text:
آلدهید
آلدهیدلر (لاتینجا: "alcohol dehydrogenatum"، معناسی: "هیدروژنینی ایتیرمیش الکول) - موْلکوللاریندا کربوهیدروژن ایله بیرلشمیش آلدهید قروپو اوْلان اورقانیک مادهلره دئییلیر. آلدهیدلرین ترکیبینده کربوکسیل قروپو واردیر. ترکیبینده آلکیل و یا آریل رادیکال اوزدیجیلری واردیر. دویموش بیرساسلی آلدهیدلرین عۆمومی فورمولو: CnH2n+1CHO
عۆمومی معلومات[دَییشدیر]
"آلدهید" سؤزو هیدروژنینی ایتیرمیش ایسپیرت دئمکدیر و ایکی لاتین سؤزونون - الکول (ایسپیرت) و دهیدروگنلشمه (هیدروژنینی ایتیرمه) سؤزلرینین بیرلشمهسیندن عمله گلمیشدیر. کربوهیدروژن رادیکالینین طبیعتیندن وابسته اوْلاراق آلدهیدلر دویموش (مثلاً، سیرکه آلدهیدی)، دویمامیش (مثلاً. آکرولین) و آروماتیک (مثلاً، بنزول آلدهیدی) آلدهیدلره آیریلیر. آلدهیدلرین و کتونلارین خاصهلری دئمک اوْلار کی، عینیدیر. آلدهید و کتونلاردا یان زنجیرده و کاربونیل قروپوندا اوزتمه تئپکیلری باش وره بیلر. آلدهیدلر پولیمرلشه بیلیر. سۇدا یاخشی حل اوْلور. ایسپیرتلرله قارشیلیقلی ائتکیده پولواستاللار آلینیر. آلدهیدلرین ردوکسییا ائدیلمهسی نتیجهسینده بیرلی ایسپیرت آلینیر. آلدهیدلرین اوْکسیدلشمهسیندن ایسه کربون تورشولاری آلینیر. ساده آلدهیدلر کسکین آیه مالیکدیرلر. آلدهیدلر هیدروکسیلامینین ائتکیی نتیجسینده اوْکسیملره چئوریلیرلر. نمایندهلریندن بیرینجیسی اوْلان فورمالدهید زهرلی قازدیر. فورمالدهیددن سوْنرا گلنلر مایع، عالی آلدهیدلر ایسه برک مادهلردیر. عومومیتله، آلدهیدلرین ایکی اساس نمایندهسی واردیر: فورمالدهید و استالدهید.
اساس نمایندهلری[دَییشدیر]
- فورمالدهید (فورمولو:CH2O، دیگر آدی: قاریشقا آلدهیدی و یا متانال) - رنگیز، کسکین بوغوجو آیه مالیک اوْلان زهرلی قازدیر، سوْنرا گلنلر مایع، عالی آلدهیدلر ایسه برک مادهلردیر. ایلک عضولری سۇدا حل اوْلور. فورمالدهید یۆکسک راکسیایاگیرمه قابیلیتینه مالیکدیر. فورمالدهید اۆچون اوْکسیدلشمه و بیرلشمه تئپکیلری کاراکتردیر. فورمالدهیدین ۴۰ فایزی سۇدا مهلولو فورمالین آدلانیر. سی۹ – سوْنرا برک حالدا اوْلورلار. ایلک نمایندهلرینده ضعیف ده اوْلسا ه ایلتیشیمسی اوْلور (ایسپیرتلردن آز) بۇ سببدن سۇدا حل اوْلورلار. فورمالدهید، بیرده، سۇ (دؤنر تئپکی اۆزره)، آممونیاک، ناتریوم-هیدروسولفات، سیانید تورشوسو و س. پولیار موْلکوللو مادهلری ده اؤزونه بیرلشدیریر. سیرا نؤمرهسی آرتدیقجا اریمه، قایناما، تِمپراتورو آرتیر، سیخلیغی آرتیر. فورمالدهید زهرلی قازدیر، دزینفکسیادیجیدیر. دنلی بیتکیلرین ساخلانما یئرینی دزینفکسییا ائدیر. فورمالینده آناتومیک اکسپوناتلار ساخلانیلیر. پلاستیک کۆتلهلر (فنولفارمالدهید) و س. حاضیرلانیر. فورمالدهید درمان مادهلرینده سینتز اوْلونور.
- آستالدهید (فورمولو:Cه۳جهو، دیگر آدی: سیرکه آلدهیدی و یا اتانال) - رنگیز، کسکین بوغوجو آیه مالیک اوْلان زهرلی قازدیر. آستالدهید آسان اۇچوجودور. فورمالدهید کیمی سۇ ایله تئپکییا داخیل اوْلور. اوْنون اۆچون ده اوْکسیدلشمه و بیرلشمه تئپکیلری کاراکتردیر. صنایعده کوچروو تئپکیسنه اساساً آلدهیدلر استیلندن، اتیلندن بیرباشا اوْکسیدلشمهسیندن (باکر پروسسی) و اتانولون هاوانین اوکسیژنی ایله میس ۲-اوْکسید کاتالیزاتورو اۆزرینده اوْکسیدلشمهسیندن آلینیر. آستالدهیدددن باشلیجا اوْلاراق سیرکه تورشوسو، خلورال، پلاستیک کۆتله (فنوپلاست)، درمان مادهلری آلینماسیندا ایستیفاده اوْلونور. آستالدهیدین تعیینی «گوموش-گوزگو» و میس ۲-هیدروکسیدله گئدن تئپکیلرا اساسلانیر. آستالدهیدی تورشولارلا ائتکی اتدیکده و یاخود اۇزون مدت ساخلاندیقدا آستالدهید تریمرلشیب پارالدهید عمله گتیریر. پارالدهید مایع دیر. گۆجلو یوخوگتیریجی خاصهیه مالیکدیر.
کوچروو تئپکیسی[دَییشدیر]
اگر تئپکی کتون داخیل ادئیلیبسه، اوْندان آستیلنین هیدراتلاشماسیندان آستیلدهید آلینیر:
- CH≡CH + H2O → CH2=CH(OH) → CH3-CHO
- C6H5-C≡CH + H2O → C6H5-C(OH)=CH2 → C6H5-CO-CH3
آدلاندیرما[دَییشدیر]
سیستماتیک آدلاندیرمایا گؤره آلدهیدین آدی مۆافیق دویموش کاربوهیدروگنین آدینا «آل» سوْنلوغو علاوه اتمکله دوزلدیلیر. مثلاً: متان - متانال، اتان - اتانال و س. تاریخاً یارانمیش آدلنادیرمایا گؤره آلدهیدلر اوْکسیدلشرکن چوریلدیکلری کربون تورشولارینین آدلارینا اۇیغون آدلانیر.
بیر چوْخ آلدهیدلرین باشقا آدلاری دا واردیر. اوْنلارین بعضیلرینین دیگر آدلاری رسمی اوْلاراق بینلخالق نظری و اۇیقولامای کیمیا اتفاقی (ایوپاک) طرفیندن قبول ائدیلمیشدیر. مثلاً: بنزنکاربولدهید- بنزالدهید، متانال – فورمالدهید، اتانال – آستالدهید و س.
ایزومرلیک[دَییشدیر]
آلدهیدلرین ایزومرلیگی آلدهید قروپو ایله بیرلشمیش رادیکالین ایزومرلیگی ایله بللی ائدیلیر. کربون زنجیرینین نؤمرلنمهسی آلدهید قروپوندا اوْلان کربون آتوموندان باشلانیر.
آلکانلارین هومولوژی سیراسی[دَییشدیر]
سینتز متودو[دَییشدیر]
- بیر اساسلی الکولرین اوْکسیدلشمهسی.
- یود تورشوسونون ویسیلدیوللارینین اوْکسیدلشمهسی.
- آلکنلرین اوْزونولیزی.
- آلکنلرین هیدروفورمالاشدیریلماسی.
- آلکینلرین هیدراتلاشدیریلماسی (کوچروو تئپکیسی)
- کربونلو کلوران هیدریتین برپا ائدیلمهسی
اساس آلدهیدلر[دَییشدیر]
تئپکی[دَییشدیر]
خاریجی کئچیدلر[دَییشدیر]
- آلدهیدلر Archived 2005-12-17 at the Wayback Machine.
- آلدهیدلر —


c: text/html

text:
قارا چادرالی قادین: نیگار خیاوی
سسلندیرن: نیره اردلانی
محلهمیزده گزیب دولانان قارا چادرالی قادینی چوخداندی گؤرمز اولموشام. کرونادان قاباق هاچان ائشییه چیخسایدیم محلهنین بیر طرفینده اونو گؤرردیم. یا قنوو قیراغیندا ایاقلارینی قنووا ساللاییب اوتورار، یا زیبیل قابینی ائشهلهیر، یا تلیس چیگنینده، بو یاندان او یانا سوووشدوغونو اوزاقدان گؤرردیم، آنجاق هر حالیندا اولسایدی، اؤز-اؤزونه فارسجا ماهنی میزیلداناردی، میزیلتی دا یوخ، میزیلتیدان بیرآز اوجا سسله اوخویاردی. چوخو دا هایدهنین “مستیام درد منو دیگه دوا نمیکنه” ماهنیسی. تانیشلیغیمیزین باعثی دا اونون میزیلدانماسی ایدی. من ده اونون کیمی محلهده گزیب دولانارام، آنجاق اونون کیمی قارا چادرا اؤرتمهم باشیما، هله هردن اوزومه سالیب خوش رنگلی مانتو، شال، روسری زاد دا گئییب اؤرترم؛ قیرمیزی، ساری، یاشیل، بنؤوش، نارینجی…
بیر گون دولانیرکن حزین هنگلی بیر قادین سسی قولاغیما دَیدی، او یان بو یانا باخدیم، زیبیل قابی ایچینه قارا دونبالمیش بیر باسن گؤردوم. باسنین، قارا چادرا اؤرتموش بیر قادین اولدوغو بللی ایدی. قادینین زیبیل قابینا دونبالماسی منی چاشدیرمادی، شهرین همشه گؤردویوم منظرهسیدی بو. منی چاشدیران اونون زیبیل قابینین ایچینه ماهنی اوخوماسی ایدی: “مستیام دردی منو دیگه داوا نَمیکونی. قم با من زادی شودی منی راها نَمیکونی منی راها نَمیکونی… .” اؤز-اؤزومه: هنرین وارسا، سسیوی آت باشیوا سن ده اونون کیمی اوخو گؤرک! دئدیم. آرزو ائتسم ده من او جسارتین صاحبی دئییلدیم.
دوروب گؤزلهدیم. هردن بیر، ائشهلدییی زیبیللرین ایچیندن نایلون شئی-شویلر، قاردون، باشماق تایی، دمیر-دومور قیریغی زادی سئچیب آتیردی تلیسینه. نهایت آختاریشی بیتدی و بدنینین زیبیل قابی ایچینه ساللانمیش قورشاقدان یوخاری حیصهسیله زیبیل قابیندان چیخدی، “بتر اوخیسان!” دئدیم. اؤزونو او آرادا تک سانیرمیش کیمی دؤنوب او یان بو یانا باخیب گؤردو منی، قایغیسیز ایفاده ایله “قمگینم!” دئیه جاوابلاماسی منی دیکسیندیردی. قادینین بونجا دورولوغوندان دیکسیندیم. آغلیمدان کئچن “آلا سفئه” سؤزونه اوتاندیم. وئردییی جاوابیلا منی چتین دوروما سالمیشدی. منه باخ کی، “بتر اوخیسان!” دئمکله اونو لاغا قویماغا باشلامیشدیم. گؤستردییی دورولوق قارشیسیندا اؤزومو ایتیرمیش کیمی اولدوم، آنجاق اونون تانیشلیق، ایسینیشمک آختاردیغینی دا تئز آنلاییب ال ایاغیمی ییغیشدیردیم. زیبیلچی دوستوم درین یالقیزلیغیندان قاچماغا گئدجک یئر آختاریردی. بیلمیرم نهدن اونون دا منیم کیمی مهربانلیق گؤرمهمیشی اولدوغونو تئز باشا دوشدوم. اونا ائله بئله راست گله جاواب وئرمک ناشیلیق اولابیلردی، بونو دا تئز باشا دوشدوم. دورولوغونو زدهلمهیهجک بیر جاواب تاپمالییدیم، هم چکینجهلی هم گولومسر بیر ایفادهیله: “نییه قمگینسن” دئدیم، “بو گؤزللیکده اوخورسان کی!” بیردن اوزونه سئوینج دولدی: “سن ده بو گؤزللیکده قیرمیزی شال سالیبسان کی باشیوا!” دئدی. “قابیلی یوخدی”، دئدیم، “والله یانیمدا آیری روسریم اولسئیدی، بونی آچیب وئرردیم سنه”نی دئیه-دئیه، او یئکهلیکده یالانی اوزونه-اوزونه دانیشدیغیما ایچیمدن قیزیشدیم. بللی ایدی، سؤزوم خوشونا گئتمهمیشدی. اوزونه سَپیلمیش سئوینج توزو بیردن گلدییی کیمی ائلهجه ده بیردن چکیلدی: “تک قالمیشام!”، دئدی. او شکیلده قایغیسیز دانیشماغا باشلادیغی گئنه اؤز حالینا دؤندویونو گؤستریردی. بو اؤلچوده قایتاقسیز قایغیسیز دانیشماسی قیسقاندیریردی آدامی. اَر-آروادلیق، بوشانما فیلان مسلهسی اولدوغونو آنلادیم. آچیق دانیشماسی منه ده یول آچیردی: اوشاق-موشاق زاد یوخدی به؟
-آلدی آپاردی دا به!
-وئرمیهیدون دای.
-داییم دئدی، وئر آپارسین!
-ایندی کیمنن قالیسان؟
“داییم ساخلیر.” بوندان آرتیق سورغو سووالا چکمک ایچیمدن گلمهدی. هم ده سونراکی گونلره دانیشماغا سؤزوموز اولمالی ایدی. سونراکی گونلرده ده آرابیر گؤروشوردوک. بعضن سلاملاشیب ال قووزاییب سوووشوردوم، بعضن اؤزومو گؤرمهمزلییه ووروب سوووشوردوم، بعضن ایاق اوستو دؤرد-بئش کلمه دانیشیب ساغ اوللاشیردیق. اوزون دانیشماق ایستمیردی هئچواخت. سؤزو آغزیندا بیتمهمیش، ایاغی گئتمک ایستیردی.
ایلک تانیشلیغیمیزدا تلیسی گوج بیللاه قارا چادراسینین آلتینا یئرلشدیردییینی گؤردویومده دئییردیم بلکه اوتاندیغیندان تلیسینی مندن گیزلَمک ایستیر، سونراکی گونلرده تلیسی چیینینه آلدیغینی گؤرنده، اوتانج چکمه دردی اولمادیغیندان آرخایین اولدوم. بیلدیم، ایشینی آرخایینلیقلا گؤرور، اوتانما فیلان یوخ ایدی آرادا. من ده اونون آرخایینلیغی بابتیندن آرخایین اولدوم. دئمک، زیبیل توپلاماغی احتیاج اوزوندن دئییلمیش، داییسینین مالی دورومو یاخشی ایمیش. کوچهلرده دولانا-دولانا باشقا زیبیل توپلایانلاری گؤروب زیبیل توپلاما هوسینه دوشوب، اؤزونه ایش ائلهمیشدی. یا دا اولابیلسین نئجهسه بیر ایش گؤرموش اولسون دئیه، زیبیل توپلاییردی. -زیبیللری ییغیب نئینیسن؟
-آپاریرام او یاندا، لاااپ او یاندا بوشالدیرام او بیریسی زیبیل قابیلارینا.
قادینین بو ایشینی او بیری زیبیل توپلایانلارین بعضیسی گؤروب بیلمیشدیلر. بونا گؤره ده اونو ایزلهییب، گئنده دوروب توپلادیغی زیبیللرین هارایا بوشالتدیغینی گودوردولر.
دئییردی: بیلمیرم نییه آتدی گئتدی؟ بونو مخاطبیندن سورموردو، هئچ اؤزوندن ده سورموردو، بو سورونو ائله بئله لوغالاییردی، دیلینین اوستونده اویناییردی سانکی بو سورویلا، سانکی جاواب بولاجاغیندان دا واز کئچمیشدی. بعضن منه: سنونکی ده سنی آتیب، قیرمیزی شاللی؟ دئییردی. نئجه جاواب وئرهجهییمی بیلمیردیم. هئچ اوزونه اینجینمهسینی ایستهمیردیم: “کیشیدی دای، آتاندا آتیر”، دئییردیم. دانیشاندا همشه او یان بو یانا باخیردی، هئچواخت گؤزومه باخمیردی.
-آخی بیلیسن من نجورام؟
-نجورسان؟
-من… زادام… زاد… آزادام… آزاد!
نه دئمک ایستهدییینی باشا دوشموردوم. هم ده باشا دوشوب دوشمهدیییمین نه اهمیتی واردی کی. چوخداندی گؤرمز اولموشام قارا چادرالی دوستومو. بیلمیرم کرونایا یولوخوب، یوخسا ائشییه چیخماغا داییسیگیل اجازه وئرمیر. کرونایا یولوخوبسا، بیمارستانا گؤتوروبلر یوخسا ائوده کئچیرهجک دورومدامی؟ یوخسا کرونا آغ جییرینی آغاردیب دا گؤتوروب بیریوللوق اؤزویله آپارمیشدیر شاهگؤلونون قارا چادرالی قادینینی؟ بیر یوللوق آزاد اولوب یوخسا؟
سوروشماغا، دانیشیب دردلشمهیه چوخ سؤزلریم واریدی اونونلا، آنجاق من اونون کیمی قایغیسیز، قایتاقسیز دانیشماغا جسارتیم یوخیدی، داها چوخ شئیلر بیلمک ده ایستهمیردیم حاققیندا، ائله دورولوقلا وار اولماسی منه یئتیردی.
۹۹.۲.۱

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
چویر داشیازماسی
چویر داشیازماسی- چوْیر آبیدهسی، چؤیر آبیدهسی و یا چویرهن آبیدهسی (اینگ. The Choir monument)) - موغولیستانداکی سانسار-اوُلا ( و یا باغا سانسار) داغینین گونئی اتکلرینده کی کورقانلیقدا ایکینجی گؤیتورک خاقانلیغی دؤورونه عایید مزار داشی اولاراق دیکیلمیش تورکجه آبیدهدیر.[۱]
682-691-جی ایللره عایید اولدوغو دوشونولور. بعضی فیکیرلره گؤره چؤیر آبیدهسی تورکلره عایید ان قدیم تورکجه متنلر اولاراق قبول ائدیلن کول تیگین، بیلگه خاقان و تونیوکوک آبیدهلریندن داها قدیم اولوب، تورکجهنین بیلینن ان قدیم آبیدهسیدیر.[۲]
آبیده [دَییشدیر]
آبیدهنین هوندورلوگو 153 سم، ائنی ایسه 39 سم، قالینلیغی ایسه 46 سم اولان اینسان بدنی شکلینده بیر داشین اؤن طرفینه اویولموش آلتی سطیردن عیبارتدیر. اورخون آبیدهلرینین ان گونئیینده یئرلشهنیدیر.[۳]
موتخصیصلره گؤره هئیکل داها قدیم زامانا عاییددیر و آبیده اوچون دیکیلی داش اولاراق ایستیفاده ائدیلمیشدیر. سطیرلر اینسان بدنینین اؤن قیسمینده، بویونلا قارننی آلت قیسمی آراسیندا اویولموشدور. 6 سطیردن 4-او یوخاریدان آشاغی، ایکیسی ایسه آشاغیدان یوخارییا دوغرو کئچمکدهدیر.
1928-جی ایلده اوّل Jamtsarano Tseeveen و Sendsüren طرفیندن تاپیلان آبیده 1929-جو ایلدن اولان-باتور تاریخ موزهسینده نوماییش ائتدیریلیر.[۴] S.E.Malov 1936-جی ایلده آبیدهنین متنینی ترجومهسی ایله بیرگه نشر ائتدیرمیشدیر. S.G.Klyaştornyi 1971-جی ایلده، O.F.Sertkaya 1998-جی ایلده آبیدهنین متنینی یئنیدن نشر ائتدیرمیشدیر. آبیدهنی همچنین 2001 و 2004-جو ایللرده قازاخیستانلی عالیملر قروپو دا تدقیق ائتمیشدیر.
یازیلار[دَییشدیر]
آبیده " توُن " تیتولو داشییان ایکی نفر اوچون یارادیلمیشدیر. بو شخصلر توُن بیلگه و تون یَگَن ارکیندیر. آبیده ده بو شخصلرین اؤلوم تاریخی " ؟ ایلی نین اوچونجو آیی نین یئددینجی گونو " شکلینده کئچمکده دیر. ایل قیسمی سیلینمیش اولسا دا، آبیده نین ایلتریش خاقانین خاقان ائدیلمهسینین باشلانغیج دؤورلرینه، یعنی داغینیق و یا چین اسارتینده کی تورک بویلاری نین ایلتریش خاقانا قاتیلماسینین تشویق ائدیلدیگی دؤورده دیکیلدیگی گومان ائدیلیر.[۲]
آبیدهنین مضمونو ایسه آتلارینی و داوارلارینی (یعنی مال-مولکلرینی) بوراخیب آیریلان (یعنی اؤلن) تون بیلگه و تون یَگَن أرکینین گئریده قالانلارا ایلتریش خاقانین خاقانلیغینی تانیمالاری ایله خوشبختلیک ایچینده یاشایاجاقلارینی بیلدیرمهسیندن عیبارتدیر.
آبیدهنین یازان و حاضیرلادان تولوق آدلی شخصدیر. آبیده ده کی یازینین سونوندا اؤزونه اوغورلار آرزولانماسینی ایستهییر.[۲]
یئرلشمهسی[دَییشدیر]
آبیده موغولیستاندا، چویرداکی دمیریولو خطینین دورنوقووی ایستگاهیندان 15 کم اوزاقلیقدا اولان سانسار تپه لیکلرینده آشکار ائدیلمیشدیر.
اتکیازیلار[دَییشدیر]
- ^ qor Kormuşin. "Çoyr Runik Kitabesinin Yeni Okuma Yorumlaması Hakkında"(Türkcə).
- ^ ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ F.Sema Barutçu Özönder. "Çoyr yazıtı" (Türkcə). 2016 13 oktyabr tarixindəarxivləşdirilib (PDF) .
- ^ bitig.org. "The Choir Monument" (İngiliscə).
- ^ Mehmet Ölmez. "Türkcenin və Türk dillerinin yaşı konusu" (Türkcə). 2011 12 noyabr. 2016 9 aprel tarixində arxivləşdirilib (PDF) .


text:
أردۇغان آذربایجانا ساپار قورار
تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی آذربایجان جمهوریتی نینگ قورلوشیغی نینگ ۱۰۰-نجی ییللیغینا باغیشلانان دابارالارا قاتناشار
تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی رجب طیب أردۇغان شنبه گۆنی آذربایجاندا ساپاردا بۇلار.
تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی آذربایجان جمهوریتی نینگ قورلوشیغی نینگ ۱۰۰-نجی ییللیغینا باغیشلانان دابارالارا قاتناشار.
ارتیر آذربایجان دا قفقاز اسلام قشونی نینگ قورولماغی و باکونینگ حالاص ادیلشی نینگ ۱۰۰-نجی ییللیغی اۆچین اولی دابارا گچیرلر.
تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی رجب طیب اردوغان ینگ آذربایجان ساپاری ایکی یوردونگ آراسینداقی استراتژیک قاتناشیقلارینگ یۇقارلادیلماغینا قۇشانت قۇشار.
دِگیشلی حابارلار
تۆرکمن کِشدِهچیلیک صونغاتی یونسکو تاراپیندان تاصصیقلاندی
تۆرکمنیستان بیلن ایران اوُرتاق بوُلوپ بو صونغاتی یونسکونینگ مادّی بوُلمادیق مدنی میراث ساناوینا آلدی
"یۆپک قورچوغی و یۆپک اؤندۆریجیلیگی" یونسکودا تاصصیقلاندی
بو پوداق تۆرکیه، تۆرکمنیستان، آذربایجان، اؤزبگیستان، اوُوغانیستان و ایران تاراپیندان یونسکو قوراماسینا هؤدۆرلنیپدی
اؤزبگیستان دا آبای گۆنلری گچیرلر
تانیمال قازاق شاهیر و دؤرهدیجیلیگی اؤزبگیستان داقی دابارالار بیلن یاتلانار


text:
۱۳ اوْکتوبر
۱۳ اوکتوبر: قالاتاسارای ورزیش کلوبونون یارانماسی گونو، آذربایجان دمیریولو ایشچیلرینین پئشه بایرامی گونو.
۵۴ — نرون روما ایمپیراتورو اوْلموشدور.
۱۷۹۲ — آمریکادا آغ ائو بیناسینین اساسی قویولموشدور.
۱۸۲۷ — روس-ایران موحاریبهسی: روس قوشونلاری تبریزی اله کئچیرمیشدیر.
۱۸۸۰ — باکی-صابونچو-سوراخانی خطینین ایستیفادهیه وئریلمهسی ایله آذربایجاندا دمیر یولو حمل و نقلینین اساسی قویولموشدور.
۱۹۰۵ — تورکیهنین قالاتاسارای ورزیش کلوبو یارادیلمیشدیر.
۱۹۲۱ — قافقاز ماوراسی ایله تورکیه آراسیندا قارص موقاویلهسی ایمضالانمیشدیر.
۱۹۲۳ — تورکیه بؤیوک میلت مجلیسی آنکارانین تورکیه پایتختی اولماسی ایله باغلی قرار قبول ائتمیشدیر.


text:
قطر ۲۰۲۲: مکزیک 0- لهستان 0
مکزیک ینگ دروزه چیسی نأچه گِزه ک دروزه سینی قوُرادی
قطرده گچیریلیأن بۆتین دۆنیأ فوتبال یاریشیندا ج گروهیندا، 44 ییل آرادان سوُنگرا مکزیک بیلن لهستان یاریشدی.
استادیوم 974-ده اوُینالان اوُیوندا استرالیالی کریس بیث تۆیدۆک چالدی.
مکزیک ینگ دروزه چیسی نأچه گِزه ک دروزه سینی قوُرادی.
بو گروهدا 2-1 حاسابی بیلن آرژانتین فوتبال توُپارینی ینگِن سعودی عربیستان 3 بال بیلن بیرینجی.
لهستان و مکزیک 1 بال بیلن ایکینجی و اۆچۆنجی.
بال آلیپ بیلمهیأن آرژانتین بوُلسا دؤردۆنجی اوُرنا ایه.
دِگیشلی حابارلار
قطر ۲۰۲۲: انگلستان اۆچ گل بیلن سنگال توُپارینی ینگدی
انگلستان یاریم فینالا آدینی یازدیرماق اۆچین فرانسیانینگ میللی فوتبال توُپارینی یِنگمهلی


text:
کیتابی بوردان ائندیریرن >>>
“کیملیکچی سیاست بارهسینده پاتولوژیک تئزلر“ [تزهایی آسیبشناختی دربارهی سیاستهای هویتی].
بو، ایواز طاهانین قیسا بیر کیتابینین آدیدیر. کیتابین ایلکین قارالاماسی [چرکنویسی] یالنیز سانال اورتامدا نشر اولونور.
یازار بو کیتابدا بعضی سواللارا جاواب آختایریر: سیاست دوغرودانمی چیرکین بیر ساحهدیر؟ کیملیکچی سیاستین آماجی نهدیر؟ اؤزچو [ذاتگرا] طبقه آنلاییشی اؤنمینی ایتیردییی چاغدا توپلومسال دییشمین اؤزنهسی [فاعیلی] کیمدیر؟ طبقه یوخسا کیملیکچی کسیملر؟ کیملیکچی سیاستین بیزدهکی سورونلاری و مانعهلری نهدن عیبارتدیر؟ بیزیم کیمی توپلوملاردا عدالت و آزادلیق مسئلهسینی چؤزمک اوچون “رادیکال دئموکراتییا” أن یاخشی چؤزوم یولودورمو [راه حل]؟
یازار ایللر اؤنجه ایشاره ائدیردی کی، «سون واختلار ایکی اؤنملی مسئلهنی چؤزوملهمهیه [آنالیز ائتمهیه] گیریشمیشم. کیملیک [هویت] و عامیلیت. منی ماراقلاندیران مسئله بودور: بوتؤو کیملیک و دمیر عامیلیت همیشه دیکتاتورایا یول آچیب. فرانسا اینقیلابیندا دا بئله اولوب، سووئتلر بیرلیینده ده، ایراندا دا. پستمدرنیزمین اورتایا آتدیغی داغینیق کیملیین ایسه بیر توکو دبردهجک قدهر گوجو قالماییب. من بو ایکی اوچورومون آراسیندا قیل کؤرپوسو سالماق ایستهییرم. بو ایکی ضدیت آراسیندا ایجتیماعی چالیشقانلیغین هم یارارلی، هم ده اینسانی بیچیملرینی [فرملارینی] آختاریرارم. جاواب نه ساوادسیز باغیرغان سوبیئکتدهدیر، نه ده اگزیستانسیالیزمین ایضطیرابلی فاعیلینده. مارکسین دا سئویملی ایشچی طبقهسی بیلگی پاتلاییشی [انفجار اطلاعات] نتیجهسینده داغیلمیشدیر.»
یازار بو تئزلرده چئشیدلی مسئلهلره توخونور کی، بونلارین چوخونو اوچ بؤلوکده یئرلشدیرمک اولار:
ــ دیل؛
ــ اؤزچولوک و اونونلا باغداشلیق قوران بوتونچولوک [تمامتخواهی] کیمی قاوراملار؛
ــ شعر و اونون نثره اوستونلویو.
بونلارین کیملیکچی سیاستله هانسی ایلگیسی واردیر؟ بو عامیللرین هانسی پاتولوژیک یؤنلری واردیر؟
طاها بیر موددتدیر گونئی آذربایجاندا دوشونجه آفتلرینی آراشدیریر، بو کیتاب ایسه همین آراشدیرمالارین کیچیک بؤلومودور. “کیملیکچی سیاست بارهسینده پاتولوژیک تئزلر” کیتابی اوتوز تئزین اون بئشینی ائحتوا ائدیر، قالان اون بئش تئز ده یاخین گلهجکده اونا آرتیریلاجاقدیر.
تئزلرین باشلیغی بوندان عیبارتدیر:
بیرینجی تئز: سیاستین آتا-آناسی وار؛
ایکینجی تئز: اؤزچولوک [ذاتگرایی]؛
اوچونجو تئز: بوتونلوک زوارکیلیق [خشونت] قایناغیدیر؛
دؤردونجو تئز: مین بویالی سولچولوق، میللتچیلیک، ایسلامچیلیق؛
بئشینجی تئز: اؤزگونلوک [اصالت] آبسورددور؛
آلتینجی تئز: دوزگون دیل سیاستی اوغروندا سسدن دیله دوغرو؛
یئددینجی تئز: کیملیکچی سیاست و دیل ساوادسیزلیغی؛
سککیزینجی تئز: دوشونجه یوخسوللوغو؛
دوققوزونجو تئز: دوققوزونجو تئز: میتوسدان لوگوسا (اینتئرنئت، ایستئثنا و شیفاهی مدنیت)
اونونجو تئز: اونونجو تئز: أخلاقی قارشیدورما، یوخسا سیاسی دوشمن
اون بیرینجی تئز: ائندیرگهمهچیلیک [تقلیلگرایی] و نسنهلره تکاؤلچولو باخیش؛
اون ایکینجی تئز: شعر بیزی هم دیلدیر، هم ده اؤلدورور؛
اون اوچونجو تئز: قهرمانلیق دؤنمیندن وطنداش [شهروند] آنلاییشینا دوغرو؛
اون دؤردونجو تئز: قورغو قورامی [نظریهی توطئه]؛ دورتو dürtü و دوشونجهلرین قاریشدیریلماسی؛
اون بئشینجی تئز: “کیملیکچی سیاست” رادیکال دئموکراتییا ایله اویغوندور.
کیتابی بوردان ائندیریرن >>>


text:
چوخ تاسفله قاراداغ ادبی محیطینین تانینمیش صنتعتکاری ولی شاهمحمدی (گولدورلی ولی) خرداد آیینین ۲۶نجی گونو آدینا آخشامی، تهرانین امام حسین خستهخاناسیندا حیاتا گؤز یومموشدور.
«گولدورلی ولی» تخلص ائدهن شاعر ولی شاهمحمدی ۱۳۳۴نجی ایل قاراداغین گولدور کندینده دونیایا گؤز آچمیش، بیر چوخ آذربایجانلیلار کیمی گنجلیک یاشلاریندان تهرانا کؤچموش و عؤمرونون سونونا قدهر بو شهرده بینا بویاچیلیغی ایشینده مشغول اولموشدور.
شاعر گولدورلی ولی تهراندا فعالیت گؤسترن آذربایجان ادبی مدنی درنکلرینین فعال اشتراکچیلاریندان و ادبی فعالیتی داها آرتیق «صابر» و «قاراداغ» ادبی انجومنلرینده اولموش و بیر نئچه ایل صابر ادبی انجومنینین اداره هیاتینده چالیشمیش و اوزون ایللر همن انجومنین موسیقی بؤلومونون مسئولی کیمی فعالیت ائتمیشدیر.
گولدورلی ولینین ایندییه قدهر «آغلی داغ»، «قارتال قایناغی»،«حسرت گوزگوسو»، «لامپاسیز اوتاق» و «دیوان گولدورلی ولی» آدلاریندا بئش شعر توپلوسو نشر ائدیلمیش، بیر چوخ شعرلری ایسه هلهلیک ایشیق اوزو گؤرمهمیشدیر.
شاعر گولدورلی ولینین جنازهسی آدینا گونو خرداد آیینین ۲۷نجی گونو سحر چاغی ساعات ۱۰ تهرانین بهشت زهرا مزارلیغیندا تورپاغا تاپشیریلاجاق و همن گون آخشام اوستو ساعات ۱۸دن ۳۰/۱۹ قدهر آشاغیداکی عنواندا وداع مراسیمی کئچیریلهجک:
تهران- خیابان گرگان شمالی- ایستگاه روشنایی – مسجد اراکیها
«ایشیق» – آذربایجان ادبیات و اینجهصنعت سایتی – امکداشلاری آدیندان حؤرمتلی آذربایجان شاعری گولدورلی ولینین ایتگیسینی ادبی جمعیتیمیزه، اونون مؤحترم عائله عضولری و قوهوم اقرباسینا، صابر و قاراداغ ادبی انجومنلرینین اداره هیاتی و عضولرینه تسلیت دئییر و زحمتکش شاعریمیزین خاطیرهسینی عزیزلهییریک.
«ایشیق» – آذربایجان ادبیات و اینجهصنعت سایتی
۲۶/۳/۱۴۰۱


text:
هند, پاکستان چیگره سی گه بیر میلیون عسکر جای لشتیردی
هند, پاکستان چیگره سی گه بیر میلیون عسکر جای لشتیردی
هند, پاکستان چیگره سی گه بیر میلیون عسکر جای لشتیردی.
هند نینگ اوز کنترولی آستیده گی کشمیر گه بیر میلیون عسکر جایلشتیرگن لیگی بیلدیریلدی.
اوشبو مطلب نی پاکستان تشقی ایش لر وزیرلیگی نینگ سوزلاوچیسی نفیس ذکریا ادعا ایتدی.
سوزلاوچی هند نینگ اوشبو ایشی بیلن کشمیر مسئله سی گه بیر ییچیم یولی نینگ تاپیلیشی گه توسیق بولیتگن لیگی نی بیلدیردی.
ذکریا, پاکستان نینگ کشمیر مسئله سی نینگ تینچ لیک سیور یول لر بیلن ییچیلیشی گه طرفدار ایکن لیگی نی معلوم قیلدی.
سوزلاوچی, هند نینگ اشغال یولی بیلن اوشبو منطقه لر نی اوز کنترولی آستی گه آلیش گه حرکت ایتیب قان توکیلیش گه سبب بولمس لیگی کیره ک ایکن لیگی نی بیلدیردی.
علاقه لی ینگی لیکلر
بیرقطار اروپا اولکه سی ایران نینگ اتوم پروگرامینی کینگه یتیریش قرارینی قاره له دی
موضوع بوییچه انگلستان، فرانسه و آلمان تامانیدن مشترک بیانات بیریلدی
ایران تشقی ایشلر وزیرلیگی انگلستان نینگ بویوک ایلچیسینی چقیریب آگاهلنتیردی
ایران نینگ لندن بویوک ایلچیلیگی بناسیگه قره ته قول اوریلگن هجوم اوچون چقیریلگن


text:
106591
21 January 2022
تورکمنستانینگ جمهورباشلیغی «قربان قلی بردی محمدوف» بیلن ازبکستان ینگ جمهورباشلیغی «شوکت میرضیایف» تلفن آرقالی گپله شیک گچیردی.
بو دوشوشیقدا تورکمن- اؤزبک قاتناشیقلارینی یوقارلاتماق، اوزالقی قازانیلان ایلالاشیقلاری دورموشا گچیریمه ک و استراتژیک حیذماتداشلیغی موندان بیلأک ده برکیتمهک یالی مسئله لر دولولیغینا آرا آلینیپ ماصلاحاتلاشیلدی.
ایکی یوردونگ قاتناشیقلاری سونگقی ییللاردا اینگ یوقاری درجه ده یوقارلادیلماغا دووام ادیأر.
کانالیمیزا آغضا بولونگ
صاحیپامیزی ایزارلانگ
سیزینگ نظرینگیز


text:
`فرانکفورت هاوا لیمانی` نتیجهلر
خبرلر [609]
- تورک هاوا یول لاری:"کووید-19 تستی طلب اولونمایاجاق"
- آوروپادا یای مؤوسومونده ایستی هاوادان اؤلنلرین سایی آچیقلانیب
- تورک هاوا یوللاری کرکوک و تورکمن باشی شهرلرینه اوچوشلار حیاتا کئچیرهجک
- "بوتون دلیللر ایرانین روسیایا اینسانسیز هاوا آراجی وئردیگینی گؤستریر"
- ایستانبول-دان میلانا اولان بعضی اوچوشلار لغو اولونوب
- اردوغانی داشییان اوچاق زنگیلان هاوا لیمانینا ائندی
- ایستانبول هاوا لیمانلاریندا یولچو ساییسی آرتدی
- اردوغان آذربایجانا گئدیر
- اوکراینا: ایرانا عاید ۲۲۳ اینسانسیز هاوا آراجی ووردوق
- ایران: اوکراینا ایله گؤروشمهیه حاضریق
- پسکوو: ایرانین اینسانسیز هاوا آراجلاریندان ایستیفاده ائتمیریک
- آنتالیایا ۱۲ میلیوندان چوخ خاریجی توریست گلدی
- کیلنت، آمریکادا ۱۴ هاوا لیمانینین اینترنت سایتینی بلوکلادی
- آمریکا: ایرانا عاید اینسانسیز هاوا آراجی وورولدو
- ایستانبول هاوا لیمانی آوروپادا یئنه بیرینجی سیرادا
- ایستانبول هاوا لیمانلاریندا اوچان یولجو لارین سایی 60 میلیونو کئچیب
- تورک هاوا یوللاری اوچاغیندا دوغوم
- ایسراییل-دن تورکیه-یه اوچوشلار برپا ائدیلیر
- تاخیل داشییان داها بیر گمی یولا دوشوب
- ایستانبول هاوا لیمانی یئنه بیرینجی سیرادا
- دونیا مطبوعاتیندا هاوا لیمانی آچیلیشی
- ایستانبول هاوا لیمانینداکی روبات لار
- ایستانبول یئنی هاوا لیمانی آچیلیر
- آمریکا، روسیانین ایران هاوا لیمانینی ایستیفاده ائتمسینه اعتراض گؤستردی
- بیروت لیمانی پارتلاییشدان سونرا
- تورک هاوا یوللارینین یئنی رکلام فیلمی
- هاوا آراجی بئه وورولدو
- آخینجی ایلک اوچوشونو ائدهجک
- هاوا سالدیریسی سونراسیندان گؤرونتولر
- چین-ده هاوا چیرکلیلیگی
- تورک هاوا ساوونما سیستمی: سپر
- کیئو روسیانین هاوا هوجوملارینا معروض قالیب
- ایهالار تاریمدا دا قوللانیلاجاق
- تورک ملی هاوا ساوونما سیستمی حاضیردیر
- تورک دنیز و هاوا گوجلری گئنیش مقیاسلی بیر مانور گئرچکلشدیردی
- حصار ساوونما سیستمی سیناغی باشاری ایله گئچدی
- تورک سلاحلی گوجلرینین گؤز بهبهیی مینی اینسانسیز هاوا آراج لار
- ایتالیا زلزلهسیندن سونرا هاوا گؤرونتولریله ضرر
- سوریه ده اسد رژیمی و روسیانین، ایدلیب هاوا سالدیریلاریندا 17 نفر یارالانیب
- فرانسادا ایر فرانس امکداشلارینین اعتصابلاری استعفا گتیردی


text:
گونئی چین دنیزی
گونئی چین دنیزی (Malay: Laut China Selatan, ویئتنامجه: Biển Đông, (چینجه:南海), Indonesian: Laut Cina Selatan)—بؤیوک اوقیانوسیندا شرقی آسیا، هیندچین یاریماداسی ایله پولاوان ، لوسون ،کالیمانتان و تایوان آدالاری آراسیندا یئرلشیر. ساحهسی ۳،۵۳۷،۲۸۹ km² ،ان درین یئری ۵۵۶۰ متر، اوْرتا درینلی ایسه ۱۰۲۴ متر تشکیل ادیر. تِمپراتورو فوْریه آییندا شیمال حیصّه ده ۲۰،۵ س،جنوبدا ۲۷،۵ س -دیر. آگوست آییندا ایسه هم شیمال و جنوبدا ۲۸-۲۹ س تشمیل ادیر. یای و پاییز آیلاریندا بؤلگه موسسونلارین تأثیرینه معروض قاللیر. موسسونلار دؤنهمینده گۆجلو تایفونلار باش وریر. بودا گمیلرین اۆزمهسینه اؤز منفی تأثیرینی گؤستریر. عموماً گؤتوردوکده ایسه دنیز چین،روسیه و ژاپون گمیلری اساس مشروطلارینداندیر. دنیزدن کچهن یول اؤزونون قیسالیغی و تهلومهسیزلیگی ایله فرقلنیر. سینقاپور بوغازی ایله حرکت ادن و شرقی آسیا ایستیقامتینده یؤنهلهن گمیلرین اکثریتی دقیقاً بۇ دنیزین اراضیسیندن کچیر. دنیز داخیلینده یئرلشن آدالار اساساً مرجان مششهلی ریفلر،آتوللارلا زنگیندیر. سویون دۇزلوغو ۳۲-۳۴ ‰ آراسی تشکیل آدیر.
ایری کؤرفزلری بوکبو،سیام و خاینان و ... دنیز بیولوژی رسورسلارلا زنگیندیر. بورادا تونچ ،ساردینیا و سلد بالیقلاری داها چوْخ یاییلمیشدیر. اساس لیمانلاری بانقکوک (تایلاند)،خایفون ،خوشیمین (ویتنام)، سیوقان ،قوانجژوو (چین)، مانیلا (فیلیپین).
قایناق[دَییشدیر]
بؤلمه:دنیزلر بؤلمه:ساکیت اوقیانوسین دنیزلری بؤلمه:چین دنیزلری


text:
چینقیدی-چینقیدی بالا سئرچه بلکه اولوب، بلکه اولماییب، آمما دئییرلر نه واخت سا، بیر بالا سئرچه واردیر. گونلرین بیرینده اونون آیاغینا تیکان باتیر. بالا سئرچه ها چالیشیر، ها چابالاییر، تیکانی چیخارا بیلمیر. نئیله سین-نئیله مه سین، ساری بولبوله دئییر، قارانقوشا یالواریر، آمما اونلارین هئچ بیری تیکانی چیخارا بیلمیرلر. چاره سیز قالان بالا سئرچه بیر شله اودونو قولتوغونا ووروب، گلیر قاری ننه …مطالعه بیشتر »
“بی” ین آلما آتماسی
“بی” ین آلما آتماسی یازیچی: دوکتور مرتضی مجدفر کنده قوناق ایدیم. قوناق الدوغوم ائوین حیه طی گول – چیچکلی بیر یئر ایدی. اورادا یاتیپ، اوتوردوغوم اتاقدان، حیه طده اولان تازا آچمیش غونچه لرین گوزه للیکلرینی گوره بیلیردیم و یاز گوللری نین عطرینی بوتون ووجودوملا حیس ائدیردیم. یاز فصلی نین باشلانماسینی، حیه طده شئح تورپاقلاردان قالخان خوش و گویده جولانا گلمیش …مطالعه بیشتر »
ار – آروادین ناغیلی
ار – آروادین ناغیلی تؤركو ناغیل ایكی قونشو واریدی. بیرینین اری زورناچی. او بیری نین اری كاسیب بیر پینه چی ایدی. كاسب كیشی نین آروادی بیر گون زورناچی نین آروادیله صحبت ائدیردی. بیرده آروادین اری تویدان گلیپ چوخلی پول خونچا گتیردی. كاسیب كیشی نین آروادی ائوه قاییدان كیمی ارینه دئدی: – كیشی گونو صاباحدان بیر زورنا آلارسان. گئدرسن تویلارا. ئوزگه …مطالعه بیشتر »


text:
ایران-دا اؤتن گون کوروناویروسدان 144 نفر اؤلوب
بونو ایرانین ساغلیق، معالیجه و طبی تحصیل ناظیرلیگی اعلان ائدیب.
ایران-دا اؤتن گون عرضینده 144 نفر کوروناویروسدان (کووید-19) اؤلوب.
بونو ایرانین ساغلیق، معالیجه و طبی تحصیل ناظیرلیگی اعلان ائدیب.
بونونلا دا ایران-دا بو ویروسدان اؤلنلرین سایی 83 مین 473 نفره یوکسلیب.
ایران-دا اؤتن گون عرضینده 11 مین 734 نفر کوروناویروسا یولوخوب. بئلهلیکله اؤلکهده بو ویروسا یولوخانلارین سایی 3 میلیون 140 مین 129 نفره چاتیب. ویروس داشیییجیلاریندان 3 مین 225 نفرین وضعیتی آغیر قیمتلندیریلیر.
ایران-دا ایندییهدک 2 میلیون 797 مین 105 نفر کوروناویروسدان ساغالیب، 22،9 میلیوندان چوخ تشخیص تستی حیاتا کئچیریلیب.
عمومیلیکده ایران-دا 5،48 میلیون واکسن وورولوب. بیرینجی مرحله اوزره واکسیناسیون اولونانلارین عمومی سایی 4،41 میلیون، ایکینجی مرحله اوزره واکسیناسیون اولونانلارین سایی ایسه 1،07 میلیون تشکیل ائدیر.
کوروناویروسا یولوخما اوزره 22 شهر قیرمیزی و 175 شهر نارینجی زونا حساب اولونور. بوندان باشقا 251 شهر ساری زونا حساب اولونور.
ایلگیلیلی خبرلر
ایران؛ آلمانیانین تهران ائلچیسی خاریجی ایشلر باخانلیغینا چاغریلدی
ایران خاریجی ایشلر باخانلیغی ۱۴ نوامبردا دا آلمانیا باشباخانی اولاف شولتسون ایرانلا باغلی آچیقلامالارینا تپکی اولاراق موتسلی خاریجی ایشلر باخانلیغینا چاغیرمیشدی
پکاکالی ۱۴ تروریست ضررسیزلشدیریلدی
"سوریهنین قوزئیینی قانا بولاماقدان، یئرلی خالقین دینجلیک و گوونلیگینی پوزماقدان باشقا بیر وظیفهسی اولمایان پکاکا/یپگلی تروریستلره قارشی عملیاتلاریمیز داوام ائدیر"
ایراندا ایران اینترنشنال تلویزیونونا ایشلهدیگی ادعا ائدیلهن بیر نفر گؤزآلتینا آلیندی
تسنیم خبر آژانسینا گؤره، سپاه اطلاعات تشکیلاتی، ایران اینترنشنال تلویزیونو "باش سوروملولاریندان بیرینی" باتی آذربایجانین خوی شهرینده گؤزآلتینا آلدی


text:
`تحصیل موسسهلری` نتیجهلر
خبرلر [52]
- اردوغان، بیرلشمیش میللتلر قیوملوق شوراسیندا دانیشدی
- اردوغان: گلهجگیمیزی، تاریخی ایله غرور دویان گنجلره امانت ائتمک ایستهییریک
- اردوغان: آرتیق اؤز ویزیونونو معین ائدن بیر تورکیه وار
- عراق قوم فیرتیناسی ایله بوغوشور
- اردوغان: "معلول لار اوچون 27 مین 259 ایدمان الاتی ایستیفادهیه وئریلهجک"
- افغانیستان-دا دؤولت اونیورسیته لری یاخین زاماندا آچیلاجاق
- اردوغان، یئنی اؤیرتیم ایلی آچیلیشیندا دانیشدی
- تورکیه-نین تحصیل موسسهلری آچیلیشا حاضیرلاشیر
- تورکیه ایله گابن تحصیل ساحهسینده امکداشلیق ائدهجکلر
- ی.ت.ب اینسان حقوقلاری ایله علاقهلی آنلاین تحصیل پروقرامی تقدیم ائدهجک
- تورکیه-ده معلم لرین آشی لاما پروسهسینه باشلانیلیب
- ایراندا ۴ میلیون اؤیرنجی اوزاقدان تحصیلدن محرومدور
- ایراندا ۴ میلیون اؤیرنجی اوزاقدان تحصیلدن محرومدور
- جمهور باشقانی اردوغان عالی تحصیل ایله علاقهدار پایلاشیم ائدیب
- ایراندا آذربایجان تورکو آکتیویست سیامک میرزایی گؤزآلتینا آلیندی
- سنگال ایله تورکیه معاریف فوندو آراسیندا امکداشلیق پروتوکولو ایمضالاندی
- جمهور باشقانی اردوغان امریکا-یا ایکی هفته واخت وئردی
- اردوغاندان یئنی اگیتیم- اؤغرتیم ایلی مساژی
- آوروپالی تورکلر تورکیهده میلیاردلارلا یورو خرجلهدیلر
- تورکییهده ۱۷۰ اؤلکهدن اؤیرنجی وار


text:
آذربایجانیمیزین معاصر ادبی – مدنی سیمالاریندان شکیل چکدیییم ایللر، بیر گون ده دوکتور حسنایلدیریما قوناق اولدوم. اونون کتابخاناسیندا شکیل چکمهیه قرار وئریب، ایستهدیم ماسانین آرخاسیندا اوتوروب بیر شئییازسین. حسنایلدیریم آغ بیر کاغیذین اوستونده یازماغا باشلایارکن، من ده دوربونون آرخاسیندان شکیل چکمهیه باشلادیم.
هر بیر فئریمیچکنده، اوزون ایللر بو ائوده، ائله بو مطالعه اوتاغیندا، بو گنجینه ایچینده اوشاقلیق دؤرانیمیزی کئچیرتدیییمیخاطرلاییرام. گونلر، هفتهلر، آیلار کئچیرتمیشم بو ائوده، بو اوتاقدا. حتی بو ائو و بو کتابخانه اوتاقی تیکیلمهمیشدن اول، اسکی ائوین خاطرهلری گلیر گؤزومون قاباغینا. حسنایلدیریم آغ کاغیذین اوستوندهیازیر و من هله ده بارماغیمیشاتر اوستونه باسارکن، خاطرلاییرام او گونلری. حیطه آچیلان اوتاقی خاطرلاییرام، «ننه»نین مهربان گؤزلرینی خاطرلاییرام و «راحله»نین قوناقپرور خصلتلرینی. آرخادا اولان بالاجا اوتاقی خاطرلاییرام و «طوطو بیبی»نین گئجهلر منه، «صبحناز»ا، «یاشار»ا، «آیدین»ا، «سولماز»ا و «داداش»ا دئدییی ناغیللاری:… «هامییاتیب جیرتدان اویاقدی… »
بارماغیمیشاتر اوستونه باسیرام و گؤزومون اؤنونده خاطرهلر گلیب گئدیر. حسنایلدیریم یازیر آغ کاغیذین اوستونه و من اسکی ائوده «جلال عمی»نی یورغان دؤشک ایچیندهیاتدیغی گونلری خاطرلاییرام. بؤیرهیینده داش اولدوغو اوچون، بؤیوک اوتاقدا «قارپیز پارتی» وار ایدی. حسن ایلدیریم هلهده یازیر آغ کاغیذا. بارماغیمیمؤحکم باسیرام شاترین اوستونه. شاترین پردهسی باغلانیر، هریئر قارانلیقلاشیر و یئنه ده آچیلیر. دال با دال شکیل چکیرم. پرده آچیلان زامان، من آینانین قاباغیندا اوتورموشام. «ماهی عمه» قونشولاری اولان خانم آرایشگره، آیدین، یاشار و منیم ساچلاریمینئجه لاپ دیبدن وورماسینی آنلادیر. بیر نئچه دقیقه سونرا بیز اوچ کئچل یولداش «شهید ریاضی» کوچهسینده قاچیریق. فوتبالدان هله دویمامیشکن، حمید دئیر: «بریم کانال؟» و نئچه دقیقه بوندان اول فوتبال قهرمانلاری اولان بیز، زَمیلرین کناریندا آخان آرخدا، المپیک اوزوچیلری اولوروق.
حسن ایلدیریم یازیر کاغیذا و من دال با دال شاتری باسیرام. پرده آچیلیر، حسنایلدیریم، «۱۳بدر» ده، آغاجلارین آلتیندا قوردوغوموز «بالا گل» میدانیندا گلیب اوتوروب دروازا اولان ایکی داشین آراسیندا؛ و بیز نه قدهر چالیشیریق دیزینین کناریندان توپو دروازادان کئچیره بیلمیریک. او زامان ایکی فوتبال قاپیچیسینی داها سئوهردیک، هئچ فوتبالینی گؤرمهدیییمیز، یالنیز حسن عمیدن آدینی ائشیتدیییمیز، «لئویاشین» و گوزوموزون اونونده اولان اسطوروی قاپیجی، «حسن عمی»نی.
شاتری باسیرام. کاغیذی منه طرف توتور. اوخویورام:
روشن، ایندی مندن عکس سالیر
من ده نئجه یازماغی
وهانسی ژست توتماغی اؤیرهنیرم
عکس نئجه چیخاجاق
بیلمیرم.
روشن منی تانیییر
اوشاغلیقدان او منیم قوللاریمدا
قوجاغیمدا بؤیویوب
عکس منیم هانسی صفتیمیگؤسترهجک
بیلمیرم
۲۱ فروردین ۱۳۸۸
او گوندن، او آغ کاغیذین اوستونده یازیلانلاردان ۱۲ایل کئچیر. من بؤیوک بیر آغری، آغیر بیر نیسگیل و حسرتین ایچینده بوغولورام. یوخاریدا دانیشدیغیم «حسنایلدیریم»، منیم عمیم، داییم، معنوی آتام، باشیازاریم، رئیسیم، امکداشیم، خصوصی حکیمیم و صمیمییولداشیمیایتیرمیشم. اوشاقلیق دؤرانیمدان علاوه، ایللر بیرلیکده بیر دفترده چالیشیردیق و او منیم بعضا عائلهمین خبری اولمایان شخصی احوالاتیمدان دا خبری وار ایدی.
– حسن عمی، بوغازیم بتر گؤینهییر…
– حسن عمی، ائوه چاتماغا پولوم یوخدو. اولسا بیرآز منه پول وئر…
– حسن عمی، گئجهلر یوخودا ترلهییرم…
– حسن عمی، «ژان بودریار»دان کتابین وار؟…
– حسن عمی، دیشیم آغریییر…
– حسن عمی، سن الله مجلهنی تکجه بیر وورد فایلیندا وئر…
– حسن عمی، اوتغونا بیلمیرم…
کئچن ایل کووید خستهلییینه مبتلا اولدوغوم گونلر، هر گون زنگ آچیب مصلحتلر وئریردی. خستهلییین اَن چتین گونلرینین بیرینده، احوالاتیمیسوروشاندا، بوغازیمیسیخان غمیاودوب، بلکه ده تکجه او معناسینی بیلن سؤزو دئدیم: «حسن عمی، بو دفعه اؤلمهسم، داها اؤلمهرم»… عصبلشدی. «بیر داها بئله دانیشما» دئدی منه. من بیر داها بئله دانیشمادیم. «بوغازیندان آسیلان» بیریسی کیمیاولسامدا بیر داها بئله دانیشمادیم. من حسن عمیمدن نئجه کدریمیاودماغی، یاسیمیکئچیرتمهیی اؤیرنمیشم. من حسنایلدیریمی، «هاشم ترلان»ین، «بهزادی»نین، «قافلانتی»نین، «علیایی»نین و گؤزهل گؤزلره صاحب اولان ننهنین ماتمینده گؤرموشم آخی. من اؤیرنمیشم حیات وارکن سئوینج و کدر ائکیز دوغولوبدو. من چتین گونلرده سرو آغاجی کیمیآیاق اوسته، باشییوخاری اولماغی گؤرموشم حسنایلدیریمدا، حسن عمیده. من حسنایلدیریمدان «قوی دؤنسون دؤننلر یولوندان سنین/ من کی اؤز یولومدان دؤنن دئییلم» و حسنعمیدن «بیز گلدی-گئدریک، سنیاشا دونیا» سؤزونو دفعهلرله ائشیتمیشم آخی.
من بوگون حیات ائکیزلییینین کدرینییاشاییرام و حسن عمیگیلین حیطینده «حبیب عمی»نین الیایله اکیلن سرو آغاجینین اوجالماسینا دوشونورم.


text:
تنقیلی اسلام عالمی یوسف القرضاوی وفات ایتدی
اوشبو حقده خلق ارا مسلمان عالم لر اتفاقی تامانیدن یازمه بیانات بیریلدی
خلق ارا مسلمان عالم لر اتفاقی نینگ سابق باشلیغی یوسف القرضاوی, 96 یاشده وفات ایتدی.
اوشبو اتفاق تامانیدن بیریلگن یازمه بیاناتده, مذکور اتفاق نینگ سابق باشلیغی مصرلیک عالم القرضاوی نینگ وفات ایتگن لیگی بیلدیریلدی.
بیاناتده, "عمری نی, اسلامی حکم لرنینگ بیان ایتیلیشی اوچون فدا قیلگن خلق ارا مسلمان عالم لر اتفاقی نینگ اساسچی باشلیغی یوسف القرضاوی عالمدن اوتدی" دییه قید ایتیلدی.
میلادی 1926- ییل سپتامبر آییده مصرده توغیلگن القرضاوی, قرآن حافظی بولیب دینی تعلیم آرتیدن تحصیلی نی الازهر عالی بیلیم یورتیده توگتدی.
القرضاوی, میلادی 2004- ییلده قوریلگن خلق ارا مسلمان عالم لر اتفاقی نی میلادی 2018- ییل گه قدر باشقریب کیلدی.
یوسف القرضاوی اوزاق ییل لردن بیری قطرده یشه ماقده ایدی.
تورکیه جمهوریتی جمهوررئیسی رجب طیب اردوغان, تلفن آرقه لی, القرضاوی نینگ اوغلی عبدالرحمن یوسف بیلن سوزله شیب قیغوداشلیک بیلدیردی.
تورکیه جمهوررئیسلیک علاقه لر باشقرمه سی تامانیدن بیریلگن بیاناتده, جمهوررئیس اردوغان نینگ اوشبو صحبتده, یوسف القرضاوی گه الله تعالی دن رحمت طلب ایترایکن, عایله سی گه قیغوداشلیک بیلدیرگن لیگی معلوم قیلیندی.
عبدالرحمن یوسف ایسه جمهوررئیس اردوغان گه منتدارچیلیک بیلدیررایکن, کیلگوسی هفته ده استانبول ده تعزیه پروگرامی ترتیب له یدیگن لیک لری حقیده معلومات بیردی.


text:
جرجتاون، ایلینوی
جرجتاون، ایلینوی (اینگیلیسجه: Georgetown, Illinois) آمریکانین ایلینوی ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و ۴٫۱۸ کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا ۳۴۷۴ نفر دیر. بۇ شهر ۲۰۴ متر دنیز سئوییهسیندن اۇجالیقیدا یئرلشیر.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
بیرده باخ[دَییشدیر]
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
- GeorgetownIL.com Archived 2017-04-08 at the Wayback Machine.
قارداش پروژهلرده جرجتاون، ایلینوی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Georgetown, Illinois»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۱۳ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
گونش باتان چاغدا اورادان ساری قیرمیزی قات ایشیق ایچری دوشر. بو آز چکردی. محبوسلارین بورادا یگانه سئوینج و فرح واختی ائله گونشین باتان چاغی او نئچه دقیقه اولاردی. گونش سونرا زندانین اوجا دووارلاری آراسیندا گیزلهنرک غم-غصهنی بنده یئنیدن قایتاریردی. بندین نملی و سویوقهاواسی اورادا اوتوران دوستاقلاری بوزوشمهیه وادار ائتمیشدی. هرکس اؤز خیال عالمینه دالاراق، دیزلرینی قوجاقلاییب بللی اولمایان گلهجهیی دوشونوردولر.
ملی حکومت دؤورونده دادستان وظیفهسینده چالیشان زامان بوش واختلارینی بو دوستاقخانادا کئچیرردی. رضا شاه دؤورونون دوستاقلارینین پروندهلرینی اوخویوب گناهسیزلاری بوراخمیشدی. یئنه دوستاقخانایا گلدی. اوخوماغا پرونده قالمامیشدی. بندلری دولاشماغا باشلادی. دوستاقلارلا حال-احوال توتدو. وضعیتلرین اؤیرندی. شکایتلرین دینلهدی. گرفتارچیلیقلارین ائشیتدی. سالونون کونجونده یئرلشن بند، عؤمورلوک جزا آلمیشلارا مخصوص ایدی. قاپینین آچیلماسینی ایستهدی. ایچری گیردیلر. بند ایشیقسیز و اورک سیخیجی شراییطده اولدوغوندان داریخدی. اطرافا گؤز گزدیردی. گؤزلری قارانلیغا آلیشان زامان دؤرد نفرین بورادا اولدوغونو بیلدی. بیر-بیر اونلاری نظردن کئچیردی. نظری قوجا بیر دوستاغین اوزونده دایاندی. یاشی اللینی حاخلامیشدی. اوز-گؤزونون قیریشلاری، انگینین باتیغی اونو داها دا قوجا گؤستریردی. ساچی-ساققالی یاریآغ-یاریقارا اولدوغوندان معصوم بیر گؤرکم افادهسی آلمیشدی. آدینی و گناهینی سوروشدوقدا، قوجا اوتانجاق و کدرلی حالدا: «آدیم ایوب دیر. گناه دئیینده قیسمتیم بو ایمیش قادان آلیم. نه بیلیم، کاش او گون هئچ ائودن باییرا چیخمایایدیم. ایشدیر باشیما گلیب، کیشینین ده باشینا ایش گلر، قادان آلیم».
زندان رییسی اونونلا بیرلیکده ایدی. تاپشیریق وئردی: «ایوب دایینی یانیما گتیر». دئییب بنددن چیخدی. زندانین تمیزلینی و یئر اؤرتوکلرینی، دووار-قاپیلارینی نظردن کئچیردی. قاییدیب رییسین دفترینده اوتوردولار.
ایوبون پروندهسینی ایستهدی. ایوب هله ده آیاق اوسته دورموشدو. اونا صندلینی گؤستریب اورتورماغین ایستهدی. رییس متانتله پروندهنی اونون قاباغینا قویوب کنارا چکیلدی. پروندهنی واراقلاییب، اوخویاندان سونرا اوزونو قوجایا توتدو:
– ایوب دایی، بورادا اعتراف ائدیب و بارماق باسمیسان کی مرحوم زینالی قصداً، اؤلوم آماجی ایلا وورموسان و محکمهنین قرارینا اعتراض ائتمهدن گناهلارینی بوینونا آلمیسان.
ایوب اللرینی بیر-بیرینه سورترک، باشینی آشاغا سالیب:
– باشینا دؤنوم. من ساوادسیز بیر آدام نه بیلیم اورادا نه یازیلیب. منی هئچ دانیشدیران اولوب کی، بارماقدا باسام؟ بایاق دئدیم. ایندی ده دئییرم، کاش قیچیم سینایدی او گون ائودن باییرا چیخمایایدیم.
او فیکره دالاراق، پروندهنی واراقلاییب، بیرده اوخودو. چوخ سوساندان و دوشونندن سونرا:
– ایوب دایی، او گونو خاطرلاییرسان؟ یادیندا قالانی و نه حادثه باش وئردیینی دئیهبیلرسنمی؟
قوجا یئرینده بیرآز قوردالاندی. سانکی دانیشماغا سؤز آختاریردی.هارادان، نه یئردن باشلامیسیندان، یادداشینی الک-ولک ائدیردی. دریندن نفس آلیب کؤکس اؤتوردو:
– یازین اورتا آیینین ایلک اون گونلویو اولاردی بالا… سحر چاغی صبح نامازیندان سونرا منیم سو نوبهم ایدی.هاوا هله قارانلیق ایدی. یوخودان آییلدیم. دئدیم بئواختا قالماییم، نامازی دا ائله اؤروشده قیلارام. دوردوم آیاغا باغلامانی و بئلی گؤتوروب گئتدیم یونجالی باغا.هاوا هله آیازیمامیشدی. کوچهلر ساکتلیک ایدی. یونجالی باغ کنددن بیر آز آرالی ایدی. من باغا چاتار-چاتمازهاوا آیازییردی. باشلادیم ورگانلاری ساهمانلاییب، سو یولونو راحاتلادیم. یان-یوؤورهنی دولاندیم. دان یئری سؤکولموشدو. کندین ناخیرلاری و چوبانلارینینهای-هاراییلاری ائشیدیلیردی. اذان سسی گلدی. قابدا گتیردییم سو ایلا دستماز آلیب، باشلادیم نامازیمیقیلدیم. نامازی قورتاراندان سونرا آرخا سو گلدیینی گؤردوم. باشلادیم سو یوللارینی یئنیدن تمیزلهمهیه، ورگانی محکملندیرمهیه. ائله بو زامان زینال پیدا اولدو و باشلادی منیمله دئدی-گودو ائلهمهیه: «سو نوبهسی منیمدیر. سن نییه باغینی سوواریرسان؟». من ده دئدیم: «سحر-سحر اووقاتیمیکورلاما، اوغول! بوتون کند اهلی بیلیر بو ساعات منیم نوبهمدیر». باش آغریسی وئرمهییم، سؤزوموز چپ گلدی. یاخامدان توتدو. من بیلهییندن یاپیشیب ایتهلهییب، اؤزومدن کنارلارشدیرماق ایستهدیکده، یئر سوروشکن اولدوغوندان او ترازلیغینی ساخلایا بیلمهییب، ورگانا طرف ییخیلدی. باشی ورگاندا اولان بؤیوک سال داشا دییب اویدو. من اونون قوللاریندان یاپیشیب سیلکهلهدیم. اویموشدو…
خبر سالدیم.های-هارای چکدیم. قونشو کندچیلر گلدیلر. اونون اؤلدوسونو بیلدیریب منی قینادیلار. بو زامان زینالین آتاسی کندین اربابینین مباشیری گلدی و منی دؤیه-دؤیه پاسگاها آپاریب وئردی. و بو گونهجن بوردایام.
آرایا سکوت چؤکدو. محبوسون آپاریلماسینی ایستهدی. سونرا اوزونو حبسخانا رییسینه توتوب، دئدی:
– بو پروندهنی یئنیدن استنطاقا قویون. کندده یئرلی آداملاردان تحقیق ائدین. اطرافلی موضوعونو اؤیرهنین. گناهسیز اولدوغو اثبات اولونارسا آزاد ائدین. نتیجهنی منه گزارش وئرمهیی اونوتمایین.
بندلرین تمیزلنیب بویانماسی باره ده، هزینه و خرجینی بیلمک ایستهدی. دوروب گئدنده، بندی بیر هفته ایچینده بویاتدیریب، تمیزلنمهسینی ایستهمیشدی. نوبتی گؤروشده رییسین ایشیندن راضی قالمیشدی. ایوب دایینین ایشینین نه یئرده اولدوغونو سوروشدوقدا، رییس: «استنطاق گئدیر. یقین ائدیرم بیر ایکی گونه یئکونلاشار. کنددههامیبو کیشینین ساده و قایغیکش اولدوغونو ووروغولاییرلار. گناهسیز اولدوغونا الیمیزده یئترلی دلیللر وار. سندلری توپلاییب سرانجام اوچون سیزینده قوللوغونوزا گؤندررم».-دئمیشدی. ایندی لال سکوت ایچینده او گؤنلری خاطرلاییب، گلهجهیین نه اولاجاغینین فرقینده دئییلدی.
بندین دمیر قاپیسی ات اورپهدیجی سسله آچیلدی. اوجا، قارنی یوغون گؤزلریندن شرارت تؤکولن گؤزتچی کوبود سسله چیغیردی:
– فریدون! سن اوچون باغلاما وار.
فریدون تمکینله آیاغا دوروب بندین قاپیسنا طرف گئتدی. باغلامانی آلیب گئری دؤندو. دوستاق یولداشلارینی تبسومله سوزهرک یئرینده اوتوروب، باغلامانی آچدی.
سلیقهیله اوتولنمیش قارا پئنجک-شالوار، دوم آغ یاخاسی و قوللاری نشاستالی ابریشم کؤینک، آل قیرمیزی رنگده کراوات، پارلاق قارا وئرنی باشماق، بیر جوت تزه جوراب و بیر مکتوب پاکتی. بو اشیالاری آییردیقدا بیر-بیر کنارا قویدو. پاکتی اهمال گؤتورب تلسمهدن آچدی. یازی خطی تانیش ایدی. فریده یازمیشدی:
«عزیزیم فریدون.
ایستهدیکلرینی گؤندریرم. چوخ اوزگونم. بو پالتارلاری اوتولهییب قورتارینجا یوز دفعه اؤلوب-دیریلمیشم. حقیقت نه قدر آجی اولسادا، اونو درک ائدیب و دوشونمک، اولدوقجا آغیردیر. بو شراییطده سنین نه فیکرده اولدوغونو و نه دوشوندویونو آغلیمادا بئله گتیره بیلمیرم.
دوستاقخانانین رییسیله چوخ دانیشدیم. یالواردیم، خواهش ائلهدیم. آنجاق گؤروش اجازهسی وئریلمهدی. بیلیرم سنین توتدوغون و چالیشدیغین حقیقت و انسانسئورلیک یول، داواملی اولاجاق. اینانیرام سن بو گؤنلره همیشه حاضر ایدین. اینام و ارادهیله بو یولا قدم قویموشدون. سنسیز یاشاماق منیمچون چوخ آغیر و دؤزولمز اولاجاق. من بوتون قوّهمله چالیشاجاغام، اوغلوموز آیدینی وطنپرور و انسانسئور روحدا بؤیودوب، تربیه ائدهم. بو دنیادا هرکس دوشونجهسی قدر ایز قویور. سنله منیم طالع یولوموز بو ایمیش. سن باجاردیغین قدر ایز قویا بیلدین. هر آددیمین گلهجک نامینه، وطنین آزادلیغی اوغروندا مبارزه یولونون مشعلینه چئوریلدی. اینانیرام بو ایشیقلی یول داوام ائدهجک. سنین دوشونجهلرین و فداکار اراده و اینامین گلهجک وطن اوغوللارینین یولونو ایشقلاندیراجاق. وطنیمیز، ابدی آزادلیق بایراغی آلتیندا، سنی و مبارز یولداشلارینی ابدی خاطرلایاجاق. امینم کی، بو یولدا بوتون وار گوجونله مبارزه آپاردین. نه قدر دنیا یاشاییر، سنین روحون، دوشونجه و فیکرلرین آذربایجان و وطنسئورلرین یولونا ایشیق ساچاجاق.
سنی سئویرم: فریده».
مکتوبو سلیقهیله قاتلاییب، پاکته قویدو. «آیدین» سؤزو اونو چوخ سارسیتدی. دوققوز آیدان آرتیق ایدی اوغلو بو دنیایا گؤز آچمیشدی. بیر دفعه ده اولسون اونو گؤرمهمیشدی. قوخولاییب باغرینا باسمامیشدی. «آتا»نین نه اولدوغونو دادمامیشدی.
«یقین ایندی ایمکلهییر. بلکهده الیندن یاپیشسان آیاغا دوروب بیر-ایکی آددیم دا آتار. بیرآز دجللهشیب ده. قیغیلدایا-قیغیلدایا، شیطانلیق دا ائدیر. نئچه آیدان سونرا سؤزلری اؤیرنمهیه باشلایاجاق. گؤرسن ایلک دئیهجهیی سؤز نه اولاجاق». یقین بیلیردی «آتا» سؤزجویونو او هله باشا دوشمهیهجک، بلکه ده عؤمرونون سونونا قدر هئچ آنلامایاجاقدا…
اوغلونون آجی طالعینی دوشوندو. آتا نوازشیندن اوزاق اولاجاغینی، آتاسیز بؤیومهسینی، روزگارین غدار پنجهسینده آرخاسیز و کمکسیز اولماسینی، روحی زدهلره معروض قالماسینا آجییردی.
فریده ایله بیرلیکده بو آدی سئچمیشدیلر. بیر گون آخشام شام یئمهییندن سونرا سؤزلری اوشاق حاقدا اولدو. اونو نئجه بؤیودوب باشا چاتدیرماسیندان، اوخودوب وطن قایغیسی چکمهسیندن دانیشدیلار. فریده اوغلان اوشاغی اولماسینی دئدیکده فریدون، اوشاغین جنسی حاقدا هئچ بیر سؤز دئمهدن ساغلام و سالم اولماسینی ایستهمیشدی. نئجه ده اونون گلمهسینی، بو دنیایا گؤز آچماسینی سئوینجله گؤزلهییردیلر. آنجاق بئله اولمادی. بو سعادتی یالنیز اونلارا یوخ بوتون آذربایجانا چوخ گؤردولر. شاه اصول ادارهسی بؤیوک امپریالیست آمریکا و انگلیس دولتلرینین بویوندورغو آلتیندا و اونلارین نظامیقوّهلری و ساواش تجهیزاتی ایلا آذربایجانا تجاوز ائتمیشدی. ملی حکومتی دارماداغین ائدرک، بؤیوک و عصرین آجیناجاقلی طالعینی آذربایجان خالقینا یاشادیب و سؤیقیریما معروض قویوب، تبریزین کوچهلریندهکی قنولاردا سو یئرینه قیزیل قان آخیتمیشدی.
شهرده گولله سسی بیر آن سنگیمیردی. هر گوللهیله بیر عایله باشسیز قالیردی. وای اوغول! وای قارداش! وای آتا سسی بوتون شهری بوروموشدو. تبریزه یاغان و یئره چؤکن آغ-آپپاق قار، ایگید و آصلان اوغولارین، آتالارین و قارداشلارین ایستی قانی ایله ارییب و قنولارا قرمیزی یول سالمیشدی…
پئنجک-شالواری الینه آلیب، ساغا-سولا چئویردی. بوتون وارلیغی ایلا یادداشینی ورقلهدی. گؤزلری یول چکرک، سیماسینی شوخ بیر تبسوم بورودو:
«ایکینجی دنیا ساواشی باشا چاتمیشدی. متفق دولتلرله آلمان فاشیزمیآراسیندا صلح مقاویلهسی باغلانمیشدی. فرانسهنین پاریس شهرینده صلح کنفرانسی آدیندان بوتون دنیا دولتلریندن نماینده ایستهنیلمیشدی. آذربایجان ملی مجلسی طرفیندن اونو فرانسه دیلینی مکمل بیلدیی و باجاریقلی سیاسی دیپلمات اولدوغو اوچون نماینده تعیین ائتمیشدیلر. کنفرانسین واختینا بیر آی فرصت وارایدی. عدلیه ادارهسینده تاپشیریقلارینی ایشچیلرین عهدهسینه بوراخیب حاضرلیق گؤروردو.
تبریزین مشهور درزیسینین دوکانینا گئدیب پارچانی بینمیشدی. درزی اونون اؤلچولرینی گؤتوردوکده اونون تیکهجهیی پئنجک-شالوارا اینامینی آرتیریب دئمیشدی:«ماشالله، گؤز دیمهسین. بو اؤلچولرله لاپ ناشی درزینین ده ایشی اعلا آلینار». فریدون ایسه گولومسیرک دئمیشدی: «گؤرک نه ائدیرسن. ائله بیر ایش گؤرمهلیسن، بوتون کنفرانس اشتراکچیلاری بیلمهلیدیرلرکی، آنجاق بو تبریز درزیسینین ایشی اولا بیلر». درزی اونون گؤزلرینین دیک ایچینه باخاراق: «ناراحات اولمایین. سیز هر نه گئیینسهنیز، سیزه گؤزل یاراشاجاق. بو قد-قامت و دوروشوق هر ناشی درزینین ایشینین قصورلارینی اؤرتر»-دئمیشدی».
پئنجک-شالواری بیر طرفه قویدو. کؤینهیی گؤتوروب بورنونون اوجونا توخوندوردو. گؤزلرینی یومدو. همیشه سحر ائودن چیخمامیش ووردوغو عطرین قوخوسو، بئینینی خمارلاندیردی. بیر آن اولسون بئله دوستاقدا اولدوغونو اونوتدو. سانکی سحر تئزدن ایشه گئتمهیه حاضرلاشدیغینی دوشوندو. بو خوش دویغو اونون بئینینین هوجرهلرینه قدر ایشلهدی.
«ایکی گون سفره قالمیش، فریده ایله تبریزین بوتون کؤینک و باشماق دوکانلارینی دولاشمیشدیلار. هر کؤینهیه ال قویدوقدا، فریده یوخ دئمیشدی. نهایت دوکانلارین بیرنده، فریده بو کؤینهیی گؤتوروب: «باخ! نئجه ده قار کیمیآغ-آپپاغدیر» -دئمیشدی. فریدون:«آخی بو کؤینهیی بیر دفعه گئیدین گرک یویوب و یاخاسی ایلا قوللارینی نشاستالاییب، اوتولهیهسن. بو سنینچون چتین اولار.» -دئییب یوخ فیکرینی بیلدیرمیشدی. فریده:«عیبی یوخدور. کنفرانسا گئی، سونراسینا دا باخاریق» -دئیه اونون راضیلیغینی آلمیشدی. پارلاق قارا باشماق و آل-قیرمیزی کراواتی دا فریده بینمیشدی».
بایاقدان دینمز-دانیشمازهامیاونو سوزوردو. فریدون خیالدان آیریلارکن دوستلارینین باخیشلارینی اوزهرینده حس ائتدی. اوتانجاق حالدا، تبسومله: «چوخ باغیشلایین، باشیم قاریشدی.» -دئدی.
اونا یاخین اوتوران، بو سون گؤنلر اونا محبتله یاناشان احمد، دریندن آه چکیب، کؤکس اوتوردو: «ائه… دنیانین ایشینی بیلمک اولمور. دونن حکم وئریب، قرار چیخاران حاکیم، بو گون محاکمه اولونوب، آغیر جزا آلیر.» -دئدی.
هئچ کیم دانیشمیردی. بندینهاواسی آغیرلاشمیدی. لال سکوت ایچینده دوستاقلار نامعلوم گلهجهیی دوشونوردولر خاطرهلره دالاراق، کئچمیش گونلری خیاللاریندا جانلاندیریب عؤمورلرینین یاددا قالان سئوینجلی و کدرلی آنلارینی خیال عالمیندن گؤز اؤنونه گتیررک، اؤز عالملرینده سیر ائدیردیلر. بیرده یئنیدن دوغولسایدیلار، یقین یئنه بو یولون یولچوسو اولاراق، کئچمیشده اولان نقصانلارینی و بیلمهدن ائتدیکلری سهولری آرادان قالدیریب اوغورلو گلهجک اوچون، ایناملی آددیملار آتاردیلار. بللی اولمایان صاباح اونلاری اؤز ایچینه قاپادیب، عزیزلرینین نامعلوم طالعینین نه اولاجاغینی فیکیرلرشیردیلر. نئچه گون یاشایاجاقلاری و بورادان نئجه قورتاراجاقلاری بللی دئییلدی.
گئجه یاریدان کئچمیشدی. دوستاقخانانی آغیر و داریخدیریجی بیر سکوت بوروموشدو. هره بیر طرفده اوزانیب اؤز ایچینه قاپاناراق گؤزلری یول چکیردی. باییردا جیرجیرامالارین کسیک-کسیک سسی ائشیدیلیردی.هارداسا اوزاقدا، ایت هوردو.
فریدون دوردو. گئدیب بارماقلارینین اوجو ایله قاپینین سویوق جانینی تاققیلداتدی. دوستاقخانا گؤزتچیسی بوغوق و یوخولو سسله: «ندیر؟ گئجهنین بو واختی نه ایستهییرسن؟» -دئیه اونا زهمیلی باخیشلاریلا ناراضیلیغینی بیلدیردی.
فریدون ساغ الینین بارماقلارینین اوجو ایله چنهسینین بیز توکلرینی تومارلایاراق: «اصلاح ائتمک ایستهییرم.»، -دئییب گولومسهدی.
گؤزتچی ایشیتدیکلرینه اینانماییب گؤزلرینی برهلدیب:«نئجه؟ اصلاح ائتمک! گئجهنین بو واختی؟»-دئییب، کؤنولسوزجهسینه قاپینی آچیب، اونو سالونا یول وئردی. یئنیدن قاپینی باغلاییب، اونونلا برابر گؤزتچی اوتاغینا گلدیلر.
بالاجا کیر باسمیش گوزگو، بیر تاس، فیرچا، صابون و اصلاح تیغینی دووارین کونجوندهکی بالاجا میزین اوستونه قویوب، اوتاغین او بیری کونجونده اولان اودون اوجاغینین اوستوندهکی چاینیکی گؤتوروب ، تاسی یارییا قدر ایستی سو ایله دولدوروب، یئنیدن چاینیکی یئرینه قویاراق، تختین اوستونده ایلشدی.
فریدون تشکر ائدیب صندلده اوتوردو. گؤزگونو دووارا سؤیکهییب، فیرچانی ایستی سودا دولاندیریب، ایسلاتدی. فیرچانی صابونلاییب اوزونده گزدیردی. ایستی صابونلو سو اوزونه توخوندوقجا خوش بیر حس اونو بورویوردو. نئچه واخت اولاردی بو تهر ایلیق سو حسرتینده ایدی. تلسمهدن اوزونون هر یئرینی صابونلاییب، صیفتینی صابون کؤپویونده گیزلتدی. اصلاح تیغین گؤتوروب آرام و سلیقهایله اوزونو قیرخماغا باشلادی.
کناردا تخت اوسته اوتوران گؤزتچی حیرانلیقلا اونو سوزور. هر بیر حرکتینی ایزلهییب، گؤز قویوردو. اؤز-اؤزونه:«والله آدام معطل قالیر. بونلار نه اورکلری بؤیوک انسانلاردیرلار. بونون عؤمروندن هئچ ایکی ساعاتدا قالمیر، آنجاق هر شئیی دوشونور، بیرجه اؤلومدن ساوایی. سانکی توی حجلهسینه حاضرلاشیر. ائله بیل ایکی ساعاتدان سونرا بونو یوخ، منی آساجاقلار» -میزیلداندی.
اصلاحی قورتاریب، قالخدی. کؤینهیینین اتهییله اوزونده قالان کؤپوکلری سیلیب: «چوخ ساغ اولون. شرایط یاراتدیغین اوچون تشکر ائدیرم»، -دئییب گئتمهیینی بیلدیردی. گؤزتچی ده قالخاراق اونولا بندین قاپیسینا قدر گلدی. قاپینی آچیب ایچری بوراخدی.
فریدون ایچری گیرندههامینین اوزونده تعجب دولو سوال گؤردو. بیر سؤز دئمهدن، کئچیب یئرینده ایلشدی. باییردا بایقوش اولادی. اوزاقلاردان ایت هورمهسی گلیردی.
احمد گؤزلرینی اونا دیکرک: «من سنین بو اخلاقینین حیرانییام. جانیم بللی دئییل بیر ساعات یا نه قدر دیری قالاق، سنسه تویا حاضرلاشانلار کیمیاؤزونه یئتیشیرسن.» -دئییب، گؤزونو اوندان چکمهدی.
فریدون گولومسیرک آرام و حلیم سسله: «دوستلار! منیم ده حالیم سیزدن قالان دئییل. من ده انسانام. حسیاتیم وار. آنجاق مبارزه ائتمک یالنیز ووروشماق دئییل. بیزیم هر بیر حرکت و ایزیمیز مبارزه یولونون مشعلیدیر. بیز وطن و دوشونجهمیزین یولوندا اؤزوموزو فدا ائتمکله، گلهجهیین ایلک اوغورلو آددیملارینی آتیریق. قوی گلهجک نسیل و وطنین آزارکئشلری، بیزلری یاد ائدنده، غرور و فخرله خاطرلاسینلار. مبارز انسانلارین آلدیغی نفس و آتدیغی بوتون قدملری مبارزه یولوندا اولمالیدیر. اؤلوم فلسفهسی چوخ دا بوروشوق بیر فلسفه دئییل. انسانلارینهامیسی اؤلومه محکوم دور. گئج-تئزهامیبو دنیادان کؤچمهلیدیر. یالنیز، یاشاماق کیمی، اؤلمکده مبارزهدیر. نئجه یاشاماق کیمی، نئجه و نه تهر اؤلمکده سنین دوشونجه و فیکیریندن دوغمالیدیر. اولا بیلر یول گئدرکن قضا باش وئره و بو دنیانی ترک ائدهسن. اؤلوم-اؤلومدور. آنجاق نئجه اؤلمک و اؤلومله مبارزه مشعلینی گورلاندیرماق و یئنی نسیلین یولونو ایشیقلاندیران اؤلوم هرکسه قسمت اولمور. من بو نوع اؤلومو حیات کیمییاشاییرام. بو اؤلوم دئییل، ابدی حیات دیر. هرکس بیر نوع و یولنان بو دونیانی ترک ائتمهلیدیر. اؤنملی اؤلوم اودور کی، ایز قویا و انسانلاری دوشوندورمهیه وادار ائده. بیزیم اؤلمهییمیزده گرک دیکتاتورلار اوچون بیر کابوس اولوب، اونلارین آسایشینی و راحاتلیقینی اللریندن آلیب، گلهجهیین آیدین یولونو ایشیقلاندیرسین.
من ده بو دنیانین شیرینلیینی دویورام. یاشاماق گؤزلدی. آنجاق نئجه یاشاماق! بیزیم اؤلمهییمیز یئنی یاشام اولاجاق. بیز اؤلومله سون سؤزوموزو دئییریک و دنیا دوردوقجا بیزلر بو دنیادا، بوتون آزاد دوشونجهلی انسانلارین اورکلرینده یاشایاجاغیق». –دئدی و دوستلاریندان عذر ایستهییب، اوزلرینی دؤندرمهلرینی خواهش ائتدی کی، پالتارینی دییشسین.
او دوستاق کؤینک و شالوارینی چیخاردیب، سلیقهایله بوکوب، کونجه قویدو. آغ ابریشم کوینهیی گئییب قارا شالواری آیاغینا چکدی. کؤینهیینین اتکلرینی شالوارین ایچینده سلیقهیه سالیب، کمری برکیتدی. آل-قیرمزی کراواتی بوینوندان سالیب دوگونلهییب، بوغازینین آلتیندا راحاتلادی. جورابلاری آیاغینا چکیب، برق ووران قارا وئرنی باشماغی گئیدی. قارا پئنجهیی اینینه آلدی. گولومسر حالدا دوستلارا باخیب: «نئجهدیر؟» -سوالینی وئردی.
هامیاونو سوزوردو. دوستلارین گؤزلرینده سئوینج و اورکلرینده کدر هیجان ایچینده ایدیلر. دانیشماغا سؤز تاپمیردیلار. او ایسه بارماقلاری ایلا قارا شوه کیمیتئلینی داراییب، ساهمانلاییردی. سانکی بیر تدبیر، یا بؤیوک بیر طنطنهلی زال اونو گؤزلهییردی.
بندین جینگیلتی ایله قاپیسی آچیلدی. سلیقهلی فرم لباسیندا بیر سرهنگ قاپی آغزیندا گؤروندو. فریدونو گؤرجک، تعجبونو گیزلده بیلمهییب، دریندن نفس آلدی. حیرانلیقلا اونو سوزوب نه ائدهجهیینی اونوتدو. بو ابهتلی و یاراشیقلی انسانین دوستاق اولدوغونون درکیندن اوزاقلاشدی. اؤزونو گوجله اله آلیب: «بو نه گؤرکم دیر؟ گؤروشه حاضرلاشیرسان؟» -دئییب. جواب گؤزلهمهدن گؤزتچییه اشاره ائتدی.
گؤزتچی ایچری گیریب، فریدونا یاخینلاشدی. اونون اللرینی قاباقدا قانداللاییب: «گئدک» -دئدی. فریدون ارادهلی و تمکینله، قاپییا یاخینلاشدی. سرهنگ سالوندا اولان یاراقلی افسرلره اشاره ائدیب، وظیفهلرینی خاطرلاتدی. ایکی افسر الی تفنگلی سرهنگین ساغ و سولونو قورویاراق فریدونو اؤندن نظر آلتینا آلدیلار. ایکیسیده فریدونون آرخاسیندا اللری سلاحین قبضهسینده آتش حالیندا حرکت ائدیردیلر.
سالوندان دوستاقخانین حیطینه دوشدولر. سحرین سرین یئلی اونلاری قارشیلادی. زندانین حیطیندهکی آغاجلاردا جیویلدشن سئرچهلر بیر آن سوسدولار. اونلار نظمله دوستاقخانانین دروازاسینا طرف حرکت ائدیب، دروازانین یاخینلیغیندا دوران حربی ماشینا یاخینلاشدیلار. سرهنگ کئچیب شوفرین یانیندا، فریدون و افسرلرده ماشینین آرخاسیندا ایکی اوتوراجاقدا، افسرلرین ایکیسی فریدونون ساغ و سولوندا، او بیریسیلر اوزبهاوز اوتوردولار. ماشینین قاپیلارینین اؤرتولمهسیله دروازانین آچیلماسی بیر اولدو. ماشین نریلدهییب دروازادان خیاوانا شوتودو.
تبریزین ستارخان خیاوانی اوباش-بوباش نظامیقوّهلرله احاطه اولونموشدو. گل-گئت کسیلیب، خیاوان خلوت ائدیلمیشدی. گلستان باغینین قاباغیندا ازدحام واردی. اهراب محلهسینده ملا حسین مسجدینین گلدستهسیندن صبح آذانی اوجالدی. آغاجلارین یارپاقلاری سحر مئهیندن تیترهشیردیلر. قوشجوغازلار جیویلدشه-جیویلدشه آغاجلارین قول-بوداقلاریندا حرکت ائدیردیلر. بو سحرین آچیلماسینی و دان یئرینین سؤکولمهسینی آندیریردی.
سیرهیله دوزولن افسرلر، یورولدوقلاریندان و نگرانچیلیقدان اؤز ایچرلرینه قاپانمیشدیلار. خیاوانین باغ طرفینی ایکی سیره افسر قورویوردو. هر سیره ده اییرمیافسر واردی. ایلک سیرهیله ایکنجی سیره کورک-کورهیه دایاناراق یاراقلارینی حاضر توتموشدولار. ایکینجی سیره باغا طرف حاضر دوراراق قاباقلارینداکی جاماعاتدان گؤزلرینی چکمیردیلر. ایکینجی سیره دن بئش-آلتی قدم آرالی سیخ جاماعات نامنظم شکیلده باغین ایچینده آیاق اوسته منتظر دایانمیشدیلار.
خیابانین کناریندا ایلک سیرهینن اوز-اوزه اون متر آرالیدا یئردن بیر متر هوندورلوکده ائنی اوچ و اوزونلوغو بئش متر اولان تاختادان بیر سکی قورولوب و آیری افسرلرله سکی احاطهیه آلینمیشدی. خیاوانین سطحی بئش پلهایله سکینین سطحینه بیرلشیردی. سکینین اورتاسیندا بیر دار آغاجی گؤزه چارپیردی. دار آغاجیندان آسیلان اعدام ایپی سحر یئلیندن ساعات پاندولو کیمیوار-گل ائدیردی.
ارکین اوجا دوواریندان بویلانان گونش، تبریزین سحرین ایشقلاندیریب، خیاوانین قونقا طرفیندن گلن ماشینین شیشهسینده عکس اولونوب، انسانلارین گؤزلرینی قاماشدیردی. ماشین سکینین یانیندا دایاندی. سرهنگ ماشیندان ائنن کیمیافسرلر نظامیگؤرکم آلیب، اودون کیمیقورودولار. سرهنگ آزاد دئییب، پلهلردن سکییه قالخدی. ماشینین دال قاپیسی آچیلدی. ایکی افسر جلد یئره آتیلیب حاضر دایاندیلار. فریدون اللری باغلی ماشیندان دوشدو. اونون آرخاسینجا ایکی افسرده ماشیندان دوشوب قاپینی اؤرتوب حاضر وضعیتده دایاندیلار. ماشین یئریندن حرکت ائدیب اللی مترگئدیب، خیاوانین کناریندا دایاندی.
فریدون آرام و تمکینله سکییه طرف یونلدی. عادی باخیشلارلا اطرافی نظردن کئچیردی. یاراقلی افسرلردن ساوایی گؤزونه هئچ کیم دیمهدی. پلهلری قالخدی ائلهبیل پاریس شهرینین صلح کنفرانسی بیناسینین پلهلرینی آدلاییردی. متانتله حرکت ائدیب بوتون اورادا اولانلاری اؤزونه جلب ائتدی. سکییه قالخاندان سونرا باغین ایچینده اولان انسانلاری گؤردو. دوداقلاریندا تبسم یاراندی.
جاماعاتین ایچینده بویوک همهمه یاراندی. حیرانلیقلارینی گیزلهتمهییب، «اوررا» دئینده اولدو. بوتون جاماعات اونون گؤرکمینین حیرانی اولموشدو. هر ثانیه سرهنگه بیر ایل کئچیردی. غضبیندن دیل-دوداغین گمیریب، یئرینده لاخلاییردی. اشاره ایله هر شئین تئز قورتارماسینی طلب ائتدی.
ایکی افسر گئدیب فریدونون اللرینین قاندالینی قاباق طرفدن آچیب، آرخادا باغلاماق ایستهدیکده ، او مانع اولدو. دار آغاجینی آلتیندا آسلاق ایپه یاخینلاشیب باشیندان بوینونا سالاراق اللرینی آرخا طرفده بیر بیرینه کئچیردیب حاضر دایاندی. بایاقکی افسر قوللاری بیلکدن قانداللاییب یئرینه چکیلدی.
فریدون باشینی دیک توتاراق، بوغازیندا قهری بوغدو. گونش ارک قالاسینین دوواریندان بیر قاریش اوجالمیشدی. اوزاقلاردا گؤیون سماسیندا بیر دسته گؤیرچین گؤروندو. او گؤزلرینین آچیسیندا تبریزی یادداشینا کؤچورور و کئچمیش گؤنلرینی خاطرلاییر. سانکی پاریسین صلح کنفرانس تریبونوندا دانیشماق اوچون حاضرلاشیردی. سرهنگین غضبلی و یوغون سسینی ائشیتدی. سرهنگ اعدامین اجراسینی طلب ائتدی. بو آن فریدونون اورک دولو سسی تبریزین بوتون کوچهلرینی دولاشیب و اونون اؤز قولاقلاریندا « یاشاسین آذربایجان…»عکس-صدا ائلهییب، آیاقلاری سکیدن اوزولدو.
ایشیق سایتیندان گوتودولموش


text:
قایدام محبتدیر، اونونچون ساغام …
فرمان فرضی مولان
(مهندس اکبر برزگرینین اؤلمز خاطیرهسینه)
تخمینا ۲۰ ایل بوندان اول تبریز دانشگاهیندا حقوق رشتهسیندن قبول اولوب و کنددن تبریزه گلدیم. قوجا تبریز اوزون ایللردن بری اورهییمده بسلهدیگیم و حسرتینی چکدیگیم افسانهوی بئشیک اولسادا، من تبریزده تک و غریب ایدیم. همیده کؤکسومده بیر وحشی و سرکش اورهک واریدی کی او هله کندین گئنیش کؤیشنلرینده، قاراداغین اوجقار مئشهلرینده و درهلی تپهلی چؤللرینده داریخار و اوزون بیر قوش کیمی سینهمین دیوارلارینا چیرپاردی، هاندا قالسین بیر غریب شهرده بیر کیچیک یاتاقخانادا. تام بئله بیر چتین و یالقیز زامانیمدا بیر انسان گلدی، آرایب آختاریب تاپدی منی، آتامین داییسی اوغلو مهندس اکبر برزگری. بو عائله بارهسینده قاباقجادان و اوشاقلیقدان بری چوخ ائشیتمیشدیم، هم اؤزونون و هم رحمتلیک آتاسینین نئجه قلم صاحیبی و ادیب اولدوغونو دفعهلر اوردا بوردا ائشیتمیشدیم، اما بیر وار ائشیدهسن، بیر وار گؤرهسن.
اکبر برزگریله چوخ چوخ تئز بیر محکم ایلگی قوردوق، بلکه بیر هفته چکمهدی کی درین بیر دوستلوق کؤرپوسو یاراندی آرامیزدا، بلکه بو کؤرپونو بیزدن نئچه نسیل قاباقداکیلار یاپمیشدی و بیز آنجاق اونو یئنی دن تاپیب یئنیلهدیک. نه ایسه؛ او زامان تبریزین زعفرانیه محلهسینده بیر ائوی واریدی، او ائوین یولون اؤیرنندن سونرا تقریبا هر گون اوردایدیم، سونرالار منه ائوین کیلیدین ده وئرمیشدی کی او ائوده اولمایان زامانلار گئدیب قاپیدا قالماییم، اوزاقدان یاخیندان ائشیتمیشدی کی شعر یازیرام، مندن ایستهدی کی شعرلریمدن اونا اوخویام، بیر نئچه شعر اوخودوم و منی چوخ چوخ جدی شکیلده آلقیشلادی و من ایندی او شعرلره باخیرام و گؤرورم بو انسان نئجه اورهیی بؤیوک آدام ایدی و او اوشاق شعرلرینی نئجه محبتله قارشیلاییردی.
اکبر برزگری هم چوخ ساوادلی بیر انسان ایدی، هم چوخ دوشونجهلی، هم چوخ متواضع. اولدوقجا ادعاسیز بیر انسان ایدی. بوتون بو ایللرده اونون هئچ نهیه قارشی بیر ادعاسینی گؤرمهدیم، عینی حالدا چوخ چوخ نجیب بیر انسان ایدی، هئچ عقیدهیه توهین ائتمک، هئچ فیکری تحقیر ائتمک، هئچ کیمین دالیجا دانیشماق اونون مرامیندا یوخ ایدی. بیزیم کندیمیزی ادبیات لا تانیرلار و اکبر برزگری حقیقی معنادا “مولان ادبیاتی” نین وارثی ایدی، هئچ بیر شرایطده ادب دن و ارکاندان چیخمازدی، حتی بوتون بو ۲۰ ایلده منیمله ده چوخ ادب چرچیوهسینده دانیشاردی؛ گویا کی آتاسی رحمتلیک ده بؤیوک صاحب قلم و ادیب بیر انسان ایمیش، اما اؤزو داها دا فرقلی بیر ادیب ایدی. عین حالدا کی بیزیم کلاسیک ادبیاتیمیزی دریندن بیلیردی، آشیق ادبیاتینا دا اشرافی واریدی و هجایی شعر دونیامیزین بوتون کلاسیکلرین اوخوموشدو، بونلارینان یاناشی اکبر برزگری غرب فلسفهسین چوخ دقیق و چوخ درین اوخوموشدو. ائله بیر انسان ایدی کی اونونلا هم فضولیدن، هم آشیق العسگردن، هم میلان کوندرا دان و هم ایمانوئل کانتدان و حتی معاصر یازارلاردان، ماریو بارگاسیوسادان یا گابریل گارسیا مارکز دان دانیشماق اولاردی.
اکبر برزگری نین عین حالدا چوخ درین و دقیق حقوق ساوادی واریدی، اؤزو هر زامان بو باره ده دئیردی کی بو منه “ارث پدری” دیر. آتاسیندان ارث آپارسا دا حقوق دا خصوصا حقوق خصوصی ده ساوادینی یئنیلمیشدی و بوتون حقوقی شرحلره مسلط ایدی. من یادیمدادیر دفعهلر حقوق مدنیدن دوشونمهدیگیم مطلبلری گلیب اوندان اویرهنردیم و او یا رحمتلیک امامیدن یا رحمتلیک کاتوزیاندان دقیق سندلرله منه جواب وئرردی. عمومیتده اکبر برزگری چوخ دقیق بیر انسان ایدی، دقیق بیر دونیا گؤروشو واریدی، دقیق بیر حافظهسی واریدی و دقیق بیر باخیشی واریدی اجتماعی مسالهلرده.
اکبر برزگری نین بوتون دوشونجه دونیاسی “انسان” محورینده قورولموشدو. دیندن آسیلی اولمایان، دیلدن آسیلی اولمایان، ائلدن آسیلی اولمایان، سویدان آسیلی اولمایان و هئچ نه ایله محدود اولمایان “انسان” و “انسان اوغلو” اونون ان بؤیوک دغدغهسی و ان بؤیوک آمالی ایدی. اونو او قدر کی آذربایجاندا آنا دیلینین یاساقلانماسی اینجیدیردی، او قدر ده آفریقادا آجلیق چکن و یا تحصیلدن محروم قالان اوشاقلار ناراحات ائلیردی. شعارچی دئییلدی، اؤزونو اؤین، اؤزونه دوشونجهدن، کیتابدان، دفتردن دوکان آچان آدام دئییلدی. اورهیینده بوتون انسان اوچون چوخ بؤیوک و چوخ شرافتلی آرزیلار واریدی.
سون دفعه منه زنگ ووراندا من تبریزین راهنمایی قاباغیندا ماشین سوروردوم، تخمینا بیر آی بوندان اول ایدی؛ سوروشدو هارداسان؟ دئدیم ماشین سورورم، دئدی ماشینی چک بیر یئرده پارک ائله سورا دانیشاق، – قانونا مقید بیر آدام ایدی- ماشینی قیراقدا ساخلادیم، بیر درین نفس چکدی و بالاجا بیر سکوت ائلهدی، سورا دئدی:
– من بیلمیرم منده اولان بو خستهلیک نه دیر و هاچان باشلانیب، اما ایستیرم سنه دئیم کی من سرطان مرطان تانیمارام، هر نه اولورسا اولسون من بونو شکست وئرهجم، سورا گوله گوله دئدی: آی بابا من اؤزوم ائله سرطانام دای، سرطانا نه سرطان؟
الیمدن گلدیگی قدر اومود وئردیم، هرچند اؤزو اومودلا دولو ایدی و نئچه منیم کیمیلره اومود وئرردی…
اکبر برزگرینین اؤلوم خبرینی ائشیدنده اورکدن سارسیلدیم، هرچند کی نئچه آی قاباقدان اؤزومو حاضیرلامیشدیم بئله بیر خبره. ایستر ایستهمز اییرمی ایللیک دوستولوق و اییرمی ایللیک اوستاد – شاگیردلیک دونیاسی بیر سینما پردهسی کیمین چکیلدی گؤزومون اؤنونه. هئچ اینانا بیلمیرم ائله بیر حیات دولو انسانین اؤلومونه، اما حیاتدی …
ایستر ایستهمز اونون بیر شعری یادیما دوشدو و دوشونوردوم کی عائلهسیندن خواهیش ائلهییم او شعری باش داشینا یازسینلار. منیم “گوزومده بیر دوداق دویغو” کیتابیمی ویرایش ائدرکن او کیتابین سون شعرینه بیر بند علاوه ائتمیشدی، کیتابی منه وئرنده دئدی بو بیر بند ده قوی مندن یادگار اولسون، دئدیم باری اؤز آدینا یازئیدین، دئدی شعر “بیت المال” دی، دئییب گولدو. همن او بیر بند له اونون گؤزل و گؤزللیک دولو روحونا دؤنورم:
قایدام محبتدیر، اونونچون ساغام،
باسیلماز قالایام، اییلمز داغام،
بیر یوللوق گئتمیرم، قاییداجاغام،
سنی خطاب ائدیر روحوم بو سؤزله
اوتور یول اوستونده یولومو گوزله!
۲۵ دی ۱۳۹۵


text:
جهنم ده بیتن گول (سوری کیمدور)
جهنم ده بیتن گول ، عاصم ، همراه با ترجمه فارسی
دانلود دکلمه شعر :
یا آنلاین بشنوید
فلکین قانلی الیندن بیر آتیلمیش یئره اَندی
بیر فلاکت آنانین جان شیرسیندن سوتون اَمدی
بو للو نیسگیل شله سین چیگنینه آلدی
تای توشوندان دالی قالدی
ساری گول میثلی سارالدی
گونی تک باغری قارالدی
درد الیندن زارا گلدی
گونی گوندن قارا گلدی
خان چوپانسیز سِلَه تاپشیرسین اوزون ،
یوردوموزا بیر سارا گلدی.
بیر وفاسیز یار اَلیندن ،
یارا گلمز سانا گلدی
بیر یازیق قیز جان اَلیندن جانا گلمز جانا گلدی
گئجه چکده الموت دامنه سیندن بورایا درمانا گلدی
بیر آدامسیز سوری آدلی
اَلی باغلی ، دیلی باغلی.
سوری کیمدی؟
سوری بیر گولدی ، جهنمده بیتیبدیر.
سوری بیر دامجدی ، گؤزدن آخاراق اوزده ایتیبدیر.
سوری یول یولچوسودور ایری ده یوخ دوزده ایتیبدیر.
سوری بیر مرثیه دیر اوخشایاراق سوزده ایتیبدیر.
او کونول لرده کی ایتمیشدی اه زلده ن، اودو گؤزده ن ده ایتیبدیر.
سوری بیر گؤزله ری باغلی ، اوزو داغلی ، سؤزو داغلی
اولوب هاردان هارا باغلی.
بوشلویوب دوغما دیارین ، اوموب البته یاریندان
اَل اوزوب هر نه واریندان
قؤرخمایب شهریمیزین قیشدا آمانسیز بؤرانندان نه قاریندان.
گه زیر آواره تاپا یاندریجی دردینه چاره ، تاپا بیلمیر
چؤخ سویر عشقی باشیندان آتا امما آتا بیلمیر.
آوا باخ اآوچی دالینجا قاچیر امما چاتا بیلمیر
ایشه باخ لیلی دوشوب چؤللره مجنون سوراغیندا
شیرین الده تئشه ، داغ پارچالاییر، فرهاد اوتورموش اتاقیندا.
تشنه لب قو، نئجه گور جان وئری دریا قیراغیندا
گؤزده حسرت یئرینی خوشلاییب ، ابهام دوداغیندا.
وارلیغین سؤن اثری آز قالیر ایتسین یاناغیندا
سانکی بیر کؤزودی بورونموش کوله وارلیق اوجاقیندا
کؤزه ریر پیلته کیمین یاغ تؤکه نییب دیر چراغیندا.
بوی آتیر رنج باغئندا ، قؤجالیر گنچ چاغئندا
بیر آدامسئز ، سوری آدلی
اَلی باغلی ، دیلی باغلی.
سوری جان اومما ، فلکده ن، فلکین یوخدی وفاسی
نه قده ر یوخدی وفاسی او قدر چوخدی جفاسی
کهنه رقاصه کیمین هر کسه بیر جوردی اداسی
او آیاقدان دوشه نی ایستیر آیاقدان سالان اولسون.
او تالانمیشلاری ایستیر گونی گونده ن تالان اولسون
او آتئلمیشلاری ایستیر هامیدان چوخ آتان اولسون.
او ساتئلمیشلاری ایستیر قول ائدر کن ساتان اولسون.
نیله مک قورقو بوجوردور، فلکین نظمی ازلدن
اولوب اضدادینه باغلی
قره سیز ، آغلار اولانماز
دره سیز ، داغلار اولانماز
اولوسوز ، ساغلار اولانماز
گرک هر بیر گوزه له ، بیر دانا چرکین ده یارانسین
بیری انسین یئره گؤیده ن ، بیری ده عرشه اوجالسین
بیری چالسین ال آیاق غم دنیزینده
بیری ساحیلده سئوینج ایله دایانسئن
بیری ذللت پالازین باشه چکیب یاتسادا
آنجاق بیری نین بختی اویانسین
بیری قویلانسادا نعمت لره یئرسیز
بیری ده قانه بویانسین
آی آدامسیز ، سوری آدلی
ساچلاریندان دارا باغلی.
نیله مک ایش بئله گلمیش ، چُور گلنده گوله گلمیش
فلکین اه یری کمانیندا اولان اوخ آتیلاندا دوزه ده گمیش
دیلسیزین باغرینی ده لمیش اه یری قالمیش دوزی اگمیش.
اونو خوشلار بو فلک ائل ساراسین سئللر آپارسین.
بولبول حسرت چکه رک گول ثمرین یئلله ر آپارسین.
قیسی چول له رده قویوب لیلی نی محمل له ر آپارسین
خسروی شیرین ایله ن ال اله وئرسین.
فرهادین قامتین یگسین.
باخاراق چرخ زامان نشئه یه گلسین ، کئفه دولسون
سوری لار سولسادا سولسون
بیری باش یولسادا ، یولسون
سیسقا بیر اولدوز اگر اولماسا اولدوزلار ایچینده ، بوسما ظلمته باتماز
داش آتان، کول باشی قویموش ، داشنی اوزگه یه آتماز.
سن یتیش سون هدفه ، اوندا فلک ، مقصده چاتماز
داها افسانه یاراتماز
سوری آی باشی بلالی ، زامانین قانلی غزالی.
سوری بیر قوشدو خزان آیری سالیبدیر یوواسیندان
اَل اوزوبدور آتاسیندان
جوجه دیر حیف اولا سوت گورمه ییب اصلا آناسیندان
او زلیخا کیمی یوسیف ایین آلمیر لیباسیندان،
بونا قانع دی تنفس ائله ییر یار هاواسیندان،
درد وئره ن درده سالیب آمما خبر یوخ داواسیندان،
آغلاییب سیتقایاراق بهره آپارمیر دوعاسیندان،
او بیر آیینه دی رسام چکیب اوستونه زنگار،
اوندا یوخ قدرت گفتار،اوزو چیرکین دیلی بیمار،
گنج وقتینده دل آزار،گوره سن کیمدی خطاکار،
گوره سن کیمدی خطاکار؟
توضیحات تکمیلی در ادامه مطلب


text:
تنیقلی قیرغیز یازوچی چنگیز آیتماتوف نینگ عیالی کرونا ویروسدن وفات ایتدی
اوشبو توغریده کیلینی صابره آیتماتوه اجتماعی ترماق آرقه لی بیانات بیردی
تنیقلی قیرغیز یازوچی چنگیز آیتماتوف نینگ 79 یاشلی عیالی ماریا آیتماتوه کسلخانه ده کرونا ویروسدن وفات ایتدی.
آیتماتوه نینگ کیلینی صابره آیتماتوه, اجتماعی ترماق آرقه لی بیرگن بیاناتیده ماریا آیتماتوه نینگ پایتخت بیشکیکده بیر کسلخانه ده وفات ایتگن لیگی نی بیلدیردی.
صابره آیتماتوه, "آنه م جوده نازک طبیعت و عالمه بیر عیال ایدی. عایله میز اوچون تلافی سی ممکن بولمه گن بیر یوقاتیش" دییه قید ایتدی.
قیرغیزستان جمهوررئیسی صدر جباروف هم, بیر پیام ترقه تیب ماریا آیتماتوه نینگ وفاتی سببلی قیغوداشلیک بیلدیردی.
اثر لری 157 تیلگه اوگیریلگن چنگیز آیتماتوف, میلادی 2008- ییل 10- جون کونی تداوی اوچون بارگن آلمانده بیر کسلخانه ده وفات ایتگن ایدی.
علاقه لی ینگی لیکلر
اوکراین دولت باشلیغی زلنسکی تورکیه جمهور باشلیغی ایردوغان گه منتدارچیلیک بیلدیردی
اوکراین – روسیه اورته سیده گی اسیر المه شوویده یاردمچی بولگن لیگی اوچون منتدارچیلیک بیلدیردی
آلمان باش وزیری اولکه سیده گی کودتا پلانی توغریسیده گپیردی
صربستان جمهوررئیسی: تورکیه غربی بالکان لرده تینچلیک نینگ تامین ایتیلیشی گه سبب بولماقده
صربستان جمهوررئیسی اوشبو توغریده اجتماعی ترماق آرقه لی بیانات بیردی


text:
ترلانین طالعی
اسماعیل ممدلی
ساوالان اتهییندهکی یارپیزلی کندینده آنادان اولموشدو، آناسی لاچین اونو یالادیقجا توکلری قورویوب جانی قیزیردی، سحره یاخین گؤزلری آچیلیب آیاغا دورا بیلدی، بودورویه- بودوریه آغزینی آناسینین امجهیینه یئتیردی. شیرین ایلیق سودو امدیکجه بدنی گوجلهنیب تورهلیردی، نئچه آی سونرا اوتلارین یوموشاق یارپاقلاریندان یئمهییده اویرهنمیشدی، اوتلاقدا آناسینین یانیندا او یاندان بو یانا، بو یاندان او یانا قاچیب اوینایـیب سئوینجیندن یئر- گویه سیغمیردی. اینجه بئلی، نازیک توپوقلاری، بسته بویو اونون «قاراباغ» آتلاری تورهمهسیندن اولدوغونو بیلیندیریردی، گونو- گوندن بویویوب آز قالا آناسی بویدا اولاندا ایکی یاشلی «ترلان»ین مینیک واختی گلیب چاتمیشدی. آمما ارکؤیون دایچانی هئچ کیم مینه بیلمیردی. یالنیز بیر گون آخشام ایلخی اوتلاقدان کنده قایـیداندا «ائیواز» اونا یاخینلاشیب الینی ساغریلاینا چکیب یاللارینی تومارلامیشدی. بو ایشدن خوشو گلن ترلان او واختدان بری ائیوازدان قاچمازدی.
نشریهلرین یازدیغینا گوره، دورد آی سونرا خرمن بایرامیندا قاراداغدا، قاراباغ آتلاری تورهمهسیندن اولان قولانلارین چاپماق یاریشلاری کئچیریلهجک ایدی، ائیواز بو یاریشلاردا ترلانلا بیرلیکده اشتراک ائتمک قرارینا گلیب، صاباحدان اونا مینیک اویرهتمهیه باشلادی. مشقلر اوّلده بیر آز چتین اولسا دا سونرالار ایشلر یاخشی قاباغا گئدیردی. ائیواز ترلانین کورهیینده اوتوروب قیچلارینی اونون سینهسی آلتـیندا داراقلایاندا ترلان قولاقلارینی باشینا یاتـیردیب، اوخ کیمی سیچرایـیب بیر گؤز قیرپیمیندا اوزون بیر یول گئدیردی. ایش بئله گئتسهیدی، ترلانین یاریشلار دا بیرینجی اولاجاغینا سؤز یوخودو.
تاسف کی، بئله اولمادی، بیر گئجه تلویزیوندا، همیشه گولر اوزلو مهربان دانیشان «سارا» هیجانلی بیر حالدا محاربهنین باشلاندیغینی خبر وئردی. اوردونون ایستهیینه گؤره، بوتون آتلار جبههیه گوندهریلمهلی ایدیلر. ایکی گون سونرا گلیب ترلانی دا ایلخیدان آیـیریب آپاردیلار. اوزون- اوزاق یوللار گئدهندن سونرا آج- سوسؤز اوستو آچیق بیر تویلهیه سالدیلار. اوردا ایکی یوزه قدهر آت وار ایدی. محتلف یئرلردن گتیریلن آتلار چوخ تئز بیری- بیریله دوستلاشیب، هره اوز طالعیندن دانیشیردی. بیری دئییردی: اون گون قاباق نرگیزین تویوندا بوتون آتلاری کئچیب، گلینی اوزوک قاشی کیمی بئلینده ساخلایـیب، قونشو کنده آپارمیشدی. او بیریسی دئییردی: بو ایل یوز هکتار یئر شوملایـیب، کند اهلینه تاپشیرمیشدی. باشقاسی دئییردی: ییرمی گونده آرابا ایله اوچ یوز تون بوغدانی کؤوشندن خرمنه داشیمیشدی. بو آرادا تکی بیزیم جاوان ترلانین هله دئمهیه سؤزو یوخ ایدی.
آتلار باشلارینا نهلر گلهجهیینی بیلمیردیلر… مشقلر باشلانمیشدی. اللرینده اوزون آغیر دمیر پارچاسی اولان سرباز هر گون آتلاری وورا- وورا تویلهدن چیخاردیب، نئچه یوز کیلو داش تورپاغی کورهکلرینه قویوب، بویوک بیر میدانین بو باشیندان او باشینا، سونرا دا او باشیندان بو باشینا گتیریردیلر. سربازلارین بو جور آغیلسیز ایشلرینی باشا دوشمهین آتلار داها آجیقلانیردیلار. یایلاقداکی تزه عطیرلی اوتلارین عوضینه بوردا قورو ساماندان باشقا بیر زاد یئمهین آتلار گونو- گوندن آریقلایـیب بیر دری، بیر سوموک اولموشدولار.
بیر گئجه، قارانلیقدا، ایکی سرباز ترلانین باشینا نوختا ووروب تویلهدن چیخاریب آپاردیلار. بئلینه یهر عوضینه پالان قویوب، اوستونه اوزون لوله کیمی آغیر دمیرلر چاتیب، ایپله باغلایـیب داغین داشلیق یوللاریندا اوزو یوخاری سوردولر. یولداشلاریندان آیریلان ترلانین یورغونلوغو بیر یاندا قالسین، تکلیکدن یامان داریخیردی. بیلمیردی نئیلهسین، یولو باشینا آلیب گئدیردی. سیلدیریم بیر قایانین باشینا چاتاندا هاوا ایشیقلانمیشدی، داغین هر ایکی طرفینده یاشیل اوتلاقلار، یاراشیقلی کندلر، کندلرین کوچهلرینده گلیب گئدهنلر گورونمهیه باشلامیشدی. ترلانین دوغما کندی یادینا دوشدو… بیر آن اوزونو کندده سؤیودلرین آلتیـندا ایلخینین آراسیندا ائیوازلا بیرلیکده گوردو. ائیواز اونون قویروغونو گولدستهسی کیمی یـیغیب باغلایـیب، یاللارینی هورموشدو، تزهجه آنادان اولموش دایچالارین اویناماغینی گورهن ترلان، هارادا اولدوغونو اونوتموشدو. ائله بو آندا سینهسینده آری سانجان کیمی بیر آغری حیس ائتدی. سونرادا آغرییان یئردن قان آخماغا باشلادی. گئتدیکجه گؤزلری قارالدی، آیاق اوستده دورا بیلمهییب، قایالارین اوستونه یـیخیلدی. اوزاقلاردان گلن شاققا-شاق سسی یاواشیدیقجا قوزقونلار باشینین اوستونده دولانیردیلار. نه یازیق کی، ترلان بیر داها دوغما کندینه قایـیدیب قاراباغ آتلاری تورهمهسیندن اولان قولانلارین یاریشیندا اشتراک ائتمهیهجکدی.


text:
دونیا ساغلیق تشکیلاتی ایلک دفعه اوشاقلاری آشی ائتمهیه چاغیریب
بو بارهده دونیا ساغلیق تشکیلاتی-نین سایتیندا یئرلشدیریلن توصیهلرده قئید ائدیلیر.
دونیا ساغلیق تشکیلاتی اوشاقلاری و یئنییئتمهلری ده کوروناویروسا قارشی آشی ائتمهیه چاغیردی.
بو بارهده دونیا ساغلیق تشکیلاتی-نین سایتیندا یئرلشدیریلن توصیهلرده قئید ائدیلیر.
بیلدیریلیر کی، اوشاقلار و یئنییئتمهلر بؤیوکلرله موقاییسهده کوروناویروسو داها یونگول فورمادا کئچیریرلر: "بو سببدن، اونلار کوروناویروسو آغیر کئچیرمه ریسکی داها یوکسک اولان قروپدا اولمادیقلاری تقدیرده، یاشلی اینسانلار، خرونیکی خستهلیکلری اولان اینسانلار و ساغلیق ایشچیلریندن سونرا آشی ائدیلمهلیدیرلر".
داها اول دونیا ساغلیق تشکیلاتی کووید-19 آشی لارینین اوشاقلارا تأثیری بارهده یئترلی معلوماتین اولمادیغینی بیلدیرمیشدی، بو سببدن اوشاقلارین آشی ائدیلمهسینی توصیه ائتمیردی.
ایلگیلیلی خبرلر
نیجریهده ۱،۸ میلیون نفر ایدز خستهسیدیر
"ایدزه قارشی یئریدیلن موختلیف کمپینلرین آرزو ائدیلن نتیجهسی یاواش یاواش الده ائدیلمهیه باشلاندی"
لیبیده تۆرک خستهخاناسی آچیلدی
۱۳ پلیکلینیک و ۴ عملیات اوتاغی اولان ۱۲۰ یاتاقلی خستهخانادا تام دونانیملی آمبولانس سرویسی ده فعالیت گؤستریر.
اندونزیده باش وئرن زلزلهده اؤلو ساییسی آرتیر
باتی جاوه ایالتینده باش وئرهن زلزلهدن ایکی گون سونرا ۶ یاشلی بیر اوشاق ییخینتیلار آلتیندان چیخاریلدی


text:
دلی مکس: قیزغین یول (فیلم)
دلی مکس: قیزغین یول (اینگیلیسجه. Mad Max: Fury Road) ایکی مین اون بئش اوسترالیا دوزلتمیش پوست آپوکالیپتیک(قیامت سوْنراسی) بیلیم - قورغو طرزینده ، 2016 نئچه اوسکار جایزه لری کاندیدی اولان، اکشن فیلمیدیر. جورج میللرین یازیب یؤنئتدیگی فیلم، دلی مکس سئریسینین دؤردونجو فیلمی اولما خصوصیتینی داشیماقدادیر. سئرینین آیری فیلملرینده مل گیبسون طرفیندن جانلاندیریلان "مَد مکس راکاتانسکی" کاراکترینی تام هاردی جانلاندیرماقدادیر. شارلیز ترون، نیکولاس هولت، و هوگ کایس-بیرن اویونچو کادریندا یئر آلماقدادیرلار.
فیلمین قالاسی تی سی ال چین تئاتریندا 7 مئی 2015ده تصویرلنمیشدیر. 14 مئی 2015ده دونیا سویه سینده گؤستریمه گیردی.
موضوع[دَییشدیر]
اتومی ساواشیندان سوْنرا، دونیا، چؤللرین گنیشلنمهسی و سوسوزلوق موشکولون آرتدیغی بیر یئر حالینا گلمیش، عئینی نَدَنله مدنیت چؤکوشه دوغرو گئدیر. یاشاما غریزه سی)حاد صفحه ده اولان مکس (تام هاردی)، آروادی و اوشاغی نین ایتیرمه سی نین دالیسیجا آرامیش آختاراراق، ساواش اوشاقلاری طرفیندن توتوقلانیر. بؤلگهنین سو و بنزین کیمی قایناقلارینی الینده توتان باشچی اؤلومسوز جونون (ایمورتان جو) بؤلگهسینده قان تورباسی اولاراق توتولان مکس، هر آن قاچیش اۆچون فورصت آختارماقدادیر.
اؤلومسوز جونون اَمریله بنزین عرضه سی اۆچون ماموریته چیخان ایمپاراتور فوریوزا (شارلیز ترون)، بللی اولموش مسیریندن چیخاندا، اؤلومسوز جو و آداملاری بیر موشکول اولدوغونو باشا دوشرلر. قیسا مۆدتده جو، آروادلاری نین فوریوزا طرفیندن قاچیریلدیغینی اؤیرنرک و ساواش اوشاقلاری ایله بیرلیکده فوریوزانین دالینا دوشورلر. قان تورباسی اولاراق بیر ماشینین قاباغینا باغلانان مکس ده ایستَر ایستَمز بو قووالاماجایا قاتیلیر.
شیمیایی بیر چؤل فیرتیناسینین دالیسیجا زنجیرلریندن قورتولان دلی مکس، فوریوزا ایله یانینداکی آروادلاری اسیری اولاراق آلاجاق، قیسا سورَلی چیخار ایلیشکیسی یئرینی دوستلوغا بوراخیر. یاشیل یوردلاری آرایان فوریوزا، ان سوْنوندا اؤز خالقینی تاپاجاق آنجاق دالدا آرتیق یاشیل هئچ بیر شئیین قالمادیغینی اؤیرَندیگینده اومودونو ایتیرمه نوقطه سینه گلیر. دلی مکسین پلانیدا دالی دؤنوب، آرخالارینداکی تیران اؤلومسوز جویه آتلاتاراق اونون صاحیب اولدوغو قایناقلاری اَله گئچیرمئکدیر.
اویونچولار[دَییشدیر]
- تام هاردی - مکس راکاتانسکی
- شارلیز ترون - ایمپراتور فوریوزا
- نیکولاس هولت - نوکس
- هوگ کیایس بیرن - اؤلومسوز (ایمورتان) جو
- روزی هانتینگتون وایتلی - ایسپلندید آنقاراد
- ریلی کیوق
- زوو کراویتز - کاپئیبل
- آبی لی - دئ دگ
- کورتنی ایتان - سینمالی چیدو دئ
- جاش هلمن - اسلیت
تام هاردی، مل گیبسون ایله بیر گون اورتا یئمَگینده مکس رولونا گؤره دانیشدیقلارینی سؤیلَدی. گیبسون بو رولون اونون اۆچون یاخشی اولدوغونو سؤیلَدی و هاردییه خئیر دیلَدی. تام هاردی تارافیندان گئییلن جاکئت اوریجینال اوچلَمَنین سون ایکی فیلمینده مئل گیبسون طرفیندن گئییلن تک بیر کوپیسیدیر. هوگ کیایس بیرن 1979 یاپیمی ایلک دلی مکس فیلمینده ده اوینامیشدیر. شارلیز ترون، فوریوزا رولو اۆچون ساچینی دیبدن ووردوغونو یئنی باشلایانلار ایچین وحشی باتی فیلمینده پئروک (ساچلی بؤرک ، کلاه گیس) تاخماق زوروندا قالدی.
طرحلر و اینجَلَملر[دَییشدیر]
دَلی مکس: اؤفکهلی(قیزغین و غضبلی) یوللارین بیرینجیل تئمی حایاتدا قالماقدیر. مکس اۆچون اساس هدف یاشامدا قالماقدیر، بو تئم سئرینین قاباقکی بؤلوملریندن اویغونلاما دیر. آیریجا چئورَسَل چؤکوش و اخلاقی گئریلمَ کیمیم وضوعولارا دا دئگینیلیبدیر. جو میللر بیر آچیقلاماسیندا ' یاشاییشده قالماق کیلید نوقتطه دیر. منجه بونون نَدنی آمریکا وسترنین آمریکا سینما تاریخینده کؤک اولاراق داها یاخشی بیر پارچا اولماسیدیر. ' دئمیشدیر.
اَک تئملر، اینتیقام، دایانیشما، یورد و دوغرویولدا اولماق، مونتقیدلر طرفیندن دیققته آلینمیشدیر. قاباقکی دلی مکس فیلملرینه بَنزر اولاراق، یورد مرکز تئم اولاراق اَله آلینمیش. مکسین ائوی یوخ ائدیلمیش، فوریوزا اؤزگه لر طرفیندن ائوده توتولموش و آیری بئش قادین اوشاقلارینی بؤیوتمک اۆچون یئنی بیر یورد آراییشی ایچیندَدیرلر. بو شخصیتلر آراسینداکی بیرلیک آیریجا عاییله اۆچون قورخو، یؤنتمئن میللرین فیلموقرافیسینده اورتاق تئم اولاراق ایشلنیلیر.
دوزلتمَسی[دَییشدیر]
گلیشیم[دَییشدیر]
دلی مکس سئریسینین دؤردونجو فیلمی ایچین قارالامالار مالی زورلوقلارا چارپدی و طرح 'گَلیشیم جهننمینده بیر نئچه ایل گئچیردی. 1995 ایلینده یؤنتمن میللر گلجک دلی مکس فیلملرینین حاقلارینی وارنر بروسدان یئنیدن ائدیندی. میللرین آغلینا دؤردونجو فیلمین فیکری لوس آنجلس قووشماسینا دوغرو گئدرکن گلدی. بیر ایل سوْنرا قدر لوس آنجلسدن اوسترالیایا سیاحت ائدرکن فیکیر یاخشیجا بئینینه باتدی. میللر حیکایه نی بو شکیلده طراحلیق ائتدی; 'شیددتلی یاغماجیلار پترول یادا مال ایچین دئییل آما اینسانلیغین وارولوشو ایچین ساواشیرلار. فیلم 20جی یوزایل فاکسین آراجیلیغییلا 2001ده چَکیلمه اوزئره آیارلاندی ، تکجه 11 سپتامبر سالدیریلاری نَدَنیله ائرتَلَندی. میللر 'آمریکا دولاری اوسترالیا دولاری قارشیسیندا چؤکدو و بیزیم بودجه میز بالون اولدو دئدی. اؤنجَکی اوچ فیلمده اوینایان مل گیبسون بو فیلم ایچینده باشرول اولاراق آیارلانمیشدی. میللر، گیبسوْنون چئورَسیندَکی چَکیشمَلَر و مکسین 'گونوموز ساواشچیسینا بَنزَر اولاراق داها گنج اولماسینی ایستَمسیندن دولایی اوْیونجو یئنیلمَسینی دایاندیردی. میللر 2003ده دؤردونجو فیلم ایچین سناریونون یازیلدیغینی آچیقلادی. فیلمین مئی 2003ده اوسترالیادا چَکیملرینه باشلانماسی ایچین 100 میلیون آمریکا دولارینا یاشیل ایشیق یاخیلماسینا رغمن بیرلشمیش دولتلرین بیر چوخ اؤلکه ایله سیاحت و نقلیه قیسیتلاماسی ندنیله نامیبیاداکی فیلم سینامالاریندا گووَنلیک قورخولارینا ایلیشکیلی اولاراق آرادا قالیندی. عیراق ساواشینین چیخماسییلا برابر دؤردونجو فیلم سیاسی آچیدان حسساس اولاراق دوشونولدو و بوراخیلدی. گیبسون اوْیونجو کادرینا گئری دؤنمسینه رغمن ایلگیسینی ایتیردی و سوْنراکی تولید ایبطال ائدیلدی.
ژانویه 2006دا، میللر قیزغین یوللاری دوزلتمک ایستَدیگینی بللی ائتدی و فیلمین گیبسون اولمادان دا یاپیلابیلَجگینی دوشوندو: 'بو گرچک بیر اومود دور. دوزلتمک ایستَدیگیم سون شئی آیری بیر دَلی مکس فیلمی دیر. تکجه سناریو یالنیز قالدی و من بونونلا بوتونلوکله اوزاقدا قالدیم. فیلمین سناریوسو اینگیلیس میزاح درگیسی یارادیجیسی برنان مک کارتی ایله اورتاق یازیلمیشدیر؛ آیریجا بیرچوخ یئنی کیشیلیک و آراجلاری دا طراحلیق ائتمیشدی. گیبسوْنون یوخلوغوندا اؤلوموندن اؤنجه هیت لگر (Heath Ledger) دوشونولوردو.
18 مئی 2009دا چکیملَر ایچین یئر آختاریلدیغی بیلدیریلدی. سوْنرا تولید وارنر بروس ایستودیولارینا داشیندی. اوکتوبر 2009دا میللر فیلمین کؤک چکیملرینه 2011 اؤنجه سی باشلاناجاغینی آچیقلادی. بو احساس اوسترالیادا گیبسوْنون مکس اولاراق گئری دؤنوب دؤنمَیَجگی ایله ایلگیلی اولاراق یئرلی باسینین دیققتینی چئکدی. عئینی آی شارلیز ترونون فیلمده اوینایاجاغی بیلدیریلیرکن، اینگیلیس اویونچو تام هاردی ایله مکس رولو ایچین گؤروشمَلَر یئرینه یئتیرلیردی. ژوئن 2010دا جومه گئجه سی جاناتان روس پروقرامیندا هاردی نین (اؤزگون دلی مکس فیلمینین چکیمینین باشلانغیجیندان تکجه 6 آی بؤیوک) باش رولو اوینایاجاغی آچیقلاندی.
ژانویه 2011ده گؤزلنیلمز شیددتلی یاغیشین چؤلده اؤزگه چیچکلرینین بؤیومَسینه نَدن اولماسیندان سوْنرا، چَکیملر نامیبیایا داشیندی.
فیلم چَکیمینین سورَجی (پروسهسی)[دَییشدیر]
آنا چَکیملر 26 ژوئن 2012ده نامیبیادا باشلادی. آیریجا باتی سیدنیده پوتس هیل(Potts Hill) و پنریت لئیکس(Penrith Lakes)ده چکیملر باشلاندی. اوکتوبر 2012ده، هالیووود ریپورتر بروس.'ون اورَتیمین (تولیدین) دوام ائتمَسی ایچین بیر یؤنَتیجی گؤندَردیگینی بیلدیردی. فوریه 2013ده نامیبیا ساحیل قورونماسی طرفیندن بیر طرح سیزدیریلدی و یؤنَتیجی هئیاتی نامیب چؤلونه ضرر وئردیکلری گرَکچَسیله فیلم دوزلندلری سوچلادی. چوخ ساییدا بیتکی و حئیوان تورلری تهلوکه آلتیندایدی. نامیبیا فیلم کومیسیونو دوزلتمه سیراسینداکی سوْنراکی زیارتینده 'هیچ بیر یئر آییردیلمادیغینی دئدی. مدیا بو سوچلامالاری 'حاقسیز سؤیلَم اولاراق دَگرلندیردی. سپتامبر 2013ده چکیملرین ژانویه 2013ده یئنیدن باشلاناجیغینی بیلدیریلدی.
یؤنتمن میللر سرینین اؤنجه کی فیلملرینه قییاسلا فیلم دوزلتمک طرحی شرطلرینه گؤره ازونو یاخشی حیسسئتمَدیگینی سؤیلَدی. بونون یئرینه اؤنجَکی فیلملره دؤنرَک هر ایکی دوزلتمک طریحینه ده گؤز آتماق و گئچن 30 ایلین دَییشیکلیکلرینی یانسیتماق ایستدی. یاپیم طراحی ıhgdk گیبسون فیلمین آراجلارینین هامیسینی بوتون قوللانیشلی اولاراق طراحلیق ائتدی. بعضی آراجلارین یاپیمینا 2003ده باشلانیلمیشدی.
سینماتوقراف جان سیلی (John Seale) چکیملر سیراسیندا امَکلییه (بازنیشسته لیگه) آیریلدی. اؤنجَکی ایکی فیلمین سینماتوقرافیسینی ائدن دیان سملر(Dean Semler)ین یئرینی آلمیشدی. جان سیلی آلتی Arri Alexa Pluses و دؤرتAlexa Ms ایله موجههز اولدو. سیلی بیرینجی دؤنه دیجیتال کامرالارلا چکیم ائتدی.
جولای 2014ده میللر فیلمی "چوخ ساده کینایه لی، معمولن تکرلکلرین اوزَریندَکی وسترن" اولاراق تانیتدیردی. میللر افکتلرین %90ینین اویغولامالی اولدوغونو سؤیلَدی. ایکینجی تاخیم یؤنتمنی و دوبلور سیناوی کووردیناتورو اولان قای نوریس (Guy Norris)، و Cirque du Soleilین پئرفورمانسی ، و اولمپیک قاچیش یاریشماچیلاری داخیل 150 دوبلور پئرفورمانسیندان مسئول اولدو. میللر اویون یازاری و عئینی زاماندا فمینیست اولان ائو انسلئری(Eve Ensler) سئت دانیشمانی اولاراق سئته دعوت ائتدی. سناریونون دَرینلیگی ائتکیلَمَسی و فمینیست تئملره ده نه گؤردوگو ایله ایلگیلی اولاراق نامیبیادا یئددی گون گئچیردی. کیشی اویونچولارلا قادینا یؤنَلیک شیددت قونوسوندا دانیشدی.
دوزلتمک سوْنراسی[دَییشدیر]
دلی مکس: قیزغین یول فیلمینده، ۲۰۰۰ گؤرسَل (تصویری) افکت چَکیمی ایچَریسینده واردیر. قاباقجیل گؤرسل افکت شیرکتی ایلوورا (Iloura) فیلم ایچین 1500دن چوخ افکت گلیشدیردی. میللر فیلمی قورغولاماسی (تخیل ائتمک) ایچین آروادی مارقارت سیکسلی(Margaret Sixel) ایشه آلدی. سیکسلین گؤرونتولری قورغولاماق ایچین 480 ساعاتی واری ایدی; گؤزلَملَری 3 آی توتدو. فیلم بوتون اوزونوغو بویونجا 2700 قورغو ایچَرمَکده دیر و بو دقیقه ده 22.5 قورغویا اوست اوسته گلمکده دیر. دلی مکسین ایکینجی فیلمی ایسه 90 دقیقه ده 1200 قورغو ، یانی دقیقه ده 13.33 قورغو احتیوا ائدیر.
گئجه صحنه لری آمریکا گئجهسی تکنیکی قوللانیلاراق چکیلدی. PG-13 و R-rated ایکی فرقلی شکیلده سیناماغا سوخولدو. R-rated سۆرۆمۆ ایزلَیَنلر طرفیندن قبول ائدیلدی و بو شکیلده یاییما گیردی.
تنقید گؤروشلری[دَییشدیر]
فیلم ایلین اَن باشاریلی فیلملری آراسینا آلدیغی اؤدوللردن آرتیق اؤوگولر و آلقیشلاری دا آلابیلدی. روتن توماتوسدا 333 باخیشدان %97لیک بیر باشاری اَلده ائتدی و 10 اوزریندن 8.6 پوان آلدی. متاکریتیکده ایسه 47 اَلَشدیرمن (تنقیدچی) باخیشندا 46سی اولوملو (موثبت) یؤنده اولدو و فیلم 89 پوانا چاتدی. فیلم سایتیندا 2015ین ان چوخ تارتیشیلان فیلمی اولدو. آی ام دی بی(IMDb) ده 380.000ی آشقین ایشلدن سسینده 8.2 پوان الده ائتدی و ائن یاخشی 250 فیلم آراسیندا 157. سیرادا یئرینی آلدی.
دوام فیلمی[دَییشدیر]
یؤنتمن میللر دوام فیلملرینین اولاجاغینی آچیقلامیشدیر. ائله کی تام هاردینین 3 آوریل 2015ده 3 دنه ده دلی مکس فیلمی ایچین ایمضا آتاجاغی ائشیدیلدی. آیری فیلمین آدی ایسه بو آندا گئچیجی(موقت) آد قونوموندا دلی مکس : کورلانمیش یورد(Mad Max: The Wasteland ) اولاراق آچیقلاندی.
موزیکلر[دَییشدیر]
بوتون پارچالار جانکی ایکس ال (Junkie XL) طرفیندن یازیلدی و واتر تاور موزیک (WaterTower Music) طرفیندن 12 مئی 2015ده یاییملاندی.
قایناقلار[دَییشدیر]
- آنادولو تورکجهسی ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Mad Max: Fury Road»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۰۱۶ ژانویهسینین ۲۰سی تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
- ^ "MAD MAX: FURY ROAD (15)". British Board of Film Classification. 5 May 2015. Retrieved 5 May 2015.
- ^ ۲٫۰ ۲٫۱ "Mad Max Fury Road". British Film Institute. 2015. Retrieved 27 November 2016.
- ^ "Mad Max: Fury Road (2015)". The New York Times. Retrieved 21 June 2015.
- ^ Sperling, Nicole (7 July 2014). "Drive Like Hell". Entertainment Weekly. Archived from the original on 2014-12-13. Retrieved 9 August 2014.
{{cite web}}: More than one of
|accessdate=and
|access-date=specified (help)
- ^ Lang, Brent (7 May 2015). "Box Office: 'Mad Max: Fury Road,' 'Pitch Perfect 2' Eye $40 Million Openings". Variety. (Penske Media Corporation). Retrieved 8 May 2015.
- ^ قایناق خطاسی برچسب
نامعتبر؛ متنی برای ارجاعهای با نام
BOMوارد نشدهاست


text:
قاب
قاب (اینگیلیسجه: Container) محصولون (مثلا یئمگین) ساخلانیلماسی، داشینماسی و قابلاندیریلماسی اوچون ایستیفاده اولونان هرهانسی محفظه یا یئردیر. قابین ایچریسینده ساخلانیلان شئیلر اونون قورولوشونون ایچریسینده اولماقلا نئچه طرفدن قوْرۇنورلار. مطبخده ایشلنن قابلاما و قازان کیمی وسیلهلر قابلار اوچون ان تانینمیش اؤرنکلردن دیرلر.
بیر ده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Container»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (02 سپتامبر 2022 تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
انزهلي (اویون)
انزهلي - آذربايجاندا اساساً يازقاباغي (بایرام قاباغی) گونلر اوشاق و گنجلر آراسيندا گئنيش شکيلده اوينانيلان قديم اويونلاريندان بيريدير.
اويونون قورولوشو[دَییشدیر]
اويوندا پوشکو تاپماق يولو ايله کيم اودوزارسا، او، بئليني اَيير و قالان اويونچولار اوچ-دؤرد مئتر آراليدا سيرايا دوزولورلر (6 نفر)؛ هر بيري اَييلهنين بئليندن آتلانير، اويونچولار هر دفعه اشاغيداکي سؤزلري دؤنه-دؤنه دئيير و دئديکلرينه عمل ائديرلر.
بيرده - انزهلي هاي انزهلي.
ايکيده - خان اکبري
اوچده - خوروز بانلادي: قو-قولو-قو!
دؤردده - يانبيز ازرلر.
بئشده - تاختا چيخارلار.
(بو زامان اويونچو "ياتان" اويونچونون بئلينده اوتورور و سوروشور: - مينيم، يا دوشوم؟)
اَييلن: -مين و يا دوش! - دئيير. اويون يئنه داوام ائدير.
آلتيدا - ال، اوست، باش ديمهسين.
يئدديده - تايأل کئچرلر،
سککيزده - پاپاق قويارلار.
دوققوزدا ايسه هامي اَييلهنين بئلينه مينير، کيم ييخيلارسا، اونون قولاقلاريني دارتيرلار. اويون کئچيريلرکن کيم بو دئييلنلره عمل ائده بيلمهسه"ياتان"اي عوض ائتمهلي اولور.


text:
ابو حنیفه
ابو حنیفه (عربجه: أبو حنيفة النعمان بن ثابت الكوفيّ) اهل سنت و جماعتین دؤرد ایمامیندان بیری و حنفیلیگین باشداغی دیر. هیجرت دن سکسن ایل گئچنده عبد الملک بن مروانین خیلافت چاغیندا کوفه شهرینده آنادان اولوب، یۆز اللینجی هیجری ایلده ابو جعفر منصور دوانیقی خیلافتی چاغیندا وفات ائدیبدیر. ابو حنیفهنین مزارلیغی بغداد شهرینده یئرلشیبدیر.[۱]
یاشاییشی[دَییشدیر]
ابو حنیفهنین آتاسینین کؤکی بو گون افغانیستان دا یئرلشن زوطادان دیر. داها کابل، نیسا و تئرمیز اونون آنا یوردو ساییلیبلار. چوخلو قایناقلار اونو فارس کؤکلو و بعضی باشقا قایناقلار اونو تورک یا عرب تانیدیبلار.[۲][۳] ابو حنیفه کیچیک یاشدا قرآن کریمی ازبرلهمیش و عربجهنین صرف، نحو و ادبیاتین اؤرگشمیشدیر. ابو حنیفه اؤز چاغینین حاکیملری قارشیسیندا دایانیب و اونلاردان اینتیقاد ائدنلردنیمیش.
ابو حنیفهنین دۆشونجهلری[دَییشدیر]
ابو حنیفه بئله سؤیلهییر: احکامین استنباطی اۆچون ایلک الله تعالینین کیتابین آراشدیریب، الله تعالینین کیتاندان و ساوچی (ص)ین سنّتیندن بیر حؤکمو استنباط ائدهبیبلمهسم صحابه سؤزلریندن فایدالانیب قالانین بوراخیب، داها آیری سؤزه عمل ائتمرم. ساوچی (ص)دن بیر حدیث یئتیشسه اونا عمل ائدیب صحابهدن اولسا اونو ائتمهده ارکینیک و تابعیندن اولسا اونونلا موقابیله ائدهریک.[۴]


text:
خوزه کریستیانو دی سوزا جونیور
خوزه کریستیانو دی سوزا جونیور (اینگیلیسجه: José Cristiano de Souza Júnior) (دوْغوم:۱۱ اوت ۱۹۷۷ (۴۵ یاش) سائو پائولو) بیر فوتبالیست. هافبک موقعیتینده اوْیناییب.
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده خوزه کریستیانو دی سوزا جونیور گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۷۷-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- برزیل میلّی فوتبال تیمی
- سانتاکروز کولوبونون اویونچولاری
- الیستا کولوبونون اویونچولاری
- پالمیراس کولوبونون اویونچولاری
- فیقورنسه کولوبونون اویونچولاری
- اینترناسیونال کولوبونون اویونچولاری
- تیانجین چوانجیان کولوبونون اویونچولاری


text:
ددهقورقود بیر کیتابدیر…
محمدرضا باغبان کریمی
ددهقورقود کیتابی آذربایجان ادبیاتینین شاه اثری اولاراق، اونون حاققیندا دونیادا آراشدیرمالار و اینجهلهمهلر چوخ اولورسا دا، ایراندا یوخ حدّیندهدیر. هله بو کیتابین یازییا آلیندیغی باره ده هئچ بیر یازی گؤرمهمیشیک. گاهدان ددهقورقودو یازیلی ادبیاتدان و گاهدان شفاهی ادبیاتدان ساییریق. اگر شفاهی ادبیاتدان ساییلیر، نییه بس آدی “کیتاب” قویولموشدور؟
آذربایجان ادبیاتیندان دانیشاندا، ددهقورقود کیتابیندان دانیشماماق اولماز؛ ایستر شفاهی ادبیات و ایسترسه ده یازیلی ادبیاتدا ددهقورقود کیتابینین اؤز یئری واردیر. بو دهیرلی ادبیات آبیدهسی، همیشه بیر کیتاب کیمی آدلانمیشدیر. همیشه یازیب و اوخوموشوق: “کیتاب ددهقورقود”. بیر اثر، کیتاب آدلاندیقدا اونون یازیلی اولماسینا تاکید اولونور. بئله اولورسا بو اثری یازیلی ادبیاتیمیزدا سایماغیمیز گرهکلیدیر. ددهقورقود بیر کیتابدیر. دوغرودور کی ددهقورقود کیتابیندا اولان سیمالاری، بویلاریندا اوز وئرمیش اولایلاری مختلف شفاهی ادبیاتیمیزدا، افسانهلرده و ناغیللاردا دا گؤروروک. چوخلو ناغیللار و دستانلاردا اونون ائتکیلرینی تاپماق مومکوندور. ددهقورقود حادثهلرینه بنزهر اولایلار و سیمالارلا تاریخ آلانیندا اوز اوزه گلمک اولور. بو اولایلارین و سیمالارین ایزلرینی تاریخیمیزده تاپماق اولار.
شبهه یوخدور کی ددهقورقود بویلاری اسلامدان اؤنجه بیر دورهیه باغلیدیر. بورادا اوز وئرهن حادثهلر و تانیتدیریلان سیمالار، اوسطوره دورانینا عایددیلر. قهرمانلار، خارق العاده قوهلر و سیمالارین اشتراکی او جمله دن دلی دومرولون عزرائیل ایله ساواشی، تپه گؤزون یارانیشی و بیر سیرا قهرمانلاردان اوز وئرهن ایشلر غیر عادی، دوغالدان اوزاق و اینانیلماز بیر حادثهلردیر و اوسطورهلره باغلی اولدوغو هئچ شوبهه یاراتمیر. باشقا طرفدن بو اون ایکی بوی، بیر – بیرینه باغلیدیرلار و بیر اؤلکهده هر نه قدهر گئنیش اولورسا دا اوز وئریر. قهرمانلار بیر نئچه بویدا عینی صورتده واردیرلار و بیر ملت و بیر اؤلکهدن سؤز گئدیر. داها آرتیرماق لازیمدیر کی ددهقورقود کیتابینین اشتراکچی خالقینی، بیر کؤچری ملت یوخ، بلکه یئرلی و اکینچی، عینی حالدا داوار ساخلایان بیر دورومدا گؤروروک. گؤردویوموز بامسی بیرک ۱۶ ایل یاد اؤلکهلره گئدیب و ۱۶ ایلدن سونرا وطنه دؤندوکده، خالقینی همان یئرلرده تاپیر. اگر بو ملت کؤچری اولسایدی، ۱۶ ایلدن سونرا اؤز ائلینی تاپا بیلردی می؟ آنجاق ددهقورقود داستانلاریندان آذربایجان قوخوسو گلیر و بوگون ده آذربایجانیمیزین هر یئرینده، هر بوجاغیندان ددهقورقود ایسی و قوخوسو گلیر. بو قونویا باشقا بیر یئرده توخوناجاغام.
بیز بورادا ددهقورقود اثرینی بیر کیتاب کیمی اوخوموشوق و بورادا اونا بیر کیتاب کیمی ده توخونماق ایستهییریک. ددهقورقود کیتابینین بیر نئچه الیازماسی دونیادا تانینمیشدیر. آنجاق اونون یازیلما تاریخی هاچاندیر؟ الیمیزده اولان الیازمالار ۱۵ – ۱۶جی یوز ایللرده یازیلمیشدیر، داها دوزگون دئسک کؤچورولموش و یا استنساخ اولموشدور. ایندی دئمهلیییک هارادان کؤچورولموش و یا هانسی بیر کیتابین اوزوندن کؤچورولموشدور؟ بلکه، هئچ ده شفاهی اولمامیش و آغیزلاردان توپلانمامیش، بلکه بیر کیتاب اوزوندن یازیلمیشدیر؟. ایندی بو ادعانین ایزلرینی تاریخده تاپمالیییق.
اسلامین ایلک یوزایللرینده یازیلان تاریخ طبری و تاریخ یعقوبی – عربجه یازیلان- اثرلرینده، اوغوزخان داستانی کامل صورتده و دوزگون اولاراق گلمیشدیر. بو ایکی کیتاب، اوغوزخان داستانی و تاریخینی چوخ گؤزهل و دوزگون اولاراق یازییا آلمیشدیر. اونون قایناغی هاردادیر؟ آنجاق اوغوزنامهلر واریمیش! یوز ایللر سونرا جامع التواریخ کیتابی، رشیدالدین فضلاله همدانی بو اوغوزنامهلرین ان دوزگون قایناغینی الده ائتمیش و چوخ اطرافلی بو داستانلارا توخونموشدور. البتده تاریخی قایناقلارین چوخوندا اوغوزخان حاققیندا اطرافلی یازیلار واردیر. ددهقورقود کیتابی اؤزو بیزیم اوچون معتبر بیر قایناقدیر. آنجاق بونون الیمیزده اولان یازیلی و مکمل نسخهسی سونرالار کؤچورولموش و “کیتاب ددهقورقود من لسان اوغوزان” عنوانیله الیمیزه چاتمیشدیر.
ددهقورقود کیتابیندا، ددهقورقود سیماسی تانیتدیریلیر. او، پیغمبر زمانیندا یاشامیش و ۲۹۵ ایل ده عؤمور سورموشدور. سون تدقیقلر گؤستریر کی ساسانی شاهی انوشیروانین (۵۳۱ – ۵۷۹ م) وزیری “بزرگمهر”ین یانیندا بیر اوغوزنامه دن آد آپاریلیر کی اونو یازیب دوزهن “اولوخان بیتیکچی” اولموشدور. پروفسور نظامی خودیف “آذربایجان ادبی دیلی تاریخی”[۱] کیتابیندا هئچ بیر قایناق گؤسترمهدن، بو کیتابدان بیر نئچه صفحه متن گتیریب و اونون دیلینی اینجهلهییر. بو دیل، اثرین اسلامدان اؤنجه یازیلدیغینی ایناندیریر و گؤستریر کی نه قدهر “اورخون” و “یئنی سئی” کتیبهلرینه یاخین بیر دیلدیر.
ایکینجی قایناقدان دانیشاندا عباسی خلیفهلریندن اولان هارون الرشید(۷۶۳ – ۸۰۹ م) زمانینا اشاره اولور و ددهقورقود اثرینین عربجهیه چئوریلمهسیندن دانیشیلیر. بو معلوماتی، بیز “ابوبکر عبداله الدواداری”نین “دررالتیجان” کیتابیندان آلیریق. ابوبکر عبداله الدواداری بیر نئچه کیتابین یازاریدیر، او جمله دن “کنزالدرر و جامع الغرر”، “دررالتیجان”، “غرر تواریخ الزمان” اثرلرینی آد آپارماق اولار. الدواداری بو کیتابی ۷۰۹ قمریده یازمیش و ۶۲۸ قمری ایلینین حادثهلرینه اشاره ائدهرک، ایکی کیتابدان آد آپاریر: بیری “اولوخان بیتیکچی” یازان اوغوزنامه و ایکینجی هارونالرشید زمانیندا اولان اوغوزنامه کی ددهقورقودون آدی دا گلمیشدیر. الدواداری بو ایکینجی کیتابی اؤزو گؤرموش و اونون تورکجهدن فارسجا و عربجهیه ترجمهسیندن دانیشیر و یازیر کی “جبرئیل بن بختیشوع” هارونالرشیدین سارای دیلماجی بو اثری عربجهیه ترجمه ائتمیشدیر. بو اثرین اصل نسخهسی ابومسلم خراسانی خزینهسینده اولدوغونو دا اونوتمور. الدوادارینین وئردیگی معلومات اساسیندا بو کیتابدا اولوغ داغ، آلتون خان، اولو آی آناجی، منقبه چوجوق ارسلان و . . . دان دانیشیلیر و دباکوز (همان تپه گؤز) احوالاتینا دا اشاره ائدیر. الدواداری ۷۶۷ق / ۱۳۳۵م دا وفات ائتمیش و کیتابیندا اوغوزخان و ددهقورقود حاققیندا معلومات وئرمیشدی.
“جامع التواریخ” کیتابی چوخ آیدین صورتده یازیر کی تورک و مغول سارایلاریندا تاریخی قایناقلار – اوغوزنامهلر حؤرمتله ساخلانیلیر و سارایدا همیشه بیر سیرا تاریخ بیلنلر و نقاللار سایغی ایله حفظ اولونورلار. هئچ شوبهه یوخدور کی رشیدالدینین الی بو قایناقلارا چاتمیش و کیتابیندا اونلاردا گؤزل بهره آلمیشدیر[۲]. باشقا تاریخی قایناق “شجره التراکمه” کیتابیدیر کی “ابولغازی بهادر خان” یازمیش و معتبر بیر اثر کیمی تاریخده ده یرلنمیشدیر[۳]. پروفسور محرم ارگین ۱۶جی عصرین مورخی “بایبورتلو عثمان”دان آد گتیریب و ددهقورقود حاققیندا وئردیگی معلوماتدان استفاده ائدیر[۴]. باشقا بیر کیتاب “کلمات اوغوزنامه المشهور به آتالار سؤزی”دیر کی ۱۴ – ۱۶ عصرده یازیلمیش و ددهقورقود کیتابینین ایلک صفحهلرینده اولان نصیحتلر، کلاملار و باشقا ضربالمثللر توپلانمیشدیر. عثمانلی سارایینین تاریخچیسی اولان “منجم باشی” دا اؤز کیتابیندا ددهقورقوددان آد آپارمیش و اونون داستانلارینا اشاره ائتمیشدیر[۵]. هابئله “تاریخ جدید” یا “مرآت جهان” آدیندا باشقا بیر قایناقدان دا آد آپارماق اولار کی ۱۰۰۰ق / ۱۵۹۲ م تاریخیندا یازیلمیش و اوغوزخان و ددهقورقود داستانلارینا اشاره ائتمیشدیر. م. ارگین بیر نئچه قایناغا دا اشاره ائدیر، او جمله دن “شرف نامه” آدلی اثرین “شرفحان” طرفیندن یازیلدیغی و پترزبورگدا ۱۸۶۰جی ایلده چاپ اولدوغونو دا گؤستریر[۶].
اوستده آدلارینی گتیردیگیمیز قایناقلاردان آلماق اولور کی اوغوزنامهلر تاریخ بویو سارایلاردا ساخلانیلمیش و اوخونورموش. ایندی بونلار هارالاردا قالمیش، گلهجک آراشتیرمالار بللندیرهجکدیر. بو، اؤزو بیزیم ادیبلریمیزین بوینوندا اولان بؤیوک بیر گیرودور. بئلهلیکله، ددهقورقودون کیتابی ۱۵ – ۱۶ یوزایللرده یازیلمامیش، بلکه اوزو کؤچورولموشدور. ایراندا ددهقورقود کیتابی دؤنهلر چاپ اولموش و فارسیجایا دا دؤنهلرله چئوریلمیشدیر. آنجاق بیز بو داستانلاری آشیقلاردان ائشیتمهمیشیک، ائشیتسک ده اونلارا یاخین و اونلارا بنزهین داستانلار اولموشلاردیر. بیز، ددهقورقود ایله بیر کیتاب کیمی تانیش اولموشوق و الیمیزه گلن، بیزه تانیتدیریلان الیازما نسخهسی ده ۵۰۰ ایل بوندان اؤنجهیه عایددیر. شوبهه ائتمیریک کی بو داستانلار یوزایللر اوندان اؤنجه – یانی ۱۰۰۰ ایل اؤنجه یازییا آلینمیش، آنجاق بو الیازمالار دا سونرالار ادبیات دونیاسینا تانینمیشدیر. بونو آرتیرماق ایستردیم کی چوخ نگرانچیلیق یئری یوخدور؛ بیلدیگیمیز کیمی، حتا ایران ادبیاتینین بؤیوک شاعیرلرینین دیوانلاری دا سونرالار، حتا یوز – ایکی یوز ایل بوندان اؤنجه تانیتدیریلمیشدیر. ولی بوگون بوتون الیازمالار اوزه چیخیر و ایشیق اوزو گؤرور.
ایندی تاریخه دؤنوب، ددهقورقود کیتابیندا اولان قهرمانلارین سیماسینی تاریخدن آختارماق ایستهییریک. بیزجه، ددهقورقود اؤزو بو کیتابین یازاریدیر. کیتاب دا اونون آدینا – ددهقورقود کیتابی اولموشدور. هر داستانین و یا هر بویون سونوندا، داستان سونا چاتاراق ددهقورقود میدانا گلیر، قهرمانا آد وئریر، قهرمانی اؤیور و بوی بویلور. دئمک اولار بئله بیر بؤیوک صنعتکار بو کیتابی یازمادا دا باجاریقلی اولا بیلیر. آنجاق ابوالغازی دا ددهقورقودو بیر شاعیر کیمی تانیتدیریر و او، شجره التراکمه کیتابیندا قازان خان حاققیندا بیر مدحیهنی گتیریب و ددهقورقودو بیر شاعیر کیمی معرفی ائدیر. او بئله یازیر: “سالور قازان سالور قایی قورقود آتا ایله بیر زاماندایدی. قورقود آتانین سالور قازان آلپی مدح ائدیب، سؤیله دیگی منظومه بودور: – بورادا ۷ بندلی بیر منظومهنی ده گتیریر”.[۷]
بئله لیکله، ابوالغازی، ددهقورقودو وزیر و مشاوردن علاوه، بیر شاعیر و یازار کیمی ده تانیتدیریر. بئله اولورسا، اؤز آدینا اولان کیتابین یازاری دا ائله اؤزو اولموشدور. تاریخی قایناقلاردا ددهقورقود حاققیندا معلومات توپلاماق سادهدیر. ایلک اؤنجه ددهقورقود کیتابینین اؤن سؤزو، بلکه ده لازیمی قدهر آیدینلاندیریجیدیر. بو اؤن سؤزده بئله یازیلیر: “رسول علیه السلامین زمانینا یاخین بایات بویوندان قورقوت آتادیرلر بیر ار قوپدو. اوغوزین اول کیشی تمام بیلیجیسی ایدی. نهدیرسه اولاردی. غیبدن دورلو خبر سؤیلردی. حق تعالی اونون گؤگلونه الهام ائدهردی”.
بیر نئجه سطیر آشاغیدا یئنه گلیر: قورقوت آتا اوغوز قومینین مشکلینی حل ائدهردی، هر نه ایش اولسا قورقوت آتایا تانیشمایینجا ایشلهمزلردی. هرنه کی بویورسا قبول ائدهرلردی. سؤزون توتوب تمام ائدهرلردی.[۸]
ادبی آراشدیرمالاریمیزدا بیر زمانلار، ددهقورقود بیر افسانهوی و اوسطورهوی سیما کیمی تانینیردی، اونون تاریخی شخصیتی قبول اولونموردو. آنجاق بو آراشدیرمالارین گلیشمهسینده، یاواش – یاواش یئنی قایناقلار الده ائدیلدیکجه، اونون تاریخی سیماسی اوزه چیخدی و حتا قبری ده تانیندی. ددهقورقوددان علاوه، قازان خان، بورلا خاتون و باشقا قهرمانلارین دا قبیرلری تانیندی. بوگون بو قبیرلر خالق طرفیندن زیارت اولونوب و اونلارین واقعی انسان اولدوقلاری شوبهه یاراتمیر. پروفسور محرم ارگین ۱۶جی عصرین مورخی بایبورتلو عثمانین یازیلارینا آرخالانیب یازیر: “قازان خان بیگلرله کعبهیه گئدیب رسوللا گؤروشدولر. رسولالله ددهقورقودو شیخ تعیین ائتدی.[۹]ارگین همان فاکته گؤره یازیر کی “جام جم آیین” مؤلفی سؤیلهییر کی اوغوزخانی قازان خان چوخ مؤمن آدام اولدوغوندان قورقود ددهنی مدینهیه گؤندرمیشدی و پیغمبرله گؤروشدن سونرا اوغوز طایفاسینا اسلامیتی اؤیرتمهگه تعیین ائدیلن سلمان فارسی ایله بیرگه او گئری دؤنموشدو”.[۱۰]
بونونلا بیر بالاجا فرقلی اولان معلوماتی شجره التراکمه دن آلیریق. بورادا بئله یازیلیر: “بوتون اوغوز ائلی توپلانیب قایی خالقیندان اینال یاوینی پادشاه یاپدیلار. وزیری قورقود آتا ایدی. قورقود آتا هر نه دئسه اینال یاوی اونون سؤزوندن چیخمازدی. قورقود آتانین کرامتلری چوخ ایدی. ایکی یوز دوخسان بئش ایل عؤمور سوردو. اوچ پادشاها وزیر اولدو”.[۱۱]
بورادا اینال یاویدان باشلایاراق بیر – بیر شاهلارین آدلارینی گتیریب و هر بیرینین شاهلیق ایللرینی ده سایی ایله یازیر. او جملهدن: اینال یاوی ۸ ایل حکومت ائدیر، دویلو قایی ۳۰ ایل، ایرک خان ۳۵ ایل، تومان خان ۲۰ ایل، قانلی یاوی ۹۰ ایل، موریاوی ۷۵ ایل، قاراخان ۴۰ ایل، بوغراخان ۹۰ ایل، قوزو تگین ۴۰ ایل، ارسلان ۷۰ ایل، ایل تگین ۱۵ ایل، اسلی خان ۳ ایل، شعبان خان ۲۰ ایل، بوراخان ۸ ایل، علی تگین ۳۰ ایل و سونرا ملکشاه ایش اوسته گلیر. بیلدیگیمیز کیمی ملکشاه سلجوقی آلتینجی یوزایلین باشلاریندا شاهلیغا چاتیر. شجرهنین سایدیغی شاهلار دا ۵۰۰ ایله یاخین شاهلیق ائتمیشلر. بئله لیکله، اینال یاوی ۵۰۰ ایل ملکشاهدان اؤنجه شاه اولموشدور. ملکشاهدان ۵۰۰ ایل اؤنجه، پیغمبر زامانینا چاتیریق. پس اینال یاوی و اونون وزیری ددهقورقود پیغمبر زامانیندا اولموشلار.
البتده ابوالغازی اؤزو ده دئییر کی: “من تاریخی گونلوک اولایلارلا بیلمهییرم”.[۱۲] اونا گؤره ده کیتابین باشقا یئرلرینده بونا مخالف سؤزلر ده گلیر، او جملهدن یازیر: “قازان خان بیزیم پیغمبردن اوچ یوز ایل سونرا ایدی. قوجالیق چاغیندا مکهیه گئدیب حاجی اولوب گلدی. سالور قایی قورقود آتا ایله بیر زاماندایدی”.[۱۳] یئنه باشقا بیر یئرده اوغورجوق- قازان خانین دوشمنیندن سؤز آچاراق، ساچاقلینین قاچیرماسی و قازانخانین ائوینین یغمالانماسیندان دانیشاراق، اوغورجوقدان اؤز زامانینا قدهر ۶۰۰ ایل آرا اولدوغوندان یازیر.[۱۴] ابولغازینین بو بارهده یازدیغی تاریخی اولای، ددهقورقود کیتابینین ایکینجی بویونون حادثهلریدیر و ابولغازی ایکی یئرده (ص ۵۵ و ۸۵ ده) اونا اشاره ائدیر.
قازان خاندان علاوه، باییندیرخان، بوکدوز امن ده تاریخی قایناقلاردا گلمیشلردیر، همین شجره التراکمه و جامعالتواریخده بونلاری اوخویا بیلرسینیز. باییندیرخان اوغوز ائلینین حؤکمداری کیمی تانینیر. اونون ۹۰ مین لیک اوردوسو وار. ددهقورقود دا اونون وزیریدیر. باییندیرخان ددهقورقودون بیر نئجه داستانیندا اشتراک ائدیر و بیر شاه کیمی دورومدا دایانیر. شجره ده باییندیری بئله تانیتدیریر. محرم ارگین و بارتولد اؤز آراشدیرمالاریندا، باییندیردان علاوه، بوکدوز امندن ده، تاریخی سیما کیمی بحث ائدیرلر.[۱۵] یئنه همین قایناقلاردا قازان خان ایله برابر پیغمبر زیاریتینه گئدهن بوکدوز امن اولموشدور.[۱۶]
بئلهلیکله ددهقورقود و ددهقورقود کیتابینین قهرمانلاری – قازانخان، باییندیرخان، بوکدوز امن و باشقالاری، پیغمبر زامانیندا یاشامیش و تاریخی سیمالار اولموشلار. ددهقورقود کیتابی دا بیر اوغوزنامه سایاغی تاریخی قایناقدیر. بئله اولورسا نییه ددهقورقود کیتابی، حداقل شجره التراکمه کیمی تاریخی بیر قایناق اولماسین؟ ایندی بو قایناغی دریندن آراشدیرما و اونون تاریخی سندلرینی تاریخه استناد ائدهرک اینجهلهمک بوینوموزدا اولان بیر وظیفهدیر. هله اونون تاریخی سیمالاری اوسطورهلرله قاریشماسی دا یئنی بیر آراشدیرمالار قونوسودور. گلهجکده نه قدهر آغیر ایشلرین اولدوغونو دوشونمک لازیم!.
قایناقلار:
[۱] پروفسور نظامی خودیف، آذربایجان ادبی دیلی تاریخی، کؤچورن حسین شرقی، تهران، انتشارات راستان، ۱۳۷۴٫
[۲] رشیدالدین فضل اله همدانی، جامع التواریخ، دکتر بهمن کریمی، تهران، دو جلد، ۱۳۶۴٫
[۳] ابوالغازی بهادرخان، شجره التراکمه، ترجمه ترکی و فارسی، ترجمه: م. کریمی، تهران، ۱۳۸۹٫
[۴] مجله تاریخ، استانبول، نمره ۱۰ و ۱۱، ۱۹۹۸٫
[۵] علی بیگ زاده، کیتاب ددهقورقود، کؤچوره ن: نوید محمدی، تبریز، ۱۳۸۹، ص ۱۲٫
[۶] همان، ص۱۴٫
[۷] اوبوالغازی بهادرخان، شجره التراکمه، ترجمه م. کریمی، تهران، ۱۳۸۸، پینار، ص ۸۱٫
[۸] ددهقورقود کیتابی، ص ۲۹٫
[۹] علم الدین علی بیگ زاده، کیتاب ددهقورقود، کؤچوره ن: نوید محمدی، تبریز، ۱۳۸۹، ص۲۱٫
[۱۰] همان، ص ۲۲٫
[۱۱] شجره . . .، همان، ص ۵۶٫
[۱۲] همان، ص ۵۴
[۱۳] همان، ص ۸۰٫
[۱۴] همان، ص ۸۱٫
[۱۵] علم الدین علی بیگ زاده، همان، ص ۳۳٫
[۱۶] همان، ص۴۲٫