ويوا آکتيوا” قاوراميني 3 تَمل اينساني ائتکينليگي، امَک، ايش و ائيله مي ايفاده ائتمَک اوچون قوللانان آرنت، اينساني اؤزگورلوگه گؤتورن و بو ائتکينليکلرين ان ياخشی ياپيلديغي آلان اولاراق سيياستي گؤسترير. اؤزگورلوک ايله اؤزگورلوک قاورامي و پروبلئم اولاراق اؤزگورلوک سياسي اولان آراسينداکي بو قارشيليقلي باغيمليليق آنلاييشي نين، مودئرن چاغين توپلوم تئوريلري ايله ضیدلشدیگيني گؤسترن آرنت، اؤزگورلوک پروبلئمينه تاریخي آچيدان باخيلديغيندا، خيريستييان گلنَگي نين، اؤزگورلوگو سياسي ياشامدان باغيمسيز قيلان “اؤزگور ايسته م-ایراده” دوشونجه سي نين (آنتيک يونان قاوراييشي نين ترسينه) تَمَلسيز اولدوغونو دوشونور (آرنت 1996:212- 223). اؤته ياندان، اؤزگورلوک ايله ائگئمَنليگين بيرليکده واراولمالاري ايمکانسيز ايکی دوروما قارشيليق گلديکلريني اؤنگؤرَن آرنت، اؤزگورلوگو ايسته مين بير نیته ليگي اولاراق دئييل ده ياپمانين و ائيله ملرين بير پارچاسي اولاراق دَگرلنديرمکده دير.
5
سون سؤزده، اؤزگورلوک قاورامي داشيييجيسينا گؤره اوچ فرقلي نؤوعده، اينسانين بير اولاناغي ياپيسالليغي اولاراق، بو اولاناغين بير کيشيده گئرچکلشمه سييله بير نیته ليک اولاراق و توپلوملا ایلیشکیسينده بير ايدئیا(ایده) اولاراق قارشيميزا گلير.
اؤزگور اولما، اينسانين ان باشدا اينسانليق اؤزَلليگيدير. اينسانين ان تمَل پروبلئملريندن بيري اولاراق بَليرن اؤزگورلوک پروبلئمينه باخارکن، قاورام اولاراق اؤزگورلوکدن نه آنلاشيلديغيني بيلمک، اينسانين- کيشي نين- بيرئيين بو آنلامدا بير دَگر اولاراق قارشيميزا گلن اؤزگورلوکله بيرليکده آنيلماسي و چئشیدلي آنلاملارييلا اؤزگورلوکلرين الده ائديليشينده، اينسانين دَگري نين بيلگيسييله حرکت ائديلمه سي گرکمکده دير. باشدا دا سؤيله نديگي کیمی چئشیدلي آلانلارداکي قارشيليقلارييلا بيربيريندن چوخ فرقلي آنلاملاردا قوللانيلان اؤزگورلوک قاورامي اؤزَلليکله ده ائتيک آنلامييلا، کيشي نين گئرچکلشديرديگي اؤلچوده- ياپيب ائتديکلرييله گونده مه گلير. چونکو توپلومسال اؤزگورلوک ده کيشيلرين اؤزگورلوک نیته ليکلريني ياشامالارينا، سوردورمه لرينه ايمکان وئرير.
اؤزگورلوک ايستر دوشونجه آلانيندا، ايستر ائيله م آلانيندا اينجه له نسين تملده بير اولاناق اولاراق بَليرير. سون اولاراق، بو نؤقطه ده کانت’ين “صاف عاغلين ائلئشتیريسي-تنقیدی”نده اورتايا قويدوغو دوشونجه لريندن قيساجا سؤز ائتمک يئرينده اولاجاقدير. کانت اؤزگور اولماديغيميز تقدیرده ائيله ملريميزدن سوروملو توتولا بیلمه یه جَگیمیزی دوشونور. بونا گؤره ائيله ملريميزه اخلاقي يارقيلار يوکله يه بيلمه نين شرطی، اخلاقين تمَل آماجلارینین اؤزگورلوک اولماسييلا مومکوندور. بو نؤوع بير قاوراييشدا اؤزگورلوک اينسان عاغلی نين اورَتديگي بير فيکیر اولاراق قارشيميزا گلير. بيرئي، آنجاق عاغلین اورونو-محصولو اولان “ائورَنسل بير اخلاق ياساسي”نا اويقون اولاراق ائيله ديگينده اؤزگور و اخلاقي بير ائيله مده بولونموش اولور. اخلاقي بير ائيله مده بولونماق بيرئيين بَليرلي ايستک و چیخارلاريني آسان و يالنيزجا دوغرو اولاني ياپما نييتي نين بير سونوجودور.
باشقا بير دئييشله اؤزگورلوک اينسانلار اوچون بير اولاناقدیر و بو آنلامدا گئرچکلشديريله بيلير.
قایناق: دوشون بلوقو


text:
قویون اوتارارکن ماهنی اوخویان چوبانین سوسیال شبکهلردن باشلایان شهرت یولو میللی کونسرواتورییادان کئچدی.
آخار. آذ خزر خبر-ا ایستینادا خبر وئریر کی، نفتچالانین قاچاقکند کند ساکینی اولان پروین سفراوون سس تمبرینی یوخلاماق اوچون داها بیر ایفا طلب ائدیلیب. اونون سسینینین ملاحتیندن دانیشان صنعتکارلار چاتیشمازلیقلارینی دا آچیقلاییبلار.
مدنیت و توریزم ناظیرلیینین دستیی ایله یاشادیغی کندین مدنیت ائوینده ایشه گؤتورولن پروین سفر اوون ان بؤیوک آرزوسو موسیقی تحصیلی آلماقدیر. صنعتکارلار قارشیسیندا چیخیش ائتدیینه ایسه هله ده اینانا بیلمیر.
قرارا گلینیب کی، پروین سفر اوو میللی کونسرواتورییانین ترکیبینده اولان موسیقی کالئجینده تحصیل آلسین.
میللی کونسرواتورییانین رکتورو، خالق آرتیستی سیاوش کریمینین سؤزلرینه گؤره، ان تئز زاماندا دؤولت ایمتحان مرکزینه مکتوب عنوانلاناجاق. مقصد خصوصی گنج قیسمینده پروینی قبول ایمتحانینا گیرمهدن کالجه قبول ائتمکدیر. کالجی بیتیردیکدن سونرا ایسه اونا کونسرواتورییادا دا تحصیل آلماسی اوچون ایمکان یارادیلاجاق.


text:
داغلیق قاراباغ پروبلمینی حل ائتمک اوچون یئنی پلاتفورما لازیمدیر. آوروپا تهلکسیزلیک و امکداشلیق تشکیلاتینین مینسک قروپو هئچ ده همیشه نتیجه وئرمیر. ایران و تورکییهنین ایشتیراکی ایله یئنی رگیونال فوروم قورولسایدی، قاراباغ مسئلهسی حل ائدیله بیلردی.
رئپورت خبر وئریر کی، بونو روسییالی اکسپرت، مسکوا دؤولت بین الخالق مناسیبتلر اینستوتونون معلمی آلکسی فنینکو آذربایجان-روسییا علاقهلرینین ۲۵ ایللیینه حصر اولونموش دییرمی ماسادا دئییب.
"روسییا-آذربایجان مناسیبتلرینین دینامیکاسی مثبتدیر"، - آ. فنینکو بیلدیریب.
آذربایجانین آوراسییا اقتصادی بیرلیینده ایشتیراکی بارده دانیشان آ. فنینکو آذربایجانین بیرلیکده قیسما و یا تام ایشتیراکینین روسییا اوچون چوخ سئویندیریجی اولاجاغینی ایفاده ائدیب.
"بیرلیک عضوو کیمی، آذربایجان روسییا ایله نفت-گاز ساحهسیندهکی امکداشلیقدان فایدا الده ائده بیلردی. روسییا-تورکییه مناسیبتلرینین نورماللاشماسی فونوندا تورکییه واسطهسیله گاز ترانزیتی اوچون خزر دنیزینده واحید نفت-گاز اینفراستروکتورونون تیکینتیسی ممکوندور"، - اکسپرت بیلدیریب.
او قید ائدیب کی، "شیمال-جنوب" لاییحهسینین اینکیشافینین روسییانین ماللارین ترانزیتینی گورجستان و ارمنیستان اراضیسیندن ائتمک آسیلیلیغینی آزالداجاق و ترانزیت سیاستی اوچون بؤیوک آزادلیق وئرهجک، آذربایجان ایسه روسییا و ایران آراسیندا مهم حلقه اولماق ایمکانی قازاناجاق.
اونون سؤزلرینه گؤره، بو گون روسییادا آذربایجانلا حربی-تکنیکی مودرنلشدیرمه ساحهسینده امکداشلیق حاقیندا یئنی مقاویلهنین حاضرلانماسی بارهده فعال مذاکیرلر گئدیر و بو، اؤلکهلری بیر-بیرینه داها دا یاخینلاشدیراجاق.


text:
بیر قادیندان، بوتون قادینلارا!
«ذکیه خانیم ذولفقاری»ایله دانیشیق – احد فرهمندی
آذربایجان ادبیات دونیاسینا ماراق گؤسترن و دایانمادان چالیشان قادینلاریمیزدان بیری ده «ذکی شرفهلی» آدلی ایله تانینان «زکیه خانیم ذولفقاری شرف آباد»دیر. او ۱۳۴۱-جی ایلین سون باهاریندا، محشتم تبریز شهرینده ایشیق دونیایا گؤز آچیب، اوچ یاشینا چاتدیقدا عایلهسیله بیرگه یامـیاشیل باغلار احاطهسینده اولان گؤزل مرند شهرینه کؤچوب، اورادا بویا-باشا چاتیب، همین شهرده ده تحصیل آلیب. ذکیه خانیمین آتا-آناسینین کؤکو ورزقان شهرینین شرفه کندیندن اولسا دا، او اؤزونو بیر مرندلی بیلر. خانیم ذولفقاری آنا دیلیمیزههابئله کولتورله فولکلوروموزا تام ووجودو ایله باغلی اولاراق، قادینلارین چئورسینده یازیب، یارالدیب، ترجمه ائتمهیی اؤز بویونوندا دانیلماز بیر گؤور سانیر. او جدی شکیلده یازارلیق و چئویرمنلیگه گئج باشلاسا دا گوجلو باشلاییب. آز بیر زامان دا خانیم «فریبا وفی» و «اوریانا فالاچی»دان ایکی سانباللی اثری آنا دیلیمیزه ترجمه ائدیب، اوخوجو کوتلهسینین ماراغینی قازانا بیلیر. بو اثرلردن باشقا فولکلور ساحهسینده توپلادیغی بوللو یازیلار «آذربایجان ائل بیلیمی»نین ایچ بولتنینده زامانـ زامان چاپ اولوب. ذکیه خانیمین هله ایشیق اوزو گؤرمهین چوخلو یازیلاری، ترجمهلری وار، اوماریم یاخین گلهجکدههامیسی ایشیق اوزو گؤروب ادبیات خزینهمیزهدیرلی اثرلر آرتیریلسین. بو چالیشقان حؤرمتلی ادبیاتچی ایله یاخین گونلرده صمیمیدانیشیغیمیز اولدو، سایین اوخوجولاریمیزی بو مصاحبهنین اوخوماسینا دعوت ائدیریک.
خوش گؤردوک خانیم ذولفقاری ایلک سوال اولاراق بویورونهانسی ایلده ائولنمیسینیز؟ نئچه ائولادینیز وار؟
۱۳۶۳-جی ایلده، بیر مرندلی ادبیات اؤیرتنمنله عائله قورموشام. بیر اوغلان، بیر قیزیم وار.
نئچه یاشینیزدان ادبیاتلا ماراقلانمیسیز او ایللرده یازدیقلارینیزدان قالیرمی؟
اورتا مکتبدن (راهنمایی مقطعینده) فارسجانی یازیب، اوخوماغی اؤیرهنندن سونرا، جمله قوروشوندا پرابلئمیم اولماغینا رغما، توصیفی یازیلاری، انشا کیلاسلاریندان یازیب و معلملرین آلقیشلارین قازاناردیم. دبیرستاندا، عائله ده اولان مذهبی جو و اوخودوغوم دینی کیتابلارین ائتکیسیندن، انقلابین اؤزل حال ـهاواسیندان، اعتراضی و سیاسی ادبیاتلا ماراقلانیب و چوخلو یازیلاریم اولوردو. بعضا ده، ادبی و عاشقانه متنلر یازاردیم. تاسفله او یازیلارین هئچ بیری اؤزومده دئییل. همشه اوخوماغا تؤکنمز بیر عطشیم واریدی. مشخص و دقیق بیر قونودا مطالعهم یوخ، هر ساحه ده، هر بیر موضوعدا اولور اولسون، اوخویاردیم. اوخوماق دئمهیم، یئییردیم کیتابیلاری! یئمک گویو بیر قزئتهیه باغلانیب ائوه گلسیدی، گؤیلری قیراغا قویوب، اونون هر صحیفهسینی اوخویوب، سونرا گؤیلری آریداردیم. کاغاذین، قزئتهنین قوخوسو، من سئون قوخو، و او کاغاذلارین شیقا – شیقی منیم موسیقی سسیم اولوب. اوخوماغا بیر شئی تاپا بیلمینده ائوده اولان قزئتهلرینین رئکلاملارین، اؤلو اعلاملارینا جان اوخویاردیم. جاوان چاغلاریمدا ألیمه دوشن پولو کیتاب آلاردیم. دکتر شریعتینین کیتابلاریلا سیاسی دینی تانیب، او طرفه یؤنلمیشدیم. و… بیتمهین بیر سورولار و اولایلارلا، اوز به اوز قالمیشدیم.
ادبیاتلا هنر سیزین حیاتینیزداهانسی رولو اویناییر؟
بئله دئیه بیلرم، ادبیات منی حیاتا باغلایان چوخ گوجلو عنصردور. کاغاذدان قلمدن آلان معنوی لذّت، یاشاماغا منه گوج وئریر.
آنا دیلیمیز و باشقا دیللرده تانیدیغینیز أن سئودیگینیز، شعر، رمان و اؤیکو اوستادلاریندان کیملردن آد آپارا بیلرسیز و ندن بونلارا ماراغینیز آرتیقدیر؟
دوزو، من شعرله چوخ ایلگیلنمیرم. اؤزلیکله بوگونکو، سربست شعرلرله باریشا بیلمیرم.کلاسیک شعرلرده غزل منیم روحومو اوخشاییر.
جنسیتیم و دوشونجهلریمله ایلگیلی، من قادین یازارلارین، رومانلارین، یازیلارین چوخ بیهنیب و دوزگون ایلگی قورا بیلیرم. خارجی یازارلاردان «سیمون دوبوار»، «اوریانا فالاچی»، تورکیهلی یازار «بانو آوار خانیم» و… تورکیهلی اوستاد «دکتر انور اوزون» فولکلورچو، چئویرمن و یازاردان آد آپارا بیلرم. اؤز آنا دیلیمیزده یازان بوتون یازارلارین هم کیشی، هم ده قادین اوستادلاریمین اؤنونده، باش أییب أللریندن اؤپورم.هامیسیندان درسلر اؤرگنیب یولوما دوام ائدیرم.
اؤزلیکه آنا دیلمیزده یازان خانیملارین هئیکلین قیزیلدان توتماق لازیمدیر. بو توپلومدا تامام عنصرلر، ائوده، جامعهده، یازار خانیمین علیهینه بیر جبههده اولور، بونلارا باخمایاراق، عشقله، وار گوجویله بو انگللرله، مبارزه ائتمک، بیر کلمهده، یالنیز و یالنیز أصلان کیمیخانیملاریمیزین عهدهسیندن گلیر. و بعضا بو یولدا آغیر هزینهلر ده، وئریرلر. عائله حیاتیندان، اوشاقدان، دونیانین لذّتلریندن أل چکیب و قرارلی، هدفلرینه دوغرو یورویورلر، عشق اولسون بو خانیملارا.
سیز موسیقی ایله نه قدر ایلگیلنیرسینیز؟
آذربایجان موسیقیسی، اؤزلیکله موغام منیم حقیقتا روحومون قیداسیدی. باشقا موسیقیلر بئینیمیچوخ تئز یورار. تورکیه موسیقیسی ده بئله.
سانال دونیادا قیساـ قیسا یازیلار پایلاشماقلا بیزیم ادبیاتیمیز نه قدر گلیشه بیلرمی؟
سانال دونیاسی ایستر ـ ایستمز داها آرتیق، یاشاییشیمیزین اؤنملی گرچکلریندن اولدوغونا باخاندا، منجه بو آراجدان ادبیاتین انکیشافینا استفاده ائتمک ادبیاتچیلارین أن واجب بورجلاریندان اولمالیدیر. طبیعی کی اوزون و یوروجو متنلر پایلاشماق مجازی دونیادا اوخوجونون ماراغین قازانمیر. بو ندنله ادبیاتین هر گوشهسیندن آز و اؤز، پایلاشیملار، کتاب اوخومویان توپلوموموزدا، آزدا اولسا ادبیاتیمیزی تانیتدیرماغا یاردیم اولا بیلر.
بوگونلر بیزیم ادبیاتیمیزدا نثردن آرتیق شعر یازیلیر، نثر یازیلاریمیز بوندان آرتیق گئنیشلندیرمک اوچون اؤنریلرینیزی بویورون.
چوخ ساغ اولون أن اؤنملی بیر قونویا اشاره بویوردونوز. نثریمیز چوخ یتیم قالیب. اؤز آنا دیلیمیزده یئترینجه شعر دئیلیر، ماشاالله آز قالاهامیمیز شاعیر اولوروق. بو چوخ سئویندیریجیدیر.آنجاق آنا دیلیمیزده نثرین، اؤیکونون، رومانین یئری چوخ بوشدو. بارماق ساییندا دا بئله ناثیر یوخدور. قلم صاحیبلری آرخایین و اؤزگورجه قلمه، میدان وئرنمیرلر. چوخلو سیاسی، عرفی، دینی مانعلر، قلملری سوستالدیر و بئله اولور کی خسته و قورخاق قلم نثر یارادا بیلمیر. سینیق سالخاق بیر حیکایه و یا داستان یازیلاندا دا، کاغاذین و قلمین جوهرینین ده بئله هزینهسی، یازانا قایتمیر.
بو دورومدا بئله دوشونورم نثر یازانلاریمیزی، أن آزی اؤز ایچیمیزده محکم دستکلهییب و یییه دورمالییق. هر شهرده مختلف شعر انجمنلری وار، کشکه همت ائلهیب بو انجمنلرین آدین دَییشیب ادبیات انجمنی یازیب و هر جلسه ده نثرلر ده اوخونوب، آلقیشلانیب، نقد اولونسون.
روحی هیجانلارلا ایچ دویغولارینیزی نه سایاق یازماغا ساری یؤنهلدیرسینیز؟
منیم اوخوماغا نه قدهر عطشیم وار، بیر او قدهر ده یازماغا ماراقلیام. آنجاق هله ایچ دونیامی، روحو هیجانلاریمینه دیله گتیره بیلمیشم نه قلمه. بو دا منده بؤیوک ضعفدیر. بلکه یاشیمدان آسیلیدی، بلکه چوخ گئجیکمیشم، بلکه باشیما گلن آجی اولایلاردان و یا ایچیمده اولان بیر قورخاق و اوتانجاق قیزین اولدوغوندان؟ دوغروسو سببین بیلمیرم. کشکه عؤمروم، اؤزومو یازماغا شرایط یارادیب و ایزین وئره…
تابولاری سیندیرماق گوجلو جسارت طلب ائدیر، سیز یازیلارینیزدا قلمینیزی نه قدهر آزاد بوراخیب بو ایشه ال قاتا بیلیرسینیزمی؟
من بئله دوشونورم، تابولاری سیندیرماق، کولتورو عورفی دَییشمک، فردی و آنی ایش دئییل. کیم بو تابولارا، بیر شعرده، یازیدا، عملده، آچیقجاسینا توخونسا، بیزیم توپلومدا، بو دینی ایناملارلا، انتحارا قالخماق دئمکدیر. چوخ یوموشاق و دوشونجهلره حؤرمتله یاناشی، اویغون حرکت ائتمک لازیمدیر. قلمیآزاد بوراخماز اولماز، أن آزی من بوراخمیرام. رئاللارلار ایده آللار ی، قاریشدیریب، تابو سیندیرماق نامینا قلمیسیندیرمایاق. زامان- زامان هر بیر مودرن دوشونجه اؤز یئرین تاپیب و أسکی غلط ایناملار، ائلیتین ألیلیه محو اولاجاق.
قادینلار هنر و ادبیات ساحهسینه گیرنده اؤزلری ایله بوللو گؤزللیک گتیررلر، یاخین ایللرده آذربایجان قادینلاری اؤز ادبیاتلارینا آرتیق ماراق گؤستریرلر، سیزین بو قونویا گؤره باخیشینیز نهدیر؟
ادبیات، اینجه صنعت و گئنلیکده، هئچ بیر ساحه، قادینسیز اینکشاف ائده بیلمز. قادینین رولون ادبیاتدا گؤزللیک گتیرن بیریدیر دئیه، محدودلاشدیرمایاق. منجه قادین، ادبیاتی گوزلشدیرمکله یاناشی، درینلشدیریر، گئنیشلندیریر، یئنی پنجرهلر حیاتا آچیر. یاخین کئچمیشدن، اؤز ادبیاتیمیزدا گنج خانیملار چوخ ساوادلی و گوجلو چابا گؤستریرلر. بو اولدوقجا منی اومودلاندیریر. دوغروسو بو سیخینتیلارلا، ایمکانسیزلیقلارلا، گنجلرین اؤز دیلیمیزه أدبیاتیمیزا ماراقلاری منی اولدوقجا هم اوتاندیریر و هم ده اومودلاندیریر. من چوخ گئجیکمیشم، گئجه ـ گوندوز چاپسامدا بونلارا چاتا بیلمیرم. او سببدن ادبیاتیمیزن گلهجگین چوخ یاخشی گؤرورم.
قادینلار یاشامین بیتمز بیلمهین چتینلیکلریله الـ به یاخادیرلار، گاهدان دا بو چتینلیکلره چوخ باجاریقلی، قابیلیتلی یازار قادینلارین الیندن قلمیآلیب، یارادیجیلیغینی دورغونلوغا سالیب، سیزجه بیر یازار قادین حیاتین چتینلیکلری ایله نئجه باریشیب، اؤز یارادیجیلیق یولونا داوام وئره بیلرمی؟
من دفعهلرجه هر یئرده دئمیشم، گوجلو قادین هر بیر چتینلیکره، اؤز ارادهسیله غالیب گله بیلر. ائولیلیک قادینا هدف یوخ، آراج اولمالیدیر. تاریخ بویو قادینلار کیشیلرین آرخاسیندا دوروب اونلارا، موفقیتلرینده شرایط یارادیب، یاردیم ائدیبلر، آرخا جبههده اؤزلرین اونودوب، بوش ـ بوش سؤزلرله وعدهلرله آلدالینیبلار. آنا اولماغی اونا بیر امتیاز ساییب، بهشت وعدهلریله، دوشونجهسینی دؤندوروب، قلملرینی، قدملرینی سیندیریبلار.
ایندی قادینلاریمیز اؤزلرینه، دوشونجهلرینه، هدفلرینه اؤنم وئریب، هر بیر مانعی قالدیرماقلاری لازیمدیر. عائله حیاتی مقدس بیر اولای دئییل. ایکی طرفلی آنلاشمادیر. بو آنلاشما هرهانکی بیر مرحله ده پوزولا بیلر. قلمی، کیمسه قادینین ألیندن آلماق حاققی یوخدور. اؤز اوشاقلاریدا بئله.
یازاماق اوچون دینج بیر یئر، گوجلو تمرکز گرکیر، سیز یاشامینیزدا بونلاری نئجه یارالدا بیلیرسینیزمی؟
گوندم یاشامین، هر تورلو آنلاری اولور، بعضا آدام، ائو ایشیندن قوناقدان و سایرهدن، باشینی قاشیماغا دا واخت تاپا بیلمیر.آما ایستک و عشق اولان یئرده هر بیر شرایطده یازماق اولور.
یای گونلری من آغیر خستهلیک کئچیریردیم. داستان کارگاهینا بیر حیکایه یازمالیدیم، خسته خانادا سِرُم آلتیندا بیر أللی، اونو یازدیم. دئمیرم یاخشی حیکایه اولدو.آنجاق تمرکز ائدیب یازدیم.
بیر ادبیاتچی و صنعتکارهانسی شخصیته مالک اولمالیدیر؟
أدبیاتچی گرچک معنادا، أدیب اولمالیدیر. اؤرنک و یول گؤرسدن بیری. قلم صاحابی اؤز بیلگیلری، روحو، بئینی، خیالاریلا، قلمیجوشدوروب یازدیریر. هر بیر یازار اؤزون یازیر. بعضا ده یازارلا، یازیسینین، توتارسیزلیگی اولور. بو دا طبیعیدیر ألبته.آنجاق منجه اوغور قازانیب، اورکلرده یئر آلماق اوچون یازیدان اؤنجه یازار سالیم روحا، گئنیش اورگه و سوسیال بیر شخصیته مالک اولمالیدی. منلیکلر، قیسقانجلیقلار ادبیاتیمیزا سَم کیمیدیر.
سیزین ایلک جدی ترجمهنیز فریبا خانیم وفینین «حتی وقتی میخندیم» کتابی اولوبهانسی ندنلر اوزره بو اثری ترجمه اوچون سئچدینیزمی؟
فریبا خانیم وفینی، بعد از پایان، کیتابیلا تانییردیم. سونرالار «پرنده من» و باشقا کیتابلاریندان اوخویوب اونون، قادینلارین حیسلرینی یازیب، یارادماق گوجو، منی چوخ ائتگیلندیردی. من ده اؤز جینسیمه و آنا دیلیمه بؤرجومو دوشونوب، اؤزومو سیناییم دئیه، «حتی وقتی میخندیم» کتابینین ترجمهسینه باشلادیم. اؤزومه گوون تاپیب، بو ایشی جیددی توتوب، ترجمهنی بیتیردیم. بیلمیرم نه حدده باشارمیشام…
اوریانا فالاچینین مانی ارژنگ فارسجایا چئویرن «نامه به کودکی که هرکز زاده نشد» اثرینی آنا دیلیمیزه چئویرمیسیز، سیزجه بو اثر ایکی دیلدن ترجمه اولدوقدا اورژینال متنه نه قدر یاخیندیر؟
اوریانا فالاچینین شخصیتی، دونیاگؤروشو، ایناملاری منه چوخ دوغما اولدوغوندان، سانیرام منیم ترجمهم، اورژینال متنه و اوریانا خانیمین قصد ائتدیگی و یازدیغی دوشونجهیه، فاسجا متندن، یاخینراقدی.
ترجمه زامانی، سانکی اوریانا خانیم، منیم قارشیمدا اوتوروب، اونلاری منه دانیشیردی، من ده تورکجهیه چئوریب یازیردیم. چوخ گؤزل دویغولار یاشاییردیم. بعضا ده اوریانا خانیم یوخ، من اؤزوم اولوردوم، اؤزوم یازیردیم سانکی. منه اونودولمایان شیرین بیر تجربه اولدو.
بو اثر تنقیدچیلر و اوخوجولار طرفیندن نئجه قارشیلانیبمی؟
هئچ کیم اؤز آیرانانینا تورش دئمز. من اؤزوم چوخ بینمیشم. انشاالله اوخوجولار دا بَیهنیب. اوخویانلار تعریف ائدیبلر، یالاندا اولسا بئله یاخشی قارشیلانیب. سایین اوستاد رحمانی، لوطفولو باخیشلاریلا اونا اؤن سؤز یازیبلار و بیندیکلرین دئیبلر.
بوردا یئری گلمیشکن عزیز دوستوم قارداشیم، اوستاد کامران آذری (کریم قربانزاده) بو کیتابین حاضیرلانیب، چاپا گئتمینهجن، چکدیکلری زحمتلریندن سونسوز تشکور ائدم. منیم خستهلیگیمین آغیر چاغلاریندا، بیزی تک قویماییب، بو کیتابی چاپا وئرمکله، چوخ یئرینده، روحی دستک اولدولار. آما تنقیدچیلر طرفیندن چوخ تاسفله تنقید اولونمایبدیر.کشکه اطرافلی بیر تنقید اولونا، من ده عیب ـ ایرادلاریمیبیلیب، سونکو ترجمه لرده تیکرار ائتمیم.
بیر اثری ترجمه اوچون سئچمکده اؤلچولرینیز نهدیر؟
ایلک ترجیحیم قادین یازارلاردان بیندیگیم اثرلردیر. همچنین یازارین دوشونجهسی، کاراکتئری و منیم ایچ دونیاما یاخین اولماغی، منه اؤنملیدیر.
اؤلکهمیزده باشقا دیللردن آذربایجان دیلینه ترجمه ائدنلردن کیملری تانیرسینیز و بونلارین ایچینده کیملرله یاخین ایلگینیز وارمی؟
سایین خانیم «نیگارخیاوی» و «رحمانیفر» جنابلاری. مرندن گنج یازار «رضا بگ حسینی» کی انگلیسجهدن دیلیمیزه چئویریر. نیگار خانیم و حسینی بگله زامان ـ زامان ایلگیم اولور.
یاخین ایللرده آنا دیلیمیزه ترجمه اولان اثرلرینهانسینی اوخوموسوز و اونلارین چئورهسینده باخیشینیز نهدیر؟
آلبرکامودان «بیگانه» اثری سایین محمد رحمانیفیرین ترجمهسیله اوخوموشام. گؤزل و مشهور بیر روماندیر. البته ترجمهده لازیم اولان دقّت واردیر. چوخ ساغ اولسونلار، قلملرینه ساغلیق. بو ترجمهلر نثریمیزه بؤیوک خیدمتدیر.
سیزجه آنا دیلیمیزه ترجمه اولانلارینهانسی آرتیق معیار دیلیمیزه یاخین و آخیجیدیر؟
منجه نیگار خانیم خیاوینین ترجمهلری آرتیق معیار دیله یاخین، آخیجی و گؤزلدیر. او گرچک آنلامدا چئویرمندیر. دیلیمیز و ادبیاتیمیزا کامیل احاطهلیدیر. ترجمهلری قصورسوز و گؤزلدیر.
ترجمهنین چتینلیکلریندن دانیشین لطفا!
ترجمهچی، ترجمه اوچون سئچدیگی، اثرین مؤلفینینین دونیا گؤروشو، ایناملارین و کاراکترین تانیارسا، اوندا ترجمه ائله ده، چتین اولمور. یانی بیر پاراگرافی اوخویاندان سونرا، بعضی کلمهلره، دئییملره، مثللره، معنا تاپا بیلمهسن بئله، ذهنینده اونا یاخین بیر سؤزلوک یارادا بیلیرسن.
بعضا ده یازارین منظورون آنلاماق چوخ چتین اولور و یا خود او دئین کیمیسن جمله قورا بیلمیرسن، بورادا ایش دویونه دوشور و ترجمهچینین گونلرجه ذهنین مشغول ائدیر.
هردن ده اینترنتی اصطلاحیلا دئسم، مغز هنگ ائدیر، چوخ ساده بیر سؤزلوگون، تورکوسون تاپا بیلمیرسن. اوندا ترجمهنی بوشلاییب دورماق لازیمدیر.
نئجهکی بیلیرسیز ایران آذربایجانیندا ترجمه صنعتی هله اؤز یئرینی تاپا بیلمهییب سیزجه بو قونودا نهلر ائتمهلیییکمی؟
بلی تاسفله، اؤزلیکله خاریجی دیللردن اؤز آنا دیلیمیزه ترجمه یا یوخدو، یا دا چوخ آزدی. منجه یئنه بو ادبیاتچی و ترجمهچینین مالی دورومونون تامین اولونماماسیندان قایناقلانیر. ادبیات، ترجمه کیمسهیه چؤرک آغاجی اولمور کی هئچ، چوخ واخت چؤرکلرینده کسیر. بیری بعضی واجب ایستکلریندن گؤز یوموب، بیر اثر یارادیر، قالیر ألینده، طبیعی آج قارین نه ایمان تانییار نه ادبیات و نه ده ترجمه.
من بئله دوشونورم، اؤز دیلیمیزه، ادبیاتیمیزا، ماراقلی اولانلار بو یارانی ساغالدا بیلر، مالی ایمکانلاری اولانلار، اوخوماسالار دا بئله بیر اثرین اسپانسری اولورسالار، ترجمهچی چؤرک بابتیندن آرخایین اولوب، ماراقلا یئنی ایشلر گؤرمگه همّت ائدر. یوخسا کور گؤزدن یاش اومماق اولماز.
یازارلا چئویرمنین فرقللرینی نهلرده گؤروروسونوز؟
یازار خیالیندا، اولان دونیانی قلمه چکیر، چئویرمن او دونیانی باشقا میلتلره تانیتدیریر.
بیر دیلینهابئله کولتورون گلیشمهسینده ترجمه اثرلرین ائتگیلری نهلر اولا بیلرمی؟
ترجمه بیرینجی آشامادا، ترجمه اولان دیلین اینکیشافیندا، سوزلوک خزینهسینین زنگینلشمهسینده، یاردیمجی اولور. بیر تانینمایان دونیانین، کولتورون اؤز دیلداشلارینا تانیتدیریب و یئر اوزونده کی اینسانلاری داها بیرـ بیرینه یاخینلادیر.
ترجمه ائتدیگینیز هر ایکی اثر قادینلارین یاشاییشلارینا باغلی بیر اثرلردیر، سیز بو اثرلری چئویرمکده قادینلارین چؤزولمهین حیات پروبلملرینی اوزه چکمک قصدینیز وارایدی یوخسا باشقا آماج اوزره بو ایشه ال قاتمیسینیز؟
أن کیچیک یاشلاریمدان، قادین مسئلهسی، قادینلارین یاشاییشی، تاپدالانمیش حقوقوقلاری، مظلوملوقلاری، ضعفلری منیم ایلک دغدغهلریمدن اولوب. کتاب آلیب اوخوماقدا دا بیرینجی سئچیمیم، قادینلار یارادان اثر اولوب. ایرانلی، آذربایجانلی و یا یابانجی خانیم یازارلارین تالیفلرینی ماراقلا اوخویوب و آلقیشلامیشام. منیم دردلریمی، حیسلریمی، حیاتدا اولان پروبلریمی، یالنیز بیر قادین قلمه، شعره و تصویره چکه بیلر. سیمون دوبوار، اوریانا فالاچی، بانو آوار، سیمین دانشور، زویا پیرزاد، فروغ، فریبا وفی، رقیه کبیری، فرانک فرید، سوسن خانیم رضی، گلی ترقی و…قادینلارین دانیشمایان دیلی و یازانمایان قلملری اولوبلار.
ترجمهیه فیکیرلشدیگیم زامان اؤز قیزیم، اوریانا فالاچی و خانیم وفینی منه اؤنری وئرنده، سئوینجک یولا دوشدوم. بو ترجمهلرده یالنیز بیر هدفه باخیردیم: بیر قادین اولاراق اؤز جینسیمه بورجومون بیر قیسمین اؤدهییرم.
ایندیلیکده الینیزه ترجمه یوخسا تالیف اوچون بیر اثر وار می؟
بلی چوخ دگرلی و بؤیوک یازارمیز، افتخاریمیز، اوستاد دکتر براهنینین « رازهای سرزمین من»ی ترجمه ائدیرم. چوخ آغیر و لذّت وئریجی بیر ایشدیر. عؤمور قالسا بو ایللیکده ایشیق اوزو گؤرر.
یازی عادتلرینیزدن اوخوجولاریمیزلا پایلاشین، گونونهانسی زامانلارینی یازماق اوچون آیرییرسینیز، یا دا نه واختلار ال قلمه آپار یازماغا باشلاییرسینیز؟
معین و دوزنلی بیر واخت یازماغا، عاید ائتمهمیشم. آنجاق اکثرا گئجهلر یازماغا ذوق، شوق و انرژیم چوخ اولور. بعضا گئجه ساعات اوچ- دؤردهجن مشغول اولارام.
سیز ایللردیر ادبیات ساحهسینده چالیشیرسیز، بو گونکو ادبیاتیمیزا نئجه باخیرسینیز؟.
گئچن اییرمیـ اوتوز ایللرله بو گونکو دورومو قیاسلایاندا، بو گون ادبیاتدا، هم شعر ده هم نثرده، درین بیر گلیشمه، اؤزلشمه و اؤزگورلشمه ایرَلی سورمگه باشلایبدیر. داها بو حرکتی دایاندیرماق اولماز. ایراده لر گوجلودور، یالنیز بیر آز دوزن وئرمک لازیمدیر.
آنا دیلیمیزده مکتبین اولمامازلیغی،هابئله یازیمیزین عرب الفباسیلا واحد قایداسی اولماماسینا رغما، اومودوم وار اؤز دیلیمیزده، ادبیاتیمیزدا چالیشان گنج نسلیمیز، بو سینیق سالخاق، ادبیات گمیسینی گؤزل ساحیللره چاتدیرسینلار.
عایلهنیز سیزین ادبی فعالیلره گؤره باخیشلاری نهدیر؟
من بوگون قلمیألیمه آلیب جیزماقارا یازیرامسا، اونلارین دستگینین تاثیریندندیر. هم حیات یولداشیم، هم ده اوشاقلاریم منیم یولوما چیراق اولوبلار هر زامان.
حیات یولداشینیز هنر یا ادبیاتینهانسی قوللارینا ماراق گؤستریرمی؟
منی ایلک دستکلهییب، منله یول بیر اولان انسان، حیات یولداشیم اولوب. او ادبیات معلیمیدی، اؤز دیلیمیزده، تانینمیش شعرلری شاگیردلره أزبرلدیب، امتحان آلاردی. انشا کیلاسلاریندا اونلارا، تورکو مثللری آختاریب، تاپماغا تکلیف وئرردی. وارلیق درگیسینین هر نؤمرسینی ائوه گتیریب، بیرلیکده اوخویاردیق. او مجلهنین یازیلاریلا بیز اؤز دیلیمیزده اوخوماغی اؤیرنمیشیک.
من آز سایدا اولان قادینلاردانام کی حیات یولداشیم و عائلهم منله آیاقدیرلار. بو دا بؤیوک خوشبختلیکدیر.
عایلهنیزده سیزدن باشقا کیملرین ادبی فعالیتلری وار؟
اوغلوم، قیزیم، گلینیم ده ادبیاتا چوخ ماراقلیدیرلار. اوغلوم هردن بیر شئیلر یازاردی، آما هله جیددی باشلاماییبدیر.
آذربایجان ادبیاتچیلار و فولکورچولاریندان کیملره سیخ ایگینیز وار؟
اوستادلاریم، قلمداشلاریم چوخدور.هامیسندان درسلر آلیب ادبی حیاتیمدا استفاده ائدیرم. آد آپارماسام یاخشیدیر، قورخورام سهوا قلمدن دوشن اولا. قوزئی آذربایجاندا سایین یازار«فیروز مصطفی»یلا ادبی علاقهلریم اولور. اونلارین نئچه حیکایهسینی ده عرب الیفباسینا کؤچورموشم.
اؤزبک یازیچیسی اوستاد «حلیم یارقین»جنابلاریلا دا، ادبی علاقهم اولور. اونون «بابری خطی» مقالهسینی اؤز دیلیمیزه چئویرمیشم.
اوستاد «انور اوزون» جنابلاریندان دا، بعضی مقالهلری اؤز دیلیمیزه چئویرمیشم.
آردیجیل اولاراق ادبی درنک یوخسا خصوصی ادبی ییغینجاقلارا قاتیلارسینیزمی؟
ائل بیلیمیموسسهسی منه بابا اوجاغیدی. اورادان یازماغا باشلامیشام. فولکلورچو خانیملارین جلسهلرینده باشاردیغیم قدر اولوب، فعالیتلرینده اشتراک ائدیرم.
سیز ترجمهلرینیزی اؤنجه کیمهلره اوخویارسینیز و اوخودوقدان سونرا قارشینیزدا اولان کیمسهدن نهلری گؤزلهییرسینیزمی؟
سایین اوستاد دکتر صمد بَی رحمانینی تانیمادیغیمدان اؤنجه، کیمسهیه اوخویوب و یا گؤرسترمیردیم. ایکینجی کیتابی اؤنجه اونلارین خیدمتنه گؤندریب، تایید آلدیقدان سونرا چاپا قرار وئردیم.
اوستادلاریمیز، اثرلره آینا کیمییاناشمالیدیرلار، گؤزلیکلرینده گؤروب گؤسترلر، عیب ـ ایرادلارین دا. طبیعی من ده اونو گؤزلورم اوستادیمدان.
یاخین گلهجکده یئنی اثر چاپ ائتمک قصدینیز وارمی؟
بلی، دونیانین و ایراینین مشهور سیاسی، ادبی قادینلارین بیوگرافیسی، گؤردوکلری ایشلرین، اؤز دیلیمیزه ترجمه ائتمیشم. بونلارین بیرچوخو «مهد تمدن»ون، «سانجاق» صحیفهلرینده یاییلیبدیر. بلکه تئزلیکده اونو تکمیللشدیریب چاپ ائتدیک.
عؤمور قالسا، فولکویازلاریدا بیر یئره ییغیب، چوخالدیب چاپا حاضیرلامایا، نیتیم وار.
نئجهکی بیلیرسینیز فولکلور بیر خالقین گوجلو شفاهی ادبیاتیدیر. بیز آذربایجانیلارین دا دونیا خالقلارینا تای آشار- داشار فولکلور خزینهمیز وار، سیزین فولکلورلا نه قدر ایلگینیز وار و بو گونه کیمیبو ساحهدههانسی چالیشمالارینیز اولوبمو؟
افتخارلا دئیه بیلرم، من جیدی یازماغا، «ائل بیلیمی» و فولکلورلا باشلامیشام. ائل بیلیمیمؤسسهسینده اولان عزیز اوستادلار اؤزلیکله عزیز قارداشیم سایین مهندس صرافی بَیین خصوصو لوطفویله، آنامدان ائشیتدیگیم ناغیلاری یازیردیم، مرندین و قاراداغین عادت، عنعنهلرینی، تویلارین، مذهبی مراسملریندن یازیردیم، ایلک یازیلاریمدا چوخلو سهولریمیحؤصلهیله ائدیت ائدیب ائلبیلیمینشریهسینده چاپ ائدیردیلر. من ایلک گونلر اورا گئدنده سیزین ده، حوضورونوز و دگرلی ایشلرینیزین یاخیندان شاهیدی اولموشام.
فیس بوکدا ائل بیلیمیصحیفهسینی، اوستاد صرافی جنابلاری یولا سالاندان، من ده اورادا بیر آدمین کیمی، گئجه ـ گوندوز چالیشمالاریم اولوردو. ائل بیلیمینین او صحیفهسی چوخ اوغورلو و فایدالی اولوردو. هرگون فولکلور حاقدا اوندان چوخ پوستلار پایلاشیردی، بحثلر اولوردو. چوخلو ائشیدیلمهین عادت، عنعنهلر، فولکلوریک شعرلر، یازیلارآرشیو اولاراق قالیر.هامیاو صحیفهنی فولکلور مکتبی کیمیتانییردیلار.
سونرالار من مثللر، دئیملر له دولو یازی و خاطیره یازماغا باشلادیم، اوزامان بو سبکلره آد وئریلمهمیشدی، مندن اؤنجه سایین اوستادیم سوسن خانیم نواده رضینین، «أننمله من» آدلا تبریز شیوهسیله بئله یازیسی و کتابی اولموشدو.آنجاق هله آد وئریلمهمیشدی. اوستاد صرافی جنابلاری، باشقا اوستادلارلا مشورتدن سونرا بو تیپ یازیلارا «فولکویازی» آدی قویدولار. بئلهلیکله فولکویازی یازماغا باشلادیم. بو یازیلاری یئنه دوام ائتدیرمکدهیم.
یازدیغینیز خلاقه اثرلرینیزده نه قدهر ائل ادبیاتیندان یارارلانیرسینیزمی؟
من یازیمیفولکلورلا باشلایب فولکلورلا بیتیریرم.
سیزین خلاقه یازیلارینیزدا طنزین ده اؤزل یئری وار اولورسا بو قونودا آچیقلامالار وئرین لطفا!
طنز ساحهسی چوخلو کیشیسل دونیاسی اولوب. چوخ آز قادین بو وادییه آیاق قویور. منده ده بیر آز طنز روحیهسی وار.آنجاق طنز یازماغا جیدی باش قوشمورام. بلکه ده باجاریقسیز اولماقدان چکینیرم.
ویراستارلیق یا خود ائدیت ائتمک هر بیر اثرین داها آخیجی و یازی قایدالارینا سؤینمکده دانیلماز رولو وار، سیزین بو قونودا باخیشلارینیز نهدیر، اثرلرینیزی یایمادان اؤنجه اؤزل بیر ویراستارا وئررسینیزمی؟
منجه هر یازینین دقّتلی و قوصورسوز اولماغا، مطلق ائدیت و ویراستارلیغا نیازی وار. یازار اؤزو ویراستار اولسا بئله، یئنه بعضی کیچیک نکتهلری گؤرمویه بیلر. قالدی، منیم کیمیاؤیرنجیلرین یازیسینی دا، یایماقدان اؤنجه، حتما بیر اوستاد ویراستار گؤرورلر.
سیز ادبیاتدا تنقیده نئجه باخیرسیز و بویورون بو گونه کیمیسیزین ایشلریزدن انتقاد ائدن اولوبمو؟
چوخ درین بیر بوشلوغا اشاره ائتدینیز. تنقید پرفسیونال شکلده ادبیاتیمیزدا یئرین تاپا بیلمیر. بو دا ادبیاتین اؤزلیکله نثرین، اینکیشاف ائتمهمهسینین بؤیوک عاملیدیر. بعضا بیر اثری انتقاد یئرینه تاپداییب، یازارین أل ـ قولون سویودوب، دینجهلیرلر. چوخ نادیر حالدا دا دوزگون نقد وار، آنجاق یازار یازدیغین عیبسیز، نوقصانسیز بیلیب و اولومسوز موضع توتور.
هله ادبیاتدا اوزون اوزادی یوللاریمیز وار، هر شئی اؤز یئرینی تاپاجاق کسین، بیر آز حوصله و زامان لازیمدیر.
تاسفله یوخ منیم یازیلاریمی،کیمسه انتقاد ائتمیبدیر.
بیر یازار و چئویرمن کیمیبویورون ادبیاتداهانسی زیروهلره یوکسلمک ایستهییرسیز؟
بو دئدیگیم سؤز گرچکدیر، تواضعکارلیق دئییل: من نه یازارام نه چئویرمن. چوخ گئجیکمیشم تاسفله! آنجاق ادبله دیزه کؤچوب اوستادلاریمین مکتبیندن اؤگرنمگه باشلامیشام. عؤمروم قالیرسا، یاخشی اؤیرنجی اولورسام، حتما اؤز رومانیمییازماق ایستیرم.
سیزین اندیرلی تاپشیریغینیز گنج ادبیاتچیلارا نه اولا بیلر؟
ایش چوخ عؤمورلر قیسادیر، ایکی ألیمیز وار، ایکیسینده بورج آلیب چالیشماغا باشلایاق لطفا. دوز یازماماق، هئچ یازماماقدان چوخ یاخشیدیر. نثریمیزین،گنجلره شدیدا احتیاجی وار. یازین و فقط یازین.
هئچ یئرده تعریفلهمهدییینیز ادبی خاطرهلرینیزدن بیرینی دانیشین لطفا!
یاشیم کیمیخاطیرهمده چوخدور. ایندی بیردن بو یادیما دوشدو:
انقلابدان اؤنجه ۵۵- جی ایلده، انشا معلیمیبیر موضوع دئمیشدی، سیناما موضوعسوندا، من ده دینی کتابلاردان زادان فایدالاراناق اوزون بیر مقاله یازمیشدیم، کؤنوللو ایزین آلیب،گئدیب باشلادیم اوخوماغا:… نولار مجلیسده بیر قانون گئچه، ضد اخلاقی فیلیملرین اکرانی قدغن اولا، هله یازیرلار اون سکگیزدن آشاغا فیلیم دئییل، آما اؤزو بیر تبلیغ اولور و… سایره! یازی یارییا یئتمهمیش، معلیم دئدی: گئت اوتو بسدی گؤرر، سنین کلهن خرابدی (کلهات بوی قورمه سبزی میده). منده هر زاددان خبرسیز سونرالار بیلدیم کی گرچکدن باشیم خرابیمیش.
سون اوخودوغونوز کتابین چئورهسینده دانیشین!
»رقیه خانیم کبیرینین «ائویم» رومانی سون اوخودوغوم کتابدا اولماسا، من ده درین تاثیرین قویوب و ائتکلهییبدیر. اؤز آنا دیلیمیزده بو قدر اوستاکارلیقلا بیر رومان حیرت ائدیجیدیر.
بیر گنج قیزین اؤلکهنین قورخولو گونلرینده زیندانا دوشمهسی، زینداندا، تک دامدا، آغیر آجی کئچیردیگی گونلرده، خیالاری اوچوب گئری قاییدیب یاشادیغی شهرین، کوچهلرینده، ائولرینده اولوب بیتن، گونلرین سئیر ائدرکن، اوخوجونو دا اؤزویله آپاریر، جیران یولداشی، آباجی و باشقا کاراکترلرین کنارینا.
تک دامدا اونلا بیرگه اوشویورسن، تفتیش اولورسان، تحقیر اولورسان و نهلر…
منجه بو کتاب اؤزلوگونده بیر شاه اثردیر. رقیه خانیم آنا دیلیمیزده بیرینجی رومان یازانلارداندیر. قلملری آخارلی یولو داواملی اولسون.
سون سؤز اولاراق اوخوجولاریمیزا نه دئمک ایستهییرسیز؟
أن ایچدن قاینانان، سلام وسایغیلاریمیو مینندارلیغیمی، سیزین بو دگرلی درگینیزده، أمگی کئچن، سسسیز، مینّتسیز عزیزلریمه سونولورام.
ادبیاتیمیزین قایغیسینی چکن و دگرلی واقتلارینی، اؤز دیلیمیزده یایلان مطلبری اوخویان حؤرمتلی اوخوجولارینیزین اؤنونده باش أییرم. اوخوجوسوز هئچ بیر یازینین دگری اولماز. یازیلاریمیزی اوخویوب دگر وئرن عزیرلره عشق اولسون.
سوروشمادیغیم اورهیینیز ایستهیین هرهانسیسا سوال وارسا، یازیب جوابلایین لطفا!
سیز حؤرمتلی ادبیات کشیگینده دوروب جاندان مالدان، کئچن قلمداشیما یورولماساسیز دئییرم.
سیزین سوالارینیز چوخ چئشیتلی و اطرافلیدی. منده ألیمدن گلن قدر جوابلاماغا، چالیشدیم. اومودوم وار سیزین و اوخوجولارینیزین رضایتین جلب ائتمیش اولام.


text:
آپاریر آیا فلک مهرِ جمالیندان نور
بد نظرلر نظریندن ائله سین حق سنی دور!
خط گلیب عارضِ جانانی توتوب سرتاسر
ساناسان، مولکِ سلیمانی توتوب لشکرِ مور
کفرِ زولفون گؤروب، ایمانا گلیر کافیرلر
چاهِ ظلمتدنن او خورشیدلقا قیلسا ظهور
یئتیر ای ماهِ تمامیم، سنه نقصان، حذر ائت
اولما، گل قلبی قارا کسلره هر بزمده جور!
تارِ گیسولارینی تؤ کدو نیگاریم اوزونه
کؤنلومون تئللری ترپندی نئجه نالهٔ ((شور))
منه ای زاهید، ا گر وئرمه سه لر سئوگیلیمی
نه گرکدیر منه جنّتده کی قیلمان ایله حور؟!
باغلامیشدیر منی، واحد، او پری زولفو ایله
ایندی بیلدیم کی، نئجه داره چکیلمیش منصور!


text:
سیلاوقلاب کارلیک عیبی بیلن بیش کیشی توتقینگه آلیندی
افغانستان باش قاره لاوچی اداره سی پارلمانی وسیلاونتیجه سیگه قول اوریش اوچون بیش کیشی نینگ کتته مبلغ آلگنیگه عیبلب حیبسگه الینگنینی معلوم قیلگن.
قاره لاوچی اداره سی نینگ اورین باسری رحمت الله نظری گه کوره اولردن اوچته سی اوزلرینی اروپار بیرلیگی نینگ نظارت چیلری تانشتریب ایریم نامزدلردن پول قولگه کیرتگن.
توتقینگه آلینگن باشقه ایککی کیشی نظری جنابلرینی ایتیشچه صراف بولیب " رشوه آلیش اوچون حصصه قوشگنلر.
اروپا بیرلیگی نینگ نظارتچیلری دیب تانشتریلگن اوچ کیشی نینگ کیم لیک حجت لری حاضرگه چه فاش ایتیلمه گن.
قاره لاوچی اداره سی نینگ اورین باسری اوشبو اوچ کیشی نینگ ، سیلاولر کمیسیونی بیلن قندی علاقه لری بارلیگی خصوصیده تحیقیق الیب باریش لرینی معلوم قیلگن لر.
بوندن ایککی کون الدین قاره لاوچی اداره سی پارلمانی سیلاو ، نهای نتیجه سینی اعلان ایتیلگنی وقت دن آلدین دیب رد ایتیب چیققن ایدی.
عینی حالده افغانستان قاره لاوچی اداره سی پارلمانی سیلاو یوزه سیدن الیب باریله یاتگن تحقیقات نینگ حاضرگه قدر هم توگه مه گنینی اورغوله گن.
لیکن شکایت لرنی تیکشروچی کمیسیون مسووللری قلاب کارلیک لرگه عاید شکایت لرنی تیکشریش فقط گینه اوشبو کمیسیون صلاحتی دیب باشقه قوریلمه لرنینگ حقی یوق لیگینی ایتگنلر.
حاضرگه چه بوباره ده هیچ قندی فکر بیلدیرمه گن افغانستان جمهورریسی بیر بیانات ترقه تیب مردم نینگ سیلاوگه حصصه قوشیش لری اوچون مندارچلیک بیلدیرگن.
شونگه قوشیمچه قیلیب او، ناراضلیک نمایشلرنی یولگه قویب کیله یاتگن نامزدلردن زوروانلیک لرگه قول اورمسلیک لرینی طلب قیلگن.


text:
اوکراینا رادیکال پارتییاسیندان اولان میلت وکیلی ایقور موسیچوک «نیوسوان» تلویزییاسیندا گورجوستانین کچمیش پرزیدنتی میخایل سااکاشویلینی عصاسی ایله دؤیمک ایستهییب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، طرفلر آراسیندا موباحثهیه سبب اوکراینادا کورروپسییا و ایستپان باندرا حاقیندا دیسکوسییا اولوب. موسیچوکون سااکاشویلینی کورروپسییادا اتهام ائتمهسی و ایستپان باندره علئیهداری اولماسینی سؤیلهمهسی ائکس-پرئزیدئنتین سرت رئاکسییاسینا سبب اولوب. سااکاشویلی موسیچوکا «باندرا ساغ اولاجاغی تقدیرده ایلک نؤوبهده کورروپسیونرلری محو ائدردی» جاوابینی وئریب. بوندان سونرا دئپوتات الیندهکی عصا ایله سااکاشویلییه هوجوما جهد ائدیب، اما اونا آپاریجی واسیلی قولووانوو مانع اولوب.
موسیچوکون اؤلکهنی ترک ائتمهسی طلبینه سااکاشویلی چوخ سرت جاواب وئریب. او، اوکراینا حکومتینین دؤولتی ان آزی گورجوستان سوییهسینه گتیرجیی حالدا اوکراینانی ترک ائدجیینی بیلدیریب.


text:
آذوح: خانم «وحیده کریمی»، همسر مهندس «سیامک میرزایی»، به مناسبت سومین سالروز بازداشت این زندانی آذربایجانی، پستی را در صفحه اینستاگرامی خود قرار داده است.
خانم «وحیده کریمی»، در متنی ترکی که صفحه اینستاگرامی خود قرار داده، چنین نوشته است:
«بوگون(تیر آیینین۲۴)، ایکی ایل بوندان اؤنجه حایاتیمی دوردوردوغوم، دوندوردوغوم و ویرگول قویدوغوم گوندور.
بو گون حایاتدا دئییلده، یوخولاردا، خیاللاردا و آنیلاردا یاشاماغا باشلادیم. سنسیزلییی باغریما باساراق هر گونوز آنیلارینی اوخشادیم و هر گئجه، یاتمادان قاباق گلدییینده نه یاپیب و نه ائده جه یی می پلانلادیم، یوخولاریما گلدیینده سحرله رین آچیلماسین ایسته مه دیم.
بو ایکی ایلده هئچ یورولمادان سنی سنسیز یاشادیم.
بیرلیکده آز یاشاساقدا، یاشامین تام آنلامین یاشادیق. سنله یاشایارکن منده جمهوریت یاراندی. دئموکراسی، گؤزلليكلر، سئوينجلر، هيجانلار جانلاندى، ياشادى و دالغالاندی.
سنله برابر یاشایاجاغیمیز چوخ شئی لر وار. یاشایاجاغیمیز اؤزگور وطن، اؤزگور دیل، اؤزگور اینسان و اؤزگور دوشونجه وار. او یوزدن اينانيرام كى سنلى گونلریم هله دالدادیر.
یادیمدا هر دفعه اردبیله آیاق باساندا سن درین نفس آلاراق:
آه ... وطن قوخوسو گلیر دییه دئییردین.
ایندی ایسه سنی وطن حسرتینده، وطن هاواسینا، سویونا حسرت دوشونه بیلمیرم.
داغا، داشا، چایا و دوغایا اولان دویغونو و دویان سئوگی نی بیله رک، ایندی ایسه آیا، اولدوزا حسرت قالدیغینی دوشونه بیلمیرم.»
لازم به ذکر است مهندس «سیامک میرزایی»؛ در تاریخ ٢۴ تیرماه ٩۵، در حین بازگشت از محل کارش در شهر «پارس آباد» موغان توسط ماموران امنیتی حکومت ایران دستگیر و به زندان اوین منتقل شد.
این فعال ترک آذربایجانی هم اکنون در بند ٨ زندان اوین محبوس است و امروز وارد سومین سال دوران حبس خود شده است.


text:
ایران ایسلام رسپوبلیکاسینین پرزیدنتی حسن روحانی آذربایجان رسپوبلیکاسینین پرزیدنتی ایلهام علیئوه تبریک مکتوبو عونوانلاییب.
آخار. آذ تبریکین متنینی تقدیم ائدیر:
"اللهین سلامی، رحمتی و برکتلری اوزرینیزه اولسون!
بؤیوک سئوینجله الله تعالییا بندهچیلیک و ایلاهی سیناق یولوندا موکافات ساییلان فیطر بایرامی موناسیبتیله سیزی و موسلمان آذربایجان خالقینی صمیمیتله تبریک ائدیرم.
بوسبوتون سئوینج و مرحمت اولان بو بایرام گونو، همچینین ایلاهی ایطاعتکارلیقدان عبارت اولان رامضان آییندا موسلمان اومتینین اؤز ایلکین صافلیغینا قاییدیشینی آرزولاییر، اینسانیت یولوندا کامیللیک زیروهسینه نایل اولدوقلارینی تمننی ائدیرهم!
اومید ائدیرهم کی، بو عزیز بایرامین اجتماعی عبرتلریندن نتیجه آلاراق، موسلمانلارین قددارلیق و رادیکاللیقلا موباریزه آپارماسینا، ائلجه ده، اونلارین اؤز منافعلرینی گودن و احد-پیمانلاری پوزان هگئمون قودرتلرین قارشیسیندا بیرلشمهسینه، همچینین بوتون دونیادا صولح و امین-آمانلیغین حاکم اولماسینا قادیر اولا بیلریک.
الله تعالیدان سیزه ساغلاملیق و موفقیت، موسلمان آذربایجان خالقینا ایسه عزت و سعادت دیلییرم!"


text:
ویکیپدیا، آچیق بیلیکلیکدن
پرش به ناوبری
پرش به جستجو
بو فایل ویکیانبار-دندیر و آیری پروژهده ایستیفاده اولماق امکانی وار.
اونون بارهسینده اولان شرح فایلین شرح صحیفهسی آشاغیدا گوستریلیب.
فايل گئچمیشی
فايلین اولکی وئرسیياسینی گؤرمک اۆچون گۆن/تاریخ بؤلمهسیندهکی تاریخلری تێقلايین.
فايل ایشلدمهسی
آشاغیداکی صحیفه بو فایلا باغلانیر
فایلین باشاباش ایشلنیلمهسی
بو فایل آشاغی داکی آیری ویکی لرده ایشلَنیر:
- ca.wikipedia.org-ده ایشلنمهسی
- en.wikipedia.org-ده ایشلنمهسی
- es.wikipedia.org-ده ایشلنمهسی
- eu.wikipedia.org-ده ایشلنمهسی
- it.wikipedia.org-ده ایشلنمهسی
- www.wikidata.org-ده ایشلنمهسی
بۇ فايلدا فوْتوْاپارات و يا سکانئرله علاوه اوْلونموش معلوماتلار وار. اگر فايل سوْنرادان دَییشدیریلیبسه، بعضی پارامئترلر بۇ شکیلده گؤستریلنلردن فرقلی اوْلا بیلر.


text:
تۆرک دۆنیأسینینگ موزیکچیلری قۇرقوت آتا ارکسترینی تاناتدی
قۇرقوت آتا ارکستری باکوداقی حالقارا موقام مرکزینده تانادیلدی
آذربایجان ینگ حالقارا تۆرک مدنیت و میراثی غازناسی قۇلداوی بیلن تۆرک دۆنیأسیندن موزیکچیلر قۇرقوت آتا ارکسترینی طایارلادی.
قۇرقوت آتا ارکستری باکوداقی حالقارا موقام مرکزینده تانادیلدی.
تانادیلیش داباراسیندا غازنانینگ باشلیغی گۆنای افندیووا غازنانینگ آذربایجان، قازاغیستان، قیرغیزیستان و تۆرکیأنینگ جمهورباشلیقلاری نینگ قۇلداوی بیلن ایشه باشلاندیغینی آیتدی.
قورقوت آتا ارکستری نینگ ۲۰۱۸-نجی ییلدا "اسلامینگ مدنی پایتاغتی" ایغلان ادیلن نخجوان دا کنسرت برندیگینی آیدان افندیوا، حالقارا تۆرک مدنیتی و میراثی غازناسی نینگ قۇرالماغی اۆچین قورالاندیغینی بیلدیردی.


text:
ایدئولوژی
ایدولوژی، سیاسی یا دا جمعی بیر اویره تی تشکیل وئرن بیر حکومتین، بیر سیاسی حزبین، بیر جمعی قوروهون داورانیشلارینا جهت وئرن سیاسی، حقوقی، علمی، فلسفی، دینی، اخلاقی دوشونجه لر بوتونو دور. ان ساده تعبیرله، ایدئولوژی تئوریسی ایچینده مارکسیست دوشوننلر اهمیتلی بیر آغیرلیغی یارادیر.
ایچیندهکیلر
ائتیمولوژی[دَییشدیر]
ایدئولوژی کلمه سی، فرانسه دیلینده اولان idéologie کلمه سیندن قایناقلانیبدبر. (idée فیکیر و دوشنجه معناسیندا، و ologie بیلیم و علم معناسینا گلیر).
ایدئولوژی کلمه سی فرانسه دئوریمینده آنتونی دئستو دو توغاسی (فرانسه جه: Antoine Destutt de Tracy ) طرفیندن ایلک دفعه ایشلندی.


text:
قره داغ عاشیقلاری
حسین ساعی
قاراداغین عاشیق محیطینده ن، سؤز آچیب دانیشاندا آدام مات قالیر کی، نه دانیشسین، نه یازسین، ایله زنگین، عاشیق ادبیاتی وار:
عاشیق صنعتی، اوزون ایللرده ن بری، دیلده ن دیله، نسیلده ن نسیله قدر گلیب ایندیکی عصریمیزده بیزیم الیمیزه چاتیبدیر. عاشیقلرین آدی اولجه بو عونوانلارلا دئییلیبلر: اوزان، وارساق، یانشاق و سونرادا عاشیق دئییبلر. عاشیق آدی ایشیق سؤزوندن گؤتورولوب.
ده ده قورقودان بری بو صنعت، بئله، گلیب بیزه چاتیبدیر. سازلاری، سینه لرینده اولا عاشیقلاریمیزگونو گونده ن قدرتلی، صداقتلی، ایلقارلی، ویجدانلی، ایمانلی، اؤز خلقینه صادیق، اؤز دوغما وطنینه باغلی اولوبلار. سازلاری سینه لرینده گزن عاشیقلاریمیز، هره بیر تهر عاشیق اولوبلار.
بو عاشیق صنعتی حقه باغلی اولانلارین سؤزلرینده جانلانیب بو صنعت ایلاهی بیر صنعت اولماسایدی، بو قدر داوام ائده بیلمزدی و بو بؤیوک خلقین یادداشیندا قالا بیلمزدی…
16اینجی عصریده یاشاین دیریلی قوربانی بیر قوشماسیندا بئله دئییر…
لامکان شهرینده گلدیم جهانه
جانلار اهلی بیر جانانه یئتیشدیم
الده ن-اله، قابدان -قابا سوزولدوم
قطره ایکن بیر عمانه یئتیشدیم
یا بیر یئرده دئییر:
جمعه گونو واردیم کونول شهرینه
گؤردوم او شهرده شاهلار، شاهی وار
360 کوچه سینی سئیر ائتدیم
48 محله بندر گاهی وار
دیرلی عاشیق قوربانین داوامچی سی اولان، توفارقانلی عاشیق عابباس اودا اؤز دورونون چتینلیک لریندن سؤز آچیب بئله یازیر…
پیس اولادی ازل باشدان تانیرام
چؤر -چؤپ ییغار یاد اوجاغین یاندیرار
سحر دورار اؤز خئیرینی دوشونمز
سویو تؤکر اؤز اوجاغین سؤندورر
…
توضیحات:
- نام کتاب: قره داغ عاشیقلاری
- نویسنده: حسین ساعی
- زبان: ترکی
- فرمت فایل : پی دی اف PDF
- تعداد صفحات : 194
- حجم : 2 MB
- پسوورد و منبع : www.aharri.ir
لینکهای دانلود:
لینکهای کمکی:
دانلود از لینک کمکی دوم دانلود از لینک کمکی دوم


text:
غلامحسین ساعدی، آذربایجانین گؤرکملی،
دونیـا سویه سینده تانینان اویــــون یازاری،
بـــــوتون اویونلاریندا “گوهر مراد” آدینی
چکمیشدیر.
ساعدی، اؤز آنا دیلینه وورغون اولورسا دا، اونو آنادیلینده یازماغا قویمامیشلار. بونونلا بئله، “قوردلار” آدلی اویونونو تورکجه یازمیش، بوندان علاوه دیلینین یاساق اولدوغونا اعتراض عنوانی ایله “لال اویونو” یا پانتومیم اویونلارینی یاراتمیشدیر. او، بو پانتومیملرده، دینمز – دانیشماز آداملاری صحنه یه چکمیش و بئله لیکله ده اؤز اعتراضینی بیلدیرمیشدیر. بیز بورادا بو پانتومیملری تقدیم ائدیریک:
چؤل. وحشی قوشلارین سسی قولاغا چاتیر. بیر دسته اوزاقلاشیرکن، باشقا دسته یاخینلاشیر.
نئچه آن سونرا. بؤیوک بیر قوش دسته سینین قاناد سسی ائشیدیلیر، یئیین و چیغیراراق اوزاقلاشیر. یئنه سکوت و یئنه قوشلارین قاناد وورماسی.
قوجا بیر کیشی ساغ یؤندن صحنه یه گیریر. بئلینه بیر پیچاق باغلامیش و داشینان دولو بیر خورجونو چیگنیندن آسلامیش. هر الینه نئچه داش آلمیشدیر. قاچیر، صحنه نین اورتاسیندا دایاناراق گؤیه باخیر. بیر داش گؤیه توللاییر و باخیر. خوشحال و اومودلو قوشلارین سسی گلیر. یئنه نئچه آددیم قاچیر و دایانیر، گؤیه باخیر. باشقا بیر داش قوشلارا آتیر، گؤزله ییر. یئنه قاچیر، دایانیر. بیر داش آتیر، گؤزله ییر. عصبانیت-له فیشقا چالیر. قاچیر، صحنه دن ائشیگه چیخیر.
گؤیدن کئچن قوشلارین نغمه لری و قاناد سسلری گلیر، هردن بیر، بیر قوشون سسی هامیدان اوجا اولاراق گؤیو دولدورور.
بیر گنج ایچه ری گیریر. الینده توفنگ و بئلینده گولـله لرله دولو فانیسقا. قاچیر صحنه نین اورتاسیندا دایانیر و گؤیه باخیر. آستا آستا توفنگین لوله سین یوخاری قالدیریر. نشانلاییر و ماشانی چکیر، بیر قوش چیغیریر، بیر گؤیرچین یئره دوشور. گنج، گؤیرچینی گؤتورور و باخیب یئره آتیر. گؤیه باخیر. نئچه آددیم ایره لی گئدیب و کئچن قوشلارا گؤز تیکیر، عجله ایله توفنگین لوله سین قالدیریر، نشانلاییر. ماشانی چکیر. بیر قوش چیغیریر و بیر قارقا یئره دوشور. شکارچی قارقانی گؤتوروب باخیر و یئره آتیر.
گؤیه باخیر. توفنگین لوله سین قالدیریر و گؤیون سول بوجاغینی نشانلاییر و اوندا آستا آستا توفنگین لوله سین ده ییشیر، سانکی بیر قوشو گؤیده ایزله ییر، صحنه نین گؤیونده ساغ بوجاغا چاتدیقدا ماشانی چکیر. بیر قوش چیغیریر و بیر تویوق – یئککه قانادلاریلا یئره دوشور. گنج اوغلان تویوغو گؤتورور، باخیر و یئره آتیر. گؤیه باخیر و نشانلاییر و ماشانی چکیر. بیر قوش گؤیده چیغیریر: “وای!” و یئره دوشور. شکارچی قوشو گؤتورور، قوشون اوزون آیاقلاری وار و بوینوندا بیر قاندال. قوشا باخیر و یئره آتیر. بیر داش اوستونده اگله شیر و گؤیه زیلله نیر. بیردن قالخیب نشانلاییر و ماشانی چکیر، بیر کیشی چیغراغی و بیر زنگ سسی گؤیدن ائنیر، بؤیوک بیر قاناد یئره دوشور، گنج قانادی گؤتورور و تعجبله باخیر. قانادین سونوندا بیر زنگ آسلانیب. قانادی ترپه دیر، زنگین سسی ائشیدیلیر: “دنگ، دنگ، دنگ”. باشقا بیر زنگ گؤیدن، درین و بوغونتولو سس وئریر: “دنگ”. گنج قانادی یئره آتیر و دایانیب فیکیرله شیر. اؤلموش قوشلارا تاماشا ائدیر. قوشلارین سسی گؤیدن گلیر. گنج یئنه داش اوستونده اوتورور و گؤیه زیلله نیر. داش اوسته اوتوردوغو حالدا گؤیو نشانلاییر و ماشانی چکیر. بیر آتین نعره سی ائشیدیلیر. بؤیوک بیر نال گؤیدن یئره دوشور. گنج ایره لی گئدیب و نالی گؤتورور و باخیر. گؤیه باخیر. یئنه نالا باخیر. شوبهه لی بیر حالدا یئره آتیر. قیلیغی توتغون و غملیدیر. داش اوستونده اوتورور. آستا – آستا گؤیدن بیر ایپ ساللانیر و گنج اوغلانین باشی اوستونده دایانیر. گنج بیردن ایپی گؤرور، اونا بیر مکتوب باغلانمیش؛ مکتوبو آچیر و یئیین اوخویور. ایپ گژله مکده دیر.
گنج باخیر و یئنه مکتوبو
اوخویور و یئنه یوخارییــــا
باخیر، قیلیغی آچیلیر و گولور.
توفنگی یئره آتیب ایپی یاپیشیر.
ایپ یوخــــــاری گئدیر، گنجین
آیاقلاری یئردن اوزولور. ایپ دایانیر و گنج یوخاری قالخیر. ایپ یئنه قالخیر و دایانیر. گنج ایپی ترپه دیر. یوخاریدان بیر گولمک سسی ائشیدیلیر. گنج، ایپی ترپه دیر. ایپ بیر بالاجا قالخیر و دایانیر. اوستدن بیر گولمک سسی گلیر. گنج اوچونجو دؤنه ایپی ترپه دیر، ایپ یوخاری گئدیر و گنجین تکجه بدنی صحنهنین یوخاریسیندان آسلانمیش گؤرونور. اللری و باشی گؤرونمور. قوشلارین سسی داهادا اوجالیر، لاپ اوجا.
بیر قوجا کیشی سول یؤندن صحنه یه گیریر. خورجونو بوشدور، نئچه آددیم ایره لی گلیر و دایانیر، یئردن بیر داش گؤتوروب گؤیه آتیر. هله گنجی گؤرمه میش. یئنه نئچه آددیم قاچیر و اگیلیب بیر داش گؤتورسون، یئرده کی قوشلارین بیرینی گؤرور، گؤتورور، تعجبله یان – یؤره یه باخیر، ایکینجی و اوچونجو قوشو دا گؤتورور و هامیسینی خورجونونا ییغیر، بیردن توفنگی گؤرور، توفنگی گؤتورور.
آستا – آستا ایپ ترپه نیر و گنج توولانیر. قوجا کیشی اونو گؤروب دال – دالی گئدیر و صحنه نین سول طرفینده دایانیر. دیزه چؤکور، توفنگین لوله سین قالدیریب نشانلاییر و ماشانی چکیر. گنج بیر قوش جنده یی کیمی یئره دوشور. قوجا دال – دالی گئدیب صحنه دن ائشیگه چیخیر. قوشلارین سسی و بیر آت، دلی کیمی شیهه چکیر.
غلامسین ساعدی
اولین نفری باشید که نظر میدهید!
عزیزان علاقه مند به دریافت مرتب روزنامه ساقی آذربایجان از طریق پست می توانند با دفتر روزنامه تماس حاصل نموده و یا به سامانه پیام کوتاه روزنامه پیامک بفرستند.
اشتراک یکساله: 340 هزار تومان
اشتراک شش ماهه: 170 هزار تومان
ضمنا هزینه بسته بندی و ارسال از طریق پست بر عهده روزنامه می باشد.
برای عضویت در خبرنامه پیامکی، اطلاعات خود را وارد کنید
از مسئولین محترم استان که وعده های آنان در این ستون پیگیری گردیده خواهشمند است توضیحات خود را در خصوص علل عدم تحقق وعده های داده شده جهت اطلاع شهروندان محترم و تنویر افکار عمومی به دفتر روزنامه ساقی ارسال فرمایند.


text:
بیرلشمیش میلتلر تشکیلاتینین تهلوکهسیزلیک شوراسی افقانیستان ایسلام پارتییاسینین لیدری گلبدین حکمتیارا قارشی سانکسییالاری لغو ائدیب.
آخار. آذ «رؤیتر» آگنتلیینه ایستینادا خبر وئریر کی، حکمتیارا قارشی سانکسییالارین لغو اولونماسی اوچون بیرلشمیش میلتلر تشکیلاتیندانا افقانیستان حکومتی مراجعت ائدیب.
قید ائدک کی، حکمتیارین افقانیستان ایسلام پارتییاسی ۱۹۷۶-جی ایلده یارادیلیب. اس اس ار ای-نین افقانیستانا وداخیلهسی زامانی تشکیلات سووت قوشونلارینا قارشی دؤیوشوب. او زامان ایسلام پارتییاسی افقانیستانین ان گوجلو بیرلیکلریندن اولوب. محاربه دؤورونده اونون تابعلیینده قیرخ مین نفرلیک اوردو واردی. بو، افقانیستان محاربهسینده ان بؤیوک مجاهید دستهسی حساب ائدیلیردی. بئله کی، حکمتیار ۸۰-جی ایللرده پاکیستان و قرب اؤلکهلری طرفینندن ان گوجلو دستک آلان شخص حساب ایدی. محض ان بؤیوک حربی و مالییه یاردیملاری حکمتیارا گؤندریلیردی. بو یاردیملار ۱۹۹۴-جو ایله قدر داوام ائدیب. بعضی ادعالارا گؤره، حکمتیار افقانیستاندا اساس نارکوتیک پلانتاسییالارینا دا نظارت ائدیب و دونیایا افقانیستاندان گؤندریلهن نارکوتیک واسطهلر اونون نظارتی آلتیندا اولوب.
۲۰۰۱-جی ایلده آمئریکالیلار افقانیستانا گلدیکدن سونرا حکمتیارا یئنی حکومتده وظیفه وئریلمدی. بو ایسه اونون واشینگتونا قارشی جبهه آلماسینا سبب اولدو. آمئریکا ایسه اؤز نؤوبهسینده اونو قارا سیاهییا علاوه ائتدی.


text:
جنوبی آذربایجانین گنج خوانندهسی مجید عصری «مغام تلویزییا مسابیقهسی ۲۰۱۷»نین ۳-جوسو اولوب.
کولت. آذ خبر وئریر کی، ایونون ۱۲-ده حیدر علیئو مرکزینده آلتینجی مغام تلویزییا مسابیقهسینین فینال مرحلهسینده ۷ خواننده - نورلان نمازوو، سما سلطانووا، والید عبدوللایئو، روانه امیراسلانلی، مجید عصری، آلماخانیم احمدلی، پرویز قاسیموو ایفالارینی تقدیم ائدیبلر.
بیرینجی یئره آلماخانیم احمدلی، ایکینجی یئره سما سلطانووا و روانه امیراسلانلی، اوچونجو یئره ایسه نورلان نمازوو، والید عبدوللایئو و مجید عصری لاییق گؤرولوبلر.
آخار. آذ گروپو اولاراق بوتون غالبلری تبریک ائدیریک.


text:
اورته شرقده گی اوروش لرنینگ سببی نیمه؟
خودی منه شوو اوروش لرنینگ اساسی سببی نینگ تشقی کوچلرنینگ مداخله سیدن عبارت ایکن لیگی بیلدیریلدی
روسیه تشقی ایش لر وزیری سرگی لاوروف, تشقی اکتور لرنینگ سوریه, عراق و لیبیا گه مداخله قیلگن لیک لری نینگ منطقه ده اوروش لرنینگ باشلب کیتیشی و اوشبو جغرافیه لرنینگ تروریست لرنینگ مرکزی گه ایله نیب قالیشی گه سبب بولگن لیگی نی معلوم قیلدی.
لاوروف اوشبو مطلب نی روسیه پایتختی مسکوده بولیب اوتگن بیر ییغیلیش جریانیده بیلدیردی.
سرگی لاوروف, اوشبو مداخله لرنینگ, منطقه ده بحران گه سبب بولگن لیگی نی ایسله تیب اوتدی.
شونده ی قیلیب لاوروف, کوپلب اولکه لرده دولت نینگ یوق بولیب کیتگن لیگی و تروریست لر بیلن افراطی لیک طرفداری تامان لرنینگ فعالیت لری اوچون یخشی بیر شرایط نینگ تامین ایتیلگن لیگی نی معلوم قیلدی.


text:
قرافتون، یئنی گونئی ولز
قرافتون (اینگیلیسجه: Grafton)اوسترالیانین یئنی گونئی ولز اوستانینین قوزئی چایلار بؤلگهسینده یئرلشن بیر شهردیر. بۇ شهرین ۱۷,۵۰۱ نفر جمعیتی واردیر.
ایچیندهکیلر
اتک یازیلار[دَییشدیر]
- ↑ قرافتونون بؤلگهسل آماری (اینگیلیسجه). Australian Bureau of Statistics (۲۵ اوکتوبر ۲۰۰۷). یوخلانیلیب 28 September 2009.
قایناقلار[دَییشدیر]
- اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Grafton,_New_South_Wales»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۱۰ مئی ۲۰۱۵ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
بیرده باخ[دَییشدیر]
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده قرافتون، یئنی گونئی ولز گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
"عبدالله طرفدارلری تینچلیک قورلتایده اشتراک قیلمسلیگی ممکن"
داکتر عبدالله عبدالله باشچیلیغیده قوریلگن تغیر امید ناملی بیر اتفاق ملی مشورتی جرگه سی نینگ ملی ایمس لیگینی اورغولب اوشبو جرگه ده حصصه قوشمسلیک لرینی تاکیدله گن.
ملی تینچلیک مصحلتی جرگه سی نینگ بولیب اوتیشگه بیرهفته قالرایکن، اما بو جرگه نینگ یولگه قویلیشگه قرمه قرشی فکر هم کون ساین ارتیب بارماقده.
ملی جبهه وایریم سیاسی حزبلر بیرقنچه ملت وکیللری اشتراکی بیلن قوریلگن تغیر وامید ناملی اتفاق ایسه بولیب اوتیشی کوتیله یاتگن جرگه نینگ وکیللری حکومت تمانیدن تعین ایتلگنینی قتیغ قاره لب چیقدیلر.
اتفاق سوزچیسی سید فاضل سنچاره کی، جرگه وکیللری نینگ دولت طرفدارلری دیب بولیب اویتشی ریجه لنگن ملی تینچلیک جرگه نینگ ملی ایمس لیگینی دعوا قیلدی.
شونگه قوشیمچه قیلیب سنچاره کی جنابلری تغیر وامید ناملی اتفاق اعضالرینی خبربیریلمه گنی عینی حالده جرگه نینگ حقوقی اورنی بولمه گنی باعث اوشبو اتفاق اعضالرینی ملی مصلحتی جرگه سیگه اشتراک ایتمس لیک لری بیلن اگاه لنتردی.
شونینگ دیک سنچاره کی جنابلری یولگه قویلیشی کوتیله یاتگن ملی تینچلیک جرگه سی نینگ قندی بیر انیق آجنداگه ایگه بولمه گنینی هم قتیغ تنقیدلب چیقدی.
حال بوکی افغانستان حکومتی ملی تینچلیک جرگه سی نینگ یولگه قویلشدن اساسی مقصد دولت گه قرشی اورشیب کیله یاتگن مخالف گروهلر بیلن مذاکره الیب باریش اوچون یول یوروق لر کوریب چیقیلیشی دیه بهالیدی.
خوب شوندی ایکن افغانستان ریاست جمهوررلیک سرای نینگ سوزچیسی وحید عمر جرگه اشتراک چیلری نینگ روی خطی اعلان ایتیلمی، شوندی قرمه قرشی فکر لرنینگ یوزه گه چیقیشی سیاسی بیر مخالفت دیب اورغوله دی .
شونینگ دیک عمر جنابلری شوندی قرمه قرشی فکر لرحکومت تمانیدن ایلگری سوریلگن برنامه لریگه قرشی لیک بیلدریش دیدی.
بوندن الدین ایریم ملت وکیللری اون بیر وزیرلیکده نامزد وزیرلری نینگ معرفی ایتیلمه گنیگه قرشی لیک بیلدریب ملی تینچلیک جرگه سیگه حصصه قوشمس لیک لرینی ایتگن ایدی.
عینی حالده بیرقنچه هزاره قومی و کوچیلر وکیللری بهسود و دای مرداد ولسوال لیک لریده، یوزه گه چیققن جنجللر حل بولمه سه بولیب اوتیشی کوتیله یاتگن جرگه ده اشتراک ایتمسلیک لری بیلن اگاه لنترگن ایدی.
ملی مصلحتی تینچلیک جرگه سی جوزا ای نینگ اون ایکینچی سیده بولیب اوتیشی ریجه لنیب بوتون افغانستان بویلب 1600 کیشی چقریله دی.
شونگه قوشیمجه اوچ یوز کیشی هم مهمان صفتیده اوشبو جرگه ده حصصه قوشیشی کوتیله دی.