text:
دورنانیوز – سرویس تورکی : اورگیم توتولوب. بیرمدت دیرفیکریمی بیرموضوع اؤزونه مشغول ائدیب. فیکیرلشدیکجه، دردیم آرتیر.
کیلاسلاردا، اؤیرتمنلر( اوستادلار ) دن سورغو سوروشابیلمیرم، نهیه ؟ بیرعیللتی اؤزومه اعتمادیمین اولماماغی اولسادا، اؤنملی عیللتی یاخشی
فارسجا دانیشا بیلمهمزلیگیم دیر.
-دیلداش لاریما باخاندا، گؤرورم اونلاردا چوخ سورغو سوروشا بیلمیرلر
ائله عیللتینی ده، فارسجانی اؤز دیللیری کیمی یاخشی دانیشمامالاری بیلیرم.
یالنیز سورغو سوروشماق دئییل. باشقا اؤیرنجیلرله آز دانیشیرلار، آما اؤز دیلداشلاری ایله سئودیکلری قدر دانشیرلار. بیریئره، بیلییورد دا بیرقسمته ایشلری دوشنده، هلههله راضی اولمورلار اورایا گئدلر، نیهکی فارسجا دانیشماق آغیرگلیر،اؤزللیکله، بیرسؤزقاباغا گلسه، اؤزحاقلارین آلماقدا چتینلیلکه اؤزله شیرلر، فارسجا دانیشماغی داوام وئرمک، داها چتینگلیر.
کیلاسلاردا، سورغو سوروشابیلمهینده، اؤیرنمهینسؤزلری، باشا دوشمورلرباشقالارلا دانیشا بیلمهینده، علاقهلری اونلارلا چوخالمیر.{ . . . . . }


c: text/html

text:
شاه داغیم، چال پاپاغیم،ائل دایاغیم، شانلی سهندیم
باشی توفانلی سهندیم
باشدا حئیدر بابا تک قارلا قیروولا قاریشیبسان
سون ایپک تئللی بولودلارلا اوفوقده ساریشیبسان
ساواشارکن باریشیبسان
گؤیده ن ایلهام آلالی سیرری سماواتا دییه رسن
هله آغ کورکو بورون، یازدا یاشیل دوندا گییه رسن
قورادان حالوا یییه رسن
دؤشلرینده سونالار تک شوخ ممه لرده
نه سرین چیشمه لرین وار
او یاشیل تئللری، یئل هؤرمه ده آینالی سحرده
ایشوه لی ایشمه لرین وار
قوی یاغیش یاغسادا یاغسین
سئل اولوب آخسادا آخسین
یانلاریندا دره لر وار
قوی قلم قاشلارین اوچسون فره لرله، هامی باخسین
باشلاریندا هره لر وار
سیلدیریملار، سره لر وار
او اتک لرده نه قیزلار یاناغی لاله لرین وار
قوزولار اوتلایاراق نئیده نه خوش ناله لرین وار
آی کیمی هله لرین وار
گول- چیچکدن بزه ننده، نه گلینلر کیمی نازین
یئل اسنده او سولاردا نه درین رازونیازین
اوینایار گوللو قوتازین
تیتره ییر ساز تئلی تک شاخه لرین چایدا چمنده
یئل او تئللرده گزه نده، نه کوراوغلو چالی سازین
اؤرده یین خلوت ائدیب گؤلده پری لرله چیمنده
قول-قاناددان اونا آغ هووله آچار قمزلی قازین
قیش گئده ر قوی گله یازین
هله نووروز گولو وار، قار چیچه یین وار، گله جکلر
اوزلرین تئز سیله جکلر
قیشده کهلیک هوه سیله چؤله قاچدیقدا جاوانلار
قاردا قاققیلدایاراق نازلی قلمقاشلارین اولسون
یاز، او دؤشلرده ناهار منده سین آچدیقدا چوبانلار
بوللو سودلو سورولر، دادلی قاوویتماشلارین اولسون
آد آلیر سنده ن او شاعیر کی سن اوندان آد آلارسان
اونا هر داد وئره سن، یوز او موقابیل داد آلارسان
تاریدان هر زاد آلارسان
آداق اولدوقدا، سن اونلا داها آرتیق اوجالارسان
باش اوجالدیقدا دماوند داغیندا باج آلارسان
شئر الینده ن تاج آلارسان
او دا شعرین، ادبین شاه داغیدیر، شانلی سهندیم
او دا سن تک آتار اولدوزلارا شعریله کمندی
او دا سیمرغیدان آلماقدادی فندی
شعر یازاندا قلمینده ن باخاسان دور سپه لندی
سانکی اولدوزلار الندی
سؤز دییه نده گؤره سن قاتدی گولو، پوسته نی قندی
یاشاسین شاعیر افندی
او نه شاعیر کی، داغین وصفینه میصداق اونو گؤردوم
من سنین تک اوجالیق مشقینه موششاق اونو گؤردوم
عشقه، عشق اهلینه موشتاق اونو گؤردوم
او نه شاعیر کی، خیال مرکبینه شو شیغییاندا
او نهنگ آت، آیاغین توزلو بولودلاردا قویاندا
لوله لنمه کده دی یئر-گؤی، نئجه تومار سارییاندا
گؤره جکسن او زاماندا
نه زامان وارسا، مکان وارسا کسیب بیچدی بیر آندا
کئچه جکلر، گله جکلر نه بویاندا - نه او یاندا
باخ نه حورمت وار اونون اؤز دئمیشی توک پاپاغیندا
شهریارین تاج ایمیش باشی دورموش قاباغیندا
باشینا ساوریلان اینجی، چاریق اولموش آیاغیندا
وحی دیر شعری ملک لردی پیچیلدار قولاغیندا
آیه لردیر دوداغیندا
بقیه در ادامه مطلب
او دا داغلار کیمی شانینده نه یازسام یاراشاندیر
او دا ظالیم قوپاران قارلا-کوله کله دوروشاندیر
قودوزا، ظالیمه قارشی سینه گرمیش، ووروشاندیر
قودوزون کؤکونه، ظالیم بیره لر تک داراشاندیر
آمما واختیندا فقیر خالقی اییلمیش سوروشاندیر
قارا میلله تده هونر بولسا، هونرله آراشاندیر
قارالارلا قاریشاندیر
ساریشاندیر
گئجه حققین گؤزودور، تور تؤره تمیش اوجاغیندا
اریییب باغ تک اوره کلردی یانارلار چیراغیندا
مئی، محبتدن ایچیب لاله بیتیبدیر یاناغیندا
او بیر اوغلان کی، پری لر سو ایچه رلر چاناغیندا
اینجی قاینار بولاغیندا
طبعی بیر سئوگی لی بولبول کی، اوخور گول بوداغیندا
ساری سونبول قوجاغیندا
سولار افسانه دی سؤیلر اونون افسونلو باغیندا
سحه رین چنلی چاغیندا
شاعیرین ذووقو، نه افسونلو نه افسانه لی باغلار
آی نه باغلار کی "الیف لئیلی" دا افسانه ده باغلار
اود یاخیب داغلاری داغلار
گول گولورسه بولاغ آغلار
شاعیرین عالمی اؤلمز، اونا عالم ده زوال یوخ
آرزولار اوردا نه نه خاطیرله یه ایمکاندی، محال یوخ
باغ جنت کیمی اوردا "او حارامدیر، بو حالال" یوخ
او محبتده ملال یوخ
اوردا حالدیر، داها قال یوخ
گئجه لر اوردا گوموش دندی، قیزیلدان نه گونوزلر
نه زمرد کیمی داغلاردی، نه مرمر کیمی دوزلر
نه ساری تئللی اینه کلر، نه آلا گؤزلو اؤکوزلر
آی نئجه آی کیمی اوزلر
گول آغاجلاری نه طاووس کیمی چترین آچیب الوان
حله کروانیدی، چؤللر بزه نر سورسه بو کروان
دوه کروانی ده داغلار، یوکو اطلس دی بو جئیوان
صابیرین شهرینه دوغرو، قاتاری چکمه ده سروان
او خیالیمده کی شیروان
اوردا قار دا یاغار آمما داها گوللر سولا بیلمز
بو طبیعت او طراوتده ماحالدیر، اولا بیلمز
عؤمر پئیمانه سی اوردا دولا بیلمز
او اوفوقلرده باخارسان نه دنیزلر، نه بوغازلار
نه پری لر کیمی قولار، قونوب-اوچماقدا نه قازلار
گؤلده چیممه کده نه قیزلار
استاد شهریار

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
AYDIN SÖZLER
عشق شعله سینه هر گئجه سنسیز یانارام من سن اؤلماسان عشقیم بو جهانی دانارام من سنسیز اگر اؤلسام نفسیم فانی جهاندا گؤز یاشی تؤکوب یاشلارینا آلدانارام من هر قدری اگر دونیادا قانماز باشا گلسم اولدوز کیمی تک درد فراقین قانارام من عالمده بوتون عشقیلری داره چکیرلر عشق سایه سینی اهل جهاندان آلارام من (آیدین) نه قدر آقلاماق ایله سؤزه گلدین ای گؤزلری جیران یانارام اؤدلانارام من اصغررستم نژاد(آیدین)
برچسبها: عاشقانه , ادبی , شعر عاشقانه , شعر عاشقانه ترکی , قالب وبلاگ
عشق شعله سینه هر گئجه سنسیز یانارام من
سن اؤلماسان عشقیم بو جهانی دانارام من
سنسیز اگر اؤلسام نفسیم فانی جهاندا
گؤز یاشی تؤکوب یاشلارینا آلدانارام من
هر قدری اگر دونیادا قانماز باشا گلسم
اولدوز کیمی تک درد فراقین قانارام من
عالمده بوتون عشقیلری داره چکیرلر
عشق سایه سینی اهل جهاندان آلارام من
(آیدین) نه قدر آقلاماق ایله سؤزه گلدین
ای گؤزلری جیران یانارام اؤدلانارام من
اصغررستم نژاد(آیدین)


text:
باخیرسان یازینین هئچ دریسی ده بیر قیرانا دهمیر، ائله لایکلاری گلیر کی آدام باشینی ایتیریر. قالیر کی، آی آللاه گؤرهسن بیزیم اوزمانلارین ذؤوقو ائله بو قدهردیر، یوخسا منده نهسه چاتیشمایان بیر شئی وار.
بیر ایکی آی بوندان اؤنجه شاعیرهمیزدن بیری منی قینادی بیر باشقاسینین شعرینی لایک ائتدیییمه گؤره. دوزو من او زامان اینجیدیم بو شاعیره خانیمدان آنجاق سونرا باشا دوشدوم کی او دوز دئییرمیش من بیر تراژیک حیسسه قاپانیب بو شعره لایک وئرمیشم. دوزو عوذر ده ایسته یه بیلمه دیم. منه ائله گلدی کی گؤز و گؤتورمور بو لایک ووردوغوم آدامی ائله ده اولدو آخی چوخ چوخ بئله لرینه راس گلمک اولور بیزیم بو آدبیات آلانیمیزدا. هرنهسه لایکلاری یئرسیز خرجلهمهیه جهیم دئیه اؤزومه سؤز وئردیم. دوغروسونو دئییم بو سینیق سالخاق اولدو دا آنجاق یئنه ده یئترسیزلیک وار منده بو مووضوعدا.
مندن واز کئچهک. بیر سیرا دوستلاریمیزا داها اینانمایاجاغیما قرار وئرمهلی اولورام سانکی. بیر آی قاباق بیربیرینه ذرهجه حؤرمت قویمایان ایکی شاعیره باخیرسان ائله چؤرهک آل وئرینه چیخیرلار کی دئمه. بو آلی او ساتیر سونرا بو ساتیر او آلیر. آل وئر اولسون دای. بیزیم مجازی دونیادا هم یامان یووزلار هم سئودیم لر خیاودان بیر ثانیه عرضینده تبریزی اؤتوب دونیانین او باشیندا آمئریکایا چاتیر. سن شاعیر دئییلسن دئین قارداشیمیز بو دؤنه خیاودان باش قالدیران آدلیم شاعیریمیزه سن دونیانین ان گؤزهل شاعیری سن دئیه لایک وئریر. هله هرنه لایکلا قورتارمیر بیر سیرا دئییملرده بو آرالیق دا عذاب علیم اولوب سانکی.اللرینه ساغلیق- اوره یینه ساغلیق – آغزینا ساغلیق نم هارانا ساغلیق( بو چوخ دومان اردمین یازیلارینا عایید دیر)– بَیندیم- سئودیم و بو کیمی دئییملر. بیری دئمیشدی بیر چوخ گؤزهل دئییملری بیز او قدهر یئرسیز ایشلهدیریک کی چوروریورلر اونلار و بیز داها بو گؤزهل دئییملردن یئرینده بئله قوللانامیریق. الدن گئدیر دیل واللاه. بو دئییم لر، او یئرسیز لایک لارلا هر دن بیر یئرده ده ایشلهنیرلر هااااااا! بو دا تورک قارداشلاریمیز دئمیشکن فاضلاسییلا درد اولور…
بونلاردان کئچندن سونرا آلبوم مسئلهسیدیر. بیری بیری ایله قوزئیلیلر دئمیشکن داغدا یئییف ایچیبلر. آرادا سیگار دا بلکه چکیبلر و بیر سیرا نعوذ و باللاه … ایشلر. سونرا صاباح دان باشلانیر شکیللرین ظهوری. قارا گؤزلوکلو بیری، الی بئلینده او بیری، دوورارا سؤیکنمیش شاعیرم دئیه فیگور توتموش او بیری و سارققالی تکه ساققالینا بنزه ین دیرناق آراسی دوستاق چکمیش او بیریسی. شکیل بونلاردان عیبارتدیر و سن نهیسه دوشونهج سن دئیه بیر شئی تاپمیرسان. او دا قارانلیق اودالاردا یوخ کی بیزیم بو نئت آلانلاریندا. و یازیلیر آلتیندا- فیلانی منیمله و عزیز دوستوموزلا داغ باشیندا هیریلدایارکن…. و سن ایندی گل لایک لارا باخ آیاقلاریزا ساغلیقلا کی مثلا زحمت چکیب داغدا هرلهنیب کئفه باخیبسیز و بیزه ده خبر وئرمیسیز. واختیلا بلوگلاردا یئنی لندیم باش وور- یئنی بیر شعره قوناق سیز- نظرینیزی یازین لوطفن و بو کیمی دئییملردن جان قورتارمیشدیق کی باشقا بیر دئییملر باش قوزادی. درد بو دئییل کی بونلار آدامی آجیدیر، درد بودور کی بو گئتمهدن او بیری باش گلیر. بیر ایکی دوستوموز وار ایدی بلوگ لاردا بو نؤوع کامئنتلر تایید ائتمیردیلر اونلاردا بلوگ سویوقلوغوندا بو بوش ایشلره قول چکیرلر. نه بیلیم بالالارینین شکلینی – دوست قیز شکلینی- و بو سیرا شکیللر وار سیرالاماغا. واللاه دای زارا گلدیک ائئئئ بو یئرسیزلیک لردن.
سون واختلاردا بیر دوستوموز اولکه دیشیندا یاشاماغا قرار وئردی سونرا سن دئمه باشقالاری ائله بونو گؤزلهییرمیش لر کیمی باشلادیلار اونلا برابر چکدیکلری شکیللری پایلاشماغا. من، ایبی و فیلان دوستوموز فیلان باغدا ایدیق. واللاه بیلدیک چوخ کئفه باخیب سیز.
بو یازینی یازارکن دوشوندوم بیز بونلاری ترک ائدهریکسه او زامان نه یازاجاییق اینترنت دونیاسیندا. یازلاریمیزی کیم بهیهنهجک بیزی کیم تعریف ائدهجک. داریخمایین دونیا بوش بوشونا دولانماز بیزیم بوش بوش یازیلاریمیز اولماسا. بو مجازی آلان نعمت کیمی دئییل بیزه سانکی. درد دیر. آللاه قوروسون بیزی.
Nəşr olunan yazı və xəbərin bütün haqları Anlam.Biz`ə aiddir. Özəl icazə alınmadan yazı və xəbər heç bir şəkildə istifadə edilə bilməz. Ancaq yazı və xəbərin bir bölümü aktiv link verilərək götürülə bilər.


text:
قوم تپه یوخ اولماق اوزره
ایکی ایل اؤنجه «قوم تپه یوخ اولماق تهلوکه سینده» آدلی بیر مقاله ده قوم تپه نین یوخ اولماق تهلوکه سینده اولدوغونو اوخوجولارا سؤیله یرک، دوغا سئورلر باشدا اولماقلا یئتگیلیلری ده اویارمیشدیم. آدی گئدن مقاله نئچه- نئچه درگی، سایت و بلوگدا باسیلیب یاییلدی. آنجاق بونلارین سونوجو نه ایدی؟
سون واختلار ایچیمده دویدوغوم قورخویا باخمایاراق قوم تپه یه گئتمه یه قرار وئردیم. او گون، همین قورخو دویغوسو قوم تپه یه یاخینلاشدیقجا آرتیردی. بو قورخو اونجا دا یئرسیز دئیلدی. آخی اوشاق دا بیلیر، کیچیکلی- بؤیوکلو یوک ماشینلارینین باسقیسنا معروض قالان کیچیک بویوتلو بیر چؤلون باشینا نه گله بیلر. نهایت گئدیب قوم تپه یه چاتدیق. گؤردویوم گؤرونتویه اینانمیردیم. دونوخوب یئریمده قالمیشدیم. ائله بیل تالانچیلار- دوغا دوشمنلری، ایشلرینی یاخشیجاسینا یئرینه یئتیرمیشدیلر. زاواللی قوم تپه سون نفسلرینی چکیر، سون گونلرینی یاشیییردی. هله ده قوملار، سون قوملار داشینماقدا ایدی. هله ده یوک ماشینلاری لودرله دولدورولوب منه بللی اولمایان یئره داشینماقدا ایدی.
دوغرودان دوغرویا قوم قیتلیغیدی! یوخسا سورومسوز اینسانلار سوروملولار سوسدوقدا، کیشیسل قازانجلاری و بیر آز راحتلیقلاری اوچون هئچ بیر ایشدن چکینمیرلر. حتی بو قازانج و راحاتلیغین باهاسی اونلارین سویونو ایچدییی، چؤرینی یئدییی، قوینوندا- قوجاغیندا بویا- باشا چاتیب، بسله ندییی یورد- یووالارینین داغیلماسی اولسا دا بئله.
چوخ اوزگونلوکله دئمه لییم؛ آرتیق بوگون بیر تهلوکه دن سؤز گئتمیر و آرتیق 6 کیلومتر کوادراتلیق قوم تپه دن دانیشا بیلمه ریک. بوگون من جان اوسته اولان، سون گونلرینی یاشایان، کیچیلیب- کیچیلیب شیریخ بیر قوملوغا دؤنوشن قوم تپه دن دانیشیرام. نه یازیق کی، یازماقدان باشقا بیر زاد الیمدن گلمه دی و گلمیر و نه یازیق کی، گؤردویوم گئدیشله، قوم تپه ایله ایلگیلی اوچونجو یازینی یازا بیلسم چوخ گومان کی، باشلیغی «قوم تپه آنیلارا قوووشدو» کیمی بیر باشلیق اولاجاق.
خوجالی سوی قيريمی
كؤچوروب دوزنله ين: محمدرضا خيري فام
قاراباغ ساواشی سيراسيندا 1992- جی ايل فئورال آيی نين 25 دن 26 سينا كئچن گئجه ده، 1991-جی ايلدن قوشاتيلميش (موحاصره اولان) خوجاليدا آذربايجان تاريخينده اولان ان دهشتلی جينايتلردن بيريسی باش وئردی. او گئجه سيلاحلی ائرمنی لرله ياناشی، چوخو ائرمنی لردن عيبارت اولان ساوتلر بيرلييی (شوروی) دؤنميندن خانكندی شهرينده يئرله شن روسيانين 366-جی موتوآتيجی (مكانيزه) آلايی خوجالی شهرينی يئرله بير ائتميشلر.
خاتين، ليديستا و اوردور سوی قيريملاری كيمی خوجالی فاجيعه سيده چاغداش تاريخيميزده اولان قورخونج اولايلاردان بيريسيدير....
یاغیش تؤرنی
محمدرضا خیری فام
قوراقلیق ایللرینده، بیناب شهرینده گؤزونو گؤیه تیکن اینسانلارین اومودلاری کسیلدیکده، اونلار یاغیش آشی بیشیرمه لی اولدوقلارینی دوشونوردولر.
محله قادینلاری هره سی بیر قاب ایله قاشیق گؤتوره رک بیر یئره توپلاشیب، محله کوچه لرینده قاشیقلا قابین آلتینا ووراراق....
آیا تئوری «تکامل انواع» هزار سال پیش از داروین توسط یک دانشمند ترک ارائه نشده بود!
(«بیرونیسم» یا «داروینیسم»؟!)
حسین فیض الهی وحید (دارای دکترای افتخاری)
چارلز داروین زیست شناس مشهور در سال 1809 میلادی در انگلستان چشم به جهان گشود. او بعد از طی مراحل رشد و مسافرتهای بسیار در اطراف و اکناف جهان منجمله در آمریکای جنوبی و جزایر غربی اقیانوس آرام و جمع آوری نمونه های بسیار از انواع نباتات و حیوانات و سنگواره های آنها عاقبت تئوری تکامل انسان را در سال 1859 ارائه کرد.
بر اساس تئوری تکامل که در کتاب معروف «بنیاد انواع» به چاپ رسیده است، موجودات جهان دارای اصل واحدی بوده و تمام آنها از تکامل همدیگر حاصل شده اند. حیوانات طبق قانون «تنازع بقاء» و «انتخاب طبیعی» و «بقای اصلح» راه کمال را می پیمایند. مفهوم ساده و عوام الفهم و رایج این تئوری در مورد انسان آن است که انسان از تکامل میمون بوجود آمده است!...
تورک ائللرینده نوروز بایرامی
محمد رضا خیری فام
اسکی چاغلاردان یئرین نفس آلیب دوغانین (طبیعت ین) اویاندیغی گون، یعنی گئجه ایله گوندوز برابر اولدوغو، یازین بیرینجی گونو، تورک ائللرینده بایرام و شنلیک گونلریندن اولوب. دوغالدیر کی، یاشاملاری بوتونلوکله دوغایا باغلی اولان اولو ننه- بابالاریمیزا یازین گلمه سی، دوغانین چیچک لنمه سی و یئرین ایسینمه سی بؤیوک بیر تهلوکه دن قورتولماق و یئنی بیر یاشامین باشلانیشی آنلامیندا ایمیش. بئله لیکله اونلارین شنلیک و سئوینجلری و او گونلری بؤیوک بیر بایرام کیمی دیرلندیرمه لری چوخ دوغال ایمیش....
تأملی دربارهی زبانها و موقعيت زبان تركی
دکتر حسین محمدزاده صدیق (دوزگون)
تعريف زبان:
زبان يك دستگاه به هم پيچيدهای است كه ميان انسانها تفهيم و تفاهم ايجاد ميكند. زبانشناسان آن را وسيلهی انسيت و سيستم مفاهمه ميان انسانها نام دادهاند. اما از آن جا كه ميان ديگر جانداران و گياهان نيز دستگاههای مرئی و نامرئی مفاهمه وجود دارد، نميتوان تعريف زبان را به سيستم مفاهمه ميان انسانها محدود كرد. به سبب اسرار خفته و نامكشوف در اين دستگاه به هم پيچيده، هنوز زود است كه بشر تعريف كاملی از اين پديدهی طبيعی و اجتماعی به دست دهد. به هر انجام، امروزه زبان را حاصل و قالب انديشهی انسانی، حاصل تكامل اجتماعی و حاصل انسان و اجتماع و روابط متقابل آن دو میدانند كه نماد موقعيت و ارزش آدمی در جهان است....
آذربايجان خالق چالغی آلتلری
توپلایان: محمدرضا خیری فام
آذربایجاندا اوزاق کئچمیشلردین، چئشیدلی چالغی آلتلرین اولدوغونو بلگه لردن اؤیرنیریک. کلاسیکلرین یاپیتلاری، اورتا عصر موسیقیچیلرینین یازیلاری، رساملارین چکدیکلری مینیاتورلر، داش چکیدلری، یوردوموزو گزمیش سیاحلارین گونده لیکلری و موزئی کوللئکسیالاری واختی ایله آذربایجاندا 90- ا یاخین چالغی آلتین قوللا نیلماسینی گؤستریر.
"دده قورقود" کیتابیندا چالغی آلتلرينه داير بیلگیلر وار. کیتابدا زورنا، قوپوز و ناغارا کيمی آلتلرين آدی چکيلميشدير. نیظامی، خاقانی، فوضولی و نسيمی کیمی سؤیچولریمیزین سؤیلرینده (شاعیرلریمیزین شعرلرینده) ده خالق چالغی آلتلرينين آدلاری چکيلميش، مينياتور مکتبی رساملارينين یاپیتلاریندا ايسه اونلارين گؤرونتولری وئريلميشدير. کلیبر شهرینین یاخینلیغینداکی ... کندینده اولان مزار داشلارینا تای آذربایجانین چئشیدلی بؤلگه لرینده داش اوزرینده قازیلمیش چالغی آلتلری گورونور....
توروکی های باستان آذربايجان
نویسنده: مرحوم عادل ارشادی فر
مهم ترين سند تاريخی منهای داده های زبانشناسی تطبيقی كه تاكنون در اثبات بومی بودن ترك های آذربايجان ارائه شده است، وجود نام «توروكی» در اسناد آشوری و اورارتويی از آغاز سده چهاردهم تا اوايل هزاره اول قبل از ميلاد است.....
آزیخ ماغاراسی
یازار: پروفسور عاریف موصطفی یئو
کؤچوروب دوزنله ین: محمدرضا خیری فام
آزیخ اینسانی یئر کوره سینین ان اسکی ساکین لریندن بیری، واختی ایله ایندی آذربایجان کیمی تانینان توپراقلاردا یئرله شمیشدی.
بو آذربایجانین ان گیزلی ساخلادیغی گیزدیر (سیردیر). آذربایجان یاخود دا کئچمیش سووئتلر بیرلیییندن (شوروی) قیراقدا بو گیزی بیلن چوخ آزدیر....
حکیم ابوالقاسیم نباتی
توپلایان: محمدرضا خیری فام
نباتی تاخما آدی ایله آذربایجانین اولدوز دولو گؤیونده پارلایان سید ابوالقاسیم، قمری 1191- جی (میلادی 1812) ایل آذربایجانین قاراداغ بؤلگه سینده، خان آرازین قونشولوغوندا اولان" اوشتیبین" کندینده آنادان اولور. نباتی نین سؤیلرینده نباتی ایله یاناشی مجنون، مجنون شاه و خان چوبان کیمی تاخما آدلارا دا راستلاشیریق. آنجاق سؤیچو، نباتی تاخما آدی ایله اونله نیب، باشقالاری ایسه کوتله نین سؤیچویه وئردییی تاخما آدلاراولمالیدیرلار....
آذربایجان مهد ورزشهای المپیك باستانی یونان
اصغر رشتبری
رقابتهای ورزشی المپیك یكی از معتبرترین و باشكوهترین مسابقات ورزشی جهان بشمار میآید كه هر 4 سال یكبار در كشورهای مختلف جهان برگزار میشود. براساس نوشته مورخان « اولین المپیك باستان در سال 776 قبل از میلاد به افتخار زئوس zeus ( خدای اساطیری یونان) در الیمپیا Olympia در یونان برگزار گردید و این مسابقات به طور مرتب تا سال 392 پس از میلاد ادامه داشت و بر این روال جمعا 293 دورة آن برگزار گردید....
کلنل پسیان
محمدرضا خیری فام
تبریزلی کلنل محمد تقی خان پسیان1309- دا (1273- جو گونش ایلی) تبریزین سیرخاب محله سینده آنادان اولور. اونون باباسی روستم بی 1343- جو ایلین ساواشیندان سونرا، بو گون ائرمنی تاپداغیندا اولان قاراباغدان تبریزه کؤچور. کیچیک یاشلی محمد تقی 1317-دن 1323- جو ایله دک اؤنجه ائوده، سونرا ایسه تبریزین لوقمانیه اوخولوندا فارس، عرب و باشقا یابانجی دیللرده ائییتیم آلیر....
سینیرلی شونیستلر دوردورولمالیدیرلار
سایین اوخوجولار! هر زاد بلوگوما قویدوغوم سون یازیدان (بنای پاسارگاد مقبره کوروش نیست) باشلادی. بو یازینی بلوگوما قویدوقدان نئچه گون سونرا گئجه چاغی ائوه دؤندوکده باخیشلاری (کامئنتلری) کونترول ائتمک اوچون اینترنئته باغلانیب بلوگوما گئتدیم. سون کامئنتده چوخلو سؤیوشلر یازیلمیشدی، هم منه هم ده اولوسوموزا. بو کامئنتلری سیلمک اوچون بلاگفایا گئتدیم آنجاق ائله بیل کی او اونورسوز(شرفسیز) فاشیست هله ده سویومامیشدی....
بنای پاسارگاد مقبره كوروش نيست !
حسن راشدی
چندي پيش در وبلاگي ‘ تصوير فردي به نمايش گذاشته شده بود كه براي اظهار بندگي به كوروش سر سلسله هخامنشيان ‘ به پاي مقبره اي كه به نام وي در پاسارگاد منسوب است ‘ افتاده و بر خاك آن سجده مي كرد ! و اين در حالي است كه بنايي كه به نام مقبره كوروش در پاسارگاد مشهور است نمي تواند قبر كوروش هخامنشي باشد....


text:
قایناق: اسماعیل سالاریان
سئویملی پیغمبریمیزین (ص) رحلتی و امام حسن آغانین
(ع) و امام رضا آغانین
(ع)شهادتینی تسلیت
دئییرم
بیر نفر کوچهده پیغمبرین (ص) قارشیسینی کسیب دئییر منه
بورجلوسان و ایندی منیم بورجومو قایتارمالیسان. پیغمبر (ص) بویورور:
« اولاً منیم سنه بورجوم یوخدو، ثانیاً اگر پول ایستیرسن ایندی یانیمدا یوخدو،
اجازه وئر گئدیم ».
شخص دئییر: « بیر آددیمدا گؤرتورمگه قویمارام. ائله ایندی و
بوردا منیم پولومو و بورجومو قایتارمالیسان ».
پیغمبر (ص) یوموشاندیقجا او داها خشنلشیر و نهایتده پیغمبرین
(ص) یخهسیندن یاپیشیر و رداسینی ائله چکمگه باشلیر کی پیغمبریمیزن
مبارک بوینو قیزاریر.
پیغمبری (ص) مسجدده گؤزلهین لر گلیرلر
گؤرسونلر کی پیغمبر (ص) نیه یوبانیب. گؤرورلر بیر یهودی بئله بیر
ادّعا ائلیر و دعوا قصدی وار. پیغمبر (ص) بویورور: « سیزین ایشیز
اولماسین من اؤزوم دوستومونان مسألهنی حل ائلهرم ». پیغمبر (ص) او
قدر یوموشاق ترپشیرکی یهودی همین یئرده دئییر: « اشْهَدُ انْ لا الهَ الَّا اللَّهُ
وَ اشْهَدُ انَّکَ رَسولُ اللَّهِ » سونرا دئییر: « سنین بو قدر تحمّلون عادی بیر
انسان تحمّلو دئییل، بو تحمّل پیغمبر یانا تحمّلدور ».
یئنه بیر آیری ماجرادا مکّهنین فتحینده قریش اشرافینین
خانیملارینین بیری اوغورلوق ائلهمیشدی. محاکمه اولوب اتهام ثابت اولاندان سونرا
پیغمبر (ص) اونو مجازات ائلهمک ایستیردی کی واسطهلر ایشه
دوشدو.
بیری دئییردی: « یا رسول الله امکانی اولسا اونو مجازات
ائلهمهیین. او فلان کسین قیزیدی، اونون چوخ احترامی وار. بیر طایفانین آبریسی
گئدر ». خلاصه چوخلاری واسطه اولماغا چالیشدیلار. نهایتده پیغمبر (ص)
بویوردو: « امکانسیز و محالدی، ایستیرسیز اسلام قانونو آیاقلاییم؟!
بو خانیم اشرافدان اولماسایدی و کیمسهسیز بیری اولسایدی یئنه بوجور واسطه
اولاردیز؟ »
گؤردویوموز کیمی پیغمبر (ص) شخصی مسألهلرده چوخ
یوموشاق ایدی آما جامعهیه و دینه مربوط اولان مسألهلرده اصلاً دالی
اوتورمازدیلار».
حجت الاسلام میرزه عبدلصمد ملکی
برچسبها: پیغمبرین
, ص
, عجیب تحمّلی یهودینی مسلمان ائلهدی


text:
ناسا طرفیندن ائدیلن آچیقلامایا گؤره، کپلر تلسکوپونون ۱ چرخینده کئچن ژوئیه آییندا پروبلم چیخمیشدی، آنجاق دیگر ۳ چرخین چالیشماسی سایهسینده معلومات آخیشیندا جدی بیر آخساما یوخ ایدی دونیا بنزری گزه گنلر تاپما پروژهسینه ضربه … ناسانین دونیا بنزری گزه گنلر تاپماق اوچون اوزایا گؤندردیگی ایلک تلسکوپ اولان کپلرده پروبلملر اورتایا چیخدی. کپلرین ایستیقامتلندیرمهده استیفاده ائدیلن ۴ چرخدن ۲سی ایشدن دوشدو. ... دوامی نی اوخو »
ائتیکت آرشیوی: اوزای
فرانسهنین موخابیراتی، اویدوسو،اوزایا آتیلدی.
ایسنا – روسیهنین،Proton-M موشکی، فرانسهنین، اویدوسونو، قزاقیستانین، بایکنور اوزای دوراغیندان، اوزایا(فضا) حمل ائدهجک. روسیهنین فدرال اوزای آژانسی،بیلدیردی؛ پوروتون اویدوسو،۲۴ اوردیبهشت، گرینویچ ساعاتی ایله۱۶:۲ ده اوزایا آتیلدی. دوامی نی اوخو »


text:
گول منی سن ایسته سن عومروم هدر اولماز
صلح اولماسا، اولاد وطن بخته ور اولماز
آزاده لیقی، صولحی سئویلر بیزیم ائللر
بیر یئرده کی، صولح اولسا، او یئرده ضرر اولماز
اودلار وطنین نازلی گوزه للر بورویوبدور
ائللرده مثل وارکی، گوزل سیز شهر اولماز
آهیم اودو بلکه ائله سین قلبینه تاثیر
نیسان سویونو ایچمه یه داشدان گهر اولماز
هیجران گئجه سی، من چکنی چکمه سین اغیار
ظننیم جه قیامت گونو بوندان بتر اولماز
زولفون اوزونو توتسادا، گویچک لیگین آرتیر
ظلمت گئجه لر اولماسا آیدین سحر اولماز
واحد سنه، غم چکمه رقابت ائدن اولسا
مین گول قووشا بیر یئره، بحر خزر اولماز
علی آقا واحد


text:
پیک
پیک (عربجه : قمر) – کاسموسدا (فضادا) باشقا بیر اوبیئکت (obyekt) اطرافیندا معین ترایئکتورییا (trayektoriya) ایله فیرلانان اوبیئکت دیر. سونی (مصنوعی) و طبیعی اولان پیک لر مؤوجود دور.
بین الخالق آسترونومییا (نجوم) ایتفاقینین 24 آوگوست 2006 – جی ایلده کی قرارینا اساسا مرکزی جیسم (planet, asteroid) اطرافیندا فیرلانان ، ترایئکتوروییاسینین مرکزی بو جیسمین داخیلینده یئرله شن اوبیئکت لره پیک دئمک اولار. اگر فیرلانان اوبیئکتین مرکزی کناردا یئرلشرسه اوندا همین اوبیئکت آدلانمیر و اونلار ایکی و داها آرتیق سیاره دن ایعبارت اولان سیستئمین ترکیب حیسسه سی اولور.
Bu məqalənin azərbaycan dili əlifbasının latın qrafikası ilə qarşılığı vardır. Bax: Peyk


text:
بو مقاله ایکی بؤلومدن عیبارتدیر. بیرینجی بؤلومده چیلله مراسیمینین فلسفهسی و تاریخیندن سؤز گئدهجک، سونرا دا آذربایجاندا کئچیریلن چیلله مراسیمینین بعضی اؤزللیکلری و گؤزللیکلریندن دانیشیلاجاق.
بو مقاله ایکی بؤلومدن عیبارتدیر. بیرینجی بؤلومده چیلله مراسیمینین فلسفهسی و تاریخیندن سؤز گئدهجک، سونرا دا آذربایجاندا کئچیریلن چیلله مراسیمینین بعضی اؤزللیکلری و گؤزللیکلریندن دانیشیلاجاق.
آچار سؤزلر: شامانلیق، زرتشتیلیک، آناارکیللیک، آذربایجان، برکت، یلدا، ناردوقان، چیلله، چیللهلیک، چیللهقارپیزی، چیلله قوودو، بایاتی فالی، قولاق آسدی، کوسا گلین، کورداوغلو.
سوسیولوقلارا گؤره، ایلکین اينسانین دونيا گؤروشو، اساطير ( ميتولوژي )، آنيميسم، توتميسم و بو کیمی دونیا گؤروشلری اساسيندا قورولموشدور. او طبيعتين بوتون اؤنملي حاديثهلري اوچون ميتولوژيک مدل ياراداراق، اونلاري اؤز چيخارينجا تبيين ائتميش، هم ده اونلارلا باریشاراق گئچینهبیلمیشدیر. ایلکین اینسان اؤزونون اويدوردوغو افسانهلره ايناناراق، طبيعتده باش وئرن چتينليکلره قاتلانيب، ياشاماغي باجارميشدیر.
ايستر اسکي تورکلرين شامانليق اينانجلاريندا، ايسترسه ده زرتشت دينينده، اود و اوجاق قوتسالدير. آذربايجان خالقينين اينانجلار سيستمي ترکيبينده ايسلاميتدن اؤنجهکي هر ايکي دين ( شامانليق و زرتشتيليک ) اساس رول اويناميش و بوگونه قدر ده عرف، عادت و مراسيملريميزده اؤزونو ساخلاميشدير. بونلارين هر ايکيسينده ده ايشيق، ايستي و گوندوز خئير، قارانليق، سويوق، قيش و گئجه ايسه شر ساييلير( پاشا افنديئف صص 133-136).
چیلله مراسیمی حقینده بیر پارا ملاحیظهلر
چیلله گئجهسی مراسیمینین منشائی:
- آتالاريميز "قورخ گئجه شريندن" دئميشلر
- ايلين ان اوزون گئجهسي چیلله گئجهسيدير، هم ده قيشين ايلک گئجهسي، قارانليق، سويوق، اوزون بير گئجه، عجبا بو مجمعالاشرارين کناريندان راحاتمي کئچمک اولار؟
قاباق قيشدير. کيم نه بيلير نه قدر مال _ داوار پيهلرده قيريلاجاق، نئچه سود امر کؤرپه بلگينده دوناجاقميش. قيشين ایلک گئجهسینین قره قئييدي هرکسين جانينی آلديقدا، بير ایلنجهلی مراسيمله، بو گئجهنين شريني بير تهر باشدان آشيريب و قارا قيشين قارشيسینا گوجلو روحيه ايله چيخماق لازيمدير. منجه چيلله گئجهسي مراسيمينین اساس فلسفهسی بودور. آما بونا باشقا سببلر ده سایماق اولار، بو آرادا دکتر یاشار کالافاتین دوشونجهلری دقته لاییقدیر.
یاشار کالافات_آ گؤره چیلله مراسیمی تورک خالقلارینین ایناجلاریندا آللاهدان برکت و بوللوق تمناسی ایله علاقهداردیر، او یازیر:
« اوزون قیش مؤوسیمی، اینسانلارین و حیوانلارین یئیهجکلرینین، یاخاجاقلارینین توکندیگی جیدّی بیر امتحاندیر. عادتا تصوفدهکی "چیله" ( چیلله ) یاشانیلاراق نفس تربیهسیندن گئچمیشدیر. نئجه کی قیشین دؤنملری آراسیندا " بؤیوک چیلله " و " کیچیک چیلله " ده واردیر، چیللهدن چیخیش بیر قوتلاماغی و حمدی بایرامینی گتیریر، بو روزی یئتیرنه بیر شوکران یئنه ده داها بول وئرمهسی اوچون یالواریشدیر » (Yaşar Kalafat, S.243) .
بونا شاهید اولاراق، سالماسدا یاشایان کورهسوننولرین بیر عنعنهسینی قئید ائتمک اولار: سالماسلی کورهسوننولر چیلله گئجهسینده قووورغا قوووروب، دامین دؤرد بوجاغینا داغیدارلار، برکت رمزی اولان بوغدالاری داغیتماقلا دا اینانارلار کی گلن ایل بوللوق اولاجاق ( فیروز سعیدی ).
بوکیمی عادت و اینانجلار، چیلله مراسیمینین برکت موتیویله سیخ باغلیلیغینی گؤسترمکدهدیر.
ناردوقان، گوندوغان، یلدا:
گوللو یولاوغلونون یازدیغینا گؤره، اسکی تورکلر چیللهنین ایلک گونونو بایرام ائدردی. " نار دوقان" ( یاخود گوندوغان ) آدیلا مشهور اولان بو بایرامی هله ده تاتارلار، باشقوردلار، چوواشلار و... قئیده آلیرلار. " نار" مونقولجا گونش دئمکدیر. تاتارلار اونا " کویاش تووآ= گونش دوغان"، باشقوردلار ایسه " ناردوقان " یا دا " ماردوقان " ، چوواشلار " نارتاوان" یاخود دا " نارتوکن" دئیر و بو گونو بایرام ائدیرلر.
آذربایجاندا " گون دوغان " بایرامی تمامیله اونودولموشسا دا آنجاق بیر عادت اولاراق بوگون بیر _ بیرینه راست گلنلر « اوزونه گون دوغسون »، « گونون آغ اولسون »دئیه خئییر _ دوعا وئررلر(Güllü Yoloğlu). ماراقلیدیر کی اسکی تورکلرین بو مراسیمینین آدی، قدیم سوریانیلرده و آسوریلرده ده عینی معنانی وئرن بیر کلمهدیر: یلدا.
بیلدیگینیز کیمی تورک کلاسیک ادبیاتیندا بؤیوک چیللهنین ایلک گئجهسینه، "یلدا گئجهسی" ده دئییلمیشدیر. بو گون بعضی شهرلی آذربایجانلیلار یلدا گئجهسی ترمینینی ده چیلله گئجهسی ایله پارالل ایشلدرلر.
اصلینده سوریانیجه اولان " یلدا " سؤزونون آنلامی " دوغوش" دئمکدیر. آسورجادا ایسه عینی ایله " بت یلدا " سؤزو دوغوشدور. دئمک " یلدا " یاخود " گوندوغان "دان اعتیبارا گونلر بؤیومگه باشلار، بونا گؤره ده دوغوش معناسی وئرن بو آدلاری اونا وئریلمشدیر.
آرتیرمالییام بو اینانج دونیانین ایلک کریستیان خالقی اولان آسوریلرین طرفیندن سونرالار حضرت مسیحین دوغوشو ( میلادی ) ایله عوض ائدیلرک، مسیحیلرین ایچینده
" کریسمس" اولاراق یاییلمیشدیر.
چیللهنین لغتده و خالق تقویمیندهکی آنلامی:
قیرخ آنلامینا گلن تاتجا " چهل" یاخود " چل" کؤکوندن اولان "چیلله" سؤزونون آنلامی آذربایجان دیلینین ایضاحلی لغتینده بئله قئیده آلینمیشدیر:
1- دوغوشدان، تویدان و یا اؤلمکدن کئچن قیرخ گونلوک مدت
2- قیشین بؤیوک و کیچیک چیللهدن عیبارت ایلک ایکی آیی ( ایضاحلی لغت، چیلله مادهسی )
فرهنگ معینده ایسه بونلاردان علاوه " درویشلرین بیر بوجاغا سیغیناراق قیرخ گونلوک ریاضت ایچینده عیبادت ائتمهلری" آنلامی دا قید اولموشدور.
( فرهنگ فارسی، چله مادهسی).
قید ائتمک لازیمدیر کی اؤزبکیستان و قاراچای تورکلری ائلهجه ده ایران تاتلاری آراسیندا قیش چیللهلریندن علاوه، یای چیللهلری ده وار. یای چیللهسی تیر آیینین اوّلیندن باشلار. ایلین ان ایستی زامانینا فارسلارین " چلّهی تابستان " دئدیکلری ده ائله همین خالق تقویمینه عایید ترمیندیر. یای چیللهلری ده قیشینکی کیمی ایکی بؤیوک و کیچیک چیللهدن عیبارتدیر و جمی 60 گون سورر.
آذربایجان و تورکیهده "چیلله" سؤزو باشقا بیر آنلام دا داشیماقدادیر، او دا چتینلیک و زحمت دئمکدیر. دئمهلی هله ده خلق ایچینده ایشلنمکده اولان "چیلله تؤکمک، چیلله کسدیرمک، چیللهسی چیخماق"، بیر گلینین، زاهینین، اوشاغین... هانسیسا بیر چتینلیک ویا زحمتدن قورتولماسینا عایید ایشلنن ترمینلردیر.
ناصر منظوریه گؤره چیلله سؤزو تورکجهدیر معناسی ایسه سون درجه گئریلمه و چکیلمهدیر. چیللهگئجهسی ده قیش فصلینین ان سویوق و ان اوزون گئجهسی اولدوغوندان بو آد اونا وئریلمیشدیر. ( منظوری ناصر )
آنجاق بونو دا دئمه لییم کی سایین ناصر منظورینین چیللهیه وئردیگی بو یئنی معنایه هئچ بیر سؤزلوکده راسلامادیم.
آذربایجان خالق تقويمينده اساس قيش يئتميش گوندن عيبارتدير:
40 گون بؤيوک چيلله: دي آيينين اوّليندن ( دسامبرین 22_سیندن ) بهمنين دوققوزونا کيمي ( یانوارین 29_ونا کیمی )
20 گون کيچيک چيلله: بهمنين اونوندان ( یانوارین 30_وندان ) بهمنین سونونا کيمي
10 گون قاريننه چيللهسي: ايسفندين بيريندن ( فئورالین 20_سیندن) اسفندین اونونا کيمي
( فئورالین سونو مارتین بیرینه کیمی ) ( انجوي شيرازي ص 42)
خالق اینانجلارینا گؤره بؤیوک و کیچیک چیلله ایکی باجیدیر. بو اوچ شر قوهلرین ( بؤیوک باجی، کیچیک باجی و قاری ننهنین) هر اوچونون ده مونث یاخود قادین اولماسی، اونا عایید اینانجلارین آناارکیللیک ( مادرشاهلیق ) دؤوروندن گلیب بیزه چاتدیغینی ثبوت ائتمکدهدیر.
آذربایجاندا چیلله مراسیمی:
آذربایجاندا قيشا گيرمزدن اول قيش تدارکو گؤرولر، بير چوخ يئرلرده بوتون پاييز آيلاريندا قادينلارين اساس چالیشماسی قيش زومارينا صرف اولار. قوورما، تورشو، لاواشا، دن _ دؤش، يئرآلما، سوغان، قوروگؤي، روب و ... بو کيمي يئمکلري حاضيرلاييب، قيش زوماري ائدرلر. بونلارين ايچينده بير ده " چيلله قارپيزي " اولماليدير.
بؤيوک چيلله باشلانان گئجه هامي بير-بيرينين ائوينه توپلانار، بير چوخلو قورو يئميشلر
( سبزه، جویز و قاخ... )، قووورغا، اییده، بعضا ده نار ( و بو کيمي ياش مئيوهلر )، پشمک، قوووت، حالوا قوناقلار اوچون گتيررلر، ان سوندا دا چيلله قارپيزيني ديليم _ ديليم کسيب هامييا پايلارلار. چيلله قارپيزيني هامي يئمهليدير، بيريسي ائوده اولماسا دا پاييني ساخلارلار و بئله اينانارلار کي چيلله قارپيزيني يئسهلر اونلارا سويوق دیمييهجک.
سالماسدا یاشایان کورهسوننولرین بئله بیر قایداسی وار کی چیللهقارپیزینی مجلیسده اولان آغساققاللارین بیری کسیب « قادا_ بالامیزی بو گئجه کسدیک » دئیر و صاباحیسی گون چیلله قارپیزینین قابیقلارینی آخار سویا وئررلر ( فیروز سعیدی ).
چیلله گئجهسی اوغلان ائویندن آداخلی قیزا چیللهلیک گؤندریلر، دئمهلی چیلله گئجهسینه عایید یئمکلر او جملهدن: پشمک، قوووت، حالوا، قورو یئمیشلر، نار و ان واجیب اولان چیلله قارپیزینی ( عموما بزهیرک )، بیر خونچادا توپلانیب، آخشام باشی قیز ائوینه گؤندریلر.
ائولندیکدن سونرا دا بیر نئچه ایل قیز گلینه چیللهلیک گئدر، آمما بو دؤنه خونچا اوغلان ائویندن دئییل، قیز ائویندن گؤندریلر. قیزین آتا _ آناسینا گؤره بو هدیهلر اوغلان ائوی یانیندا قیزلارینین باش اوجالیغی ساییلیر.
چیلله گئجهسی اوخونان نغمهلر:
مراسیم و مؤسیم نغمهلرینین بیر پاراسی چیلله ایله علاقهداردیر. داش ماکیدا چیلله گئجهسی بو نغمهنی اوخویارلار:
قلبیم آچیلا قارداش ( انجوی شیرازی، ص 47)
مشهور فولکلورشوناس عزیزه خانیم جعفرزاده ده اؤز آتاسیندان ائشیتدیگی بو نغمهنی بئله ثبت ائتمیشدیر:
ائل قالماسین تامارزی (Güllü Yoloğlu)
کلاسیک ادبیاتیمیزدان، ماکیلی شاعیر "یلدا" نین دیللر ازبری اولان بو میصراعلاری، دا چیلله گئجهلری ییغینجاقلاریندا بیر تاپماجا کیمی اوخونار:
بورادا سئوگیلیسینین آی اوزونون ایکی طرفینده ساللانان هؤروکلرینی گؤرن شاعیر، اونو بیر آیا و ایکی قارا و اوزون یلدا گئجهسینه بنزدرک بو اسرارانگیز گؤزللیگین قارشیسیندا حیرته دالمیش و بو اینجه شعری یاراتمیشدیر.
. چيلله گئجهسي فالا باخارلار، کندلرده و ائلات ايچينده يايغين فاللار باياتي فالي و قولاقآسدیدیر. قئید ائتمک لازیمدیر کی بو فاللار چیلله گئجهسیندن علاوه آخیر چرشنبهده ده یاییغیندیر.
چیلله گئجهسینده بير قيز اوشاغيني بولاق باشيندان سو گتيرمگه گؤندررلر، او يول بويو کيمسه ايله دانيشمامالي، چاغيرسالار بئله جواب وئرمهمهليدير. قيز گتيرديگي سو کؤزهسيني ائوده آغ بيرچک بير خانيما تاپشيرار، او دا سويو تؤکر بير قابا اوستونه ده تميز بير پارچا چکر. سونرا قيز گلينلر و فالينا باخماق ايستهين خانيملار قابين اطرافینا توپلانار، هرهسي اؤزوندن بير نيشان سو قابينين ايچينه آتار. مثلا مينجيق، اوزوک، سانجاق و ساييره، قيزلاردان بيري اليني سالار قابين تکينه و سويو دولانديرا-دولانديرا، مجليسدهکيلر ده هرهسي ايستهديکلري باياتينين ايلک ميصراعسینی اوخويارلار،
کيمين قابا آتديغي نيشان قيزين الينه گلسه، اوخونان سون باياتيني کاميللشديرمهلیدیر و او باياتي همين شخصين وصف-حاليدير دئيرلر. مثلا:
(بونون معناسي بودور کي نیشان صاحیبی گلن آي اؤز مورادينا چاتاجاقدير)
(دئمک نیشان صاحیبینین يولدا مسافيري وارسا، او ساغ- سلامت گليب، چاتاجاق، يا دا نیشان صاحیبینین گلن گونلري خئييرلي و ايشيقلي اولاجاق) ( يکاني زارع صص64-66).
کند ائولرينده بير _ بيرينين دامينا چيخيب، قولاق ياتيردارلار گؤرسونلر ائو اهلي ندن دانيشير. سؤزلري هر بير مؤوضوعدا اولسا، اؤز فيکيرلرينجه اونو بير يئره يوزوب، اورکلرينده توتدوقلاري نيتين جوابينی آلارلار.
اونا گؤره ده بو گئجه هامي چاليشار خوش صؤحبتلر، ياخشي سؤزلر دانيشسين، آغيزيني خئيره آچسين، دئيرلر ائشيدن اولار قوي قولاغينا خئييرلي سؤزلر دَیسين، بلکه موشگولو آچيلسين! (يکاني زارع ص 66).
خالق اینانجلارینا گؤره ، بؤیوک چیلله نیسبتا عاغیللی و انصافلیدیر، آما کیچیک باجی عکسینه چوخ عصبی و منطیقسیزدیر. آجیغی توتاندا کیمسهیه آمان وئرمز. اردبيلده چيلله گئجهسي يئييب، ايچديکدن سونرا جماعت چؤله چيخار و شاختايا اوز توتوب، دئيرلر:
- بؤيوک چيلله! سن آللاه برک توتما
بونو دئیرکن ده اینانیرلار کی دوغرودان دا بؤیوک باجی بونلارین سؤزونو ائشیدیر و بو قیشی برک توتمایاجاق.
بؤیوک چیلله و کیچیک چیلله آراسیندا خالقيميزين ديلينده دولاشان بئله بير ميتولوژيک روايت وار:
"بيرگون بو ایکی باجی بؤیوک چیلله و کیچیک چیلله ايیده آغاجي آلتيندا اوتوروب، دانيشيرديلار، کيچيک باجي ، بؤيوک باجيدان سوروشار:
_ من گئتديم هامينين اللرين تنديرين اوستونه سالديم، دوندارديم، اوشوتدوم، ناخوشلاتديم، گلديم!
_ بولار بير ايش دئييل کي من گئتسم، قاريلاري کورکدن، لولئيينلري لولوکدن، گلينلري بيلکدن، کؤرپهلري بلکدن ائلرم!
سن ده بير ايش گؤره بيلمزسن چونکو قاباغين يازدي، عؤمورون آزدي.
بو توفارقان واريانتي ایدی، خويدا دا بئله دئيرلر:
من گئتديم هامينين اللرين باغلاديم، تنديرين اوستونه سالديم گلديم.
من سنين کيمين دئييلم، گئديب، هاميني تنديردن قوووب، کوفلهدن چيخاراجاغام، اوشاقلارين اللرين بئشيکده، قوجالارين اللرين بوز سينديراندا چاتلاداجاغام ، گلينلرين اليني بولاق باشيندا دوندوراجاغام».
ایکی چيللهنین آراسیندا بوتون قيش بويونجا چوخ اسکي زامانلاردان قالان کوسا_ گلين، خیدير نبي، ساياچي کيمي مراسيملر و بايراملار کئچيريلر.
بورادا ميثال اوچون کوسا _ گلين مراسيمينه قيساجا ايشاره ائدهجگم:
کوسا_ گلين مراسيمي زيرنا، دوهول ايله مشايعت اولار، کوسا يئل قوواندان ساققال قويار، باشينا ايکي بوينوز تاخار، يانينا دا بير گلين سالار، بير ده اؤزويله چووال داشييان بيريسينی دولانديرار. بونلار کند ايچينه گليب، چاليب، اوخويوب، اوينايارلار. کوسا _ گلين شعرلريندن بير نئچهسيني آشاغيدا وئريرم:
دو بيزي يولا سال ايندي (انجوي شيرازي ص 95-98)
قیشین باشلانقیجیندا چیللهلری قارشیلایان خالق، کیچیک چیللهنین سون گونو ده اونو قووالایاراق یولا سالار.
آذربایجاندا کيچيک چيللهنين سون گئجهسينه کورداوغلو بعضا ده صیاداوغلو دئيرلر. بو گئجه قيز _ گلينلر داما چيخار و دامدا اود يانديريب، قارلاري اونون اوستونه سوووراراق اوخورلار:
سحر مينجيق، سحر مينجيق (انجوي شيرازي ص48)
سحر مينجيق دئديکده صاباحيسي گون مينجيق _ مينجيق ياغيش ياغاجاغينا اينانارلار. سايين قالادا ایسه بو شعر اوخونار:
چيلله قاچديها چيلله قاچدي
چيلله نين سون گونو حاققيندا دا ميتولوژيک بير روايت وار:
« دئييرلر کيچيک چيللهنین ایلک گونونده، لئيلک گلیب گؤلون دونوق سولارینا قونوب، بوزلاری اریدر. آما بير دفعه هاوا بتر کولک ائليردي. يامان سويوق دوشموشدو، پيشيکلر ميرنووا دوشوب، آج قورد آدام اتینه یئریکلهمیشدی. خالق نه قدر حاجي لئيلگين يولونو گؤزلهديلرسه اوندان خبر اولمادي.
صياد بابا دئدیکلری بير تاري تانييان، آغزی دعالي ياخشي کيشي وار ايدي او جماعته توختاخلیق وئریب، دئييردي: « نيیاران اولمايين حاجيلئيلک هرياندان اولسا گليب، چيخار. بير آز دا دؤزمهليیک ».
آما گؤزله گؤزون وار اولسون. لئيلکدن خبر اولمادي آخيردا جماعت يورولوب، کور _ پئشمان ائولرينه دؤندولر. صياد بابانين کورداوغلو آديندا بير اوغلو وار ايدي، ائوه گليب، اوغلونا دئدي: « اوغلوم دور پار _ پالتاريوي گئي! باخ گؤر بلکه حاجيلئيلک گليب، گديکده قاليب ».
کورداوغلو چاريقلارينی گئيیب، پاتاواسينی باغلادي، کورکونو ده چيگنينه ساليب، آلا چلپوو ياغا-ياغا داغ يوخاري يولا دوشدو. آخيردا گئديب، يوخوشون باشينا چاتدي. باخیب گؤردو صیادبابا دئین کیمی لئيلک گليب، قاردا قالیب. تئز اونو قوجاغينا آليب، کنده ساري قاییتدی، بونو گؤرن کيچيک چيلله لاپ سالدي عينادينا ساغدان سولدان چارپاز قار ياغديريب، کولک ائلهدي. کورداوغلو، لئیلک اوشومهسين دئیه اونو کورکونون ايچينه آلدی، آما کيچيک چيلله قارلاري صیاداوغلونون اوز گؤزونه سوووروب، يولونو آزديردی. کورداوغلو بير داشين داليندا گيزلنيب، اؤزونو کولکدن قورويوب، لئيلک ايله سحره کيمي اورادا قالدي.
آما گل گؤر کي کورداوغلو گلمهيينجه آتا _ آناسي برک نيیاران قالديلار، گئجهني بير نئچه ساعات یولا گؤز تیکدیلر، خبر اولمادي، کور _ پئشمان باشلاريني آتيب، ياتديلار.
آناسي یاتدیغی یئرده دؤشونو چيخاريب، يئره دايادي، سحره ياخين صياد باباني اوياتدي کي « موشتولوغومو وئر، اگر کورداوغلو ايندييهجن ديري قالسا داها بوندان سونرا اؤلمز »دئدي.
دئدي: من دؤشومو يئره داياميشديم، سحره کيمي سويوقدان آز قالا دونوردو، آمما ايندي يئر قيزيشدي، دئمهلي يئر نفس چکیب، قیزیشماغا باشلاميشدیر!
بير آزدان گؤردولر کورداوغلو ساغ _ سلامت گليب، چيخدي.
او لئيلگي ده بیر باشا گؤل سولارينا آپارمیش، او دا بوزلاری اريتمگه باشلادی ».
1- چیللهیه عایید اینانجلار، آناارکیللیک (مادرشاهلیق) دؤرونه قاییدیر.
2- چیلله مراسیملری، ایکی هدفی قصد ائدیر: بیرینجیسی بوللوق، آللاهدان برکت ایستهمه و ایکینجیسی اینسانلاری قیشین چتینلیکلرینه قاتلاشماق اوچون روحا حاضیرلاتماق .
3- آذربایجاندا بؤیوک چیللهدن کیچیک چیللهیه ایکی آی سورن مراسیم اصلینده چوخ مرکب و بؤیوک بیر کمپلکسدیر. اورادا ایلنجه، ماهنی، رقص، اینانج، فال، میتولوژی، بیر چوخ عادت عنعنهدن بحث ائتمک اولار.
و سون سؤز: بو عادت _ عنعنهلرین بیریسی ده چیلله گئجهسینده هامینین آغیزلارینین خئیره آچیلماسیدیر. قوي منیم ده سون سؤزوم خئییردوعا ایله بیتسین:
یایینیز یایلاق ، قیشینیز قیشلاق ایچینده اولسون!
یازینیز آیرانسیز، قیشینیز یورغانسیز اولماسین!
قارلی قیشینیز اولسون، کؤلگهلی یایینیز !
قارشی گلن قیش هاردا قیشلاسا دا، اوغول_ اوشاغینیزین جانیندا قیشلاماسین!
بو مقاله عزیز قارداشیمز آقای عليرضا صرافي جنابلارنن سایتننان استفاده اولونوب


text:
آشیقلیق سئوگیسی ایله یاشایان گنج
آشیقلیق سئوگیسی ایله یاشایان گنج
یازان: حسین واحدی
هر اینسانین یاشامیندا بیر پارا شئیلر اؤنملی اولوب، او اینسانی حیاتدا ساخلاماغا، عشق ایله یاشاماغا داها مارقلی ائدیر. اینسانلارین بعضیلرینین ان اؤنملی حیات مسئلهسی وطن اولوب، اونلاری یاشادان، .طن عشقی اولور. بئله اینسانلار عؤمورلرینین چوخونو بو یولدا قویورلار. بیرى وطنه دوکتور اولار، بیری ایشچی، بیر یازیچی و... . هر حالدا هر بیریسی اؤز یئرلرینده وطنه قوللوق ائدیرلر.
بو اینسانلاردان بیری ده قوشاچایلی کؤکنلی، اورمودا دوغولموش احمد اسدی جنابلاریدیر. آتا-آناسینا خلف اؤولاد اولان احمد، 1367جی گونش ایلینده یاشما گولومسهییب، دونیایا گؤز آچیبدیر. اورمیهنین آدلیم شاعیر ایله یازیچیلاریندان بیرى اولان بهرام اسدینین یگانه اوغلو اولان احمد، بیر بویا باشا چاتدیقجا اتاسی ایله بیرگه ادبیاتا، آشیق موسیقیسینه و شعره علاقه باغلاییر. او 1390جی ایلده دوغال قایناقلار قولوندا لیسانسینی بیتیرمکله بیرگه ادبیاتیمیزا ایکی عنوان کیتاب دا پاى وئریر. "آتالار سؤزو" توپلوسو ایله تورک شاعیری ناظیم حیکمتین "قیز جوجوغو" آدلی شعرلری اونون چاپ ائتدیگی کیتابلاردیر.
بو چالیشمالارین هامیسی بیر یانا، احمدین آشیق موسیقیسینه و آشیقلیغا سالدیغی علاقه اونون یاشاییشیندا بؤیوک رول اویناییر. او گنج چاغلارینین باشلانیشیندان ائلیمیزین چئشیدلی آشیقلاری ایله گؤروشوب بو فخر ائدیجی صنعت دن چوخلو بیلگیلر الده ائدیب. بونلارین یانیندا آدلاری-سانلاری قافالاردان اونودولان آشیقلارین آدینی دیری ساخلاماغی دا اؤزونه آماج توتوب باشلاییر اونلارین یاشاییشینی توپلاماغا و آراشدیرماغا. بو نتیجه اینشاللاه یاخین گلهجکده ایشیق اوزو گؤرهجکدیر. اسدی، بو آراشدیرمالارین یانیندا، اورمیهنین آشیقلار درنهیینین جدی چالیشقانی و اشتراکچیسیدیر.
احمد بی اؤزو آشیقلیغا اولان علاقهسیندن بئله دئییر:
"اوشاقلیق ایللریندن آشیقلارلا دوشدوگومه گؤره و اونلارین مجلسلرینده حاضر اولدوغوما گؤره، آشیق ادبیاتینا ، شعرینه و موسیقی سینه وورغون اولوب، بو صنعتله دئمک اولار آرتیقراق تانیش اولموشام. آرزیم، بو صنعتی یئنی فورمادا گنجلر ایچینده یاشاتماق و گله جک ایللره چاتدیرماقدی. بو سببدن هر یئرده و هرنه اسلوبلا(شعر، یازی، حکایه، اینترنت، نشریه لر، کتابلار و ...) آشیقلیغین یولونو و فلسفه سینی یایماق ایسته ییرم."
احمد بی اسدی، آشیق صنعتی ایله بیرگه اورمیه نین بیرینجی گوندهلیگی اولان "آراز آذربایجان"نین دا تورکجه بؤلومونون رئداکتورودور. او مختلف قونولاردا یازیلار حاضیرلاییب، بو گوندهلیکده ادبیاتمیزا ماراقلی اولانلارا پای وئریر.
اومود ائدیرم احمد اسدی جنابلاری توتدوغو مقدس یولدا گونو-گوندن داها باشاریلی اولوب، ائلیمیز له اؤلکهمیزه فایدالی بیر اینسان اولاجاقدیر.
***
قاناقلار:
1. دنیز نشریه سی
2. احمد اسدی جنابلاری ایله آپاردیغیم دانیشیق
3.
گنج آشیقلار وئبلاگی
gencashiqlar.blogfa.com


text:
تراختورعاشقلری:تبریزین شهرداری والیبال تیمی بیر بویوک اوتماغا ال تاپدی و الیه بولد سایپا تیمین اوچ ایکیه دیزه چهسین.شهرداری تیمی ایکی مینجی و دوردی مینجی و بشی مینجی ست ده ترتیبنن 25 – 18 ، 25 – 17 و 15 –9موفق اولدی حریفین اوتسون و اول مینچی و اوچومونجی ست ده شیکست یدی.شهرداری تیمی 12 ایمیتازینان جدول ده 4مینجی تیمدی.
آذربایجانین اوبیر سی نماینده سی ارومیه نه نین شهرداری تیمی ولی الیه بولمدی حریفین شیکست ویرسین و ته جه بیر ایمتاز نوین کشاورز تیمین دن آلا بولدی.شهرداری ایکی مینجی و اوچو مینجی ستی یاغچی بیر اختیافینان 25-13و25-16حریفین شیکست ویردی .بشی منجی ستده ده ریقابت چوخ یاخینی دی و شهرداری 19-17شکست دی.ارومیه نین شهرداری تیمیده جدول ده 11امیتازینان بشی مینجی دی و تبریزین شهرداری سینین همسایا لیغیندا.
هر ایک تیمه موفقیت آرز الیروخ
نوع مطلب :
اخبارسایرتیم های آذربایجان،
برچسب ها :
والیبال، شهرداری تبریز، شهرداری ارومیه، پایتخت والیبال آسیا،
لینک های مرتبط :


text:
میرزا علی معجز1252 اینجی ایل گونش ایلینین فروردین آیینین9 دا شبیسترین "سیسبگ"محلله سینده آنادان اولدو.آتاسی حاج آقا و آناسینین آدی زهرا خانیم ایدی.معجزین آتاسی ایستانبولدا ایشله ییردی و معجز آناسی ایله 16 یاشینا قدر شبیسترده یاشاییب و ملا علی نین مکتبینده یازیب و اوخوماغی اورگه نیر.
1267-اینجی ایلده آتاسی ایستانبولدا فوت ائدیب و معجزین قارداشلاری اونو ایستانبولا آپاریرلار.معجز 16ایل ایستانبولدا قالیب و اوردا کیتاب ساتماق ایله کئچینیرمیش.معجز بو ایللرده تورکی ادبیاتینی موطالیعه ائدیب و ایستانبولدا اولان عربلرله موعاشرت ائتمک ایله عربی دیلینی و اونون ادبیاتینی اورگه نیر.1283-اینجی ایلینده قافقاز یولوندان وطنه قاییدیر و وطنه قاییداندان سونرا اوز وطنداشلارینین دالی قالماغینی اولارین خورافه لر اسیری اولماغی و یئنی علم لرله اوزگه اولماغیندا بیلیر.معجز بو قارانلیقلار ایله موباریزه یه باشلاییر و عومرونون سونونا قده ر نادانلیق و سوادسیزلیق ایله قارشیلاشیر و شئعرلرینی اوز آنا دیلینده یازیر.
او زامانداکی آروادلار و قیزلار ایجتیماعدا هئچ حقلری یوخدو معجز اونلارین درس اوخوماغیندان و قیزلاردان اوتور مدرسه آچیلماقدان دانیشیرد ی و اونلار دنه شئعر بو مطلبه گوره یازیب و عاممی میللتین ایچینده یایدی.او بو شئعرلرده قیزلاری درس اوخوماق و اوز حقلرینه تانیش اولماغا چاغیریب.
ایللر بویو بو یولدا موباریزه ائتمکدن سونرا 1309-اینجی ایلین مهر آییندا معجزین پیش نهاد ایله و بیر عیدده آچیق فیکیرلی انسانلار و نئچه تاجیرین یاردیم ایله شبیسترده بیر قیز مدرسه سی آچیلیر و معجز بو موناسیبته "مژده " آدینا بیر شئعر یازیب اوخویور.
1312-اینجی ایلین شهریور آییندا معجز باجاناغینین دعوتیله "شاهرود" شهرینه گئدیب و 1313-اینجی ایلین ایسفند آییندا 61 یاشیندا آلاهین رحمتینه گئدیر و شاهروددا توپراغا تاپیشیلیر.


text:
داداندیرماق :
داداناق ائله مه ک ، بیرزادا اؤرگه تمه ک
دادانماق : اؤرگه نمه ک ، دادینی بیلمه ک ، بیرزادا شیرنه شمه ک
دادیزدیرماق : داددیرماق ، دادینا باخدیرماق
دادماق : شیرینلیق دوزلولوق ، آجیلیغینی بیلمه ک اوچون بیرآزجا یئمه ک
دارالتماق : دارلاتماق ، کیپله تمه ک ، دار ائله مه ک
دارالماق : بیریئره ییغیشماق ، خیردالماق ، کیپله شمه ک
دارتینماق : چه کیش به کیش ائله مه ک
داریخماق : اوره ک سیخیلماق ، اوره ک توتولماق
داریلماق : اوره یی سیخیلماق ، اوره یی بیرینده ن توتولماق
دازلاشماق : داز اولماق ، باشینین توکو تؤکولمه ک
داش قیرماق : داش دوغراماق ، داشی ووروب سیندیریب خیردالتماق
داشلاشماق : داش کیمین به رک اولماق
داشلانماق : سیچراماق ، آتیلماق ، بیرینین اوزونه قابارماق
داشلاماق : داش آتماق ، بیرینی سؤزونه ن اینجیتمه ک
داشماق : دولوب تؤکولمه ک ، قیراقلاردان جالانماق ، دیله گه لمه ک
داشیرتماق : چوخ دولدوروب یان یوره سینده ن داشدیرماق
داشیماق : ییغیشدیریب آپارماق
داشینماق : نه سنه لرینی ییغیشدیریب آیری بیر یئره کؤچمه ک
داغیتماق : سه پمه ک ، اویان بویانا یایماق ، سؤکوب ییرتماق
داغیدیلماق : سؤکولوب ییرتیلماق ، داغیلیب گئتمه ک
داغیلماق : ایشله نیب ییرتیلماق ، جیریلیب سؤکولمه ک
دالازلاماق : سؤز آلتیندا قویماق ، جاواب قایتارماق
دالاماق : دیشله مه ک ، بیرینی گؤینه تمه ک ، چالماق
دالدالاماق : دالدالادا اله گه تیرمه ک ، یاواشجادان بیرده ن توتماق
دالدالانماق : بیرینین دالیندا گیزله نمه ک ، گونون یاواشجادان گئچیرتمه ک
دالغالاندیرماق : شپه له ندیرمه ک ، له په له ندیرمه ک ، تیتره تمه یه سالماق
دامیزماق : یاواشجا سوزدورمه ک ، یاواشجا دامیزدیرماق
دانلانماق : دانلاق آلتیندا قالماق ، دانلاق ائشیتمه ک ، دئیینمه ک ائشیتمه ک
دانماق : بیرایشی کی گؤروب بوینونا آلماماق
دانیشدیرماق : دیندیرمه ک ، دیللندیرمه ک
دایازلاشماق : دایاز اولماق بیرزادین ده رین لیغی آزالماق
دایاندیرماق : دوردورماق ، ساخلاماق ، گئتمه سینین قاباغینی آلماق
ده به رتمه ک : ته رپه تمه ک ، یئرینده ن گؤتورمه ک
ده رمه ک : ییغماق ، قوپارتماق ، اکین بیچمه ک
ده ریلمه ک : ییغیلماق ، گول یا دا گؤی گؤوه ره نتی بیچیلمه ک
دورتمه ک : کئچیرتمه ک ، گوجونه ن ایته لییب یئر له شدیرمه ک
دورماق : قالخماق ، آیاق اوستونده دایانماق
دوروشماق : اوزه قابارماق ، اوزه دورماق
دورولتماق : دورو ائله مه ک ، اوزه سالماق
دورولماق : دورو اولماق ، اوزه چیخماق
دوزه لمه ک : یاخجی لاشماق ، ساغلام اولماق
دوزمه ک : دوزوک - دوزوک ائله مه ک
دوزولمه ک : دوزوک - دوزوک اولماق ، بیر سیرایا سالینماق
دؤشه مه ک : بیرزادی سه رمه ک


text:
هیچ فکر ایلموردوم بو یره بیرده گلم من
ویرانه ده یوللاردا دیدوم بلکه ئولم من
قارداش باجیلیق رسمی اولارمیش بله ؟ قارداش
قارداش ئولومی ضربه ویرارمیش بله قارداش
قدیم بوکولوب باش آغاروب فکر ایلمزدیم
زینب بو بیابانه دوباره گله قارداش
قرخا یاخون اطفالون حسین قرخا گلوبدی
قورخوم بودی قرخیندا ربابون ئوله قارداش
ای کوینگی اللرده قالان ؛ دور سنه قربان
گلدی بو چوله شامه گیدن قافله قارداش
آغ ساچلاریمی قبریوون اوسته سررم تا
قبین داشینی ساچلاریم الآن سیله قارداش
نامحرم حسین یوخ باش آچوخ آغلارام ایندی
گلدی باجون هم آغلیا ؛ هم دینجله یارالی
گلدیم سو سپم گوز یاشیلان قبریوون اوسته
شرمنده ایدم آب فراتی بله قارداش
گچدی ئورگیم ؛ گچدی باشون نوک جدایه
دوشدوم باشیوون آردیجا چولدن چوله قارداش
وار علتی یاردیم باشیمی کوفه ده نیلوم
گوردوم بلشوب نیزه ده باشون کوله قارداش
چوخدور یارام ؛ آننیم یاراسین فاش ایلدیم من
قالسون یارالار کوینگون آلتدا هله قارداش
غساله منه غسل ویرنده بیله جکدور
هانسی یارالار زینبی گتدی دیله قارداش
ویرانه بیر بلبل حسین ئولدی قفسده
ئولدوردوله گون ویرمدیلر بلبله قارداش
ویرانه ده ئولدی بالوون قبنی قازدیم
نه هفته دوتا بیلوم اونا نه چله قارداش
برچسبها: اربعین , ترکی ,


text:
ایروان یك ولایت مسلمان نشین بود
ایروان یك
ولایت مسلمان نشین بود
نویسنده: صمد سردارى نیا
پس از انتشار كتاب « ایروان یك
ولایت مسلمان نشین بود» در سال 1380 توسط انتشارات « زوفا » كه با استقبال
مشتاقانه علاقه مندان در داخل و خارج از كشور قرار گرفت، نظر به اهمیّت موضوع،
مؤلِف در صدد برآمد كه مطالب مربوط به این مبحث را در كتاب نیامده است گرد آورى ،
تدوین و به دانشوران محترم تقدیم كند.
شهر ایروان، در سفرنامه هاى
جهانگردان متعدد كه از این شهر تاریخى دیدن كرده اند ، منعكس شده، از جمله در
سفرنامه شاردن فرانسوى كه در دوران سلطنت شاه سلیمان صفوى از این خطّه بازدید
كرده، مطالب جالب توجّهى درباره طرز زندگى، خصایل و ویژگى هاى مردم مسلمان ایروان
بیان كرده است. از جمله از وجود هنر اپرا در این شهر مسلمان نشین در قرن هفدهم
میلادى یاد كرده و در این باره شرح مفصلى نوشته است.
ادامه مطلب...
بوراسی کاظیم خان داشی، ایگید لرین سیر داشی
بوراسی کاظیم خان داشی، ایگید لرین سیر داشی
یازان: محمد علی ارجمندی
«کاظیم خانلا سیلاح داشلاری ماواتل کندینده» ساغ الدن اوچونجو نفر اوزون پالتوویله، جانعلی بی،کاظیم خانین قارداشی ــــ جانعی بیین یانیندا یئره ایله شن، رستم جانعلی نین اوغلو ـــــ رستمین یانیندا ایله شن، وکیل اکبرــــــ آیاق اوسته قره پالتوویله دوروب، سینه سینه فیشنگ حمایل ائله یه ن کاظیم خان اؤزو ــــــ کاظیم خانین سول الینده سیلاح ایله دوران داداش بی ـــــ داداش بیین سول الینده دوران سیید حسن ـــــ صفین سول الیندن ایکینجی نفر، جعفر فراشباشی»{1}
هولاکو،گووور قالا، قیرخلار، تلا، قیزیل داش، کاظیم داشی،و... بو داش تاریخ بویو چوخلو آدلاری اؤزونه گؤرمک له بئله، چوخلو آدلیم اینسانلاری دا بیر سنگر کیمی قورویوب ساخلاییب. آلپ ارتونقا دان توتدو بئله تا قرخلار آدیلا تانیلمیش قیرخ ایگیده، و البته هولاکو خان کیمی بیر جهانگشانین خزانه سی، صفی الدین اورموی نین میزبانی، وکاظیم خان کیمی بیر قارتالین یوواسی ساییلیر.
بو داشین کئچمیشینه عایید چوخلو کیتابلاردا بؤیوک یازیچیلارایله عالیم لرین او جومله ده ن ابن مسکویه، طبری، خواجه رشید الدین فضل ال..، یاقوت حموی، ابوالقاسم فردوسی، میرزا رشید ادیب الشعرا، محمد تمدن، معتمد الوزاره، ماللا ایسماعیل سیپر و...یازیلارینا راست گلمک اولار، بو قیسا یازیدا اونلارین بیر نئچه سینه ایشاره اولوناجاق.
421 اینجی قمری ایلده «ابن مسکویه» آدیلا تانیلمیش «احمد بن محمد بن یعقوب» بویوک تاریخچی، طبیب، هابئله فیلسوف تجارت الامم آدلی کیتابیندا، بو داشا «گووور قالا» آدی وئرمه گیله یازیر: «هولاکو خان بو قالانی یئنی دن سهمانلییب تیکیر وفرمان وئریر بغداد دان هابئله باشقا اؤلکه لردن گتیریلمیش غنیمت لری، قیزیل لاری بو قالا دا باسدیرالار.
سونرالار همین بو قالا هولاکو خانین مزاری اولوب واونو بوردا تورپاغا تاوشیرما قیلا میللت طرفیندن بو داش گؤوور قالا آدلانیر»{2}
آما هولاکونین قیزیللاریندان داها ده یرلی ثروتی بؤیوک موسیقیچی «صفی الدین اورموی» دیر، هولاکو بغدادی فتح ائدنن سونرا اورموی نی ده اوزیله آذربایجانا قایتاریر، اورموی آدیلا تانیلمیش عبدالمومن بن یوسف بن فاخر صفی الدین اورموی، همن بو قیرخلار قالاسیندا هولاکو خانین غضبین ساکیت لشدیر مک اوچون عود چالیر، باجاراقلی دا اولور.
هر حالدا عرب یازیچی سی«طبری» ده « 320 ــ 221 » ق ایللری اورموگؤلون نقل ائلییه رک یازیر:« گؤلون ساحیلینده محمد بن بعیث ین ایکی قالاسی وار. بیریسی «شاهی قالاسی»او بیریسی ده «بیر قاپی، قالاسی»دیر،طبری نین یازیلاریندان بللی اولور بو ایکی قالا {ایسلامی آداسیندا یئرله شن شاهی قالاسی، ایله ایندیکی کاظیم خان قالاسی}اولوبلار، و او دؤورده عرب حاکیمی محمد بن بعیث ین سلطه سی آلتینا کئچیر.
بیر قاپی قالاسیندا خرمی لردن اولان قیرخ سایلی قورخماز آذربایجان ایگیدینه، خلیفه نین بیر بؤیوک اوردوسیلا یئنندن سونرا بوقالانین آدی اوزون دووره لر میللت طرفیندن قیرخلار دئییلیب قالیر.
بو آرادا آذربایجانلی «رواد اوغلو وجنا» یادا ایشاره اولونور،طبری ایدامه ده یازیر یازیر: {آفشین آذربایجانا گلن کیمی خرمی لرین قوشون باشچیسی {عصمت} ده شاهی قالاسینین دروازاسینا یئنیر، بو آرادا عرب قالاچی محمد بن بعیث عادتی اولاراق دوزگون بیر ترفندیله عصمت ین قوشونونا یئمک ویئم یوللاییر، عین حالدادا عصمت ین قوشون باشچیلاریندان اون باشین قوناق چاغیریب گئجه نی باشلارین کسیر.
کاظیم خان قالاسی ایله شاهی قالاسینا راجیع غازان خانین آدلیم وزیری «خواجه رشید الدین فضل ال..» دا«غازانی تاریخینده» ایشاره ائدیب یازیر: «هولاکوخان، بوتون شام دان توتدو بغدادا هابئله باشقا اؤلکه لردن گتیریلمیش غنیمت لری شاهی قالاسی ایله تلا بیر قاپی قالاسیندا باسدیردی،سونرالار وزیرلرین و حاکیم لرین باجارسیزلیقی هابئله خیانتلرینه سبب، چوخلو سو اوغرولانیب آرادان گئتدی»{ 3 }
داها بیر بؤیوک یازیچی، «یاقوت حموی» کاظیم خان قالاسینا راما یازیر: «فی جبلها قلعة حصنیة مشهوره أهلها عصاة علی ولاة آذربیجان فی اکثر اوقاتها و ربحا فرحوا فی سفینتهم و قطعوا علی السهبئه وعادوا الی حصینتهم فلایکون علیهم سبیل وقد رأیت هذا الفلعة من بعد عند اجتیازی به هذا الجیرة قاصدأ الی الخراسان فی ...
ترجومه : گؤلون داشیندا، موحکم بیر قالا وار، بو قالانین آداملاری حاکیم لرین علیهینه چیخیب عصیان ائدیرلر،ها بئله گاهدان قالادان چیخیب کاروانلاری تالییب قاییدیللار، 67 جی ایلده خوراسانا گئدن زامان، اوزاقدان بو قالا«هولاکو»ایله اوز به اوز اولوب گؤزومله گؤردوم.
ابولقاسم فردوسی ده شاهنامه ده، چیچست دن هابئله اونون بیر قاپلی قالاسیندان آد آپارار کن دئییر : « «آلپ ارتونقا»افراسیابی بو قالادا، هوم آدلی بیریسی یئرین تاپیب کیخسرو یا خبر وئریب، و نهایت اونو توتوب اولدوروللر.
سایدیقیمیز قایناق لاردان علاوه، «میرزا رشید ادیب الشعرا ایله علی افشارین»، «تاریخ افشار و عبیدا... فتنه سی» آدلی کیتابدادا بو قالایا راجیع بیر پارا یازی لارا هابئله شکیللره راست گلیریک، بو کیتابین، 12 و13 نمره لی عکس ایله ایضاحیندا«ابوالحسن خانه زاد ابن مرحوم علینقی خان»ایمضاسیلا بئله یازیلیب: «هولاکو خان قالاسی،گوگرچین«گوورچین»آدیلا تانیلمیش،اوردا قرار تاپان سو آنبارینیین باشیندا، 40 نفرین مکانی، مزاری آدلانیب،ایندیلیکده جومعه لری هر یئردن بو مقدس مکانین زیارتی اوچون گلیرلر، بوگؤلون ان درین یئری داشین قیراغیندا قرار تاپیب،ملک قاسیم میرزانین امریله اوزون کندیل ایپ لرایله بو مکانین درین لیقین اؤلچوب لر.
قالانین دروازاسی گؤله ساری آچیلیب، دروازانین آغزیندا مرمر داش اوزره هولاکو خانین آدی یازیلیب، دروازانین، اوز به اوزونده قیرخ« 40 »قهرمانین زیارتینه گلن زائیرلر اوچون بؤیوک خارا داشی چاپیب آغاجدان کؤرپو سالیبلار، بو کؤرپونو گؤتوردیکده، قوش دان ساوا هئچ کیمسه قالایا گئدنمز.
خیرسک داشیدا، هولاکو داشینین جیواریندا هابئله گؤگرچین، «گؤورچین» کندینین{4} قارشیندا دایانیب،بو قالانین هئچ بیر یولو یوخدور، تنها هولاکو دؤورینده ساروج ایله خیرسک ه یول چکیلمیش دیر، او یول دا ایندی سو آلیب.»
آما شوبهه سیز، بو داشین آلین یازیسی نین ان اؤنملی بیر قیسمی ده کاظیم خان آدلی بیر قهرمانین ایگید لیک لریله یازیلیب،یقین عزیز اوخوجولاریمیزین آزدان چوخدان یوردوموزون، اؤزللیکده باتی آذربایجانین قهرمان اوغلو کاظیم خان قوشچو ایله تانیشلیقلاری وار،آما هر نه سه داشدان صوحبت گئده نده بئلنچی بیر ایگیدین حاققیندا دانیشماماق مومکون دئییل،
او زامانلار کی قان ایچن روس اوردوسی، یالتاق دا یالواران جیلولار، چؤرکی دیز اوسته اولان سیمیتقولار، باتی آذربایجان تورپاق لاریندا،روس، اینگیلیس، فرانسا و آمریکا یاردیمیلا، گؤنده بیر دهشتلی فاجیعه یارادیللار، اورمونو، سالماسی قانا بیله شدیریرلر، قوشچو نون اوجا اوچان قارتالی انزلین کئشیینی چکیر قاچقینلارا یاردیم اولور، عدالت بؤیکوایله کیمسه یه آیی کئشلیق قویمایاراق پای بؤلور،و عین حالدا یئدی ایل تامام یاغیلارا اود قیسدیریر.
«ماللا ایسماعیل سپهر»، کاظیم خانین رسمی کاتیبی بوتون بو ایللری کاظیم خانلا اولوب هر نه یی یاخیندان گؤردوکده کاظیم خانین نئجه آد چیخادماسینا رامأ یازیر:
«جیلولارین باشچیسی مارشیمون سیمیتقو الیله اؤلندن سونرا جیلولارین بیردسته سی قوشچویا یوگوروللر، بو 40 نفرلیک موسلح جیلو کاظیم آدلی مشهدی ایرضانین اوغلو و ایگید یولداشلاری ایله اولان دؤیوشده هامیسی اؤلور و سیلاحلاری کاظیم این الینه دوشور»،بوراسی کاظیم خان آدلی حماسه نین باشلانیشیدیر.
جیلولارسایسیز بؤیوک فجایع تؤره دیکدن سونرا اونودولماز عسگر آباد فاجیعه سین یارادیر لار، بو دهشتلی فاجیعه کاظیم خانی داها آرتیق راق قانین داماردا جوشا گتیریر. «تاریخچه اورمیه»کیتابینین یازیچیسی، «رحمت ال.. توفیق»اؤزو او ایللرده اورمودا یاشییاراق بو جینایتی بئله وصف ائدیر:«کندین اهالیسی مسجیده پناه آپاریرلار جیلولار مسجیدین بوتون قاپی پاجاسین باغلاییب،ایچه ریه گئریب بوتون بؤیوک چیچیک آرواد اوشاقی وحشی جه سینه قتل عام ائلییر لر،قان مسجیدی گؤتوروب قاپی دان ائشیه آخیر، بو دهشتلی جینایت ده بوتون کندین آداملاری اولوب تکجه بیر کیشی ایله آرواد جنازه لرین آلتیندا یارالی دوشوب قالمیشدیرلار.
«اورمیه در گذر زمان« کیتابینین یازیچیسی «حسن انزلی» ده جیلولارین بو آغیر جینایتینه ایشاره ائده رک یازیر: بوتون بو جینایت لردن سرمست اولان جیلولار بو فاجیعه نی تؤردیکده،«بارن ذخر» آدلی بیر مسیحینی، قورخو هه ده قه لی مکتوب ایله کاظیم داشییا گؤندریرلر، بو مکتوبین عینی مضمونی بئله یازیلمیشدیر: بوتون اورمیه و سالماس شه هرلرایله کندلری بیزیم «آسوری لر» سولطه سی آلتینا کئچیب، وبونونلا برابر دونیا اؤلکه لری آسوری لرین ایستیقلالین ویئنی مملکتین بو تورپاقلاردا رسمییته تانییب تصدیق ائدیبلر،سیزه نصیحت ائلییریق داشدان چیخیب، سیلاحلارینیزی وئریب ائولرینیزه قایئدیب اکینچیلیق ائده سیز!!! یوخسا سیزی اولدوروب دنیزه آتاجاییق.
کاظیم خان بوتون بو قورخو هه ده قه لی مکتوبلارلا سؤزلره باخمییاراق مقدس جهاد یولونا داوام وئریر وسیلاحداشلاری ایله بیرلیکده نه تنها جیلو، سیمیتقو قارشیسیندا دایانیب، بلکه دوزگون باخاندا ایستعمارین غربی آذربایجانی ایران دان آییرماق و مسیحی بیر دولت تشکیل وئرمه چیرکین خریطه سین پوزوب.
دیققتله باخین! سونرالار بو مکتوب لار دفعه لرله تیکرار اولوب، حتی ایش او یئره یئتیریر کی« اینگلیسین تبریز ده کی باش کونسولو «کاپیتان ِکرد» کاظیم خانا قورخوهه ده قه لی مکتوب یازیب مئساژ گؤنده ریر.
«ماللا ایسماعیل سیپهر»،«تاریخ نوشاد» آدلی کیتابیندا یازیر : «اینگیلیس کونسولی داشدا کاظیم خانلا گؤروشدیکدن سونرا {5} چهریقه ساری گئیدب کاظیم خانی دوباره دن گؤرمک اوچون قوشچویا گلدی آما کاظیم خان کونسولون گؤروشونه حاضیر اولمادی، من «ماللا سیپهر» یاخیندان کونسولی گؤروب دئدیم آغا بیزیم گوناهیمیز ندی ، کاظیم اؤز سیلاح داشلاری ایله ، قالایا یئغیشیب ، بونون کند اهلینه نه دخلی وار، کونسول هیسله نه رک قایئدیب دئدی: «سیزین گوناهینیز بودور کی کاظیمین دؤورون آلیب حیمایت ائلیرسیز! سیزلر یاردیم ائتمه سز کاظیم هئچ نه ائلیه بیلمز! ایسماعیل آغانین حاققی وار بوتون بو کند لری آتلیلاریلا آیاخلیا ! نیه کی سیزلر سیمیتقونون تابیعی اولمایبسیز!!»
«ماللا سیپهر یازیر»،« او گونه کیمی خود من اینانمیردیم سیمیتقونی اینگیلیس حیمایت ائده، آما او گوندن بری بو مساله یه یقین گتیردیم». ماللا سیپهر سؤزونون داوامیندا یازیز:«کونسولین ماموری ایسماعیل خانلا، خود من داشا ساری گئدیب کاپیتان ِکردین سؤزلرین کاظیم خانا چاتدیردیق، بو آرادا ایسماعیل کاظیم خانلا پیس دانیشیب دئدی : کونسولین دئیشیینه گؤره سیز گرک شه هره گله سیز، یوخسا زورایله آپاراجاقلار، ماللا سیپهر یازیر کاظیم خان بو سؤزی ائشیدن کیمی تاپانچاسین چکیب ایسماعیلی اؤلدورمک ایستیردی کی من قویمادیم»
«محبوب داداشپور» دا «کاظیم خان قوشچو» آدلی کیتابیندا همن بو مساله یه توخوناراق یازیر: «کونسول آدامی ایسماعیل خان کاظیم خانا ساری اؤز توتوب دئییر، کاظیم خان اؤزون گلمه سن مجبور اولوب سنی زورلا آپاراجاییق و ... کاظیم خان بو حالدا تاپانچاسین چه کرک اوجادان دئییر:«بی شرف سن اؤزون خاچ پرست اولوبسان ایستیرسن منیده دینیمدن دؤنده ریب اینگیلیس بایراغی آلتینا آپاراسان، ... اولموش کونسول غلط آرتیب»
اینگیلیس کونسولی، کاپیتان ِکرد قوجا ایستیعمار سیاستینه تابیع اولاراق کاظیم خانین موقاویمتین سیندیریب سیمیتقویا یول آچماق اوچون یئنه بیر حربه یه ال آتیر.
محمد تمدن «اورمیه تاریخی» آدلی کیتابیندا بو قونویا آیئد یازیر:«قدیم افسر لردن اولان کلبعلی خان آدلی بیر سرهنگ، اینگیلیس کونسولوندان ماموریت آلیر، کاظیم خانلا گؤوشوب اونو داشدان چیخیب کونسوللوقا هابئله سیمیتقویا تابیع اولماقا ریغبتین قازانسین، کلبعلی خان کاظیم خانلا گؤروشونده ، کونسولون بوتون سؤزلرین دئییب هابئله کونسول سون سؤزلرینده بو مضمون دا کاظیم خانا چاتدیریبب، کونسول دئییر، کاظیم خان بو شرط لری قبول ائتمه سه، داشی کاظیم خانین باشینا داغیداجایام، کاظیم خان کونسولین سون سؤز ساوینی ائشیدرکن آجی گولومسه ییب دئییر، سرهنگ سندن ایستیرم منیمده سؤزلریمی آرتیق اسکید مه دن کونسولا یئتیره سن، گئت سؤزلریمین سونوندا بونودا کونسولا دئگینن کی، کاظیم دئییر:جیناب کونسول منیم ... یئییر.
بلی،بوراسی کاظیم خان داشی دیر،ایگید لرین سئر داشی ــ دونن،بوگؤن،صاباح،هرآن قهرمانلار یولداشی. کاظیم خاندا بو قهرمانلاردان اولاراق آدی خالقی طرفیندن بو باشی بلالی ایگید پرور داشا، قالایا لایق گؤرونور.
«اورمیه تاریخینین» یازیچیسی، محمد تمدن، سیمیتقو فیتنه سینده اورمودان کؤچوب کاظیم خان داشینا گئدرکن یازیر:«کاظیم خان داشی، گؤرمه لی منظره لردن ساییلان بیر قالادیر، بو داش گؤلون ان درین نقطه سینده قرار تاپیب و بیر ایستراتژیک مؤوقعیه مالیک دیر، کئچمیش ده آدی قیرخلار هابئله بیر قاپی آدلانیب...
«محمد تمدن»، کیتابیندا، قالانی توصیف ائتمه دن اول، کاظیم خانا راجیع یازیر: «کاظیم خان قوشچونون غیرتلی اینسانلاریندان بیری بو قالایا قوشچی، قره باغ، گؤورچین قالا و...ایگید لرین بیر یئره توپلامقلا، اطراف کندلری هابئله داشا پناه گتیرنلری، سیمیتقونون قولدورلاری هوجوموندان قورویوب ساخلیر.
چوخ آدلیم سندلی،اولان«اورمیه،عالم یاندیریجی محاریبه ده»کیتابینین، یازیچیسی «رحمت ال.. خان معتمدالوزاره» ده جیلولوق ایله سیمیتقولوق فاجیعه سینه توخوناراق اورمونون دهشتلی منظره لریندن بیریسینی بئله وصف ائدیر: «اورمی دان کاظیم خانین یاشادیقی قیرخلار داشینا 10فرسخ بلکه ده چوخ یولدور،بو یولون کندلری بوتون لیکده اورمی کویشنینین ان آباد پارچالاریندان ساییلیردی،و نوفوس باخیمیندان کمال حدینده یدیر،آما ایندیلیکده بو یولون بویوندا کندلر بوتون داغیلیب و بوتون بو کندلرده بیر اینسان دا ساکین دئییل،یئرلی ساکین لر بوتون اولوب یادا قاچقین دوشوب لر، باغلار داغیلیب،اکین یئرلری تیکانلیق ایله قمیش لیق اولوب،بو وضعیتله برابروحشی حیوانلاراو جومله دن دونقوزلار بو یئرلرده مسکن سالیب»
هر حالدا قونودان کنارا چیخمایاق، «محمد تمدن»، کاظیم خانا قوناق اولوب،قالانی یاخیندان گؤروب بوتون دلیک دئشیین تانییاندان سونرا گؤردیک لرین بئله یازیر:« قالایا گئدن یول ان عجایب لردن ساییلیر بللی دئییل بو داش یول اینسان الیله سالینیب یوخسا طبیعت الیله، یول یوخاریا ساری گئدیکجه انی آزالیر ونهایت6 متره یئتیشیر،«تمدن»، گؤردوکلرینین داوامیندا یازیر: داشین اتکیندن یوخاری یا باخاندا 200 مئتر اؤندورلیگینده سال داش گؤرونور، عینی حالدا اوستن آشاغی یا باخاندادا یئنه بیر بوتون قایا گؤرونور کی دنیزین اوزوندن اوسته ساری قالخیب،بو قالانین دالانیندان آلتی مئتیرلیک بیر یولا راست گلدیک کی 200 مئتیر اوزون لیکده دنیزه ساری گئدیب سانکی آرادا قیریلیب، کاظیم خانین امریله بو آرادا بیر کؤرپو سالینیب، بو کؤرپونو گؤتورمه ده قالانین یولو تمامیله باغلانیر.
«تمدن» هابئله قالانین یازی داشلارینا ایشاره ائدره ک یازیر: قالادا اسکی زامانلاردان قراوول لیک لار واریمیش، کاظیم خان اونلاری سهمانلییب، بو قراوول داشلارینین بیرینده کی آغ مرمر داشدان زینت تاپمیش دیر گؤزل نسخ خطیله بو عیبارت یازیلمیش دیر«اظفر علی ال..السلطان الاعظم الحطاغ الحسین ...»اورمیه تاریخینین یازیچیسی هابئله آرتیریر، قالادا چوخلو پارلاق آغ مرمرایله قبیرداشلاری گؤرونوردی کی اوزلری گؤزل خط ایله قازیلمیشدی، سونرالار 1349 جی ایلده بو داشلاردان یادداشت گؤتوروب عکس سالماق اوچون گئده نده هئچ بیری سین گؤره نمه دیم، کند اهالیسینین دئدیگینه گؤره اجنوی اؤلکه لردن گلیب آپارمیش دیلار،البته داشلاردان بیرین سویا دوشوب دئییب، یئرین گؤرسدیردیلر.
«تمدن»ایدامه ده قالا دا بؤیوک بیر قویودان سؤز آچیر و کاظیم خانین تیکدیقی بینایا راجیع یازیر:
کاظیم خان قالادا، ایکی قات بیر ائو تیکیب، عایئله سی اوردا یاشیر، قالانین اوستونده تیکیلن بو ائو قدیم افسانه لری خاطییرلاییر،کاظیم خان بو بینادان باشقا دمیرچی خانا، موهیممات زاغاسی،هابئله بیر تعداد باشقا بینالاردا تیکیب،ائله بونا سبب ده بؤیوک مزاحیم داشلاری دینامیت له یاریب سهمانلاییب.
کاظیم خانین اؤنملی ایشلریندن بیریسی ده، قاییق قوشما ایشیدیر،احتییاج اولان زامانلار، آداملاری گؤلون اوتای بو تایینا آپاریب گتیریردیلر،و بونونلا برابر قالایا آذوقه داشییر دیلار.
کاظیم خان یئدی ایل بو قالادا، الوان الوان دوشمنلرین قارشیسیندا دایانارکن، نهایت 1301 جی گونش ایلین آذر آیئنین 22 سینده «اینگیلیس الیله گونی گؤندن آرتیق بؤیوین باش وزیر ریضا خان میر پنج اوردوسو الیله آیلار بویو موحاصیره آلیناندان سونرا بیر قزا نتیجه سینده داشدا بومبا آچیلیب دونیاسین دئییشیر.
اؤنملی سی بو کی کاظیم خان داشدا موحاصیره اولان زامان، دفعه لرله بیله سینه تاوشیریق وئریرلر تسلیم اولا، لاکین او قبول ائله میر وبو کاظیم خانین، سیاسی باخیمدان دا بؤیوک دوشونجه سین گؤرسدیر، «اورمیه در گذر زمان»کیتابینین 19 جی بؤلومونون 518 جی صحیفه سینده یازیلیر: کاظیم داشی آیلار بؤیو موحاصیره ده اولان زامان، گؤورچین قالا کندینین اربابی، حاجی شهاب الدوله، کاظیم خانی یاخیندان تانییب،بؤیوک ایشلرین بیلیب، سئودیگینه گؤره کاظیم خاندان ایستیر داشدان یئنیب، بیرلیکده اورمیه یه گئتسینلر، تاشهاب الدوله واسیطه اولوب کاظیم خانی باغیشلاییب بیر دیرلی رتبه وئرسینلر،
آما سوز بوراسی کی کاظیم خان ایران دا گئدن بوتون سیاسی اویونلاری دوشونرکن شهاب الدوله نین جاوابیندا دئییر: آغا! من بو قدر بیلیرم، ایران داها، قانونا قایئتمایاجاق، ریضا خان ایندی وزیرالوزرا اولسادا، تکجه شاهلیقا فیکیر وئریر، احمد شاه ایش اوستونه گلسه منیم گؤزوم اوسته، منده اونا باش ایه رم، آما ایندیسه من داشدان یئنمییه جه یم، حتی قانیم بو داشی بویاسا بئله.
«محبوب داداشپور»کاظیم خان قوشچو آدلی کیتابیندا، کاظیم خانین آخیر گؤنلرده اولان احوالاتین کاظیم خانین «خانیم آدلی» قارداشی قیزی دیلیندن بئله یازیر: عمی مین بوتون حرکاتین یاخیندان دویوب، گؤز آلتینا آلیردیم، دویغولارین هئچ بیلدیرمه دن، سازین{6} گؤتوروب، آستاجا اوزاقلاشدی، اوزاقدان عمیمی گؤزلوردوم، اوبیر سال داش اوسته ایله شیب توفنگین داش اوسته قویوب، سازین باغرینا باسیب دیلندیریب حزین سسی ایله اوخوردی:
بس دی فلک داها چکمم نازییین ـــــ آغلاتمارام اؤردگییین قازییین
گؤیلو خوش اولانا گؤندر سازییین ـــــ منیم گؤیلوم پریشاندی آغلارام
کاظیم خانین، قارداشی قیزی «خانیم» دئییر عمیمین بو سؤزلری بیلمده ائله تاثیرات یاراتدی کی اؤزومو ساخلییانماییب یاخینا گئتدیم، عمی م منی گؤردیکده تئز گؤزلرینین یاشین ایکی الیله سیلدی، آغلیا آغلیا دئدیم، عمی قوربانین اولوم سنده آغلییرسان؟ عمی م دئدی: خانیم گرک گلمییردین، سونرا دئدی اوره ییمه قویولوب، یاشاییشیمین سون گونلریدی، ایسته دیم حیاتلا ویداع لاشام اوره ییم اؤلوب گئدن یولداشلاریما سیخیلیب.
محبوب داداشپور ایدامه ده یازیر: «کاظیم خان سون گونلرده اؤز باخیشیلا هامی دان حلالیت آلیردی وبو داشین ساکین لرینده، بؤیوک بیردویغو سال جو یاراتمیشدیر، قالادا آروادان، کیشی یه، جاوان قیزلاردان اوغلانلارا کیمی هر هانسی سیلاح گؤتورمک باشاریردی، الینه سیلاح آلیب، بیر ایگید تک دؤیوشوردو».
بلی، کاظیم خانلا برابر اونلارجاــ یوزلرجه {7} قهرمان کیشی یا آرواد ــ اوغلان یا قیزاصلانلار دؤیوشسه بئله، یازیق لار اولسون ایندی چوخلارینین حتی آدینی دا بیلمه ییریک، سانکی خود کاظیم خانی تانیمیشیق؟! کاظیم داشینین باشقا ایگید لرین تانییاق، کاظیم خانین آنا یوردو قوشچودا بو قهرماندان بیر ساده هیکل داشی دا گؤرونمور، مگر بو همن کاظیم خان دئییل کی ایللر بویو، روس، اینگیلیس، جیلولوق، سیمیتقو و ریضا خان قارشیسیندا بیرباشی اوجا قهرمان کیمی آیاق اوسته دوروب اجنوی لره باش ایمییر، سونرا گلیب دئییریق جاوانلاریمیز ندن، گؤنئی آمریکانین قهرمانی چه گورانین میدالین بوینولارینا سالیب ، اؤز کؤکی اولمایان اینسانلار کیمی خیاوانلارا چیخیر لار.
دوزگون باخاق، بیز ستتارخانلاریمیزا کاظیم خانلاریمیزا نیله میشیق؟!
قایناقلاریمیز و ایضاح لاریمیز:
ـــــ «افشار تاریخی» میرزا رشید ادیب الشعرا،وعبیدال..فیتنه سی، علی افشار، سهمانلاییب چاپا حاضیرلایانلار،پرویز شهریار افشار، محمود رامیان ـــ عکس و ایضاح نمره 14، 13، 12، شفق 1345
ـــــ «اورمیه، عالم یاندیریجی موحاریبه ده» رحمت ال.. خان معتمد الوزاره، ص 531و532 شیرازه 1379
ـــــ «رضائیه تاریخی» محمد تمدن، ص 20،24. 369، 347و8 تهران 1350
ـــــ «اورمیه گؤلو و ایسلامی آداسی» بهروز خاماچی،ص 49و60 104تا108 مهدآزادی 1376
ـــــ «اورمیه تاریخچه سی» رحمت ال..توفیق، ص 131 و... شیرازه 1382
ـــــ «طبری تاریخی» محمد بن جریر، ترجومه ابوالقاسم پاینده، تهران 1362
ـــــ «نزهة القلوب» حمدال.. مستوفی، ص 240 تهران 1336
ـــــ «غازانی تاریخی» خواجه رشیدالدین فضل ا.. ص 182 اینگیلیس 1358 ق
ـــــ «کاظیم خان قوشچو» محبوب داداشپور قوشچی، ص 73 ــ 154،5،6، و 167 ــ یاز 1388
ـــــ «زامان بویونجا اورمیه ــ اورمیه در گذر زمان» حسن انزلی،ص 486،498و9 512،13،14و518 دستان 1384
ـــــ «تاریخ نوشاد»ماللا ایسماعیل سیپهرگؤورچین قالا، ال یازما 1341 ش : بو کیتابین رونوشتی سایین غلامرضا غلامی قوشچی جینابلارینین شخصی آرشیوینده موجود اولارکن اونا ایرجاع اولوندو.
{1}عکسین ایضاحی،سایین محبوب داداشپور قوشچونون «کاظیم خان قوشچو» آدلی کیتابیندان آلینیب،خاطیرلامالیق محبوب داداشپور، کاظیم خانین قارداشی اوغلو و یاخین سیلاحداشلاریندان اولان«داداش بیین» باجیسی اوغلو دیر.
{2}هولا کونین مزارینین هاردا اولدوقینا گؤره ایکی سؤز وار، دئمک اولار بوتون تاریخ یازیچی لاری، اونون تورپاغا تاوشیردیقی یئری ایندیکی ایسلامی آداسیندا یئرله شن شاهی قالاسییلا، کاظیم داشین بیلیب و یازیبلار.
{3} بوقیزیللارین، عتیقه لرین قالیب قولانیدا، بیرینجی دونیا ساواشیندا روس اوردوسو الیله تالاندی. حسن انزلی ماللا ایسماعیل سیپهریندن اولان گؤروشینده بو سورونو سوروشاراق یازیر: تاریخ نوشادین یازیچیسی دفعه لرله منه دئییردی، بیرینجی دونیا ساواشیندا من اؤزوم «ماللا سیپهر» 12یاشیندا اولارکن، گؤردوم روس اوردوسونون عسگرلری قیرخلار داشینا گلیب ، بیر نئچه گون داشدا قالیب آختاریش آپاراندان سونرا، آتلاریلا، ده وه لره، یوهلنمیش اشیاء ایله داشدان یئنیب گئتدیلر...
{4}تاریخ افشار آدلی کیتابین 14 نمره لی عکس و ایضاحیندا گؤورچین قالا کندینه آیئد یازیلیب: بو کند اورمی نین ــ قره باغ انزل ماحالیندا قرار تاپیب، آدی گؤگرچین قالا «گؤورچین» دی، بو کند مرحوم شجاع الدوله نین مولکی دیر و هولاکو قالاسینین اوز به اوزونده یئر له شیب، گؤورچین قالا کندین دن هولاکو قالاسینا اون بئش دیقه یولدور، بو کندین اهالیسی قدیم زامانلاردان بری، بؤیوک سولطان لاردان فرمانلاری وار، و کیمسه بو کندین آداملاریندان دیوان مالییاتی آلماق حقی یوخدور، نییه کی بو کندین بوتون آداملاری اوزون کئچمیش دن هامیسی گمیچی اولوب، هابئله قیرخلارایله خیرسک قالاسین قوروماق دا چالیشیبلار...
{5}بو گؤروش، کاظیم خانلا، اینگیلیس کونسولی«کاپیتان ِکردین» بیرینجی و سونونجو گؤروشویدور، سونرالار کاظیم خان اینگیلیس کونسولونین گؤروشونه حاضیر اولمور. بو گؤروشه آیئد «تاریخ نوشاد»دا بئله یازیلیب: اینگیلیس کونسولی کاظیم خانا خبر وئرمه دن قوشچو یولوندان داشا ساری گلیرمیش، کاظیم خان اؤز توفنگچی لری واسیطه سی ایله بو مووضوع دان خبر دار اولوب کونسولی داشدا قبول ائلییر، بو گؤروشده کونسول کاظیم خانا اوز توتوب دئییر: ندن ایسماعیل آغادان! تبعییت ائله مییب، اونون فرمانلارین جاماعات طرفیندن یئرینه یئتیر مه ده مانع اولورسان؟ کاظیم خان جاواب وئریر: جیناب کونسول، من بیر اکینچی یم، ایسماعیل آغا منی کؤیشنیمدن کندیمدن ایراق سالیب، او بو یازیق کندی لره جرمه باغلاییب اونلاری تالان ائلیییر، او عمر خانی منیم اوستومه یوگوردوب، ساواش سالیب، یوخسا بونلار منیم گوناهیم ساییلیر؟! کاظیم خان سؤزونون داوامیندا سیمیتقو یا ایشاره ائده رک دئییر، بیر آدام کی قوناق چاغیریب قوناقیین اؤلدورمک نییتینده اولا اونا نئجه آرخالانماق اولار، کونسول باشین آشاغیا سالیب بیر آن فیکیر له شه رق قایئدیب دئییر: کاظیم خان ، سن داشدان آشاغی یا یئنسن سؤز وئریرم، سیمیتقو سیزیندن ایشی اولمایا! نییه کی سیز اینگیلیس دولتینین حیمایه سی آلتیندا اولاجاقسیز!! کاظیم خان بو آرادا فرصتدن ایستیفاده ائلییب دئییر: ایه سن کوردلری نجف آباد، قالاسی دووریندن اوزاقلاشدیرسان، منده اوچ گوندن سونرا سنینله شه هره قایئداجایام، کاظیم خانین ساوادی اولما سادا اؤز هوش و ذیکاوتیله، حتی سیاست تؤلکوسو «کاپیتان ِکردی» ده مغلوب ائلییر، نییه کی نجف آباد قالاسی بوتون کند اهالیسی ایله عمر خانین موحاصیره سی آلتیندایدیر و ایه سیمیتقو نین آداملاری بو کنده یول تاپسایدیر لار بوتون کند آداملارین اولدوروب، ائولرین تالان ائلییه جه یدیلر. کاپیتان ِکرد عمر خانین تفنگچی لرین دالیا چکیب، سیمیتقو ایله نقشه سین هماهنگ ائتمک اوچون چهریقه ساری گئدیر و بو آرادا کاظیم خان فورصتدن بهره له نیب، نجف آبادین بوتون اهالیسینی کاظیم داشی یا آپاریر. ائله «محبوب داداشپور» دا کیتابیندا نجف آباد کندینین قورتولوشونا ایشاره ائده رک، بوتون نجف آباد اهالیسی ایله کاظیم داشیدا یاشییان آداملارین درین سئوینجینه رامآ یازیر، نجف آباد جاماعاتی داشا یئتیشنده بؤیوک بیر جوشقو وسئوینج یاراندی، هامی شادلیق دان گؤزلری دولاراق بیر لیکده بو شعرلری اوخویوردولار:
صف چکر توفنگچی، ساغ سولوندا ـــــ وار نیشان آغامدان، کاظیم قولوندا ائشیلمیش گول له دن، ائلین یولوندا ـــــ کاظیم خان بؤیکونه قوربان اولایدیم
یاییلیب هر یانا، صوحبتی سؤزو ـــــ داردا قویماز قالا گؤزلویون گؤزو یوخسولو دویورار، آج قالر اؤزو ـــــ عدالت بؤرکونه قوربان اولایدیم
{6}کاظیم خان الینه سیلاح گؤتوروب، تورپاغینا قارشی مو تجاویزلرله اوزون زامان موباریزه آپارمادان اول، آشیق سازی چالیب اوخویاردی، گؤرنلرین دئدیکینه گؤره آشیق صنعتینی اوستاجاسینا ایفاء ائلییر دی، اورنک اولاراق باخین«سپهبد جهنبانینین» خاطیرات کیتابینا، جهانبانی هر ندن اول کاظیم خان دان سؤز آپراراق دئییر: بو آدام کئچمیشده، آذربایجانلی لارین دئییشیجه آشیق ایدیر، آشیق یئرلی چالقی چیلاری دئییر لر بونلار بیر نووع سه تار یا چو گور چالیر لار! سپهبد جهانبانی سونرا کاظیم داشی دا، کاظیم خانلا اولان گؤروشوندن سؤز آچاراق دئییر: قالادا کاظیم خانین قوناقی اولوب، گئجه نی آی ایشیغیندا دانیشیردیق، کاظیم خان منه ساری باخیب دئدی: بیلیردین من جاوانلیقدا آشیق ایدیم، دئدیم نییه ائشید میشم ، آما ائشیدمک هارا گؤرمک هارا، کاظیم خان آیاغا دوروب، اوداسیندان، آشیق سازینی گتیردی، سازین گؤن دن اولان بندین سول قولوندان آسیب تورکجه اوخوماقا باشلادی، ایستی و کیشی یانا سسی، سازین سسیله قاریشیب جیلوه له نیردی. سپهبد جهانبانی سؤزونون داوامیندا یازیر: «او گئجه آیئن ایشیغیندا آشیق کاظیمین دورومو، گؤلون شپه لری، و آی اولدوزون قاش گؤز آتماسی، منیم اونودولماز خاطیره لریمدن دیر کی همه شه گؤزوم اونونده اولوب و اولاجاق»{7}سیپهبد جهانبانی، خاطیرات کیتابینین 247 صحیفه سینده کاظیم خانین سیلاح داشلارین 200 آتلی وپیاده یازیب دئییر: کاظیم خانین آداملاری فیشنگین پوکه سین 50 مئتیرلیق مصافه دن نیشان توتوب ووروردیلار، جهانبانی سونرا سرهنگ شیبانی نین دیلیندن یازیر: کاظیم خانین سیلاحداشلاری یئنیلمیین بیر دؤیوشچودیرلر وکاظیم خانا تام علاقه و حرمت بسله ییر لر. البته ماللا ایسماعیل سیپر کاظیم خانین سیلاح داشلارین 300 نفر ساییر، آما هر حالدا سون گؤنلرده کاظیم خانین توفنگچیلری بو رقم لردن چوخ آزیدیر.
عبدالحمید حقیقی نخجوانی
شاعر گمنام و خوش قریحه تبریز
عبدالحمید حقیقی نخجوانی
رضا همراز
شاعر گمنام عصر حاضر مرحوم عبدالحمید حقیقی نخجوانی به سال 1271 شمسی مصادف با 1310 قمری از پدری حاج علی آقا نام که به مومن مشتهر و از مردان قابل احترام و از معتمدین و خوشنامان تبریز بودند ؛ زاده شدند .از باقیات و صالحات این نیکمرد خیر همین بس که به نام نامی اش مسجدی در خیابان تربیت تبریز نام گذاری شده . شاعر موصوف در دامن چنین پدری در تبریز نشو نما یافت . پدر و مادرشان عموزاده و گویا از مهاجرین آن سوی ارس بودند که تاب زندگی در روسیه را نیاورده و به تبریز کوچیده بودند . همین که به شش سالگی قدم گذاشتند به رسم معمول آن روز پای در مکتبخانه می گذارند و همیشه جزء اولین ها و به عبارتی از کودکان باهوش مکتبخانه شمرده می شدند . نامبرده دارای چهار خواهر و یک برادر بودند که در کودکی شاعر دارفانی را وداع گفته بودند . ایشان در اوج جوانی بودند که زمزمه مشروطیت در زادگاهش به گوش جان شنیده می شود. چون خانواده شان از خانواده های اصالتدار بودند از این حرکت مردمی همچون هزاران تن دیگر استقبال کرده و به روایتی به آن پبوست . چون خالوهای صاحب ترجمه یعنی برادران نخجوانی ( حاج محمد آقا و حاج حسین آقا ) از سرشناسان و معارف پروران بنام تبریز بودند ارث ذوقی را از ایشان کسب کرده بودند . برادران نخجوانی در رشد فکری وی از هیچ کوششی دریغ نفرمودند و خوشبختانه حقیقی نیز هیچگاه این خدمت را به بوته نسیان و فراموشی نسپرد . در اشعار محدودی که از وی به یادگار مانده این امر به خوبی هویدا است . استاد زنده یاد حقیقی پس از اینکه دست از درس و مشق کشید طبق روال معمول خانواده روانه امر تجارت گردیده و در بازار تبریز در حجره ای به داد و ستد و گذران عمر مشغول شد . با توجه به اینکه وی تاجر شناخته شده ای بود اما عشق به ادبیات و ؛ تاریخ و مطالعه ؛ وی را هیچگاه غافل از فرهنگ نکرد . ایشان در کنار هنر شاعری به نقاشی و خطاطی نیز روی آورده بودند که به جهت فروتنی و غفلت خانواده اغلب آنها متاسفانه از بین رفته اند و تنها دو نمونه از نقاشی های وی که یکی از طبیعت با موضوع گل و گیاه و دیگری تمثال مارکس است به انضمام پاره ای از خطوط ایشان دیگر چیزی در دسترس نیست . وی شاعری را از کودکی شروع کرد . غزل ذیل را بنا به اظهارش در ده – دوازده سالگی سروده است :
نازنینا پرده بردار از رخ چون آفتاب
بیش از این نبود روا بر صورت معنی حجاب
حیف باشد بر چنین رو پرده لیک آن به که تو
نیمی از گیسو براندازی به عنوان نقاب
تیر مژگان خنجر ابرو مگر کافی نبود
کز برای کشتنم آوردی از زلف این طناب ...
ادامه مطلب
حاشیه ای بر نام اورمی
حاشیه ای بر نام اورمی
یازان: بهرام اسدی
مركز استان آذربایجان غربی كه امروزه اورمیه یا ارومیه خوانده میشود یكی از قدیمیترین شهرهای كشورمان ایران است كه بیش از چهار هزار سال سابقه تاریخی دارد.
در مورد نام این شهر نظرات مختلفی ابراز شده است و گویا یكی از قدیمیترین نامهای آن چیچست بوده است (به نام دختر زرتشت و نظر به اینكه این شهر مهد زرتشت بوده) ولی بحث ما روی نام فعلی آن است كه میان اورمیه و ارومیه سرگردان است به چند نظریه در مورد نام شهر اشاره میكنیم و روی هر كدام بحث مختصری خواهیم داشت.
ادامه مطلب


text:
دکتر حسین محمدزاده صدیق
عبدالله حبیبی، ظنّ ائدیلیر 870 ـ 865 هـ. ایللری آراسیندا دنیایا گلمیشدیر. اونو یئنی یئتمه گنج ایکن، 883 ـ نجو ایلدن سونرا سلطان یعقوب اؤز دربارینا آپارمیشدی. اونون دوغوم تاریخینی، همین تاریخده 12 ـ 7 یاشلاری آراسیندا اولدوغونو ظنّ ائتمکله، چیخارماق اولور.
دوغوم یئری سندلرده «برگۆشاد» کندی آدلاندیریلمیشدیر. بو کند، ایندی آذربایجان جمهوریسینده، اوجار منطقهسینده گؤیچای یانیندا یئرلشیر. 1976 م. ایلینین باش ساییمینا گؤره 4017 نفر اهالیسیوار ایدی.[1]
حبیبی بیر یئرده دئییر:
اولدورور سلطان ایکی عالمده بس،
چۆن حبیبی هرکیم عبدالله اولا.
بورادا عبدالله کلمهسینده ایهام واردیر. بیر طرفدن «سلطان نؤکری» اولماغی، الله عبدی و بندهسی اولماق ایله مقایسه ائدیر و باشقا طرفدنده اؤز آدینا ظریف بیر اشاره ائلهییر؛ یعنی دئمک ایستهییرم کی اونون بورادا اؤز آدینا رمزلی بیر اشارهسی واردیر. باشقا بیر سند و آیری بیر تصریح تاپیلانا قدهر، بیز اونون آدینی عبدالله تانیییریق.
شاعرین تخلّصو حبیبیدیر کی بۆتۆن سندلر و قایناقلاردا اونا تصریح اولونور. بیر تذکره، یانلیش اولاراق اونون آدینی «جیشی» اوخوموشدور و سونرادان گلن تاریخچیلر، او جملهدن محمّدعلی تربیت همین مادهنیده ضبط ائتمیشلر. رحمتلی عبدالرسول خیّامپور، فرهنگ سخنوران اثرینده هر ایکی تخلّصی ماده باشی ائتمیشدیر.[2]
عبدالله حبیبی یوخسول بیر کندلی عائلهسینده دنیایا گلمیشدیر. اونون عائلهسینین یوخسوللوق ایله ال به یاخا اولماسینا، سام میرزا اؤز تذکرهسینده تأکید ائدیر.
حبیبینین اوشاقلیق و یئنی یئتمهلیگی برگۆشاد قصبهسینده کئچمیشدیر. او اوشاقلیقدان چوبانلیق ایله مشغول ایدی. او، کیچیک ایکن قابلیّتلی بیر چوبان ایمیش و بؤیۆک بیر سۆرۆ اداره ائدهرمیش. ذکاوتلی و هوشلو باشلیییر گنج ایمیش.
بیر گۆن چوبانلیق ائدهرکن، سۆرۆدن قیراق، یولدان اوزون حسن اوغلو سلطان یعقوب کئچیرمیش. آغیر سۆرۆنۆ گؤرۆرکن، آداملاریندان بیرینی، چوبانین یانینا گؤندهریر کی سۆرۆ صاحبینین آدین سوروشسون.
او آدام عبداللهدان سوروشور:
ـ بو قوزولار کیملریندیر؟
عبدالله دئییر:
ـ قویونلاریندیر!
سلطانین ملازمی بو جوابدان ناراحت اولوب سوروشور:
ـ کندینیزین بؤیۆکلری کیملردیر؟
عبدالله دئییر:
ـ اؤکۆزلرلاپ بؤیۆکدۆرلر.
ملازم دئییر:
ـ اونو دئمیرم، کنده گلنلری کیملر قارشیلایاجاقلار؟
عبدالله دئییر:
ـ اوّل ایتلر قاباغا چیخارلار.
ملازم بو جوابدان چوخ قیزاراق دئییر:
ـ آی سنی نه چاپایدیم، سنی!
عبدالله جوابدا قالمیر و دئییر:
ـ چاپ کی یولداشلارین گئتدیلر.
او آدام بو جوابلاری سلطان یعقوبا چاتدیرارکن، سلطانین اوندان خوشو گلیر و اونو اؤز دربارینا آپارتدیریر.[3]
سلطان یعقوب آققویونلولار سلسلهسینین شاهلارینین بیریسی ساییلیر.
بیر بؤیۆک تۆرکمن خاندانی اولان آققویونلولار حاققیندا ان اوّلکی و مهم قایناق، حسن پادشاهین یانیندا تربیت تاپان ابوبکر طهرانینین دیار بکریه کتابیدیر. او، بو کتابدا حسن پادشاهین. 52 جدّینی سایاراق، اونون سویونو اوغوزخانا چاتدیریر و نتیجه کیمی دئییر کی آققویونلولار، اوغوزلارین بیر گئنیش شاخهسی کیمی تۆرکستان، قیپچاق و آذربایجان ولایتلرینده تاپیلمیشلار و اصلاً آذربایجانلی ساییلیرلار.
آققویونلولارین ایلک پادشاهی بایوندورخان اولموشدورکی ددهقورقود حماسهلریندهده اونون آدینا بوی واردیر.
آققویونلولارین سونرالار ظهور ائدن ان بؤیۆک پادشاهی، حسن پادشاهدیر.
سلطان یعقوب ـ ون آتاسی ابوالنصر صاحبقران حسن پادشاه (اوزون حسن) اؤز عصرینین چوخ گۆجلۆ و لیاقتلی فاتح و پادشاهی ایدی. اونون پایتختی تبریز ایدی. اونون زمانیندا بیر چوخ کتابلار تۆرکجهیه ترجمه ائدیلدی. حتّی اونون فرمانی ایله قرآن مجیدین تۆرکجه ترجمهلری حاضیرلاندی.[4]
حسن پادشاه 882 ـ 857 هـ. قـ. ایللری آراسیندا شاهلیق ائتمیشدیر. او دین، معارف، علم، مدنیّت و شاعرلیگه چوخ اهمیّت وئرن دیندار بیر شخصیّت ایدی. تبریزده حلهده برپا اولان «حسن پادشاه مسجدی» اونون یادگارلارینداندیر.
جلالالدین دوانی اونو هجری 9ـ نجو عصرین سئچگین انسانی ساییر و حتّی سعی ائتمیشدیرکی قرآندان اونون عدالتلی حکومتی ایله علاقهدار بیر سند چیخارتسین و روم (30) سورهسیندهکی «بضع» کلمهسینی تاپمیشدیر کی جمل حسابی ایله 872 هـ. قـ.، یعنی: حسن پادشاهــین حکم رانلیق ایلی ایله مقارن گؤرۆنۆر.[5]
حسن پادشاهدان سونرا، سلطان یعقوب بیک (د 896) شاهلیغا یئتیشمیشدیر. فضل بن روزبهان خنجی، تاریخ عالمآرای امینی کتابیندا دئییر کی سلطان یعقوب، حسن پادشاهــین ان لیاقتلی جانشینیدیر.[6]
سلطان یعقوب 12 ایل پادشاهلیق ائتمیشدیر و وبا خستهلیگینه دچار اولوب وفات ائتمیشدیر.
آققویونلولار (908 ـ 780 هـ. قـ.) ایللری آراسیندا آذربایجان و دیار بکر ولایتلرینه حکم رانلیق ائدیردیلر. شاه اسماعیل ختایی 907 هـ. ایلینده «شرور» ساواشیندا اونلاری مغلوب ائتدی.
قارایولوق عثمان بیگ، علی بیگ، حمزه بیگ، جهانگیر بیگ، ابوالنصر صاحبقران اوزون حسن (حسن پادشاه) سلطان خلیل، سلطان یعقوب ، بایسنقر میرزا، رستم میرزا، احمد میرزا، مراد میرزا، الوند میرزا آققویونلولارین پادشاهلاری ساییلیر.
آققویونلو حکمداری سلطان یعقوب بیگ، شعر و مدنیّته چوخ اهمیّت وئرن بیر پادشاه ایدی. او، حسن پادشاهــین اوغلو، و آققویونلولارین اۆچۆنجۆ گۆجلۆ پادشاهی ایدی. آتاسی دیری ایکن دیار بکر والیسی ایدی. آتاسیندان سونرا سلماس یاخینلیغیندا سلطان خلیل ایله ساواشدی و اونا غلبه چالیب تبریزه گئتدی و تبریزده تخت و تاجی اله کئچیرتدی. او، اون ایکی ایل شاهلیق ائتدی و 896 هـ. ایلینده دنیایا گؤز یومدو.
سلطان یعقوب دانشمند و عالم بیر پادشاه ایدی. اونون فارسجا و تۆرکجه شعر دیوانلاریدا واردیر. بیر چوخ عالیملر اؤز کتابلارینی اونون تربیهسی و حمایهسی ایله تألیف ائتمیشلر. او جملهدن محمّدبن موسی ثالثی که شرح حکمةالعین اثرینی اونون آدینا یازمیشدیر. فارسجا تذکرهلرده سلطان یعقوبــون بعضی شعرلرینی ذکر ائتمیشلر. مثال اولاراق اوندان آشاغیداکی شعری بیر چوخ تذکرهلر نقل ائتمیشلر:
دنیا که در او ثبات کم میبینم،
در هر ضرحش هزار غم میبینم.
چون کهنه رباطیست که از هر طرفش،
راهی به بیابان عدم میبینم.
سلطان یعقوب زمانیندا، اونون آتاسی حسن پادشاهیــن زمانی کیمی، تبريزده علم و ادب چوخ ترقّی ائتمیشدیر. اونون عصرینده، علی بن محمّد قوشچی، کمالالدين شيرعلی بنایی، جلالالدین دوانی، نورالدین عبدالرحمان جامی،فضلبن روزبهان خنجی، مولا محمّد شُرَیحی، عبدالحیّ نیشابوری و سائره ظهور ائتمیش و فراوان یاشامیشلار. اوملاعبدالرحمان جامی اوچون معاش تعیین ائتمیشدیر.
سلطان یعقوبــون تورکجه دیوانیندان الیازمالا موجوددور. اونون زمانیندا تبریزده مینیاتور مکتبیده یارانمیشدیر. اسلامی اینجه صنعت تاریخی ایله مشغول اولانلار، بونا «تبریزین تورکمن مینیاتور مکتبی» آدی وئریرلر کی صفوی مینیاتور مکتبینه تأثیر قویموشدور.
سلطان یعقوب تبریزده چوخلو بنالار، مسجد، مدرسه، کاروانسرا، خستهخانه و زاویهلر ایله بیرلیکده ییرده سارایدادوزهلتدیرمیشدیر. بو سارایدان تبریزه گلن ونیزلی تاجرلر اؤز سفرنامهلرینده آد آپارمیشلار.
سلطان یعقوب ـ ون درباریندا شاعرلر مجلسی تشکیل ائدیلیردی. بورادا تحفهی سامیده آدلاری چکیلن بو شاعرلری آشاغیدا معرّفی ائدیریک:
1. سلطان یعقوب ـ ون درباریندا یاشایان شاعرلر آراسیندان، اسفراینلی میر همایون آدلی شاعری آد آپارماق اولار.سام میرزا یازیر:
«... در اوایل جوانی به عراق آمده، به واسطهی لطف طبع به مجلس سلطان یعقوب افتاد، ترقّی کلّی، او را دست داد. پادشاه او را خسرو کوچک میخواند.»[1]
2. باشقاسی ملک محمودجان دیلمی ایدی. سلطان یعقوب اونو اؤزونه وزیر ائتمیشدی.[2]
باشقاسی قاضی عسکر آدلی ادیب و شاعر، همده اوزون حسن زمانی، سلطان یعقوب ـ ون معلّمیده اولموشدور.[3]
4. باشقاسی مولانا انیسی، هم شاعر و هم نستعلیق یازان خطّاط ایدی.[4]
5. باشقاسی سلطان یعقوب آدینا بهرام و بهروز آدلی مثنوی یازان مولانا بنایی ایدی.[5]
6. باشقاسی بابافغانی شیرازیدیر. سام میرزا یازیر:
«آن زمانکه به خدمت سلطان یعقوب افتاد، ترقّی کلی کرد و در آن زمان او را باباشاعر میگفتند.»[6]
7. باشقاسی مولانا شهید قمی ایدی کی سلطان یعقوب اونا «ملکالشّعراء» لقبیده وئرمیشدی.[7]
8. باشقاسی درویش دهکیدیر. سام میرزانین دیلیجه دئسک. سلطان یعقوب ـ ون خدمتینده ترقّی ائتدی و پایتختین آدلیم شاعرلریندن اولدو.[8]
9. باشقاسی بابا نصیبی گیلانی ایدی کی بابافغانی واسطهسی ایله سلطان یعقوبــون دربارینا یول تاپمیشدیر. بو شاعر تبریزده وفات ائتمیشدیر.[9]
10. باشقاسی الف ابدال آدلی طنز و هزل یازان بیر شاعر. سام میرزا دئییر:
«... ظرافت او با سلطان یعقوب در آذربایجان شهرت دارد. گویند روزی از پادشاه مذکور برّه پوستینی صوف طلبیده بود. پادشاه گفت:
ـ میدهم، به شرط آنکه بانگ گوسفند کنی!
او گفته بود:
ـ مگر آنکه مربع باشد!
و مربع را کشیده و گفته بود:
ـ این مربع به طریق آواز گوسفند است.»[10]
11. باشقاسی مولانا حیرانی ایدی. سام میرزا یازیر:
«... سخنوری شيرينْکلام بود و قوّت حافظهاش به مرتبهای بود که صدهزار بیت به خاطر داشت. در زمان سلطان یعقوب از جملهی ندما بود و در جمیع اصناف سخن، شعر گفته [بود.] از مثنویّات او کتابـ[ـهای] بهرام و ناهید،مناظرهی آسمان و زمین، سیخ و مرغ، و مناظرهی شمع و پروانه است.»[11]
12. باشقاسی انصاری قمی، گؤزهل شعرلر صاحبیدیر:
گفتی به داغ هجر بسوزانمت جگر،
صد داغ بر دل است مرا این یکی دگر.[12]
باشقاسی میرمقبول قمی کی گنجلیگینده سلطان یعقوب ـ ون قوشونوندا منصب صاحبی ایدی.[13]
سلطان یعقوب زمانی تبریزده 700 نفره یاخین جدّی و فعّال شاعر یاشاییردیلار. اونلارا باشچیلیق و رئیسلیک ائدن ملکالشّعراء عبدالله حبیبی ایدی.
890 هـ. ایلینده سلطان یعقوب اؤلدوکدن سونرا، عبدالله حبیبی شاه اسماعیل ختایینین دربارینا آپاریلیر و اونون یانیندا قالیر.
ظنّ ائدیریک کی شاه اسماعیل ـ ین دربارینا گئتدیگی ایل، 25 ـ 20 یاشلاریندا ایمیش و گنج اولماسینا باخمایاراق اوستاد بیر شاعر کیمی تانینیردی.
شاه اسماعیل ختایی اؤزو آدلیم شاعر اولموش تاریخی قایناقلارین یازدیغینا گؤره، اونون درباری عالملر و شاعرلر ایله دولو ایدی. سام میرزا صفوینین یادیغینا گؤره، شاه اسماعیل ختایینین زمانیندا یاشایان ائله بیر فارس شاعری تاپماق اولماز کی اونون شأنینده کتاب باغلاماسین و مدح یازماسین. اقتباسات و مختارالأخبار آدلی کتابلارین مؤلفی اولان هرات قاضیالقضاتی قاضی اختیار، شاه اسماعیل مدحینده یازیر:
شه خضر رای سکندر ضمیر،
فریدون علم، خسرو جم سریر.
نکرد، آنچه او کرد در عزم و حزم،
نه حاتم به بزم و نه رستم به رزم.[14]
مولانا قاضی شمسالدین محمّد تبریزی، ملک محمودجان دیلمی، شاه میردیلمی، خواجه محمّد کرمانی، مولانا عبدالله هاتفی، مولانا بنایی هروی، مولانا امیدی تهرانی، مولانا مانی شیرازی، فتحی تبریزی، امیر نجم ثانی بیر چوخ فارس شاعری، شاه اسماعیل اوچون مدحیهلر و تعریفنامهلر یازمیشلار.
مولانا عبدالله هاتفی دئییر:
بر او ختم شد منصب سروری،
چو بر جدّش آئین پیغمبری.
مثل در زمانه به فرزانگی،
سرشته به مردی و مردانگی.
چه مردی که هر کس که نامش شنود،
دگر زن نیامد از او در وجود.
نمیآورد تاب بذلش درم،
درم منتهی بینهایت کرم.
همه پادشاهان شده پست او،
چو شاهان شطرنج در پست او.
میرزا قاسم گنابادی اونون آدینا بیر شاهنامه و بیر کارنامه یازمیشدیر. شاهنامهده شاه اسماعیلین ساواشلارینی تعریف ائدیر و کارنامهده اونون گوی و چوگان اویناماغینی وصف ائدیر.
بونلاردان علاوه، او، شاه اسماعیل آدینا بیر لیلی و مجنون مثنویسیده یازمیشدیر.
کارنامهده دئییر:
چوگان به کفش چو بر ستور است،
موسی و عصا و کوه طور است.
هر گوی زری، چنانکه خواهی،
از ضربت صولجان شاهی.
در مرکز ماه رفته، آن سان،
چون زرده درون بیضه پنهان.
شاهنامهده، اونون ساواشینی وصف ائدهرکن، یازیر:
غبار آنچنان در هوا شد حجاب،
که ره بست بر دعوت مستجاب.
ز والای گلگون سنان بهرهمند،
شفق از زمین نیزهداری بلند.
یلان غرق آهن زِ سر تا به پای،
چو صورت که گیرد در آئینه جای.
نهان در زره مهوشان زمان،
چو در حلقهی دیدهها مردمان.
یلان از تبرزین فتاده نگون،
چو از تیشهی کوهکن، بیستون.
فرومانده اسبان زِجولان همه،
چو اسبان شطرنج بیجان همه.
بو شاعرلره باشچیلیق ائدن عبدالله حبیبی ایدی. او، فارسجا و تورکجه یازان شاعرلر آراسیندا «ملکالشّعراء»آدلاندیریلمیشدیر.
مرحوم حمید آراسلی یازیرکی یاووز سلطان سلیم تبریزه گلدیکدن سونرا، تبریزین 1700 نفر ادیب، شاعر، عالم و صنعتکارلارینی آنا دولویا کؤچورتدو. عبدالله حبیبیده بو جمعیتین ایچینده تبریزدن استانبولا مهاجرت ائتمیشدی.
ها بئله، تذکرهلرده قید ائدیلیر کی حبیبی، یاووز سلطان سلیم زمانی وفات ائتمیشدیر.[15] و گؤرونور کی او،استانبولدا چوخ قالمامیشدیر. بئلهلیکله ظنّ ائتمک اولار کی ملکالشّعراء عبدالله حبیبی یالنیز عُمرونون سون ایللرینی استانبولدا کئچیرتمیشدیر.[16]
قینالیزادهنین یازدیغینا گؤره حبیبی 907 هـ. ایلینده آنادولویا گئتمیشدیر.
دئدیگمیز کیمی، تذکرهلرده وئریلن معلوماتا گؤره، عبدالله حبیبی، یاووز سلطان سلیمــین حکومتینین سون ایللریندهاستانبولدا وفات ائتمیشدیر. سلطان سلیمــین هـ. 926 ـ نجی ایلده وفات ائتدیگینی نظره آلساق، دئیه بیلهریک کی ملکالشّعراء عبدالله حبیبی هـ. 926ـ نجی ایلدن قاباق استانبولدا دنیایا گؤز یومموشدور.
اولیا چلبی، حبیبینین سوتلوجهده جعفرآباد تکیهسینده دفن ائدیلدیگینه اشاره ائدیر. و اونون شیعهی جعفری اثنیعشری اولدوغو اوچون، بورادا دفن ائدیلمهسینه و صوت ائتدیگینه تأکید ائدیر.
سون
1. تحفهی سامی، ص. 43.
2. همان یئر، ص. 91.
3. همان یئر، ص. 117.
4. همان یئر، ص. 134.
5. همان یئر، ص. 167.
6. همان یئر. ص. 176.
7. همان یئر، ص. 184.
8. همان یئر، ص. 186.
9. همان یئر، ص. 193.
10. همان یئر، ص. 195.
11. همان یئر، ص. 198.
12. همان یئر، ص. 259.
13. همان یئر، ص. 349.
14. سام میرزا، تحفهی سامی، ص. 49.
15. لطیفی، ص. 127/ قینالیزاده، ج. 1، ص. 28.
16. قینالیزاده، ج.1، ص. 279.


text:
نه فرقی وار؟ آغ کوینک یا قیرمیز کوینک گئیماغینان نولاجاخ ؟بیر حالدا
کی لیگین ایلک اویونو تهراندا دی و صاباحی سی گستریشین تبریزده استقلالینان
اویونو واردیر و یانداشلاریمیز استرس ده دیلر کی گورسن نجور اولاجاخ بعضی
اشخاص اصرار لاری وار کی گرک من دئین سوز یئرینه گئده و هامیلار آغ گئیه !!
بیزلریکی
تاریخ بویو بوسوزو هامیلارا آنلاشدیئرمیشوخ کی تورک لره زور دئماق اولماز
ایندی اوزوموز- اوز یولداشلاریمیزا زور ائلیروخ کی گرک آغ گئیه سن یا
قیرمیز گئی سن فیلان سان بهمان سان ؟!!بیزیم بو
اشخاصدان ایسته یمیز بودور کی لیگین ایلک هفته سین و تهران تیملرین
قارشینا چیخماسین حساسیتین بو خیردا آماج لارینان کیچیت مسینلر یوخسا بئله
اولسا کی هر بیر گروه دوزلده و ایسته یئده بو اولا کی گرک من دئین اولا به
بیرلیک هاردا قالار
به آزادی بیان هارا گئدر ؟
به قارداشلوخ هارا گئدر ؟
اولا بولمز کی بئله دوشوناخ کی من دئین اولماسا اولماز
یوخ
تیراختور یانداشین سایئسی میلیون دی و بو سایانین یوزده 20 سی مجازی
عالمینه الی چاتیر و اخبارا دوام وئریر بیز ائلیه بولروخ بو قونودان سورا
آیری ایشلره ده فیکیر وئراخ بیزیم وظیفه میز بودور کی ایندی بیلیط آلماغین
پرابلمین آیدین لاداق نه کی اوز سوزوموزو میللته دیکته ائداخ .
بیزلری تکجه بیر سوزونن تانیارلار اودا "" یاشاســــــــــین آذربایجان"" شعاری ناندی
تورکو یازدیم اوخوسونلار اوزلری ...
شانلی
تیراختورون یانداشلارینان ایسته یمیز تکجه بو اولا بولر کی بو ایلک هفته
نی اونملی سایسینلار و تامام تمرکز لری بو ایکی حساس اویوندا اولسون
تیراختورو تهراندا و گستریشی تبریزده تک قویمویاجاخ ایندی هر نه رنگینن اولموش اولسا بیز بولاری یالنیز بوراخمامالیوق
تاریخ ده بولار ثبت اولوب و قالانیدا اولاجاخ
تیراختور 1 - 0 پیروزی
تیراختور 1- 0 پیروزی
تیراختور 4 - 1 پیروزی
تیراختور 1 - 0 پیروزی
تیراختور 3 - 1 پیروزی
نه کی !!
تیراختور آغ - قیرمیز پیروزی
ایندیده
کی باشگاه اعتبارلی آل اسپور شرکتین بوراخیب و بیر غیر استاندار شرکتینن
قرار داد باغلیب و سنت سندیریب و ایکنجی کونکیمیزین قیرمیز رنگین اونودوب و
بوز رنگین قاتیب بو کونکه کی 40 ایلدی آغ و قیرمز رنگی واریدی گرک
اوزلرینن سوروشاخ کی نی یه بئلنچی ایش گوروبلر ...
یا علی
بیرلیک غزلی اوخویان عاشیقه ,عشق اولسون
منبع : سایت قدیمی تراختورچی
مرتبط با: هوداران تهرانی تراکتور
, تراختور
, تراکتور
, گسترش فولاد
, بازی تراکتور و پرسپولیس


text:
تبریز بؤیوک شهرینین ان بؤیوک آلت و اوست کئچیدی
ایمام علی آلت و اوست کئچیدی(زیرگذر روگذر) ،مهندیس نوین جنابلارین زامانیندا تبریز بؤیوک شهرینده(کلانشهر)حیاتا کئچیریلدی،دئمهلیدیر ایمام علی کؤروپوسو، مهندیس نویننین ان بؤیوک کؤرپوسو آدلانابیلر.ایمام علی کؤروپولری، اؤلکهنین قوزئی باتیسینین(شمالغرب) ان بؤیوک پروژهسی اولاراق ،۴۰۰میلیارد دهیرله(ارزش)،تبریز ترافیکینی کونتورل ائتمک اوچون و پاسداران کسایی اوتوبانلارینی بیر بیرلرینه باغلاماق آماجیلا،تبریز بویوک شهرینده تیکیلدی.ایمام علی آلت واوست کئچیدی،۱۲گیریش (ورودی)و چیخیش(خروج) یولونونا صاحیبدیر.ایمام علی کؤرپولری، حاقدا گئنل بیلگیلری:
- مساحت:۶۰هیکتار
- آدرس: خلعت پوشان یئرلری
- پروژهنین آماجی:پاسداران کسایی و شهرمرکزینین ترافیکینی بؤلومک
- آلتی کؤرپو و ۱۲ گیریش وچیخیش یوللاری
- ایکی ۱۰۰مئترلیک تونل، یاغچیاندان، خاوران یؤنونه(جهت)
- اؤزل ایشیقلاندیرما سیستئمی
قایناق:تبریز شهر آرزوها
۶ نظر
-
الریز آغریماسین چ.خ گوزلیدی
-
چوخ گوزل…
-
سلاملار و سایغیلار/چوخ خوش گؤردوخ. دئملیم که من سیزی چوخدان باغلانتی(لینک) وئرمیشم حتی سیزدن ده ایسته مه میشم که منه لینک وئرین آمما حتما گؤزل مطالبیزدن ده وئبلاگدا استفاده ائلریخ/چوخ ساغ اولون
بودا باغلانتیلارین لینکی: http://urmulo.mihanblog.com/link/
-
çhox Güzəl
-
چوخ گوزل اللرینه ساغلیک


text:
احمد برادران آهنگری
پولاد سایاقلی بیر اینسان
آذربایجانین چاغداش تاریخ صحیفه لرین واراقلایاندا بیر چوخ صحیفه لرین حسرت ؛ نیسگیل ؛ چتین لیک ؛ قهرمانلیق ؛ اولوم ؛ اشکنجه ؛ جومردلیک و بو کیمی تصویرلرله گورمک چوخ راحات لیق لا ال وئریشلی بیر ایش کیمی اولا بیلیر . ایران دئیه بویوک بیر اولکه نین قورونماسیندا بیز آذربایجانلی لار اتدن – دیرناقدان چیخمیشیق . هله بیر چوخ لارینا ایشکنجه ؛ سورگون هابئله اولوم نوبار اولسادا ؛ بیزیم میللی سرداریمیز ستارخانی تهراندا شهید ائتدیریب ؛ کلنل محمد تقی خان پسیانی مشهد ده ؛ میر جعفر پیشه وری نی باکیدا ؛ سالار میللی لقبین کسب ائدن باقیر خانی کرمانشاهدا ؛ زینب پاشانی کربلاده ؛ حیدر عمی اوغلونو گیلان دا ؛ مهدی باکری نی خوزستاندا و کیمی سینی نه بیلیم هاردا اوز قانینا بویامیشلار . بونلارقالسین بیر طرفده 1946 ( 1325 ) ینجی ایلده آذربایجاندا سوی قیریم سایاقلی فیرتانادا بیریسینین سسی برازجان زیندانیندان گلیب ؛ بیریسینین سسی سیبری زیندانلاریندان گلیب ؛ نه بیلیم بیریسینین قولاغی کسیلیب ؛ باشقاسینین باشی کسیلیب ؛ کیمیسی شاللاق آلتدا پالتاری اتینه کئچیب ؛ باشقاسی بالاسینین گوروشونه اولنه قدر حسرت قالاندا ؛ باشقاسی ایسه آتاسینین یالنیز قهرمانلیق لارین ائشیتمه یه محکوم اولوب دور !


text:
جوت چییردکلی، ۴ چییردکلی و یا ۸ چییردکلی پروسئسسورلارین تک چئکیردئکلیلردن نه فرقی وار؟
نئچه ایل اؤنجه قوللاندیغیمیز بیلگی سایارلار، تک چییردکلی پروسئسسورلاردان عبارت ایدی. ایندیلرده ایسه بیلگی سایارلاریمیزدا، لپ تاپ لاریمیزدا و تبلت لریمیزده قوللانیلان پروسئسسورلر جوت، دؤرد حتی سککیز چئییردکلیدیلر. جوت چییردکلی بیر پروسئسسورلا دؤرد چییردکلی پروسئسسور آراسیندا نه کیمی فرقلر اولدوغونو، چوخ چییردیین نه ایشینیزه یارایاجاغی بارهسینده دوشونوبسوز هئچ؟
چییردیین تانیمی: هر پروسئسسور چییردیی، آیری بیر مرکزی ایشلهم بیریمیدیر. مثلاً جوت چییردکلی پروسئسسور، تک چیپلی بیر پروسئسسور کیمی گؤرونور آنجاق ایچریسینده ایکی ایشلهم بیریمی واردیر. ایضافه اولان مرکزی ایشلهم بیریمی، بیردن چوخ ایشی عینی آندا ائده بیلیر.
ساعت سرعتی: ساعت سرعتی، پروسئسسورلارین نه قدر سرعتلی چالیشدیغینی بیلدیریر (آنجاق تک باشینا سرعتی اؤلچمک یئترلی دئییل). مثلاً اینتل-ین Core i5-3330 پروسئسسورو، ۳GHz ایله چالیشان دؤرد چییردهیه مالیکدیر. بو چییردکلرین هر بیری ۳GHz ده چالیشیر.
جوت چییردک سرعتی ایکی قات ائتمز: بیلگیسایار پروقراملارینین چوخو تک ایش پارچاجیغی ایستیفاده ائتمک ایچون یازیلدیغینا گؤره ایشی بیردن چوخ پروسئسسورا پایلاماز. بو سببدن تک ایش پارچاجیقلی بیر پروقرامی ۴ چییردکلی بیر پروسئسسوردا چالیشتیردیغینیزدا، یالنیز تک چییردک چالیشاجاق؛ دیگر پروسئسسورلار ایسه فرقلی ایشلر اوچون بوشدا حاضر اولاراق بئکلهیهجکلر. بعضی اویغولامالار (پروقراملار)، چوخ چییردکلی پروسئسسورلارین سوندوغو آوانتاژلاری قوللانیرلار. بونلار آراسیندا گوگل-ین کروم تارایجی سی، بعضی اویونلار، سیخیشدیرما (Zip) پروقراملاری یئر آلیر. آنجاق هله ده پروقراملارین چوخو، تک چییردیینیزدن ایستیفاده ائدجکلر. بئله دییک کی جوت چییردکلی بیر پروسئسسورا صاحب اولمانیز، مایکروسافت آفیس-ی ایکی قات سرعتلی ایشلهدهجهیینیز معناسینی وئرمز. آنجاق بیر چوخ پروقرامی عینی آندا ایستیفاده ائتدیینیزده و یا صانال (ورچوال) جهازلاردان فایدالانیغینیزدا، چوخ چییردیین فرقینی حیسس ائدجکسینیز.


text:
آزربایجان تورکجهسی
آزربايجان توركجه سي (Azərbaycan dili ,AзәpбajҹaH дили) تورک دیللری عایيله سینه عايیددیر. بو دیلده ان چوخ استان آزربایجان (ایران) دا و آزربایجان رسپوبلیکاسیندا دانیشیلیر. آزربایجان تورکجهسی آزربایجان رسپوبلیکاسینین رسمی دولت دیلی دیر.
Mündəricat
الیفبا[redaktə]
تورک دیللرینین ان قدیم الیفباسی ینی سئی الیفباسی کی تورکلر موسلمان اولمامیشدان بو الیفبانی گوی تورک امپراتورلوغوندا و ها بله خزر امپراتورلوغوندا، بیر آز ده یيشیکلی ایشلدیرمیشلر. اویغور تورک لرینده ن بو الیفبادا چوخلو کیتاب قالیب ، بونلارین چوخو 18نجی عصرده تورفان شهرینین اطراف داغلاریندا کی بیر ماغارادان تاپیلدی. موغوللارین اوز الیفبا و یازی لاری اولمادان اویغور الیفباسین ایشلدیردیلر.
عرب الیفباسی[redaktə]
آزربایجان تورکجهسی 14نجی عصرلرده ن بو یانا عرب الیفباسیلا یازیلیب. بو الیفبا هله ده گونئی آزربایجاندا و هابئله تمام ایراندا اولان تورکلرین بو گونکو ایشلتديگی الیفبادیر. بو الیفبانی تورک دیللریله ایشلتمه ده بیر سیرا اسگیکلیکلری وار دیر. تورک دیللرینده سسلی حرف لرین چوخو عرب الیفباسینین بو دیللر اوچون موناسیب اولماماسین گورسدیر. اونونلا بئله بو الیفبانین ایصلاحینا اینانان عالیملر بیر پارا قرار و ایصلاح لاری تکلیف ادیبلر. ایراندا نشر اولان وارلیق مجلله سینین تشبوثیله بیر اورتوگرافیا سئمیناریندا بیر نچه اصل قرار قویولوب.
19نجی عصر قوزئی آزربایجان روسیه الینه کئچندن سونرا ، آزربایجان و تئیخا قفقاز موسلمانلاری بویوک روسیه امپراتورلوغو تنظیماتیندا یاشایاراق آوروپا و خصوصا روسیه یازیسی و اویرتمه طرزلریله (پداگوژی) تانیش اولدولار. بو عصرده بیر سیرا آزربایجانلی ضیالیلاری میللتین ساوادلی اولماسینا الیفبانین دگیشمه سین تکلیف ائتدیلر. بونلارین ایچینده میرزا فتحعلی آخوندوف، میرزا جلیل قلیزاده کیمی داهی اینسانلار دا داخیل اولوردولار.
لاتین الیفباسی[redaktə]
بولشئویکلر قوزئی آزربایجان دا حاکمیتی اله کئچیردیکدن سونرا لاتین الیفبانین ایشلدمه سین نظره آلدیلار. بیرقازته باکی دا 1926 دا لاتین دیلینده چیخیردی. 1928نجی ایده دونیا تورکولوگلاری باکی دا یيغیشیب بیر قورولتای دا لاتین الیفباسین تورک دیللرینه ان اویغون تانیدیلار. آزربایجان سوویت رسپوبلیکاسی همین ایل لاتین الیفبانین ایشلتمه سینه قانون کئچیردی.
سیریلیک الیفباسی[redaktə]
1938اينجی ایلده ایستالین لاتین الیفباسینین یئرینه سیریلیک (روس و اسلاو)الیفباسین ایشلتمه یه فرمان وئردی.
لاتین الیفباسی[redaktə]
1991اينجی ایل قیزیل اوردو یوروشوندن سونرا، قوزئی آزربایجان ضیالی لاری الیفبانین ده یشمهسین تکلیف ائتدیلر و سونرا موستقل آزربایجان پارلامئنتی بونو قانونا کئچیرتدی.
Bu məqalənin azərbaycan dili əlifbasının latın qrafikası ilə qarşılığı vardır. Bax: Azərbaycan dili


text:
یازار: حسین واحدی
آجیندان اللری اسیم-اسیم اسیردی. یاغیش آلتیندا بازار آغزیندا دایانیب آج-آج گلیب- گئدهنه باخیردی. آجلیق باریساقلارینی کسیردی. اؤزون ساخلایانمادی. یاغیش دامجیلارینا آمان وئرمهدی. او قدر یاغیش ایچدی بولودلار قورودولار. بئش- آلتی آددیم سولوندا بیر قوجا کیشی پاتداق ساتیردی. یاواش – یاواش اونا ساری گئدیب یانیندا دایاندی. سونرا تلهسیک پاتداقلارین هامیسینی یئییب قورتاردی. قوجا کیشی هوروت- هوروت اونا باخیردی، آنجاق الیندن بیر ایش گلمیردی.
آج آدام یئنه دویمادی. دلیجه قاچمایا باشلادی، یولو اوسته هر کیمسهنین هرنه حاققی وار ایدی یئدی. چوخلو یول گئدندن سونرا قویون کؤرپوسونون یانیندا دایاندی.
باشینی ساغا-سولا چئویریب بویان-اویانا باخدی. گؤزلری هرنهیی یاوانلیق گؤروردو. الینی اوزالدیب اورادا اولان ان اوجا تیکینتینی آغزینا تیخدی. بونو یئمکله داها آجیقدی. او بیری آپارتمانلاری دا یئدی. آما یئنه دویمادی. آرتیق هرکیم و هرنه یانیندان کئچیردی توتوب یئییردی. نئچه ساعاتدان سونرا شهرده هئچزاد قالمادی. شهر چؤله دؤنموشدو.
گئت- گئده جانی سیسقالاشیردی. یئدیکجه داها چوخ آجیخیردی.
آرتیق یئر اوزونده هرنهیی یئییب قورتاردی. گؤیه ساری باخدی. گؤیده اوچان قوشلارادا آمان وئرمهدی. داها سونرا بولودلاری اوددو. آیی، اولدوزلاری و سونرا گونشی قارنینا دولدوردو. آج آدامین باریساقلاری آجیندان سس سالمایا باشلادیلار. بیرآز فیکیرلشدی و سونرا زامانادا رحم ائتمهییب دورمکلهدی.