text:
بیر حکیمین گنجلیک خاطره لریندن *- درویش اوغلو
- توضیحات
- منتشر شده در دوشنبه, 28 ارديبهشت 1394 23:23
کئچن ایل تهران اونیورسیته سینین حکیملیک بؤلومونو قورتاران جوان حکیملریمیزین اونیورسیته نی قورتاریب و حکیملیک عنوانینی قازاندیقلاری مناسبتی ایله کئچیردیلن شنلیک چوخ تنتنه لی و گؤزل دوزنلنمیش ایدی. اونیورسیته نین کانتینی او گون تازا حکیملریمیزی و اونلارین گتیردیکلری قوناقلاری یئمگه قوناق ائیله میشدی. کانتینی بزه میشدیلر و گیریش قاپیسینین قارشیسینداکی دووارین یانیندا تاختادان، نئچه پیلله ایله چیخیلاجاق بیر صحنه قوروب اوستونو گؤزل خالچالارایله دؤشه میشدیلر. بو ایل حکیملیک عنوانینی قازانان گنجلریمیزدن بیرینجی، ایکینجی و اوچونجو اولانلارا بیر دسته گول ایله بیر دفترین آراسیندا بیر چک حاضیرلانمیشدی. اوچ ایلدن بری، سکسن بئش یاشیمی دولدورنجا امکلی (بازنشسته لیک) ده اولدوغوما قارشین، اونیورسیته نین ان ی< اشلی حکیمی اولدوغوم اوچون مکافاتلارین وئریلمه سی گؤره وینی( وظیفه سینی) منیم بوینوما قویموشدولار. فاکولته باشقانینین قیسساجا تبریکله مه چیخیشیندان سونرا اوستادلاردان بیر نئچه سی ایله صحنه یه چیخیب و ساغدان سولا سیرایا دوزولدوک. منیم یئریم ان سونونجو اولمالی ایدی. مکافاتلاندیریلاجاق اوچ حکیم ساغداکی پیلله لردن چیخیب، اؤنجه اونیورسیته باشقانی و دکان (دانشکده رئیسی ایله)، سونرا دا اوستادلارین تک تکی ایله گؤروشوب، تشکرلرینی بیلدیردیکدن سونرا مکافاتلارینی آلماق اوچون ان سون منه چاتاجاق ایدیلر. مندن سونرا دوران گنج بیر خانیم ایسه میزین اوستونه دوزولموش و هر بیرینین اوستونده کیمه هدیه ائدیله جگی یازیلمیش اولان مکافاتلاری سیراسی ایله منه چاتدیراجاق ایدی. بئله تؤره ن و شنلیکلری چوخ کئچیرتمیش و بیر چوخ یئرده بوندان داها بؤیوک گؤره و لر گؤتورموش اولدوغوما قارشین ندنی نی بیلمه دیگیم بیر هؤووشنه وار ایدی ایچیمده. اوره گیم سئوینج ایله چیرپینیردی. گؤزومون اؤنونده بیر آیدینلیق وار ایدی. سانکی بو شنلیک مندن قیرخ- اللی یاش داها جوان اولان گنجلیرین یوخ، اؤزومون تازا حکیملیک عنوانی قازاندیغیم و موکافاتلاندیریلدیغیم گون ایدی. سئوینجیمدن یئریمده دورابیلمیردیم. دکانین تبریکله مه دانیشماسینین سونونو چتینلیک ایله گؤزله یه بیلدیم. اوبیری همکارلاریمین ایچیمده کی هؤووشنه می حس ائتمه مک لری اوچون اؤزومو کنترول ائتمه گه چالیشیردیم. آنجاق بیر اوشاق کیمی سئوینجیمدن هوررا چکیب، آتیلیب دوشمک ایسته ییردیم. سالونداکی حضار فاکولته دکانینین تبریکله مه چیخیشینی دینله ییب، آلقیشلارلا تشکر ائتدیکدن سونرا اونیورسیته باشقانی صحنه یه چیخدی و درینیندن چیخان بیر سس ایله سؤزه باشلادی:" ایندی فاکولته میزی بیرینجی لیک ایله قورتاران جوان حکیمیمیزی صحنه یه چاغیریریق." و گور سس ایله "خانم ریحان کوزه گران" دئیه سسلندی. بیرینجی سیرادا اوتوران گنج خانیملاردان بیری آیاغا قالخینجا سوئینجیمدن اوره گیم آز قالسین سینمدن چیخاجاق ایدی. ایسته گیمدن آسیلی اولمایاراق "آها، اؤزودور" دئیه آغزیمدان قاچدی. بو گنج خانیم سانکی اؤز قیزیم، یاخود اؤز نوه م دن ده داها یاخین ایدی منه. او گونه قدر تانیمادیغیم بیر انسانا بو قدر یاخینلیق حس ائتدیگیمی خاطرلامیرام. هدیه لری میزین اوستوندن آلیب منه چاتدیرماق اوچون یانیمدا دوران جوان خانیم دا منیم هیجانیمدان ال آیاغینی ایتیردی. "هانسی دیر؟" دئیه سوروشدو. "بیرینجی دیر، بیرینجیدیر، بیریینجی دیر دا، بیرینجی دیر" دئدیم. آنجاق هؤووشنه می گیزلتمک اوچون دیلیمین اوجونو قاباق دیشلریمین آراسینا قیسدیریب دیشلرکن اؤز اؤزومه "ساکن اول، ساکن اول" دئیه تلقین ائتمه گه چالیشدیم. ریحان خانیم هر ایکی الی ایله باش اؤرتوسونون قیراقلارینی دوزلدیب، یوخاریدان آشاغی یا اؤز پالتارینا بیر گؤز گزدیریب، اوزون مانتوسونا بیر ال چکرک صحنه یه ساری گلمه گه باشلادی. یئرییشینده خاص بیر متانت، بیر آغیرلیق وار ایدی. باشینی بیر آز آشاغی سالمیشدی، گؤزلرینده سوینجدن بیر پارلاقلیق، چهره سینده بیر آیدینلیق وار ایدی. آنجاق هئچ ده هیجانلی گؤرونموردو. صحنه یه چیخیب اونیورسیته دکانی ایله گؤروشوب اونون یانیندا دوردو. دکان ریحان خانیمی حضارا تانیشدیردی:
خانم ریحان کوزه گران در سال هزارو سیصد و شصت و دو در مشکین شهر چشم به دنیا گشود. در سال هزار و سیصد و شصت و نه همراه خانواده اش به تبریز مهاجرت کرده و در سال هزار و سیصد و هشتادوسه دبیرستان را با درجه ممتاز به اتمام رسانده و وارد دانشکده پزشکی تهران شده است. و اینک خانم ریحان کوزه گران نه تنها در دانشکده پزشکی تهران، بلکه در سطح کل کشور با بهترین نمرات و درجه اول به اخذ درجه پزشکی نایل گردیده است.
خانیم ریحان کوزه گران مین اوچ یوز آلتمیش ایکی ایلینده مشکین شهرده آنادان اولوبدور. مین اوچ یوز آلتمیش دوققوزدا تبریزه کؤچوب و مین اوچ یوزسکسن اوچونجو ایلده دبیریستانی بیرینجی لیک ایله قورتاریب و تهران اونیورسیته سینده حکیملیک فاکولته سینه باشلاییب. بو گون یالنیز تهران اونیورسیته سینده یوخ، بوتون ایراندا حکیملیک فاکولته لرینی قورتارانلار ایچینده بیرینجی یئری آلاراق تحصیلاتینی قورتاریب و حکیملیک درجه سینی آلماغا ناییل اولوبدور.
ائشیتدیگیم بو آدلارین هر بیری ذهنیمده یوزلرجه خاطره می تازادان دیریلتدی."مشکین شهر" کلمه سی ایسه، منه چوخ یاد و یاراشیقسیز بیر آد ایدی. بو یئرین آدی فارسلاشدیریلمامیش دان اؤنجه خیاو ایدی. یاخچی همکاریم و یاخین دوستوم غلامحسین ساعدی اؤز کیتابینین اوستونه گؤزل بیر طرح سالمیشدی. "خیاو" کلمه سینی بؤیوک و قارا، "مشکین شهر" کلمه سینی ایسه خیردا و سولوق یازاراق، بو آدین قوندارما و یاراشیقسیز اولدوغونو چیغیریردی. بوگون او یئرین آدینا "مشکین شهر" دئییلسه ده من اورانی خیاو اولاراق تانییرام و بو آد ایله خاطرلاماق ایسته ییرم. بیر لحظه ایچینده قیرخ بئش ایل دالی قاییداراق او گونلریمین آنی لاری سرعت ایله کئچن بیر فیلیم کیمی گؤزومون قاباغیندا جانلاندی و آخدی کئچدی. هیجاندان آیاقلاریمین بیرینی گؤتوروب بیرینی قویوردوم. آلت دوداغیمین سول یانینی دیشلریمین آراسینا قیسدیریب اؤز اؤزومه "ساکن اول، ساکن اول" دئیه تلقین ائتمه گه چالیشیردیم سادا، بوتون وجودومدا نارین بیر تیترتمه اولدوغونو آیدینجا حس ائدیردیم. یانیمداکی جوان همکاریم تعجب ایله اوزومه باخیب، باشینی منه ساری یاخینلاشدیراراق "اوستاد، یاخچی سوز؟" دئیه سوروشدو. هیجان دان بوغازیم دا قیفیللانمیش ایدی. آنجاق باشیمی ترپه دره ک و اللریمی دؤشومون قاباغیندا آچاراق اونا "راحات اول، بیر مسئله یوخدور" دئیه آنلاتماغا چالیشدیم. بو آرادا ریحان اوستادلارین تک تکینی سلاملاییب تشکر ائتدیکدن سونرا منه چاتمیشدی. گؤزوم گؤزونه دوشدوگونده "بو گؤزلری چوخ یاخیندان تانییرام" دئیه بیر دویغو دولدو اوره گیمه. او گؤزلرده، بیر پنجره دن باخار کیمی، قیرخ بئش ایل اؤنجه یوخ، سانکی او لحظه مغان دا یاشاییرمیش کیمی، گونلریمین هر لحظه سینی جانلی و بوتون دویغولاریم ایله یئنی دن حس ائتدیم. او لحظه اونا "خانم دکتر کوزه گران" یوخ، یالنیز"ریحان" دئمک ایسته ییردیم. سول یانیمداکی خانیم همکاریم ریحان نین هدیه سینی منه ساری اوزالتدی، آنجاق منیم اختیاریم اؤزومده دگیل ایدی. ایسته گیمده ن آسیلی اولمایاراق قوللاریمی ریحانین بوینونا سالیب آلنیندان اؤپرکن گؤز یاشلاریمی دا ساخلاماغا قادر دگیل ایدیم. آذربایجان تورکوسونده "چوخ ساغ اول، قیزیم، باشیمیزین اوجالیغی سان" دئدیگیمین جوابیندا متانتینی ایتیرمه دن گئنه اؤز دیلیمیزده، " سیزین سایه نیزده اوستاد" دئدی. سالن داکی حضارین گور آلقیشلاری دقتیمی سالونا ساری چکدی و بو آرادا بیرینجی سیرادا ریحان نین بوش صندلی نین یانیندا اوتوران یاشلی بیر خانیمین آیاغا قالخیب، صحنه یه ساری گلدیگینی گؤردوم. صحنه نین سول یانیندا قورولموش پیلله لردن یوخاری چیخارکن اونو تانیدیم. گؤزو بؤیوک بنؤشه ایدی.
*************************************
مین اوچ یوز قیرخ دوققوز ایلینده حکیملیک درجه سی آلدیقدان سونرا او زامانلار" سپاه بهداشت " آدلاندیریلان ساغلیق اوردوسوندا خیاو دا خدمت ائدیردیم. سپاه بهداشتین درمانگاهی خیاوین گونئی نده، کنددن بیرآز اوزاق، خیاوچایی نین دره سینین باشلادیغی یئرده، تپه نین اوستونده تیکیلمیشدی. درمانگاهین یوخاری قاتیندا اوتوردوغوم ائوین پنجره سیندن گونئیه ساری باخدیغیمدا، دره نین ایچینده آخان چاِی، یاشیل تپه نین اوبیری تاییندا ایسه قارا دوگوش کندی گؤرونوردو. بو منظره نین دالیندا دا ساوالانین قارلی زیروه سی آچیق ماوی بیر هاله ایچینده اؤزونو گؤسته ریردی. اون آلتی آیدان بری اوردا خدمت ائتدیگیم اوچون خیاوین و اطراف کندلرینین اهالی سینی یاخچی تانییردیم. او زامانلار اون یئددی یاشلاریندا اولان بنؤشه قارا دوگوش کندینده کوزه چی خیرالله نین اوچونجو قیزی ایدی. بؤیوک و چوخ گؤزل گؤزلری اولدوغو اوچون "گؤزو بؤیوک" بنؤشه اولاراق تانیناردی. اورتا بویلو، ایری سوموکلو و قیوراق بیر قیز ایدی. سحرین آچیلیشیندان گونون باتیشینا قدر اونون بیر یئرده اوتوردوغونو کیمسه گؤرمه میشدی. اینه گی ساغیب، ناخیرا بیراخدیقدان سونرا، سوتو پیشیریب، ائو ایشلرینی قورتارینجا، ائولرینین یانینداکی کوزه چی کوره سینین قاباغیندا پالچیق ازمک، قوروموش کوزه لری کوره یه دوزمک، پیشمیش لری کوره ده ن چیخارتماق، یوخسا ال آراباسی ایله قیزیل تورپاق داشیماق ایله مشغول ایدی. شوشئگین لرین، گولدانلارین، کوزه لرین کوره ده ن چاتلاقسیز، صاف و تمیز چیخانلارینی بیر قیراغا آییریب حوصله ایله اوستلرینه اؤزو حاضیرلادیغی رنگلی لوغابلاردان ساری، ماوی، یوخسا قیریمیزی گوللر سالاردی وآشاغی طرفده بنفش رنگینده "بنؤشه" کلمه سینی یازیب، نئچه گون کؤلگه ده قوروتدوقدان سونرا اوستلرینی ماوی یوخسا قیریمیزی لوغابلا سووارکن سئوینجیندن گولوش سسلری بوتون کندی توتاردی. اردبیل ده، سرئیین ده کوزه ساتانلارین بیر چوخو "بنؤشه" چؤلمک لرینی و بارداقلارینی تانیاردیلار، آنجاق بو کلمه نین بلکه ده بارداقلارین اوستونه چکیلمیش گوللری آنلاتدیغینی ساناردیلار. سرئینه گلن مسافیرلرین بیر چوخو "بنؤشه" بارداقلاریندان، یوخسا ساخسی دخیللریندن آلیب آیری یئرلره هدیه آپاراردیلار. آنجاق اونلاردا بو کوزه لرین یوخسا گولدانلارین اوستونده کی "بنؤشه" کلمه سینین نه دئمک ایسته دیگینی بیلمزدیلر. قیش بویو، سویوق هاودا سو دوندوغوندان کوزه پالچیغی حاضیرلاماق مومکون اولمادیغی اوچون بنؤشه کیلیم توخوماق ایله مشغول اولاردی. کیلیملره آتدیغی رنگلی گوللر و ناققیشلارین دا بیر چوخو، شوشئگین لرین اوستونه آتدیغی شکیللر کیمی اؤز یاراتدیغی شکیللر اولدوغوندان او ماهالدا توخونان کیلیملره بنزه مزدی.
کندین گنجلریندن بیر چوخو بنؤشه نین عشقیندن یاناردی. ساری خانلی کربلایی حسین قولونون اوغلو بولوتون گؤندردیگی ائلچیلره خیرالله "یوخ" جوابی وئردیکدن سونرا، بولوت بنوشه یه "سنی قاچیرداجاغام، مندن آیریسینا گئدرسن سنی اؤلدوره رم" دئیه خبر گؤندرمیشدی و اوندان سونرا کوچه ده باجادا گیزلنیب بنؤشه نی تک توتماغا چالیشارمیش. گونون بیرینده بولوت کوزه چی کوره سینین دالیندا بنؤشه نی تک گؤرموش و اونا یاخینلاشمیشدی. بنؤشه نین اعتراضینی اؤنم سه مه یرک اونو توتماغا چالیشمیشدی. آنجاق بو ایشینین موکافاتی نی دا بنؤشه نین ساخسی گؤلدانی اونون تپه سینه وورماسی، و باشیندا آچیلان یارانی بخیه له مک اوچون اردبیله آپاریلماسی ایله آلمیشدی.
سویوق بیرقیش گونو، هاوا آیدینلانارکن درمانگاهین قاپیسینین یئریندن چیخاردیلاجاق کیمی ورولدوغونون سسینه یوخودان اویانیب قاپینی آچدیم. کوزه چی خیرالله قاپینین قاباغیندا قورخو و هؤوشنه دن تیتره ییردی. دیلی توتار، توتماز، تیترک سس ایله "دوقتور بیگ گل، قیز اولور" دئیه یالوارماغا باشلادی." خیرالله، قیزا نه اولوب؟ اینک ووروب؟ ییخیلیب؟ یوخسا تندیره دوشوب؟" دئیه سورومون جوابیندا گئنه قورخو دولو سس تونوندا، "بیلمیرم دوقتور بیگ، ایلان کیمی قیوریلیب قالیب، نفسی گیزلنیب، بوغولور" دئیه جواب وئردی. تر- تله سیک گئیینیب، معاینه کیفیمی حاضیرلاییب، خیرالله ایله بیرلیکده دیزه جن قارا باتا- باتا قارادؤگوش کندینه ساری یولا دوشدوک. یئل قاری شاللاق کیمی اوزوموزه چیرپیردی. اوز- گؤزوموزو شال ایله بورودوگوموز اوچون چیغیرا چیغیرا دانیشیردیق. خیرالله ین دا دئدیکلرینی چتین باشا دوشوردوم.
- آنلایابیلمیرم، نئجه یعنی قیز ایلان کیمی قیوریلیب؟
- ایلان کیمی قیوریلیب، اودون کیمی قورویوب، نفس ده چکمیر.
- هئج تئرپنمیر؟
- بعضاً تیتره ییر.
- بدنی سویوق دور؟
- بیرآز سویوقدور، آنجاق اؤلو کیمی دگیل.
- بیر یئری آغرییر؟
- بیلمیرم نه سانجی سی وار، دانیشمیر کی.
- دونن گئجه نه یئییب؟
- هامی میزین زیققیملاندیغیمیز زهرماردان. بیزه بیر شئی اولماییب کی اونا دا بیرشئی اولسون.
- نه زاماندان بئیله اولوب؟
- هر گون سحر بیزدن تئز قالخاردی. بوگون گؤردوک قالخمیر، اویاندیرماغا چالیشدیق، ترپنمه دی. بیلمیرم گئجه نین نه واقتیندان بئله اولوب.
- بوندان اؤنجه ده بئله بیر شئی اولوب؟
- یوخ
ذهنیمین ان درین بوجاقلاریناجان آختاردیم: بلکه دیابت دیر قندی چوخ یئنیب، یوخسا اپیلپسی می؟
- قنداب وئردوز؟
- قانجیغین آغزی دا آچیلمیر کی، دیشلری قیفیللانیب. من ائودن چیخارکن نه نه سی بال اریدیردی. بیلمیرم ایچیرده بیلیب یا یوخ.
اولمایا قیزی بؤوه یوخسا عقرب سانجیب دئیه فیکیرلشرک قورخماغا باشلادیم. آنجاق " قیشین بو سویوغوندا نه بؤوه اولار نه عقرب" دئیه دوشونوب، بو یول دا کاتاتون شیزوفرنی یه شبهه لنرک فیکیره دالدیم. آنجاق کاتاتون بیردن بیره باشلاماز، اؤزوندن حرکت ائتمه سه ده، وئریلن امیرلرله حرکت ائدر، قالخ دئسن قالخار، اوتور دئسن اوتورار. آی آلله بئله بیر حرکتسیزلیک نه اولابیلر......؟ خیاو چایینین دره سینده قوردا راست گلجگیمیز قورخوسونو کئچدیکدن سونرا، تپه نی دیرماشارکن، خیرالله چیغیرا - چیغیرا باختینین قارالیغیندان یانیخماغا باشلادی.
- دوقتور بیگ بیلمیرم منده نه بادباختچیلیق وار کی ایشلریم همیشه ترسه گئدر.عؤمرومده بیر یول مغاندا پامبیق اکدیگیم ایل پامبیغا چور دوشدو. بوتون ماهالدان بیر تک قوزا پامبیق ییغیلمادی، بؤیوک قیزی اره وئردیگیم ایل اؤکوزوم اؤلدو. اوغلانی ائولندیردیگیم ایل نه نه م اؤلدو. بو یول دا بیلمیرم بونه بلا دیر باشیما گلیر........سؤزونو کسدیم:
- یوخسا قیزی اره می وئریرسن؟
- دوقتور بیگ، بو قانجیغی هانسی اوغلانا وئرمک ایسته ییریک، بیر ماهانا چیخاردیر، گئتمیر. کربلایی حسین قولونون اوغلونون باشینی ساخسی ایله یاردی. باریشماق اوچون ایکی قویون وئردیم. ایندی ده پولاتلی یوسوفون اوغلونا ایسته ییرلر، بو یول دا "اوغلانین آناسی چئری دیر" دئیه ماهانا گتیریر. دونن ائلچی گلمیشدیلر. دوقتور بیگ بیلیرسن، من قیزین خوشبخت اولماغینی ایسته ییرم. پولاتلی یوسوفون نئچه خالوار یئری وار، ایلخی سی وار، آغ بولاقدا اونون قدر بال پتگی اولان یوخدور. گئتسین خوشبخت اولسون، دئییرم، نه واقتا قدر پالچیق آیاقلایاجاق.
"بایاخدان بری هرجوره خسته لیگه فیکیرلشیب، هر شئی سوروشماغا چالیشمیشدیم دا، بیر تک بو آغلیما گلمه میشدی، یوخسا هیستری حمله سی دیر...؟" دئیه ذهنیمدن کئچرکن بیر آز راحاتلادیم.
خیرالله این آروادی بیزیم ایچری گیردگیمیزی بئله حس ائتمه دی. اوخلوداکی خمیری تندیرین اوستونده کی ساجا سئررکن آغلایا آغلایا "آی آلله، منی بو بلادان قورتار، ایکی قویون نذیر دئییرم" دئیه آلله آ یالواریردی. بنوشه تندیردن ایکی – اوچ آددیم بو یاندان باشلاییب قاپینین یانینا قدر اوزانان ائنلی سککی ده کیلیمین اوستونده یاتمیشدی. اوستونه آتدیقلاری یورقانلارین آلتیندان آنجاق باشینین بیر ذره سی گؤرونوردو. خیرالله نین آروادی بیزی گؤرونجه، قورخودان یئریندن داشلاندی. خیرالله چیغیراراق "آرواد قورخما، دوقتور بیگ دیر، گل بو قیزین اوستونو آچ، دوقتور بیگ باخسین" دئیینجه یایلیغینین اوجو ایله گؤز یاشلارینی سیلیب ایچقیرا - ایچقیرا بنؤشه نین یانیندا دیزه چوکوب اوستونده کی یورقانلاری قیراغا چکدی. بنؤشه دوغرودان دا قوروموشدو، اوزو اوسده دوشوب، قیچلارینی قارنینا ییغمیشدی. ، گؤردوگوم قیز دگیل ایدی سانکی، آغزی اگیری کیمی گؤرونوردو. گؤزلری کیچیلمیشدی، گؤزلرینین آلتیندا قارا بیر حلقه ییغیشمیشدی. باخمیردی سانکی. یانیندا اوتوروب الیم ایله چیگینینی اوغوشدوراراق، "بنؤشه، قیزیم، هاران آغرییر؟" دئیه سوروشدوم. هئچ بیر جواب چیخمادی. اولدوغو کیمی قورویوب قالمیشدی. بیله گینی الیمیده توتوب باش بارماغیمی آتار دامارینا قویدوم. بدنی بیرآز سویوق ایدی، آنجاق یاواش بیر نبض وار ایدی. گوشی نین باشینی چتینلیک ایله چه نه سینین آلتیندان بوغازینا قویدغومدا، نفس آلدیغینی گیزلدیر کیمی بیر حس یاراندی اوره گیمده." دئیه سن هیستری تئوریسی دوغرویا بنزه ییر"، دئیه ذهنیمدن کئچدی. یانیمدا گتیردیگیم کیفین قاپاغینی آرالاییب آچیب، ایچینی آختارارکن اوزومو بنؤشه نین آناسینا توتدوم:
- بونا آستیگماتیزم ایگنه سی لازیم دیر. بو چوخ آز تاپیلان بیر داوادیر. بهداری طرفیندن درمانگاهلارا آنجاق ایلده بیر یو ل وئریلر. داواخانالاردا دا تاپیلماز. سیزین شانسینیزدان درمانگاه دا تک بیر دانا قالمیشدی.
دئیه رک بیر مقطر سو ایگنه سی چیخاردیب سورنگه چکرکن گئنه بنؤشه نین آناسینا:
- ایندی بونا بو ایگنه نی ووراجاغام، اون دقیقه سونرا اثر ائدجک. .... بیرده یولدا گلیرکن خیرالله ائلچی ده ن، آداخلاماقدان فیلاندان دانیشیردی. ائلچی لره "قیز خسته دیر" دئیب، هله لیک آداخلانما فیلان کیمی شئی لری ائرته له یین. گئدیب تبریزدن بو ایگنه دن گتیرمه لییم، اونون دا اون گون مو یوخسا ایگیرمی گون مو چکه جگینی بیلمیرم.
دیئیرکن مقطر سویو قیزین قولوندان دامارینا ووردوم. بیرآز قاش قاباغیمی ساللایب، اوزومو تورشوداراق گئنه آناسینا سوروشدوم:
- مشهدی فیضه خانیم، ائشیتدوز نه ددیم؟
قورخا قورخا:
- هن، دوقتور بیگ، سحر گئدیب چئری زلیخایا دئیه رم بیر آز ال ساخلاسینلار.
دئدی.
بیر نئچه دقیقه سونرا بنؤشه نین گؤزلری یاواش یاواش آچیلدی. عضله لری یوموشاندی. نفسی نورمال حالینا یاخینلاشدی، باشینی چئویریب اوزومه باخدی. باخیشیندان اوخویابیله جگیم تک دویغو یالواریش ایدی. اؤزونه زور وئره رک یاواش یاواش یاتدیغی یئردن قالخیب اوتوردو. مشهدی فیضه یانیندا دیز چوکوب الینی آیاغینی اوغوشدورارکن هیق هیق آغلاماغا باشلاییب الله چوخ شوکور، الله چوخ شوکور..... دئیه اللرینی گؤیه قاوزادی. قاپی دان چیخارکن:
- گون اورتادان سونرا گتیرین درمانگاها، اساسلی معاینه ائتمه لی یم.
دئدیم.
آخشاما یاخین کند دن بیرآز آرالی اولان درمانگاهین یوخاری قاتیندا اوتوردوغوم ائوین پنجره سیندن گونشین باتیشینی و پنجره نین قاباغیندا قارا بورونموش آرموت آغاجینین اوستونده، قارلاری دئشه له ییب، آغاجین قابیغینی دیمدیگی ایله سؤکه - سؤکه آخشام یئمگی اوچون بیر قورد آختاران آغاج دلنین سئیرینه دالمیشکن، اوزاقدان دؤرد نفرین درمانگاها ساری گلدیکلرینی گؤردوم. بؤرکه، شالا، پالتووا بوروندوکلری اوچون کیشی می، یوخسا آرواد اولدوقلارینی آنلاماق مومکون دگیل ایدی. یاخینلاشینجا، "بنؤشه گیل اولابیله جکلری ذهنیمدن کئچدی، آنجاق دؤردونجو نفرین کیم اولابیله جگینی تخمین ائده بیلمه دیم. پالتاریمی گئیمک ایله مشغول ایکن همکاریم عبدالله آشاغیدان:
-آقای دکتر، مثل اینکه مریض داریم، بگیریم، یا بگیم فردا صبح بیان.
"دوقتور بیگ، ائیله بیل خسته میز وار، ایندی باخاق، یوخسا گئری گؤندرک، سحر گلسینلر" دئیه سسلندی. قاپی وورولمامیش آشاغی ائنیب، اؤزومو حاضیرلادیم. عبدالله قاپینی آچیب، گلن دؤرد نفر ایله بیرلیکده معایینه اوتاغینین ائشیگینده اولان گؤزله مه سالونونا گیردیلر. بؤرکلرینی گؤتوروب شاللارینی آچینجا، دؤردونجو نفرین چئری زلیخا اولدوغونو تانیدیم. بنؤشه یه معاینه اوتاغینا کئچمه سینی اوبیریلرین ده گؤزله مه سالونوندا اوتورماقلارینی خاهیش ائدیب معاینه اوتاغینین قاپیسینی آچیب و اؤزومدن اؤنجه بنؤشه نین ایچری گیرمه سینی ایسته دیم. بنؤشه چوخ ایسته کسیزجه، قورخاراق، بیر اعداما محکومون دار آغاجینا ساری یئریمه سی کیمی ایچری گیردی. اوزونده رنگی – روحو قالمامیشدی. باشینی قاوزاییب اوزومه باخماقدان چکینیردی. قورخودان بیرآز تیتره دیگینی ده حس ائدیردیم. معایینه تختینین قیراغیندا دایانیب دوردو. سانکی "شهادتووی اوخو، ماشانی چکیم" دئیه امر ائده جگیمی گؤزله ییردی. قوللارینی دؤشونده قیفیللادیغیندان، بئلینی بیرآز بوکدوگوندن و باشینی آشاغی تیکدیگیندن، قورخوسوندان دا اؤته یه، درین بیر سوچلولوق، گناهکارلیق و پئشمانلیق دویغوسو اولدوغونو آنلاماق چتین دگیل ایدی. قیزین قورخو و سوچلولوق دویغولاری منی ده ائتگی سی آلتینا آلاجاق قدر نافذ ایدی.او زامانا جاق بیر چوخ خسته ایله قارشیلاشمیش، حتی بیر خسته نین یانیمدا جان وئرمه سینین شاهیدی اولموشدوم. آنجاق اؤلوم قورخوسونو هئچ بیر زامان بئله یاخیندان، اتیم و دریم ایله لمس ائتمه میشدیم. بئینیم دوردو، آغیر بیر سوسقونلوق ایله بیرلکده، هر شئیین رنگی پوزولدو، هر شئ کول رنگینه دؤندو، مات کول رنگینده. پنجره نی آچیب، ائشیگه اگیلیب، بیر سیگار یاندیردیم. قارا بورونموش تارلالارا کول سپیلمیش کیمی ایدی، آغاجلار کول رنگینده ایدی، ساوالیانین زیروه سی بئله کول رنگینده گؤرونوردو. بیر ایکی نفس چکدیکدن سونراسینی هله ده خاطیرلامیرام. آنجاق سیگارین بارماغیمی یاندیرماسی ایله اؤزومه گلدیم و او نچه دقیقه ده ذهنیمدن نه لر کئچدیگینی بیلمیردیم. دؤنوب قیزا باخماقدان قورخوردوم. بؤیوک بیر فاجعه گؤزله ییردیم سانکی.
کوللار کندینده کئچن قیرقینین خبرینی اوزاقدان قزته ده اوخوموشدوم. آنجاق او لحظه سانکی بو اولایین قورخولو صحنه لرینی دریم ایله، اتیم ایله تجربه ائدیردیم. کندین اهالیسینین چوخونو چاغیریب مچیده ییغمیشدیلار. مچدین قاپیسینی ائشیکدن باغلاییب، دامینی یاریب، نفتی تؤکوب اوتلامشدیلار. سونرا قاپینی آچییب، توسدودن بوغولاراق، باشدان آیاغا آلولایاراق، ائشیگه قاچماغا چالیشانی قاپیدان چیخان کیمی قمه ایله پارچالامیشدیلار. کوللار کندینده بو فاجعه ده پارام پارچا اولان، گؤزونون اؤنونده آتاسینین، آناسینین قویون کسر کیمی باشینین بدنیندن آیریلدیغینین شاهدی اولان اوشاق سانکی من اؤزوم ایدیم. بو جنایتدن آلدیغی روح یاراسینین عؤمرونون سونوناجاق ساغالمایاجاق اولان جوان، اوشاقلارینین، نوه لرینین گؤزونون اؤنونده تیکه پارچالانماسینین شاهیدی اولان قوجا آنا سانکی من اؤزوم ایدیم. "ائلچی" کلمه سینی توی گئجه سی نین قورخوسو، کوللار فاجعه سینین تکراری و اؤزونو بو فاجعه نین ایلک قوربانی اولاراق حس ائدیب قورخولو قاراباسمالارا توتولان جوان قیز من اؤزوم ایدیم. بوغازیم بیچیلیردی، نفسیم بئله آغیرگلیردی. بوغولوردوم سانکی. پنجره نین اؤنوندن چکیله بیلمیردیم. دؤنوب بنوشه یه باخماغین قورخوسوندان یئرسیز یئره یوبانیردیم. بئله بیر فاجعه نی باشدان کئچیردن انسانین عؤمرونون سونوناجاق گئجه یاریلاری قاراباسما لار ایله اویانیب، دلی کیمی هدفسیزجه اویانا - بویانا قاچاجاغینی گؤروردوم.
دؤنوب اللریمی شالواریمین جیبلرینه قویوب، بنوشه نین اوزونه باخمادان، باشیمی آشاغی سالیب اوتاغین بویونو آددیملایاراق، اینسانلیغا سیغمایان بو جنایتین بیر هئچ اوستونده چیخدیغینی فیکیرلشیردیم. جوان بیر قیزین آتا- آناسینین اجباری ایله یوخ، اؤز ایسدگی ایله جوان بیر اوغلان ایله ائولند دیگی اوچون یوزلرجه انسان بیربیرینی پارچالاماغا، بیربیرینین بوغدا زمیسینی، ائوینی اوتلاماغا، بیربیرینین قیزینا، اوشاغینا تجاوز ائتمه گه باشلامیشدیلار.
نه سوروشوم؟ نه دئییم؟ هاردان باشلاییم؟ سورولارینا جواب تاپابیلمیردیم. گئنه پنجره نین اؤنونده دایانیب، آلت دوداغیمین سول یانینی دیشلریمین آراسیندا چئگنه مه گه باشلادیم. بیر لحظه بنؤشه نین قورخودان تیتره یه رک دیشلرینین چاققیلدیسی نین سسی باشیما نیشان توتولموش مسلسلین آردی کسیلمزرگباری کیمی بئینیمه دولونجا آرتیق اختیاریم اؤز الیمدن چیخدی. قاییدیب قوللاریمی قیزین بوینونا سالیب، قاییتماز اؤلومه گئدن قیزینی دویمازجاسینا قوجاقلاییب، اؤپوب یالایان بیر آتا کیمی اؤپرکن، کؤرپه بیر اوشاق کیمی هونگور هونگور آغلاماغیمین دا قاباغینی توتابیلمه دیم. بوغازیم دوگونلنمیشدی. چوخ زورلاناراق، آغلاییشیمین هییققیلتی لاری آراسیندا قوپوق - قوپوق آنجاق "قیزیم سنی آنلاییرام، جانیمین باهاسینا دا اولسا، قویمارام سنی اره وئرسینلر" دئیه یئتیره بیلدیم.
اؤزومو اوغوتماق اوچون گئنه پنجره نین قاباغینا کئچیب، آچیب، باشیمی ائشیگه چیخاردیب، بیر سیگار داها یاندیردیم. گون باتاندان سونرانین آیازینین سویوغو اوزومه توخونونجا بیر آز اؤزومه گلدیم و قیزین او لحظه نه کیمی دویغولاری اولدوغونو، نه کیمی فیکیرلر ائتدیگینی آنلاماغا چالیشدیم. سیگاریمی چکیب قورتارانا قدر دؤنوب باخمادیم. آنجاق قیزین قورخولارینین بیر آز آزالدیغینی، بیر راحاتلیغا قووشدوغونو حس ائدیردیم.
" ایندی سؤزه باشلایا بیلردیم". فیکری ایله، پنجره نی باغلاییب قیرناسینا سؤکندیم.
- ماشا الله، هر بارماغیندان بیر هنر یاغیر، سنین تعریفینی چوخ ائشیتمشم، بنؤشه.
اوتاناراق، باشینین ترپتمه سی ایله جواب وئردی و باشینی آشاغی سالدی. معاینه اوتاغینا گیردیگینده اوزونده گؤرونن اؤلوم قورخوسو بیر آز چکیلمیشدی، بنیزینیه بیر آز رنگ و روح گلمیشدی. باشینی آشاغی سالماسینین قورخونون قالینتیسیندان می یوخسا اوتانجدان می اولدوغونو آنلایابیلمه دیم.
- نئچه یاشینداسان؟
باشینی قاوزاییب اوزومه باخمادان قیسیق سس ایله:
- اون یئددی.
- دونن گئجه نه یئمیشدینیز؟ یوخسا زهیرلنمشدین؟
- بیلمیرم.
- بیر یئرین آغرییردی؟
- هر یئریم آغرییردی.
- سحر منیم گلدیگیمی بیلدین می؟
- یوخو کیمی.
- دونن آتانلا، آنانلا بیر آنلاشمازلیغین می چیخمیشدی؟
- خیر.
- بلکه بدنظره توش گلمیسن!
بو سورویا جواب وئرمه دی. باشینی قاوزامادان، سول الینین باش بارماغینی اؤن دیشلرینین آراسینا قیسدیراراق دیرناغینی چئینه مه گه باشلادی.
- کند ده کیمین بدنظر اولدوغونا اینانیرسان؟
زور ایله اوتقوناراق:
- چئری زلیخانین.
موضوع نون اصلینه یاخینلاشدیغیمدان اؤزوم ده قورخویا توتولدوم. هر لحظه بنؤشه نین گئنه بوکولوب یئره ییخیلاجاغیندان، آغزینین اگیله جگیندن و چنه سینین قیفیللاناجاغیندان قورخوردوم. طوفان اؤنجه سی نین ساکینلیگینه بنزر بیر دوروم ایدی. اؤزومو ده بورویوب، آپاراجاغیندان قورخوردوم بو طوفانین . بدنیمده نارین بیر تیترتمه نین اولدوغونو حس ائدیردیم. ایکی الیمین بارماقلارینی بیر- بیرینه قیفیللاییب باشیمی آشاغی سالدیم، اؤز اؤزومه "ساکین اول، ساکین اول" دئیه تلقین ائتمه گه چالیشدیم، آنجاق اختیاریمدا اولمادان ذهنیمه: "بو بیرمعایینه دن داها چوخ بیر امنیت مامورونون سورقو- سئوالینا بنزه ییر" دئیه گلدی. آرتیق هئچ بیر شئی سوروشماق ایسته میردیم. سوروشاجاغیم بیر سونراکی سورو قیزین صبرینی داشیرداجاق، یا بوکولوب یئره ییخیلاجاق، یا دا چیغیر- باغیر ائدیب، ساچینی یولماغا، اؤزونو دیدیب داغیتماغا باشلایاجاق دئیه قورخوردوم. هرشئیدن ده چوخ بوندان قورخوردوم. اوتاغین ائشیگینده، گؤزله مه سالونوندا اوتوران خیرالله ایله مشهدی فیضه ده، منیم قیزا بیر شئی ائله مه گه چالیشدیغیمی ذن ائدیب، قاپینی آچیب ایچری گیره جکلر. نه اؤزومدن، نه آبرومدان، جانیمدان بئله قورخموردوم. تک قورخدوغوم قیزین دردینه بیر چاره ائده بیلمه یه جگیم، و بؤیوک بیر فلاکتین قوپاجاغیندان ایدی. زیگموند فروید دان اوخودوغوم آیلار و ایللر سورن روح ساغالتما(پسیکوتراپی) اوتوروملاری نین بوردا کئچرلیلیگی یوخ ایدی. خیرالله آ، "بوگون بیر سونوجا چاتابیلمه دیم، صاباح دا، اوبیری هفته ده، اوندان سونراکی هفته ده گلین"، دئسه ایدیم، بو ایشی گؤرمه یه جکلری نین یانیندا، بیرده بوتون ماحالدا شایعه چیخاجاق ایدی: "دوقتورون خیرالله ین قیزیندا گؤزو وار، قیزین هئچ بیر دردی یوخدور، دؤنه - دؤنه اوتاغا آپاریب بیلمیرم قیزا نه ایله ییر“.
گئنه پنجره یه ساری دؤنوب، پنجره دن ائشیگه باخماغا باشلادیم. یاری قارانلیغین چؤکمه سی ایله آیین اوفوقدان باش قاوزماسی بیر اولموشدو. آیین ایشیغی آلتیندا قارایله اؤرتولموش تارلالار درین بیر یالنیزلیق و قورخو دویغوسو یارادیردی انساندا. اوزاقدان قارلارین آراسیندا بیر شئیلرین قیمیلداندیغینی گؤردوم . یاخچی دققت ائدینجه قارلارین اوستونده ایکی آغ قوردون اویناشدیغینی آنلایابیلدیم. اختیاریمدا اولمادان ایچیمدن یانار بیر آه چیخارکن، "کشکه بیزلر ده قورد اولسایدیق، طبیعتیمیزین گره گی اولاراق دووشانی پارچالاییب ییه ردیک، آنجاق بیر هئچ اوستونده سورو سورو بیربیریمیزی قیلینجدان گئچیرتمزدیک. انسان اولوب دا نه پوخ یئییریک؟ همی قورد کیمی دووشانی، قوزونو، اؤکوزو، قوردون اؤزونو بئله پارچالاییریق، همی ده اؤز اؤزوموزو پارچلاییریق"، دئیه فیکیریمدن کئچرکن، مگرسه بو فیکیرلری بنؤشه نین ده ائشیده بیله جگی قدر اوجا بیر سس ایله ذهنیمدن کئچیرتمیشم. بنؤشه باشینی دؤنده ریب پنجره دن ائشیگه باخماق ایسته رکن، اوشاق کیمی سوئینجلی بیر سس ایله:
- دوقتور بیگ، قورددورلار؟
دئیه سوردو.
تاسف ایله:
- قورددورلار، قیزیم، قورددورلار...، بیزلره هئچ بنزه مزلر، بوش یئره بیربیرلرینی ییرتیب داغیتمازلار، اونلار بیر بیرلرینه بیزدن داها مهربان دیرلار.
دئدیم.
بنؤشه بیر اوشاق کیمی یانیما سیغیندی و پنجره دن قورتلارا باخماغا باشلادی. قورتلار اویناشا اویناشا درمانگاها یاخینلاشیردیلار و یاخینلاشدیقجا، داها آیدین و داها گؤزل گؤرونوردولر. اونلارین یاخینلاشماسی بنؤشه ده بیر اوشاقلیق سوینجی یارادیردی. ساچینین اوزونه توکولن لرینی سول الینین بارماقلارینین اوجونا ییغیب، دیشلری آراسیندا چئیگنه مه گه باشلادی و دیل – دوداغی آراسیندا حسرت ایله:
- کشکه بیر قورد اولسایدیم، او زامان بو ائلچیلرین الیندن قورتولاردیم.
دئدی.
یوموشاق بیر سس تونوندا:
- آنانا تاپیشیردیم، سنی هله لیک آداخلاماسینلار.
دئیه قایغیسی نی آزالتماغا چالیشدیم. آنجاق قورخدوغوم طوفان دا او آن قوپدو. بنؤشه نین گوزلری یاشلا دولدو، آلینی قیریشدی، دوداقلاری بوزوشدو، چنه سی ییغیشیب تیتره مه گه باشلادی، دیزلرینین باغی بوشالدی، بوکولوب ده وه کیمی یئره چوکوب، اوتاغین سویوق موزائیکلری اوستونده اوتوردو. دیرناقلاری ایله اوزونو- گؤزونو دیده رک، هیق هیق ایچدن آغلاماغا باشلادی.:
- بوگون اولمازسا، صاباح، صاباح اولمازسا ائرته سی گون، گونون بیرینده منی بیر قانماز، بیر بوینویوغونا وئره جکلر، توی گئجه سی باشیمی کسه جکلر، اتیمی سوموگومدن آییراجاقلار........
بیراخیم اوره گی بوشالاناجاق آغلاسین دئیه هئچ بیر شئی دئمه دیم، اوغوتماغا چالیشمادیم. گئنه دؤنوب پنچره دن آی ایشیغی آلتیندا پاریلدایان قارلی تارلالارا باخارکن، قار کیمی ارییب یئره گیرمک آرزوسو اوره گیمی دولدوردو. قورتلار پنجره نین قیراغینا قدر یاخینلاشمیشدیلار. اؤلدورولمک قورخوسوندان آزاد، قایغی سیزجا اویناشیردیلار. بیر لحظه: "کشکه بو قیزی پنجره دن بو قوردلارین قاباغینا آتابیلسه ایدیم. هئچ دگیل ایسه، اتی – قانی ایکی گوناهسیز وارلیغین قانینا قاریشیب، روحو اونلارین روحو ایله بیرله شردی. توی گئجه سی "قان" تحویل وئره بیلمه دین دئیه، بلکه ده ان یاخینلاری، قارداشی، یوخسا آتاسی طرفیندن وحشی جه قانینا به لشدیریلیب، پارام – پارچا ائدیلمزدی....." دئیه ذهنیمدن کئچدی.
آرتیق آغلامیردی، نفس بئله آلمیر کیمی ایدی، قوروموشدو اوتوردوغو یئرده. گؤزلری کدرله دولو، بنیزی آغ آپباغ، جانیندا روح یوخ کیمی ایدی. قارشیسیندا دیز چؤکوب اوتوردوم. هر ایکی الیم ایله سویوق، روحسوز اللرینی توتوب مولایم جه سیلکه له دیم. باشینی قاوزامادان قورخاقجا اوزومه باخدی. "قیزیم، سنه سؤز وئریرم، جانیمین باهاسینا اولسا بئله، قویمایاجاغام سنی اره وئرسینلر" دئدیم. دئدیگیمه اینانیر کیمی باشینی یوخاریدان آشاغی یا ساری ترپتدی.
قالخیب، قاپینی آچیب گؤزله مه سالونونا گیردیم. زلیخا یوخ ایدی. داریخیب، چیخیب گئتمیش اولسا ایدی گرک. عبدالله سالونون کونجونده صندلین اوستونده اوتوروب بیر شئی اوخوماق ایله مشغول ایدی. مشهدی فیضه ایله خیرالله بؤرکلرینی باشلارینا قویوب، اوز- گؤزلرینی شاللارینا بورویوب صندلیلرین اوسدونده اوتوردوقلاری یئرده یوخلامیشدیلار. عبدالله یاواشجا قالخیب منه ساری گلدی. قیسیق سس ایله قولاغیما پیچیلدادی:
- دوقتور بیگ، شانس گئتیردینیز، یوخلاییبلار، یوخسا اوتاغین قاپیسینی یاراردیلا، سسینیز بورایا قدر گلیردی.
قاپینین آچیلیشی و منیم آددیملاریمین سسینه مشهدی فیضه قورخاراق اویانیب آیاغا قالخدی:
- دوقتور بیگ، نه اولدو. قیزین نه یی وار؟
اونون سوروسونا هئچ بیر جواب وئرمه دن خیرالله ی چیگنیندن ترپه ده رک اویاندیریب، "ایکینیزده گلین ایچری." دئدیم.
معاینه اوتاغینین قاپیسینی باغلادیقدان سونرا اوزومو خیرالله آ توتوب، اؤزومو بیراز تاسوفلو گؤسترمه گه چالیشارکن، آه چکیر کیمی درین بیر نفس آلیب:
- من الیمدن گلنی ائتمه گه حاضیرام، آنجاق تاسف ایله سیزه دئمه لی یم کی، بنؤشه نین خسته لیگینین درمانی یوخدور. آداخلاماق، اره وئرمک کیمی فیکیرلری باشینیزدان آتین، باشقا بیر عائیله نی ده بادباخت ایله مه یین. بیراخین قیز یاشایابیله جگی قدر یاشاسین، اونسوزدا یاشامینین گونلری ساییلی دیر.
مشهدی فیضه نین گؤزو یاش ایله دولدو، شالینین قیراغی ایله توکولن گؤز یاشلارینی سیله رک باشینی یوخاری توتدو، هیققیلتیلارینین آراسیندان یالواردی "آی آللاه بنؤشه نین یئرینه منیم جانیمی آل" خیرالله اللرینی اوغوشدوراراق گؤز یاشلارینین آخماسینین قاباغینی توتماغا چالیشیردی، بوغازی بیچیلدیگی اوچون آردی آردینا قورو اوتغونوردو. اوزونو منه توتوب، بیر شئی سوروشماغا چالیشدی، آنجاق دئمک ایسته دیگی هیققیلتی لارینا قاریشدی. بیرده قورو اوتغونودو:
- دوقتور بیگ، ..... اردبیله، ...... تبریزه آپارساق.... علاج تاپارلار....؟
اؤزومو چوخ فیکیرلی و درینلریمه دالمیش کیمی گؤسترمه گه چالیشاراق سول الیم ایله چه نه می سیغاللادیم:
- هئچ اوممورام، اؤزوزو اینجینتمه یین، قیزی دا راحاتینا بیراخین، اونسوز دا یاشامینین گونلری ساییلی دیر.
مشهدی فیضه هیققیلتی لاری ایله اگیلیب بنوشه نی قوجاقلاییب،"قالخ آیاغا بالا" دئیه آیاغا قاوزادی، یایلیغینی باشیندا یئربه یئر ائله دی، کورکونو گئیدیردی، شالینی بویونونا دولادی. سوسقونلوق ایچینده دؤردوموز ائشیک قاپی یا جاق گلدیک. قاپینی آچینجا آیازین سویوغو ایچری یوگوردو. بیردن بیره پنجره نین قاباغیندا اوینایان قورتلاری خاطرلادیم.
- خیرالله! آخشام بوردا قورد وارایدی، دیققت ائدین.
خیرالله اؤزونه گووه نیرجه سینه اوزومه باخدیقدان سونرا باشی ایله سول یانینا اشاره ائده رک:
- نیگاران قالمایین دوقتور، قیسسا لوله لی توفک یانیمدادیر.
دئدی.
خیرالله دان سونرا، مشهدی فیضه، ان سون اولاراق دا بنؤشه قاپیدان چیخارکن قاچاق باخیشیندا گؤزو گؤزومه توش گلدیگینده، گئنه او سوئینج و یاشام دولو قیوراق قیزی گؤردوم.
*********************************
خیرالله ین ائودن ائشیگه چیخمادیغی اون آلتینجی گون ایدی. الی آیاغی ایشه- گوجه سویوموشدو. کیمسه ایله دانیشمیردی. اؤز ایچینه قاپانمیشدی. تندیر ایله سککی آراسینداکی بوشلوقدا مانقالین یانیندا ساعاتلارجا اوتوروب چوبوق چکیردی. چوبوق چکمه دیگینده ایسه، الینه بیر چؤپ گؤتوروب ساعاتلارجا مانقالین کولونو دئشه له ییردی. یازیب اوخوماق باشارمادیغینا قارشین سانکی سؤزه سیغمایان قایغی سینی کولون اوستونده یازیردی. سفره باشیندا آنجاق بیر تیکه یاوان چؤرک گؤتورب، اشتاهسیزجا یئییردی و آیری بیر یئمه گه ال وورموردو. قار یاغدیغی گئجه لر، سحره یاخین داما چیخیب، قاری کوره ییب، هاوا آیدینلاشمادان بولاقدان سو گتیریردی. سانکی کیمسه ایله گؤزبه گؤز اولماقدان چکینیردی. گوندوزلری اینه گه باخماق، اینه گین آلتینی تمیزله مک، یوخسا طوله ده پئهین لری یئربه یئر ائتمک ماهاناسینا ساعاتلارجا طوله ده قالیردی. قاپینی دالیدان باغلادیغی گونلر ده آز دگیل ایدی. اونون تانینماز سوسقونلوغو ائوده آغیر بیر کدرلیلیک یاراتمیشدی. هر شئیین دادی قاچمیشدی. نئچه یول مشهدی فیضه اؤزونه جرئت وئریب سوروشموشدو:
- خیرالله، نه اولوب، نییه سوسقونسان؟
آنجاق بوش بیر باخیش، قورو بیر لحن ده "هئچ" کلمه سی، و داها درین بیر سوسقونلوقدان آیری بیر جواب آلابیلمه میشدی. بنؤشه آتاسینین سحر تئزدن هاوا آیدینلاشمادان بولاقدان سو گتیرمک ایله اونون ائودن چیخیب بولاغا گئتمه سینی اؤنله مه گه چالیشدیغینی حس ائدیردی. آنجاق بو باره ده بیر شئی سوروشماغا جرئت ائتمیردی. جوابیندا آنجاق آغیر بیر سوسقونلوقدان باشقا بیر شئی آلابیله جگینی اومموردو. کیلیم توخوماق اوچون ساعاتلارجا داربستین قاباغیندا اوتوروردو. آنجاق الی ایشه گلمیردی. هر شئی رنگینی ایتیرمیشدی. کلیمین اوسدونده کی گوللر سولموشدو. بنؤشه نین گؤزلری ایپلیکلیرین رنگینی سئچمکدن، بارماقلاری ایسه دوگون آتماقدان عاجز ایدی.
خیرالله، سوسقونلوغونون اون آلتینجی گونو، قارلی- بورانلی بیر سحر، هاوا آیدینلاشمادان بنؤشه نی اویاندیریب، چوخ قورو و محبتسیز بیر لحن ده:
- قالخ، پالتاروو گئیین، گئدک. اینک طوله دن چیخیب گئدیب.
دئدی.
بنؤشه قالخیب، هئچ بیر سؤز آغزینا گئتیرمه دن، پالتارینی گئییب، اوز- گؤزونو شالا بورویوب، چاریقلارینین باغینی سیخدی. خیرالله ایله بنوشه قاپیدان چیخارکن مشهدی قیضه اویانیب وحشت ایله آیاغا قالخیب، سوروشدو:
- نه اولوب؟ هارا گئدیرسیز؟
خیرالله اونون اوزونه باخمادان قورو بیر سس تونوندا:
- اینک طوله دن چیخیب گئدیب. اونو آخدارماغا گئدیریک.
دئیدی.
مشهدی فیضه یالواریش دولوسو سس ایله:
- دایانین من ده گلیم.
دئیه جواب وئردی.
خیرالله ایسه ائتکملی بیر سس تونوندا:
- گره گی یوخدور.
دئیب، بنوشه یه خطاب:
- یئری!
دئیه امر ائده رک بنؤشه نی اؤزوندن اؤنجه قاپیدان چیخارتدی. خیرالله اؤنده، بنؤشه ایسه اونون آرخاسیندا، آغیر بیر سوسقونلوق ایچینده، دیزه جن قارا باتا- باتا کندین کوچه لرینی یئگین آددیملار ایله ساووشوب، خیاو چایی دره سینه ساری یولا دوشدولر. چایین قیراقلاری دونموش و قار ایله اؤرتولو ایدی. دره نین ایچینده کی دومان اون آددیملیغی گؤرونمز ائده جک قدر آغیر ایدی. قارا بورونموش آغاچلار چمین ایچینده قورخولو شبه لر کیمی گؤرونوردولر. خیرالله باشینی آشاغی سالیب، هئچ بیر یئره باخمادان، هئچ بیر شئی دئمه دن، یئگین آددیملار ایله یولونا دوام ائدیردی. آغیر قورخو و هؤوشنه بنؤشه نین اوره گینی ییرتیردی. قارلی و دومانلی گونلرده قوردلارین خیاو چایی دره سینه ییغیشدیقلارینی بیلدیگینین یانیندا، اینک آخدارماغین دا بوش بیرماهانا اولدوغونو حس ائدیردی. آنجاق "آتا، هارا گئدیریک؟ بوردا اینک رددی یوخدور." دئیه سوروشماغا جرئت ائتمیردی. قاییدیب قاچماق کیمی بیر فیکیر بئله ذهنینه گلمیردی. قورخو، سوسقونلوق و آغیر دومان ایچینده خیاو ماحالینی کئچیب، آغ بولاغا ساری دؤنوب، هاوا آیدینلانارکن، دره نین ان درین و ان دار یئرینه یئتیشدیلر.چمین ایچینده، دره نین ایکی یانینداکی دووار کیمی دیک قایالارین باشی گؤرونموردو. قارین اوستونده نئچه قوردون آیاق ایزلری وار ایدی. خیرالله ین آددیملاری یاواشلادی. بیر شئی دئمک ایستر کیمی بیر- ایکی یول اؤسگوردو. آنجاق سؤزونو دیله گتیره بیلمه دی. قوجا سؤگود آغاجینین یانیدا دوردو. پالتوونون دوگمه لرینی آچیب قولتوغونون آلتیندان قیسا لوله لی تفنگی چیخاردیب، سؤگود آغاجینا دایادیقدان سونرا، پالتوونون دوگمه لرینی باغلادی. بارماقلارینین اوجو ایله بیغیندا دونموش قندیللری، بیغیندان نئچه توک ایله بیرلیکده، یولوب یئره آتدی. توفنگی گؤتوروب تیترک الی ایله خوروزونو یوخاری چکدی و آغیر آددیملار ایله یئریمه گه باشلادی. بنؤشه ایسه اونون ایله یان یانا یولا دوشدو. هئچ بیر دویغوسو یوخ ایدی آرتیق. قورخوسو، هووشنه سی، چکیلمیشدی. اوشومک، آجلیق، سوسوزلوق هئچ، وارلیغینی بئله حس ائتمیردی. خیرالله قاچاق بیر باخیش ایله بنؤشه نین اوزونه باخماغا چالیشدی ایسه ده، آنجاق گؤزو قاچدی. گؤزونو آددیملارینین اؤنونه تیکیب بیر آز داها یاواشلادی. سانکی یئریمه گه گوجو قالمامیشدی. بیر نئچه آددیم سونرا ایسه آرتیق یئریمه گه تاقطی قالمادی. دایانیب دوردو. گؤزونو الینده کی توفنگین خوروزونا تیکیب دایاندی. نئچه دقیقه سوسقونلوقدان سونرا، باشینی قاوزامادان، بیر شئی دئمک ایستر کیمی بیر اؤسگوردو. آنجاق بوغازی قیفیللاندی. قورو اوتغوندو. بنؤشه باشینی قاوزامادان دوردوغو یئرده قورودو. هئچ بیر دویغوسو یوخ ایدی. سوروشاجاغی، یوخسا دئیه جگی بیر شئی ده یوخ ایدی. آتاسینین سوسقونلوغوندا هر شئی ائشیتمیشدی. قاییدیب قاچماق کیمی بیر فیکیر ده ذهنینه گلمیردی. یالواریب یاخارماق بئله ایسته میردی. دوردوغو یئرده اودون کیمی قورویوب قالدی. خیرالله ین دا دئیه جگی بیر سؤزو قالمامیشدی آرتیق . سوسقونلوغو ایچینده دئیه جکلرینین هامیسینی دئمیشدی. دؤرد- بئش آددیملیقداکی ایده آغاجیناجان اولان آرالیغی آغیر آددیملار ایله یئریدی. دؤنوب ایده آغاجینا سؤکندی و توفنگی دؤشونه قویوب بنؤشه نی توشلادی. بنؤشه باشینی قاوزادی. سون اولاراق آتاسینین گؤزونون ایچینه باخماق ایسته دی. آنجاق اونون دا گؤزو یانا قاچدی . ایده آغاجینین دالیندا، نئچه آددیم اوزاقلیقدا اوچ- دؤرد قوردون دوردوغونو گؤردو. قورخو کیمی بیر دویغو یوخ ایدی ایچینده، هئچ بیر سس چیخارتمادی، یئریندن قیمیلدامادی. خیرالله بارماغینی ماشایا قویوب چکمک ایسته دی. آنجاق بارماغی دا بنؤشه نین روحو کیمی قوروموشدو. حرکت دن دوشموشدو. بیر داها اؤزونو زورلادی. یوخ، اولان ایش دگیل ایدی. دیشینی قیسیب، وار گوجونو بارماغینا وئردی. بارماغی ماشانی چکمه دی. توفنگی ترسه چئویریب لوله سینین اوجونو دؤشونون سول یانینا دایایاییب، سول الی ایله سیخی توتدو. ساغ الینی اوزالدیب، باش بارماغی ایله ماشانی چکدی. توفنگین پارتلاما سسی قایالارا چیرپیب گری قاییتدی. توفک خیرالله ین الیندن یئره دوشدو. باروت و قان قوخوسو آغیر و دومانلی هاوادا یاییلدی. قورتلار هورکوب، قاچدیلار. خیرالله ایده آغاجینین گؤوده سینده سوروشرک، دالیسیجا قالین بیر قان ایزی بیراخیب قارلارین اوستونه سه ره لندی. بنؤشه اولدوغو یئردن تئرپنمه دی. اودون کیمی قورویوب قورتلارین گئری قاییتماغینی گؤزله یه رک، دوردوغو یئرده قالدی.
عبدالله چیگینیمدن ترپه ده رک منی اویاتماغا چالیشیردی:"آقای دکتر، آقای دکتر، خیلی دیر موندین، ساعتتون زنگ نزد؟ خسته لر قاپیدادیرلار". گؤزومو آچدیم. عبدالله ین اوزونو آغیر بیر دومان ین آراسیندان گؤروردوم. داها چوخ قوردا بنزه ییردی. یوخو مو گؤردوگومو، یوخسا اویاق می اولدوغومو آییرد ائده بیلمه دیگیمین یانیندا، وار اولوب اولمادیغیمی دا حس ائده بیلمیردیم. بوتون وارلیغیم بیر بوشلوق کیمی ایدی. گؤزومو تکرار یوموب، دیل- دوداغیم آراسیندا:" اؤلمک ایسته ییرم" دئدیم.
*************************************
ایکی هفته سونرا درمانگاهدا خسته لره باخماق ایله مشغول ایکن، جوان بیر اوغلان نوبه سیز، عبدالله آ خبر وئرمه دن، قاپینی بئله وورمامیش، ایچری گیردی. ایلک باخیشدا، پولاتلی یوسوفون اوغلو اولدوغونو تانیدیم. آنجاق آدینی بیلمزدیم. نه اوچون گلدینی و نه ایسته یه جگینی ده آیدینجا بیلیردیم. آنجاق اؤزومو هئچ او یئره قویمادیم:
- بویور اوغلوم، نه ییندیر؟ هاران آغرییر؟
بیرآز بویون توتاراق:
- دوقتور بیگ، منیم هئچ بیر یئریم آغریمیر.
- بس نییه گلیبسن؟ آیری بیر خسته می گئتیریبسن؟
سورومون جوابیندا بیر آز آغیر سوسقونلوقدان سونرا بیر ایکی یول اؤسگوردو:
- من پولاتلی یوسوفون اوغلویام.
- بلی، اوغول، بیلیرم، من ده درویش کریمین نوه سی یم.
سسینی بیرآز گوبوتلاشدیراراق:
- دوقتور بیگ، د ئیه سیز منی باشا دوشمورسوز؟ منیم آناما چئری زولیخا دئیه رلر.
بو یول، "سنه آنجاق بئله گؤبوت جواب وئرمک لازیمدیر" دئیه فیکیرلشرک:
- منیم ده نه نه مین آدی خدیجه دیر، نه اولسون دئمک؟
جوان سسینی اوجالتدی:
- دوقتور بیگ، دئیه سن سیز آنلامیرسیز، من سؤزون ایچینی دئمه لی یم؟
- بالا، بورا گلن البته کی دردینی دئمه لی دیر، دردینی منه دئمز ایسن، من هاردان بیلیم.
بیر اوتقوندو، اللرینین بارماقلارینی بیربیرینه کئچیردیب، سیخیشدیردی، آلینینی قیریشدیریب، اوزومه یوخ، بیرآز یانا باخاراق، اؤتکملی بیر سس تونوندا:
او ایگنه لردن گتیردوز؟
- هانسی ایگنه لردن اوغول؟
- تبریزدن گتیرمک ایسده دیگینیز ایگنه لردن.
- اوغلوم، سنین نه دئمک ایسده دیگینی من آنلایا بیلمیرم. منیم تبریزدن ایگنه گتیریب گتیرمه دیگیمدن سنه نه؟
- دوقتور بیگ، بنؤشه منیم آداخلیم دیر.
- اوغول، بنؤشه خسته دیر، من بیر حکیم اولاراق اونون ایندیلیک آداخلانماسینی مصلحت گؤرمورم و آناسینا دئمیشدیم، آداخلاماقدا بیر آز ال ساخلاسینلار.
- من ده اونا گؤره گلمیشم، نه زامانا قدر چکه جک بو ال ساخلاماق؟
من ده اللریمین بارماقلارینی بیر بیرینه کئچیردیب، سیخیشدیردیم. نه دئیه بیله جگیمی بیلمه دیم. بو اوغلانین نه ایچری گیریشی، نه سس تونو، نه ده سوروسو خوشوما گلمیردی. اونا بوش وعده وئرمک ایله زامان قازانماق ایسته میردیم. قیز اره گئتمک ایسته میرسه، گئتمه مه لی دیر، دئیه اینانیردیم. هئچ بیر خانواده نین باشقا بیر خانواده نین قیزینی آلماق اوچون اونلارا زور دئمه مه لی ایدی. هله بئله دانقاز بیر جاوانین اؤز باشینا قالخیب دا، قیزین ایسته مدیگینیه قارشین "منیم آداخلیم دیر" دئیه منه یالان اوتدورماغا چالیشما سینی هئچ ده بگنمیردیم.
- اوغلوم، ائشیکده خسته لر نوبه ده دایانیبلار، خاهیش ائدیرم چیخ گئت!
اوغلان داها دا گوبورتلاشدی:
- منه باخ، یوخسا قیزدا اؤزوون گؤزون مو وار؟
بو سورویا آنجاق گوله بیلردیم. گولمه گیمین قاباغینی توتابیلمه دیم، آنجاق اوندان سونرا سس تونومدا جاوانین سوروسونون یئرسیز اولدوغونو بیلدیررک:
- اوغلوم، من اوتوز یاشیندایام.
- سن نه تهر حکیمسن؟ بنؤشه سندن ده، سنین آتاندان دا داها ساغ دیر، هئچ بیر خسته لیگی یوخدور، هر گون سحر بولاقدان سو گتیررکن گؤرورم اونو.
- کندین اوبیری یانیندا بیر درمانگاه آچیب خسته لره باخسان منه ده یاردیمجی اولارسان، منیم ایشیم دن بیرآز آزالار.
جاوان نه دئمک ایسده دیگیمی باشا دوشمه دی.
- من نه تهر درمانگاه آچیم، دؤلت منه اجازه وئرر؟
- دئدیکلرینه گؤره سن کیمین خسته، کیمین ساغ اولدوغونو مندن داها دا یاخچی آنلاییرسان، جاوان.
اوغلان اؤزونو لاغا قویولموش حس ائدیب، یوموروغونو تهدید اشاره سی اولاراق گؤسته رمک ایله بیرلیکده باغیراراق:
- منه باخ، بنوشه نی مندن باشقاسی آلیرسا، اونو دا، قیزی دا، سنی ده دوغرارام.
" بو یول آرتیق آیاغینی حدیندن ائشیگه قویدو بو اوغلان" دئیه فیکیرلشرک سسیمی اوندان دا داها اوجالتدیم:
- منه باخ، جنهم اول چیخ گئت، یوخسا یئریمدن قالخار، سنی بوردا اؤزوم دوغرارام.
یوموروغونو دوغرودان دا وورماق هدفی ایله قالدیریب منه ساری یوگوررکن قاباغیمداکی میزین اوستوندن وورماق اوچون بیر آز اؤنه اگیلدی. من ده اونون اؤنه اگیلمه سی ایله ائش زامان یئریمدن قالخارکن باشیمین سول یانی ایله یان قیلیجی چه نه سینین ساغ یانینا توخوندوم. داها دوغروسو بیر آز دا بیله رک توخونماق ایسته دیم. کله مین چه نه سینه یان قیلیجی ضربه سی ایله بئینی لاخلادی. میزین اوستونه ییخیلیب، دیغیرلاناراق یئره دوشدو. بو آرادا چیغیرتیمیزی ائشیدن عبدالله قاپینی آچیب ایچری گیردی. جاوانین ایکی آیاغینین اورتاسینا گیریب، تئرسه دونوب ناسیرقا چکر کیمی ایکی آیاغینی قولتوقلارینین آلتینا یئرلشدیررک اوغلانی سورویه سورویه درمانگاهین چیخیش قاپیسیناجاق چکدی. قاپینی آچیب ایت اؤلوسو کیمی قارلارین اوستونه آتدی. عبدالله نین دئدیگینه گؤره اوغلان اؤزونه گلن کیمی قالخیب، دینمز سؤیله مز باشینی آشاغی سالیب قویوب گئتمیشدی.
قیش قورتولماغا باشلامیشدی. قارلار یاواش یاواش ارییرکن تارلالاردا قارین آلتیندان یاشیل بوغدالار، تپه لرین گونئی ینده یازچیچکلری، بنؤشه لر گؤرونمه گه باشلاییردی. گون اورتادان سونرالاری، چایین قیراغیندا گزمه گه چیخیردیم. بعضی گونلر جاوان اوشاقلار منی گؤرونجه قاباغیما قاچیب، "دوقتور بیگ، بالیق ایسته ییرسیز؟" دیئه سوروشاراق، چایدان توتدوقلاری تازا بالیقلاردان منه پای وئرمه گه بیربیرلری ایله یاریشیردیلار. بیر آخشام گون باتانا یاخین گئزمکدن قاییدارکن درمانگاها یاخینلاشدیغیمدا پولاتلی یوسووفون درمانگاها ساری گلدیگینی گؤرونجه قورخماغا باشلادیم. الینده توربادا آغیر بیر شئی وار ایدی. "گوبوتلوق ائدرسه، بونو دا اوغلو کیمی بیر کله ووروشو ایله یاتیردارام" دئیه اؤزومه اورک وئرمه گه چالیشاراق، هئچ چکینمه دن یولوما دوام ائتدیم. یاخینلاشینجا ایچینده بیر باریش دویغوسوحس ائتدیم. بیرآز داها یاخینلاشدیم. سلاملاماقدا منی قاباقلادی. بیر بیریمیزه اون آددیم قالا، "سلام دوقتور بیگ" دئیه سسلندی. یاخینلاشیب گؤروشدوک. بیرآز دا اوتاناراق:
- دوقتور بیگ، سیزین ایله دانیشماق ایسته ییردیم.
دئدی.
سسینده هئچ ده دوشمانلیق کیمی بیر شئی یوخ، داها چوخ باریش و محبت حس ائدیلیردی.
- بویور گئدک ایچری، بیر چای ایچک، یوسوف قارداش.
دئدیم.
بیرلیکده درمانگاها گیریب، یوخاری قاتا چیخیب، اوتوردوغوم ائوه گیررکن، عبدالله آ سسلندیم.:
- عبدالله، مهمون داریم، لطف میکنی یه چایی بذاری!
عبدالله اوتاغیندان چیخیب یوسوفو گؤرونجه قورخدو. آنجاق یوسوف اونو دا دوستجا سلاملاییب ال وئرینجه قورخوسو تؤکولدو. منیم اوتاغیما گیریب اوتوردوق. یوسوف الینده گئتیردیگی توربادان بیر قوتو چیخاردارکن:
- دوقتور بیگ، سیزه بیرآز بال گتیرمیشم.
دئیه قوتونو منه اوزالتدی.
- چوخ شرمنده ائدیبسوز منی، یوسوف قارداش.
- باغیشلایین دوقتور بیگ، منیم اوغلان گلیب بوردا سیزه قارشی ادبسیزلیک ائیله ییب، آنجاق سیزده یاخچی ایش گؤروب، حقینی آووجونا قویوبسوز.
- یوسوف قارداش، باغیشلایین، سیزین آقازاده منی مجبور ائتدی، اؤزومدن دفاع ائتمه لی ایدیم، آنجاق نه ائله مه لی؟ جاواندیر، اؤگرنر........
دئیرکن یوسوف سؤزومو کسدی:
- دوقتور بیگ، اوغلان بوتون دلی اولوب. قیشین سویوغوندا بئله، گئجه لری گئج ساعاتاجاق دیزه جن قارا باتا- باتا، تارلالارین آراسیندا، چایین قیراغیندا، گزیردی. الی آیاغی ایشه سووویوب. قیش چیخدی، پتک لریمیزی یئر به یئر ائتمه لییک، مال حیوانا باخمالییق، اوغلان سحردن گون اورتایا جاق یاتیر، اوندان سونرا دا بوش بوش تپه لرده گزیر....بنؤشه نین خسته اولدوغونا اینانمیر، "منه یالان دئییرلر، بنوشه هرزامانکیندان داها ساغ دیر، اونو گؤروره م، دئییر. بیر شئی دئدیگیمده ده تئز داشیب، چیغیر باغیرا باشلاییر. دوقتور بیگ، چوخ قورخورام، اوغلانین الیندن بیر خاطا چیخاجاق، بو ایشین بیر چاره سی یوخدور. ....؟
عبدالله ین قاپینی آچیب ایچری گیرمه سی ایله یوسوف سؤزونو کسیب، آیاغا قالخیب عبدالله ایله تکرار سلاملاشیب ال وئره رک اونونلا دانیشماغا باشلادی. بو آرادا بیر آز فیکیرلشمک اوچون بیر فرصت تاپدیم. ذهنیمین ان قارانلیق بور بوجاغینی آختاردیم. بیردن بیره ذهنیمه بیر فیکیر یئتیشدی، "آها، بو "قان" گؤسترمک مسئله سینی حل ائده بیلسم، هر شئی یولونا گیرر". عبدالله اوتاقدان چیخدیقدان سونرا:
- یوسوف قارداش، بیلیرسن، بیز...... اره گئدن قیزلاردان.... با...........
سؤزوم یاریدا قالدی. قالانینی گئتیره بیلمه دیم. یوسوف سئوال دولو باخیشینی اوزومه تیکدی و هئچ بیر شئی دئمه دی. "یوخ، بئله اولماز....." دئیه ذهنیمدن کئچدی. سؤزومو تازادان باشلادیم:
- بیلیرسیز، اره گئدن قیزلارین اؤزوندن هئچ او اوغلانا گئتمک ایسته ییب ایسده مه دیگینی سوروشموروق بیز. داوار آلماق ایله قیز آلماغین بیرآز فرقی اولمالی دیر، یوسوف قارداش، قیزین اؤزوندن سوروشمالییق، دوغرودان دا او اوغلانا گئتمک ایسته ییر یا یوخ.......
یوسوف منیم دئدیکلریمی آنلاماییر کیمی دوداغینی بوزوب:
- دوقتور بیگ، بنؤشه منیم اوغلومدان داها یاخچی بیر جاوان هاردان تاپاجاق، ماشاالله ساغلیغی یئرینده، الیندن ایش گلن اوغلاندیر. باخ، بو دلی لیگی اولمازسا، سحردن آخشاما ایشلر، اونون بئجردیگی آری لاری، بیزیم ماحالدا هئچ کیم بسله یه بیلمز. منیم کؤنلوم ایسته ییر کی بنوشه گلیب بیزیم ائوده خانیم کیمی یاشاسین، ماشاالله، یاغیمیز، بالیمیز، حیوانیمیز، هر شئیمیز وار. بنؤشه یوخسول بیر ائوین قیزی دیر، سحر دن آخشاما پالچیق ازیر، بیزیم تیمورا گلسه، اوندان سونرا خانیم کیمی یاشار.
- آخی، او خسته دیر.
- باشیوا دؤنوم، دوقتور بیگ، آلله بیر خسته لیک یاراتمیشسا مین بیر درمان یارادیب، بو قیزین خسته لیگینه بیر درمان یوخ مو؟
- واللهی منیم الیمدن بیر درمان گلمیر.
- آیری حکیملر بیر درمان تاپابیلمز؟
بیلمیرم هاردان گلدی ایسه، بیردن بیره ممدکریم دائی گؤزومون قاباغیندا جانلاندی. ممد کریم آنامین دایی سی ایدی. ماماغان دا یاشاییردی. قیسا بویلو، آریق، آنجاق قمیش کیمی سیخی و قیوراق بیر بیر بدنی وار ایدی. اینجه سسی ایله تر- تله سیک دانیشاردی، دئدیکلرینین بیر چوخونو دا باشا دوشمک اولمازدی. بعضاً ده دانیشارکن تاخما دیشلرینین یوخاری پارچاسی آغزینا دوشردی. بوغولور کیمی اولاردی، باش بارماغی ایله دیشلرینی تازادان داماغینا یاپیشدیراردی و تر – تله سیک سؤزونه دوام ائدردی. سکسن یاشینین اوستونده اولدوغونا قارشین، هله ده قیوراق و جانلی ایدی. درگز ایله اوت بیچمکده، تیکان شله سی یوکله مکده اونون اوستونه یوخ ایدی. او لحظه هارادان ممدکریم دائی آغلیما گلدی ایسه، بیلمیرم. آنجاق اونو یانیمدا ایمیش کیمی حس ائدیردیم.
- یوسوف قارداش، منیم بیر داییم وار، بلکه او بو ایشه بیر علاج تاپابیلر، آنجاق من قیزین اؤزو ایله اؤنجه دانیشمالییام گؤروم اوغلانی ایسته ییرمی.
یوسوف باشینی آشاغیدان یوخاریا ترپده - ترپده فیکیره گئتدی. یئریندن قالخارکن:
- چوخ ساغ اولون، دوقتور بیگ، من سیزین خبرینیزی گؤزله ییرم.
دئییب خداحافظ لشدی.
ائرته سی گون آخشام عبدالله یی کوزه چی خیرالله گیله گؤندردیم. بنوشه ایله بیرلیکده قالخیب درمانگاها گلمک لرینی ایسته دیم. اوچو ده درمانگاها گلدیلر. گؤزوم بنؤشه نین گؤزونه توش گلدیگینده، گئنه او شن، یاشام و سئوینج دولو گؤزلری گؤرونجه سانکی بوتون دونیا منیم ایدی. اؤزومو دونیانین ان خوشبخت انسانی اولاراق حس ائدیردیم. خیرالله ایله مشهدی فیضه نین گؤزله مه سالونونودا اوتوروب گؤزله مکلرینی خواهش ائدیب، بنؤشه ایله بیرلیکده معاینه اوتاغینا گیریب، قاپینی باغلادیم. بنؤشه ده آرتیق قورخو کیمی بیر شئی حس ائتمیردیم. آنجاق بیرآز نیگاران ایدی. منیم اوندان نه سوروشاجاغیمی ماراق ائدیردی. راحاتجا معاینه تختینین اوسدونده اوتوردو. من ده چوخ راحات جا سؤزه باشلادیم.
- باخ، قیزیم، منه آرخایین اولابیلرسن. مندن سؤز چیخماز، جانیمین باهاسینا اولسا دا سنه بیر زیان گلمه سینی اؤنله مه گه چالیشاجاغام. یوسوفون اوغلو تیموردان باشقا بیر سئودیگین واردی ایسه، منه دئیه بیلرسن.
گئنه جانینا بیر قورخو دوشدو. باشینی آشاغی سالیب، آلت دوداغینی چئینه نه مه گه باشلادی. من ده اونو زورلاماماق اوچون هئچ بیر شئی دئمه دیم. نئچه دقیقه سونرا، آنجاق چتینلیک ایله ائشیده بیله جگیم قیسیق بیر سس تونوندا:
- گئتدی:
- اؤنملی دگیل، قیزیم، ایسترسن تاپیب، گتیرریک.
دئدیگیمین جوابیندا:
- یوخ، ایسته میرم.
دئدی و گئنه آلت دوداغینی چئینه یه رک آغیر بیر سوسقونلوغا دالدی. " کیم ایدی؟ هارا گئتدی؟ نیه ایسته میرسن آرتیق؟" کیمی بیر شئی سوروشماق ایسته میردیم. بیر حکیم ایله خسته سی آراسینداکی دانیشیق امنیت مامورو ایله متهم آراسینداکی دانیشیقدان فرقلی اولمالی ایدی. قالخیب، اللریمی شالواریمین جیبینه سوخوب، پنجره دن ائشیگه باخارکن اؤز ایچیمده سوروشابیله جگیم سورولارین احتمالی جوابلارینی یوخلاماغا باشلادیم."کیم ایدی؟"، "ایت اوغلو پاراخ!" کیم اولدوغونون نه نقشی وار؟، "هارا گئتدی؟"، جهندمین دیبینه!"، نییه ایسته میرسن آرتیق؟ سوروسو داها دا گولونج ایدی اؤزوم اوچون. جوابی دا "بیلمیرم" اولاجاق ایدی.بال نییه شیریندیر؟ بیبر نییه آجی دیر؟ بونلارین هامیسیندان دا، داها یئرسیزی قیزا بوشونا اومید وئرمک، یالاندان اوره گینی آلماغا چالیشماق، بوش بوش سؤزلر ایله گولدورمه گه چالیشماق، یوخسا مسئله نی "اؤنملی دگیل، اونود" دئیه اؤنمسیزلشدیرمه گه چالیشماق اولابیلردی.
یالنیز بنؤشه دگیل، او یاشلاریندا، "بخت قاپیسیندا" یوخ "بدبختلیک قاپیسیندا" اولان قیزلارین هامیسی توی گئجه سی "قان" وئریب وئره بیلمه مک قورخوسوندان آغیر دپرسیونلار یاشاییردیلار، گئجه لری قورخولو قاراباسمالار ایله اویانیب اؤزلرینی قان تر ایچینده توی گئجه سی کابوسوندان قورتارماغا چالیشیردیلار. هانسی قیز اون یول هیجله یه گیریب، مسئله دن شخصی بیر تجربه قازانمیشدی؟ "قان" تحویل وئریب وئره بیلمه مه گین قیزین ناموسو ایله ، عفتی ایله هئچ بیر علاقه سی اولمادیغینی کیم اثباتلایابیلردی؟ او یاشداکی قیزلارین بو مسئله دن اله گتیردیکلری بیلگی یالنیز کوللار کندینین فاجعه سینین جاوان بیر قیزین بیر اوغلان ایله قاچدیغی اوستونده چیخدیغی ایدی. بلکه ده آنالاریندان ائشیتدیکلری یالنیز "قیزیم اؤزووه دیقت ائله" اولموشدو. "اؤزووه دیققت ائله" نین نه دئمک اولدوغو بئله اونلارین بیر چوخونا آنلاتیلمیردی. "اؤزووه دیققت ائله" دئمک "ان اساسلی، ان درین ، اؤزوون بئله کونترولوندا اولمایان دویغولاروو سرکوب ائله! " می دئمک اولدوردو؟ نه جور؟ نه ایله؟ "اؤزووه دققت ائله!" دئمک "آمان ها الینی قیچلاریوین آراسینا یاخینلاشدیرما!" دئمک می اولوردو؟ قورخو، قاراباسما، دپرسیون، کسینتیسیز بورون قانامالاری، کورلوق، لاللیق، میندارلیق دویغوسو و بونونلا باغلی واس واسیلیق، بوزو سیندیریب، هر شئیی دفعه لرجه تکرار تکرار یوماق اجباری، فلج اولماق و حتی اؤزونو اؤلدورمک کیمی عارضه لر الزاما "بدبختلیک قاپیسیندا" اولان قیزلارین هامیسنینین یاخاسینی توتماقدایدی. "بدبختلیک قاپسیندا" اولان قیز هر شئیدن اؤنجه اؤزوندن، اؤز بدنیندن قورخوردو. آلدیغی تک و هرکس طرفیندن تکرارلانان بیلگی، کوللار کندینین فاجعه سنینین بیر قیز ایله بیر اوغلانین آتا- آنالارینین اجباری ایله یوخ، اؤز ایستکلری ایله ائولندیکلری و بئیله جه بیر قیزین "ناموسو" نامشروع یئره زده لیندیگی اوچون قوپموش اولدوغو ایدی.
عؤمرومده ایلک یول دویغولارین کلمه لره سیغمادیغینی، کلمه لرایله آنلاتیلابیلمه دیگینی و دویغولارا کلمه لر ایله جواب وئریله بیلمه یه جگینی، دلیلین، منطیقین، آغیلین دویغولار قارشیسیندا دالغالی بیر دنیزده بیر سامان چؤپو قدر گوجو اولمادیغینی حس ائتدیم. ذهنیمه گلن هر آخماقجا سووالا اؤزوندن ده داها آخماقجا بیر جواب تاپیردیم.
باهارین گؤزل گونلری باشلامیشدی. گونشین ایستی سی پنجره نین شیشه سیندن ایچری سیزیردی. تارلالاردا بوغدالار گؤم گؤی بیر فرش کیمی سریلمیشدیلر، قارشی داکی تپه لرده قار ارییب، آنجاق شیریق شیریق یوللار کیمی قالمیشدی. پنجره نین اؤنونده کی آرمود آغاجیندا تومورجوقلاری دیمدیکله یه ن «جهره ائییرن» قوشلاری قیشدا گؤروندوکلریندن داها رنگلی گؤرونوردولر. ایکی آدا گؤه رچینی یئرده کی کیچیک بوداقلاری دیمدیکلری ایله گؤتوروب، اوچوب، آرموت آغاجینین ان باشیندا بیر هاچادا بیربیری اوستونه ییغیردیلار. "آخ، بو گؤه رچینلر بیربیرلرینه بیز انسانلاردان داها چوخ وفالی دیرلار، عؤمور بویو بیربیرلرینه صادیق قالارلار" دئیه فیکریمدن کئچرکن، دؤنوب بنؤشه یه،:
- گل، گل بو گؤه رچینلره باخ!
دئدیم.
پنجره نین اؤنونه یاخینلاشیب ائشیگه باخماغا باشلادی. اوشاق کیمی بیر سئوینج ایچینده، آرموت آغاجینین زیروه سینده کی هاچانی گؤسته ره رک:
- باخ، سبته ییغیرلار.
- بونلارا آلاپاخلا دیئه ریک بیز، گؤورچیندن بؤیوکدورلر، آنجاق بونلاردا گؤیرچین جینسیندن دیرلر، گؤرورسن کول رنگینده دیرلر، بوغازلارینین آلتینداکی حلقه ایله بویونلارینا بزک تاخمیش گلینه بنزه ییرلر. قوشلارین بیر پاراسی، قوو قوشلاری، گؤیرچینلرین بیر پاراسی و قومرولار بیربیرلرینی تاپدیقدان سونرا یاشاملاری بویونجا بیرلیکده قالارلار.
دئدیم.
سئوینجی اوزوندن سیلیندی، آلینی قیریشدی، گؤزلری یئنه کدرلشدی، دوداغینی بوزه رک:
- منی آلداتدی!
- کیم؟
- سپاه دانش.
بوغازی بیچیلدی، گؤزو یاش ایله دولدو، یئنه آلت دوداغینی چئینه یه رک:
- سنی آلاجاغام، دئدی، سنی آلاجاغام، تهرانا آپاراجاغام، گؤزل بیر یاشام قوراجاغیق دئدی.
اختیاریمدا اولمادان:
- وای ناموسسوز!
دئیه آغزیمدان چیخدی.
دؤنوب اللریمی شالواریمین جیبلرینه سوخوب، اوتاغین بویونو آددیملارکن:
- اولوب، کئچیب، کئچمیشه یانما.
دئدم.
دئدیگیمی ائشیتمه میش کیمی پنجره دن ائشیگه باخا باخا اؤزونه دالدی. نئچه دقیقه دن سونرا "بنؤشه" دئیه چاغیردیم. منه ساری دؤندو، آنجاق یئنه اوزومه باخماقدان چکینیردی.
- ایندی من بومسئله یه بیر یول تاپارسام، پولاتلی یوسوفون اوغلو تیمورا گئدرسن می؟
دئیه سوروشدوم. اومودسوزجا باشینی توولادی:
- اولماز، منی تیکه تیکه دوغرارلار.
- باخ قیزیم، سنه دئییرم، من بو مسئله یه بیر یول تاپارسام!
قورو اوتقوناراق:
- او دا اوبیریلر کیمی بیر اوغلاندیر دا.
- ایسدرسن، دئمه لی؟
- اولسون دا.
- سن منه آرخایین اول!
نئچه دقیقه دن سونرا قاپینی آچیب، خیرالله ایله مشهدی فیضه نی ایچیری چاغیردیم. اؤزومو بیر آز ییغیشدیردیقدان سونرا اوزومو مشهدی فیضه یه توتوب:
- مشهدی فیضه خانیم، من بئله شئیلردن قورخارام، آنجاق چاره یوخدور، سیزه دئمه لی یم. بنؤشه نین دردی، ائله بئله هرکسین باشینا گلن بیر درد دگیل، اونون قارنینا جین گیریب.
دئدیم.
مشهدی فیضه بیردن بیره قورخولو بیر هارای چیخارتدی:
- ای وای آلله".....رحمتلیک رستم عمی اؤلدو، یوخسا او بو ایشلری باشاراردی. مال حیوانی دا ساغالتاردی او. ممد حسین گیلین کئچی لری نین بوغازیندا بیرشئی قالمیشدی، حیوان کئچی اؤلوردو. رستم عمی بیر یول کئچی یه اؤسگور دئدی، کئچی اؤسگوروب، بوغازینا تاخیلان سوموگو ائشیگه آتدی. بیزیم ماحالدا اونون ساغالتابیلمه یه جگی خسته یوخ ایدی.
- قورخمایین، منیم ده ماماغاندا تانیدیغیم بیر قوجا کیشی وار، اودا بو ایشلری باشارار. من اؤزوم اونون نئچه نفر بئله خسته نی ساغالتدیغینین جانلی شاهیدییم.
مشهدی فیضه ال آیاغا دوشدو:
- دوقتور بیگ باشیوا دولانیم، قوربانین اولوم، سنه ایکی قوزو کسرم، او کیشی نی تاپ گتیر، بو جینی قیزین قارنیندان چیخارتسین، اونو ساغالتسین.
دئدی
جمعه گونو، فروردینین اون آلتیسیندا سحر گون چیخمامیش، پاشا نین چادیرلی جیپی ایله اردبیله ساری یولا چیخارکن عبدلله یا، شنبه گونونه قاییدابیلمزسم، خسته لره دوقتورون بیر گونلوک مرخصلیکده اولدوغونو سؤیله مه سینی تاپیشیریق وئردیکدن سونرا، یولا چیخدیم. آخشام گون باتاندا ماماغان آلتیندا تبریزدن توفارقانا مسافیر چکن اتوبوسدان ائنیب، هاوا قارانلیقلاشارکن اؤزومو ماماغانا یئتیردیم. ممد کریم دایی نین قیزی رقیه قاپینی آچدیغیندا منی گؤرونجه تعجب ایله:
- وای، صادق، گونون بو واقتیندا بوردا نه ایله ییرسن؟
دئیه سوروشدو.
گوله رک:
- ممد کریم دائی نی قوناق آپارماق اوچون گلمیشم.
دئدیم.
آخشا م یئمه گیندن سونرا ممد کریم دایی یا اولوب کئچنی آنلاتیم و صاباحی سی گون منیم ایله خیاوا گلمه سینی خاهیش ائتدیم. ممد کریم دائی:
- اوغلوم من بئیله شئیلری باجارمارام، منی خاطایا قویما!
دئیه جواب وئردی.
اونو راضیلاشدیرماغا چالیشدیم:
- ممد کریم دایی، بو بیر انسانین سرنوشتی دیر، سندن خاهیش ائدیرم، گل ده بیر تئاتر اوینا، بیر انسانین جانینی قورتار.......!
- اوغول، منیم ایشیم گوجوم وار، زمی ده ور قویوروق، یئرآلما زمی سینین یاریسینی داها اکه بیلمه میشم....
- ممد کریم دایی، سندن خاهیش ائدیرم، من سنین زیانیوین ایکی قاتینی وئررم.......
- اوغول بئله بیر ایش اولماز، من بئله بیر شئی باجارمارام.
دئیه ایکی آیاغینی بیر باشماغا سوخدو. سونوندا ممدکریم دایی نین قیزی سؤزه قاریشدی:
- داداش، من میریق جعفرقولو نو آپارارام یئرآلما زمی سینی اکیب قورتاراریق. سن منه آرخایین اول، دوقتور بی بی اوغلونون خاطیرینی قیرما.....!
دئیه راضیلاشدیردی.
ائرته سی گون ممدکریم دایی ایله بیرلیکده سحر تئزدن یولا چیخیب آخشام قارانلیقلاشاندا خیاوا یئتیشدیک. اتوبوسدا تبریزدن اردبیله گئدرکن چوخ زامانیمیز وار ایدی. ممد کریم دایی کئچمیشلردن، قدیم گونلردن دانیشیردی:
- بورنو زیلیقلی، آمما سئویملی بیر اوشاق ایدین. بیرگون آناوا، بواوشاق بؤیویونجه بیر پوخ اولار، چوخ هوشلو باشلی دیر دئمیشدیم، ماماغان آلتینا گلدیگینده سنه شاماما وئردیگیمی خاطرلاییرسان؟، ماشاالله، ماشاالله، ایندی بؤیویوب حکیم اولوبسان، الله بوندان دا داها اوجالتسین سنی بالا..............
من ده اونا خیاودا باشیمدان کئچنلردن آنلاتیردیم. اورایا یئتیشدیگیزده نئجه بیر تئاتر اوینایاجاغینی اؤیردیردیم. حتی دئیه جگی سؤزلرین بیر پاراسینی یاخچی اؤیرنمه سی اوچون تکرارلاماسینی ایسته ییردیم. خیاوا چاتار چاتماز عبدالله ی کوزه چی خیرالله گیله گؤندردیم. ائرته سی گون آخشاما پولاتلی یوسوف گیلی ائولرینه گتیرسینلر، دئیه تاپیشیریق وئردیم. تیمورون دا اوردا اولماسی گرکدیگی اونودولماسین دئیه تاپیشیردیم.
ائرته سی گون آخشام ممدکریم دایی ایله بیرلیکده خیرالله گیله گئتدیک. تندیر ائوینین قاپیسیندان گیردیگیمیزده هئچ گؤزله مه دیگیم بیر منظره ایله قارشیلاشدیم. تاواندان چوخ گور ایشیقلی بیر تورچیراغی آسیلمیشدی. اوندان علاوه ایکی لامپا چیراغی دا یانیردی. اوتاغین اورتاسیندا بؤیوک بیر سفره آچیلمیشدی. پولاتلی یوسوفون کسدیگی قوزو قاوورولوب بؤیوک میس قابلاردا سفره یه دوشنیلمیشدی. تازا چؤرگین عطری هله میطباقدان چکیلمه میشدی. تندیردن ایکی آددیم بویاندان باشلایان یاریم متیر اوجالیقداکی سککی نین اوسدونده دؤشکجه لر، موخدده لر دوزولموشدو. یوسوف ایله خیرالله سککی نین اوستونده موخدده یه دایانیب اوتورموشدولار. اوبیری لر ده اوتاغین دؤره سینده یئرده اوتورموشدولار. قاباغیمیزا قاچان ایلک آدام ایسه تیمور اولدو. هؤوشنه لی اولاراق:
- باغیشلایین دوقتور بیگ، سیزدن چوخ عذر ایسته ییرم.
دئیه تر تله سیک الیمی توتوب اؤپمه گه چالیشدی. الیمی گئری چکیب بوینونو قوجاقلادیم:
- اولسون، اوغول، جوانسان، هله اؤیرنه جگین چوخ شئیلر وار.
دئیه اوزوندن اؤپدوم. سون سلاملاشدیغیم ایسه بنؤشه ایدی. او لحظه نه گؤردوگوم او شیطان قیز، نه ده قورخولارا بورونموش، تیتره مکدن دیشلری بیربیرینه توخونان قیز ایدی. آغیر و چوخ متین بیر خانیما دؤنموشدو و قوناقلارا قوللوق ائتمک اوچون جان آتیردی. یئمگیمیزی یئییب، سفره نی ییغیشدیردیقدان سونرا چایی میزی دا ایچدیک. گؤز اشاره سی ایله ممد کریم دایی یا "ایندی سیرا سنده دیر" دئیه آنلاتدیم. ممد کریم دایی هر زامان تر- تله سیک و آنلاشیلماز دانیشدیغینا قارشین بو یول چوخ آیدین و آغیرجا سؤزه باشلادی:
- ائشیتدیگیمه گؤره بو قیزین قارنینا جین گیریب؟
اوزونو بنوشه یه توتاراق:
- قیزیم منه بیر چاناقدا بیر آز ایلیق سو گتیر، اؤزون ده اوتاغین اورتاسیندا اوتور!
دئدی.
بنؤشه اؤزو پیشیریب، ماوی لوغابلادیغی، آشاغیسیندا "بنؤشه" کلمه سینین گؤروندوگو بیر چاناق گتیریب مانقالین اوستونده کی چایدانلیقدان بیر آز ایستی سو، سککی نین یانینداکی کوزه دن ده بیر آز سویوق سویو قاریشدیریب ممدکریم دایی نین اؤنونه قویارکن،
- بویور عمی!
دئییب، اوتاغین اورتاسیندا اوتوردو. ممدکریم دایی یانیندا گتیردیگی توربادان بیر اؤنجه کی گئجه بیرلیکده حاظیرلادیغیمیز تنیکه قوتونو چیخاردیب قاپاغینی آچارکن هرکسین ائشیده بیله جگی بیر سس ده "بسم الله الرحمن الرحیم" دئدی. قوتونو الینده قاوزاییب هئچ کسین ائشیتمه دیگی بیر ایکی سؤز اوخویوب قوتویا پوفله دیکدن سونرا قاپاغینی آچیب، ایچینده ن قیف شکلینده گیرده لنمیش بیر کاغاذ چیخاردیب، باشینی حؤصله ایله آچیب، ایچینده کی خیردا اوتلاردان بیر چیمدیک گؤتوروب چاناقداکی سویا سپرکن، گئنه هئچ بیریمیزین ائشیده بیلمه دیگی بیر شئیلر پیچیلدادی. او کاغاذی بوکوب آیری بیر کاغاذین ایچیندن بیر شئیلر سویا آرتیردی، اوچونجو و دؤردونجو کاغاذدان دا یئنه سویا بیرشئیلر تؤکدو. هرکسین گؤزو تعجب ایله ممدکریم دایی نین الینه تیکیلمیشدی. او کاغاذلارین ایچینده نه اولدوغونو بیر من، بیر ده ممد کریم دایی بیلیردیک، بیریسی گوزاوان گولو ایدی. بیریسی قازآیاغی توخومونون دارتیلمیشی، اوبیری لر ده دارتیلمیش گیگیتگن یارپاغی ایله یونجا ایدی لر. ممدکریم دایی کاسانین ایچینده کی سویو بیر ایکی اوچ یول بارماقلاری ایله قاریشدیردیقدان سونرا "نعوذ بالله من الشیطان الرجیم" دئیه رک آیاغا قالخدی. بو آرادا گؤزوم بنؤشه نین گؤزونه دوشدو. قیزین گؤزوندن سئوینج ایله شیطانلیق فیشقیریردی. بو ایشین هامیسینین بیر تئاتر اولدوغونو یاخجی آنلامیشدی. بو تئاترین ایچینده بیر رول اویناماق کیمی بیر فیکیری اولدوغونو دا اوخوماق چتین دگیل ایدی. ممدکریم دایی هرکسه، چوخ ائتکملی بیر سس تونوندا:
- قیزین آناسی کیمدیر؟
دئیه سوروشدو.
مشهدی فیضه خانیم:
- منم عمی.
دئدی.
ممد کریم دائی:
- بو ایش خاطالی ایشدیر، جین چیخارکن قیزی دا اؤزو ایله سوپوروب گؤتوره بیلر، ساریل قیزووا خداحافیظلیک ائدر کیمی اوپ، بیر ده دققت ایله گؤزونون ایچینه باخ!
دئدی.
مشهدی فیضه هؤووشنه یه قاپیلدی، بوغازی بیچیلدی، گؤزو یاش ایله دولدو، قورخو لارو وحشت ایچینده بنؤشه نین قارشیسیندا دیزه چؤکدو، اونون بوینونا ساریلارکن آغلاماغینی توتابیلمه دی. هیق هیق آغلارکن بنؤشه نی دویاناجاق اؤپوب اوخشادی. ایسته کسیزجه گئری چکیلیب سئوال و یالواریش دولوسو باخیشینی ممدکریم دایی نین اوزونه تیکه رک، تیترک سس ایله:
- ایندی نه ایله ییم، عمی؟
دئیه سوروشدو.
ممد کریم دایی گئنه ائتکملی بیر سس تونوندا:
- سنه دئدیم کی، ایندی دققت ایله گؤزلرینین ایچینه باخ!
دئدی.
مشهدی فیضه اؤزونو اوتوردوغو یئرده بیر آز یئر به یئر ائیله دی، بیر آز گئری چکیلدی وبنؤشه نین گؤزونون ایچینه باخماغا باشلادی. بوتون بونلارین بیر تئاتر اولدوغونو آنلاییب آنلامادیغینی حس ائده بیلمه دیم. آنجاق بیر راحاتلیغا قووشدو. سانکی قورخو و هؤوشنه سینه سرین سو سپیلدی. بنؤشه ایسه بوتون بونلاری شیطانجا باخیشلاری ایله ایزله ییر و هئچ بیر شئی دئمیردی. جین چیخارکن اونو دا اؤزو ایله گؤتوره بیله جگیندن قورخموردو. ممدکریم دایی یئنه مشهدی فیضه یه خطاب:
- ایندی قالخ، بیر یورقان گتیر سال بو قیزین باشینا!
دئدی.
مشهدی فیضه آغیرجا یئریندن قالخیب، سککی نین سونوندا بیربیرینین اوستونه ییغیلمیش یورقانلاردان بیریسینی گئتیریب، بنؤشه نین باشینا سالماق ایسته رکن، تیمور یئریندن داشلاندی. قورخو و یالواریش دولو سسی ایله، ممدکریم دایی یا خطاب:
- عمی دور، عمی باشووا دولانیم، جین بنؤشه نی آپارسا نه اولار؟
دئیه یالواردی.
ممد کریم دایی تیمورا اعتناسیز بیر باخیش ایله:
- اوتور یئرووه، هله بیلمیرم نه جور جین دیر.
دئدی.
مشهدی فیضه قورخا- قورخا یورقانی بنؤشه نین باشینا سالیب گئدیب یئرینده اوتوردو. ممدکریم دایی بیر ده هامینین ائشیده جگی شکیلده اوجا بیر بسم الله اوخودو و یاواشجا اگیلیب ساغ الینی بیر ایکی یول بنؤشه نین باشینین اطرافیندا دولاندیردیقدان سونرا آلنینی اوغوشدوراراق فیکره جومدو. سول الی ایله باشینی قاباقدان دالی یا ساری سیغالاییب الینی باشینین دالیسیندا ساخلادی. دؤنوب ساغ الینی بیر ده بیر ایکی یول بنؤشه نین باشینین اطرافیندا گزدیردیکدن سونرا، قامتینی دوزلدیب درین بیر نفس چکدی. ساغ الی ایله ساققالینی سیغالارکن:
- چوخ خاطالی ایشدیر، ....چیراقلاری سوندورون، آنجاق بیریسی قالسین، اونوندا پیلته سینی آشاغی چکین، چوخ آز ایشیق اولسون!
دئدی.
خیرالله قالخیب سقف دن آسیلی اولان تور چیراغینین یئلینی آچدی. مشهدی فیضه ده لامپا چیراغینین بیرینی پوفله دی، ایکینجی لامپانین دا پیلته سینی آشاغی چکدی، آنجاق بیر شام قدر ایشیق بیراخدی. ممدکریم دایی بنؤشه نین دالیسینا کئچیب، چؤمبه لیب، ایکی الینی بنؤشه نین ایکی یانیندا بیر ایکی یول آشاغیدان یوخاری، یوخاری دان آشاغی حرکت وئردی و آیاغا قالخدی. تاسف ایله دولو بیر سس تونوندا:
- بوینوزلو جین دیر.
دئدی.
هامی نین سئوال دولو باخیشی ممدکریم دایی نین آغزینا تیکیلدی. ممدکریم دایی یئنه ائتکملی بیر سس تونوندا:
- بو جین بوینوزلو جین دیر، چیخارکن یا یوخاریدان، یا دا آشاغی دان چیخاجاق.
دئییب بیر بیر اوتورانلارا باخدی. خیرالله
- عمی، جین چیخسین دا هاردان چیخارسا چیخسین.
دئیه جواب وئردی.
ممدکریم دایی درین بیر نفس آلیب، یوخاریدان آشاغی باشینی توولایاراق:
- خاطالی بیر ایش دیر، جین یوخاری دان چیخارسا، قیزین آغزی گؤزو ایریله جک، عؤمورونون سونونا قدر آغزی گؤزو ایری قالاجاق.
دئدی.
چئری زلیخا:
- من آغزی گؤزو ایری گلین ایسته میرم. آشاغی دان چیخارت عمی.
دئدی.
ممدکریم دایی ساققالینی سیغالایاراق:
- بو جین بوینوزلو جن دیر، آشاغی دان چیخاجاق اولورسا، قیزین قیزلیغینی گؤتوره جک.
دئدی.
آغیر بیر سوسقونلوق ائوین فضاسینی دولدوردو. هرکس باشینی آشاغی سالیب، هئچ بیر شئی دئمه گه جرئت ائتمه دی. ممدکریم دایی دا درین بیر سکوتا دالدی. سول الی ایله ساققالینی توتوب، اوتاغین اورتاسینداکی ایکی اوچ آددیملیق بوشلوقدا آددیملاماغا باشلادی. تیمور یئریندن قالخیب، سککی نین تندیره طرفکی یانیندا اوتوران آناسینین یانینا سیغینیب، قولاغینا بیر شئی لر پیچیلداماغا باشلادی. چئری زلیخا بیرآز قاباغا اگیلیب، باشینی چئویررک، سوال دولو باخیشینی یوسوفون گؤزونه تیکدی. یوسوف دوداغینی بوزه ره ک باشینی یوخاری آشاغی ترپتدی. نئچه دقیقه آغیر سوسقونلوق اوتاغین فضاسیندان چکیلمه دی. زلیخا بیر شئی دئمک ایستر کیمی بیر اؤسگوردو. آنجاق سؤزونو دیله گئتیره بیلمه دی. تیمور قالخیب سککی نین اوستونه چیخیب آتاسینین یانینا سیغیناراق اونون قولاغینا بیرشئیلر پیچیلدادی. نئچه دقیقه سوسقونلوقدان سونرا، یوسوف اؤنجه بیر اؤسگوردو، سونرا خیشیلدایان بیر سس تونوندا:
- عمی.......
دئدی، آنجاق یئنه سؤزونون دالیسینی گتیره بیلمه دی. تیمور یالواریشلی باخیشینی یوسوفون اوزونه تیکدی. یوسوف باشینی یوخاریدان آشاغی یا ترپه ده رک، اونا راضیلیغینی بیلدیردیکدن سونرا یئنه بیر ایکی یول اؤسگوروب:
- عمی،........ قیز ساغ قالسین دا، جینی هاردان چیخاردیرسان چیخارت.
دئدی.
ممدکریم دایی چاناغی الینه گؤتوروب:
- او چیراغی دا سؤندورون!
دئدی.
قالمیش سون چیراغی دا سؤندوردولر.ممدکریم دایی کاسانی بیر ایکی یول بنؤشه نین باشینین اوسدونده دولاندیردی. بارماقلارینی سویون ایچینه سالیب چیخاردیب، بارماقلارینداکی سو دامجیلارینی بنؤشه نین باشینا سپه لرکن سول آیاغینین باش بارماغینین اوجو ایله بنؤشه نین بودوندان بیر دورتمه ووردو. بنؤشه تیتره مه گه باشلادی. ممدکریم دایی سودان بیر یول داها بنؤشه نین باشینا چیله ییب، اوچ یول اوجا سس ایله " لاهوله ولا قوت الا بالله" دئیه اوخویوب، ساغ آیاغینین باش بارماغی نین اوجو ایله بنؤشه نین بودوندان ائله مؤحکم ووردو کی، بنؤشه "وای" دئیه چیغیریرکن اوجا سسلی بیر اوستوراق بیراخدی. ممدکریم دایی وار گوجو ایله چیغیردی:
- وای، ناموسسوز جینین بالاسی دا وار ایمیش، هر بیری بیر طرفدن چیخدی.
بیر نئچه دقیقه قارانلیق و سوسقونلوق قالدی. سونرا ممدکریم دایی نین امری ایله چیراقلاری یاندیردیلار. ممدکریم دایی بنؤشه نین باشینداکی یورقانی یاواش یاواش قاوزادی. مشهدی فیضه سئوینجیندن گؤز یاشلارینی توتانمایاراق بنؤشه نی قوجاقلاییب اؤپوب اوخشاماغا باشلادی و "الله چوخ شوکور، الله چوخ شوکور، الله چوخ شوکور" دئیه شکر ائتدی. بنؤشه یاواش یاواش یئریندن قالخدی و آناسینین ایسته گینه گؤره قایقاناق پیشیرمک اوچون یومورتا، یاغ، اون گتیررکن، یوسوف:
- بوگون گتیردیگیم بال یاخچی بالدیر، اوندان پیشیر!
دئیه سسلندی.
بنؤشه مانقالین اوستونده بیر قایقاناق حاضیرلادی. قایقاناغی یئییب، سفره نی ییغیشدیردیقدان سونرا، خیرالله ایله یوسوف اؤز آرالاریندا بیرآز پیچییلداشا- پیچیلداشا گئییشدیلر(مشاوره ائله دیلر). خیرالله اوزونو ممدکریم دایی یا توتوب:
- عمی، بو ایش اوچون سندن داها یاخچی بیرینی تاپابیلمه ریک، گل ده بو اوشاقلاری آداخلا!
دئدی.
ممدکریم دایی اوتاغین اورتاسیندا اوتوروب تیمورو ساغ یانینا، بنؤشه نی ده سول یانینا اوتورتدوردو؛ بنوشه نین ساغ الینی، تیمورون دا سول الینی توتوب بیربیرینه قویاراق، "آلله ین اذنی ایله، بو ایکی آتا آنانین ایستگی ایله بنؤشه خانیم ایله تیمور بیگی آداخلی اعلان ائدیرم" دئدی.
********************************
گؤزو بؤیوک بنؤشه صحنه نین اوستونه چیخیب اؤزونو منه یئتیشدیریب، قوللارینی بوینوما سالیب، ساغیمدان – سولومدان اؤپرک، گؤز یاشلارینین آخماسینی توتابیلمه دیگی حالدا:
- اوستاد، امگینی بوشا وئرمه میشم، ریحان نوه م دیر. دؤغولمامیش کن ، بو اوشاق قیز دا، اوغلان دا اولسا دوقتور یئتیشدیره جگم دئمیشدیم.
دئدی.
* بو ناغیلداکی شخص آدلاری و اتفاقلار، غلامحسین ساعدی نین آدی و تک تاریخی اولای اولان کوللار کندینین داعواسی ندان سیوای، یازارین تخیل گوجونون یاراتدیغی دیر و واقعیت ایله هئچ بیر ارتباطی یوخدور
کؤلن، نوامبر 2014


c: text/html

text:
دوم اوخویاندا ، ائویمیز دیکباشیندا ، مسگره بازار اولان کوچه نین باشیندایدی. بیر ایکی مرتبه لی ائو کرایه ائله میشدیک. آشاغی طبقه بیزیمید . اوست طبقه ده آقا میراسماعیل عمی گیلینیدی. بیز آقام ، آنام ، اورقیه آنام ، باجی قارداشلاریم بیرده یوسوف داداشیم نان بیر ائوده یاشیردیق. یوسوف داداشیم عمی اوغلوموزویدو . آما بیز عمی اوغلو عمی قیزیلاریمیزین دیلیجن ، اونا داداش دئیردیک . داداش چوخ ساکت ، مهربان هابئله درس اوخویانیدی.هئچ واخ بیزنن ساواشمازدی. هئچ بیریمیزین ده اوستونه ال قاوزامازدیهردن منه دیکته دییردی ، غلطلریمی بیر گرزل یازایب اؤرگده ردی.
مدرسه میزین آدی « فرهنگ » ایدی . بیزیم مدرسه ملی بیر مدرسئیدی. هر آی آقام مدرسییه ایلیق وئره ردی. معلیمیمیز ، هر جوماخشامی دا مدرسه نین بابا سینا ، ننه سینه ده بئش قیران یادا ایکی قیران پول ییغاردی. بو مدرسه راستاکوچه نین ایچینده اولان ، جودی کوچه سیندئیدی. بیر کهنه ائو ائشییدی . کلاسلاریمیز ، بیری بیرینین ایچینده اولان اتاقلاریدی. کوچه قاپیسیندان ایچری کی گیریردین، بیر خیردا قه فخانایدی. قه فخانانین ساغی بیر خانیم مدیرین اتاغیدی. سولوندادا بیر قاپی واریدی . قاپی دان ائشیه کی چیخیردین ، بیر خیرداجانا حیاطیدی . حیاطین ایک اوچ پیلله سی وارید. سورا بیر خیردا دالانیدی . دالانین ساغی کلاسلارین قاپی سیدی . کلاسلار بیری بیرینین ایچیندئیدی. دالانین سولوندا دا حیاط قاپی سی واریدی . حیاط قاپی سیندان ائشیه کی چیخیردین ، بیر سکی ایدی . سکی دن حیاطا دؤرد – بئش پلله حیاطا یئییردی. حیاطین ساغیندا گئنه بیر دهلیز واریدی . دهلیز ایک اتاغا چیخیردی . اوست طبقه ده ده بیر دانا اتاق واریدی. هامیسیندان قورخولوسو ، ماوالیدی. ماوال یئرین آلتیندایدی. نه بیلیم بلکی ده اون – اون بئش پیلله ماوالا یئییردی. ماوالین ایکی داشی واریدی. بیرده بیر تلسیندن پرده سی واریدی . یانی کی قاپیسی یوخیدی. اون دیقه سیاحت زنگینده بیلمیردیق نئجه نوبییه دوروب ماوالا گئدک. نه قدیر صفه دوزولن واریدی آللاه بیلسین. بو مدرسه ده هر نه بیر یانا ، قیشین سویوغودا بیر یانا. قیش دا نفت نن یانان پینج لری قوراردیلار. بیلمیرم نئجه یاناردی – یانمازدی کی همیشه اللریمیز سویوخدان دوناردی. نه ظولومنن درس اوخوردوق اللاه بیلسین.
اوزامانلار مدرسه اوشاقلارین دؤیمک ، تزه بیر دب دئییلیدی. درس اوخومویان اوشاقلار. شولوخلوق ائیلیین اوشاقلار کوتک یئیه ردیلر. بیزلری خط کش نن ووراردیلار. هله کوتک یئین دن سورا دا قادیریمیز یوخویدومعلیمی ، ناظیمی ، آتا آنامیزا چوولدویاق. اونلاردا بیزی ووراردیلار کی دئی گؤروم نئینه میسن کی ووروبلار. هله بیرده بیر مدرسیه گلنده معلمه تاپشیراردیلار کی اتی سنین سومویو منیم. معلم لرده ائله دوغوردان دئیردیلر به اتیمیز اونلارین دی.من الیفین یازدیم سیز گیلیفین بیله سیز.
معلیمیمیز هر گون سحرچاغی کلاسا گلمک همه ن مشق لریمیزه باخیب جیزاردی. اوناگؤره ده هر گون سحر خط دفترلریمیزی نیمکتین اوستونه قویوب االریمیزی دیزیمیزین اوستونه قویوب اوتوروب معلیمین گلمه یین گؤزلردیک. گونلرین بیر گونونده ، دئمه بس من بوتون خط لریمی تلسه – تلسه و غلط غولوط یازمیشام. گؤردوم ها ! منیم یانیمداکی یولداشیمین ایکی گؤزو وار ایکی سینی ده تپه سینه قویوب منیم دفتریمه باخیر، اما اؤزومو هئچ اویانلیق قویمادیم کی بو منی چوولدویا. معلم کلاسا گلدی ، قیرمیزی خودکاری الینه آلیب باشلادی خط لریمیزی تئز – تئز جیزماغا. منه یئتیشنده، یانیمدا اوتوران قیز ، شئطان شاپالاغی کیمی آیاغا قالخیب بارماغین قاوزییب دئدی : خانیم معلم اجازه؟
خانیم معلیم دیئی : ناوار؟ دئی گؤروم؟
قیز دئدی : خانیم اجازه ؟ شهربانو خطلرینی غلط غولوط یازیب
معلم کی بیر ایکی صفحه نی قره له میشدی ، چؤوروب بیرده باخدی . سورا منی تخته نین قاباغینا چاغیردی. اوزون چووروب اوشاقلارا دئدی : بیلیرسیز من خطلرینی غلط یازان اوشاغینان نئینه رم.
اوشاقلارین سسی بیردن کسیلدی . خانم معلم خط کشی الینه آلیب مندن ایسته دی کی الیمی آچام . اللریمی آچدیم. خط کشینن محکم اللریمین اوستوندن ووردو. اووجومون ایچی قیپ قیرمیزی اولموشدو. اللریمی دالی چکدیم امما خانیم معلم قیشقیردی کی : الیوی آچ.
من بیرده الیمی آچدیم خانیم گئنه ووردو. اؤز عالمیمده دای دؤزه بیلمه دیم. آغلیا – آغلیا دئدیم : خانم معلم بسدی دا.
آمان آللاهیم . خانم معلم دلی اولوب دئدی : آنلامامیشام یئرینه بسدی دا دئییرسن؟ الیوی آچ گؤروم.
بیرده الیمی آچدیم . بیرداها ووراندا دا دؤزه بیلمدیم . آخی آغاج آجی دی جان شیرین. اللریمی قولتوغومون آلتیندا گیزلتدیم. آما بیلمیرم نه اولدو کی بیراوندا اؤزومه گلدیم کی خیرداجا اللریمنن خانم معلمین دوشوندن وورورامو آغلیا – آغلیا دئییرم : بسدی دا – بسدی دا.
چوخ گئچمدی کی خانم ناظم ده نم هایاندان تاپیلدی. بیر یاندان کی بیر الینن منیم بیله کیمدن یاپیشمیشدی ، بیر الینن ده خیرداجا اوزومه شاپالاقلار ووروردو، منی سوروتدویه – سوروتدویه دفتره آپاریردی. آما دفتر نه دفتریدی؟ بیز او دفتره مدیر اتاغی دئیردیک . مدیر اتاغیندا بیر خیرداجانا آنبار واریدی. دئییردیلر کی شولوخ اوشاخلاری ، درسه باخمیان اوشاخلاری ، بی ادب اوشاخلاری ، او آنبارا قاتیرلار بلکی عقربلر، روتئیلا لار سانجالار. بیلیردیم کی ایندی منیم ده یئریم او آنباردی. قورخومدان آز قالدی تومانیمی به لییم. لاپ دوغوردان دا آغزیم اییلمه یه باشلادی. دئیه سن خانم ناظمین الینی دیشله ییب ، جانیمی قورتاریب خیابانا قاچمیشام. ندجه قاچیرام کی یئره ییخیلسام واللاهی باللاهی کی تیکه پارچا اولاجایام.اؤزومو ائویمیزین قاپیسینا یئتیردیم. قاپینین قاباغیندا دوردوم. بس ایندی من نه چاره قیلیم؟ ائوه گئتسم آنام دؤیه جک ، مدرسیه قاییتسام عقربلر ، روتئیلالار سانجاجاق. ائله یاخجی سی بودور مدرسه واختی قورتولونجا قاپی قاباغیندا دورام. ائله اوجورسوده ائله دیم. ائویمیزین اوتای بوتایی باققال ، مسگر خره زی توکانیدی. باققال دئدی : قیزیم ، به ائوه نییه گئتمیسن؟ الین کی قاپییا یئتیشیر . قاپینی دؤی. گئد ائوه. آدام ائشیک ده قالماز.
باققالا جواب وئرمه دیم . هلبت اؤزو ده بیلیردی کی مدرسه دن قاچمیشام. بیرآز قاپی قاباغیندا دوراندان سورا ، بیردن بیره گؤزوم مدرسه میزین مبصوروینن ننه یه ساتاشدی . رنگی روفوم آتدی قورخومدان تیتره دیم . قاپینی دؤیدوم .آنام قاپینی آچماق همه ن ایچری تپیلیب هارای مدد چاغیریب دئدیم : وای ده ده ، وای ننه . خانم معلم نن خانم ناظم ایستیرلر منی اؤلدوره لر. قویمایین.
مبصورنن مدرسه نین ننه سی یئتیشیب و منیم مشق لریمین ماجراسین دا آناما ناغیل ائله دیلر. آنام حیرصلنیب ، منیم اوستومه یوگوردو. ایستیردی منی دؤیسون کی اورقیه آنام اؤزونو آتدی بیزیم ارامیزاو منی آنامین الیندن قورتاردی. منیم شانسیمدان داداش ائودئیدی. ائله بیل نوخوشویدیو، مدرسیه گئتمه میشدی . بلکی ده آللاه اونو منیم اوچون ائوده ساخلامیشدی. تئز پالتارلارینی گئییندی دئدی : گل ایکیمیز مدرسیه گئداخ. گؤروم خانم معلیمیز نه دئییر؟
دئدیم : هارا گئدیرسن ؟ خانم معلم توتار سنی ده دؤیه ر منی ده.
دئدی : یوخ ! قیز قورخما ، منی هئچ کیم دؤیه بیلمز.
دئدیم : سن بیزیم خانم معلم نن دلی ناظیمیزی تانیمیرسان . معلم ده دؤیمه سه دلی ناظیم حتمن دؤیر.
دئدی : باخ منیم بوی بوخونوما ، سن جه منیم بویوم اوجادی یا خانم معلم نن خانم ناظمین ؟
دئدیم : سنین .
دئدی : بس بیل کی منی دؤیه بیلمزلر. هله گل گئداخ گؤراخ نه دئییرلر.
آنجاق کی داداشا ارخئیین اولوب ، محکم الیندن یاپیشیب ، ننه ینن ، مبصورون قاباغینا دوشوب مدرسیه گئتدیم. خانم معلم نن خانم ناظم مدیر اتاغیندا بیزی گؤزلوردولر. خانم معلم سوفته بسم اللاه باشلادی دانیشماغا . دئدی : آقا سیزین بو باجیز همی خط لرینی غلط یازیب همی ده چکیل اویانا دئمه میشدن قویوب قاچیب.
داداش دئدی : سیزین آندیزی اینانیم یا تویوغون لله یین ؟ بئش بارماغیزین یئری هله اوزوندن گئتمییب. اللرینین ایچی ده کی قیپ قیرمیزی دی ، یوخسا بینه قیزارتماق ایستیردیز اوشاقین اللرین بینه اینن دییشیک توتوبسوز؟
خانم معلم بیلدی کی بو خینوو او خینووا بنزه مز سسینی آلچاقلاتدی . آخ اوره گیم سویودو ، آخ اوره گیم سویودو. یازیق آرواد نم نه عجب دئمه دی کی اوستونه ال قاوزادیم. بیر آز دانیشاندان سورا ، خانم مدیر کی زری خانم سسلردیلر و میزینین دالیندا سس سیز اوتوموشدو دیله گلیب دئدی : باخ قیزیم بیلیرم کی سن چوخ یاخجی قیزسان. بیر درنه شئیطان توولویوب خط لریوی غلط یازیبسان. بو دؤنه داداشیوا گؤره سنی باغیشلیرام . آما بیلیرسن کی بوردا بیزیم آنباریمیز وار . آنباردا دولودو عقربنن روتئیلینان ، پیس پیساینان. گلن دؤنه سنی بو انبارا قاتارام ها ! بیلدین ؟
بیر آز دلیل نصیحت دن سورا ، داداش دئدی : منیم خیرداجانا باجیم چوخ یاخجی قیزدی. یاخجی درس اوخویور ساکت سالم و مظلوم اوشاقدی. قول وئریر بیرده خط لرین دوز یازا. من ده قول وئریرم کی قویمویام اناسی اونو تنبیه ائیلییه. بیده بیر کیشی قیزی آختاریرام بونون اوستونه ال قاوزییا. بوگوندن ده بئله بو اوشاغین همی اتی همی ده سومویو منیم دی. هرکسین ات سوموک لازیمی دی قصابدان آلسین. بوندان سورا هر موشکول اولسا منه یازین اؤزوم گلرم.
داداش گئدندن سورا معلم نن ناظم منی بیرآز دانلادیلار سورادا معلم نن برابر کلاسا گئتدیم. اوشاغیکنخانم معلم نن خانم ناظمین بو تنبیه لری منه بیر آجی خاطره اولموشدو . اوزامان دئییردیلر بس کوتک اولماسا اوشاق یولا گلمز.
*

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
بیر سورو قویون چوبانین الینین آلتیندا اوتلاییب-گزیردیلر، آمما اونلار هئچده اوتلادیقلاری اوتلاردان یارارلاناممیردیلار. چون اونلار نه قدرده اؤزلرین یئدیردیب بسلدسهلرده ؛ سونوجدا چوبانا سود، ات، یون و هابئله دریلرین وئرمک زوروندا ایدیلر.
بو دوروما باخمایاراق اؤزلریده بونون فرقینده دئییلدیلر، آخی اونلار قویون کیمی یاشاماغا قرارلی ایدیلر. اونلار بئله سانیردیلار اگر چوبان اولماسا آجلاریندان اؤلمهلیدیلر یادا ییرتیجی قوردلارا قوربان اولمالیدیلار.
بس انسان اولان چوبان اونلاری نه اوچون قورویوب؟ بسلدیر؟
آخی او اؤزو سونوجدا بو قویونلاری ساغیب، کسیب، یئیب و باشقالارینا یئدیزدیرمی؟
نه ایسه…!
بو قویونلار ایچینده بیر آلقیلی و چیخارلی قوچ واریدی، بو قوچ داها قویون کیمی یاشاماغا دؤزممیردی. آخی او بیر قوجا قوچدان قویونلارین “قو”یا دؤنوب اوچماق ماسالین ائشیتمیشدی. ائله جه ده بو ماسالی ائشیتندن بری نه گوندوزلر یئمهیی و نه گئجه لر اویماغی واریدی.
او بونو بیلیردی اگر بو ماسال گئرچکلشسه؛ او داها چوبانین چیخدیغی یاماجین و قوردون قورخوسوندان بیر یوللوق جانی قورتاراجاقدی و اؤزگورجهسینه یاشاماغا قووشاجاقدیر..!
او باشلادی باشقا قویونلاریدا عُصیان ائتمهیه چاغیرماغا، آمما اونلاردان بیر یانیت گلمهدی و بو ایشی تک باشینا یاپماغا قرار وئردی.
گونلرین بیر گونو او چوبانین هابئله اونون ایتینین گؤزلرین ایراق گؤروب سسیزجه سورودن آیریلیب اورمانا دوغرو قاچیب و گؤزدن ایتدی و چوبان اؤزونه گلیب اونون اولماماسینی فرق ائدینجه او داها ال چاتماز و گؤز گؤرمز یئرلره اولاشمیشدی.
او سورودن آیریلدیغی سورجده “قو”یا چئوریلممدی؛ اومودون ایتیرمهیه باشلادی و گئت-گئده اؤزون تک و یالقیز حسّ ائدیردی. او داها آرتیقراق قوردلارین سسیندن قورخوردو، چون بو دؤنه نه چوبان واریدی و نه اونون ایتی …
بیر نئچه گوندن سونرا اورماندان درهیه سو ایچمهیه ائنرکن گؤزو “کئییک”لردن اولوشان بیر سورویه ساتاشدی. سو ایچمهدن اؤنجه اونلارا یاخینلاشیب ، اؤز کئچمیشیندن اونلارا سؤز آچدی. اونلاردا اونو قوروماق و اؤز گوونلری آلتیندا آلماق حاقیندا اونا سؤز وئردیلر.
قوچ اونلاردان سوروشدو: سیز قوردلاردان قورخموسونوز؟
کئییکلر یانیت وئردیلر: قوردلارین نمنهسیندن قورخمالییق؟
قوچ تیترهیه-تیترهیه سؤیلهدی: اونلارین ییرتیجی خویوندان و ایتی دیشلریندن!
قوجامان کئییکلرین بیری سؤیلهدی: اونلارین ییرتیجی خویو و ایتی دیشلری وارسا بیزیمده دوشمنه قارشی بیرلیگیمیز و ساوونماق اوچون بوینوزوموز وار.
قوچ بو سؤزلری کئییکلردن دویدوقدان سونرا اورکلهنیب و اونلارلا بیرگه داغا دیرماشماغا و زیروهلرده اؤزگورجهسینه یاشاماغا قرار وئردی.
بیر سورو قویون چوبانین الینین آلتیندا اوتلاییب-گزیردیلر، آمما اونلار هئچده اوتلادیقلاری اوتلاردان یارارلاناممیردیلار. چون اونلار نه قدرده اؤزلرین یئدیردیب بسلدسهلرده ؛ سونوجدا چوبانا سود، ات، یون و هابئله دریلرین وئرمک زوروندا ایدیلر.


text:
کوچهیه یئتیشرکن، ننه کی حیطده حوض قیراغیندا قاب یویوردو بیزی هایلادی:”هله هوله آلمایین ها! قارنیز آغرییار. پولونوزا خورما آلین، یوخسا بیر شئی کی دویورا”.
یوخولو و یورغون یولا دوشدوک. گونش تزه اوجا داملارین قیراغینا و چینارلارین باشینا دوشموشدو. سئرچهلر های هارای سالمیشدیلار. اوزاقداکی داملارین اوستوندن پشهبندلر گونش آلتیندا ایشیلداییب، گؤزلریمیزی قاماشدیریردیلار. اوچوموز ده اسنهییردیک. یای ایدی، امما هله ده سازاق تزه سو سپیلمیش کوچهلردن جانیمی اوشودوردی. اورهییم چیرپینیردی. تنبل ایدیم. قاییدیب، ائوده یاتماق ایستیردیم. اللریمی زنبه یارالامیشدی.
صاحیبخانامیز شهرین یوخاری باشیندا اؤزونه باشقا بیر ائو تیکیردی. من و اکبر و اصغر اونا ایشلهییردیک. تورپاق غربیللهییردیک؛ بنا الینه کرپیج و پالچیق یئتیریردیک؛ داش داشییردیق و زنبهیله اوتاقلارین کفین دولدوروردیق. صاحیبخانامیز سؤز وئرمیشدی ائوین ایشی قورتاراندا هرهمیزه بیر دست کت شالوار آلسین.
هر گون ننه ناهاریمیزین پولون وئریر و بیزی یولا سالیردی. بازارچادان کئچنده بامیه سینیلرین گؤررکن آیاقلاریمیز سوستالیردی. سینینین بؤیرونده اوتوروب پوللاریمیزین هامیسین بامیه یئییردیک و آخشاماجا آج و پولسوز قالیردیق.
ننه درزیلیکله ائوین خرجین چیخاردیردی. بالاجا باجیم عذرا دا اونا کؤمک ائدیردی. آتا باغ اجاره ائلهمیشدی. یایلار ایشی ائله بویودو.
عذرا آخشام اوشاقیانا و شیرین دیلیله بیزه دئییردی: “ناهار یئیهنده، ننه دئییر: آه…آی آللاه کئشگه ایکی قانادیم اولایدی الان اوچایدیم و بو قاتیق-خیاری آپارایدیم بالالاریما. آخ الان او داش تورپاق ایچینده نه یئییرلر؟ اللاه ائلهمهمیش ناخوش اولماسینلار”.
ننه بیلمیردی کی بیز همن صوبح تئزدن آزاجیق پولوموزو دا خرجلهییریک و آخشاماجا پول چیخارتماغا هر قاپییا ویریریق.
قازانج یوللاریمیزین بیری ده چؤرک خانایا خمیر تشتی آپارماق ایدی. بیر قادین واریدی اؤزو خمیر یاپیردی و آپاریردی چؤرکچی اونا مخصوص چؤرک پیشیرسین. اکبر خمیر تشتین باشینا آلیردی و چؤرکچییه آپاریردی؛ ایکی قیران آلیردی. اصغر ده آتیلمیش کاغیذلاری کوچهدن توپلاییب، باققال یوسف عمییه وئریب، ایکی قیران آلیردی.
بیر گون یوسف عمی کاغیذلاری واراقلایاندا آراسیندان یئکه بیر تویوق پوخو تاپدی. داها بیزدن کاغیذ آلمادی.
ناهار یورغون و آج اوتوروردیق. آزجا چؤرهگیمیزله باشیمیزی قاتیردیق. یدالله عمی کی فهلهیدی هر گون ناهارا طالبی آلیردی. بیر گون دؤرهسینده اوتورمیشدیق. طالبینی سیندیریب آچدی. طالبی قورتلامیشدی. ایچی قارالمیشدی. گولدوک. یدالله عمی عصبلندی و دئدی: “گلن دؤنهدن داها طالبی آلمارام. نه دن ایچی گؤروکمهین بیر شئی آلیم، هن؟ اوزوم آلارام. سیز ده آز گولون. مگر ایندییهجن قورتلامیش طالبی گؤرمهمیشدینیز؟”
سونرا طالبینی چؤله آتدی و بیز گیزلیجه اونو گؤتوروب یئدیک.
بیرگون ده چوخ آجیدیق. بیر اوغلانجیق بیر پاکات دولو خورمایلا کوچهدن کئچیردی. اوغلان گؤزل کت شلوار گئیمیشدی و اوزون ساچی واریدی. خورما بیزیم آج قارنیمیزی تحریک ائلهدی. اکبره دئدیم: “الیندن خورمانی قاپیب قاچیردا بیلرسن؟”
اکبر آغزینین سویون اوتدو و دئدی:” هه.هه داداش جان.الان”
اکبر قاباغا گئدیب سوروشدو: “آغای اجاقزاده نین ائوی هارادی”؟
اوغلان اطرافا باخاندا، اکبر خورما پاکاتین قاپیب، قاچیرتدی. اوغلان های هارایلا ائوه گئتدی. آناسی و نئچه نفر قوهوملاریندان گتیردی. قورخودان اسیردیم. اوغلان منه اوز چئویریب دئدی: “بیر قیرمیزی کؤینک اوغلانیدی. ائله بو ائوده ایشلهییردی. هارا گئتدی؟”
دئدیم: “بیلمیرم. اصلن اونو تانیمیرام”.
اکبر اوزاقلاردان دیوارین کناریندان باشین اوزادیب باخیردی. من اونو گؤروردوم.
اوغلان آناسیلا گئتدی؛ امما اکبر گون باتینجا اوزاقلاردا دورموشدو. بیزیم یانیمیزا گلمهیه اورهک ائلهمیردی.
اصغرین کیچیک بیر آغاج صاندیغی واریدی کی اوستا بنا آدینی “بدبختلیک صاندیغی” قویموشدو. نییه کی نئچه تیکه قورو چؤرک صاندیغین ایچینده یدی و همشه ده او صاندیغین اوستونده بیزیم آرامیزدا داوا- دالاش و چیرپیشما اولوردو.
صاندیغی ائودن بویات چؤرکله دولدوروب، ایش یئریمیزه آپاریردیق. بعضن ده اصغر پیسپیستا یا چکیرتگه توتوب بدبختلیک صاندیغینا آتیردی.
آخشام توز تورپاقلی و یورغون ائوه یئتیشیردیک. ایشتاهلا هر نه سوفرادا وار، یئییردیک. اصغرین تیکه بوغازیندان گئتمه میش، خورولتوسی اوجالیردی. ننه اونو اللری اوسته یئرینه آپاریردی و غملی اوخویوردی: “آی بالاجا چؤرک گتیرهنیم؛ آی تورپاغلی پیشیگیم. قابارلی و چاتلامیش اللرینین قوربانی اولوم بالا!”
آخشام یاتاندا دئییردیم کئشگه هئچ واخت اویانمایام. صوبح یئنه گرک زورلا اویانیب ایشه گئدهیدیک.
بیر گون ناهار چاغی یاریمچیق دیوارین کناریندا اوتورمیشدیق. هاوا بورکویدی. آغزیم تورپاق دادی وئریردی. اکبرین گؤزو قیزارمیشدی، آغریییردی. آهک قیریغی گؤزونه چیرتلامیشدی.
آج و حالسیزیدیق. بنا و فهلهلر تزه تاوانی دوزلمیش اوتاق دا اوتورمیشدیلار. ناهار یئییردیلر.
گونش گؤیون اورتاسیندایدی. بیر کیشی الینده بیر تیکه بوز روزنامه آراسینا قویموشدو، سورعتله سووشدو.
بیردن قارا چرشابلی بیر قادین گؤردوم. حیطه طرف گلیردی. اوزاقدان منه ایشاره ائلهدی. یاخینا گئتدیم. ننهیدی. پورتومیشدی و اوز گؤزوندن تر آخیری. او قدر یولو پیادا گلمیشدی!! نیگران اولدوم.
ننه چرشابین قیراغا ویردی. اونون آلتیندان باغلی بیر مندیل منه وئریب، دئدی: “بوگون آلچا شورباسی پیشیرمیشدیم. سیزسیز یئیه بیلمهدیک. عذرانی ائوده قویدوم. سیزین پایینیزی گتیردیم. ایستیکن یئیین. یاخشی شوربا اولوب. نوش اولسون جانیزا بالالاریم”.
ننهنین تانیش اییی ایستهملی شوربا ایییله قاریشیب، حالدان حالا چئویردی منی. دئدیم: “ننهجان اللرین آغریماسین”.
اکبر و اصغرده خبردار اولدولار، گلدیلر. ننه تورپاغلی اوزلرین اؤپدو و اکبرین قیزارمیش گؤزون گؤررکن، اوزونه سیللی ووردی. یاش گؤزلرینده دالغالاندی و گئتدی.
باغلی دستمالی آچدیق. اوستوندهکی ایچینده دؤیولمیش ات اولان بشقابی کنارا قویدوق. چورگی ات سویوندا تیلتا ائلهدیک. اصغر بیر تیکه دؤیولو اتدن یئدی. اکبر باشینا بیر قاپاز سالدی. دئدی: “اؤنجه گرک سویون یئیهک. نه دن الی اوزونلوق ائلهدین؟ مگر بیری اته ال وورموشدی سن ده ویردین؟”
اصغرین گؤزوندن آغزینداکی تیکهدن شیشمیش تورپاغلی اوزونه یاش آخدی. اوزولدوم و اکبرین سینهسینه یومروق ووردوم. اکبر تپیکله شوربا کاساسین حیطین اورتاسینا توللادی. قان گؤزلریمی آلدی. داها نه ائدهجهییمی بیلمهدیم. الیمی دؤیولموش اته سالیب، چنگهلهییب تورپاغلارا توللادیم. اوچوموز ده آغلادیق. اوستا بنا یدالله عمی دن سوروشدو: “نه اولوب بو اوشاقلارا؟ نه دن بو گون ایت پیشیک کیمی بوغوشورلار؟”
یدالله عمی جاواب وئردی: “نه بیلیم. بلکه ددهلرینین مئراثی اوستونده ساواشیرلار. بلکه ده بدبختلیک صاندیغین آچیبلار”.
گؤزلریمی کؤینهگیمین قولویلا سیلیب، غربیلی گؤتوروب، تورپاق جوماسینا طرف گئتدیم….
کوچهیه یئتیشرکن، ننه کی حیطده حوض قیراغیندا قاب یویوردو بیزی هایلادی:”هله هوله آلمایین ها! قارنیز آغرییار. پولونوزا خورما آلین، یوخسا بیر شئی کی دویورا”.


text:
قاراقویونلولار
قاراقوْیونلو دؤولتی - شیروان ایستیثنا اوْلماقلا بۆتون آذربایجان٬ ایندیکی ائرمنیستان٬ گۆرجوستانین بیر بؤلومو٬ غرب ایران و عیراقی تۇتان دؤولت. قاراقوْیونلولار اوْغوز تۆرکمان سوْیلو طایفا ایتّیفاقیدیر. بایراقلاریندا چکیلمیش اوْلان دامغا قدیم ساخالاردان بۇ یانا هۇنلارین٬ مملۆکلرین٬ سلجوقلولارین٬ موْغول-تاتارلارین٬ ایشلتدیگی «اژداها اۆرَگی» و یا «حیات چیچگی» دامغاسی ایدی. قاراقوْیونلولارین باهارلی (بارانلی) خاندانی ۲۴ اوْغوزلارین «ییوا» بوْیونداندیر.
باشدادَییشدیر
قارامحمد تبریز تورکلریندن جلایری لرین خانی تبریزده اولدی آما تبریزین گوجی جلایری لردن چوخ اولدی و اونا گوره قارامحمد جلایریلری کی بغداددا حکومت ائدیردیلر بوشلادی امما هله لیقدا اولارین خانلیقین قبول ائدیردی آما اونون اوغلی قارایوسوف جولاردان اوزونی آییردی و اوزون شاه اعلان ائتدی جلایریلر اونون خانلیقین قبول ائتدیلر قاراقویونلولار شیعه مَسلکیدی و تبریزین شام قازان محله سینده خانکندی دوزتدیلر قارایوسوف آق قویونلولارینان ساواشدی و اولاری دیاربکیرجان دالی قایتاردی و بوتون آنادولی نی و قافقازی و کاشانی و آراگینی و شیرازی و ایصفهانی آلدی و اوز اولکه سینه قاتدی سونرا گوموشقایانی آلدی و سوریه، لبنان و میصرین ممالیکینن باریشدی .
قرایوسوفدَییشدیر
قارایوسوف تیمورخان ایله ساواشمادا شکست یدی و تیمورخان تبریزی آلدی قارایوسوف میصرین ممالیکندن کمک ایسته دی و سوریه ده تیمورخانین قاباغینا چیخدی آق قوینلولار کی تیمورخانینان بیرلَشمیشدیلر چوخ سئویردیلر کی قارایوسوف اؤلسون اونا گؤره قراعثمان سوریه ده چوخ ساواشدی آما شیعه لر قرایوسوفی کمک ائتدیلر .
تیمورخان اؤلندن سونرا قاراقوینلولار و قارایوسوف گینه تبریزی آلدیلار. قارایوسوف دنیادان گئدندن سونرا شاهرخ تیمورلی قارا ایسکندرینن ساواشدی واونی شکست وئردی قارا اسکندر بغدادا قاچدی و جلایریلری یاردیمینا ایسته دی و تبریزی آلدی و قاراایسکندر دن سونرا شاه جهان یا جهان شاه تبریزده اوزونی شاه اعلام ائتدی و گؤی مچیدی دوزتدی کی شیعه لر مچیدی اولسون آمّا اوزون حسن جهان شاهی واوغلانلارین 1467 اینجی قمری ایلنده تبریزده ئولدوردی وگؤی مچیدین اوزونه چیخدی .
ایندیکی قاراقویونلولاردَییشدیر
قاشقائیلردن بیر ائل قالیر و شاهسونلردن بیرائل باغدادین شاهسون ائلیندن بیرائلی قاراقوینلولارداندی قاراقوینلولار صفویه زامانیندا شاهسون ائلی اولدولار و صفویه لَره کمک ائتدیلر. ایندی اربیلده و کرکودا و نچه یرلرده قاراقوینلولار واردیلار.


text:
آذربایجانین میللی گئییملری تاریخن اوزون و چوخ مورککب اینکیشاف یولو کئچمیشدیر.گئییملر خالقین تاریخی ایله سیخ باغلی اولاراق، اونون مادی مدنیتینی اؤیرنمک اوچون قیمتلی منبعلردن حساب اولونور. گئییملر مادی مدنیتین عونصورو کیمی، خالقین میللی خصوصیتینی عکس ائتدیریرلر. میللی گئییملر ائتنوگئنئز مسئلهلرینی آیدینلاشدیرماق باخیمیندان، خالقلار آراسیندا مدنی-تاریخی علاقهلری مسئلهلری موعینلشدیرمک اوچون یاردیمچی واسیطه رولونو اویناییر.
خالقلارین اینکیشاف تاریخی، ائتنوقرافیک و بدیعی خصوصیتلری اؤز عکسینی اونلارین گئییملرینده تاپیر. بو خصوصیتلر اؤزونو هم گئییملرده و اونلارین بزکلرینده، هم ده بدیعی تیکیم، توخوما و توخوجولوقدا اؤزونو بروزه وئریر.
آذربایجاندا آپاریلان آرخئولوژی قازینتیلار زامانی تونج دؤورونون اوللرینه عایید ائرادان اوول اوچ مینایللیکده تونجدان حاضیرلانمیش ایینه و بیز تاپیلمیشدیر. بو تاپینتیلار ثبوت ائدیر کی، قدیم اینسانلار پالتار تیکمهگی باجاریردیلار.
آذربایجان خالقی چوخ قدیم زامانلاردان یوکسک مادی مدنیته مالیک اولموشدور. باکی شهریندهکی شیروانشاهلار سارایینین یانینداکی مقبرهده آپاریلان تدقیقات ایشلری زامانی قیمتلی خارا و ایپک پارچا قالیقلاری آشکارا چیخاریلمیشدی.
شوبههسیز کی، پارچا خالقین مدنیتینی عکس ائتدیرن اساس ائلئمئنتلردن بیریدیر. پارچالارین ناخیشی و رنگلری هم بیر خالقی باشقاسیندان آییرماغا کؤمک ائدیردی؛ همچنین گئییملر خالقین موختلیف صینفی طبقهلرین نومایندهلرینی فرقلندیرمهیه ایمکان وئریردی.
قادین پالتارلاری اساسن ایپک پارچا و مخمردن تیکیلیردی. کیشی گئییملری ایسه اکثر حاللاردا ماهوتدان و ائوده توخونان شال پارچادان حاضیرلانیردی. ایستر قادین و ایسترسه ده کیشی آلت پالتارلاری کتان و پامبیق پارچالاردان حاضیرلانیردی.
اون آلتی – اون یئددی عصرلرده آذربایجان گئییملری زنگین اینکیشاف یولو کئچمیشدیر. بو دؤورده آذربایجاندا میللی گئییم مکتبی یارادیلمیشدیر.
اون آلتی عصرده آذربایجان گئییملری ایچریسینده ان دیققت جلب ائدهنی باش گئییملری ایدی. اون آلتی-اون یئددی عصرده آذربایجاندا چالما ایله یاناشی، اوریژینال کیچیک شاپکایا بنزر پاپاقلار دا ایستیفاده ائدیلیردی. اون آلتی-اون یئددی عصرلره عایید آذربایجان قادین باش گئییملری ده موختلیفلیگی ایله سئچیلیر. بو باش گئییملری اؤز فورمالارینا، مورککبلیکلرینه گؤره سئچیلیردی. اساس ایستیفاده اولونان قادین باش گئییملریندن بیری آراقچین حساب اولونوردو.
اون آلتی-اون یئددی عصرلرده آذربایجاندا ایستیفاده اولونان اوست گئییملری ده چوخ موختلیف و رنگارنگ اولموشدور. بو دؤورون گئییملری اوولکی ایللرین گئییملرینه بنزسهده، گئییم فورمالاریندا یئنیلیکلر ده وار ایدی. زامان کئچدیکجه گئییملر داها دا تکمیللشیر و یئنیلهنیردی. دهییشیکلیک اساسن آیری-آیری دئتاللاردا، ناخیش و بزکلرده حیس اولونوردو. بو دؤوره عایید قادین اوست گئییملری ده موختلیف اولموشدور. اساس اعتیباری ایله گئییملر بیچیمینه گؤره همین دؤورون کیشی گئییملرینه بنزهییردی.
اون سککیزینجی عصرده آذربایجان میللی گئییملری اؤز رنگارنگلیگی ایله سئچیلیر. بو دؤورده اؤلکهده باش وئرن سیاسی پروسئسلر گئییملرده اؤز عکسینی تاپمیشدیر.
آذربایجان اراضیسینی شرطی اولاراق بیر نئچه تاریخی-ائتنوقرافیک زونایا بؤلمک اولار. بو تاریخی-ائتنوقرافیک زونالاردا یاشایان آذربایجانلیلارین گئییملرینین اساسن عینی اولماسی اونلارین تاریخن واحید ائتنیک قروپا منسوب اولماقلارینا بیر ثوبوتدور. بو زونالارین اهالیسینین یالنیز لوکال خصوصیتلرینی عکس ائتدیریردی. بو دؤورده ده گئییملر اونون صاحیبینین هانسی طبقهیه مخصوص اولدوغونو گؤستریردی.
موعاصیر دؤوروموزده بو دؤورلرده ایستیفاده اولونان آذربایجانین میللی گئییملرینه موختلیف موزئیلرده راست گلمک اولار. آپاردیغیمیز تدقیقاتلار، الده ائتدیگیمیز معلوماتلار، بیر سیرا تکلیفلرین مئیدانا گلمهسینه ایمکان یارادیر. آذربایجان گئییملری اؤزونه مخصوص و فرقلیدیر. دیزاینئرلر میللی دهیرلردن، تیکمه نؤولریندن ایستیفاده ائتمکله یئنی گئییم طرزلری یارادا بیلیرلر. بو گئییملر اؤزونده یالنیز موعاصیر ائلئمئنتلری دئییل، قدیم گئییم نومونهلرینی ده بیرلشدیریر. میللی گئییملریمیز اولدوقجا موختلیف و اسرارانگیز اینجهلیکلرله زنگیندیر.
بزک عونصورلری گئییملری تاماملایان و اونون میللی خصوصیتلرینی اؤزونده بیرلشدیرن بیر واسیطهدیر. بزک اشیالارینین موعاصیر دؤوروموزده یئنی تئخنولوژی آوادانلیقلار واسیطهسیله یئنیدن جانلاندیریلماسی و گئییملری یئنیدن دئکور ائدیلمهسی مقصده اویغون حساب ائدیله بیلر.
منبع: «ایشیق» درگیسی، نومره ۱ ، اردیبهشت و خرداد ۱۳۹۷
آنلاین ساتیش و آبونمان:
www.ishiq.ir
info@ishiq.ir
۰۹۳۷۹۹۹۹۶۳۷
آذربایجانین میللی گئییملری تاریخن اوزون و چوخ مورککب اینکیشاف یولو کئچمیشدیر.گئییملر خالقین تاریخی ایله سیخ باغلی اولاراق، اونون مادی مدنیتینی اؤیرنمک اوچون قیمتلی منبعلردن حساب اولونور. گئییملر مادی مدنیتین عونصورو کیمی، خالقین میللی خصوصیتینی عکس ائتدیریرلر. میللی گئییملر ائتنوگئنئز مسئلهلرینی آیدینلاشدیرماق باخیمیندان، خالقلار آراسیندا مدنی-تاریخی علاقهلری مسئلهلری موعینلشدیرمک اوچون یاردیمچی واسیطه رولونو اویناییر.


text:
اورهان پاموک
شابلون:Nobel اورهان پاموک (د. ایون ۱۹۵۷) مشهور تورک یازیچی، رمانلاری چوخ دیله ترجمه اوْلموش، مکافاتلار آلیب .
اورهان پاموک 12 اکتیابر 2006 تاریخینده نوبل ادبیات مکافاتینی آلدی و ترکیهنین بیرنجی نوبل مکافاتینی آلان ترک وطنداشی اولدو.
حیاتی و یارادیجیلیغی[دَییشدیر]
اورهان پاموک 1952 ايلينده ايستانبول-دا دونیایا گلدی. ايشيق، شيشلی تئراککی دبیرستانلاریندا اوخودو، روبئرت کالئجی بيتيردی. ايستانبول تئکنيک اونيوئرسيته سنده باشلايان اونيوئرسيته ياشامی ايستانبول اونيوئرسيته سی ژورنالیزم اینستيتوسو ايله دوام ائتدی.
1974’ده يازماغا باشلايان پاموک، ايلک رومانی جئودت بی و اوغوللاری-ندا دوز اؤزونونکو کیمی نيشان داشی-ندا کئچن بير حياتی آنلاتدی.
بو اثر اونا ميلليت يايينلاری رومان ياريشماسی ايله اورهان کمال رومان اؤدولونو گتيردی.
تورکيه -نين ان چوخ ساتیلان، ان دارتيشمالی، دونيادا ان چوخ تانينان يازارلاريندان اوْلان اورهان پاموک ائرته سی ايل سس سيز ائو آدلی رومانينی قلمه آلدی.
وئنه ديکلی بير کؤله ايله بير عثمانلی عاليمی آراسينداکی گريليمی و دوستلوغو آنلادان بياز قالا(1985)، 1990-دان سوْنرا باشدا اينگيليس جه اولماق اوزه ره بیر چوخ ديلده ياييملاناراق پاموک-ا اۇلوسلارآراسی اونونو ساغلايان ايلک رومانی اولدو.
قارا کيتاب ايله بيرليکده اورهان پاموک-ون طرزی دارتيشيلماغا باشلادی.
ادبيات حياتينا کلاسيک يازيملا آدديم آتان پاموک، مودئرن، و پوست مودئرن طرزييله ادبيات چئوره لرينين گونده مينه اوتوردو. سئناريوسونو اؤزو يازديغی گيزلی اوز آدلی فيلم عؤمر کاوور طرفيندن فيلمه چکيلدی.
1994’ده يئنی حيات-ی، منيم آديم قيرميزی ايزله دی. بۇ کيتاب اونا يورت ديشيندان اوچ بؤيوک اؤدول داها گتيردی.
پاموک 2001-ده قار-ی قلمه آلدی.
قار 2004-ده نیویورک تایمز کیتاب آراشدیرماسی طرفيندن ايلين ان یاخشی 10 کيتابیندان بيری سئچيلدی. قار، 20050-ده فرانسه-ده، هر ايل ان ياخشی يابانجی رومانا وئريلن اؤدوله لاييق گؤرولدو.
پاموک، ادبيات حياتينی 2003 ايلينده ياييملانان ايستانبول خاطيره لر و شهر کيتابييلا سوردوردو. 2005 ايلينده ايسه آلمان يايينجيلار بيرليگی طرفيندن باريش اؤدولو آلماغا حاق قازاندی.
2005 ايلی پاموک-ون اينگيليس The Independent طرفيندن ادبيات داليندا ايلين قهرمانی سئچيلدی. و سون اولاراق 2006-دا آغ دنيز ان یاخشی يابانجی رومان اؤدولو پاموک-ون اولدو.
رومانلاری 34 ديله چئوريلن و يوز مينلرجه ساتیلان اورهان پاموک-و بعضی منتقیدلر کافکا، بورخئس، کالوينو، مارکئز کیمی يازارلارلا قارشيلاشديريرلار.
اثرلری[دَییشدیر]
قار
منیم آدیم قیرمیزی
قازاندیغی ادبیات اؤدوللری[دَییشدیر]
نوبئل-دن قاباق قازانديغی باشقا ادبيات اؤدوللری:
- ميلليت رومان ياريشماسی اؤدولو (1979-محمد اَر اوغلو ايله پايلاشدی)،
- اورهان کمال رومان اؤدولو (1983)،
- مادارالی رومان اؤدولو (1984)،
- The Independent Award for Foreign Fiction (1990)
- Prix de la Decouverte Europeenne (1991),
- Prix France Culture (1995),
- Prix du Meilleur Livre Etranger (2002),
- Premio Grinzane Cavour (2002),
- The IMPAC Dublin Award (2003)
- Ricarda-Huch-Preis (2005),
- Der Friedenspreis des Deutschen Buchhandels (2005),
Prix Medicis etranger (2005), -
Prix Mediterranee Etranger (2006). -
خارجی کئچیدلر[دَییشدیر]
بایقوش دوشرگهسی Archived 2012-10-31 at the Wayback Machine.


text:
کادیلاک
کادیلاک ، کادیلاک آمریکا لوس اوتوموبیل ایستحصال چی سی دیر و جنرال موتورز کونسرمینین () پارچاسی دیر. کادیلاک آمریکا دا یوکسک کیفیت و لوس حیاتین سیموولو (سمبل) دور.
1902- جی ایلده هنری مارتین لئلاند طرفیندن قورولان بو شیرکت آدینی فرانسیز کاشیف ، دترویت شهرینین قوروجوسو آنتوین لاومت (Antoine Laumet) ده لا موته (la Mothe) سیور (Sieur) دا کادیلاک دان گؤتورموشدور.
کادیلاک لوس اوتوموبیل لری و بونلارین گؤزه ده ین دیزاینی ایله باشدا آمریکا اولماقلا بوتون دونیادا بؤیوک پرستیژه قوووشوب بیر مکتب مارکا حالینا گلمیشدیر.[۱]
- Runabout
- Rear-entrance tonneau
- Special bodies
8¼ HP Detachable-top limousine 1904
9 HP limousine
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ ویکی پدیا


text:
عراق-داکی سیاسی لیدئرلر ائرکن سئچکیلرین کئچیریلمهسی بارهده راضیلاشیبلار
عراق-داکی سیاسی لیدئرلر اؤلکهنین قارشی-قارشییا اولدوغو مؤوجود بحراندان چیخماق اوچون "آنایاسا چرچیوهسینده ائرکن سئچکیلرین کئچیریلمهسی" بارهده راضیلاشیبلار.
عراق-داکی سیاسی لیدئرلر اؤلکهنین قارشی-قارشییا اولدوغو مؤوجود بحراندان چیخماق اوچون "آنایاسا چرچیوهسینده ائرکن سئچکیلرین کئچیریلمهسی" بارهده راضیلاشیبلار.
عراق باش ناظیرلیگیندن وئریلن یازیلی آچیقلامایا گؤره، پرزیدنت برهم صالح، عالی محکمه شوراسینین صدری فایق زیدان، بیرلشمیش میللتلر تشکیلاتینین (بمت) عراق میسیونونون نومایندهسی ژانین هنیس پلاسچارت ایله اؤلکهدکی شیعه، سنی، کورد، تورکمن و خریستیان ایجماسینین نومایندهلری باش ناظیر مصطفی الکاظیمینین رهبرلیگی آلتیندا پایتاخت باغداد-داکی حکومت ساراییندا بیر آرایا گلیب.
اؤلکهدهکی سیاسی بحرانین موذاکیره ائدیلدیگی توپلانتیدا صدر حرکاتینین نومایندهسی ایشتیراک ائتمهییب.
نؤوبدنکنار سئچکیلرین یئنیدن کئچیریله بیلهجگی ایله راضیلاشان لیدئرلر بو پروسهنین آنایاسا چرچیوهسینه اویغون اولماسینی ایستهییبلر.
ایجلاسدا آنایاسا چرچیوهسینده یول خریتهسینین حاضیرلانماسی مقصدیله میللی دیالوق دانیشیقلارینین داوام ائتدیریلمهسی قرارا آلینیب.
عراق سیاسی لیدئرلر آیریجا صدر حرکاتینی بو میللی دیالوق گؤروشلرینده ایشتیراک ائتمهیه چاغیریبلار.
خاطیرلاداق کی، عراق-دا ان بؤیوک کوتلوی ایجمایا مالیک شیعه دینی و سیاسی لیدئر مقتدی الصدر اوکتبردا کئچیریلن سئچکیلرده غالیب گلسه ده حکومتی قورا بیلمهدی، سونرا ایسه اؤز قروپونداکی معاوین لرینی ایستعفا ائتدیرهرک سیاستدن گئتدیگینی آچیقلادی. صدردن سونراکی حکومتی قورماق وظیفهسی اونون رقیبی اولان کووردیناسیون چرچیوهسینه کئچمیشدی.
کووردیناسیون چرچیوهسی کئچمیش امک و سوسیال ایشلر ناظیری محمد السودانینی باش ناظرلیگه نامیزد کیمی سئچدیگینی اعلان ائتدیکدن سونرا صدر طرفدارلاری اعتراض آکسیالارینا باشلاییب.
صدره صادق قروپلار ایکی هفتهدن چوخدور کی، باغداد-ین یاشیل زوناسیندا پارلامئنت باغچاسیندا اوتوراق آکسیالار کئچیریر. سؤزوگئدن آکسیالارا گؤره مجلیس توپلانا بیلمیر.
صدر آنایاسا، محکمه ایداره ائتمهسی و رژیم دییشیکلیگی ایله ائرکن سئچکیلرین کئچیریلمهسینی ایستییر. صدرین رقیبی، ایرانین دستکلهدیگی شیعه کووردیناسیون چرچیوهسی بو طلبلره اعتراض ائدیر و بونون پارلامئنت طرفیندن حل ائدیلمهلی اولدوغونو بیلدیریر.
شیعه کووردیناسیون چرچیوهسی طرفدارلاری "دؤولت و آنایاسانین قورونماسی" سببی ایله یاشیل زونا قاپیسیندا اوتوراق آکسیالارینی داوام ائتدیریرلر.
صدر کووردیناسیا چرچیوهسی رهبرلرینین "ماسایا قاییت" چاغیریشلارینا "بیر داها اونلارلا دیالوق ماساسینا اوتورمایاجاغی" سؤزلری ایله جاواب وئرمیشدی.
ایلگیلیلی خبرلر
روسیادا اوخولا سلاحلی سالدیری
سالدیریدا آرالاریندا اوشاقلارین دا اولدوغو ۱۳ نفر حیاتینی ایتیردی، ۲۱ نفر یارالاندی
پکاکالی ۲ تروریست ضررسیزلشدیریلدی
"قهرمان تورک سلاحلی گوجلریمیز سوریهنین قوزئیینده تروریستلره قارشی موباریزهنی ائتکیلی و قرارلی شکیلده داوام ائتدیریر"
ایرانداکی گؤستریلرده۲۰ یاشلی حدیث نجفی اؤلدورولدو
گۆونلیک گوجلرینین ائتدیگی آتیش نتیجهسینه بدنینین موختلیف یئرلریندن یارالانان ۲۰ یاشلی حدیث نجفی خستهخانایا آپاریلدیقدان سونرا یاشامینی ایتیردی


text:
Gəlin Düşünək!
Qərib Duyğular kitabından
نه سن دئین اولدی، نه ده من دئین.
هئچ نه ده ییشمه دی، هئچ نه، آ قارداش،
یئین همندیسه، یئییلن همن.
ده ییرمان داشینا اوخشادیق آرتیق؛
بیریمیز آتداییق، بیریمیز اوستده.
دن اویوتمه ییمیز قالیب بیر یانا،
هه در فیرلانیریق بو بحثه- بحث ده.
نییه دوشونموروک، گؤره سن نییه؟
دن کی یوخ، بوشونا فیرلانیریق بیز.
بیر ایش گؤرنمیریک، اودورکی، قارداش
هه در فیرلانماغی ایش سانیریق بیز.
آخی بوش فیرلانان ده ییرمان داشی
قانمیریق، ان آزی اؤزون یئیه جک.
بو چوخ آیدین دی، چوخ آیدین، آ قارداش،
سورتولن داش کی، دن اویوتمه یه جک.
قاپاقلیق اولمایاق، گلین دوشونک؛
او گون یئتیشدیسه وای حالیمیزا.
او گون یئتیشدیسه، او گون آ قارداش،
گره ک اؤلوم یازاق بیز هامیمیزا.
قویون بو ناغیلی یازیب بیتیریم؛
قویون یازیم بیر آز من راحات اولوم.
نییه یاخالاسین بیزی آ قارداش-
نییه یاخالاسین ائله بیر اؤلوم.
کندیمیز یادیما دوشوبدور منیم؛
منی دوشوندورور اوردا گؤردویوم.
ائله بیل هم سسدی، هم قافیه دی،
اوردا گؤردویومله، بوردا گؤردویوم.
یادداشسیز ملتیک بلکه، نه بیلیم؛
گؤروب گؤتورموروک اولوب کئچه نی.
بو گون خیال چه کیب آپاریب منی،
کندی دولاندیریب بوتون گئجه نی.
ده ییرماندا دئییل، قاپاقلیق گؤردوم،
گؤردویوم داشلاری من هر تین باشی.
قاپاق قویولاجاق پوخ قویوسونا
بوشونا فیرلانان ده ییرمان داشی.
بیزده کی، یاتمیشیق فیل قولاغیندا،
اولوب کئچن لری آخی گؤرموروک.
بوشونا فیرلانان او داشلار کیمی
سن منی، من سنی هله سورتوروک.
نییه دوشونموروک، گلین دوشونک؛
محو اولماق اوزره دیر من- من سؤیله ین.
قاپاقلیق اولماغا یارییانلاردی
اؤزویله باشقاسین تن دوشونمه ین.
بیر ایلده بئله جه گئتدی، آ قارداش!
نه سن دئین اولدی، نه ده من دئین.
هئچ نه ده ییشمه دی، هئچ نه، آ قارداش،
یئین همندیسه، یئییلن سن، من.


text:
`ایسراییل باش ناظیری` نتیجهلر
خبرلر [1833]
- اولاف شولتز و ولودیمیر زلنسکی آراسیندا تلفون دانیشیغی اولوب
- نورالدین نباتی: "معین شرایط یاراندیقدا قطرله گاز تیجارتی برپا اولونا بیلر"
- اوکراینا آوروپا بیرلیگینه گاز وئرهجک
- ایسراییل-دن تورکیه-یه اوچوشلار برپا ائدیلیر
- حولوصی آکار اگه دنیزینین قوزیی ینده "اف-16" ایله اوچوش ائدیب
- آلمانیانین ساوونما ناظیری: "اوکراینایا سلاح یاردیمی داها مومکون دئییل"
- حولوصی آکار قارداش اؤلکهلرین ساوونما ناظیرلر ایله گؤروشوب
- شولز:" آوروپا بیرلیگی داها اگمن و باشقالاریندان داها آز آسیلی اولمالیدیر"
- فاتح دؤنمز: "معدن محصوللارینین صادراتیندا یئنی رکورد قیریلاجاق"
- فیلیسطین قانونسوز مسکونلاشان یهودیلری قیناییب
- ایسراییل قوهلری 14 فیلیستطین-لینی حبس ائدیب
- ادی راما: "تورکیه پرزیدنتی اولماسایدی، آشی لاریمیز اولمازدی"
- ایتالیا:"روسیا گازیندان آسیلیلیغی تامامیله آرادان قالدیراجاغیق"
- اوکراینا باش قرارگاهی روسیانین ایتکیلرینی آچیقلاییب
- اوکراینا:" روسیا اوردوسونون دونتسک ویلایتینده هوجوملارینین قارشیسی آلینیب"
- آوروپا بیرلیگی: ایسراییل-ین فوندلارلا باغلی ایرهلی سوردوگو ادعالار تصدیقینی تاپمادی
- ماگدالنا اندرسون: "تورکیه ایله ایمضالانان اوچلو سندین شرطلرینه عمل ائدجییک"
- حولوصی آکار اوکراینالی همکاری ایله تلفونلا دانیشیب
- حولوصی آکار اؤزبکیستان-لی همکاری ایله تلفونلا دانیشیب
- قطر امیری ایله میصر پرزیدنتی آراسیندا تلفون دانیشغی اولوب
- لبنان باش ناظیری سعد حریری تورکیه-ده
- اسراییلده قورخونج اولای
- ایسراییل-ین جنین شهرینی محاصرهیه سالماسی
- ایسراییل فیلیسطین-ده ژورنالیستلری هدفه آلماقدا داوام ائدیر
- ایسراییل قوهلری یهودی میللتچیلرینین یوروشو زامانی فیلیسطینلی گنجه هوجوم ائدیب
- تورکیه و امریکا سلاحلی قوهلرینین باش قرارگاه رئیس لری گؤروشهجکلر
- باش ناظیر بینالی ییلدیریم گونئی کره-یه سفر ائدیب
- یونانلی باش اسقفون اسلام قارشیدی سؤزلری اؤفکه اویاندیردی
- دونیا لیدرلری لوبنان خالفینا باش ساغلیغی وئریب
- میللی مودافعه ناظیری حولوصی آکار آذربایجان اوردوسونو تبریک ائتدی
- تورکیه رادیو تلویزیون قورومو باش مودورو شئنول گؤکان، مقدونیهده


text:
رادوان کارادزیتچ
رادوان کارادزیتچ (صرب دیلی:PaдoBaH Kapaџић)[râdoʋaːn kâradʒitɕ]; (دوغوم:19 ژوئن 1945) بوسنی ده صربیستانلی سیاستچی دیر.بوسنی ساواشیندا بوسنیده اولان صربلرین باشچی سی ایدی.1990 نجی ایللرده بوسنی ده اوز وئرن قیرغینلار کاردزیتچ باشچیلیغی ایله اولدو.دونیادا چوخلو میللتر آراسی تشکیلات اونو جینایتچی و قیرغین چی بیلیب.کارادزیتچ 1995-2008 ایللرده قاچاق یاشادی و گیزلیکده قالدی 21 ژوئیه 2008ده توتولدو و 2016 نجی ایلده لاهه میلتلر آراسی محکمه سی امرینه 40 ایل سوی قیرغینا گؤره زیندانا محکوم اولدو.ایکینجی دونیا ساواشیندان سونرا کارادزیتچ محکمه سی ان بؤیوک محکمه ساییلیر.


text:
قوزئی ژرمن دیللری
قوزئی ژرمن دیللری (اینگیلیسجه: North Germanic languages، آنادوْلو تۆرکجهسیجه: İskandinav dilleri، فارسجا: زبانهای ژرمنی شمالی) هیند اوروپا دیللرینین عائیلهسیندن ساییلیر. بۇ دیل قوزئی آوروپا دا دانیشیلان بیر دیلدیر.
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, eds. (2017). "North Germanic". Glottolog 3.0. Jena, Germany: Max Planck Institute for the Science of Human History.
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«North Germanic languages»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۹ فوریه ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده قوزئی ژرمن دیللری گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
سلوکیلر ایمپیراتورلوغو
سلوکیلر ایمپیراتورلوغو (اینگیلیسجه: Seleucid Empire, فارسجا: سلوکیان، عربجه: سلوقيون، فرانسهجه: Séleucides, آلمانجا: Seleukidenreich, ایتالیاجا: Impero seleucide, روسجا: ГocyдapcTBo CeлeBkидoB) آسیادا بیر اسکی دؤولت؛ و یونان دیلی رسمی دیلیدی. سلوکیلر ایمپیراتورلوغو ۳۱۲ میلاددان اؤنجه قۇرولدو و ۶۳ میلاددان اؤنجه داغیلدی.
تاریخچهسی[دَییشدیر]
الکساندر کبیر(اسکندر مقدونی) فتوحاتی آسیادا و اروپادا اونون اولوموندن سونرا چونکی واریثی یوخودو اونون فاتح ژنراللارینین آراسیندا کی اولاری دیادوخوی آدیلا تانیاردیلار بولوشوندی.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
اسکندردن سونرا[دَییشدیر]
اسکندر اؤلن واختی اونون هچ بیر واریثی یوخیدی، و اونون اوشاغی هله ننسینین قارنیندا ایدی و دونیایه گلمهمیشدی. حؤکومتین بؤیۆکلری ائلیه بیلمدیلر کی بیر مؤحکم واریث تاپالار و بیر مودتدن سونرا اونون حؤکومتی ژنراللارین آراسیندا بؤلوندو، بو بؤلمهلر بو قرارداندی:
- ایران، شامات، اورشلیم و باختر سلوکیلر حؤکومتینین عنوانیندا قورولدو.
- مصر حؤکومتی بطلمیوسیلر حاکیملرینین الینین آلتیندا تشکیل تاپدی.
- تراکیاییلر یا تراسیلر بسفر بوغازیندا تشکیل اولوندو.
- مقدونیه و سونرالار اپیروس، آتن و اسپارتا حؤکومتلری بوگونکو یونان و مقدونیه اؤلکهلرینین توپراقلاریندا قورولدو.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- اینگلیسیجه ویکیپدیا