text:
بایرام (درگی)
بایرام آیلیغی ایرانین زنگان شهرینده یاییملانان کولتورل توپلومسال اینجهصنعت درگیسی.
قورولوشو[دَییشدیر]
بایرام درگیسی ۱۳۸۳؟-جو ایلدن اعتیبارا زنگاندا علی محمدبیانی سوروملوغو و مودورلوگو ایله چیخان تورکجه - فارسجا ایکی دیللی بیر آیلیقدیر. درگیده کولتور، تاریخ، دیل، جوغرافیا، بیلگی و ادبیات قونولاریندا یازیلار و آراشدیرمالار گئدیر.
ساییلاری[دَییشدیر]
۱۳۹۵ جی ایلین دی آییندا، بایرام درگیسینین ۶۱.جی ساییسی ایشیق اوزو گؤردو.[۱]
اؤزلسایلاری[دَییشدیر]
- دونیا آنادیلی گونو
- زنگاننامه[۲]
- قادین قونوسو
- مولانا همتییه گؤره اؤزل سایی
امکداشلاری[دَییشدیر]
قلمداشلاری[دَییشدیر]
بو درگیده قلم ویران یوزلرله ایران تورکلری و آذربایجان آیدینلاری قلمیندن یازیلار درج ائدیلیب. بونلارین سیراسیندا بیوک ملایی، محمدرضا کریمی، حیدر بیات، علی محمدبیانی، هوشنگ جعفری، رامین سلطانی، حسن حسینعلی، رضا همراز، مرتضی مجدفر، عیوض بیات و ...
و ...
قایناق[دَییشدیر]
- ^ بایرام درگیسی ۶۱-جی ساییسی ایشیق اوزو گؤردو (یول پرس).
- ^ بایرام درگیسینین یئنی ساییسی یاییملاندی Archived 2017-07-04 at the Wayback Machine. (بیلیمسسی).


c: text/html

text:
کومپلئکسلیکلر(۳)
دیلیمیزده تؤرهدیلمیش کومپلئکسلیکلر (مفهوم گرگینلیگی)
آشاغیداکی اصطلاح، عزیز تدقیقاتچیمیز اوستاد سیدسلامتین وریندن دؤنه دؤنه ایشلندییی اوچون آچیقلانیر:[إرکک اینک . . .] (فارسجا، «گاو نر»ین ترجومهسی)
اوستادین دئمک ایستهدیگی آد آنجاق «اؤکوز» دیر!
اینانیلمازجاسینا، بئله بیر کومپلئکس اولان و گرگینلیک گتیرن ترکیبین ایشلنمهسی آراشدیریجی بیریسینین طرفیندن هامیمیزی دیکسیندیره بیلر!
حقیقت بو دیر کی:
«اینک» دیشی دیر!
«اؤکوز» إرکک دیر!
«إرکک اینک» دئیهنده سانکی «إرکک قیز» دئییلیر. (قیز کی إرکک اولا بیلمز! اینک ده إرکک اولا بیلمز!)
قرار دئییل دیلیمیزده اولان آری دورو بیر آدی قیراغا آتاق و اونا ایضاحلی آد قونداراق!
دیلیمزده بئلهجه گرگینلیک گتیرن کومپلئکسلیک اورادان یارانیر کی، باشقا بیر دیلین (فارسجانین) کریوللانمیش قایداسی اساس گؤتورولور و تورکجهنی کورلاییر!
بو ایش عادی ادعاسیز کیمسه بیریسیندن اوز وئررسه، هرحالدا، بیرجور سیغیشدیرمالی دیر آنجاق تدقیقاتچی بیریسیندن بئله بیر دهشت ایشه گؤز یومماق اولماز؛ بونا گؤره کی، باشقالاری اونو اؤزلرینه شابلون ائدهرک ایشلتدیکده دیلی اؤز ایچیندن پوکالدیرلار.
ناصر منظوری
Yazını bu əlifbada oxuyun: TÜRKCƏ

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
تورکیهنین یوزده اوتوزو اورمانلارلا اؤرتولهجک
تورکیه، سون ۲۰ ایلده اورمانلیق آلان وارلیغینی ۲،۱ میلیون هکتار آرتیردی
اورمان باش مودورو بکیر قاراجابی، (تورکیه جمهوریتینین اعلان ائدیلمهسینین ۱۰۰.جو ایلدؤنومو) ۲۰۲۳.جو ایله قدر اؤلکهنین یوزده ۳۰ونو اورمانلارلا اؤرتهجکلرینی سؤیلهدی.
قاراجابی، اورمان هفتهسی سببی ایله قورومون فعالیتلری ایله باغلی دگرلندیرمهلر وئردی.
بیرلشمیش میللتلر ارزاق و تاریم هؤرگوتونون (فائو) ۱۹۷۱ ایلینده ۲۱ مارس تاریخینی دونیا اورمانچیلیق گونو اعلان ائتدیگینی ایفاده ائدن قاراجابی، ۱۹۷۵.جی ایلدهن بو یانا تورکیهده ده بو گونونون قوتلاندیغینی، قئید ائتدیینی، ۲۱-۲۶ مارسین دا اورمان هفتهسی اولاراق قبول ائدیلدیگینی دیله گتیردی.
قاراجابی، دونیادا اورمان وارلیغینین داواملی اولاراق آزالدیغینا دایر بیر آلقی اولدوغونو آنجاق تورکیهده بونو ترسینه چئویردیکلرینی بیلدیررک، سون ۲۰ ایلده اورمانلیق آلان وارلیغینی ۲،۱ میلیون هکتار آرتیردیقلارینی بیلدیردی.
تورکیهنین یوزده ۲۹،۴ونون اورمانلیق اولدوغونو بیلدیرن قاراجابی،
۲۰۲۳".جو ایله قدر اؤلکهمیزین یوزده ۳۰ونو اورمانلرلا اؤرتولو حالا گتیرهجهییک و سون ۲۰ ایللیک پریوددا دونیا جمعیتی قدر فیدانی تورپاغا دیکمیش اولاجاغیق" دئدی.
ایلگیلیلی خبرلر
هیندوستان-دا سئل و داشقینلار زامانی اؤلنلرین سایی آرتیب
هیندوستان-دا سئل و داشقینلار زامانی اؤلنلرین سایی یوز نفری کئچیب.
بنگلادش-ده سئل:36 نفر اؤلوب
بنگلادش-ده دنیز سویهسینه یاخین اراضیلرده تأثیرلی اولان شدتلی یاغیشلار نتیجهسینده میدانا گلن داشقینلاردا 36 نفر حیاتینی ایتیریب.
آلمانیا: بنزینلی و یا دیزل اتومبیل ساتیشی ایله باغلی پلان یانلیشدیر
آلمانیا، آوروپا بیرلیگینین، یئنی بنزین و دیزل ایله ایشلهیهن اتوموبیللرین ساتیشینی ۲۰۳۵.جی ایلدهن اعتباراً قاداغان ائدن یاسال دۆزنلهمهسینی قبول ائتمهیهجکلرینی بیلدیردی


text:
صدری مقصودی
صدرالدین نیظامالدین اوغلو مقصودی (دوغوم: ۱۸۷۹-اؤلوم: ۱۹۵۷) (تاتار تورکجهسی: CaдpeTдиH HизaMeTдиH yлы MakcyдoB) تورک ـ تاتار دؤولت آدامی، بؤیوک یازیچی، سیاستچی، بیلگه و فیلسوفدور.
تورکیه جومهوریّتینین قورولوش چاغیندا آتاتورک ساغیندان تورکیهیه دعوت اوْلوب، بۇ اؤلکهنین وطنداشلیغین آلیبدیر. تورکیه جومهوریّتینین ایلک حقوق فاکولتهسی اوْلان آنکارا حقوق فاکولتهسینین قوروچولاریندان دیر و تورک دیل قورومونون و تورک تاریخ قورومونون ایشه باشلاماغیندا بؤیوک اویون اوینامیشدیر.
یاشاییش[دَییشدیر]
صدرالدین نیظامالدین اوغلو مقصودی قازان یاخینلیغیندا اوْلان داشسو کندینده آنادان اوْلوبدور. آتاسی داشسونون ایمامی، نیظامالدین مولّا، آناسی مفتونه خانیم و بؤیوک قارداشی احمد هادی مقصودی آدلین جدیدچی دیر.
صدرالدین ایلک تحصیلین داشسودا آلاندان سوْنرا، قازان شهرینده آدلین اوْلان علّامیه مدرسهسینه گئدیب، بؤیوک قارداشی مۆعلّیملیک ائدن مدرسهده تحصیلین دوام ائتدی. قازاندا اوْلان چاغدا بؤیوک جدیدچی ایسماعیل بی قاسپیرالی اونون شخصیتینین شکللنمهسینده قاتی اثر قویوبدور. صدرالدین قازاندا ایکن ایستانبولدان گلن عثمانلی تورکجهسینده اوْلان اوشاق رومانلارین اوخوماقلا، عثمانلی تورکجهسین اؤرگشیب رابینسون کروزو کیتابین تاتار تورکجهسینه چئویرمیشدی.[۱]
۱۸۹۵-جی میلادی ایلده قارداشی ایله بیرلیکده باغچاسارایداکی زنجیرلی مدرسهسینده مۆعلّیملیک چاغریسین قبول اتئدی. مۆعلیملیک چاغیندا یاخیندان قاسپیرالی ایله تانیش اولدی. صدرالدین مقصودی قاسپیرالینی اؤز معنوی آتاسی بیلدیرردی.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- Zabirov, Ğabdelxaq, Maqsud baba hem Maqsudilar, Qazan, Tatarstan kitap näşriäte, 2000. - 159s.: il., tabl. 9(s14) B-195336; SB. (Tatar)


text:
تروی، میشیقان
خطای لوآ در ماژول:Location_map در خط 522: Unable to find the specified location map definition: "Module:Location map/data/United States" does not exist. تروی، میشیقان (اینگیلیسجه: Troy, Michigan) آمریکانین میشیقان ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و ۸۷٫۱۳ کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا ۸۰۹۸۰ نفر دیر. بۇ شهر ۲۲۸ متر دنیز سئوییهسیندن اۇجالیقیدا یئرلشیر.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
بیرده باخ[دَییشدیر]
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده تروی، میشیقان گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Troy, Michigan»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۱۳ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
جمهور باشلیغی ایردوغان یاشلر پروگرامی گه قتنشدی
بو جایده سوز یوروتدی
جمهور باشلیغی رجب طیب ایردوغان یاشلرنینگ امیدی نینگ اولر اوچون مهم اهمیت گه ایگه ایکن لیگینی ایتدی.
ایردوغان پایتخت انقره ده جایلشگن ملت باغچه سیده محلی باشقروولر یاشلیک کورگزمه سیگه قتنشدی.
جمهور باشلیغی اروپانینگ و آسیانینگ تیزلیک بیلن قریب بارگن بیر پیتده تورکیه نفوسی نینگ اوچدن بیری نینگ باله و یاشلردن تشکیل تاپیشی نینگ مهم ایکن لیگینی افاده ایتدی.
"یاشلریمیزنینگ خیاللری، امیدلری، توشونچه لری و تکلیفلری بیز اوچون انچه مهم دیر" دیدی.
علاقه لی ینگی لیکلر
تورکیه ده اوتگن ییلده 1 میلیون دن آرتیق چقه لاق دنیا گه کیلدی
اوشبو توغریده تورکیه نفوس و وطنداشلیک باشقرمه سی تامانیدن بیانات بیریلدی
تورکیه ده 140 میلیون 556 مینگ دوز دن آرتیق کرونا واکسینی تزریق ایتیلدی
اوشبو مطلب نی تورکیه جمهوریتی ساغلیق نی سقلش وزیرلیگی بیلدیردی


text:
کاشیما انتلرز فوتبال کولوبو
کاشیما انتلرز فوتبال کولوبو (اینگیلیسیجه: Kashima Antlers) بیر فوتبال کولوبودور. J1 League دَستهسینده موسابیقه آپاریر. اوْیونلارینی دا ۴۰٬۷۲۸ نفرلیک کاشیما ساکر ایستادیومدا اوْیناییر.
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ Kashima Soccer Stadium. so-net.ne.jp. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 1 November 2008. یوْخلانیلیب10 April 2017.
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Kashima Antlers»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۷ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده کاشیما انتلرز فوتبال کولوبو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
مولود چاووش اوغلو سوئد-ده سفرده دیر
مولود چاووش اوغلو سوئد-ده گؤروشلرینی داوام ائتدیریر.
خاریجی ایشلر ناظیری مولود چاووش اوغلو سوئد-ده آوروپا بیرلیگینین خاریجی علاقهلر و تهلوکهسیزلیک سیاستی اوزره عالی نومایندهسی جوزپ بورل و بلاروسون خاریجی ایشلر ناظیری ولادیمیر ماکی ایله گؤروشوب.
مولود چاووش اوغلو آوروپا تهلوکهسیزلیک و امکداشلیق تشکیلاتینین (آتت) ناظیرلر شوراسینین 28-جی توپلانتیسیندا ایشتیراک ائتمک اوچون گئتدیگی سوئد-ین پایتاختی استکهلم-دا کئچیردیگی گؤروشلرله باغلی توییتر حسابیندا پایلاشیم ائدیب.
چاووش اوغلو ماکئیله گؤروشو ایله باغلی پایلاشیمیندا بونلاری دئییب:
" استکهلم-داکی ایلک گؤروشوموزده بلاروسون خاریجی ایشلر ناظیری ولادیمیر ماکی ایله علاقهلریمیزی، بولگه سل حادثهلری و غیری-قانونی قاچقین مسئلهسینی موذاکیره ائتدیک.
چاووش اوغلو دیگر گؤروشله باغلی پایلاشیمیندا " استکهلم-دا گؤروشدوگوموز آوروپا بیرلیگینین خاریجی علاقهلر و تهلوکهسیزلیک سیاستی اوزره عالی نومایندهسی جوزپ بورل ایله افغانیستان، لیبی، اوکراینا و قیبریس کیمی گوندمیمیزدهکی خاریجی سیاست مسئلهلرینی موذاکیره ائتدیک.
چاووش اوغلو اولوسلار آراسی دموکراتلار بیرلیگینین سوئد تشکیلاتینین نومایندهلری ایله ده گؤروشوب و بو گؤروشله باغلی دئییب کی، خاریجدهکی وطنداشلاریمیزین حقوقلارینین قورونماسی و پروبلئملرینین حلی اوچون هر جور دستکی گؤسترمهیه داوام ائدجییک.
ایلگیلیلی خبرلر
تورکیه-ده زلزله باش وئریب
بو بارهده اؤلکهنین فوق العاده حال لارین ایداره اولونماسی آژانسی (آفاد) خبر یاییب.
تورکیه-نین ایلک لیتیوم دمیر فسفات باتری فابریکاسینین تملی آتیلیب
صنایع و تکنولوژی ناظیری مصطفی وارانک "تورکیه-ده انرژی موختلیفلیگینی آرتیرماق اوچون اؤلکهمیزین دؤرد بیر طرفینده سرمایهلر قویوروق" دئدی.
یاشار گولر و ژنرال تاد والترز آراسیندا تلفون دانیشیغی اولوب
تورکیه سلاحلی قوه لرینین باش قرارگاه رئیسی ژنرال یاشار گولر ناتو متفیق قوهلرینین آوروپاداکی عالی قوموتانی ژنرال تاد والترز ایله تلفون علاقهسی ساخلاییب.


text:
کؤمک:ویکیآراسی
ویکیآراسی بیر مقالهنی آیری دیللر ویکیسینده اوْ مقالهنین تایینا باغلانتی وئرمکدیر. بۇ ایش اۆچون ایکی قدیمی ایله یئنی یوْل واردیر. قدیمی یوْل تکجه تانیشلیق اۆچون گلیر. ایندی تکجه یئنی یوْلدان ویکیآراسی آرتیرماق اوْلور. قدیم یوْلدان فایدالانساز اوندا آذب ویکیدن اوبیری ویکیلره باغلانتی وئرمک اوْلسادا اوْبیری ویکیلردن آذب ویکییه لینک یارانمایاجاقدیر. اوْنا گؤره تکجه یئنی یوْلدان ویکیآراسی آرتیریلماق مصلحتدیر.
قدیمی یوْل[دَییشدیر]
دیقّت: بۇ یوْل قدیمی اوْلاراق ویکیده داها ایشلنمیر. هر بیر مقالهده بئله ویکیآراسی وارسا اوْنو ویکی وئری (ویکی دئیتا)دا آرتیرماقلا آذبویکینین گئنیشلنمهسینه کؤمک ائدین.
ویکیآراسی
[[صفحه آدی:دیل کوْدو]] ایله مقالهنین سوْنوندا وئریلیر.
دیل کوْدو ISO 639-1 ایستانداردلارینا گؤره ۲ حرفلیدیر. (ویکیپدیا بۆتون دیللرینه باخین. مثلا: اینگیلیسجه en، آلمانجا de و...). مثلا پلانکتون مقالهسینی باشقا ویکیلرده باغلانتی وئرمک اۆچون بئله یازیلیر:
[[ar:عوالق]] [[de:Plankton]] [[eo:Planktono]] [[en:Plankton]]
داها آرتیق بیلگیلر اۆچون بۇ صفحهنین اینگیلیسجهسینه باخین.
یئنی یوْل[دَییشدیر]
ویکیآراسی آلتی[دَییشدیر]
ویکیپدیانین ایچیندن ویکیپدیا دا اولان پروژهلری بیر بیرلرینه باغلاماق اۆچون یا همان ویکی آراسین آرتیرماق اۆچون بیر ایمکاندیر. بۇ یوللا نیاز دئییل کی دئیتا ویکیه باغلاناسیز و هر دیلین اؤز ویکیسینده مقالهلری بیر بیرلرینه باغلییا بیلرسیز.
ساغ یاندا افزودن میانویکی/باغلانتیلاری دییشدیر یادا افزودن پیوند دۆیمهسینین اۆستونده کیلیک ائدیب (۱-جی عکس) آچیلان پنجرهده (۲-جی عکس) دیل آدی ایله اوْ دیلده صفحه آدینی یازین، سوْنرا تایید دۆیمهسینی وۇرماقلا ویکیآراسی ویکیوئرییه آرتیریلیر. مثلا دیل بؤلومونده en، مقاله آدی بؤلومونده ده test یازیریق. داها آرتیق بیلگی اۆچون وپ:ویکیوئرییه باخین.
شابلون و بؤلمه[دَییشدیر]
شابلون:ویکیآراسیسیز شابلونو ویکیآراسی اوْلمایان مقالهلره آرتیریلیر؛ بۇ مقالهلر بؤلمه:ویکیآراسیسیز مقالهلرده سیرالانیرلار.


text:
سنت جان، قوزئی داکوتا
خطای لوآ در ماژول:Location_map در خط 522: Unable to find the specified location map definition: "Module:Location map/data/United States" does not exist. سنت جان، قوزئی داکوتا (اینگیلیسجه: St. John, North Dakota) آمریکانین قوزئی داکوتا ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و 1.19 کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا 341 نفر دیر.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
بیرده باخ[دَییشدیر]
- قوزئی داکوتا ایالتی
- قوزئی داکوتا شهرلرین نۆفوسا گؤره سیرالانماسی
- آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینین ایداری بؤلوملری
قایناقلار[دَییشدیر]
ائشیگه باغلانتیلار[دَییشدیر]


text:
یان اوبلاک
یان اوبلاک (اینگیلیسجه: Jan Oblak) (دوْغوم:۷ ژانویهٔ ۱۹۹۳ (۲۹ یاش) Škofja Loka) بیر فوتبالیست. اتلتیکو مادرید فوتبال کولوبو و ایسلوونی میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و قولر موقعیتینده اوْیناییب.
اوْیونلاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده یان اوبلاک گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
قایناق خطاسی برچسب
برای گروهی به نام «lower-alpha» وجود دارد، اما برچسب متناظر با
یافت نشد.
- صفحههای دارای تابع تجزیهگر آرایشعدد با آرگومان غیرعددی
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۹۳-جو میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- فوتبال قولرلری
- بنفیکا کولوبونون اویونچولاری
- بیرامار کولوبونون اویونچولاری
- اولهاننزه کولوبونون اویونچولاری
- ریو اوه کولوبونون اویونچولاری
- اتلتیکو مادرید کولوبونون اویونچولاری
- قایناقلاما خطاسی اوْلان صفحهلر


text:
Mar 18, 2014
بنزریش
فرانک فرید (ایپک)
گون گلیب چاتدی او گونه کی منه ائلچی گلسین. هردن گلینَردی; اوّلیم دئییلدی. درس اوخویور دئیه, باشدان ائلردیک, گئدردیلر. آنجاق بو ائلچی راحات باشدان اولاسییا بنزهمیردی. اولسایدی دا, پیس دوشهجکایدی, بیلیردیم. فیکر گؤتوردو بیلهمی. چای آپاراندا, قوناق اوتاغینا گیرمهدن مجمعینی بیر الیمه آلیب, او بیری الیمله اوزومه بیر جاناسینر بوغما یاپیشدیردیم. چایلار دا بیر آز لبهلندی. مجمعی ایسلاتدی. اؤزومه ده, داواخاناچیلارا دا لعنت اوخودوم. آنجاق اورهییمدن گلمهدی آناما لعنت
شورانلیق اویغوسو
نریمان ناظیم
کیشی بیر آن دهشته هوپولدو. شاشقین- شاشقین اوجسوز بوجاقسیز بوزقیری گؤزدن کئچیردی. قوراقلیقدان سوسامیش قیسیر تورپاقدان باشقا بیر شئی گؤره بیلمهدی. شیمالین ان اوزاقلاریندا گونشین شوعالاری آلتیندا گوموشویه چالان کپیر- کیران داغلاری بیر آن سئچه بیلدی. آنجاق اودا گجیلین شیددتله اسمهسیندن توز- تورپاق آردیندا ایتیب، باتدی. گؤزلری گؤینهدی. آغیزیندا تورپاغین شورلوغونو تامسیندی. بورانین هارا اولدوغونو، بورایا نه تههر گلیب چیخدیغینی دوشوندو. آخی او قبریستانا
نوآوری خلاقانه در موسیقی عاشیقی
حسن ریاضی
نو شدن، ذاتی هر پدیدۀ اجتماعی ، فرهنگی و هنری از جمله موسیقی ست . این روند خود بازتاب تحرکات و تغییرات درنگ ناپذیر اجتماعیست. هر چه این تغییرات عمیقتر و پر دامنهدارتر باشد، دگرگونی در ذوقها و سلایق هنر آفرینان و هنرپذیران نیز ژرفتر و پویاتر میشود. از این روست که هنر همگام و همسو با تغییرات و تحولات اجتماعی به سوی اعتلا پیش میرود. شاهد این مدعا دگرگونیهای عمیق و پویا در صد سالهی اخیر در موسیقی آذربایجان و به ویژه موسیقی عاشیقی است. روند تحولات اجتماعی، فرهنگی و همچنین تحرکات و تغییرات اجتماعی قرن موجب شده که موسیقی عاشیقی از
یامان اوزون اوتاق!
قدرت ابوالحسنی سهلان
سینیخ کؤرپویه یئتیشنده، تبریزدن گلن حاجی مهدی، مزدا وانئتین فرمانینی ساوالان کندینین یولونا طرف دؤندریب ساخلادی. دندنی بیره وئریب ایکی کیلومتردن آرتیق توپراق-چانقیل کند یولونو، یاواش-یاواش سورهرک گلیب ساوالانا چاتدی. سوراقلاشا-سوراقلاشا، کلبه سیفعلی اوغلو قهرمان گیلین حیطلرینی تانیدی و او حیطه ساری سوردو. اوجا بوی خوت-شالوارلی حاجی، آختاریب تاپدیغی قاپیدان، بیر آز قاباقلیقدا ماشیندان انیب حیطه دوغرو یئریدی.
بو حیطده یاشایان حاجی مهدینین قدیمکی موشتریسی، قهرمان، ایکی ایل بوندان قاباق، اونون تبریز بازارینداکی دوکانیندان بیر جوت فرش
بو حیطده یاشایان حاجی مهدینین قدیمکی موشتریسی، قهرمان، ایکی ایل بوندان قاباق، اونون تبریز بازارینداکی دوکانیندان بیر جوت فرش
Mar 8, 2014
دونیا قادینلار گونو موبارک اولسون
سورگونده گونئی آذربایجان (ایران) قلم انجومنی
قادین لار و ائولنمک
سویل سلیمانی
نده ن بیزیم قیزلار ائولنمک حاققیندا دانیشماقدان چکینیرلر؟!
نده ن اوغلان لار ائولنمک لرینی باغیریرلار اما قیزلار اونو پیچلداشیرلار؟!
(ائولنمک توپلوموزدا و یاسال اولاراق قبول ائدیله ن ان یایقین عایله شکیل اولدوغو اوچون، بوردا اوندان سوز ائدیرم. یوخسا عمومی اولاراق توپلوموزدا ایلیشکی لرین چئشیدلی نوع لری حاقیندا دانیشماق دا قادینلاریمیزدا بویوک بیر چئکینمه واردیر). بو سوآلا گؤره نه قدر چوخ دوشونسه مده ، منی قانع ائده ن جوابا چاتمامیشام. یادیمدادیر باکی یونیوئرسیته سینده اوخویاندا، یاتاق خانادا کی ایران دان اولان قیزلار چکینه چکینه بو صحبته یاناشیردیلار. بو حاقدا اطرافلی و گئنیش دوشونه ن قیز آز گؤردوم. طبیعی کی قیزلار بو قونودا سئچه ن کیمی دئییل، سئچیله ن کیمی تربیت اولورلار. ارکک لر فاعل و قیزلار مفعول کیمی دوشونمه یه یؤنله ندریلیر، عادت وئریلیرلر. بو وضعیتده ده قیزلار بو مسئله ده ساده جه مفعوللوق دورموندان قایناقلانان بعضی عمومی مسئله لری دانیشسالار دا روحسال و جینسل مسئله لری عاییله و اؤز ایچلرینده دانیشب دارتیشماقدا چوخ چتینلیک چکیرلر.
قیسا شعرلر
جنس دوّمِ کدام جغرافیا؟
رقیه کبیری
(دونیا قادینلار گونو موبارک اولسون)
پنهان نمیکنم. بارها در بحرانیترین شرایط زندگیام آرزو کردهام در جغرافیایی غیر از جغرافیای کشورم به دنیا میآمدم. از آنجا که ما ملت شکرگزاری هستیم و طبق سنت دیر ینهی مادران و پدرانمان، دست دعا به سوی آسمان دراز میکنیم و شکرگزار نداشتهها ونداریهایمان میشویم، در چنین مواقعی ناخودآگاهم خودی نشان میدهد و به جای اینکه جنس دومی از قماش فرانسوی و انگلیسی و آلمانی، روسی و… را در ذهنم به تصویر بکشد، دردناکترین پرده دراماتیک زن و زندگی را مقابل رویم میگشاید.
از زنان افریقا شروع میکند، دهان کودکان را میچسباند به پستان بدون شیر زنانی که
از زنان افریقا شروع میکند، دهان کودکان را میچسباند به پستان بدون شیر زنانی که
خدی
فریبا وفی - چئویرن: ع. آغگونئیلی
سؤز قورتاران دئییلدی. تاخچادا کی گوزگونون دوشوب سینماسی دا های- کویو آزالتمادی. گوزگونون خیردالارینی ییغیشدیردیلار. آرواد اولسایدی دئیهردی: «جانین ساغ اولسون، قادا- بالا جانیندان گئتدی». کیشی یومروغو یاستیق کیمی شیشمیش قیچینا تاپدادی. اییلیب، سسلره قولاق وئردی. بیر اوشاق آغلاییردی. کیشی سئچه بیلمهدی، نوهسی افسانهدیر، یوخسا پروانه .
«دئییرم احسان پولونو، وئرک بیر مستحقّه».
«دئییرم احسان پولونو، وئرک بیر مستحقّه».
کورتئز آداسی
بالاجا گلین. ایگیرمی یاشیم وار ایدی، اوزونلوغوم بئش فوت یئددی اینچ و چکیم یوز اوتوز بئش ایله قیرخ پوندون آراسیندا ایدی. آما بعضیلری –چئس[۱]-ین باشقانینین[۲] حیات یولداشی، آفیسین اسکی یازمان-ی[۳]، ایله اوست قاتدا کی خانیم قوری[۴]- بالاجا گلین آدی ایله منه موراجیعه ائدردیلر. بعضن، بیزیم بالاجا گلین دئیردیلر. چئس ایله بونا جوک قوشموشدوق، آما اونون گنل[۵] تپکیسی[۶] سئویملی و سایقیلی باخیش ایدی. من ده قاش قاباقلی و اوتانقاج گولومسهمکله تسلیم اولاردیم.
Mar 3, 2014
آذربایجانلی شاعیر و یازیچی، ایلقار موذن زاده نین حبسه آتیلماسینی قیناییریق
سورگونونده گونئی آذربایجان قلم انجومنی
ایلقار موذن زاده، آذربایجانلی گنج شاعیر و یازیچی، اینديیه کیمی بیر نئچه ادبی جایزه یه لاییق گؤرولموشدور. اونون "ساری" آدلی حیکایه سی، "تبریزادبی جایزه سی" یاریشىنين بیرینجی مقامی نی الده ائتمیشدیر.
ایلقار، ميللی فعالیت لرينه گؤره، آذربایجانین میللی کیملیگيندن و آنا ديليندن مودافیعه ائله مه سی اوچون 27 آی حبسه محکوم ائديليب و حبسه آلينمیشدیر.
آذربایجان قلم انجومنی، ایلقار موذن زاده نین حبسه آتیلماسینی قیناییر و اونون درحال آزاد اولونماسينى طلب ائله ییر.
"سورگونونده گونئی آذربایجان قلم انجومنی"
1 مارس 2014
ساری
ایلقار موذن زاده
باجاسیز بالاجا بیر اوتاقدیر. خیردا یوزلوک بیر ساری لامپ یانسادا، اوتاغین قارانلیغی توز باسمیش لامپین جانسیز ایشیغینا زور گلیر. اوزانیب قارایا چالان ساری دیوارا گؤز تیکیرم. باخیشلاریم دیواری دیرماشیب سقفله دوورا آراسینداکی جیزیقدا یئریییر، ساعتلاردیر دیوارلا سقف آراسیندا گزیشین بیر میلچهیین اوچوشونو ایزلهییرم. خیاوانلاردا آشاغی چهارراهلا یوخاری چهارراه آراسینداکی گنج قیز-اوغلانلارین فیرلانماسی کیمی، هدفسیز اوچوشان یالقیز میلچکله داریخمالاریمی پایلاشیرام. سورغولامالار هر گون نئچه ساعت داوام ائدیر:
Mar 2, 2014
قاچانمادیم اؤزومدن
نجات دریاچه ارومیه حیاتی تر از فرستادن میمون به فضا است
توماس اردبرینک - گزارشگر نیویورک تایمز
توماس اردبرینک گزارشگر نیویورک تایمز در تهران که همراه با یک مقام اداره محیط زیست از دریاچه اورمیه واقع در آذربایجان ایران، دیدن کرده است بنقل از او می گوید: یک دهه پیش کشتی های تفریحی پر از توریست آبهای دریاچه را در جستجوی فلامینگوهای مهاجر دور می زدند. حالا، کشتی ها در میان گل و لای زنگ می زنند و فلامینگوها از فراز آنچه باقیمانده است بسوی مکان های بهتر پرواز می کنند.
به گزارش صدای آمریکا، بر اساس ارقام رسمی، فقط ۵ درصد از آب دریاچه اورمیه باقیمانده است. کارشناسان خشک شدن این دریاچه را ناشی از ساختن سدهایی می دانند که راه را بر آب هایی که از کوهستان های اطراف وارد آن می شد بسته اند.
کرگدن نمایشنامهسینه گؤز اوجو بیر باخیش
رقیه کبیری
شوکورلر اولسون بیز ده افریقالی و آسیالی کرگدنلرین تورکجه نریلتیسینی ائشیتدیک.
گؤزوموز یولدا، قولاغیمیز سس دهایدی. شوکورلر اولسون بیز ده گرگدنلرین تورکجه نریلتیسینی ائشیتدیک. بلکهده ایللردیر اوزوموزه گتیرمهدن، اؤزوموزه آلمادان نریلتیلرینی ائشیدیب، کرگدنه دؤنوشدویوموزدن خوشلانیریق دئسم، یئرسیز دئییل.
«اوژن یونسکو»نون آبسورد ژانرینی داشییان نمایشنامهسی، صحنه آلدیغی تبریز تئاتریندا گؤزوموزو ایشیقلاندیردی. نریلتیلر قولاقلاریمیزی نوازش ائتدی.
گؤزوموز یولدا، قولاغیمیز سس دهایدی. شوکورلر اولسون بیز ده گرگدنلرین تورکجه نریلتیسینی ائشیتدیک. بلکهده ایللردیر اوزوموزه گتیرمهدن، اؤزوموزه آلمادان نریلتیلرینی ائشیدیب، کرگدنه دؤنوشدویوموزدن خوشلانیریق دئسم، یئرسیز دئییل.
«اوژن یونسکو»نون آبسورد ژانرینی داشییان نمایشنامهسی، صحنه آلدیغی تبریز تئاتریندا گؤزوموزو ایشیقلاندیردی. نریلتیلر قولاقلاریمیزی نوازش ائتدی.
ملانصرالدینچیلر
رحیم ولی زاده
هفتهلیک نشر اولونونان ملانصرالدین ژورنالینین بیرینجی نومرهسی ۱۹۰۶نجی ایل آپریل آیینین ۷سینده تیفلیس شهرینده چاپ اولونموشدور. ملانصرالدین ژورنالی ۱۹۰۶- ۱۹۱۸ ایللرده تیفلیس شهرینده، ۱۹۲۰ نجی ایلده تبریز شهرینده و ۱۹۲۲- ۱۹۳۱ نجی ایللرده باکی شهرینده نشر اولونوبدور.
ملانصرالدین ژورنالینین ناشری جلیل محمد قلیزاده اولوٍب. جمعا” ۲۵ ایل نشر دؤرونده ۳۴۰ نومره تیفلیسده، ۸ نومره تبریزده، ۴۰۰ نومره باکی شهرینده نشر اولونموشدور. مترقی ایدهیالارین جارچیسی اولان ملانصرالدین ژورنالی، زحمتکش خلق و دموکراتیا جبههسینده دایانیب آزادلیق دوشمنلرینی، روسیه تزار مطلقیتینی و خانلارین، بؤیوک مولکدار آقالارین و امپریالیزمین مستعمرهچیلیک و خلقلرین دالی قالماق سیاستینی افشا ائدیب، آمانسیز تنقید آتشینه توتوردو، معارف و مدنیٌت ترقیسی، قادینلارین اینسانی حقوقا مالیک اولمالاری و آذربایجان دیلینین انکشافی و صافلیغی اوغروندا آردیجیل موباریزه آپاریردی.


text:
`آنتالیا-باکی` نتیجهلر
خبرلر [218]
- آغلا قرنفیل آغلا!
- باکیدا "تورک دونیاسی اوشاقلارینین دایانیشماسی" آدلی تدبیر گئچیریلدی
- تورک دؤولتلری آراسیندا اوزای قونوسوندا ایشبیرلیگی
- باکیدا غلبه یوروشو
- باکیدا ظفر سرگیسی
- آنتالیایا ۸،۶ میلیوندان چوخ توریست گلدی
- آذربایجان هاوا یوللاری، ارمنیستان هاوا ساحهسینی قوللانماغا باشلادی
- آنتالیایا گلن توریست ساییسی ۷ میلیونو گئچدی
- ایرانلی میللت وکیلی آذربایجانی تهدید ائتدی
- تورکیهده خاریجیلره ائو ساتیشیلاری آرتدی
- تورک اؤلکهلری اقتصاد باخانلاری باکیدا توپلاناجاق
- آنتالیا، ساغلیق توریزمینده ده اؤنچو
- آنتالیایا ۷ آیدا ۳ میلیوندان چوخ قوناق گلدی
- ۹۸ اورمان یانغینینین ۸۸ی کنترل آلتینا آلیندی
- آنتالیادا ۲ مین ۳۰۰ ایللیک بالیق اسکلتلری تاپیلدی
- باکی بیاننامهسی قبول ائدیلدی
- آنتالیایا ۹ گونده یاریم میلیوندان چوخ خاریجی توریست گلدی
- شنتوپ، آذربایجانا گئتدی
- روس توریستلرین ترجیحی آنتالیا
- توریزمین باشکندی آنتالیایا توریست آخینی داوام ائدیر
- آنتالیادا بوز دونیاسی
- سولوتورک باکیدا
- 02- آنتالیا
- باکیدان تبریزه مکتوب وار!
- تورک عسگری باکی-دا
- باکی-نین آزادلیق میدانیندا وطن محاربهسینده غلبهیه حصر اولونموش ظفر پارادی کئچیریلدی
- داغ بیسیکلت فستیوالی
- مصرین چؤللری دئییل آنتالیانین پاتاراسی
- قار و دنیز کیفی بیر آرادا


text:
اوکسیژن
اوکسیژن آتوم سایؽ سؽ ۸ اولان و «O» حرفیایله سیمگهلنن کیمیاسال المنتدیر. اوکسیژن آدی یونانجا ὀEύς (اوکسیس: اسید یا کسکین آنلامؽندا). ایستاندارد شرطلر آلتؽندا، المنتین ایکی آتومو باغلاناراق چوخ سوْلوق گؤی رنگینده. قوخوسوز، دادسیز، ایکیآتوملو یاپؽداکی، O2 فورمولونا صاحیب دیاوکسیژن قازینی اولوشتورور.
اؤزللیکلر[دَییشدیر]
یاپؽ[دَییشدیر]
ایستانداردایستیلیک وباسینچدا اوکسیژن چوخسوٌلۇق گؤی رنگده و قوخوسوز بیر قازدیر. O2 مولکولوندا ایکی اوکسیژن آتومو بیر باشقا اوکسیژن آتومو ایله داتیو باغلانتؽسؽایلا باغلانیرسا؛ اۆچاوکسیژنلی اوزون مولکولو اولوشور.


text:
تاواتزانو کون ویلاوسکو
تاواتزانو کون ویلاوسکو (ایتالیاجا: Tavazzano con Villavesco) ایتالیا اؤلکهسینده بیر یاشاییش منطقهسیدیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۶۱۷۷ نفر ایمیش. دنیز سوُلاری سَویهسیندن ۸۲ متر یۇکسکلیکده یئر آلیب. و لومباردیا اوستانیندا یئرلشیب.
بیرده باخدَییشدیر
قایناقلاردَییشدیر
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Tavazzano con Villavesco»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده تاواتزانو کون ویلاوسکو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
صفوی ایمپیراتورلوغو
صفویلر یا دا صفوی ایمپیراتورلوغو و یا صفوی دؤولتی — آذربایجان تورکلری صفویلر دؤولتینین اساسینی قویموش ایرانین حاکیم سولالهسیایمیش. ۱۵۰۱-۱۷۳۶-جی میلادی ایللرده حاکیمیییتده اولموش بۇ سولاله اورتا عصرلرده، بوگونکو ایران، آذربایجان، آذربایجان جومهوریتی، ائرمنیستان، افغانیستان، پاکیستان، بحرین، گورجوستانین دوغو قیسمتلری و تورکمنیستانین گونئی قیسمتلری، هابئله بعضی دؤورلرده عراقی و کویتی دا اؤز متصرفاتی ائلییب و بو اراضیلری ایحاطه ائتمیش نهنگ بیر ایمپیراتورلوق قورا بیلمیشدیر. صفویلر آغقویونلولار و شیروانشاهلار دؤولتلرینه سون قویموش، شئیبانیلر، عثمانلیلار و افغانلارلا موحاریبهلر آپارمیشلار.
صفویلر دؤولتی معاصیر آذربایجان دؤولتچیلیگینین فورمالاشماسینا مهم تأثیر گؤسترمیشدیر. تاریخده ایلک دفعه آذربایجان تورکجهسی محض صفویلر زامانیندا آذربایجاندا و ایراندا رسمی دؤولت دیلی سوییهسینده ایشلنمیشدیر. شاه ایسماعیل عئینی زاماندا ختایی لقبی ایله آذربایجان تورکجهسینده شعرلر یازمیشدیر. ماراقلیدیرکی، صفوی دؤولتینه قارشی دینی موحاریبه آپاران عثمانلی سولطان سلیم شاه، شاه ایسماعیللا مکتوبلارینی فارس دیلینده یازدیغی حالدا، شاه ایسماعیل جاواب مکتوبلارینی یالنیز(فقط) آذربایجان تورکجهسینده یازمیشدیر. ایلک زامانلاردا صفویلر دؤولتینده اَن مهم وکیل وظیفهلرینه قیزیلباش تورک حاکیملری تعیین ائدیلمیشدیر. ۱۶-اینجی عصرین اورتالاریندا ۷۴ امیرین ۶۸-ی آذربایجانلی ایدی.
باشکندی موختلیف واختلاردا تبریز، قزوین و ایصفاهان اوْلموشدور.
مهم شهرلریندن تبریز، اردبیل، گنجه، ناخچیوان، شاماخی، باکی، دربند، ماراغا، قزوین، همدان، ایصفاهان، شیراز، مشهد، هرات، یزد، کرمان و سۇلطانیه اوْلموشدور.
صفوی شاهلاری[دَییشدیر]
- بیرینجی شاه اسماعیل ۱۵۰۱ (میلادی)–۱۵۲۴ (میلادی)
- بیرینجی شاه طهماسیب ۱۵۲۴ (میلادی)–۱۵۷۶ (میلادی)
- ایکینجی شاه ایسماعیل ۱۵۷۶ (میلادی)–۱۵۷۸ (میلادی)
- شاه محمد خدابنده ۱۵۷۸ (میلادی)–۱۵۸۷ (میلادی)
- بیرینجی شاه عباس صفوی ۱۵۸۷ (میلادی)–۱۶۲۹ (میلادی)
- شاه صفی صفوی ۱۶۲۹ (میلادی)–۱۶۴۲ (میلادی)
- ایکینجی شاه عباس صفوی ۱۶۴۲ (میلادی)–۱۶۶۶ (میلادی)
- بیرینجی شاه سلیمان صفوی ۱۶۶۶ (میلادی)–۱۶۹۴ (میلادی)
- بیرینجی شاه سولطان حوسین ۱۶۹۴ (میلادی)–۱۷۲۲ (میلادی)
- ایکینجی طهماسیب ۱۷۲۲ (میلادی)–۱۷۳۲ (میلادی)
- اۆچونجو شاه عباس صفوی ۱۷۳۲ (میلادی)–۱۷۳۶ (میلادی) (صفویلرین آخیر شاهلاری)
- ایکینجی شاه سلیمان صفوی ۱۷۴۹ (میلادی)–۱۷۵۰ (میلادی) (سلطنت ایدعاسی ائدن)
- اۆچونجو شاه ایسماعیل ۱۷۵۰ (میلادی)–۱۷۶۰ (میلادی) (سلطنت ایدعاسی ائدن)
صفوی سولالهسینین کؤکو و منشألری حاقّیندا[دَییشدیر]
صفوی سولالهسینین منشألری حاقّیندا موباحیثلر هئچده سون زامانلار مئیدانا گلمهمیشدیر.
بو بارهده یگانه تاریخی منبع ایسماعیل ابن بزارین "صیفت الصفا" ("صافلیغین صافلیغی") عصری حساب اوْلونور. بۇ عصره گؤره صفوی منشیی 7-جی شیعه ایمامی موسی کاظیمه چاتیر. باشقا سؤزله بۇ عصره گؤره صفویلر منشأجه عربدیرلر. لاکین اکثر تدقیقاتچیلار (مس. احمد کسروی، و.و.بارتولد) بۇ بارده بئله فیکیرلری واردیر کی، صفویلرین اجدادلار هئچده سیدلر (محمد پئیغمبرین نسلی) نسلیندن دئییلدیر. سادهجه اولاراق صفوی تاریخشوناسلاری صفوی نسلینین معتبرلیگینی گؤسترمک اۆچون نسیل شجرهسی سوْنرادان اویدورولموش و ابن-بزارین عصرینین متنینه داخیل ائدیلمیشدیر.
صفویلرین تورک منشألی اولماسی بارهده[دَییشدیر]
صفویلر تورک دیلینده دانیشیردیلار و صفوی شاهلاریندان چوخلو تورک شعیرلر و یازیلار و اسناد وار کی اونلارین تورک اولماقلارینی گؤستریر. هابئله بیرینجی شاه اسماعیل صفوی اؤزونه تورکجه بیر تخلّوص سئچمیشدی؛ «شاه اسماعیل ختائی» و یا «شاه اسماعیل خاتایلی». "خاتای" یا دا "ختای" اَسکی(قدیمی) تۆرکۆستاندا بیر شهرین آدیایمیش.
هله بو مباحثلر و دارتیشمالار کی صفویلرین منشألرینین اوستونده وار، صفویلرین "آتا" طرفینین اوستونده دیر، یوخسا صفویلرین "آنا" طرفلری قطعیتله تۆرکایمیش. بلی، صفویلرین "آنا" طرفلری کسینلیکله تۆرکدور، شاه اسماعیل صفوینین آناسی، اوزون حسن آققوْیونلونون قیزیایمیش، یانی شاه اسماعیل صفوی اوزون حسننین نوهسی اوْلورموش، آققویونلولار دا کی هامی تاریخچیلر ایذعان ائلییرلر کی تۆرک بیر ائلایمیشلر، بس بیرینجی شاه اسماعیل صفوی، صفویلرین بیرینجی سولطانی، آنا طرفیندن قطعیتله تورکایمیش، و آتا طرفیندن ده احتمالی وار تورک و یا باشقا منشألردن اوْلموش اوْلا.
اکثر غیری-تورک تدقیقاتچیلار "صفات الصفا" عصرینده شیخ صفیالدینین اِتنیک منسوبیّتی حاقداکی معلوماتلارین اوزرینده سوکوتلا کئچیرلر.
بو عصرده دفعهلرله شیخ صفینین سفرلری زامانی اونا "پیر تورک" ("تورکون پیری") دئییلمهسی گؤستریلیر. همچنین شیرازدا (فارس تورپاغی) موریدلر اونا بۇ جور موراجعت ائدرمیشلر. حیکایتده بئله بیر مقام دیقته لاییقدیر: "یوکسک منسب صاحیبی اولان و بوتون فارسدا جسارتی ایله تانینان امیر عبدالله" (صفیه موراجیعتله) دئدی: "ای تورکون پیری..."
مؤولانه احمد و مؤولانه ایبراهیم تبریزی سرئوی قئید ائدیردیلر کی، "(بیز) اردبیله گلدیک، شئیخین یانیندا (ائوینده)، قوی(آللاه) اونون روحونو عزیز توتسون، بیزه قارا چؤرک و سو گتیردیلر. غفلتاً بیر نئچه تورک داخیل اولدو. اونلارا آغ چؤرک و بال گتیردیلر". بۇ حکایت تورکلرین شیخ صفینین ائوینده اوستونلوک وئریلدیگینی گؤستریر.
توکل ابن بزار همچنین شیخین "تورک کندینده" ("ده تورک") اولماسیندان یازماسی اردبیل اراضیسینده تورک اهالیسینه ایشارهدیر.
صفویلرین کورد منشألی اولماسی بارهده[دَییشدیر]
بو بارده زکی ولیدی توقانین فیکیرلری اولدوقجا ماراقلیدیر. توقای اکثر تدقیقاتچیلارین اویدورما حساب ائتدیکلری "صفات الصفا"دان کورد قوشونلارینین آذربایجانا گلمهسی حاقدا روایته اساسلاناراق بونو 1025-جی ایلده روادیلرین آذربایجانی توتماسی ایله علاقهلندیریر. شیخ صفینین اجدادلاری اولان شئیخ زاهیدین اجدادلاریدا "روائدیلرین حربی عملیاتلاری زامانی گیلان و اردبیله گلمیش، موغان و آراز ویلایتلرینده ایسلامی یایمیشلار". اونون فیکرینجه "اردبیل کورد شیخینین" نسلی "تامامیله تورکلشمیشدیر". اونون فیکرینجه 1-اینجی شاه ایسماعیل و 1-اینجی شاه طهماسیب اؤز کورد منشیینی تاریخدن سیلمک اۆچون الیندن گلنی ائتمیشدیر.
صفویلرین فارس منشألی اولماسی بارهده[دَییشدیر]
ایران تاریخچیلری شاه ایسماعیلی تورک حؤکمداری کیمی دئییل، خصوصی شرایط اوجباتیندان تورکجه دانیشماغا و شئرلر یازماغا "مجبور اولان" ایرانلی کیمی قبول ائدیر. اونلارین فیکرینجه - "ایران تورکلری تورکمن و تاتار عیرقینین محصولودور. آذربایجان تاتارلاری تورکجه دانیشسالاردا فعلاً ایرانلیدیرلار، اونلار صاف ایرانلیلارین منشأجه تورکمن، یاخود تاتار عیرقی ایله قاریشیغینی تشکیل ائدیرلر."
صفویلرین عرب (سادات) منشألی اولماسی بارهده[دَییشدیر]
بعضی صفوی شاهلاری اؤز حؤکومتلرینه مشروعیت وئرمک آماجیله اؤز نسیللرین ایسلام پیغمبرینه و یا شیعه ایماملارا وصل ائدیردیلر و ایدعا ائدیردیلر کی حضرت محمد (ص) نسلیندن دیرلار. اما چوخلو تاریخچیلر بو ایدعانی رد ائلییبلر. اکثر غیری-تورک تدقیقاتچیلار "صفات الصفا" عصرینده شیخ صفیالدینین اتنیک منسوبیّتی حاقداکی معلوماتلارین اوزرینده سوکوتلا کئچیرلر.
بو عصرده دفعهلرله شیخ صفینین سفرلری زامانی اونا "پیر تورک" ("تورکون پیری") دئییلمهسی گؤستریلیر. همچنین شیرازدا (فارس تورپاغی) موریدلر اونا بۇ جور موراجعت ائدرمیشلر. حیکایتده بئله بیر مقام دیقته لاییقدیر: "یوکسک منسب صاحیبی اولان و بوتون فارسدا جسارتی ایله تانینان امیر عبدالله" (صفیه موراجیعتله) دئدی: "ای تورکون پیری..."
مؤولانه احمد و مؤولانه ایبراهیم تبریزی سرئوی قئید ائدیردیلر کی، "(بیز) اردبیله گلدیک. شئیخین یانیندا (ائوینده)، قوی (آللاه) اونون روحونو عزیز توتسون، بیزه قارا چؤرک و سو گتیردیلر. غفلتاً بیر نئچه تورک داخیل اولدو. اونلارا آغ چؤرک و بال گتیردیلر". بۇ حکایت تورکلرین شیخ صفینین ائوینده اوستونلوک وئریلدیگینی گؤستریر.
توکل ابن بزار همچنین شیخین "تورک کندینده" ("ده تورک") اولماسیندان یازماسی اردبیل اراضیسینده تورک اهالیسینه ایشارهدیر.
تاریخی[دَییشدیر]
صفویلرین اردبیلده فعالیتی[دَییشدیر]
۱۳-اونجو عصرده آذربایجاندا باش وئرمیش مونقول استیلاسی خالقین وضعیتینین حددن آرتیق پیسلشمهسینه سبب اولموشدو. بئله بیر شرایطده کورتبیی صورتده صوفی-درویش اوردئنلری مئیدانا گلدی. اهالینین دوشدوگو وضعیت بۇ اوردئنلرین اونلارین آراسیندا چوخ صورتله یاییلماسینا سبب اولدو. بۇ طریقتلرین باشچیلاری اؤز اطرافلاریندا اینسانلاری بیرلشدیرمگه باشلادی. طریقت باشچیلاریندان بیریده شیخ صفیالدین اسحاق الموسوی الاردبیلی(۱۲۵۲-۱۳۳۴) اوْلموشدور. شیخ صفیالدینین یئددینجی شیعه ایمامی موسی کاظمین نسیلیندن اولدوغو دئییلیردی. شئیخ صفیالدین چوخ بؤیوک نفوذ صاحیبی اوْلموشدور.
ایلکین دؤورلرده صفویلر حاکیمیته شیعهلیک طریقتینین گوجو ایله گلمک ایستییردیلر، لاکین ۱۴-اونجو یوزیللیکدن اعتیباراً اونلارین اللرینده ایری تورپاق ساحهلری کئچدی. ایلک صفوی-فئودال شیخ صدرالدین(۱۳۳۴-۱۳۹۲) اوْلموشدور.
اؤلکده باش وئرن پروسسلردن اونلار چوخ مهارتله ایستیفاده ائدیب خالق کوتللرینی موختلیف وعدهلرله اؤز طرفلرینه چکیردیلر. تدریجاً شیخ خواجه علی(۱۳۹۲-۱۴۲۷) و شیخ ابراهیم(۱۴۲۷-۱۴۴۷) (شیخشاه آدی ایله مشهور اوْلموشدور) اردبیل ویلایتینین ایرهسی فئودال حاکیمی کیمی چیخیش ائتمگه باشلادیلار، باشقا سؤزله اردبیل آرتیق صفویلره تابع اولان حربی-سیاسی و روحانی بیر ولایت ایدی. شیخ جنیدین (۱۴۴۷-۱۴۶۰) دؤورونده آرتیق دیگر ویلایتلره غنیمت اله کئچیرمک اۆچون هجوم ائدیردیلر. تدریجاً قاراباغ و تالیش داغلارینا قدر اولان شرق تورپاقلاری صفویلره تابع اولماغا باشلادی.
صفویلرین آرتان حربی-سیاسی چکیسی قاراقویونلو حؤکمداری جاهانشاهی مجبور ائتدی کی، شیخ جنیدی اردبیلدن چیخارتسین. شیخ جنید میصری، سورییانی، مئسوپاتامییانی گزیر و سوندا دییاربکیره گلیر. بورادا دا آغقویونلولارلا قاراقویونلولارا قارشی اتفاق یارانیر. شیخ جنید اوزون حسنین باجیسی خدیجه بگیمله ائولنیر.
شیخ جنیدین اردبیلدن کناردا اولماسینا باخمایاراق بورادا دا اونا یئنی موریدلر و طایفالار قوشولورلار. ۱۴۵۹-جو ایلده شیخ جعفرین اردبیله قاییتماق ایستگی شیخ جعفر (شیخ ایبراهیمین اوغلو) طرفیندن انگللندی (شیخ جعفر سوننیلیگی تبلیغ ائدیردی) ۱۴۶۰-جی ایلده شئیخ جفرین داغیستان یوروشو زامانی صفویلر ای خلیلوالله و جاهانشاهاین قوشونلارینا قارشی دؤیوشده مغلوب اولور. شیخ جنید اؤلور. اونو اوغلو شیخ حیدر(۱۴۶۰-۱۴۸۸) اوز ائدیر. شیخ حیدر داییسی اوزون حسنین قیزی عالمشاه بگیمله ائولنیر. صفوی-آغقویونلو اتفاقی برپا اوْلونور.
اؤلکهده باش وئرن پروسسلر نتیجهسینده ۱۴۷۰-جی ایلده اردبیله گلن اوزون حسن شیخ جعفری قیوم ساخلاماقلا شیخ حیدری "صفوییی" اوردئنینین ایرهسی تاختیندا اوتورتدوردو.
شیخ حیدر اوردئنده بیر سیرا ایصلاحاتلار آپاردی، صفویلر محض اونون دؤورونده "قیزیلباشلار" آدلانماغا باشلادیلار. بۇ ایصلاحاتلار نتیجهسینده شیخ حیدر "ابن آللاه" آدلانماغا باشلادی. شیخ حیدرین رهبرلیگی ایله صفویلر ۱۴۸۳-جو ایلده شیروان و داغیستانا، ۱۴۸۷-جی ایلده شیروانا یوروش ائتدیلر-شاماخی توتولدو. بۇ یوروشلر نتیجهسینده شیخ حیدره قارشی آغقویونلو-شیروانشاه بیرلیگی یاراندی. ۱۴۸۸-جی ایل ۹ ژوئندا شاهداغین اتگینده تاباساراندا باش وئرمیش دؤیوشون نتیجهسی کیمی صفویلر شیخ حیدر باشدا اولماقلا چوخلو ایتکی وئردی. بۇ دؤیوشده رقیبلرده حدسیز چوخ ایتکی وئردیلر.
تاباساران دؤیوشو نتیجهسینده اردبیل حاکیملیگی ضعیفلیگیر (دئمک اولار کی، یوخا چیخیر). اوچ صفوی شاهزادهسی- سولطانلی، ایبراهیم و ایسماعیل شیراز یاخینلیغیندا ایستخر قالاسینا سالینیر. لاکین باش وئرن پروسسلر حاکیمیته گلمیش روستم اونلاری آزاد ائدیر و آغقویونلو داخیلی چکیشمهلری آرادان قالدیرماق اۆچون سولطانلی ایله موتفقلشیر. بایسونقورو مغلوب ائدن سولطانلی تبریزه و اردبیله گلیر. اردبیل و تبریز شیخ حیدرین اولادلارین چوخ گؤزل قارشیلاییر. اردبیله اطرافدان چوخلو مورید آخیشماغا باشلاییر. بۇ حرکت آغقویونلو روستمه خوش گلمیر، سوی-قصد تشکیل اوْلونور. سوی-قصدین اوستو آچیلیر. ۱۴۹۴-جو ایلده شمسی دؤیوشو غئیری-برابر کئچیر و سولطانلی اؤلور. دؤیوشدن اول سولطانلی "صفویی" اوردئنینین باشچیسی ایسماعیلی تعیین ائدیر. صفویلرین اردبیل مولکلری اله کئچیریلیر.
ایسماعیل حوسین بی لله شاملینین رهبرلیک ائتدیگی ۸۰ نفره یاخین صوفی ایله بیرلیکده اردبیلد، رشتد، کسکره داها سوْنرا ایسه لاهیجاندا - گیلانین بییئتین ویلایتینده گیزلنیر. بورادا ویلایتین حاکیمی میرزه علینین ساراییندا یئرلشیرلر. ایسماعیلین لاهیجاندا اولدوغو 6 ایل مدتینده او مشهور عالیم شمسالدین لاهیجی طرفیندن تحصیل گؤرور.
صفویلر دؤولتینین یارانماسی[دَییشدیر]
[[شکیل:40سوتوون.ژپگ|لئفت|تهومب|270پخ|ایصفاهاندا 40 سوتون سارایی]] 1499-جو ایلده اردبیل شیخلرینین مصلحتی ایله ایسماعیل لاهیجانی ترک ائدیر و اردبیله اوز توتور. بورادا او قیزیلباش موریدلرینی اؤز اطرافینا توپلاییر. دئیلمدن، طارومدان کئچهرک خالخالا گلیر. یولبویو ایسماعیل آذربایجانین دیگر اراضیلریندن، آنادولودان چوخلو سایدا طرفداشی قوشولور. قیشی ارجیواندا کئچیریر. 1500-جو ایلده جابانی دؤیوشو فرخ یاسارین، 1501-جی ایل شرور دؤیوشو الوند میرزهنین مغلوبیتی ایله نتیجهلنیر.
1501-جی ایلده تبریزه داخیل اولان ایسماعیل اؤزونو شاه اعلان ائدیر. 1503-جو ایل 21 ژوئن آلماقولاغی دؤیوشو مراد میرزهنین مغلوبیتی و صفویلرین تام غلبهسی ایله سونا چاتیر.
صفویلر دؤولتینین بینالخلق موناسیبتلرده ایشتیراکی[دَییشدیر]
ایداره اولونما سیستئمی[دَییشدیر]
صفوی ایمپئرییاسیندا آذربایجانلی-تورک طایفالار[دَییشدیر]
گؤرونتولر[دَییشدیر]
بیرده باخ[دَییشدیر]
- صفوی خاندانی
- صفوی-عوثمانلی ساواشی (۱۵۳۲-۱۵۵۵)
- صفوی-عوثمانلی ساواشی (۱۵۷۸-۱۵۹۰)
- صفوی-عوثمانلی ساواشی (۱۶۰۳-۱۶۱۸)
- صفویه و گورکانیلر ساواشی (۱۶۲۳-۱۶۲۲)
- صفوی-روسیه ساواشی (۱۶۵۱-۱۶۵۳)
- صفوی-عوثمانلی ساواشی (۱۷۲۳-۱۷۲۷)
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ mulk-i vasi' al-fazā-yi īrān
- ↑ (1 September 2009) «Was Safavid Iran an Empire?». Journal of the Economic and Social History of the Orient 53 (1). DOI:10.1163/002249910X12573963244449. یوْخلانیلیب10 March 2017. “The term "Iran," which after an absence of some six centuries had re-entered usage with the Ilkhanid branch of the Mongols, conveyed a shared self-awareness among the political and cultural elite of a geographical entity with distinct territorial and political implications. A core element of the Safavid achievement was the notion that the dynasty had united the eastern and western halves of Iran, Khurasan and Herat, the lands of the Timurids, in the East, and the territory of the Aq-Quyunlu in the West. The term mulk-i vasi' al-faza-yi Iran, "the expansive realm of Iran," found in the seventeenth-century chronicle, Khuld-i barin, and again, in near identical terms, in the travelogue of Muhammad Rabi Shah Sulayman's envoy to Siam in the 1680s, similarly conveys the authors pride and self-consciousness with regard to the territory they inhabited or hailed from.”
- ↑ mamlikat-i īrān
- ↑ (2 January 2007) «The Safavid state and polity». Iranian Studies 7 (1-2). DOI:10.1080/00210867408701463. “The somewhat vague phrase used during the early Safavid period, mamalik-i mahrusa, had assumed more concrete forms: mamālik-i īrān; mamālik-i 'ajam; mamlikat-i īrān; mulk-i īrān; or simply īrān. The royal throne was variously described as sarīr-i saltanat-i īrān; takht-i īrān; and takht-i sultān (sic)-i īrān. The inhabitants of the Safavid empire are referred to as ahl-i īrān, and Iskandar Beg describes himself as writing the history of the Iranians (sharh-i ahvāl-i īrān va īrāniān). Shah Abbas I is described as farmānravā-yi īrān and shahryār-i īrān; his seat is pāyitakht-i pādishāhān-i īrān, takhtgāh-i salātin-i īrān, or dār al-mulk-i īrān. His sovereign power is referred to as farmāndahi-yi mulk-i īrān, saltanat va pādishāhi-yi īrān, pādishāhi-yi īrān. The cities of Iran (bilād-i īrān) are thought of as belonging to a positive entity or state: Herat is referred to as a'zam-i bilād-i īrān (the greatest of the cities of Iran) and Isfahan as khulāsa-yi mulk-i īrān (the choicest part of the realm of Iran). (...) The sense of geographical continuity referred to earlier is preserved by a phrase like kull-i vilāyat-i īrānzamīn. (...) Affairs of state are referred to as muhimmāt-i īrān. To my mind however, one of the clearest indications that the Safavid state had become a state in the full sense of the word is provided by the revival of the ancient title of sipahsālār-i īrān or "commander-in-chief of the armed forces of Iran."”
- ↑ Ingvild Flaskerud (26 November 2010). Visualizing Belief and Piety in Iranian Shiism. Continuum International Publishing Group. pp. 182–183. ISBN 978-1-4411-4907-7. Retrieved 24 July 2011. CS1 maint: discouraged parameter (link)
- ↑ ...the Order of the Lion and the Sun, a device which, since the 17 century at least, appeared on the national flag of the Safavids the lion representing 'Ali and the sun the glory of the Shi'i faith, Mikhail Borisovich Piotrovskiĭ, J. M. Rogers, Hermitage Rooms at Somerset House, Courtauld Institute of Art, Heaven on earth: Art from Islamic Lands : Works from the State Hermitage Museum and the Khalili Collection, Prestel, 2004, p. 178.
- ↑ {{{باشلیق}}}. ISBN 0-521-04251-8, ISBN 978-0-521-04251-2.
- ↑ {{{باشلیق}}}. ISBN 0-521-20094-6, ISBN 978-0-521-20094-3.
- ↑ {{{باشلیق}}}. ISBN 1-57607-993-7, ISBN 978-1-57607-993-5.
- ↑ ۱۰٫۰ ۱۰٫۱ {{{باشلیق}}}. ISBN 0-521-52291-9, ISBN 978-0-521-52291-5.
- ↑ {{{باشلیق}}}. ISBN 0-262-69277-5, ISBN 978-0-262-69277-9.
- ↑ ۱۲٫۰ ۱۲٫۱ ۱۲٫۲ {{{باشلیق}}}.
- ↑ {{{باشلیق}}}.
- ↑ Ferrier, RW, A Journey to Persia: Jean Chardin's Portrait of a Seventeenth-century Empire, p. ix.
- ↑ The New Encyclopedia of Islam, Ed. Cyril Glassé, (Rowman & Littlefield Publishers, 2008), 449.
وقتای افندییئو - آذربایجان صفوی دؤولتی
- تیکراری دیتا قالیبلریندن ایشلنمیش صفحهلر
- CS1 maint: discouraged parameter
- صفحههای حاوی پیوند جادویی آیاسبیان
- Lang and lang-xx using deprecated ISO 639 codes
- Pages using infobox country with unknown parameters
- Pages using infobox country or infobox former country with the flag caption or type parameters
- Pages using infobox country or infobox former country with the symbol caption or type parameters
- آذربایجان تاریخی
- اونآلتینجی عصر
- اونسککیزینجی عصر تاریخی
- ایران تاریخی
- ایراندا تاریخی سیلسیلهلر
- تورک تاریخی
- صفوی ایمپیراتورلوغو
- صفویلر
- Early Modern history of Iran
- Empires and kingdoms of Iran
- Iranian dynasties
- Iranian Muslim dynasties
- Monarchy in Persia and Iran
- Early Modern history of Georgia (country)
- Early Modern history of Armenia
- Early Modern history of Azerbaijan
- داغیستانین تاریخی
- Early Modern history of Iraq
- ۱۵۰۱ میلادی ایلده قورولان بؤلگهلر و اؤلکهلر
- 1501 establishments in Asia


text:
شاردا چایی
شاردا چایی (اینگیلیسجه: Sharda River، آلمانجا: Mahakali (Fluss) ، ایتالیاجا: Sharda (rivière) ، عربجه: نهر شاردا ، روسجا: Capдa) اۇزونلوغو ۳۵۰ km (۲۲۰ mi) دیر. Mahakali Zone in Nepal; Uttarakhand and Uttar Pradesh in India Region
بیرده باخ[دَییشدیر]
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده شاردا چایی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Sharda River»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
مکرون ینه تۆرکلره قارشی حرکت اتمأگه دۇوام ادیأر
فرانسیانینگ جمهورباشلیغی ارمنیلرینگ یالان سؤزلرینی قۇلدایار
فرانسیانینگ جمهورباشلیغی امانوئل مکرون ۱۹۱۵-نجی ییلداقی واقالار بیلن باغلانشیقلی تۇسلاما ارمنی سؤزلری باراسیندا اوتانچ بیانات بردی.
مکرون ارمنی تئوریلارینی قابول اتمه یأنلره جزا بریلمه گینی ایسله دی.
مکرون فرانسیانینگ ارمنی قورلوشیقلاری گنگه شی نینگ گچیرن ییللیق آغشام ناهارینا قاتناشدی.
شۇل یرده چیقیش ادن مکرون، یورتدا یاشایان ارمنیلر و ارمنیستان-ی همیشه قۇلداجاقدیغینی آیتدی و
"بو گنگه ش ارمنی تزلرینی رِت ادنلره جزا بریلمه گینی ایسله دی و بو مسئله بیلن باغلانشیقلی ایش باشلادیلدی" دیدی.
فرانسیانینگ اساسی قانون قاضیه تی، ۱۹۱۵-نجی ییل بیلن باغلانشیقلی ارمنیلرینگ تۇسلاما سؤزلرینی ده اؤز ایچینه آلیان "بیرنأچه سؤزلرینگ قابول ادیلمهزلیگینه جزا بریلمه گی" باراداقی قانونی ایکی ییل اۇزال آرادان آییریپدی.
شۇل قانوندا ۱۹۱۵-نجی ییلداقی واقالار بیلن باغلانشیقلی هیچ حیلی گؤنی بیان یۇقدی.
اِمما قانوندا ۱۹۱۵ بیلن باغلانشیقلی واقالارینگ قیرغینچیلیق بۇلماندیغینی آیدانلار اۆچین "ییگرنچ گۆنأ" دییپ اۇلارا جزا بریلمهگینگ یۇلی آچیلیاردی.
بو قانونا گؤرأ، ارمنی سؤزلرینی قابول اتمه یأنلره ۱ ییل تۆرمه و ۴۰ مۆنگ یورو تؤلهگ جزاسی بریلیپ بیلینیأر.
نیکولاس سارکوزی فرانسیانینگ جمهورباشلیغی بۇلان دؤورۆنده یۇقاریداقی قانونا منگزه ش بیر قانون دا یۇلا قۇیولیپدی.
شۇل قانون اساسی قانون قاضیه تی تاراپیندان "سؤز آزاتلیغینا ترس بۇلاندیغی اۆچین" یاتیریلیپدی.
دِگیشلی حابارلار
سعودی عربیستان قورلان تاریحینی اۆیتگِهتدی
سعودی عربیستان ینگ پاتشاسی یوردونینگ قورلان ییلی نینگ تاریحینی اۆیتگِتدی
آمریکادا کرونا سبأپلی اؤلِنلرینگ سانی یوُقارلاماغا دوُوام ادیأر
دۆنیأده کرونا سبأپلی اینگ کؤپ ییتگی چکن آمریکادا اؤلِنلرینگ سانی یوُقارلاماغا دوُوام ادیأر


text:
سن آنجلو، تکزاس
خطای لوآ در ماژول:Location_map در خط 522: Unable to find the specified location map definition: "Module:Location map/data/United States" does not exist. سن آنجلو، تکزاس (اینگیلیسجه: San Angelo, Texas) آمریکانین تکزاس ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و 41.8 کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا 100450 نفر و اهالی سیخلیغی 633 اینسان کیلومتر موربّع دیر.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
بیرده باخ[دَییشدیر]
- تکزاس ایالتی
- تکزاس ایالتی شهرلرین نۆفوسا گؤره سیرالانماسی
- آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینین ایداری بؤلوملری


text:
اویان نیوز: بؤیوک ادیبین اثرلری بو گون ده گئندئر مسله لری نین تدقیقی باخیمیندان قییمتلی منبعدیر
اون دوققوزونجو عصرین اوللرینه قدر تحصیلده یالنیز شرق قایدالاری ایله ایداره اولونان آذربایجان جمعیتی اولدوقجا موحافیظاکار ایدی. تاریخه نظر سالدیقدا ایلک دئموکراتلاریمیزین فعالیتی نین چتین یوللاردان کئچدیگینی گؤروروک. جهالت، مؤوهومات و نادانلیق شراییطینده معاریفچیلیگی اینکیشاف ائتدیرمک آسان دئییلدی. لاکین بو اینکیشاف پروسئسی نین اؤزو جمعیتی فورمالاشدیردی. بو باخیمدان اون دوققوز عصرین ایکینجی یاریسیندا آذربایجاندا قادینلارین وضعیتی، جمعیتده یئری، اونلارا موناسیبت و س. مؤوضولاری تدقیق ائتمکده دؤورون ادیب و موتفککیرلری نین اثرلری موهوم منبع رولونو اویناییر.
آکادئمیک فیریدون کؤچرلی «م.ف.آخوندووون دونیاگؤروشو» کیتابیندا قئید ائدیر کی، اون دوققوز عصرین ادیبلری خالقین، خوصوصیله ده قادینلارین معاریفلنمه سی یولوندا موباریزه آپارماقلا یاناشی، قادین حوقوقلارینا دا گئنیش یئر آییریردیلار. معاریفچیلیک آذربایجاندا محض بو دؤورده تشککول تاپمیش و ییرمینجی عصرین اوللرینه بوتؤو بیر ایدئیا، ایجتیماعی جریان کیمی داخیل اولموشدور. بونونلا بئله، معاریفچیلیک ایجتیماعی شوعوردا موعین ایزلر بوراخسا دا، موحافیظاکارلیغین منفی استئرئوتیپلرینه تام قالیب گله بیلمه میشدی. محض بو سببدن ییرمینجی عصره قدر آذربایجاندا دونیوی تحصیل سیستئمی اوزره قیزلار اوچون مکتبلر یوخ ایدی. باکیدا ایلک موسلمان قیزلار مکتبی ۱۹۰۱-جی ایلده بؤیوک مئسئنات حاجی زئینالعابدین تاغییئو طرفیندن آچیلمیشدی.
«قادین صورتلری نین یارادیلماسی ادبیاتدا بؤیوک بیر اینقیلاب ایدی»
اون دوققوزنجو عصرده معاریفچیلیک آذربایجان گئرچکلیگی نین قارشییا قویدوغو وظیفه لرین حللینه کؤمک ائده بیله جک مدنی-ایدئولوژی حرکات کیمی دیقتی خوصوصی جلب ائدیر. دوغرودور، آذربایجان اؤزونون مدنی-معنوی حیاتی ایله آوروپا مدنیتی نایلیتلرینی قاوراماغا حاضیر ایدی. لاکین میرزه کاظیم بی دوزگون دئمیشدیر کی، \ ” غرب اؤز سییاستی ایله هئچ زامان آسیادا معاریفی دیرچلده بیلمز. اؤلکه نی یئنیدن قورانلار اونون اؤز ایچیندن یئتیشمه لیدیر\ ” .
همین دؤورده اؤلکه نی یئنیدن قوران ضیالیلار سیراسیندا میرزه شفیع واعظ، میرزه کاظیم بی، حسن بی زردابی داخیل اولماقلا، میرزه فتعلی آخوندزاده نین آدینی خوصوصی وورغولاماق گرکدیر. بئله کی، آذربایجاندا معاریفچیلیگین و دئموکراتیک ایجتیماعی فیکرین فورمالاشماسی دا بؤیوک اؤلچوده محض اونون آدی ایله باغلیدیر. میرزه فتعلی نین ایستر فلسفی اثرلرینده، ایسترسه ده پیئسلرینده قادینلارین دورومونا، اونلارین حیات طرزینه چوخ گئنیش آسپئکتدن یاناشیلیر و آذربایجان قادینی نین یوکسک دوشونجه طرزی، دونیاگؤروشو تصویر اولونوردو. جلیل محمدقولوزاده نین سؤزلری ایله دئسک، «میرزه فتعلی شرق قادینینی صحنه یه چیخاریب، اورادا دانیشدیریب، گولدوروب، آغلادیب و اورادا بیرینجی دفعه کیشیلر ایچینده ایظهاری-ووجود ائدیب».
عبدالرحیم بی حاقوئردییئو ایسه همین فیکری باشقا شکیلده ایفاده ائده رک یازیب: «او زامان قادین صورتلری نین یارادیلماسی ادبیاتدا بؤیوک بیر اینقیلاب ایدی. آخوندووون پیئسلرینده قادینلار کیشیلردن داها عاغیللی، داها گؤزو آچیق و دوشونجه لی دیر. ایلک دفعه م.ف.آخوندوو دئییب کی، قادینین جمعیتده هم معنوی حوقوقو اولمالیدیر، هم ده کیشیلرله برابر حوقوقو اولمالیدیر. آخوندوو او دؤورده مؤوجود دؤولت قورولوشلاریندان کونستیتوسییالی پارلامئنته اوستونلوک وئریر و بئله حساب ائدیردی کی، پارلامئنتین بیرینجی اساسی حوقوق برابرلیگیدیر، یعنی کیشیلرله یاناشی قادینلارا برابر حوقوق وئریلمه لیدیر».
قادین آزادلیغی جمعیتده آزادلیغین طبیعی اؤلچوسودور
آذربایجان فیلوسوفو قادینین جمعیتده یئری، رولو مسله سینه دؤنه-دؤنه توخونور، ایجتیماعی حیاتین بوتون ساحه لرینده قادینلارا کیشیلرله برابر حوقوق وئریلمه سی فیکرینی قطعیتله مودافیعه ائدیردی. اثرلری نین تحلیلیندن گؤروندویو کیمی، او، قادین آزادلیغینی بوتون جمعیتده آزادلیغین طبیعی اؤلچوسو ساییب. ادیب یازیر: ” شریعتین نه حاقی وار کی، قادین طایفاسینی حیجاب آیه سی واسیطه سیله دایم حبسه آتیب عؤمرو بویونجا بدبخت ائدیر و یاشاماق نعمتیندن محروم ائدیر ” .
بئله لیکله، م.ف.آخوندزاده یاشادیغی دؤورده ساوادسیز موللالارین شریعت قایدالاریندان اؤز منافعلرینه اویغئن ایستیفاده ائدیب قیزلاری و قادینلاری جهالته محکوم ائتمه لرینی تنقید ائدیردی. او، اثرلرینده آذربایجان قادینی نین حوقوقسوزلوغونو تصویر ائده رک، محض بو حوقوقسوزلوقدان اونلارین باشینا گتیریلن آمانسیز بلالاری ایفشا ائدیب.
میرزه فتعلی یازیردی کی، قادین طایفاسی آزادلیق قایدالاریندا، \ ” جمعی حوقوقی بشریتده\ “ کیشی طایفاسی ایله برابر توتولمالیدیر: \ ” اوروپا فیلوسوفلاری قادینلاری بوتون اینسانلیق و آزادلیق حوقوقلاریندا کیشیلرله شریک ساییردیلار. حتّی بو گون او قیته نین بعضی دؤولتلرینده قادینلاری مملکتی ایداره ایشلرینه داخیل ائدیبلر\ ” . بونونلا دا همین دؤورده اؤز دونیاگؤروشو ایله داها چوخ ایره لی گئتمیش معاریفچی ادیب آذربایجان قادینی نین دا جمعیتده موهوم مؤوقئع توتماسینی تبلیغ ائدیردی. جلیل محمدقولوزاده بو باره ده یازیردی:«میرزه فتعلی نین کومئدییالاری نین قادین تیپلری عصرین معیشتدن گؤتورولموش فوتوقراف شکیللری کیمیدیر. اثرلرده تصویر ائدیلن قادینلار معیشتین قادین صیفتلری نین بیر جانلی نومونه سیدیر. اورادا قادینلار بیر دورو آینادا گؤرسنن کیمی گؤرسه نیرلر. اونون اوچون اورادا بیز موختلیف تیپلره، موختلیف صیفتلره راست گلیریک. بو صورتده کی، بو اثرلر معیشتین آیناسیدیر. طبیعیدیر کی، بورادا بیز قادینلارین یاخشی صیفتلری ایله پیسینی ده، موثبت صیفتلری ایله منفیسینی ده گؤره بیله جه ییک. و غئیری-جوره ده اولا بیلمز کی، قوچاق و باجاریقلی قادینلار ایچینده («حاجی قارا») قورخاق و باجاریقسیز قادین اولماسین («مورافیعه وکیللری») و هابئله صداقتلی، دوغرو و دوروست قادیندان ساوایی حیله و ساختاکارلیغا مایل قادین تاپیلماسین («مورافیعه وکیللری») و بو جوره اولا بیلمزدی».
جهالتدن یاخا قورتارماغین یولو تحصیلدن کئچیر
بیر سؤزله، اؤز اثرلرینده قادین صورتلرینه گئنیش یئر آییران بؤیوک موتفککیر اونلارین دیلی ایله قادینلارین دوشدویو وضعیتی اونلارین جمعیتده کی حوقوقسوزلوغو ایله علاقه لندیریردی. عئینی زاماندا او، قادین حوقوقسوزلوغوندان ایستیفاده ائدن کیشیلرین اونلاری \ ” آل-وئر\ “ اوبیئکتینه چئویرمه لرینی ده پیسله ییردی. مثلا، ” حئکایتی-خیرس-قولدورباسان “ پیئسینده پرزادین دیلی ایله قادین حوقوقسوزلوغونو گؤستره رک، اونلارین ایختییاری نین یا آتا و یا عمی نین الینده اولدوغونو یازیب: «اتا و یا عمی قیزلاری یالنیز اؤز منافعلری نین خئیرینه کیملرسه اره وئریر، قیزلار ایسه ساکیتلیکله بونا تابئع اولوردولار». یازیچی-فیلوسوف عئینی زاماندا چوخ آروادلیلیغی پیسله ییردی. دراماتورق ” سرگوزشتی-وزیری-خانی-لنکران “ اثرینده قادین پئرسوناژلاری نین دیلی ایله چوخ آروادلیللیغین نه کیمی فاجیعه لره گتیریب چیخاردیغینی گؤستریب.
قادینین جمعیتده اوینادیغی رولا بؤیوک اؤنم وئرن مؤلیف اؤز موشاهیده لری اساسیندا قادینلارین کیشیلردن داها ایراده لی، منن گوجلو اولدوقلارینی وورغولاییردی. مؤلیف جمعیتده باش وئرن بوتون بلالارین کؤکونو کیشی ایله قادین آراسیندا برابر حوقوقلارین اولماماسیندا، قادین حوقوقسوزلوغوندا گؤروردو. دوغرودان دا، همین دؤورده کیشیلر قادینلارا یوخاریدان آشاغی باخیر، قادینلاری عوام حساب ائدیر و اونلارا ائله گلیردی کی، قادین یالنیز اوشاق بؤیوتمک، یئمک بیشیرمک، قاب-قاجاق، پالتار یوماق اوچون لازیمدیر.
قئید ائدک کی، اون دوققوزنجو عصرین اوللرینده قادینلارین اوزلشدیکلری جهالتدن یاخا قورتارماغین یولونون محض تحصیلدن کئچدیگینی دئین میرزه فتعلی نین اثرلری بو گون ده گئندئر مسله لری نین اؤیره نیلمه سی، تدقیقی باخیمیندان چوخ قییمتلی منبعدیر. اونا گؤره کی، یاشادیغیمیز ییرمینجی بیر عصرده ده بعضاً قیز و قادینلاریمیز محض تحصیل آلمادیقلارینا، اؤز حوقوقلارینی بیلمه دیکلرینه گؤره ایستر عاییله ده، ایسترسه ده جمعیتده پروبلئملرله اوزلشیرلر.
یازان: مه پاره
قایناق: مدنیت درگیسی
کؤچورن: آیدا بیات
خاتون بلوگ آراجیلیقی ایله


text:
اویان نیوز: آذربایجانین اونودولماز ادبی- مدنی شخصیتی اوستاد بهزاد بهزادینین ابدی ایتگیسیندن سونرا نشری دایاندیریلان “آذری- ائل دیلی و ادبیاتی” اوچ آیلیق درگی یئنیدن نشره باشلایاجاقدیر. درگینین تشبثکارلارینین وئردیگی معلوماتا اساسن بهمن آییندا نشر اولاجاق “آذری- ائل دیلی و ادبیاتی” درگیسینین یئنی نشر دؤرونون بیرینجی نومرهسینده آذربایجان شاعر و یازیچیلارینین دیرلی اثرلریله برابر خصوصی اولاراق اوستاد “مفتون امینی”نینده حیات و یارادیجیلیغیندان سؤز آچیلاحاقدیر.
“آذری- ائل دیلی و ادبیاتی” درگیسینین یئنی نشر دؤرونون صاحیبی و مسئول مدیری خانیم “حشمت حافظی”، باش یازاریایسه آذربایجانین تانینمیش ادبی شخصیت و ژورنالیستی شاعر “حسن ایلدیریم”دیر. آذربایجان و فارس دیلینده یاییلاجاق و اؤلکهلر آراسی پایلاناجاق بو درگینین یئنی نشر دؤرونده بیر سیرا آذربایجان مطبوعاتچی، شاعر و یازیچیلاریدا امکداشلیق ائدهجکدیرلر و درگینین داخیلی مودورلوگو ایسه جناب حسین ریاضینین عهدهسینده اولاجاقدیر.
یاخین گونلرده “ایشیق” سایتی واسطهسیله باش یازار جناب حسن ایلدیریملا درگینین نشر گئدیشاتی، اونونلا امکداشلیق، اثرلرین گؤندهریلمهسی، آبونه فورمو و بو کیمی موضوعلار بارهده آذربایجان ادبیات و مدنیت هوسکارلاری و درگینین اوخوجولارینی بیلگیلندیرمک اوچون گئنیش دانیشیق آپاریلاجاقدیر.
“آذری- ائل دیلی و ادبیاتی” درگیسینین اجتماعی علاقهلر اوزره مسئولو، باشیازاری و نشر امکداشلاریلا علاقهیه گیرمک و یاخود ادبی- مدنی اثرلر گؤندرمک اوچون، آشاغیداکی عنوانلار و تلفن نومرهلریایله علاقه ساخلاماق اولار.
تلفنهای مجله:
تلفن دفتر مرکزی در تهران: ۶۶۴۲۶۱۸۴
دورنگار دفتر مرکزی در تهران: ۶۶۹۰۵۶۰۹
تلفن روابط عمومی: ۰۹۱۲۱۰۹۶۵۱۳
آدرسهای الکترونیکی مجله:
ای. میل: Azeridergi@gmail.com
وبسایت:WWW.Azerimag.com
صندوق پستی:
تهران- صندوق پستی شماره ۴۴۹۹- ۱۴۱۵۵
امور مالی و آبونمان:
شماره حساب نزد بانک ملی: ۰۳۴۴۸۵۴۳۹۹۰۰۱ به نام آقای داود محمدی
شماره حساب کارت بانک: ۶۰۳۷۹۹۱۸۳۹۰۰۱۶۴۵
قایناق: ishiq.net


text:
سان جرقوریو دی کاتانیا
سان جرقوریو دی کاتانیا (ایتالیاجا: San Gregorio di Catania) ایتالیا اؤلکهسینده بیر یاشاییش منطقهسیدیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۱۱۸۹۴ نفر ایمیش. دنیز سوُلاری سَویهسیندن ۳۲۱ متر یۇکسکلیکده یئر آلیب. و سیسیل اوستانیندا یئرلشیب.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«San Gregorio di Catania»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده سان جرقوریو دی کاتانیا گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
نیلس بور
نیلس هنریک داوید بور (۷ اوْکتوبر، ۱۸۸۵ – ۱۸ نوامبر ۱۹۶۲) – دانمارکلی فیزیک، مۆعاصیر فیزیکین بانیلریندن بیری. آتومون ایلک کوانت نظریهسینی حازیرلامیش، آتومون قورولوشو و کوانت مکانیکسینین اساسلارینین ایشلنیلمهسینده ایشتیراک ائتمیشدیر. عئینی زاماندا آتوم نۆوهسی نظریهسی و نۆوه تئپکیلری مسئلهلرینه فوندامئنتال تؤهوهلر وئرمیشدیر. او بیرده منهَتن لاییحهسی اۆزرینده ایشلمیش فیزیکلر قروپونا داخیل ایدی. اوغلو آگئ نیلس بور دا آتاسی کیمی ۲۰-جی عصرین بؤیوک فیزیکلریندن بیری اوْلموش و ۱۹۷۵-جی ایلده نوبل اؤدولینا لایق گؤرولموشدور.
حیاتی[دَییشدیر]
نیلس بور کوپنهاگ بیلیم یوردونون فیزیولوژی فاکولتهسی پروْفسورو کریستیان بور و نفوذلو یهودی اصیللی بانکیر و پارلامئنتاریلر عائلهسیندن اوْلان اِلن آدلرین عائلهسینده آنادان اوْلموشدور. ۱۹۰۸-جی ایلده بور کوپنهاگ بیلیم یوردو بیتیریر. بورادا او اؤزونون مایع آخینلارینین رقصی حرکتی و دمیرلارین کلاسیک الکترون نظریهسینه دایر ایلک علمی آراشتیرمالارینا باشلاییر. ۱۹۱۱-۱۹۱۲-جی ایللرده کمبریجده سی.سی. تومسونون و منچسترده ائ. رزرفوردون لابوراتوریالاریندا چالیشیر. ۱۹۱۳-جو ایلده رزرفوردون نظریهلری اساسیندا اؤزونون آتومون قورولوشو موْدلینی ایرلی سورور. بۇ موْدلدا بور اوربیتلر اوزره نۆوه اطرافیندا حرکت ائدن الکترونلار تصویر ائدیر. عئینی زاماندا المنتین کیمیوی خاصهلرینین نۆوهدن ان اوزاقدا یئرلشهن الکترونلارین ساییندان وابسته اوْلدوغونو گؤستریر. او بیرده الکترونون یوکسک انرژیلی اوربیتلردن آشاغی اوربیتلره دوشمهسی و بۇ زامان معین (دیسکرت) انرژیلی فوتونلارین آیریلماسی ایدئیاسینی دا ایرلی سورور. بوتون بونلار ایسه کوانت نزریسینین اساسلاری ایدی. ۱۹۱۴-۱۶-جی ایللرده منچسترده ریاضی فیزیک کورسونو اوخویور. ۱۹۱۶-جی ایلده اونا کوپنهاگده نظری فیزیک کافئدراسی حواله اوْلونور.
نیلس بور کوپنهاگ نظری فیزیک اینستیتوتونون یارادیجیسی (۱۹۲۰) (حال-حاضیردا نیلس بور اینستیتوتو) و رهبری اوْلموش، دونیا شؤهرتلی علم مکتبینین اساسینی قویموشدور.
۱۹۴۳-۴۵-جی ایللرده او آمریکا بیرلشمیش ایالتلری-دا چالیشمیشدیر. اساسی آتومون پلانئتار موْدلی، کوانت تصوّرلر و اؤزو طرفیندن ایرلی سورولهن پوستولاتلارینا اساسلانان آتوم نظریهسینی هازیرلاییر، دمیر نظریهسی، آتوم نۆوهسی و نۆوه تئپکییلاری ساحهسینده اساسی ایشلر گؤرور. عالیم عئینی زاماندا آتوم بومباسی علیهینه موباریزهنین فعّال ایشتیراکچیسی و آتومون قورولوشونون اؤیرنیلمهسینده گؤستردیی خیدمتلره گؤره ۱۹۲۲-جی ایلده فیزیک اوزره نوبل اؤدولینا لایق گؤرولور.
۱۹۲۳-جو ایلده بور کوانت فیزیکسینین تتبیقیلیینین نه واخت مهدودلاشدیغی، نه واخت ایسه کلاسیک فیزیکین یئترلیلیینی معین ائدن اوخشارلیق و یا اویغونلوق پرینسیپینی ایرلی سورور. ائله بۇ ایلدهجه اؤزونون ترتیب ائتدیی آتوم موْدلی اساسیندا مئندئلئیئوین کیمیوی المنتلرین دؤورولولویو سیستمینی ایضاح ائدیر. بونونلا بئله بورون نظریهسی اؤز اساسیندا داخیلی ضدیتلر داشیییردی. باخمایاراق او اؤزونده کلاسیک آنلاییشلاری و کوانت قانونلارینه مکانیکی شکیلده بیرلشدیریردی، نظریه هئچ ده قناتبخش ساییلمیر. بوندان علاوه یئنی نظریه ناتامام ایدی، آتوم دونیاسینین رنارنگ حادثهلرینی کمیتجه ایضاحیندا ایستیفاده ائدیله بیلمزدی. بۇ مسئلهلری ایسه میکروهیسسجیکلرین حرکتنی اؤیرهنهن کوانت مکانیکسی نظریهسی حل ائده بیلردی.
کوانت مکانیکسینین اساس پرسینسیپلری نظریهنین فورمال اوغورلارینا باخمایاراق ایلک ایللرده بیر چوْخ جهتدن غئیری-آیدین اولاراق قالیردی. کوانت مکانیکسینین فیزیکی اساسلارینین، اونون کلاسیک فیزیک ایله علاقهسینی تام شکیلده آنلاشیلماسی اۆچون کلاسیک (ماکروسکوپیک) و کوانت (میکروسوپیک – آتوم و سوباتوم سوییهلرینده) مادی اوبیئکتلرینین قارشیلیقلی علاقهسینی، میکرووبیئکتلتین خصوصیّتلارینین اؤلچولمهسی پروسسینی و بوتوولوکده نظریهده ایستیفاده اوْلونان آنلاییشلارین فیزیکی ماهیتینی درک ائدیلمهسی اۆچون داها درین آنالیزلره احتیاج یارانمیشدی. بۇ جور آنالیز ایسه گرگین ایش طلب ائدیردی کی، بۇ ایشی ده محض بور اؤز چیینلری اوزرینه گؤتورور. اونون تأسیس ائتدیی اینستیتوت بۇ سپکیلی تتقیقاتلارین مرزکینه چئوریلیر. بورون اساس ایده سی اوندان عبارت ایدی کی، میکروهیسسجیکلرین (مثلاً الکترونلار) کلاسیک فیزیکدان گؤتورولموش دینامیک خصوصیّتلاری (مثلاً، اونون کووردیناتلاری، ایمپولس ، انرژی و س.) – هئچ ده اؤزو اؤزلویونده میکروهیسسیجییه خاص اولا بیلمزدی. الکترونون بۇ و دیگر خصوصیّتنین، مثلاً ایمپولسونون، ماهیت و معناسی الکترونون بۇ خاراکتئرسیتیکالرین اؤزونو بیروزه وئردیی کلاسیک اوبیئکتله قارشیلیقلی موناسیبتده میدانا چیخا بیلردی. بۇ جور کلاسیک اوبیئکت شرطی اولاراق اؤلچو آلتی آدلانیر. بۇ ایدئیا نینکی یالنیز فیزیکی، هم ده فلسفی اهمیت داشیییر. بئله کی، نتیجهده میکرودونیادا باش وئرهن بوتون معلوم پروسسلرین غئیری-رئلیاویستیک اوبلاستلاردا (یعنی ذراتین سرعتینین ایشیق سرعتی ایله مؤ قایسهده کیچیک قیمتلرینده) داخیلی ضدیت اولمادان ایضاح ائده بیلهن و ان سون حده اوبیئکت ماکروسکوپیک جیسمه کئچدیکده آوتوماتیک اولاراق کلاسیک فیزیک قانونلارینا آپاران عمومی بیر نظریه ایشلنیلیر. بوتون بونلاردان سوْنرا رئلیاویستیک نظریهنین ده اساسلاری حاضیرلانیر.
نیلس بور تمامالیلیق (جومپلئمئنتاریتی) پرینسیپینین ده مولیففیدیر. آلبرت اینشتین اؤزو بورون تکلیف ائتدیی یئنی فیزیکدان (اؤزونون ده ماکس پلانکلا بیرگه تؤهوهلر وئردیینه باخمایاراق) داها چوْخ کلاسیک فیزیکین دئتئرمینیزملیینی اۆستون توتور و بۇ بارهده بورلا موباهیسه ائتمیی سئویردی. بورون ان نفوذلو طلبهلریندن بیری ده آلمان آتوم بومباسی لاییحهسی رهبری، ائلئجه ده کوانت مکانیکسینین آپاریجی سیمالاریندا بیری ورنر هئیزنبرق اوْلموشدور.
۱۹۳۶-جی ایلده بور نۆوه فیزیکسیندا نۆوه رئاکسیایارینین باش وئرمسهسی خاراکئتینی ایضاح ائدن نۆوه موْدلینی تکلیف ائدیر. ۱۹۳۹-جو ایلده ایسه سی.آ. اولئرله بیرگه بؤیوک میقداردا نۆوه انرژیسینین آیریلماسی ایله موشاهیدی اوْلونان نۆوهنین پارچالانما نظریهسینی ایشلییر. ۱۹۴۰-۵۰-جی ایللرده بور ائلئمئنتار ذراتین موحیطله قارشیلیقلی علاقهسی مسئلهلری ایلی مشغول اولور.
بور بؤیوک فیزیکلر مکتبی یارادیر و بوتون دونیا فیزیکلری آراسیندا امکداشلیغین اینکیشافینا میسیلسیز تؤهوهلر وئریر. بور اینستیتوتو دونیانین ان موهوم علمی مرکزلریندن بیرینه چئوریلیر. بۇ مکتب اؤزونده دونیانین هر بیر گوشهسیندن اوْلان فیزیک-عالیملری بیرلشدیریردی. داهی فیزیکیمیز لانداو دا بور اینسیتوتوندا چالیشمیش و بورو اؤزونون یگانه معلمی حساب ائتمیشدیر.
نیلس بور دانمارک کرال علمی جمیتینین، و ده دونیانین چوْخ نفوذلو آکادمی و علمی جمعیتلرینین اورقانیک اوْلموش، ۱۹۲۲-جی ایلده ایسه نوبل اؤدولینا لایق گؤرولوموشدور.
داهی فیزیک ۱۹۶۲-جی ایلین ۱۸ نوامبریندا اورکتوتماسیندان وفات ائتمیدشری.
ی".


text:
چاووشاوغلو: جان آذربایجان یالنیز دئییل
"ارمنیستانین تخریباتلاری آذربایجان تورپاقلاریندا ترور سالدیریسیدیر"
خاریجی ایشلر باخانی مؤولود چاووشاوغلو، آذربایجان-ارمنیستان گرگینلیگی ایله باغلی،
"جان آذربایجان یالنیز دئییل، یالنیز دا اولمایاجاق. آذربایجانی تک بوراخماریق. ارمنیستانین تخریباتلاری آذربایجان تورپاقلاریندا ترور سالدیریسیدیر" دئدی.
چاووشاوغلو، بحرین خاریجی ایشلر باخانی عبداللطیف بن راشد الزیانی ایله آنکارادا اورتاق مطبوعات توپلانتیسی تشکیل ائتدی.
باخان چاووشاوغلو،
"آذربایجان ارمنیستانا، گئتیش بیر باریش آنلاشماسی تکلیف ائتدی. یعنی ساواشی قازانان و گوجلو اولان طرف بونو ائتدی. ارمنیستان ایسه آتیشکسین آردیندان آذربایجان تورپاقلارینا بعضی عسگرلرینی سیزدیراراق عسگریمیزه سالدیردی. بو توتوملار یانلیشدیر" دئیه دانیشدی.
چاووشاوغلو،
"بؤلگهنین ثابتلیگی باریش اوچون بیرلیکده آددیم آتاجاغیق. ارمنیستان بونا وارسا بیز ده واریق. اما تخریباتلارلا آنجاق اودوزار" دئدی.
ایلگیلیلی خبرلر
اردوغان: اسرائیل جمهورباشقانی تورکیهیه گلهبیلر
"مثبت یاناشیم قازان-قازان اساسینا دایالی اولدوقدان سونرا بیز تورکیه اولاراق الیمیزدن گلهنی ائدریک"
تورکیه - ارمنیستان آراسی اوچوشلار باشلاییر
گاسوس هاوا یوللارینا ایستانبول صبیحا گؤکچن-ایروان خطینده هفتهده ۳ اوچوشا ایجازه وئریلدی
اردوغان: آرتیق ساواشی سیاست تاریخیندن سیلمک لازیمدیر
"قیریم ایله باغلی بیز هر زامان قیریمین اشغالینا قارشی اولدوغوموزو سایین پوتینله هر گؤروشمهده اؤزونه سؤیلهدیم"


text:
آبسورد
آبسورد (آلمان. Absurd؛ اینگیلیس. Absurd؛ فرانسه.Absurde؛ عثمانلی.Abes؛ عرب. عجظ) — گوندهلیک حیاتیمیزدا وردیش ائتدیگیمیز و دوزگون تفکّور طرزینین اساسینی تشکیل ائدن منطیقین قایدالارینین عکسینه چیخان، اونلارا اهمیت وئرمهین، آرالاریندا منطیقی علاقهنین پوزولماسی کیمی آنلاشیلیر. آبسورد و آبسوردلوق تفکّورده و رئاللیقدا مؤوجوددور. اینسان بعضاً رئال حیاتدا موشاهیده ائتدیگی هر هانسی بیر حادیثهنی، یاخود شئیی منطیقی جهتدن ایضاح ائتمکده چتینلیک چکیر و بو اونا آبسورد – غئیری منطیقی کیمی گؤرونور. کلمه آذربایجان تورکجهسینده اؤزونون اوریژینال اورفوئپیک فورماسینی قوروموشدور.
قایناق [دَییشدیر]
عادله نظرووا، "فلسفه ترمینلرینین ایضاحلی لوغتی "


text:
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/ژوئن ۲۳
۲۳ ژوئن: دونیا دوللار گونی.
بیرلشمیش میللت لرین عمومی خدمات گونی. ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۳ ژوئن/مناسبتلر، ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲ تیر/مناسبتلر
- رویدادلار
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۳ ذیالقعده/رویدادلار
.۲۰۱۶ برگزیت گونی بریتانیا رفراندومنان (۵۲%) اروپا بیرلیغینن آیریلماغا اوی وردی. ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۳ ژوئن/رویدادلار
- دوْغوم گونلری
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۳ ذیالقعده/دوغوملار ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲ تیر/دوغوملار ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۳ ژوئن/دوغوملار
- اؤلوم گونلری
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۳ ذیالقعده/اولوملر ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲ تیر/اولوملر ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۳ ژوئن/اولوملر
میلادی، جلالی و قمری تقویم لر بعضی ایللرده گونلر برابر دییلر، اونا گوره یادبودلاری و تقویم لری اوز صحفه سینین آلتیندا گئتیرین. یادبودلاری دییشمک اۆچون بو گونده، اشاقیداکی صحفه لری دییشدیرین:
- فایل
- مناسبت لر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲ تیر/مناسبتلر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۳ ژوئن/مناسبتلر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۳ ذیالقعده/مناسبتلر
- رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲ تیر/رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۳ ژوئن/رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۳ ذیالقعده/رویدادلار
- دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲ تیر/دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۳ ژوئن/دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۳ ذیالقعده/دوغوملار
- اولوملر
و قمری گونلره گوره وپ:تاریخده بوگون/قمری بررسی ائدین.


text:
بؤلمه:یونان دیلی سؤزجوکلو مقالهلر
بو بؤلمه یونان دیلی سؤزجوکلو مقالهلره شامیل دیر.
بو بؤلمهلرین اساس مقصدی دیگر دللرده متنین ال ایله و یا اوتوماتیک یوخلانماسینی آسانلاشدیرماقدیر.
بو بؤلمه یالنیز {{Lang}} شابلونلاری عایلهسی ایله بیرلیکده علاوه ائدیلملیدیر، هئچ وقت آچیقجه گوستریلمهمهلیدیر.
میثال اوچون: {{Lang|el|متن یونان دیلده بورادا}}, which wraps the text with  . Also available is {{Lang-el|متن یونان دیلده بورادا}} which displays as یونانجا: متن یونان دیلده بورادا.
نوت[دَییشدیر]
بو بؤلمه غیری موستقیم شابلونلاردان یارادیلیب:
ایندی بۇ بؤلمهده فایل و یا مدیا یوْخدور.


text:
در بسیاری از وظایف بازنمایی دادهها، نیازمند نمایش اطلاعات استخراج شده توسط نمودارهای دایرهای هستیم. این نوع نمودارها که از محبوبترین و با سابقهترین روشهای بازنمایی دادهها هستند به آسانی توسط زبان برنامه نویسی پایتون و کتابخانه matplotlib قابل رسم میباشند. در این نوشته به دنبال آموزش ویرایش تو در تو نمودارهای دایرهای هستیم. در نمودارهای دایرهای معمولا ما کلاسها یا عنوانهای مختلفی داریم که هر کدام سهم مشخصی از چیزی را به خود اختصاص داده اند و این سهم مشخص گستردگی زاویه قطاع اختصاص داده شده به کلاس یا عنوان را مشخص مینماید. در نمودار دایرهای تو در تو علاوه بر کلاسها ما زیر کلاسهایی را نیز داریم که هر کدام سهمی از کلاس رده بالایی خود را دارند. با ما همراه باشید.
بسم الله الرحمن الرحیم
وئریلردن الده ائدیلمیش بیلگینی آچیقلاماق یوللاریندان بیری دگرهک گؤستریسی دیر. دگرهک گؤستریلری، صنفلنمیش وئریلرده فرقلی صنفلرین پایینی گؤستررلر. بعضا صنفلنمیش وئریلرین صنفلری، اؤزلری ده یئنه صنفلنهبیلرلر. بونلار ایسه ایچ ایچه دگرهک گؤستریلر واسطهسییله آچیقلانابیلرلر. بو یازیدا پایتون یازیلیملاما دیلینده matplotlib واسطهسییله دگرهک گؤستریلرینی و ایچ ایچه دگرهک گؤستریلرینی رسم ائتمگی اؤگرنهجگیک.
۱. دگرهک گؤستریسی:
پایتون یازیلیملاما دیلینده matplotlib واسطهسییله دگرهک گؤستریسینین رسمی اوچون pie تابعینی ایشلتمهلیییک. بو تابع چاغیریلیرکن بلیرتیلمهسی گرک اولان بیرجه گیریش، x، صنفلرین وئریلرده پایی دیر. بو تابعین باشقا اهمیتلی گیریشلری بئیله دیرلر: explode صنفلرین دگرهگین اورتاسینا گؤره دیشاریلیغینی گؤسترن بیر لیست دیر. بو لیستده اولان ساییلارین تعدادی x اوچون وئریلن لیستدهکی ساییلار تعدادی ایله بیر اولمالی دیر. labels: صنفلرین آدلارینی گؤسترن بیر یازی لیستی دیر. دگرهک گؤستریسینده صنفلر، بو یازی لیستی واسطهسییله آدلاناجاقلار. colors: صنفلرین بویلاقلارینی بلیرتن لیست دیر. autopct: صنفلرین پایینین گؤستریلمهسینی بلیرتن پارامتر دیر. بو پارامتر None اولورسا صنفلرین پایلاری گؤستریلمهیهجک دیر. یازی یوخسا تابع اولورسا، صنفلرین پایی گؤستریلهجک دیر. بو گیریش اوچون وئریلن یازی، صنفلرین پایلارینین هانسی فرمتده یازیلماسینا احتوا ائتمهلی دیر. pctdistance: صنفلرین پایلارینی دگرهک گؤستریسی اوزرینده یازاجاق یازینین مرکزله اوزاقلیغینی بلیرتن گیریش دیر. shadow: گؤسترینین کؤلگهلی یوخسا گؤلگهسیز اولماسینی معین ائدن گیریش دیر. مقداری ایسه True یا False اولمالی دیر. startangle: رسمین هانسی زاویهدن باشلانیلاجاغینی بلیرتمک اوچون گیریش دیر.
میثاللار واسطهسییله بو تابعین ایشلنیشی داها آیدینلاشاجاق دیر. ایلک میثال، بیر بؤلگهنین الکتریسیتهسینین تولیدینده فرقلی گوجلرین پایینی دگرهک گؤستریسی واسطهسییله آچیقلاماق مسئلهسی دیر. بو بؤلگهنین ۴۰% الکتریسیتهسی گونش ایشیغی ایله، ۲۵% گاز یاندیریلماسی ایله، ۲۰% یئل گوجو ایله و سون ۱۵% کؤمور یاندیریلماسی ایله الده ائدیلدیگی فرض اولونور.
import matplotlib.pyplot as plt Colors = plt.cm.viridis fig1, ax1 = plt.subplots() patches, texts, autotexts = ax1.pie([40, 25, 20, 15], explode=[0.1, 0.1, 0.1, 0.1], labels=["Günəş", "Gas", "Yel", "Kömür"], autopct="%1.1f%%", shadow=True, startangle=60, colors=[Colors(0.4), Colors(0.5), Colors(0.6), Colors(0.7)]) for autotext in autotexts: autotext.set_color("white") plt.show()
گؤردوگونوز کیمی pie تابعینین بیرینجی گیریشی قیرخ، ایگیرمی بئش، ایگیرمی و اون بئشه احتوا ائدن بیر سایی لیستی دیر. ایکینجی گیریش اولاراق explode معیّنلشمیش دیر. هر صنف اوچون گؤستری صفر تام اوندا بیر واحد دیشاری چیخاریلاجاق. labels گیریشی واسطهسییله صنفلرینی گؤستری اوزرینده یازیلاجاق آدلارینی بلیرتمیشیک. autopct اوچون یازیلان یازی، صنفلرین پایلارینین بیر اعشار رقمهجه گؤستریلمهسی معناسیندا دیر. کؤلگهنین اولماسی و باشلانیلاجاق زاویهنین آلتمیش درجه اولماسی دا بلیرتیلمیشلر. گؤستریده هر صنف اوچون ایشلنیلهجک بویاق ایسه اؤنجه یاراتدیغیمیز Colors شیی واسطهسییله مقدارلانمیش دیر. Colors رسم کیتابخانامیزین viridis بویاق نقشهسی اوزریندن یارانمیش دیر. pie تابعینین نهایت اوچ چیخیشی وار دیر. بو چیخیشلارین جزئیاتدا نه اولدوغونا گؤره سؤز آچماق لازم دییل دیر. آنجاق بونو بیلمک گرک اتوماتیک شکلده گؤسترییه آرتیریلان یازیلارین خصوصیتلرینی دَییشدیرمک اوچون autotexts چیخیشینی ایشلدهبیلرسینیز. بو یازیلیمدا سؤزو گئدن چیخیش، گؤستری اوزرینده یازیلان پایلارین بویاسینی آغا دَییشدیرمک اوچون ایشلنمیش دیر. نهایتده رسم ائتدیگیمیز دگرهک گؤستریسی بئیله اولاجاق دیر:
labelـلرین گؤستریده نئجه یئر آلدیقلارینی گؤرورسونوز لکن legend واسطهسییله ده صنفلری تانیتماق ممکن دیر. یوخاریدا گؤردوگونوز یازیلیمی legend ـدن یارارلانماق اوچون بئیله یازابیلریک:
import matplotlib.pyplot as plt Colors = plt.cm.tab20c fig1, ax1 = plt.subplots() patches, texts, autotexts = ax1.pie([40, 25, 20, 15], explode=[0.1, 0.1, 0.1, 0.1], autopct="%1.1f%%", shadow=True, startangle=60, colors=[Colors(0.02), Colors(0.22), Colors(0.42), Colors(0.62)]) for autotext in autotexts: autotext.set_color("white") plt.legend(["Günəş", "Gas", "Yel", "Kömür"]) plt.show()
بو یازیلیمین نتیجهسینی آشاغیدا گؤرهبیلرسینیز:
رسم ائتدیگیمیز دگرهک گؤستریسینده، بوتون بیر دگرهک، صنفلرین وئریلرده پایی اساسدا بؤلونموش دور، لکن بیز گؤسترینی ایکی مرکزداش دگرهگه محدود اولان ناحیهلر واسطهسییله ده رسم ائدهبیلریک. بو setp تابعییله ممکن اولور. بو تابعین نئجه ایشلنمهسی آشاغیداکی مثال ایله اؤگرنیلهبیلر:
import matplotlib.pyplot as plt Colors = plt.cm.Blues fig, ax1 = plt.subplots() patches, texts = ax1.pie([40., 25., 20., 15.], explode=[0.1, 0.1, 0.1, 0.1], startangle=60, colors=[Colors(0.2), Colors(0.4), Colors(0.6), Colors(0.8)]) plt.setp(patches, width=0.5, edgecolor="white") plt.legend(["Günəş ۴۰%", "Gas 25%", "Yel 20%", "Kömür 15%"]) plt.show()
setp تابعینین گیریشلریندن اولان width ایکی دگرهک آراسیندا اولان ناحیهنین انینی، edgecolor ایسه سینیرلارینین بویاسینی بلیرتیرلر. بو میثالین نتیجهسی آشاغیدا گؤستریلمیش دیر:
بورا چاتدیقدان سونرا، دئمک بیز ایچ ایچه دگرهک گؤستریلرین رسم ائتمهسی اوچون گرک اولانلاری اؤگرنمیشیک.
۲. ایچ ایچه دگرهک گؤستریسی:
ایچ ایچه دگرهک گؤستریسینی رسم ائتمک اوچون سون میثالدا رسم اولونان گؤستریلردن ایکیسینی ایچ ایچه رسم ائتمهلیییک. لکن اؤنملی بیر مسئله وار دیر. دگرهکلرین زاویهلری داهی شعاعلاری بیر-بیرلریینه اویغون اولمالی دیر. آشاغیداکی اؤرنک بئیله بیر گؤسترینین نئجه رسم اولماسینی آچیقلامیش دیر. بو میثالدا اوچ اساس صنفی و بو صنفلرین یئنه ایکی صنفه بؤلونمهلرینی فرض ائتمیشیک. ائتدیگیمیز ایشی داها درین آنلاماق اوچون، یازیلان یازیلیم سطر سطر آچیقلاناجاق دیر.
import matplotlib.pyplot as plt from numpy import arange, array fig, ax = plt.subplots() size = 0.3 radius = 1.2 vals = array([[60., 32.], [۳۷٫, ۴۰٫], [۲۹٫, ۱۵٫]]) cmap = plt.cm.tab20c outer_colors = cmap(arange(3) * 4) inner_colors = cmap([1, 2, 5, 6, 9, 10]) patches1, texts1 = ax.pie(vals.sum(axis=1), radius=radius, colors=outer_colors, labels=["A sinfi", "B sinfi", "C sinfi"], wedgeprops=dict(width=size, edgecolor="white")) patches2, texts2 = ax.pie(vals.flatten(), radius=radius-size, colors=inner_colors, labels=["A1", "A2", "B1", "B2", "C1", "C2", ], labeldistance=radius - 1.5 * size, wedgeprops=dict(width=size, edgecolor="white")) plt.legend() handles, labels = ax.get_legend_handles_labels() ax.legend(handles[3:], ["A1", "A2", "B1", "B2", "C1", "C2", ], loc=(1.1, 0.7)) plt.show()
اصل ایشیمیزه باشلامامیشدان، گرک اولان ماژوللاری، شیلری و تابعلری کیتابخانالاردان چاغیرمالیییق. بونا گؤره ده رسم اوچون matplotlib ـدن pyplot ماژولونو plt آدی ایله و بعضی عددی ایشلر اوچون numpy ـدان arange و array ـی چاغیرمیشیق. اوندان سونرا هر ایشدن اوّل pyplot ماژولوندان subplots تابعی واسطهسییله رسمیمیزه احتوا ائدن تصویر و محورلر یارادیلمیشلار. اوندان سونرا رسم ائدهجگیمیز گؤستریده دگرهک ناحیهلرین انی، ایچ ایچه دگرهک گؤستریسینین شعاعی و صنفلر پایینی وئریلرده گؤرسَدن مقدارلار تعریفلنمیشلر. pyplot ماژولوندان cm، بویاق نقشهلرینه احتوا ائدر. گؤسترینی بویاماق اوچون cmـدن tab20c بویا نقشهسینی سئچیب، ایچریلیکده و دیشاریلیقدا اولان دگرهکلرین بویاماسی اوچون بویاقلاری inner_colors و outer_colors لیستلرینده حاضرلاییریق. بونلاردان سونرا اساس ایشیمیز باشلاییر و دگرهک گؤستریلرینی رسم ائدیریک. ایلک اولاراق دیشاریلیقدا اولان دگرهک گؤستریسینی، سونرا ایسه ایچریلیکده اولانی رسم ائدهجگیک. دیشاریلیقدا اولانی رسم ائتمک اوچون vals ـین هر سطرینده اولان مقدارلاری توپلاییب سونرا اوچ مقدارلی بیر لیست شکلینده pie تابعینه وئرمیشیک. شعاع یوخاریلیقدا تعریفلهدیگیمیز radius واسطهسییله بلیرتیلمیش دیر. بویاقلار دا یئنه تعریفلهدیگیمیز outer_colors ایله تعیین اولموشلار. صنفلرین آدلارینی ایسه بیر لیست اولاراق labels گیریشی اوچون وئرمیشیک. سون پارامتر ایسه wedgeprops دیر. pie تابعینین رسم ائتدیگی شکلین مشخصهلرینی بو گیریش ایله بلیرتمک ممکن دیر. wedgeprops اوچون دگرهک گؤستریسینین انینی و سینیرلارینین بویاسینی بیر dictionary اولاراق تعیین ائتمیشیک. wedgeprops پارامترینی مقدارلاماق ایله داها setp تابعینی ایشلتمک گرک دییل دیر. کُدلارین دوامیندا ایلک دگرهک آردیندان ایکینجینی ده رسم ائتمیشیک. البته آرادا نئچه کیچیک فرقلر وار دیر. ایکینجی دگرهک گؤستریسینده آلتی صنفیمیز وار، دئمک اؤنجهکی هر بیر صنفین ایکی آلت-صنفی ده وار دیر. ایچریلیکده اولان گؤستریده شعاع size ـجا کیچیلمهلی دیر. اؤنجهکی شعاع ایشلدیلسه ایکی دگرهک بیر-بیرینین اوزرینه دوشرلر، اونون اوچون ده دیشاریلیقدا اولان دگرهگین انینی، اونا اختصاصلانمیش شعاعدان، چیخمالیییق. صنفلرین آدلاری دا آلتی عنصرلی یازی لیستی واسطهسییله بلیرتیلمهلی دیر. دگرهک گؤستریلری رسم ائدیلدیکدن سونرا legend لر آرتیریلمالی دیرلار. بیز بو رسمده یالنیز آلت-صنفلر اوچون legend ـین گؤرسَدیلمهسینی دیلهدیگیمیز اوچون بوتون دوققوز صنف اوچون legend ـی فعال ائتدیکدن سونرا get_legend_handles_labels تابعی واسطهسییله handle ـلر و label ـلری آلیب، legend ـی یئنهدن اوچ اصل صنف اولمادان فعال ائدیریک. بو یازیلیمین رسم ائتدیگی گؤسترینی آشاغیدا گؤرهبیلرسینیز:


text:
سویوت تورکجهسی
سوْیوْت تورکجهسي و يا سوْیوْت توُکا تورکجهسي (ائلهجه سوْیوْت-توُغکا، سوْييت-دوْخا، سوْييت-توُها آدلانير) (روسجا: CoйóTcko-цaTáHckий языk یا دا coйóTckий)- تورک دیللری ایچینده توُواجا، توْفاجا و کؤک موْنچاقجایا یاخین بیر تورک لهجهسیدیر. ايکي ديالکته و يا آغیزا بؤلونور: بيرينجيسي، بورياتيادا سوْیوْت تورکلري طرفیندن دانيشديقلاري سوْیوْتجا (سوْییت) يوخ اولماق اوزره دير.ايکينجيسي، موغولیستانین دارهات یؤرهسینده موغولجادا چاتان (موغولجا:چاتان: ЦaaTaH ) آدلانان توُکا (دوُخا) (دوُخا تورکجهسينده: Tyъha) ديليدير. توُکا تورکجهسی ده موغولیستاندا یئنی اویغور اوُرانهای دیلی و چاتان دیلی اولماق اوزرره یئنه ایکی آغیزا بؤلونور.
2000-جي ايللرين اوللرينده سوْیوْت تورکجهسي اوچون کيريل اليفباسينا اساسلانان اليفبا قبول ائديلدي. بو اليفبا سوْیوْت تورکلري نين اوشاقلاري اوچون نظرده توتولان ديل اؤيرنمه کيتابيندا و سوْیوْتو اؤيرهدن تدريس کيتابلاريندا ايستيفاده اولونور. بو گون موغوللارين فعال اولدوغو بورياتيادا سوْیوْت تورکلري اؤز ديللرينين محوي ايله اوز-اوزدير [۱].
سویوت کیریل الیفباسی
اتک یازیلار[دَییشدیر]
- ^ "PaccaдиH B. И. O пpoблeMax BoзpoждeHия и coxpaHeHия языkoB HekoTopыx MaлoчиcлeHHыx Tюpkckиx HapoдoB ЮжHoй Cибиpи (Ha пpиMepe Toфaлapckoro и coйoTckoro языkoB) (дokлaд B ЮHECKO)". 24 Ekim 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Nisan 2013.


text:
کؤپ سانلی بوُسغون دنگیزدن چیقاریلدی
دیکیلی ده 21، چشمه ده 33 و مندرس ده 13 بی قانون بوُسغون سوودان چیقاریلدی
ایزمیرده، اژه دنگیزینده یونان ینگ دنگیزیاقا گۆیچلری تاراپیندان تۆرکیأ دوُغری ایزینا قوُویلان 67 بیقانون بوُسغون تۆرک گۆیچلری تاراپیندان اؤلۆمدن حالاص ادیلدی.
دیکیلی ده 21، چشمه ده 33 و مندرس ده 13 بی قانون بوُسغون سوودان چیقاریلدی.
داشاری یورتلی 67 بوُسغون گؤچ ادیلشیک اداراسینا ایبریلدی.
دِگیشلی حابارلار
أردوُغان: تۆرکیه بیلن آذربایجان اِت بیلن سۆنک یالی بیرهک بیرهگهدیر
أردوُغان بیلن علی یف تۆرکیه بیلن آذربایجان ینگ اوُرتاق تۆرگِنلهشیگینه قاتناشان عسگرلره بیانات بردی
چاووش اوُغلی فرانسوز ایشدشی بیلن دوشوشدی
تلفن آرقالی دوشوشیقدا بؤلگه آرا مسئلهلر حاقیندا گِنگِهشیلدی


text:
آی آغالار سیزه تعریف ائیله ییم
گلن آیین گلیشیندن بللی دیر
کیمی قونار ، کیمی کؤچر یوردوندان
فلکینده گردیشیندن بللی دیر
نامرده اوز سالما اوزون گؤتورمز
نامرد قوناغینا چؤرک گتیرمز
اوت کؤک اوسته بیتر اصلین ایتیرمز
بد اصیل ده یئریشیندن بللی دیر
هرکیم قاپیسیندا بئش کئچی ملر
تکبر ائیله ییب مجلیسه گلر
گؤزو کله سینده هر جایی ( آوارا – سرسری ) گولر
هر جای ده گولوشوندن بللی دیر
صاباح محشر گونو قورارلار سانی
کیمسه سالا بیلمز قصری ائیوانی
هر آنلاماز دئییر منم کئیوانی ( کد خدا – خان )
کئیوانی دا تیکیشدن بللی دیر
« خسته قاسیم » سؤزون سالما درینه
عاشیق ، معشوق ایلن گرک سورونه
مرد آند ایچر ایستکلینین سرینه
ایستکلی ده باخیشیندان بللی دیر


text:
منی گؤزوندن ایراق سالما!
رضوان جانای
سسیم سسینله قاریشدی سپیلدی قار سایاغی
یازیم یاییلدی یازیندا سیزیلتی آلدی باغی
دووار گؤزونده شعیرسیز قالیبدی قاپ- باجامیز
منی قوجاقلایار ایندی سازاقلی غم دوراغی
دوداق- دوداق سوساجاقدیر ایچیمده آرزیلاریم
یانیب یانیب کؤزهررکن دوشونجهمین چیراغی
باهار چاغیندا زامانسیز گؤیرمهدن سولاجاق
خاطیرلایاندا منی لال بنؤوشهنین یاناغی
قیزیل گولون دوداغیندا قانادلانیر کپنک
گؤزونده دالغالی حسرت اورهکده آغری داغی
سینیبدی دفتریمین اوسته بیر یانیقلی اورهک
یانیب کول اولمادادیر سانکی شعریمین دوداغی
منی گؤزوندن ایراق سالما یالواریممی سنه؟
آماندیر اوندا گؤزومده سینار گولون بوداغی


text:
اویان نیوز : فرانسا، سوریهده دؤولت باشقانی بشار اسدین گئچیش دؤنمینده رول آلماسینا قارشی اولدوغونو آچیقلادی
فرانسا، سوریهده دؤولت باشقانی بشار اسدین گئچیش دؤنمینده رول آلماسینا قارشی اولدوغونو آچیقلادی.
تورکیه ده سوریهده “اسد”لی بیر پلانا قارشی اولدوغونو ایفاده ائتمیشدی. آمریکا و روسیانین “اسدین ۲۰۱۴ده قدر گؤرهوده قالماسی” پلانی اوزرینده آنلاشدیغی دارلیشمالارینا فرانسا دا قاتیلدی.
فرانسا، سوریهده سیاسی گئچیش سورهجینده دؤولت باشقانی بشار اسده هر هانسی بیر رول وئریلمهسینه قارشی اولدوغونو دویوردو. فرانسا خاریجی ایشلر باخانلیگغی سؤزچوسو وینسنت فلورانی، “بشار اسد هله خالقینا باسقی ائدیر و ۴۵ مین قوربانین اؤلدورولمهسیندن سوروملو. او سوریهدهکی گئچیش سورهجینین پارچاسی اولابیلمز” دئدی.
آمریکا و روسیانین “اسدین گئچیش دؤنمینده رول آلماسی” قونوسوندا آنلاشدیغی آنجاق بو پلانین آنکارایا تاخیلدیغی ادعا ائدیلمیشدی.
ت.ر.ت. تورکی


text:
چاووشاوغلو ارمنی پروتئستوچولارا ”بوزقورد” ایشارتی ایله قارشیلیق وئردی – ویدئو
دیشایشلری باخانی (خاریجی ایشلری باخانی) مولود چاووشاوغلو، ۱۹۱۵ اولایلارینین ایلدؤنومو گرکچهسی ایله ائرمنیستان بایراقلارییلا اونو پروتئستو ائدهنلره ‘بوزقورد’ ایشارتی ایله قارشیلیق وئردی.
چاووشاوغلو رسمی زیارت قاپسامیندا بولوندوغو اوروگوئه’ده مونتهویدئو بویوکائلچیلیگینین (سفارت) آچیلیشینی یاپدی. آچیلیشین آردیندان بیر گروپ، ۱۹۱۵ اولایلارینین ایلدؤنومو گرکچهسی ایله ائرمنیستان بایراقلارییلا چاووشاوغلو’نو پروتئستو ائتدی.
بویوکائلچیلیک بیناسیندان آراجییلا آیریلان چاووشاوغلو پروتئستوچولارا “بوزقورد” ایشارتی یاپاراق قارشیلیق وئردی.
چاووشاوغلو ائرمنی پروتئستوچولارا ''بوزقورد'' ایشارتی ایله قارشیلیق وئردی pic.twitter.com/4DljGaQhvA
— Araz News TV (@ArazNews_org) April 24, 2022


text:
فریدریش ماکسیمیلیان کلینقر
فریدریش ماکسیمیلیان کلینقر (اینگیلیسجه: Friedrich Maximilian Klinger) رومانچی و یازیچی - ۱۷ فوریه ۱۷۵۲ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. ۷۹ ایل عومر ائلهییب و ۲۵ فوریه ۱۸۳۱ میلادی تاریخیندا وفات ائدیب. اوْ، اثرلرینی آلمان دیلینده یازیب.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Friedrich Maximilian Klinger»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده فریدریش ماکسیمیلیان کلینقر گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
ککلمک (لکنت)
مدت زمان تخمینی مطالعه: 2 دقیقه
ککلمک (لکنت) ۷ یاشدان آشاقی اوشاقلاردا باشلانار.
اوشاقلار تخمینن اؤچ یاش اطرافیندا اوزلرنی ایفاده ائتمه قابیلییتینه اولدوقجا اوستالاشمیشلاردیر.
بو یاشلار اوشاغین اولدوقجا اکتیو و ماراقلی اولدوغو دؤورلردیر.
هر آن یئنی آنلایشلارلا تانیش اولماغا و سؤز بازالارینی گئنیشلندیرمه یه حاضیردیر.
ینی و دییشیک حیاتلارینی پایلاشماغا اولدوقجا هوسلی اولان ۳ یاشلی اوشاقلار، بعضی سویلمک ایستدیک لری سؤزو تاپا بیلمیر یا دا تلفظ ائدرکن بعضی سهویلر ائدیرلر.
اینکیشاف ککلملییی (لکنت رشدی)
بو یاش قروپداکی بؤتؤن اوشاقلارین دانیشیقلاری اسناسیندا یئنی سوزلری یا دا جؤمله لری آرد آردا تکرارلادیقلارینا، نفسلرینی سویلمک ایستدیکلری جؤمله نین اوزونلوقیلال کووردیناسیا اولاراق ایستیفاده اتمدیکلرینه و ایغون اولمایان یئرلرده دایانمالار اتدیکلرینه شاهید اولاریق.
چوخ واخت بو دانیشما فورماسی “اینکیشاف ککلملییی (لکنت رشدی)“ اولاراق آدلاندیریلیر.
۲-۷ یاش اوشاقلارین دانیشماقلاریندا مؤشاهیده ائدیلن و نورمال الدوغو دؤشؤنؤلن بو تیپ دانیشیق قؤسورلاری بعضا قالیجی بیر پروبلم حالینا گله بیلر.
نورمال دانیشیق آخیجلیغین ککلمک دن (لکنت) نئه فرقی وار ؟
ککلمکه (لکنت) دانیشیق آخجیلیقیندا اوچ ایشاره وار.
بیرینجی ایشاره : سوزلری و حرفیلری اوزالدیب و چکیر
ایکینجی ایشاره: سوزلری و یا حرفلری تیکرارلا دیییر.
اوچونجی ایشاره: سوزلری و یا حرفلری دییمیر و دانیشیق آخیجلیغی(روانی کلام) باغلانیر و قیفیلانیر.
بیز بونلارین هئچ بیریسینی نورمال دانیشیق آخیجیلیقیندا (روانی طبیعی کلام) گورموروق.
نورمال دانیشیق آخیجیلیقیندا (روانی طبیعی کلام)
نورمال دانیشیق آخیجیلیقیندا (روانی طبیعی کلام) اوشاق دانیشیقیندا بیر کلمه نی تیکرار لاییر و یا دانیشیقین آخیجیلیقیندا (روانی کلام) بیر سسلی دورما و یا سسسیز دورما گورونور .
بیز بو ایشاره لری دانیشیقین آخیجیلیقیندا (روانی کلام) گورسک بونا نورمال دانیشیق آخیجیلیقی دییلر و هئچ بیر مؤراجیعت درمان آلماق اؤچون لازیم دییل.
اوستدکی اوچ ایشاره نی نورمال دانیشیق آخیجیلیغیندا گوررسک لازیمدیر کی حتمن بیر مؤتخصیص و اوزمان طرفیندن دانیشیقیمیزین آخیجلیقی آرانسین.
و بو اوچ ایشاره نی گورنده حتمن بیر گفتاردرمانا مؤراجیعت ائدین و اونلاردان یاردیم و کومک ایستییین.
ککلمک (لکنت) ندیر؟
ککلمک (لکنت)، دانیشمانین آخجیلیغی و ریتمینین، دایانمالار، تکرارلار، اوزاتمالارلا و چوخ وقت بونلارا اولداشلیق ائدن بدن حرکتلری ایله کسیلمه سیدیر.
ککلمنین (لکنت) میقداری و شیدتی، مؤحیطلرده، گؤندن گؤنه، حتی یئنی گؤون ایچریسینده بئله دییشه بیلر.


text:
اویان نیوز: آ ب ش ویتسئ-پرئزیدئنتی جو بایدئن دئییر کی، ۴ یاشی تامام اولان ایران و پ۵+۱ کیمی تانینان بئینلخالق تماس قروپو آراسیندا بیرباشا دانیشیقلار تکلیفی هله ده ماسا اوزریندهدیر، آنجاق بو اؤلکهنین آلی لیدئری جدی دانیشیقلاری حاضر اولدوغو زامان باش وئره بیلر.
آلمانییادا دانیشان جناب بایدئن علاوه ائدیب کی، ب م ت تهلوکهسیزلیک شوراسینین ۵ دائمی عضوو و آلمانییا ایرانلیلارین دانیشیقلار ماساسینا دانیشیقلارا حاضر اولدوقلارینی گؤسترهن آگئندا ایله گلمهسینی ایستییر.
بو آچیقلاما آبش قزئتینین موباهیسه ادعا ایرلی سوردویو زامانا تصادف ائدیر. بئله کی، ادعایا گؤره وظیفهسینی ترک ائتمکده اولان آمریکا مدافعه ناظری ایرانی رئگیونال گرگینلیگی آرتیرماقدا اتهام ائدیب.
دونهن وال ایسترئئت ژوورنال قزئتینین وئردیی معلوماتا گؤره، ایران یاراقلی موتتفیقلرینی قیریجی طیارهلر علیهینه سلاحلارلا تعمین ائدیر.
قایناق آمریکا سسی


text:
رجب طیب اردوغان: تورکجهمیزی موحافیظه ائتمهلیگیک
تورکییه جومهورباشقانی اردوغان، تورک دیل بایرامی’نی قوتلادیغی مئساژیندا، “یاشایان بیر وارلیق اولان دیلیمیزی بسلهمک، قوروماق و گلیشدیرمک اوچون تورکجهمیزین قوللانیمینا اؤزهن گؤستئرمهیی سوردورمهلیگیک” دئدی.
رجب طیب اردوغان، ۲۶ سپتامبر تورک دیل بایرامی’نی یاییملادیغی مئساژلا قوتلادی.
مصطفی کمال آتاتورک’ون تعلیماتییلا تورکییهده ۱۹۳۲’ده دوزهنلهنن “بیرینجی تورک دیل قورولتایی”نین آچیلیش گونو اولان ۲۶ سپتامبر، هر ایل “دیل بایرامی” اولاراق قوتلانیر.
تورکییه جومهورباشقانی اردوغان، مئساژیندا شونلاری قئید ائتدی؛
حایاتی، مادی و معنوی دونیامیزی آنلاملاندیردیغیمیز تورکجهمیز، دونیانین ان قدیم، ان یایغین دیللریندن بیری اولاراق ان بویوک زنگینلیکلریمیزدندیر. دونیانین ساییلی دیللری آراسیندا یئر آلان تورک دیلی، میللی روحون اولوشماسیندا، میللی کیملیگین قازانیلماسیندا و یاشادیلماسیندا تمهل بیر عونصور اولاگلمیشدیر. دیلیمیزین توم زنگینلیکلرینی قوجاقلایان بیر آنلاییشلا تورکجهمیزه صاحیب چیخماق حایاتی اؤنمه حائیزدیر.
“تورکجهمیزین قوللانیمینا اؤزهن گؤستئرمهیی سوردورمهلیگیک”
یاشایان بیر وارلیق اولان دیلیمیزی بسلهمک، قوروماق و گلیشدیرمک اوچون تورکجهمیزین قوللانیمینا اؤزهن گؤستئرمهیی سوردورمهلیگیک. تئکنولوژینین سرعتله ایلهرلهدیگی، دیجیتاللاشمانین حایاتین هر آلانینا سیرایت ائتدیگی بیر دونیادا، دیلیمیزی توم اؤزگونلوگو ایله موحافیظه ائتمئلیگیک.
تورکجه’نین صنعت، ادبیات، بیلیم و ائگیتیم دیلی اولاراق قوللانیمینین یانی-سیرا دیلیمیزین زنگینلیگینی و ئرینلیگینی احتیوا ائدن سؤزلو و یازیلی اثرلرین اورهدیمی، زنگین دیل میراثیمیزی گلهجک نسیللره آختارمانین و تورکجهمیزین اعیتیبارینی یوکسلتمهنین اؤنهملی بیر آدیمی اولاجاقدیر.
بو وسیله ایله، یونوس ائمره’دن کؤراوغلو’نا، یحیا کمال’دان نجیب فاضیل’آ، آشیق وئیسئل’دن نشأت ارتاش’آ، تورکجهمیزین گوزللیکلرینین بیزلره اولاشماسینا وسیله اولان توم سؤز اوستالارینی، گؤنول ارلرینی، قلم و کلام اربابینی میننتله یاد ائدیرم.
تورک دیل بایرامی’نین، تورکجهمیزین یاشادیلماسی، گلهجک نسیللره توم اؤزگونلوگو و درینلیگی ایله آختاریلماسی (انتقال تاپماسی) اوچون بیر وسیله اولماسینی دیلهییر، توم وطنداشلاریمی ان قلبی دویغولاریملا سلاملاییرام.


text:
بیرلیک،ین سون حادیثه لر اوچون بیاناتی
تورک میللتی نین ایکینجی قیامی باشلانمیشدیر
گئچن گونلرده، ایران دئولتی نین رسمی تلویزیاسینین ایکینجی کانالیندان یایلان “فیتیله” آدلی پروقیرامدا تورک میللتینه قارشی چیرکین و آشاغیلایجی بیر کامپانیا آپارماسی گونئی آزربایجان دا و تورک لر یاشایان شهر و کندلرده گئنیش رئآکسیالار و ائعتراضچی یوروشله ره نه دن اولموشدور.
ایران دئولتی نین تورک له ره قارشی آسیمیلاسیون سیاستی گئچن 90 ایلده، فرقلی یؤن لرده و فرقلی سویه لرده آمان سیز گرچکله شدیرمه چاباسیندا بولونموشدور. آسیمیلاسیون سیاستی نین آیریلماز بیر بؤلومو ایران دا تورک میللی کیملیگین دانماق، و تورک لری شیددت، اهانت و آیری سئچگیه معروض قویموشدور. آسیمیلاسیون سوره جی گئچن ایکی اون ایلده آزربایجان دا میللتیمیزین میللی ماراق لارینا سؤکنن موباریزه سی ایله دایاندیریلمیش و آزربایجان دا گئنیش ائعتیراضچی آکسیالارا یول آچمیش دیر.
ایران دئولتی نین رسمی لری، او دئولتین مئدیا و یا رادیو، تیلویزیاسی ایرقیچی و آنتی تورک پروپاقاندالارین یایلماسیندا ان اؤنملی رول اولموشدور. 1385نجی ایلین ایکینجی آیین دا دئولتین ایران آدلی رسمی قازئته سینده تورک له ره قارشی بیر آشاغیلایجی کاریکاتور یایلدی. بو کاریکتاتوردا (چه کنیم که سوسکها سوسکمان نکنند) تورک لر بؤجه یه (سوسک آ) بنظه تیلمیش و چیرکین بیر دیلده اونلارین حاقیندا یازیلمیشدیر. بو کاریکاتورون یایلماسی یالنیز آزربایجان دا دئیر، بلکه عموم ایران دا تورک میللتی نی آیاغا قالخیزمیش و تورک لر یاشایان بؤلگه لرده گئنیش بیر بیچیمده ائعتیراض اوچون یورویوشلر گرچکلشمیشدیر. بو یوروشلر، 1324نجی ایلده آزربایجان حکومتی قورولاندان سونرا، تورک لرین میللی حاقلارینین طلبینده بیرینجی چوخ گئنیش و توپلومسال حرکت سایلیب و تورکلرین بیرینجی میللی قیامی آدلاندیریلمیشدیر. بو قیام ایران دئولتی نین سرکوب ماشینینی واسیطه سی ایله سوسدولورموشدور.
سون گونلرده (آبان آیی نین 15ده) گینه ده ایران دئولتی نین ایرقیچی و آنتی تورک کامپانیاسی نین دوامی ایران ین ایکینجی رسمی تلویزییا کانالینین دان بیر اوشاق پروقیرامیندا مئیدانا چیخمیش دیر. بو پروقیرامدا گویا تورکلر توالت فیرچاسی ایله دیشلرین یووارمیشلار دئیه چوخ آشاغیلایجی بیر کامپانیایا اه ل قویولموشدور. آمما بو کامپانیا ایرانین مرتجع و ایرقیچی حاکمیتی نین دوشوندونلرینه رغمن میللتیمیزی چوخ سرعت له آبان آی نین 18ده ائعتیراض اوچون مئیدانلارا چیخارتمیشدیر. تورک اینسانی آزربایجانین شهرلرینده چوخ گئنش ائعتیراز آکسیالاری گرچکلشدیرمیش و توپلومسال به حرکت ده بو گئنش ائعتیراض لاری ایله تورک میللتی نین ایکینجی دفعه اولاراق بیرگه و بیرلیک ده حرکت ائتمک له هم میللتیمیزین آییق و آیدیلیغین نمایش ائتدیرمیش و هم ده بو میللتین میللی حاقلارین و او جمله دن تورک دیلی نین رسمی اولماسی و تورک دیلینده تحصیل آلماق حاقینی آیدینجا خالق شعارلارینا مئیدانا قویموشدورلار.
سون گونلرده گرچکله شن ائعتیراضچی یوروش لر تورک میللتی نین گونئی آزربایجان دا ایکینجی گئنیش قیامی نی بیر رئآل تابلو کیمی هم ایچه ریده و هم خاریجده نمایش ائتدی.
بیرلیک، غرورلا میللتیمیزین بو قیامی، ایکینجی میللی قیام کیمی میللت یمیزه تبریک دئییب، اونو آلقیش لاییر و خالقیمیزین میللی ماراقلارینین تامین اولماسی اوچون بو قیامین هر بیر شیوه و یا دوزگون تاکتیک لرله دوام ائتمه سینی بیر ضرورت بیلیر.
یاشاسین گونئی آزربایجان ئدا تورک خالقی نین میللی دئمکراتیک قیامی
گونئی آزربایجان میللی دئمکراتیک بیرلی یی- بیرلیک
20151110


text:
ویکیپدیادان، آچیق بیلیکلیکدن
۶ نوْوامبر
- ۱۳۶۹ (۷۴۸ ه.ق) -آذربایجانین عیرفان شاعیری عمادالدین نسیمی دریسی سوْیولماق طریقی ایله دۆنیاسین دَییشیبدیر.
- ۱۸۶۰ - آبراهام لینکلون آمریکا باشقانی سئچیلدی.
- ۱۹۱۳ - هیند رهبری ماهاتما گاندی حبس ائدیلدی.
- ۱۹۱۷ - بوْلشویک اوکتوبر اینقیلابی٬ لنین و تروچکی پتروقراددا حؤکومتی اله کئچیردیلر.
- ۱۹۱۸ - چاناققالا بوْغازی٬ بریتانیا و فرانسهلرجه ایشغال ائدیلدی.
- ۱۹۲۳ - آمریکالی جاکوب شینک٬ ایلک الکتیریک تراش ماشینینین ایختیراع ثبتینی آلدی.
- ۱۹۲۸ - هِربِرت ل.هووِر آمریکا باشقانی سئچیلدی.
- ۱۹۳۷ - ایتالیا٬ آلمان ایله ژاپون آراسینداکی آنتی-کومونیست ایتّیحادینا قاتیلدی.
- ۱۹۴۳ - ایکینجی دۆنیا ساواشی سۆررکن روسیه کیئف شهرینی آلماندان گئری آلدی. آلمان گئری چکیلرکن شهرین بیر چوْخ تاریخی بیناسینی ییخمیشدی.


text:
ناتو گنل سئکرئتئری: پوتین بو تراژئدییه سون وئرمهلی
ناتو گنل سئکرئتئری یئنس ایستولتئنبئرگ: اگر ساواش اوزانارسا، اوکراینا داها فاضلا ضرر گؤرهجک. پوتین بو تراژئدییه سون وئرمهلی.
ناتو گنل سئکرئتئری ژئنس ایستولتئنبئرگ، ناتو خاریجی ایشلری باخانلاری توپلانتیسی’نین ایکینجی گونونون آردیندان آچیقلامالاردا بولوندو.
ناتو اویهلرینین اوکراینا’یا دستهیی آرتیرما قونوسوندا قرارا واردیغینی سؤیلهین ایستولتئنبئرگ، شو آچیقلامالاری یاپدی:
“ناتو گئریلیمی دوشورمهیه چالیشیر. عئینی زاماندا دوغو آوروپا’دا گوونلیک تدبیرلرینی اوزون وعدهلی آرتیریریق. ناتو اوکراینا’یا اؤنملی اؤلچوده عسگری یاردیم یاپدی، موتفیقلر اوکراینا’یا گئنیش بازادا سیلاح ساغلاییر.”
ایستولتئنبئرگ، “پوتین’ین آماجینی دگیشدیردیگینه دایر بیر ایشارت یوخ و دونباس’دا بویوک بیر چاتیشما اولماسینی بکلهییریک.” دئدی. .


text:
بیرینجی بایبارس
بیرینجی بایبارس (بۆتون آد:الملک الظاهر ركنالدین بایبارس البندقداری) مملوک سۇلطانلیغینین دؤردونجو سۇلطانی. بایبارس یئتدینجی صلیبی ساواشدا مۇسلمان اوْردوسونون باشچیلاریندانیدی، داها، میلادی ۱۲۶۰-جی ایلده عین جالوت دؤیوشونده، سیفالدین قۇتازلا بیرلیکده موْغوللارلا اۆزلشیب، اوْنلارا غلبه ائتمیشدیر.
یاشاییشی
بایبارس میلادی ۱۲۲۳-جو ایلده دشت قیپچاقدا ایتیل ایله یاییق چایلاری اوْرتاسیندا بیر منطقهده آنادان اوْلموشدور. میصرلیلر ترسینه دریسی آغ، گئنیش اۆزلو، کیچیک گؤزلو و اۇجا بوْی ایدی. گؤزلرینین بیرینده ساد (عربجه) (آغ سو، فارسجا: آب مروارید) واریمیش. بۇلغارلار بایبارسی کیچیک یاشدا اسیر آلیب، شامدا آیتکین بندقدارا ساتدیلار. آیتکین، بایبارسی میصرده ایوبّی سۇلطانی، صالح ایّوبا موحافیظلیک اۆچون گؤندردی. بایبارس باشاراجیقلیلیغی اۆچون تئزلیکجه ایّوبیلرین ساواش باشچیلاریندان اوْلدو.
گۆجلنمهسی
بایبارس ایّوبیلر دؤولتینین خیدمتینده اوْلان مملوک ساواشچیلاردانیدی. آلتینجی صلیبی ساواشلاردان سوْنرا غزّهنین دوْغوسوندا اوْلان الحربیّه ساواشیندا میصر اوْردوسونو باشچیلیق ائدیب، ساواشی قازاندی. میلادی ۱۲۵۰-جی ایلده یئتدینجی صلیبی ساواشدا دوْققوزونجو لوئیسله قارشیلاشیب، اوْنا غلبه ائتدی. بایبارس المنصوره ساواشیندا شهر قلعهسینین قاپیلارینی صلیبی ساواشچیلارا آچدی. بۇ ایشله صلیبیلر آلدانیب شهره هجوم ائتدیلر و آغیر مغلوبیّتله اۆزلشدیلر. بۇ ساواشدا ایشتیراک ائدن شوالیهلردن یالنیز بئش شوالیه دیری قاچابیلدیلر. میصر مملوک دؤولتینین قۇرولماسیندان سوْنرا بایبارس، عزالدین آیبک و سیفالدین قۇتاز اوْردولاریندا خیدمت ائتدی. میلادی ۱۲۶۰-جی ایلده عین جالوت ساواشیندا موْغول اوْردوسونا کسینلیکله غلبه ائتدی. ساواشدان سوْنرا آوا چیخان سۇلطان قۇتاز اؤلدورولدو و بایبارسین بو ایشده ایشتیراک ائتمهسی دئییلدی لکن قۇتاز بایبارسی اؤزوندن سوْنرا سۇلطان سئچدی. میلادی ۱۲۶۰-جی ایلده بایبارس سۇلطانلیغینی باشلادی.
سۇلطانلیغی
بایبارسین گۆجلنمهسیندن سوْنرا مملوک سۇلطانلیغی اۆچون ایکی تهلۆکه واریدی، بیرینجیسی موْغوللارین یۆروشو و ایکینجیسی سنجر الحلبی. بایبارس بۇنلارین آراسیندا سنجر الحلبییله قارشیلاشمانی سئچیب، دمشقه اوْردو گؤندردی. بۇنونلا بیر چاغدا حمص ایله حمانین ایّوبیلردن اوْلان حاکیمی، موْغوللارلا ساواشی قازاندی. میلادی ۱۲۶۱-جی ایلین باشلانیشیندا بایبارسین اوْردوسو، سنجر الحلبینین گۆجلرین دمشقدن چیخاردیب بۇ شهره گیردیلر. دمشقده یاشایانلارین چوْخو سنجر الحلبیدن حمایه ائتمهلری اۆچون بایبارسین قارشیسیندا دایاندیلار لکن قیسا چاغدا بۇ دایانیش سوْنا چاتیب، شهر بایبارس اطاعتینه گئچدی.
صلیبیلرله ساواش
بایبارس گۆجلنمهسیندن سوْنرا صلیبیلرله ساواشی دوام ائتدی و میلادی ۱۲۷۱-جی ایلده شامین طرطوس بؤلگهسینده یئرلشن قلعهلری و صافیتا بوْرجونو صلیبیلردن آلیب قلعة الحصن-ـا هجوم ائتدی. بایبارسین یاخینلاشماسییلا صلیبیلر قلعة الحصنون ایچینه سیغیندیلار. ابن شدّادین یازماسینا دایاناراق ایکی گۆن هجومون باشلاماسیندان سوْنرا قلعهنین بیرینجی دفاع خطّی موسلمانلار الینه دۆشدو. اوْن گۆن گئچندن سوْنرا قلعهده گیزلنن شوالیهلره بیر یازی یئتیریلیر. طرابلسدا صلیبی شوالیهلرین باشچیسیندان اوْلان بۇ یازی اساسیندا شوالیهلره قلعهنی تسلیم ائتمک و دیری قالماق ایجازهسی وئریلمیشدی. بۇ اوْلایدان سوْنرا شوالیهلر قلعهنی بایبارسا تسلیم ائتدیلر. قلعهنین یئنی یییهلری اوْنو تعمیر ائدیب، قلعهده یئرلشن کلیسانی مسجد ائتدیلر.
آلتین اوردویلا بیرلیک
بایبارس، حاکمیتی چاغیندا آلتین اوْردو دؤولتییله بیرلیگه چالیشمیشدی. ایلک باخیشدا بۇ بیرلیک مشترک دۆشمنلری اولان، ائلخانلی دؤولتینه قارشی نظره گلیر لکن آلتین اوْردو دؤولتی مملوک-ائلخانلی ساواشلاریندا طرفسیز قالمیشدی. بایبارسلا آلتین اوْردو یازیشمالارینین چوْخونون مۇخاطبی آلتین اوْردو خاقانی منگۆ تیمور یا نوْغای خان ایدی.
موْغوللارلا ساواش
بایبارس مملوکلارین موْغوللارلا ساواشلارین دوام ائتدی. میلادی ۱۲۷۷-جی ایلین آوریل آیینین اوْن بئشینده سۇریهدن موْغول حاکمیتینده اوْلان رۇم سلجوق سۇلطانلیغییله اۆزلنیب، أبلستین (Elbistan) ساواشیندا موْغوللارا غلبه ائتدی. بایبارس بۇ ساواشی قازانمادان سوْنرا آنادولونون اوْرتاسیندا یئرلشن قیصریه شهرینی آچیب قۇربان بایرامینی اوْرادا گئچیردی.
اؤلومو
بایبارس میلادی ۱۲۷۷-جی ایلده دمشقده قۇیلانیلدی. قایناقلارین چوْخو اوْنون اؤلومونون سببین بیر باشقاسینا حاضیرلانان مسموم قیمیزین ایچمهسی یازمیشدیرلار. بعضی قایناقلاردا اوْنون اؤلومونون سببی ساواشدا یارالانماق و خستهلیک ذکر اوْلونموشدور.
باخیشلاردا
ایسلام دۆنیاسیندا اؤزللیکله عرب و تۆرک دیللی اؤلکهلرده بیرینجی بایبارسا بؤیوک سایقی گؤرسدیلیر، لکن مسیحیلر آراسیندا بایبارسا گؤره نفرت دۇیغوسو واردیر. صلیبی ساواشلاریندا بایبارسین غلبهلری بۇ نفرتین سببی ساییلیر. بایبارسین چالیشمالاری آلتین اوردو خانلارینین ایسلام گتیرمهسینده بؤیوک تأثیری واریمیش.
گؤرونتولر
قایناقلار
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Baibars»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۱ دسامبر ۲۰۱۶ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
اویان نیوز: اوسکارین ۸۵ ایللیک اوزون تاریخی بیر چوخ اونودولماز عنوانلا دولو
بو ایل سینما صنعتلری و بیلیملری آکادمیسی طرفیندن ۸۵.جیسی ۲۴ فوریهده گئچیریلهجک اوسکار اؤدول مراسیمی اوچون هیجانلی گؤزلهییش داوام ائدرکن، اوسکارین ۸۵ ایللیک اوزون تاریخی بیر چوخ اونودولماز عنوانلا دولو.
اوسکارا ۱۷ دفعه نامیزد گؤستریلن مئریل استریپ، بو دالدا رکوردو الینده بولوندورورکن، آکتورلار آراسیندا ایسه رکورد ۱۲ دفعه نامیزد گؤستریلن جک نیکولسونا عاید.
آغ پردهنین ان پرستیژلی اؤدولو اولاراق تانیملانان اوسکارین مشهور هیکلجیگی ایله ان چوخ تانیشان شخص یاپیمچی، یؤنتمن، سناریست، سسلندیرمه و آنیماتور والت دیزنی اولدو. ایلک دفعه ۱۹۳۱.جی ایلده قیزیل هیکلجیکله تانیش اولان دیزنی، اؤدوله ۲۶ دفعه لاییق گؤرولدو.
بوتون زامانلارین ان چوخ دالدا اوسکارا نامیزد گؤستریلن فیلملری ایسه آل ابووت ایوه و تیتانیک اولدو. فیلملر ۱۴ دالدا نامیزد گؤستریلدی.
ان چوخ اوسکار قازانان فیلملر ایسه ۱۱ دالدا اولماق اوزره بن هور (۱۹۵۹)، تیتانیک (۱۹۹۷) و لورد اوف ده رینگس: رتورن اوف ده کینگ (۲۰۰۳) اولدو.
اوسکار آلانلارین تشکر دانیشیقلاریندا ایسه ان اوزون اوسکار دانیشماسی، ۱۹۴۲ده گریر گارسون عاید.
اوسکار تاریخینین دیگر “ان…” لری ایسه بئله:
ان چوخ ان یاخشی قادین اویونچو اوسکاری قازانان
کاترین هپبورن (۱۹۳۲، ۱۹۶۷، ۱۹۶۸ و ۱۹۸۱)
-ان چوخ ان یاخشی کیشی اویونچو اوسکارینی قازانانلار
فردریک مارچ، سپنسر ترسی، مارلون براندو، جک
نیکلسون، توم هانکس و دوستین هوفمان (۲ دفعه)
اوسکاری قازانان ان گنج اویونچو
تاتوم اونیل (۱۰ یاش-۱۹۷۳)
ان یاخشی قادین اویونچو اوسکاری قازانان ان یاشلی اویونچو
جسیجا تندی (۸۱-درایوینگ میس دیسی)
ان یاخشی کیشی اویونچو اوسکار ی قازانان ان یاشلی اویونچو
هئنری فوندا (۷۶-اون گولدن پوند)
ایکی اوسکار نامیزدلیگی آراسیندا ان اوزون مدت اولان اویونچو
هئنری فوندا ده گراپیس اوف ورات (۱۹۴۰) – اون گولدن پوند (۱۹۸۱)
اوسکار قازانان ایلک زنجی اویونچو
حتی مک دانیل (۱۹۳۹-کولک کیمی گئچدی)
نامیزد اولدوغو هر اؤدولو قازانان فیلملر
ده لورد اوف ده رینگس: ده رتورن اوف ده کینگ، گیگی،
ده لست امپرور، ایت هاپند اون نایت، ده ماتریکس
اؤز یؤنتدیکلری و اوینادیقلاری فیلمله اوسکار قازانانلار
چارلی چاپلین (۱۹۲۷/۱۹۲۸) – ژوری اؤزل اؤدولو
لاورنس اولیویر ژوری اؤزل اؤدولو (۱۹۴۶)، ان یاخشی آکتور (۱۹۴۸)
روبرتو بنینی ان یاخشی آکتور (۱۹۹۸).
ت ر ت


text:
اوکراینادان 7 غاللا گأمیسی یوُلا دۆشدی
اوکراینانینگ اسکله لریندن ینه 7 غاللا گأمیسی تۆرکیأ دوُغری یوُلا چیقدی
تۆرکیأنینگ تاغاللاسی بیلن بوُلان ایلالاشیق بیلن اوکراینادان غاللا گأمیلری بۆتین دۆنیأ گیتمأگه دوُوام ادیأر.
اوکراینانینگ اسکله لریندن ینه 7 غاللا گأمیسی تۆرکیأ دوُغری یوُلا چیقدی.
تۆرکیأنینگ میللی قوُرانماق وزیرلیگی حاباری تاصصیقلادی.
گأمیلر ایستامبول دا کنترل ادیلندن سوُنگرا یوُلونا دوُوام ادر.
دِگیشلی حابارلار
أردوَغان گۆن باتار یورتلارینی تانقیت اتدی
أردوُغان سوُنگقی دؤوۆرده بوُلان ترورچیلیقلی هۆجۆملره اۆسن چکدی و گۆن باتارینگ توتومینی یازغاردی
فیلیپین تۆرکیه دن ینه ایکی آتاق دیک اوچارینی ساتین آلار
تۆرکیه دن موندان اوُزال 2 آتاق دیک اوچاری فیلیپیها ایبریلیپدی.


text:
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/دسامبر ۲۲
۲۲ دسامبر: ویکیپدیا:تاریخده بوگون/دسامبر ۲۲/فایل ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۲ دسامبر/مناسبتلر، ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲ دی/مناسبتلر
- رویدادلار
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۹ جمادیالاول/رویدادلار ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲ دی/رویدادلار
- ۱۴۵۳ - ایستانبول اونیورسیتهسی قۇرولدو.
- ۱۸۹۵ - لومیئر قارداشلاری ایلک فیلمی گؤستریشه قوْیدولار.
- ۱۹۱۴ - انور پاشانین باشچیلیغی آلتینداکی عوْثمانلی اوْردوسو ساریقامیش عملیاتینا باشلادی.
- ۱۹۳۲ - ماهاتما قاندی آزادلیغا چیخدی.
- ۱۹۴۱ - هیتلر «قافقاز مۆسلمان لژیونو»نو یاراتماق بارهده گؤستریش وئردی.
- ۱۹۹۳ - گۆنئی آفریقا جومهوریسی پارلمانی آپارتاید رژیمینی رسماً لغو ائتدی.
- ۲۰۰۱ - افغانیستاندا حامد کرزایین رهبرلیگی ایله مۆوقّتی حؤکومت قۇرولدو.
- دوْغوم گونلری
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۹ جمادیالاول/دوغوملار ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲ دی/دوغوملار ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۲ دسامبر/دوغوملار
- اؤلوم گونلری
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۹ جمادیالاول/اولوملر ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲ دی/اولوملر ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۲ دسامبر/اولوملر
میلادی، جلالی و قمری تقویم لر بعضی ایللرده گونلر برابر دییلر، اونا گوره یادبودلاری و تقویم لری اوز صحفه سینین آلتیندا گئتیرین. یادبودلاری دییشمک اۆچون بو گونده، اشاقیداکی صحفه لری دییشدیرین:
- فایل
- مناسبت لر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲ دی/مناسبتلر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۲ دسامبر/مناسبتلر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۹ جمادیالاول/مناسبتلر
- رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲ دی/رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۲ دسامبر/رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۹ جمادیالاول/رویدادلار
- دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲ دی/دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۲ دسامبر/دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۹ جمادیالاول/دوغوملار
- اولوملر
و قمری گونلره گوره وپ:تاریخده بوگون/قمری بررسی ائدین.


text:
۲ اوْکتوبر
۲ اوکتوبر: اوروپا بیرلیگی اؤلکهلری آراسیندا آمستردام سازیشی؛ گینهده موستقیللیک گونو.
۱۱۸۷ — مصر حاکیمی صلاحالدین قودسو صلیبچیلردن آزاد ائتمیشدیر.
۱۵۵۲ — ایوان قروزنی کازانی توتموش و کازان خانلیغی روسیهیه بیرلشدیریلمیشدیر.
۱۸۷۰ — روم واحید ایتالیانین پایتختی اولموشدور.
۱۹۳۶ — آمریکادا یئنیدن الکولی ایچکی ایستحصالینا ایجازه وئریلمیشدیر.
۱۹۳۶ — شورویده ماکسیموم حبس مودتی ۱۰ ایلدن ۲۵ ایله قالدیریلمیشدیر.
۱۹۷۵ — آمریکا تورکیهیه قویدوغو سیلاح تحریمینی یومشالتمیشدیر.
۱۹۹۲ — خوجاوند بخشی ارمنی سیلاحلی بیرلشمهلری طرفیندن ایشغال ائدیلمیشدیر.
۱۹۹۷ — اوروپا بیرلیگی اؤلکهلری آراسیندا آمستئردام سازیشی ایمضالانمیشدیر.


text:
`آنی یاغیش` نتیجهلر
خبرلر [46]
- گوجلو یاغیش داشقینا سبب اولدو - 16 اؤلو
- شدتلی یاغیشلار ان آز ۹ نفرین اؤلومو ایله نتیجهلندی
- شدتلی یاغیشلاردا اؤلنلرین ساییسی ۸۰ نفره یوکسلدی
- برزیل؛ گوجلو یاغیشلار سببی ایله اؤلو ساییسی ۱۲۶ نفره یوکسلدی
- شدتلی یاغیشلار ان آز ۱۰۰ جان آلدی
- شدتلی کولکده ۵ اوشاق ایتدی
- هائیتی-ده گوجلو یاغیش
- گؤیدن بالیق یاغدی
- قازاقیستاندا فاجعه
- یاغیش دا کیملیگینه قوووشدو
- سئل، ان آز ۴۵ جان آلدی
- اینسانسیز هاوا آراجلاری ایله یاغیش یاغدیریلاجاق
- "هونتای" و "یاغیش" دا کیملیک آلابیلمیر
- مالزی-ده داشقینلار نتیجه سینده اوچ نفر حیاتینی ایتیریب
- نیجریهده سئل 40 مین آدامی یئریندن ائتدی
- ژاپندا فاجعه
- ۱۶۰۰دن چوخ انسان حیاتینی ایتیردی
- آمازونداکی تخریبات ان اوست سویهیه چاتیب
- هیندیستان-دا سئل: 350 اؤلو
- آیا آیاق باسما آنی