text:
کریکت
کریکت ۱۱ نفردن عبارت ۲ کوماندا آراسیندا، چوبوق و توپ کمکی ایله، مرکزینده ۲۰ متر (۲۲ یارد) اوزونلوغوندا دوزبوجاقلی بیر ساحه اولان اووال بیر مکاندا اوینانان بیر کوماندا اویونودور. دوزبوجاقلی ساحهنین بیر اوجوندا یئر آلان آتیجی وضعیتیندهکی کوماندانین اویونچوسو توپو، ووروجو مؤوقئییندهکی کوماندا اویونچوسونون اولدوغو دیگر اوجا دوغرو آتاراق، ووروجونون آرخاسیندا اولان قالا بنزری قورغویا (wicket) دیدیرمهیه، ووروجو ایسه گلن بو توپون قورغویا دیمهسینه مانعه تؤرتمک اۆچون علیندهکی چوبوق کمکی ایله توپا وورماغا چالیشار. موفقیتلی بیر ووروشون آردیندان آتیجی کوماندا اویونچولاری توپو توتماغا چالیشارکهن، ساحهده یئر آلان ووروجو دا قارشیسینداکی قورغویا دوغرو قاچار. توپ، اویون ساحهسی خاریجینه چیخمادان توتولسا 'ران' آدی وئریلهن اددلردن ۱، اویون ساحهسی خاریجینه چیخارسا ۴، یئره هئچ دیمهدن اویون ساحهسی خاریجینه چیخارسا ۶ خال قازانار و ووروجو مؤوقئیینده ایکن ان چوخ ادده چاتماغا چالیشار. آتیجی کوماندا ایسه توپو قورغولاردان هر هانسی بیرینه دیدیرهرک، قارشیلانان توپو یئره دیمهدن توتاراق و یا بعضی موستسنا حاللاردا ووروجولاری اویون خاریجینده قویماغا چالیشار. اویون خاریجینده قالان اویونچونون یئرینه باشقا بیر اویونچو گیررکهن، آتیجی کوماندا ایسه 'اووئر' آدی وئریلهن هر آلتی آتیشدان بیر آتیجیسینی دییشدیرمک مجبوریتیندهدیر.
بئینلخالق کریکت موسابیقهلرینده ایستیفاده ائدیلهن اوچ اساس فورمات واردیر. تووِنتی (Twenty 20) فورماتینا گؤره هر ایکی کوماندا دا ۲۰ اووئر حیاتا کئچیریر و ایلک ۲۰ اووئر رئاللاشدیریلماسیندان سونرا کوماندالارین روللاری دییشیر. ۱۰ ووروجونون اویون خاریجینده قالماسی وضعیتینده ایسه ۲۰ اووئر حیاتا کئچیریلمهسه بئله کوماندالارین روللاری دییشیر. بو ایکی دؤورهلیک قیسمین هر بیرینه 'ایننینقس' آدی وئریلمکدهدیر. بیر گونلوک ماتچ فورماتیندا ایسه ایکی کوماندا ۵۰ اووئر حیاتا کئچیریر. بئش گون داوام ائدن تئست فورماتینداکی بیر ماتچدا ایسه هر ایکی کوماندانین ایکی ایننینقس حاقی واردیر و بو ایننینقس ایچینده اووئر مهدودلاشدیرماسی یوخدور. سون ایننینقسده ووروجو مؤقعدهکی کوماندا، رقیبینین توپلام رانینا چاتا بیلممیشسه، آراداکی ران فرقینه باخیلیر و داها چوخ رانی اولان کوماندا، آراداکی فرق قدر رانلا قازانمیش اولور. ماتچین سونوندا ووروجو مؤوقئییندهکی کوماندا، رقیب کوماندانین ران سایینی کئچمیشسه، اون ساییندان ماتچ داخیلینده الده ائتدیی قورغو سایی (wicket) چیخاریلیر و قالان نتیجه قدر wicket ایله ماتچی قازانمیش اولور. کوماندالارین الده ائتدیی خاللار رون/wicket شکلینده گؤستریلمکدهدیر.


c: text/html

text:
اوغوز تورکلری
اوغوز تورکلری، تورکلرین بیر بؤیوک بؤلومودورلر. اوغوزلار دؤردونجو ه.ق. یوزایللیکده باتییا کؤچمک ایله، ایسلامدان اؤنجه بو توپراقلارا کؤچموش تورکلرله بیرلیکده، اورتا دوغونون تورک توپلوملارینی یاراتدیلار. اورخون داش یازیلارینا و موسلمان جوغرافیچیلره دایاناراق، اوغوزلار اؤز کؤچمکلرینی اورتا آسیانین قوزئییندن باشلاییب، خزر دنیزینین قوزئیی و دوغوسونا و اوندان سونرا آذربایجان، عیراق و آنادولویا یئتیشدیلر.
عربجهنین و فارسجانین کلاسیک یازیلاریندا، اوغوزلار غز، تغز غز (دوققوز اوغوز) و تورکمان سؤزجوکلری ایله آدلانیبلار.
اوغوز بویلاریدَییشدیر
قایناقلاردَییشدیر
- دیوان لغات الترک، کاشغرلی محمود، حسین محمدزاده صدیق، اختر

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
کابلده پارتلش یوز بیردی
اوشبو حادثه عاقبتیده کوپلب کیشی نینگ حیاتی نی یوقاتگن لیگی و یره لنگن لیگی بیلدیریلدی
پایتخت کابلده بیر رستورانت یقینیده یوز بیرگن پارتلش حادثه سی عاقبتیده 3 کیشی حیاتی نی یوقاترایکن, 13 نفر ایسه یره لندی.
طالبان حکومتی کابل امنیه قوماندان لیگی سوزچیسی خالد زدران بیرگن بیاناتیده, دهمزنگ ده بیر رستورانت یقینیده پارتلش حادثه سی نینگ یوز بیرگن لیگی نی بیلدیردی.
زدران اوشبو حادثه عاقبتیده 3 کیشی نینگ حیاتی نی یوقاتگن لیگی و 13 نفر نینگ ایسه یره لنگن لیگی نی معلوم قیلدی.
حاضرچه هیچ بیر گروه یاکه کیشی اوشبو حادثه نینگ مسئولیتی نی اوز بوینی گه آلمه گن.
علاقه لی ینگی لیکلر
تورکیه نینگ استانبول شهریده کوپلب افغانستانلیک قاچاق مهاجر اوشلندی
اوشبو کیشی لر استانبول نینگ غازی عثمان پاشا منطقه سیده اوشلنگن
اسلام همکارلیک تشکیلاتی کابلده اویوشتیریلگن هجوم نی قاره له دی
اوشبو توغریده اسلام همکارلیک تشکیلاتی تامانیدن بیانات بیریلدی


text:
دای من ده بئله اولدوم…
علی تقیزاده لاریجان
شهریورآیینین ایستی بیر گئجهسیدی. ۱۳۶۹ -جو ایل. آی درهجیک داغیندان تزه بویلانیب چیخیردی. اسداله کیشینین قاپیسینداکی سس کوی، بوتون ماهروزولو کندین بوروموشدو. نئچه گئجه گوندوز ایدی کی چال چاغیر ایدی. مرادین قاپیسیندان او شنلیک اولان قاپییا، باغلارین آراسیندان چکیلن یول، قارانلیق ایدی. آزجا مراد ایوانین ایشیغی، هردن ده اسداله کیشینین ایوانین چیراغان ائدن ایشیقلاردان، جانسیز شعالار، اودا یئل آغاجلاری ترپهدنده شاخلارین آراسیندان، بیرآنلیق یولا ایشیق سالیردی. اوزو اوسته قارانلیقدا سورونن قوجا قادین ایکی قیز اوشاغینین یاخینلاشماسین هئچ بیلمهدی. قفیلدن بؤیورتکن کولونون آرخاسیندان چخیب اونلا قارشیلاشدیلار. چتینلیکله دوروب اوتوردو. ائله گؤستردی کی بیر شئی آختاریر: نه ایتیرمیسن آخی ننه؟ کمک ائدک تاپیلسین.
کتده هامی اونو آخی یا آخی ننه سسلردیلر. جوانلار، نوه نتیجهلر آخی ننه، باشقالار ایسه آخی دئیردیلر. آدی آغا خانم زمانی ایدی. جوان قیز چاغی، زمانی طایفاسیندان آقایی طایفاسینا گلین گلمیشدی. ایکی کؤکلو طایفانین نمایندهسی کیمی حرمتی وار ایدی. منجه آدینا لایق بیر انسان ایدی. هم آغا هم ده خانیم ایدی. کیشی صفت، محکم، عین حالدا لایق آغ بیرچک بیر قادین. او اؤزو هامینی کیچیک آدی ایله چاغیراردی. هئچ کسین آدینا آغا یا خانیم علاوه ائتمزدی. کیمسه ده اوندان اینجیمزدی. او صمیمیلیک کی آخی ننهنین سسینده وار ایدی آغا یا خانیم سؤزونون ساختا خؤرمتیندن اوستون ایدی.
– تاپارام بالا سیز یولوزدان قالمایین.. تاپارام.
قیزلار بیر آز تعجوبله آرالاندیلار. او سورونه- سورونه اؤز اؤزنه دئدی: تاپارام… تاپارام… تاپمیشام.!
او تاپمیشدی. دوز دئییردی. دیرسهیینین یئره سورتولوب قاناماسی هئچ وئجینه ده دگیلدی. اسدالهنین قاپیسیندا، یول آیریجیندا بیتن قوجا توت آغاجینین دیبینده آیاغا قالخدی. سسسیز اوست باشینین توز تورپاغین سیلکهلهدی. چالیب اوینایان جوانلارا نئچه دقیقه دالدادان باخدی. سس کویون ایچینده قوناق اوتاغیندان گلن اوغلو مرادین سازینین سسین ده تانیدی. مراد قاراچی هاواسی چالیردی. سئوینجدن آخان گؤز یاشین سیلدی، اؤز ائوینه قاییتدی. قولونون سییریلمیش یئرین ایستی سو ایله تمیزلهدی. قیرمیزی داوا ایله درمانلادی، او آنلار خیالی نئچه ایل اوّله قاییتدی. او قارا گونلره، قارا خبر یاییلان گونلره. قیز نوهسی اردشیر، ایران عراق محاربهسینده ایتگین دوشن گونلره.
اسداله کیشی رحمتلیک عزت خدادادی ایله کرمانشاها، اوردان لاپ جبهه خطینه قدر گئدیب عقلی چاتان یئرلری امکان اولان قدر، اوغلون آختارمیشدی. هر کیمدن کی بیر نشان بیر علامت، حتی اولسون اویدورما بیر خبر ائشیدیردی، یوللانیردی. سون وقتلر، ینی بیر خبر آردینجا گئدنده بئله دئمیشدی: دوهسی ایتن بیر نفر هر یئری آختاریب الی بوش مأیوس قاییدیر. یالنیز گومانی گلن بیرجه دره قالیرمیش کی اوخویا-اوخویا اورا اوز توتور. باشقا بیریسی اونو عارسیز سانیب دانلاماق قصدی ایله دئییر: کیشی! وار یوخون بیر دوهدی کی ایتیرمیسن. هله سؤیلهییرسن ده؟!!
کیشی دئییر: بیر درهیه گومانیم گلیر. اورانی آختارماغا گئدیرم. الی بوش قاییتسام هؤنکورتومو گؤرهجکسن.!
دوداقلارینین تیترهمهسین گیزلدیب تئز اوزون دؤندریب گئتمیشدی اسداله کیشی.
او ایتگیدن آغری اذیت چکمهمیش بیر قوهوم اولاد یا حتی دوست تانیش قالمادی. من حیات یولداشیم ایله قیشین قارلی شاختالی گونلری کیچیک اوشاغیمیزی ائوده قویوب زندانلاری، خسته خانالاری، انقلاب دادگاهلارین، پادگانلاری آختاریردیق. قاینیم اردشیر کؤنوللو سرباز گئتمیشدی. او بؤیوک بیر عملیاتدا ایتمیشدی. او گونلر چوخ چتین گونلر اولدو هر قوهوم قونشو بیر نذر ائلهمیشدی. بالاجا اوشاقلاردا نذر ائلهمیشدیلر، حتی مکتوبدا یازمیشدیلار تانری یا، آقا امام زمانا (عج)..
آخی ننه ده نذر ائلهمیشدی کی نوهسی سلامت قاییتسا اؤز ائویندن قیزینین قاپیسینا قدر سورونه-سورونه گئدیب تانریا تشکّرونو بیلدیرسین.
پالتارینی دَییشیب قیزی محترمین ائوینه قاییتدی. شنلیگه قوشولدو. قادینلارین شام بیشیرمهسینه نظارت ائلهدی. جوانلاشمیشدی آخی ننه. هم ایتن نوهسی تاپیلمیشدی هم ده سسسیزجه نذرین اؤدهمیشدی.
آخی ننهنین سونو یامان آغیر گلدی. اونوتقانلیق خستهلیگینه دچار اولدو. ناخوش اولاندان بیر مدّت سورا تبریزده وفات ائلهدی. اونون آلزایمر خستهلیگی تزه بللی اولان زمان اوشاقلارا هله بیلیندیرمهمیشدیلر. آنجاق طایفانین بؤیوکلری بیلیردی. عوام سایاغی یامان دا اوتانیردیلار. آخی خستهلیگین نه اوتانماسی؟ تأسفلر کی آخی ننه دُنیاسین دَییشن آنلار بیر عُمرون آجیلی شیرینلی آلوان خاطرهسیندن بیر اپیزود دا خاطیرلایانمادی.
تزه ناخوش اولدوغو گونلرین بیرینده آخی ننه ایله ایکیمیز، قیزی ائوینده ائیواندا اوتوروب چای ایچیردیک. عادی صحبت ائلهییردی. جوان چاغلاری ائولرینده کچن آغیر قوناقلیقلاردان، آدلی سانلی خان خاوانیلاردان، اوغلو مرادین شانلی کئچمیشیندن، معلم اولدغو ایللردن، ساز مجلسلریندن، یادینا دوشن بوتون شیرین خاطرهلردن دانیشیردی. هئچ منله او سایاق دانیشمامیشدی. بیردن سوسدو. درین فیکره گئتدی. باغچاداکی گؤیرچین قوشلارینا گؤزون تیکیب حسرتله دئدی: دای من ده بئله اولدوم، علی!!
گیزلین بیر سرّی اجازهسیز آچان اوشاق کیمی اوتاندیقدان رنگی دَییشدی. الینده کی چای استکانین یاریمچیق یئره قویدو، دیک آیاغا قالخیب یئیین گئتدی.
عؤمرومده او جور عاجز قالمامیشیدم من. دیلیم توتمادی کی بیر سؤز دئییم. نه یاخشی کی توتمادی دا!. آخی نه دئیه بیلردیم؟!! منجه اونون حاللی حوصلهلی چاغلاری کئچمیش خاطرهلرین اؤز دیلیندن ائشیدیب یازان اولسایدی شیرین بیر رومان چیخاردی کی ارسبارین معاصر تاریخینین بیر پارچاسیندا اوندا گؤرمک اولاردی.
اردشیر بهروزی سونرالار رادیولوژی اوخودو. ایندی ده تبریز خستهخانالاریندا ایشلهییر. اونا مراجعت ائدن تانیش یا غریبه خستهلره الیندن گلن کمگی هئچ زمان اسیرگهمهییب. هامینین صمیمی خؤرمتین قازانیب. خصوصییله قاراداغلیلار همیشه اونا دوعا ائدرلر. سؤز وئریب کی جبهه خاطرهسین، نئجه یارالانیب اسیر دوشمهسین، اسارتده کی ایشکنجهلرین، بیر گون یازیب یایسین. هاما گؤزوم سو ایچمیر. او چوخ تواضعکار انساندی. هر زمان اسارتیندن سوروشساق جوابدان چکینر. دئیَر: کئچدی گئتدی او ایللر. بعضیلر کیمی او کئچمیشه فخر ائدیب باشینا گلنلری شیشیردیب افسانهوی ناغیل ائتمز. بیر ده قاییتماسین او آجی ایللر.!!
کرج۱۳۹۵ یاز


text:
دیانائی
دئوکسی ریبو نوکلئیک اسید (DNA) دیاِنائی (انگلیسجه: Deoxyribonucleic acid) بیر جوره نوکلئیک اسید دیر کی ژنتیک یازیشینین محتواسین اوزون ده ساخلار.
جانلی اولان حایوانلار ، آغاشلار حتی باکتریا و ویروسلار بو ریشته_نین توسطیله رشد اِلِییب و اوز حیاتلارینین بیولوژی وظایفین انجاما یِتیریللَر.
بو مولکولون اَن بویوک وظیفسی ، ژنتیک اطلاعاتینین حیفظ اِلَمَگی دیر.[۱]
ویراثتی مادهسینین کشف اولماق تاریخچهسی[دَییشدیر]
نوکلوئید اسیدلر اول سِری ۱۸۶۹–جو ایلین قیشیندا سوئیسی اولان بیلیمجی فردریش میشر توسوطیله کشف اولوندو. میشر آغ رنگ ده اولان بیر مادهنی اینسانین آغ گولبولون دان و بالیق اسپرمیندن چیخارتدی.
بو مادهنین ایچین ده اولان نیتروژن و فسفات باعیث اولدی کی میشر تَزه بیر آلی موادی کشف اِلیه کی اونلاری نوکلئیک اسید آدلاندیردی.
بو ایشدن سونرا گریفیت آزماییشیلَن شانسی صورتده میشر بیلدی کی خوصوصیتلر و خاص اولان صِفَتلَر
اِلیه بیلیرلر کی بیر باکتریا دان اوبیریسینه منتقل اولا.[۲]


text:
۱۹۸۴ (رومان)
۱۹۸۴ مین دوققوزیوز سکسن دؤرد یوخسا اون دوققوز سکسن دؤرد (انگلیسجه. Nineteen Eighty-Four یا 1984 ) جورج اورولین 1948جی یازمیش و 1949جو ایلده یایمیش، دونیا دا تانینمیش سیاسی آنتی اوتوپیا رومان ناغیلیدیر. دونیانین ان اوخومالی رومانلاردان ساییلیر و 25 میلیون جیلدی ساتیلمیشدیر. تایم درگیسینین 2009 باخشیندا، سون 60 ایل عرضینده یارائدیلمیش ان یاخشی 60 کیتاب ایچینده یئر آلیب. نیوزویک ژورنالی دا بو کیتابی، بشریت تاریخینده ایکینجی ان یاخشی کیتاب آدلاندیرمیشدیر.
یونسکو-نۇن قراری ایله 1984-جۆ ایل یازیچینین خاطیرهسینه احتیرام اوْلاراق "جوْرج اوْرول ایلی" اعلان ائدیلمیشدیر.
رومانین قیساسی[دَییشدیر]
ایتفاقلار 1984جو ایلده باش وئریر. دونیالیق ایکینجی ساواشدان سونرا، دونیا اوچ بؤیوک گوجلو (سوپر پاور) دیکتاتورلوق رقیب اؤلکه آراسیندا و بیر یئیه سیز بؤیوک بؤلگه یه بؤلونموشدور:
- اوشئنیا (اوقیانوسیه، آمریکا، گونئی آفریقا و بریتانیا)
- اوراسیا (اوروپا و شومالی آسیا)
- ائست آسیا (شرق و اورتا آسیا)
شومال آفریقا، اورتا شرقین یاریسی، و جنوبی هیند، و هیندوچین صاحیبسیز اولاراق، گوجلرین آراسیندا الدن اله اولور. اوچ اؤلکه لر آراسیندا باریش - ساواش آراسیندا بیر وضعیت وار، و نئچه دفعه بیربیرلرینه آتوم بومبو ووروبلار.
اوشئنیا حکومتی اینگسوک (اینگلیس سوسیالیسمی، اینگلیسجه. English Socialism قیساجا Ingsoc) ایدئولوژی سی ایله دولانیر، و خالقی اوچ دسته یه بؤلونوب: عوام ساوادسیزلار و ایشچیلر، ائشیک پارتی (حزب)، و ایچ پارتی.
اؤلکه نین باشچی سینا بؤیوک قارداش (Big Brother) دئییلیر و گؤرونتولری هر یئرده، ایسنانلاری کونترول ائدن بیر جانلی کامئرا اوستونده واردیر. ایجتیماعین 100 ده 85ی اولان عوام میلّت ساواش وضعیتینه گؤره حددن آرتیق یوخسولدولار و سیاسته گیرمک اجازه لری یوخدور. ائشیک پارتی حکومتین ایشچیلری دیلر ولی ایچری سیاستلردن خبرسیزدیلر، و بوتون یاشاییشلری حتی ائو ایچینده کامئرالار گؤزو آلتیندا دیر، آما اصلی گوج ایچ پارتی الینده دیر کی سایی لاری چوخ آزدیر (2%). اوشئنیا دؤولتی دؤرد وزارتدن قورولور:
- باریش(Peace) ویزارتی، آنجاق آدی نین ترسینه ایشی ساواش و دیفاع دیر.
- بوللوق(Plenty) ویزارتی، ایشی ایقتیصاد، مالیه ، صنعت و اکینچیلیک دیر آنجاق قیتلیق یاراتتماق و میلّتی یازیق ساخلاماغا چالیشیر.
- سئوگی(Love) ویزارتی، ایشی جامعه ده عدالت یاراتماق دیر، آنجاق آدی نین ترسینه وظیفهسی خالق آراسیندا قورخو سالماق دیر.
- دوغرو(Truth) ویزارتی، ایشی خبر یایماق، اؤیرتیم(تحصیل)، هونر و اَیلنجه (تفریح) یاراتماق دیر، آنجاق هدفی پروپاقاندا دیر.
ناغیلین قهرمانی وینستون اسمیت 40 یاشیندا ، اوشئنیانین مرکزی، لندنده یاشاییر و اوشاقلیقدا ساواش زامانی، آتا آناسی نی الدن وئریب و ائشیک پارتی نین ایشچیلرین دیر، حکومت کامئرالاری آلتیندا یاشاماقدان ، سیاستلردن، یالانلاردان، و عجیب غریب ایشلریندن بئزیب ، ایچ پارتی دا ایشلیَن ژولیا آدلی بیر قیز لا ایلیشکی قورور، ایستیرلر سیستمه قارشی چالیشسینلار و بونا گؤره گیزلی بیر تشکیلاتا قوشولماق ایستیرلر ، و سونوندا اوبرئین آدلی بیر آیری ایچ پارتی آدامی ایله تانیش اولورلار ، حالبوکی ...
۱۹۸۴ کیتابیندان دیللره دوشَن یئنی سؤزجوکلر و افاده لر[دَییشدیر]
جورج اورول ۱۹۸۴ کیتابیندا، اوشئنیا حکومتی نین مخصوص و تایسیز سیاستلری و گؤردوگو سیستماتیک ایشلر و داورانیشلارینا یئنی آدلار وئریب؛ و دوغرو دونیادا دا چوخلو میثاللاری و اوخشارلاری نین اولدوغونا گؤره ، دیللره دوشوب.
بؤیوک قارداش (Big Brother)[دَییشدیر]
دئمک اولار بوتون کومونیست و توتالیتر حکومتلر ده، حتی سؤز ده دموکراتیک حکومتلرده همشه باشچیلارین عکسلری و آدلاری هر یئرده گؤرونور و دئییلیر، و خالق آراسیندا استبداد و قورخو علامتی اولور. چوخلو آداملار ۱۹۸۴ کیتابیندان تقلید ائدیب، بئله دیکتاتور باشچیلارا کنایه اولاراق بؤیوک قارداش قیساجا بی بی (BB) دئییرلر
ایکیلی دوشونمک (Doublethink)[دَییشدیر]
بوتون سیاسی سیستملرده مخصوصا کومونیست و توتالیتر حکومتلرده، و حتی دموکراسی ایله دولانان ایجتیماعلاردا ، ایکیلی دوشونمک دانیلماز بیر حقیقتدیر. زمان مقتضیاتی ایله 180 درجه دئییشیلن سیاستلر و استراتژیلر ایکیلی سیاست دیر. اؤرنک ایچین، ۱۹۸۴ ده، دوننکی دوشمان اؤلکه، بوگون دوست اؤلکه اولور و ترسینه! بیریسی حکومت قوللوغوندا اولسا، بؤیوک قارداشین ان یاخین یاردیمچی سی اولسا بیله، اولابیلر گلجکده بیر خائن تانینیب و آدی تاریخدن سیلینسین.
۱۹۸۴ ده بوتون اینسانلارین بئینی خبر اورقانلاری ایله ائله حاضیرلانیر کی لازیم زاماندا دوشونجه لرینی حکومت سیاستلری ایله منطبق و اوست اوسته اولسون. اینسانلار دا اؤزلری بونو باشا دوشورلر کی باخیشلارینی حکومتین سیاستلری ایله دَییشمَسَلر اؤزلرینه آغیر باشا گلر.
دوشونجه گوناهی (thoughtcrime)[دَییشدیر]
چوخلو باغلی سیاسی سیستملرده، حکومت ایستیر بوتون اینسانلارین دوشونجه لری حکومتین ایدئولوژی سی ایله اؤرتوشسون. مخالف و آیری بیر دوشونجه یه صاحیب اولماق واز گئچیلمز بیر گوناه ساییلیر.
یئنی دانیشیق (Newspeak)[دَییشدیر]
جورج اورولین کیتابینداکی اوشئنیا حکومتی ایستیر رسمی دیلی (انگلیس دیلی) نی اولدوقجا ساده لشدیرسین و مترادف سؤزجوکلری آرادان آپارماق ایستیر. بونا گؤره یئنی و بسیز بیر دیلی یاراتماق ایستیر. بونون دا نَدَنی اوستو اؤرتولو سیاسی ادبی یازیلار و فیکیرلرین قاباغینی آلماق و البته یالانلاری ایجتیماع آراسیندا یئرینه سالماق و اسکی سؤزلری یئنی معنالارلا جایدیرماق دیر. ۱۹۸۴ دا بو موضوعدا افراط اولونسا دا، حکومتلر آز مقیاس دا بو ایشی گؤرورلر.
اوزاق گؤرن (Telescreen)[دَییشدیر]
۱۹۸۴ ناغیلیندا اوشئنیا حکومتی اؤلکه نین هر بیر یئرینده حتی ائولرین ایچینده جانلی کامئرالار لا، مخصوصا حیزبه باغلی اولان اینسانلاری حتی ائولرینده گودور. بو ۱۹۸۴ کیتابی یازیلان زامان امکانسیز اولسایدی دا، تکنولوژی و اینترنتین گلیشمه سی اولابیلن بیر ایش نظره گلدی.
ایکی ایکی بئش اولار (2+2 = 5)[دَییشدیر]
۱۹۸۴ دا بوتون اینسانلارین بئیینلرین بئله حاضیرلاییرلار کی بیر شئیی یالان بیلسه لر ده، اؤز منفعتلرینه خاطیر اونو دوغرو قبول ائدیرلر. بونا ایکی ایکی دؤرد اولماز، بئش اولار دئییلیر.
101 اوتاغی (Room 101)[دَییشدیر]
۱۹۸۴ کیتابیندا ان دهشتلی یئر دیر. ایکی ایکی دؤرد اولار دوشونجه سیندن ال چکمییَنلر، و "دوشونجه گوناهی"ندا اولانلار، حتی آند ایچسَلَر ده بیز مخالیف دئییلیک، اؤز دوشونجه لرینی بو قورخولو اوتاق ایچینده دَییشیب، بیر خطرسیز اینسانا دَییشیلمک مجبوریتینده قالیرلار. چوخلو غیر دموکراتیک جامیعه لرده بئله یئرلر وار، و جورج اورولین رومانیندان اقتباس ائدیب، ائله مکانلارا 101 اوتاغی دئییلیر.
کیتابین تورک دیلینه چئویرمه سی[دَییشدیر]
مین دوققوزیوز سکسن دؤرد کیتابی نی، آذربایجان جمهوریتینده، ویلایت قولییئو آذربایجان تورکجهسینه چئویرمیشدیر.
رومانین فیلمی[دَییشدیر]
20-جی یوزایل فاکس و آتلانتیک بوراخیشلاری فیلم شیرکتلری، مایکل رادفورد یؤنتیجیلیگی ایله ، بو رومانین ناغیلیندان بیر فیلم ده دوزلدیب و 1984 ایلینده اکرانا آپارمیشلار. بو فیلمده جان هارت وینستون ، ریچارد برتون اوبرئین، و سوزانا همیلتون ژولیا روللارینی اوینامیشلار.


text:
زنگانلی شاعر «رزاق شاهمرادی(آزاد)» وفات ائتدی
آلدیغیمیز خبر اساسیندا، چوخ تاسفله «آزاد» تخلصلی زنگانلی شاعر «رزاق شاهمرادی» آذر آیینین ۲۴نجی گونو وفات ائتمیشدیر. ۱۳۳۸نجی گونش ایلینده زنگان ماحالینین «رجعین» کندینده دونیایا گؤز آچان شاعر «آزاد»، آذربایجان ادبیاتینا خصوصیله ده شعریمیزه اورتا یاشلاریندان اوز گتیرسهده، آز بیر مدتده شعر هوسکارلارینین رغبتینی قازانماغی باجارمیشدی. اوشاقلیق ایللرینی کندلرینده کئچیرن و آنا دیلین شیرینلیگینی و شفاهی ادبیاتیمیزین درینلیگینی اؤز آناسیندان اؤیرهنن و اونون بایاتیلاریندا شعرلرینین تملینی قویان شاعر اؤز یارادیجیلیغیندا داها آرتیق گرایلی، قوشما و کلاسیک قالیبلرینه مئیل گؤسترمیشدیر.
رزاق شاهمرادی(آزاد)نین سون ایللر ادبی فعالیتی داهادا چوخالمیش، زنگان، میانا، کرج و تهران ادبی درنک و محفیللرینین فعال اشتراکچیلاریندان اولموشدور. تاسفله اؤلوم آمان وئرمیر و شاعرین عؤمور کیتابی بیر یوللوق باغلانیر. آذر آیینین ۲۴نجی گونو کرج شهرینین کوثر خستهخاناسیندا کرونا ویروس سببیندن وفات ائدیر.
«ایشیق» – آذربایجان ادبیات و اینجه صنعت سایتی آذربایجان شاعری «رزاق شاهمرادی(آزاد)»نین ایتگیسینی اونون مؤحترم عائلهسینه، قوهوم- اقرباسینا و ادبی جمعیتیمیزه باش ساغلیغی وئریر، مرحوم شاعریمیزین خاطیرهسینی عزیزلهییر.
«ایشیق» – آذربایجان ادبیات و اینجه صنعت سایتی
۲۹/۰۹/۱۳۹۹


text:
«ائو» و «قولچاق» فیلملرینین رئژیسورو تانینمیش آذربایجان سینماچیسی «اصغر یوسفینژاد» حیاتا گؤز یومدو.
خبر آژانسلارینین یایدیغی خبر اساسیندا تانینمیش صنعتکار بیر نئچه گون اول بئیین قاناماسی سببیندن خستهخانایا یئرلشدیریلیب و عملیات اولونماسینا و عملیاتین اوغورلو کئچمهسینه رغما، سهشنبه گونو شهریور آیینین ۲۲-جی گونو تبریز خستهخاناسیندا وفات ائتمیشدیر.
اصغر یوسفینژاد ۱۳۴۸-جی ایل تبریزده آنادان اولوب، ایلک فیلمینی «باران رؤیاها» آدیندا ۳۴ یاشیندایکن رئژیسورلوق ائتمیشدیر؛ آنجاق صنعتکارا بؤیوک شؤهرت قازاندیران اونون آذربایجان تورکجهسینده یاراتدیغی «ائو» فیلمی اولموش، همن فیلم ۳۵-جی فجر فئستیوالیندا منصفلر هئیتی طرفیندن فئستیوالین ان یاخشی فیلمی سئچیلمیشدیر. اصغر یوسفینژادین «قولچاق» آدیندا سون فیلمینه فجر فئستیوالی اوچون نمایش اجازهسی وئریلمهمیشدیر. او رئژیسورلوقلا برابر سینما یازیچیسی کیمی ده تانینمیشدیر.
اصغر یوسفینژادین وداع مراسیمی چرشنبه گونو ساعت ۱۰:۰۰-دا تبریز رادیو بیناسینین قارشیسیندا کئچیریلهجک و «وادی رحمت» مزارلیغیندا تورپاغا تاپشیریلاجاق.
«ایشیق» امکداشلاری آدیندان صنعتکارین ایتگیسینی حؤرمتلی عائلهسینه، دوست- تانیشلارینا و صنعت اجتماعیاتینا باش ساغلیغی وئریر، خاطیرهسینی عزیزلهییریک.
«ائو» و «قولچاق» فیلملرینین رئژیسورو تانینمیش آذربایجان سینماچیسی «اصغر یوسفینژاد» حیاتا گؤز یومدو.


text:
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/دسامبر ۲۶
۲۶ دسامبر: ویکیپدیا:تاریخده بوگون/دسامبر ۲۶/فایل ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۶ دسامبر/مناسبتلر، ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۵ دی/مناسبتلر
- رویدادلار
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲ جمادیالثانی/رویدادلار ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۵ دی/رویدادلار
- ۱۸۶۵ - آمریکالی جئیمز ناسون سۆزمه قهوه ماشینینی ثبت ائتدیردی.
- ۱۸۹۸ - ماری و پیئر کوری٬ رادیونو کشف ائتدیکلرینی بللی ائتدیلر. کوریلر٬ ۱۹۰۳-ده بۇنا گؤره نوبل فیزیک اؤدولونو آلدیلار.
- ۱۹۲۵ - تۆرکیه بؤیوک میلّت مجلیسی٬ اۇلوسلارآراسی ساعات و تقویمین ایشلنمهسینی قبول ائتدی.
- ۱۹۳۳ - افام رادیو ثبت اوْلوندو.
- ۱۹۷۵ - شوروی بیرلیگی٬ دۆنیانین ایلک سوپرسونیک داشیما اۇچاغی اوْلان توپولوف تو-۱۴۴-ۆ ایشلتمهیه باشلادی.
- ۱۹۸۶ - دۆنیانین نۆفۇسو ۵ میلیاردا چاتدی.
- ۲۰۰۳ - بم شهرینده ۶.۶ بؤیوکلوگونده زلزله باش وئردی.
- ۲۰۰۴ - هیند اوقیانوسو دابانیندا (قۇزئی اندونزی یاخینلاریندا) ۹.۷ بؤیوکلوگونده زلزله باش وئرهرک سونامی یاراندی. بۇ سونامی ۱۳ اؤلکهده ۲۰۰٫۰۰۰-دن چوْخ آدامین اؤلومونه و یا ایتیلمهسینه سبب اوْلدو.
- دوْغوم گونلری
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲ جمادیالثانی/دوغوملار ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۵ دی/دوغوملار ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۶ دسامبر/دوغوملار
- اؤلوم گونلری
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲ جمادیالثانی/اولوملر ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۵ دی/اولوملر ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۶ دسامبر/اولوملر
میلادی، جلالی و قمری تقویم لر بعضی ایللرده گونلر برابر دییلر، اونا گوره یادبودلاری و تقویم لری اوز صحفه سینین آلتیندا گئتیرین. یادبودلاری دییشمک اۆچون بو گونده، اشاقیداکی صحفه لری دییشدیرین:
- فایل
- مناسبت لر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۵ دی/مناسبتلر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۶ دسامبر/مناسبتلر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲ جمادیالثانی/مناسبتلر
- رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۵ دی/رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۶ دسامبر/رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲ جمادیالثانی/رویدادلار
- دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۵ دی/دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۶ دسامبر/دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲ جمادیالثانی/دوغوملار
- اولوملر
و قمری گونلره گوره وپ:تاریخده بوگون/قمری بررسی ائدین.


text:
سئودا میرزه و پروفسور صالح ییلماز
نؤبتی قورولتایی تبریز شهرینده ائتمک ایسته ییریک” صالح ییلماز”
آنکارا ایلدیریم بایزید یونیوئرسیته سی نین پروفسورو صالیح ییلماز لا مۆصاحیبه
صالیح بَی ، بیزیم صؤحبتیمیز اساساً قارا پاپاق لاردان اولاجاق چونکی سیزین حاققینیزدا اوخودوغوم مقاله لردن گؤردوم کی علمی آراشدیرمالارینیز داها چوخ قاراپاپاق تورک لری اۆزه رینده کؤکله نیب .بو تدبیرلرده ده فعال ایشتیراک ائدیرسینیز عینی زاماندا تدقیقاتلارینیز قاراپاپاق لارین اولدوغو هر یئری احاطه ائدیب .بیرینجی اوندان باشلایاق :
قاراپاپاق لار کیملر دیر؟
اصلینده قاراپاپاق لارین تاریخینه داییر گئنیش بیر آراشدیرما یوخدور .داها چوخ شیفاهی قایناقلاردان استفاده ائدیریک لاکین، قاراپاپاق لارین داها چوخ اوغوز بوی لاریندان گلدیی گورجوستاندا اولدوقلاری مؤددت ، قیپجاق لارلا معین بیر قاریشیق ایچه -ریسینده یاشادیق لاری اوردا اؤز بوتونلوک لرینی تامین ائتدیکلری، آدلارینین دا، گورجوستانین بورچالی بؤلگه سینده قاراپاپاق – تَرَکمه اولاراق آدلاندیقلاری معلوم دور .
بونلارا نییه قاراپاپاق تَره کمه دئییلیر؟
بیلیرسینیز تورکلرین بیر چوخ بویو «شاپکا »، «سرپوش» آذربایجان تورکجه سینده دئسک پاپاق قویورلار. بو آد بونلارا باشلاریندا کی قارا پاپاقلارا گؤره وئریلیب. ایران حاکمیتینه گیردیکدن سونرا آذربایجان و اطرافی نین بیر قیسمینده اولان قاراپاپاق لار، شاه اسماعیل و اوندان سونرا عباس میرزه دؤورونده سورگون ائدیلیرلر گورجوستان و اطرافینداکی عثمانلی سرحدلَرینه. او بؤلگه ده خالق بونلاری وطن لرینی تَرک ائده ن لر ،تَرک ائدیلن لر معناسیندا تَرَکمه آدلاندیریر . بو آدی سونرادان گلن لرده آلیر. بیز تاریخچیلر تَرَکمه آدینی بو شکیل ده قیمتلندیریریک .عالیم لرین بیر چوخو قاراپاپاق لارین قیپچاق ،بیر چوخو ایسه اۆغوز بویلاریندان گلدیینی سؤیله یرلر.
سیز ایسه اونلاری اۆغوز _ قیپچاق اولاراق بیرلیکده دئدینیز. سیزجه قارا پاپاقلار بونلاردان تام اولاراق هانسینا عاییددیر؟ اۆغوز _ قیپچاق نییه دئییریک؟
بونلار اۆغوز- اووشارلارلا قاریشمیشلار. گورجوستان بؤلگه سینده، خصوصیله ، کرالیجا تامارا زامانی بؤلگه یه قیپچاق عسگرلر گتیریلیر. اونلارین بیر قیسمی گورجوستان بؤلگه سینده قالیر. اۆغوز بویلاری قاراپاپاق لارلا آهیسکالی لارلا گورجوستان سرحدلرینده یاشایارکن بؤلگه ده قیپچاقلارلا دا، قیز آلیب _ وئرمه، قوهوملوق علاقه لری و عینی بؤلگه لرده یاشامالاری سببلرینه گؤره قاریشمیشلار. نتیجه اعتباریله قیپچاق لارین تاثیری اولسادا بونلارا تامام «قیپچاق دیر » دئیه بیلمیریک چونکی عنعنه لری، مدنییت لرینه داییر، اۆغوزلارا داییر، چوخ اؤنملی نمونه لر وار. اصلینده قاراپاپاق لارین چوخو اؤزونه آذربایجان تورکو دئیر و آذربایجان توکجه سینده دانیشیر .
بیلیرسینیز کی یای آیلاریندا بؤرچالی بؤلگه سینده بؤیوک بیر شنلیک اولور . بو بؤلگه ده یاشایان آذربایجاندان آهیسکا بؤلگه -سیندن گلن و بوتون گورجوستان تورکلری بوردا ایشتیراک ائدیر. بونونلا دا گورجوستان ایچریسینده کی قاراپاپاق لارین- تَرکمه لرین آذربایجان لا، آذربایجانین قازاق بؤلگه سینده کی قاراپاپاق ترکمه قارداشلاریلا باغلاری گئتدیکجه گوجله نیر. آذربایجانین دا بؤلگه ده کی فعالیتی, قارداش تورک بویلاری ایله اونسیت آرتیرماسی، آذربایجان تورکلویو کیملیی اوزه رینده بونلاری تک بیر دام آلتیندا توپلاماسی، ،قاراپاپاق لارین مدنییت و عنعنه لرینی یاشاتماسینا یاردیم ائتمه سی اهمیتلی بیر قازانجدیر .
صالیح بَی ,بیلیرسینیز کی , آذربایجاندا قاراپاپاقلارلا علاقه دار تاریخی آراشدیرمالار وار .بیزم تاریخچیلر بو ساحه ایله اوزون ایللردیر مشغولدور . قارا پاپاق لار هر زامان تاریخیمیزین آیریلماز بیر پارچاسی اولوب .عینی زاماندا ایران _ جنوبی آذربایجاندا دا بیلدیینیز کیمی , چوخ سایدا قاراپاپاق وار . سورگون ائدیلدیکلری اوچون دونیانین بیر چوخ اؤلکه سینده یایلمیشلار , خصوصی ایله ده آذربایجان ،تورکیه ،ایران توپراقلارینا .ایستر آذربایجان رئسپوبلیکاسیندا، ایستر ایراندا اولان هانسی قاراپاپاق عالیم لرینی تانییرسینیز ؟ یعنی اورتاق چالیشیرسینیز می ؟
طبیعی کی , عالیم لرله بیز ایش بیرلییی و اونسیت شکیلینده علاقه ده اولوروق قاراپاپاق _ تَرَکمه لرین دونیا دا بیر میلیون اطرافیندا اولدوقلاری دۏشونولور .بونلارین اَن بؤیوک اکثرییتی تورکیه ،گورجوستان ، آذربایجان ، ایران ،قزاقیستان ،روسیه و بیر قیسمی ده اوکراین ایچریسنده یاشاییر ,مثلا بو گونکو دونباس بؤلگه سینده آهیسکا تورکلری ایله بیر لیکده بونلارین بیر قیسمی تکرار وطنه کؤچ ائتدیریلیب, بو گونه قدر تخمیناً ۳ مین قاراپاپاق ارزروم بؤلگه سینه یئرلشدیریلیب. ص۱
سولدوز بؤلگه سینده ایسه بونلار شاه ایسماعیل و اوندان سونرا عباس میرزه دؤورلرینده او بؤلگه یه یئرلشدیریلیب. تورکمنچای موقاوئله سینده ن سونرا. و بؤلگه ده قاراپاپاق لار اؤز مدنییت لرینی هئچ ایتیرمه یبلر. تخمیناً هشتاددا یاخین کند ده یاشاییرلار .خالق ادبیاتچی سی و شاعیر لر بونونلا علاقه دار بیزله اونسیت قورورلار.
_ سولدوزلولار موستقیل آراشدیرما آپاریرلار ؟
طبیعی بونلاریندا آذربایجان لا، آذربایجان تورک لری ایله باغلاری وار. بیرلیکده اورتاق کیتاب ، ژورنال چیخاریرلار. بیز آذربایجان یازیچیلار بیرلیی، گنج یازارلار بیرلیی، ضیالیلار بیرلیی ایله علاقه قوردوغوموز زامان سولدوز بؤلگه سینده کی شاعیرلری تثبیت ائتدیک بو شاعیرلرین بیر قیسمینی تاتاریستانا آپاردیق، بیر قیسمینی ایستانبولا آپاردیق مدنی تدبیر لر تشکیل ائتدیک.
عالیم لردن آذربایجان دان ممد کمال اوغلو، گورجوستان _ بورچالی بؤلگه سینده ن طاهیر شهبازاوا ، کرم ممداو وار بو مؤوضو دا آراشدیرما آپارمیش، یازیلار یازمیشلار. عینی عاییله دن گلیرلر اونسوزدا.
من سولدوزدا گونی آذربایجاندا اولدوم, سولدوزدا بیلیرسینیز قاریشیق میللت لر چوخدور: کوردلر وار، تورک لر وار، آذربایجان تورک لری وار، فارسلار وار وبونلارین آراسیندا « صولح قوشو » دئدیکلری بیر اینسان وار: محرم پریزاد. من اونونلا دا گؤروشدوم. حال حاضردا اَن اکتیو اولان اودور. تورکیه ایله ده چوخ یاخین علاقه لری وار گلیب- گئدیر.
یاخینلاردا ایستانبول دا دونیا قاراپاپاق لارینی بیر آرایا گتیره ن قورولتای کئچیریلدی بو چوخ اهمییت لی و بؤیوک بیر حاثه دیر. بیرینجی بوایکی قورولتای اولدو و تورکیه ده اولدو، بو قورولتای لا باغلی دانیشماغینیزی ایسته ییریک بونون دوامی گؤزله نیلیرمی ؟
دونیا قارا پاپاق تورک لری قورولتایندا قاراپاپاق لار یاشایان بوتون بؤلگه لرده ن, اونلارلا بیرگه قارداش بیرلیک لرده ن بیز شاعیرلری، یازیچیلاری، عالیم لری ایستانبولدا قارشیلادیق بونلار بیر_ بیرلرینی تانیدیلار، بیر _ بیرلری ایله قاینایب -قاریشدیلار، بیر_ بیرلری ایله گله جکده نه ائده جکلری ایله باغلی اورتاق لایحه اورتایا قویدولار، بیز بوندان سونرا قاراپاپاق_ تَرَکمه لرله علاقه دار اورتاق تاریخ کیتابی، اورتاق ادبیات کیتابی، بونلارین توپلانماسی مؤوضوسوندا و پروبلئم لرینی دوشونوروک. ایران گونئی آذربایجاندا، گورجوستاندا، قزاقیستاندا، استالین دؤورونده سورگون ائدیلمیش قیرقیزستاندا ، اؤزبکیستاندا، روسیه ده، داغیستان بؤلگه سینده کوموک لارلا بیرگه یاشییان قاراپاپاق لارین پروبلئم لری ایله علاقه دار دا، بیز اورتاق بیر پئرسپئکتیو قویماغا مئیدانا گتیرمه یه چالیشیریق.
بونلار بیر_ بیرلری ایله نئجه قایناشا بیلیر ؟
بیلیرسینیز کی شیفاهی ادبیات چوخ اینکیشاف ائتدیی اوچون، خصوصن سولدوزداکی ایران آذربایجانیندا و گورجوستاندا کی قاراپاپاق لاردا، حئکایه لر، مانی (بایاتی)، دئیشمه لر چوخ چوخدور. تورک مدنییتینی، دیلی نی چوخ یاخشی قورویان و او مدنییته کنار تاثیر لرین چوخ آز اولدوغو. بیر بیرلیک دیر، بو قاراپاپاق لار حتی من بعضاً بئله دئییرم کی بونلار گؤی تورکلرین ، هون لارین نوه لری دیر. گؤی تورک و هون لاردان قالما عنعنه لرینی ،مدنییت لرینی صاف بیر شکیل ده قۏرویان بیرلییه عایید ائدیرم اونلاری. اصلینده من چوخ شئی اؤیرندیم اونلارین ادبیاتلارینی، دیللرینی و تاریخینی آراشدیرارکن. تورک لره خاص بیر چوخ مدنییتی ایلک دفعه بونلاردا گؤردوم دیل خصوصیت لری، آتا سؤزلری و مانی لر(بایاتی لار ) چوخ اهمیتلی دیر. او آتا سؤزلرینی اوخودوغونوز زامان تورکلرین عمومی یاشایشی، مدنییتی، آنا، آتا، اوشاق، نَنه، بابا و بؤیوکلرله اولان اونسییتینه داییر چوخ اهمییتلی معلومات لار الده ائدیریک. اصلینده من بونونلا علاقه دار کیتاب دا یازدیم. یایدا بورچالی دا کئچیریله جک قاراپاپاق لارین قاتیلاجاغی مراسیمه بونو چاتدیرماغا چالیشیرام و یئتیشدیره جه ییک دئیه، اومید ائدیرم .
_ سیزین مانی دئدیینیزه آذربایجانلی لار بایاتی دئییر . اونلار سازی دا چوخ یاخشی قورویورلار، بیرده یاللی لاری . قاراپاپاق لاردا یاللی لارین بوتون نوعلری یاشاییر. محرم پریزاد دئدی کی «ایلین هر گونونه دوشن بیر یاللی میز وار » یعنی ۳۶۵ یاللی.
بونلاری قاراپاپاق لار قَدر قورویان، دئیردیم کی، ایکینجی تورک سویلو بیر بیرلیک یوخدور . بونلار چوخ سورگون ائدیلدیک لری اوچون بونلاردا داها چوخ حسرت، نیسگیل وار. کؤچ ادبیاتی دا شیفاهی خالق ادبیاتینا عکس اولونور. یعنی بونلارین هر بیری تاریخی بیر سند، قایناق دیر. ص۲
_ دوغوردور، عاشیق لیق سنه سی قاراپاپاق لار ایچری سینده چوخ مشهور و اهمییت لی دیر .عنعنه نسیلده ن نسیله کئچیب. روسلار سورگون ائدیب، عثمانلی_ ایران دؤیوشونده توپراقلارینداکی موباریزه لرده یئرلرینی دئیشدیرمه ک مجبورییتنیده قالمیشلار. بو کؤچ لر اصلینده اونلارا صاحیب اولدوقلاری مدنییتی، تاریخی باشقا بؤلگه لره داشیمالارینا و اؤز ایچلرینده بیر_ بیرلرینه داها چوخ سیخ باغلی اولماقلارینا سبب اولوب.
عاشیق ادبیاتینین، ساز_ قوپوز مدنییتینین اینکیشافیندا روللاری بؤیوکدور. عرب مدنییتیندن، فارس مدنییتیندن، روس مدنییتیندن بونلار چوخ آز تاثیرله نیبلر. قاراپاپاق لاردا ایسلامییته قَدره کی تورک مدنییتینه داییر ده، چوخ ایزلر تاپا بیلیریک، ایسلامیت سونراسی دا. قفقاز، اورتا آسیا، قیزیل اوردو، سلجوق لو، عثمانلی، آذربایجان خانلیق لاری دؤورلرینین هامیسینین تاثیرینی، ایزلرینی قاراپاپاق لاردا تاپا بیلیریک، بو سببده ن قاراپاپاق لار چوخ اهمییتلی دیرلر. بونلار سایه سینده اؤز مدنییتیمیزه ده صاحیب چیخمیش اولوروق.
_ بیز قاراپاپاق لارین داها چوخ مدنی تعریفیندن دانیشدیق آمما بیلیریک کی قاراپاپاق لار بوتون دؤولت لرین حربی گوجو اولموشلار. من ایسته ییردیم کی اونلارین قهرمانلیق تعریف لرینده ن ده بیرآز دانیشاق.
_ بونلار ( خصوصیله نقشبندی ) دینی تصووفه اهمییت وئریب لر. قاتی بیر ایسلامییتی منیمسه مه سلر ده، ایسلامین اؤزونو یاخشی آنلامیشلار. کیچیکلیک دن اعتباراً آتا مینمه یی اؤیرندیک لری، کؤچ و دینج حیات سوردوکلری، یاخشی یئتیشمیش دؤیوشچو الدوکلاری اوچون هم صفوی لر دؤورونده، هم قافقازدا، هم عثمانلیدا، هم ده روسیه ده بونلاری اؤز طرفلرینه چکمک کیمی یاریش اولوب. آمما اکثریت باخیمیندان بونلار عثمانلی نین اَؤن گوجو اولان سرحد بویونو قورویان آتلی بیرلیکلرینی مئیدانا گتیریبلر. خصوصیله مئهرعلی بَیین روسیا_ عثمانلی دؤیوشونده بؤیوک قهرمانلیق لاری وار. پروت لو کامیل آغانین دا همچنین.
ایکینجی عبدالحمید دؤورونده عثمانلی حاکمییتینده حمیدییه آلایلاری قورولور. اونلارلا بیرلیکده روسلارا قارشی و اؤز ایچری سینده کی عوصیان ائده نلره قارشی دؤیوشدوکلری زامان مئهرعلی بَی اؤزباشینا حرکت ائدیر. بؤلگه نین والی لری، ایداره ائده نلری، مئهرعلی بَیین اؤز باشینا حرکت لرینده ن راحاتسیز اولور، اوندان شیکایت ائدیر، پادشاها مکتوب یازیرلار. پادشاه دا دئییر کی، « مئهرعلی بَی منیم آصلانیم دیر. اونا کیمسه بیر شئی دئیه بیلمز. او نه دئییرسه، نه ایسته یَرسه، اونو ائده بیلر». سونرالار او، ایکینجی عبدالحمیدین تاپشیریقی ایله عثمانلی طرفینده ن یَمنه دؤیوشه گئدیر، موحاریبه ده حیاتینی ایتیریر. بونلار، سؤزونون اَری، سؤزونده دوران، اؤز سویلارینا، مدنییت لرینه، اؤلومونه باغلیلیق دویان، صمیمی, بیر_ بیرلری ایله اۆنسییتی دوغرو اولان، دروست لوکلری، چالیشقانلیق لاری ایله بؤلگه ده و تاریخده تانینمیش بیر تورک بیرلیی دیر. بو سببده ن بونلارا چوخ اهمییت وئریلمه یه، ماراق دویولماغا باشلانیلیب. خصوصی له, تورک مدنییتینه دایر صاف و اؤز قایناقلاری و اؤز بُنیه لرینده ساخلادیقلاری دیگر تورک بیرلیکلرینده ده، ماراغی آرتیریب.
_ طبیعی کی, اونلارین گوجو اؤز عنعنه لرینی قورومالاریندا دیر. قارا پاپاق لار قورولتاینی بو دفعه ایستانبولدا ائتدینیز. بو مراسیمی بو دفعه گورجوستانین پایتختی تیفلیسده، یا دا ایراندا، جنوبی آذربایجانین اساس شهری تبریزده ائتمک ایسته ییرسینیز.
بیز بیرده تورکیه یازارلار بیرلییی ایله بیرلیک ده شاعیرلر قورولتایی ائدیریک. بو شاعیرلر قورولتاییندا هر تورک بویوندان بیر_ ایکی آدام اولماقلا دونیانین هر یئریندن یوزه (۱۰۰) یاخین شاعیری بیر آرایا گتیریر، یغیب تانیتما فعالییت لری ائدیریک.
گورجوستان بؤلگه سی تاریخده چوخ آجی چکیب خصوصیله بو بؤلگه ده یاشایان تورک بیرلیک لری یئرلرینده ن اولوب ،سورگون ائدیلیبلر. یئنه گونئی آذربایجانداکی تبریز بؤلگه سینده یاشایان تورکلر تورک مدنییتینی اَن یاخشی قۏرویان بؤلگه اولاراق اهمییتلی بیر عنصر صاحیبی دیرلر. شیفاهی ادبیات بورادا چوخ اینکیشاف ائدیب. بیز گورجوستان، تبریز، تیفلیس علاقه لی بورچالی هانسیندان ایجازه آلا بیلسه ک هانسیندا وضعیت اویغون اولسا اوردا گئنیش مراسیم تشکیل ائتمک ایسته ییریک.
_ بو مراسیمی بو دفعه ایران_ جنوبی آذربایجان اراضیسینده ائتسه نیز گؤزل اولار چونکی بیلیرسینیز اورادا ۳۰ میلیوندان چوخ تورک وار آذربایجان تورکلری بو یئرلرده بو تدبیر بیر حادیثه اولار . ص۳
_۲۱ مارت دا قاراپاپاق لار بورسادا نوروزدا بیر آرایا گله جک. بوتون تورکیه نین هر یئرینده ن و خارجدن قاتیلان قاراپاپاق لار بورسا دا بؤیوک شهر بلدیه سینین تشبوثو ایله چوخ بؤیوک بیر نوروز مراسیمینده ایشتیراک ائده جک. بو ساحه ده اؤز مدنی فعالییت لرینی و نوروزا داییر عنعنه لرینی گؤستر مک ایمکانی قازاناجاق لار. دئدیینیز کیمی تبریز ده تشکیل ائتمکی بیزده ایسته ییریک، آمما بیزیم الیمیزده اولمایان بعضی شئی لر وار. ایران دؤولتی ایله اولان دانیشیق لار، اونلارین وئره جه یی ایجازه لر، دستکلر بیزیم اوچون چوخ اهمییت داشییر. چونکی بیز دونیانین هر یئرینده ن او قدر چوخ قوناق آپاریریق کی اونلارین قالاجاق لاری یئر، ایشلرینین قارشیلانماسی، راحات اولمالارینا چوخ اؤنم وئریریک. هامیسی نین خرجینی بیز اؤزوموز قارشیلادیغیمیز اؤده دییمیز اوچون بونلار دا اهمییتلی دیر.
چوخ تشککورلر صالیح بَی ….. سئودا میرزه
تورکجه دن کؤچورَن: محمد اسکندرزاده
قایناق: « کؤرپو» وئرلیشی (۹_جو) موضوع قاراپاپاق لار.
آنکارا. ایلدیریم بایزید یونیوئرسیته سینین پروفسورو صالیح ییلماز. یایینلاما تارییخی- ۵.۳.۲۰۱۶
موصاحیبه آپاران: سئودا میرزه. ص۴


text:
زنگیلان رایونو
زنگیلان رایونو — آذربایجان جومهوریتیندا اینضیباطی-اراضی واحیدی. کیچیک قافقاز داغ سیلسیلهسینین جنوب-شرقینده، آراز چایینین سوْل ساحلینده یئرلشیر. غربده و شیمال-غربده ائرمنیستاننین سونیک مرزی ایله، جنوبدا و جنوب-شرقده ایراننین شرقی آذربایجان اوستانی ایله همسرحددیر. ساحهسی ۷۰۷ کیلومتر موربع اهالیسی ۳۹.۶۶۰ نفردیر.
اینضیباطی مرکزی زنگیلان شهریدیر. کؤهنه آدی پیرچیوان.
رایون ۱۹۳۰-جو ایلده تشکیل اوْلونموشدور.
۲۹ اوْکتوبر ۱۹۹۳ (میلادی)-جو ایلده انرمنی سیللاحلی قوهلری طرفیندن ایشغال اوْلونموشدور. رایون ایشغال اوْلونمازدان قاباق ائرمنی قوهلری طرفیندن تام اوْلاراق محاصرهیه آلینمیشدی و اوْن مینلرله اینسان قیریلماق تهلوکهسی ایله اۆز-اۆزه ایدی. هر طرفدن موحاصیرهده قالان ساکینلر آراز کئچیرک خلاص اوْلموشدولار.


text:
۱۹۲۸ (میلادی)
میلادی ۱۹۲۸-جی ایل گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز ایگیرمی سککیزینجی ایل.
اهمیتلی حادیثهلر[دَییشدیر]
حادیثهلر[دَییشدیر]
- ۹ آوریل - تۆرکیه بؤیوک میلّت مجلیسی٬ لائیکلیگی یئریدهرک آنایاسانین ایکینجی مادّهسینی دییشدیردی. سؤز قوْنوسو مادّهدن٬ «تۆرکیه دؤولتینین دینی ایسلامدیر» بؤلومو چیخاریلدی.
- ۸ نوْوامبر - جومهورباشقانی مصطفی کمال میلّت مکتبلرینین گئنل باشباخانی و باشاؤیرتمنلیگینی قبول ائتدی.
- ۶ نوْوامبر - هِربِرت ل.هووِر آمریکا باشقانی سئچیلدی.
- ۲۴ نوْوامبر - تۆرکیه بؤیوک میلّت مجلیسی غازی مصطفی کمالا «باش اؤیرتمن» درجهسی وئریب.
- ۲ دسامبر - جلال ساحیر ارزونون حاضیرلادیغی «ایملا لۆغاتی» یاییملاندی.
- ۱۹ سپتامبر - نیویورکدا میکی ماوس حاقیندا ایلک کارتونی فیلمینین نوماییشی اولموشدور.
- ۱۸ نوْوامبر - «والت دیسنی» و «میکی ماوس»ین تقدیمانی کئچیریلمیشدیر.
- ۱۷ آقوست - موسکودا «دینامو» فوتبال ایستادیومونون آچیلیشی اوْلموشدور.
- ۱۵ مارس - ۱۵ مارس حادیثهسی باشلادی. ژاپون ایمپیراتورلوغوندا چوْخ ساییدا کومونیست تۇتۇقلاما قراری چیخاریلدی.
- ۱۵ سپتامبر - اینگیلیس میکروبیولوژیست الکساندر فلمینگ دونیادا ایلک دفعه پینیسیلین الده ائتمیشدیر.
- ۱۰ ژانویه - شورویده٬ تروچکینین ده داخیل اوْلدو ۳۰ نفرلیک مۆخالیف لیدرلر دستهسی٬ آلماتییا سۆرولدو.
- ۱۰ آوریل - «تۆرکیه حؤکومتینین دینی ایسلامدیر» جۆملهسی٬ آنایاسا متنیندن چیخاریلدی. میلّتوکیللری و جۆمهۇرباشقانی٬ آند ایچَرکن «واللاهی» یئرینه «ناموسوم اۆزرینه سؤز وئریرم» دئیهجک.


text:
سون واختلار اوخودوغوم کتابلاردان بیری ده نادر الهینین «بو قفس ده اوچدو بلکه» آدلی شعیر کتابیدیر. شعیرلردن اول، اوچ آدامین یازیسی کتابا یئرلشیر. منی چوخ ماراقلاندیران دا، ودود دوستینین یازیسیدیر. ودود دوستی هر شئیدن اؤنجه، کلاسیک شاعرلریمیزدن قالان ارث میراثی تمامیله باغیشلاییر نادر الهییه و زاواللی شاعرین امپراتورلوغون اعلام ائدیر. البته دوستیدن قاباق بو ایشی، باشقا شکیلده، سعید موغانلی دا گؤرور و نادر الهینی چاغداش شعریمیزه امپراتور سئچیر. ایندی بو ایکی یازارین عهدهسیندهدیر کی معلوم ائلهسینلر آیا نادر الهی چاغداش شعریمیزین امپراتورودور یوخسا کلاسیک شعریمیزین. بونلاردان علاوه، اؤن سؤز یئرینه وئریلن رامیز روشنین یازیسی دا باشقا بیر باخیمدان ماراقلیدیر. منجه رامیز روشنین یازیسی، شهریارین نادر الهییه اتحاف ائتدییی فارسجا غزلی کیمی، اونون یوکسک سویهلی شاعر اولدوغونا عاید تانیقلیق وظیفهسی داشیییر. آمما رامیز روشن گؤزو آچیق یاناشیر مسألهیه. رامیز روشن هئچ یئرده الهینین باشینا تاج قویمور؛ حتی اونون یاخشی شاعر اولدوغونو دا سؤیلهمیر؛ بلکه اوستو اؤرتولو اولاراق، اونو اورتاباب بیر شاعر کیمی آنلادیر. رامیز روشن هاردا کی نادری تعریفله-ییب، اونون سکناتیندان، یاخشی دوست کیمی داورانماسیندان و انسانی اؤزللیکلریندن دانیشیب یالنیز. و آشاغیدا گؤرهجهییمیز کیمی، شهریارین الی آچیقلیغینا رغماً، الهینین شعری «خالی از تکلف» اولسادا، «خالی از عیوب» دئییل.
کتابین اساس ایضاحلاری ودود دوستییه عایددیر. دوستی چالیشیر کی اؤز ادعالارینا دلیل مدرک گتیرسین. هر شئی-دن اول ده عروض مسألهسینه دقت یئتیریر. ودود دوستی عروض قالبلرینین ترکیهده تمامیله قیراغا قویولماسینی وورغولایاراق، گونئی آذربایجاندا اؤلوم آیاغیندا اولان بو قالبلرین بیر داها دیرچهلیب، حیات میدانینا آتیلماسینی بیر دؤنوش نقطهسی کیمی دوشوندویوندن سؤز آچاراق، کئچمیشده یازیلان غزللر ایله ایندیکی غزللر آراسیندا ایکی کؤکلو آیرینتییا بارماق قویور. یعنی کئچمیش غزللرین گرامر و سینتاکسیس باخیمیندان عرب و فارس دیلیندن ائتکی-لنمهسی و عروض اؤلچوسونون دیلیمیزین فونتیکاسینا اویغون اولماسا دا، ایندییه کیمی دوام ائتدییی حالدا، چاغداش غزللریمیزده و خصوصیله الهینین غزللرینده بو کیمی پروبلئملرین آرادان قالدیریلماسینی گؤرور. دوستی سؤزونون ثبوتینده بعضی اؤرنکلر ده وئریر. مثلا «قارا» سؤزجویونون «قاره» و «قرا» کیمی یانلیش استفادهلریندن، همچنین تورکجهمیزده اوزون مصوت اولماسادا، بعضاً عروضدان قایناقلانان گرهکلر اساسیندا مصوتلرین اوزون اوخونماق مجبوریتینده قالماسیندان سؤز آچیر. بو نقصانلار گویا کئچمیشه عایددیر و چاغداش غزللریمیزده، اؤزللیکله نادر الهی-نین غزللرینده آرادان قالدیریلیب. دای ایندن بئله شاعر شعرینین دوز اوخونماسی قورخوسونو چکمییهجک. حقیقتاً ده بئلهدیر. عروض بیزیم شعریمیزین کئچمیشینه حاکم اولسا دا، بیزیم شعیر اؤلچوموز دئییل. سؤزجوکلرین عیبهجر شکیله دوشمهسی، شعرین بعضاً چتینلیکله اوخونماسی همین اویارسیزلیغین سونوجودور. بو نقصانلار چاغداش عروض اؤلچولو شعریمیزده بیر آز آزالیب، شاعرلریمیز دردی تانیییب و درمانینا دا اولدوقجا چالیشیرلار؛ اگرچی تمامیله درمان اولان بیر درد دئییل. نادر الهینین ده شعرینه ائله بئله یاناشمالیییق. اونون دا شعرینده بو آخساقلیقلار گؤزه چارپیر و چوخ یئرده شعرین اوخونماسینی دا چتینلشدیریر. ودود دوستی آمما بو چوخ اؤرنکلری «چیراقلا» آختاریر:
کئچمیش کلاسیک شعریمیزده عروض قایدالاری ایله بیرگه دیلین فنوتیک قوراللارینا وفالی قالان مصراعلاری چیراقلا آختارمالییدیقسا بو گون آمما داها ائله دئییل؛ نادرین غزللرینده وفالی قالمایان مصراعلاری چیراقلا آختارمالیییق. … نادرین غزلینی اوخوماق ایستهین کیمسه «شعری دوز اوخویوم، وزندن چیخماسین» قورخوسوندان آماندادیر و ایستر ایستهمز دوز اوخویاجاقدیر.
دوزونه دورسان، من نادرین غزللرینده، چراغسیز دا خیلی «دیلین فنوتیک قوراللارینا … وفالی قالمایان مصراعلار» گؤرورم. ص. ۳۵ده مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف) وزنینده گلن غزلین بیرینجی بیتینده «یاز» و «ا» دان دوزلمیش «یازا» سؤزجویونده، شعرین وزنینی قوروماق اوچون «ا» مصوتینی اوزالداراق اوخومالیییق. یعنی بو سؤزجویو طبیعی حالدا اوخوساق ایکی قیسا هجادان (U U) عبارت اولمالیدیر؛ حال بو کی بیر قیسا و بیر اوزون هجالی (U -) سؤزجوک کیمی اوخومالیییق. همین بیتده «دوزا»، ایکینجی بیتده «آیا» و «اولدوزا»، اوچونجو بیتده «آلما» و «سازا»، دؤردونجو بیتده «اوغوللاری» و «قیزا»، بئشینجی بیتده «هانی»، «اوتو»، «نانایا» و «یارپیزا»، آلتینجی بیتده «قارا»، «نه ده» و «ساققیزا»، یئددینجی بیتده «یئریکلهدی»، «اورهیی» و «یازا» سؤزجوک-لرینین طالعی ده عینیدیر. باشقا بیر دئییشله، شاعر یئددی بیتلی بیر غزلین ۱۸ یئرینده «دیلین فنوتیک قوراللارینا … وفالی» قالماییب. بو غزل کتابین ایلک غزلیدیر؛ باشقا غزللرین احوالاتینی دا بوندان قیاس ائلهمک اولار. بو پروبلم یالنیز غزللرده دئییل، رباعیلرده ده گؤزه چارپیر. بوندان علاوه، قافیه یانلیشلیغی دا الهینین هم غزللرینده، هم ده دیگر قافیهلی شعیرلرینده انگل تؤرهدیر. صص. ۳۴ و ۳۵ده «زینهارا»، «یارا»، «زارا» و «کارا» سؤزجوکلری «ریالارا»، «پارا»، «سارا» و «هارا» سؤزجوکلری ایله برابر قافیه سؤزجوکلری کیمی ایشلهنیب؛ حال بو کی دؤرد اولدهکی سؤزجوکلرده گلن سونونجو «ا» مصوتی، سؤزجوکلرین اصلی حرفی دئییل و بئله بیر مقامدا، بو کیمی حرفلر یالنیز بیر دؤنه «روی» حرفی یئرینده ایشلهنه بیلر. همچنین صص. ۵۴ و ۵۵ده ده ایلک مصراعدا گلن «اوجاقلاری» سؤزجویو ایکی دؤنه ده تکرار اولوب؛ اگرچی غزلین ایلک مصراعیندا گلن قافیه بیر دؤنهدن آرتیق دیگر بیتلرده تکرار اولا بیلمز. همین غزلده «بولاقلاری» سؤزجویو ده ایکی دؤنه ایشلهنیب و بو دا قایدانی پوزماقدیر. ص. ۱۵۵ده ده قافیه دوز گلسین دئیه، «اوچدو» سؤزجویون یانلیش شکیلده «اوشدو» یازماق مجبوریتینده قالیر. حالبو کی شاعر هم دیلیمیزی یارامازلیقلاردان قورومالیدیر، هم ده اگر قافیهلی شعیر یازیر، قافیه قایدالارینا وفالی قالمالی.
ودود دوستی غزلدن علاوه، رباعینین ده «یئنیدن جان توتماسی»ندان سئوینهرک، «… بو گون غزلیمیز کیمی بو قالیب ایسه اؤز دؤنوش نقطهسینه یئتیب … » دئییر و آرتیریر کی «سون نفسلرینی چکن رباعی قالیبینین چیراغینا» تانینمایان «هانسیسا شاعر یا شاعرلرین یاغ تؤکدویوندن سؤز گئدرسه نادرین سه آدی اونودولمامالیدیر». دئمک بیز نادرین ۱۳ دنه رباعیسینده اولان انقلابی قابلیتلره خیلی بورجلویوق؛ حتی ص. ۷۱ده گلن قافیهسی یانلیش رباعیسینه!
قالدی کی نه غزل، نه رباعی، نه ده هجا بؤلگولریله یازیلان قافیهلی شعیرلر، گونوموزون عکس صداسی دئییل. شاعر ده، هر کیم اولور اولسون، گرهکسیز چالیشمالارلا یالنیز اؤزونو یورور منجه. بو گونون شاعری ائله بو گونون ده طلبلرین تانیمالی و اونلارا لاییقینجه جواب وئرمهلیدیر. بو گونون دیلی، بو گونون اجتماعی قورولوشو، بو گونون حیاتینا عاید گرهکلی مووضوعلار و اشیالار و … شاعرین ایش لوازماتی اولمالیدیر. اونون شعیر فورماسی دا بوتون بونلارا اویغون گرهک. عروضون دیلیمیزین باشینا گتیره بیلهجک اویونلارین بعضیلرینی گؤردوک. اوندان علاوه، هم عروض اؤلچولو، هم ده هجا بؤلگولو شعیرلرده، چوخ زمان، شاعرین ایستهیینه رغماً، بعضی سؤزجوکلر اونا تحمیل اولور. نادرین ده شعرینده بو یارامازلیقلار گؤزه چارپیر. ص. ۳۸ین ایلک مصراعسیندا (گؤیون بولودلاری کی مندن آز دا آغلارلار) گلن «دا» شکیلچیسی عروض گرهکلری اساسیندا ایشلنیب که طبیعی حالدا اونون ایشلنمهسی هم گره-کسیزدیر، هم ده سؤزون معناسینا یاراماز قاتقی قاتیر. ص.۸۳دهکی قوشمانین ایکینجی مصراعسیندا (باهارلار تله-سیر، قیشلار تلهسیر) گلن «باهارلار» و «قیشلار» سؤزجوکلرینده ایشلهنن «لار» یالنیز بوش یئری دولدورماق اوچوندور و هئچ ده لازم دئییل. ص. ۱۰۷ده گلن مصراعدا (بو سیتم، بو ظولوم آخی)، «ظولوم» همان «سیتم»دی و سؤزو گئدن پروبلمدن آسیلی.
ودود دوستی چالیشیر کی شعیردن بیر تعریف ده وئرسین. بو اونون ایشینین لاپ چتین یئری دیر. ودود دوستی شعرین تعریفینده، قوندارما بیر روایتله، «وزن ایله قافیهنین گرهکلی اولمادیغی» گؤروشه قاتیلاراق، «… شعر قالبلری یوخ بلکه شعریت و اونو تؤرهدن ائلئمانلارین اؤنمینی وورغولایاراق» عبدالوهاب البیاتینین «ابداعدان ساوایی هر نه وار موفته سؤزدور» دئدییینه اساسلانیر و ۲۴۰۰ ایلدن آرتیق جوابسیز قالان سوآلا.
منطورم این فرض است که تاکنون هیچ تعریف قابل قبولی در باره ادبیات ابداع نشده استـ و احتمالاً در آینده هم ابداع نخواهد شدـ که مبنای آن جوهر و ذات ادبیات باشد(۱).
جواب وئریر. من بیلمیرم ودود دوستی «ارسطودان خواجه نصیرهجن وزن ایله قافیهنین گرهکلی اولمادیغی»نین «آشیلانمیش» اولدوغونو هانکی معلوماتلارا اساساً سؤیلهییر؛ آمما بونو بیلیرم کی ارسطو شعیرده یالنیز وزنه قناعت ائلهمکله راضیلشمیر. نه اینکی وزنه خور باخسین، بلکه خیالین دا گرهکلی اولدوغونو وورغولاییر.
ارسطو از جمله کسانی است که بین کلامی که موزون و خیالانگیز باشد و کلامی که تنها وزن داشته باشد، تمایز فائل شده است و دومی را از زمره شعر به حساب نیاورده است(۲).
هم خواجه نصیر و هم اوندان تقریبله قیرخ ایل اول یاشایان شمس قیس رازی، وزنی و قافیهنی شعره گرهکلی بیلیب-لر. شمس قیسین گؤروشلری نئچه یوز ایل فارس ادبی گؤروشلرین اساس قایناقلاریندان اولوب و هله ده عالی مکتبلریمیزده اوخونور. اونون شعره وئردییی تعریفده وزنین و قافیهنین بیرینجی مؤوقعی وار:
بدانکه شعر در اصل لغت دانش است و ادراک معانی بحدس صایب و اندیشه و استدلال راست و از روی اصطلاح سخنی است اندیشیده مرتب معنوی موزون متکرر متساوی حروف آخرین آن بیکدیگر ماننده.(۳)
خواجه نصیرین باخیشی بو حاقدا بیر آز شمس قیسدن یومشاق اولسا دا، عروض و قافیهنی هله ده گرهکلی گؤرور.
شعر از نظر اهل منطق، کلام خیالانگیز است و در عرف مردم، کلامی موزون و مقفی.(۴)
بو گون بیز بو احتیاجی دویموروق اگر چاغیمیزین گرهکلریندن آسیلیدیر. خواجه نصیر بو گرهکلره یابانچیایدی. آمما خواجه نصیر کیمی ده اولماسا، اونا یاخین چاغداشلاریمیز وار کی هله بو گون ده غزلین و دوبیتینین قایغیکشلری کیمی نادر الهینین دفترین اوخویاندا الدن آیاقدان چیخیرلار. ودود دوستی ده اونلاردان بیریدیر. ودود دوستی بیر یاندان دئییر «… و چاغیمیزدا ایسه بونلار شاعرین دئمک ایستهدییینی انگللهین عامل کیمی آلقیلانیب قیراغا قویولموشدور»، بیر یاندان ایسه عبدالوهاب البیاتینین سؤیلهدییی «گئرچک و ابداعلی شعر»ین آرخاسیندا گیزلهنه-رک، چاغیمیزا عاید اولمایان ادبی عنعنهلرین کئشییینده دورور. حال بو کی غزلین و بو کیمی قالبلرین هم دیلی، هم استفاده ائلهدییی اشیالار و خیاللار، اسکی دؤوره عاید اولان حیاتی سسلندیریر؛ باشقا دئییشله، گونوموزله بیگانه یاشاییر. بو بارهده براهنینین دئمهیه سؤزو چوخدور:
غزل به دلیل حصارهای ردیف و قافیه و تساوی مصراعهایش، شعری است که به کلی از گفتار فاصله گرفته، در آن سوی زبان منثور و زبان طبیعی شعر، به دنبال قراردادهای خاص خویش حرکت کرده است(۵).
براهنی همین کتابین باشقا بیر یئرینده شعری تشکیل ائلهین اوچ اساس عاملدن سؤز آچیر:
اگر برای شعر سه عامل اساسی که من سالها پیش پیشنهاد کردهام در نظر بگیریم که عبارت باشند از : شکل ظاهری، شکل ذهنی و محتوا و اگر چنین تصور کنیم که شعر خوب از بهم پیوستن و در هم آمیختن این سه عامل … تشکیل شده باشد …(۶)
بونلارین ایکیسینه ودود دوستی ده «ایچ و دیش موسیقی» عنوانیلا بارماق قویور. دیش موسیقینی ده بیر آز آچیقلاییر. آمما ایچ موسیقینی یاددان چیخاریر. او دئمیر کی ایچ موسیقینی تشکیل ائلهین عنصرلر هانکیلاردیر. شعیرده ایشلهنن استعارهلر، بنزهتمهلر، سیمووللار و میفیک دوشونجهلرین برابرلیکده بوتؤو بیر تصویرین یارانماسیدا اویوشمالاری ایچ موسیقینی یارالدار. ایچ موسیقی سؤزو گئدن دیش موسیقیله بیرلیکده فورمانی تشکیل ائلهیر. محتوا ایسه ایچ موسیقینین فیکیر قایناغیدیر. ودود دوستی دئمیر کی نادر الهینین شعرینده ایچ موسیقی نئجه بیچیملهنیر. بیر ایکی اؤرنکده کی وئریر، کلی سؤزدن باشقا هئچ نه دئییل و یازار دیلین بدیعی ایشلهیی دئسهده، بدیعیلییین نشانهلریندن بیرشئی گؤستره بیلمیر؛ بلکه ده اؤزو بیلیر کی الهینین شعرینده هر نه اولسا دا بدیعی دیل یوخدور. بدیعی دیل یئنی خیاللارین دینامیک حیات میدانیندا، بو گونکو اشیالاری سرگیلهیهرک، سحردن آخشاما قدر کوتلهنی ایلگیلندیرهن دیلده شعیردن باش قالدیرماسیلا بیچیملهنن دیلدیر. الهینین شعری آمما بئله بیر دورومدا دئییل. اونون شعری شهر مدنیتیندن اوزاق، دیلی شهرده دانیشیلان دیلدن آیری و شعرینده ایشلهنن اشیالار تمامیله کند حیاتینا عایددیر:
اوزوم ـ اریک داها کتدن سله ـ سله گلمیر ص. ۵۶
اونون شعریندن نه بیر ماشین کئچیر، نه بیر زاوود توستوسو دویولور. اوردا بوی فرندینه عشوهلهنهرک، ویترینلری سوزهن ماتیکلی قیزلارین یئرینه، نئهره چالخاییب، جئجیم توخویان قیزلارلا توش گلیریک. اوغلونون محاربهدن قاییداجاغینا امیدسیزجهسینه گؤز تیکهن آنانین نظیر نیازی دا بئلهدیر. اوغلو قاییدارسا ایت اولوب هورمک، ایت بینه-سیندن سو ایچمک قرارینا گلیر. اسکی حیات عنعنهلرینین کئشییینده دوران نادر الهینین شعرینده «ایچریکله فورمانین … اویوشماسی» دوز سؤزدور. کند حیاتینی عکس ائتدیرهن شعرین فورماسی ائله قوشما اولمالیدیر. آمما نه او حیات، نه ده او فورما گونوموزو یامسیلاماییر. گؤرهسن ودود دوستی بونو بیلمیر؟ عرفانا دا ائله بئله باخمالیییق. انسانلاری تسلیمه، حرکتسیزلییه، مؤوجود وضعیته باش ایمهیه چاغیران بو دوشونجه، دیقه باشی دهییشیلهن مدرن حیاتین هانسی یئرینده دورور؟ ودود دوستینین وورغولادیغی «بچه بودای اشرافی»نی، براهنی، سهراب سپهرینین عرفانی و دورغون گؤروشلرینه اعتراض مقامیندا دئییب. آمما ودود دوستی یئرسیز اولاراق، نادر الهینی نصرت کسمنلی، بختیار وهابزاده و رامیز روشنله توتوشدورور و دئییر: «آمما نادرین لیریزمی عرفان گؤزهسیندن ده سو ایچدییینه گؤره، گؤگسَللییه ساری یوکسلیر». ودود دوستی همین سؤزون دوامیندا، نادرین معشوق یئرینه عاشقی قیناماسیندان مدافعه ائدهرک، مین یاشلی بیر عنعنهنین تعصبین ساخلاییر. سونرا نادری بختیار وهابزادهیله چییین چییینه قویور و افتخارلا اونون یولونو ایزلهمکدن، حکمتلی شعیرلرله «دوزگون اخلاقدان قایناقلانان داورانیشدان» دانیشیر. بختیار وهابزادهنین شعرینین اوستونلوکلرینه رغماً اونون شعرینین محتواسی بعضاً کهنهدیر. بو گون اوخوجو متنین یارانماسیندا اورتاق اولماق ایستهییر. اوخوجویا اؤیود وئرمک، حکمتدن دانیشماق، بلدچیلیک ائلهمک، اونون تربییهلی و یئتکین مؤوقعینه تجاوز ائلهمکدیر. اوخوجو یاخشینی پیسدن سئچه بیلیر. اوخوجونون الیندن توتماق ایستهمک، اونون شعورونا حرمتسیزلیکله یاناشماقدیر اصلینده. شاعرین ده شعری بئله اولمالیدیر؛ نئچه یؤنلو و دینامیک. نادر الهینین شعرینده آمما نئچه یؤنلولوکدن خبر یوخدور. اونون شعرینه آچیق متن کیمی یاناشماق اولماز. اوخوجو نادرین شعرینده ایز بوراخماغا قادر دئییل. اونون شعرینده گلن استعارهلر، بنزتمهلر و سیمووللار عمومیتله کهنه و اوجوزدور:
سؤیودلر ساچینی یولوب آغلاییر ص.۸۷
آچیلمامیش گول تک غونچادا سوللام ص.۸۹
باهار بولودو تک بوشالیر، دولور ص.۱۱۵
ودود دوستی چکینمهدن، الهینین شعرینی رامیز روشنین شعریله ده توتوشدور. بو دای لاپ گولونج. او دئییر:
شعره گؤرهو یوکلهمهیین اولاناغی شرطی ایله، ایکی چئشید گؤرهو اونون بوینونا دوشور؛ بیرینجی انسان ایچینده تؤرهنن ازلی ابدی سورغولار و او جملهدن یاشام، اؤلوم، سئوگی، بیریسل دویوملار و بو کیمی باشقا قاوراملارین نئجهلییی و ایکینجی ایسه اوزون یا قیسا سورهلی بیر آجیناجاقلی دورومون تپکیسی. رامیز بیرینجی گؤرهوله اوغراشیر و نادر ایسه آرتیق ایکینجی ایله. … ایکینجی گؤرهو توکننده یا دا کؤکدن اولمایاندا، بیرینجی گؤرهو اؤز یئرینده-دیر و توکهنن ده دئییل.
ودود دوستی مجرد شعری، اؤز دئدیکلرینه اساساً، کونکرت شعیرله بیر یئره قویور و سونوجدا بئله قرارا گلیر کی بو ایکی شاعرین شعرینین یئردن گؤیهجن فرقی یالنیز ایکی شاعرین فرقلی مملکتدن اولماسیندان تؤرهنیر. بو ایکی مملکتین بیرینده (نادر الهینین مملکتینده) «آجیناجاقلی» بیر «دوروم» اولدوغوندان، شاعر کوتلهنین چتینلیکلریندن، استبداددان، ایشسیزلیکدن و …دن یازیر؛ دیگر مملکتده، «ایکینجی گؤرهو، یئترینجه دورتوسو اولمادیغی دولاییندان»، شاعر (رامیز روشن) «انسان ایچینده تؤرهنن ازلی ابدی سورغولار»لا «اوغراشیر». بو دا بیزیم تنقیدچی-میزین منطقی: گونئی آذربایجاندا نه ایشسیزلیک وار، نه یوخسوللوق وار، نه رشوت، نه ده استبداد. چتینلیکلر تمامیله یوخ اولوب و شاعر دانیشماغا سؤز تاپمادان، مجرد مسألهلره سیغینیر.
کند حیاتینین بسیطلییی حیاتین بوتون ساحهلرینده اؤزون گؤسترهر؛ اؤزهللیکله کولتور نشانهلرینده، سوسیال ساحه-لرده. کندلینین گئییمی، اینانجی، موسیقیسی، دانیشیغی و شعری ده اؤزونه مخصوص اولار. یعنی بسیطلیک شعرینین ده قاتلاریندا گؤزه چارپار. بنزهتمه خیالی عنصرلرین ان بسیط عضوودور. اوخوجو بیر باشا شاعرین ایکی قطبین آراسیندا اولان بنزهرلییی گؤسترمک ایستهدییینه دوغرو گئدهر. ایکی قطبین علاقهلرینه وارماق چتین دئییل. آمما استعارهده دوروم باشقادیر. استعارهده سؤزو گئدن عینیلییی، همیشه بیر باشا کشف ائلهمک اولماز. اوخوجو، استعارهده اولان گؤزهللییی منیمسهمک اوچون، بعضاً گرهک هم تربیهلی ذؤوقو اولا، هم ده خیلی تر تؤکه. عینیلییین بنزهرلییه نسبتاً اوستونلویو، اوخوجونون استعارهدن آلدیغی روحی لذتلرین کیفیتجه اوستونلویونو سونوجلایار؛ خصوصیله اگر استعاره بایاغی بیر خیال اولمایا. بو گون شاعر، شعرینین اساسینی، خیالین زیروهسینده یئرلهشن استعارهیله قویمالیدیر. نادرین شعری، بو باخیمدان دا آخساییر. اونون شعرینده، استعارهیله برابر، بول بول ایشلهنن بنزهتمهلرین دلیلی اونون، شهرده یاشاسا بئله، ذهنی باخیمدان بسیط حیاتا منسوب اولماسیدیر. یعنی اولا بیلر کی شاعر بسیط بیر اورتامدا، چارپاشیق دوشونجهدن قیدالانسین. بئله ایکن، اونون شعری تربیهلی ذؤوقلرین ماراغین قازانا بیلر؛ خصوصیله اگر شعرین خیالی گؤرونوشلری بیربیرینی دستکلییهلر. شاعر، ایستر ایستهمز، شعرینده ده تجربهلرین یاشامالیدیر. نادرین چارپاشیق تجربهسی، شعرینده آزینلیق دامغاسین داشیییر. بنزتمهنین ده قاباریق چیخیشی همین دورومون سونوجودور. بسیط دوشونجهنین باشقا بیر گؤرونوشو ده شاعرین، دویغولارینی آچیق شکیلده اوخوجویلا پایلاشماغا چالیشماسیدیر. شاعر اگر دیله گتیرمک یئرینه، سئوینجینی و کدرینی گؤسترمهیی باجارسا، هم اوخوجونون روحونون گیزلی قاتلارینا یول آچا بیلر، هم ده یالان کیمی دویولان قهقههلر و گؤز یاشلاری شاعرین صنعتینین اوجوزلاشماسینا سبب اولماز. نادرین شعرینده بو نقصان چوخ گؤرونور. خصوصیله کدردن دانیشان واختلار. ائله اونون اوچون ده بعضاً منه بئله گلیر کی شاعرین کدری قوندارمادیر:
تکم… آه
بو گئجه اولمایان کیمی تکم
یوخو گؤزلریمده یووا باغلامیر ص.۱۸۶
شاعر اوخوجونو اؤز آغریلارینا ایناندیرماق اوچون، هر شئیدن چوخ «آه» سؤزجویونه سیغینیر. «آه» سؤزجویو اونون کتابیندا ۳۹ دؤنه ایشلهنیب. نادرین بونجا کؤکس اؤتورمهسی اونون غم ـ غصهسینین صنعیلیییندن آسیلیدیر؛ یوخسا آند ایچمهیه گرهک یوخ.
کلاسیک شعریمیزده بیتلر بیربیرینی تماملاماییر. هر بیتین مستقل کاراکتری وار. اولسا، اولسا، یالنیز قافیه، ردیف و وزندیر کی اونلارین آراسیندا جیلیز بیر علاقه یارالدیر. بو اؤزهللیک نادرین ده شعرینده اؤزونو گؤستریر. مثلا باخین ۴۶ و ۴۷نجی صحیفهده گلن غزله. بو غزلین هر بیتی باشقا بیر مسألهیله اوغراشیر. شاعر بیر بیتده شاعرلیک ادعاسیندادیر، بیر بیتده اؤزونون الی آچیقلیغیندان دانیشیر، باشقا بیر بیتده نسیمی باباسی کیمی یئره، گؤیه سیغمیر و … . اگر بیتلرین یا مصراعلارین بیر بیریله عمودی ایلگیلری اولا و عین حالدا شعیرده ایشلهنن تصویرلر هم شعرین محتواسینی یامسیلایالار، هم ده بیر بیریله پوزولماز علاقه ساخلایالار، نیما دئدییی و براهنی یئتیشدیردییی «هارمونی»، شعرین فورماسینی بیچیملندیرهجک. آمما کلاسیک شعرین، اؤزهللیکله غزلین و او جملهدن نادرین غزلینین بئله بیر قابلیتی یوخدور.
نادرین شعرینده گؤزه چارپان نقصانلاردان بیری ده، چوخ یئرده دوز یازی کیمی اوخوجونون ذؤوقونه قارشی چیخماسیدیر. بعضاً شعرین عروضی وزنی اولماسینا رغماً، سؤزجوکلر او قدر چوپور دوزولور کی، شعیرده اولان گؤزه-للیکلر اوخوجونون دقتینی چکه بیلمیر:
باشی قالیب قانادی آلتدا، نه یئییر، نه ایچیر ص.۶۵
سؤیکنمیشم من بیر چوروک دایاغا
آمما بیر دونیا دا منه سؤیکهنیب ص.۱۲۳
بو قفسده اوچدو بلکهنین باشقا نقصانلاریندان واز کئچیب، شاعرین بعضی باشاریلاری حاقدا ایسه دانیشمالییام. هر شئیدن اؤنجه کتابین هرج مرجه یئنیلدییی حالدا، تکم سئیرک اولاراق گؤزهل مصراعلارلا بزهنمهسیدیر. نادر الهی بعضاً یئنی قاپیلار آچیر خیال دونیاسینا و بدیعی تصویرلرله شعریمیزین زنگینلییینه دستک اولور.
گلین گرایلیلاریم دای سازا یئریکلهمهسین ص.۳۵
بیرتیکه قاراباغ شیکستهسینی
گتیردیم باغلایا یارانا داغلار! ص.۸۷
او گون للک ـ للک قوش الهنیردی ص.۱۴۹
کیمی مصراعلار چاغیمیزدا میدان ائلهین کوبودلوغون آجیسینا قاتقی دئمکدیر؛ یارالارا درمان کیمی باغلانا بیلر.
اوندا کی الهی دئییر
… بو شهرین
بیر سئرچهلیک سؤیودو یوخ ص.۱۰۰
سؤیودون و یاشیللیغین باشقا نشانهلرینین شهر یاشاییشیندان سیلینمهسیندن آرتیق، مدرن حیاتین ماتاهی ساییلا بیلهن کلهکؤتورلوکدن شکایت ائلهمک ایستهییر. سؤیود شاعرین خاطرهلریندن بویلاناراق، اونون نوستالژیسی کیمی تظاهر ائدیر. آمما هر شئیدن اؤنملی نادرین گؤزهل و یومشاق افادهسیدیر. نادرین بو کیمی افادهلری اوخوجودا کؤورهکلییی و انسانی دویغولاری قیجیقلاندیریر؛ اونون روحوندا تلاطم یارادیر.
اصلی دردی کرم چکیر ص.۱۰۱
مصراعسیندا ایسه بدیعی اولاراق ایهام صنعتی طبیعی بیچیمده ایشلهنیب.
گؤزهل مصراعلاردان علاوه، نادرین کتابیندا بیر ایکی اورهک اوخشایان شعیر ده وار. ص ۵۴ده گلن غزلین اشیالاری کند حیاتینا عاید اولسا دا، شعرین ردیفی اولان «کور» سؤزجویو، تمامیله یئرلی یئرینده ایشلندییی حالدا، شعرین معنا باخیمیندان یوکونون چوخونو چیینینده داشیییر. شعرین خیالی قورولوشو استعارهیه سؤیکندیییندن، شعرین قول قاناد آچماسیندا، اوخوجونون امکداشلیغینا فرصت وار. کتابین دیگر شعیرلری کیمی، بو شعرین ده مدنی مسئولیتی قابارماقدادیر. عهدهچیلیک بیتلرین هامیسیندا دالغالانیر. ص ۱۷۳ده گلن مثنوینین گوجلو مضمونو ایسه گؤزهل تمثیل بیچیمینده وئریلیب. قاری ننه، ائلییه بیلر هم مطلقییتی تمثیل ائلهسین، هم ده مستبد آداملاری. آمما کتابین ان گؤزهل و باجاریقلی شعری، منجه ص. ۱۱۳ده گلن شعیردیر:
بیر یانار چیراقدی، سؤنر چیراقدی
بیر باخیش الوداع، بیر باخیش سلام
یاری یوخولویدو، یاری اویاقدی
شیلتاق ائلهییردی بلکه ده بالام!
الیمی اوزاتدیم، او گؤروشمهدی
دئدیم ارکؤیوندو، اولسون، نه دئمک
منله گؤروشمکچون یئره دوشمهدی
اؤپدوم آیاغینی گول یارپاغی تک
عُمورـگون باغچامین او چینار پایی
بیر بوی دا اوجالیب قاناد آچمیشدی
آیاغی ایستیایدی
آخی چارپایی
آیاغی آلتیندان تزه قاچمیشدی
شعرین گوجلو مضمونو هله قالسین، دویغولارین گؤستریلمهسی اونون اساس اوستونلویودور. شاعر دئمیر کی من اوغلومون، اوغلو دا وطنینین هر هانکی اوغلو اولا بیلر، آسیلماسیندان غصهلییم، اورهییمین اوجو گؤینهییر. شاعر بو غمی باجاریقلا گؤستریر، آدرسین وئریر، «بیر بوی دا اوجال»ماغیندان دانیشیر. آسیلمیش آدام، طبیعی کی سؤزونه جواب وئره بیلمز، سنینله گؤروشه بیلمز. آنجاق کی آسیلماقدان سؤز گئتمیر؛ یالنیز گؤستریلیر. «آیاغی آلتیندان تزه قاچمیش» «چارپایی» اعدام صحنهسینی تماملاییر؛ آمما شعری تماملایا بیلمیر. بو شعری اوخوجو تماملامالیدیر. شعرین اوخوجویا بوراخیلمیش یئری چوخ دور. چوخ سؤزو شاعر دئمهدیییندن، اوخوجو دئمهلیدیر. او گرهک یازیلمامیش سؤزلری، جملهلری سئچه بیلسین. «شعر شعر اولسا»نادری «باش تاجی» ائلهمک یئرینه، اوخوجونو دا شعرین یارانماسیندا شریک ائیلر.
قایناقلار:
۱٫ فالر، راجر و …، زبانشناسی و نقد ادبی، ترجمه مریم خوزان و حسین پاینده، نشر نی، چ اول، ۱۳۶۹، ص. ۸۸٫
۲٫ میرصادقی، میمنت، واژهنامه هنر شاعری، کتاب مهناز، تهران، چ اول، ص. ۱۴۴٫
۳٫ رازی، شمسالدین محمد بن قیس، المعجم فی معاییر اشعارالعجم. تصحیح مدرس رضوی، کتابفروشی زوار، چ سوم، ص. ۱۹۶٫
۴٫ میرصادقی، میمنت، واژهنامهی هنر شاعری، کتاب مهناز، تهران، چ اول، ص. ۱۴۴٫
۵٫ براهنی، رضا، طلا در مس، ناشر نویسنده، تهران، چ اول، ۱۳۷۱، جلد سوم، ص. ۱۴۳۴٫
۶٫ همان، صص. ۱۰۷۴ و ۱۰۷۵٫
بو موضوع ایله باغلی باشقا یازیلار:
«نادر»لشن شعر (کیانخیاوین «شعر باشتاجیمی یوخسا قوندارا؟» باشلیقلی یازیسی حاقدا) / همت شهبازی


text:
`تورکمنیستان` نتیجهلر
خبرلر [36]
- تۆرکمنیستان جمهورباشقانی سردار بردیمحمدووون اؤزبکیستان سفری
- خامنهای: ایران ایله تورکمنیستان آراسیندا دوستجا ایلیشکیلره قارشی اولانلار وار
- مولود چاووش اوغلو آذربایجان-لی و تورکمنیستان-لی همکارلاری ایله دانیشیب
- تورکیه و تورکمنیستان پرزیدنتلرینین تلفون دانیشیغی اولوب
- تورکمنیستاندا سئچیمی سردار بردیمحمدوو قازاندی
- تورکمنیستان خالقی، یارین صاندیق باشینا گئدهجک
- تورکیهدن تورکمنیستانا دیپلوماتیک ایلیشکیلرین ۳۰.جو ایلی مئساژی
- جمهورباشقانی اردوغانین تورکمنیستان سفری
- جمهورباشقانی اردوغان تورکمنیستانا گئتدی
- "تورکمنیستان باخیمیندان دؤنوش نقطهسی اولدو"
- تورک لیدئرلر ایستانبولدا
- تورک شوراسینین آدی، 'تورک دؤولتلری تشکیلاتی' اولاراق دییشدی
- تورکمنیستان-دا گوجلو زلزله اولوب
- مولود چاووش اوغلونون اورتا آسیا سفری
- مولود چاووش اوغلو تورکمنیستان و اؤزبکیستانا سفرینی دیرلندیریب
- چاووشاوغلو: الیمیزدن گلهنی ائتمهیه حاضیریق
- تورکیه-آذربایجان-تورکمنیستان خاریجی ایشلر باخانلاری توپلاناجاق
- تورکیه "دوستلوق" آنلاشماسیندان دولایی سئوینجلی
- آذربایجان و تورکمنیستاندان "دوستلوق" آنلاشماسی
- ایران 3 اؤلکه ایله سرحدلرینی آچیر


text:
دونیا قادینلار گونو موبارک اولسون
دومانلی مکتوبلار / لئیلی خدایی
(۱):
«نه یول، نه یوخو، نه چیراق، نه آغلاماق. فروردین آیینین یئددیسینهجن گؤزلهرم سنی.» اؤلوم دئدی! دوزون، یانلیشین الله بیلیر. هر گون گلیر ائویمه، هردن بیر ایستکان چای ایچیر. سونرا دوروب الین چکیر کتابلارین توزون سیلیر. قرآنیدا آتامین تر دستمالییله.
پردهلری چکیر.گونشی چوخ سئویر. اورهگیم سیخیلاندا بایاتی اوخور.
گؤزلریمه باخیب گولومسهییر. گئجهلر پنجره دالیسیندا دوروب چیراق یاندیریر. آخشاملار تازا چؤرهک آلیر. گؤیرچینلره دن سپیر. گوللره سو وئریر. اؤلوم منی چوخ سئویر.
بو گون دئدی: گؤزلهمکدن یورولدوم، یا دومان یا من. ایللر بویو نیسگیل ایله یاشاماغی ایستیرسن یا بیاض گلین پالتارین گئییب،او باکیره دونیانین یولچوسو اولماغی؟
ایکی یول آراسیندا قالیب چوبان اولدوزون ایتیرمیشم … سن سؤیله دومان، گئدن خبر آلمایان عاشیقیمی سئچیم یا قالان، خبر آلان محبتی؟
(۲):
یئددی یاشیمدا، عشقین معناسین مشق دفتریمه یازدیم…
گلینلری قیسقاندیم. من ده گلین پالتاری، اویونجاق ایستکان ـ نعلبکی ایستهدیم؛ بالاجا قولچاغیمی قوجاغیما آلیب اوتاغیمدا آغلادیم …
اون یئددی یاشیمدا، آغ گلینلیگی گئییب، آغ تورو ساچیما باغلادیم. یئل گلیب مشق دفتریمین صفحهلرینی بیر ـ بیر قوپاریب اوزاق داغلارا آپاردی. او گون بیلدیم کی اؤلکهمین قیز گلینلری اویونجاق فنجانلارینا گؤز یاشلارین تؤکورلر. بالاجا قولچاغیمی باغریما باسدیم، اوتاغیمدا آغلادیم.
او قولچاق هرکسدن یاخشی بیلیر کی داغی داغ اوستونه قویسالار، منیم اورهگیمدهکی داغ جن اوجا اولماز
دومان! اوشاقلیق اویونلاریمین آغ آتلی شاهزادهسی! منی آپارماغا گلنده هر بالاجا گلینه بیر چیراق گتیر.


text:
مظفریه تیمچهسی تبریزین اؤرتولو بازارینین ان گؤزل و قدیمی حصهلریندن بیریدیر. خالچا بازاری آدیلادا تانینان بو تیمچه، تبریز بازارینین ایکی مرتبهلی حصهلریندندیر. تیمچهنین اوجا تاوانی، ایکی یانیندا قورولان تاختا قاپیلاری، قیراقلاردا تعبیه اولونان کیچیک و بؤیوک بویالی پنجرهلری و ائنلی کریدورلارینین اطرافیندا انتظاملا دوزولن حجرهلری بو تیمچهیه گؤزللیک بخش ائدهن معمارلیق ائلمئنتلریندندیر. تیمچه قمری تاریخی اعتباریله ۱۳۰۵ینجی ایلده (تخمینا ۱۳۰ ایل بوندان اؤنجه) حاج شیخ جعفر قزوینینین تشبثیایله تیکیلیبدیر.
اونون آدینین “مظفریه” اولماسی بارهده بئله بیر روایت وار کی، گویا او زامانلار شههرده تیکیلن هر بیر اؤنملی بینانی، حؤرمت نیشانی اولاراق شههرین حاکیمینه هدیه ائدرمیشلر. بو تیمچه تیکیلیب قورتاراندان سونرادا، بیر قاعده اولاراق اونون بانیسی تیمچهنی واختییلا تبریزده یاشایان قاجار ولیعهدی مظفرالدین میرزایا هدیه ائتمهلی اولاجاقمیش. آنجاق حاج شیخ جعفر قزوینی بو موضوعنو چوخ اوستالیقلا اؤز نفعینه حل ائدیر. بئله کی او، تیمچهنین آچیلیش گونو ولیعهدین تیمچهنین چوخ گؤزل اولدوغو سؤزونون مقابلینده، “بو تیمچهنین گؤزللیگی ولیعهدین آدینی داشیماقلا داهادا گؤزللشهجک. اونا گؤرهده من تیمچهنین آدینی “مظفریه” قویموشام”- دئییر.
بئلهلیکله تیمچهنین یالنیز آدی “مظفریه” یعنی مظفرالدین میرزایا منسوب اولور و ولیعهدده بیر سؤز دئمهدن بو تکلیفی قبول ائدیر.
فوتوگرافر حقینده:
۲۰۰۶ینجی ایلدن (۱۳۸۵) مستقل فوتوژورنالیست کیمی فعالیت ائدهن روشن نوروزی, ۱۳۶۴ینجی ایل آذربایجانین تبریز شهرینده آنادان اولموشدور. ایندییهدک بیر چوخ فئستیوال و سرگیلرین تشکیلینده فعالجاسینا اشتراک ائتمیش, بیر سیرا فوتوگراف یاریشلارینین غالبی اولموش و بیر چوخ اثرلری ملی و بینالمللی مئدیا و مطبوعات اورقانلاریندا یاییلمیشدیر. او جوملهدن: ZumaPress, Newsweek, Washington Indep, ZDF, Christian Science, Deutsche Welle, Focus, Wall Street Journal, New republic, Warren House, Rheinische, Bild Am Sonntag, Marie Claire, Forum Tygodnik, Mirror.Co.Uk, Wprost, Profimedia, KPA, Tribune, Imaginechina, Tina, Lerner Publishing و …
روشن نوروزی ایندیلیکده «ایشیق» وبسایتینین تئخنیکی مودورو، “عکس آنلاین” وبسایتینین باش یازاری و اؤلکه مقیاسیندا هر ایل کئچیریلن مستقل “سندلی سوسیال فوتوگرافلار” (SHEED AWARD) فئستیوالینین مؤسیسی و اجرا باشچیسیدیر. روشن نوروزی الکتریک اوزره اختصاصلی مهندس و سوسیال علاقهلر علملری (ژورنالیسم ساحهسی) اوزره یوکسک لیسانس تحصیللیدیر.


text:
آنا دیلیمیزین(آذربایجان تورکجه سینین) مکتبلرده تدریس اولماسینا مانع اولورلار. دیلیمیز- ادبیاتیمیز عَملده یاساق دیر. آذربایجان تورکجه سینده یازانلار چئشیتلی تضییقلرله قارشیلاشیرلار.
فاشیست قوّه لر ایللردیر چالیشیرلار دیلیمیزی اؤلدوروب، یئرینه اؤزگه بیر دیلی، ملّتیمیزه تحمیل ائتسینلر!
پلانلی ایشسیزلیک یارادیرلار. ملتیمیزین چالیشان قوه لری، اؤز معیشتینی تأمین ائتمک اوچون، غربت ولایتلره مهاجرت ائتمه یه مجبور اولورلار. اصلینده اعلان اولمامیش بیر سورگونه گؤندریرلر. بئله لیک له ده ملّتیمیزه آسیمیلاسیون و هویت دییشیک لیگی نی تحمیل ائدیرلر.
یاشام چئوره میزی(محیط زیستیمیزی) تخریب ائدیب، 30 میلیونلوق نفوسو اولان بیر ملّتیمیزین حیاتینی محو اولماق تهلکه سییله قارشیلاشدیریبلار، هله ده داها آرتیق تَهلُکه ایله قارشیلاشدیرماغا چالیشیرلار.
وطنیمیزین یئر آلتی و یئر اوستو ثروتلرینی تالان ائدیرلر.
مئشه –اورمانلاریمیزی قارات ائدیرلر.
غنی معدنلریمیزی قازیب ، سؤکوب آپاریرلار.
چایلاریمیزین، بولاقلاریمیزین سویونو تصاحب ائدیب ساتیرلار و….
امّا بونلارین گلیریندن آذربایجانیمیزا هئچ بیر پای یوخدور.
آلتی مین کیلومئتر-مربع وسعتینده اولان گونئی آذربایجانین ماوی اؤرگینی، یعنی اورمو گؤلونو قوُروتماغا چالیشیرلار. گؤله آخان سولارین قارشیسینی آلیبلار. سویونون یوزه دوخسان بئشی قورویوبدور، قورودولوبدور و مین ایللردن بَری، گؤلده یئرلشن دوزلار اوزه چیخیبدیر. بو دوزلار نورمال بیر دوز دئییللر! متخصصلرین نظرینجه لاپ آزی 20 نوعدان آرتیق مختلف ترکیبلی دوز و فیلیز(مئتال) بو دوزلارین ترکیبینده واردیر و قورودوقدان سونرا چوخ تَهلُـکه لی بیر دوروما گلیب چیخیرلار. حزین بیر یئل اسدیکده ده، گؤیه سوورولا بیلیرلر. حال بو کی، اورمو گؤلو بؤلگه سینده اَسن یئللر و قوپان فیرتینالار چوخ برک اَسیرلر! حتّا تهرانا قدر ده گلیب چیخا بیلیرلر.
یئرلی اهالی ائله ایندی ده بو زَهَرلی دوز فیرتینالاری ایله قارشی-قارشییادیرلار.
اورمو گؤلونه آخان چایلارین اوزه رینه یئتمیش ایکی (72) بند-باراژ و سدّ تیکیبلر….
کربلا واقعه سینده اشقیالار، امام حسین(ع)-ی تسلیمه مجبور ائتمک اوچون، سویو اونون و آزادلیق – عدالت سئوه ر یار- انصارینین اوزونه باغلادیلار. آنجاق او اؤزگور انسانلار ذلّته باش اَیمه دیلر. نتیجه ده شریر اشقیالارین قلینجی، یئتمیش ایکی آزادلیق – عدالت سئوه ر انسانی شهید ائدیب، باشلارینی حقسیز یئره کـَسدی.
ایندی اورمو گؤلو بؤلگه سینده یئتمیش ایکی (72) بند-باراژ و سدّ، شریر اشقیالارین قلینجی کیمی عمل ائدیر. هر سدّ بیر شریر قیلینجی دیر و گونئی آذربایجان تورک ملّتی نین ضدینه عمل ائدیر! بو فرق ایله کی، کربلا دا 72 شریف انسانی شهید ائدیب عایله لرینی ظالیمجه سینه اسیر ائتدیلر. امّا بو گون آذربایجاندا 30 میلیونلوق بیر ملّتی اوشاقدان بؤیوگه محو ائتمک ایسته ییرلر.(دؤرد، 2/7 میلیون نفر=دؤرد دنه یئددی میلیون ایکی یوزمین نفر)
بو گون گونئی آذربایجانین آزادلیق و عدالت سئوه ر انسانلاری بئله بیر جنایتلری افشا ائتمک ایسته ییرلر. آنجاق شدّتله تاپدالانیرلار، باسقی و تضییق آلتینا آلینیرلار. جریمه، زیندان، تبعید(سورگون) و ایشکنجه ایله قارشیلاشیرلار.
آذربایجان ملّی چالیشقانی هئچ بیرکسین علیهینه دئییل، آنجاق اؤز ملّتینی و ملی کیملیگینی قوروماغا جهد ائدیر. طبیعی دیر هرکس آذربایجانین وارلیغینین علیهینه اقدام ائتسه، آذربایجان ملی فعاللاری اونون تالانلارینی، قارات ائتمه لرینی، باسقیلارینی و تضییقلرینی افشا ائده جکلر.
اکبرآزاد – 1401/05/20


text:
موصل ینگ قوُنالغاسینی تۆرک شرکتلر یانگاداندان دیکِهدِر
ایکی تۆرک شرکتی عیراغینگ موصل شهریندأکی حالقارا قوُنالغاسینی یانگاداندان دیکهدِر
ایکی تۆرک شرکتی عیراغینگ موصل شهریندأکی حالقارا قوُنالغاسینی یانگاداندان دیکهدِر.
موصل ولایاتی نینگ حأکیمی نجم الجبوری موصل ینگ قوُنالغاسی نینگ تأزه دن دیکهدیلیش ایشینی حالقارا درجهده ایش آلیپ باریان "تاو قوُنالغالاری و 77 قورلوشیق" آدینداقی شرکتلره برندیکلرینی نیغتادی.
موصل ینگ ولایات حأکیمی قوُنالغانینگ ایشلرینه یاقین واغتدا باشلانجاقدیغینی آیتدی و بو قوُنالغانینگ موصل و بۆتین عیراق اۆچین دۆنیأ آچیلان بیر قاپی بوُلجاقدیغینی سؤزلرینه قوُشدی.
دِگیشلی حابارلار
روسیا حیتایا یانگاداندان طبیغی گاز ایبرمأگه دوُوام ادیأر
گازپروم شرکتی، یانگاداندان حیتایا طبیغی گاز ایبرمأگه دوُوام ادیأندیگینی بیلدیردی
آگوست آییندا تۆرکیأنینگ داشاساتوو موقداری 21 میلیارد 337 میلیون دلار بوُلدی
آلمانیا تۆرکیه دن 1 میلیارد 664 میلیون دلار اؤنۆم ساتین آلدی
تۆرک هوُوا یوُللاری اوروپانینگ اینگ قوُوی هوُوایوُلی شرکتی سایلاندی
اشپیگل تۆرک هوُوا یوُللارینی اؤودی، لوفت هانزا شرکتینی تانقیت اتدی


text:
مرکزین 4 آیلیق راپورو
مرکزین 4 آیلیق راپورو
گونئی آذربایجان لی میللی مدنی آکتیویست لرکی اؤز دوغما یوردلارین مجبور اولاراق ترک ائدیب و قارداش اؤلکه یه سیغینماق زوروندا قالیب لار چوخلو زورلوق لارلا اوز اوزه دیرلر اونلاردان بیر نئچه سینده ن آد آپارماق ایسته سک اؤنملی سورونلار مالی و حقوقی زورلوقلاردی.
گونئی آذربایجان سیغینماجی لار یاردیم لاشما مرکزی حال حاضیر دا ترکیه ده یاشاماقدا اولان سویداشلاریمیز اوچون یارادیلمیش بیر قوروم دور.
بو مرکز هئچ بیر آرت نییت اولمادان فیکیرداشلاریمیزین باش باشا اولدوغو زورلوقلاری آزالتماق اوچون تشکیل اولون موش و هئچ بیر پارتی ویا تشکیلاتا باغلی لیغی یوخدور.
مرکزیمیزین تشکیل اولونما هدفلری بونلاردان عبارتدیر :
ترکیه ده سیغینمادجی دوروموندا یاشاماقدا اولان سویداشلاریمیزین یانینداییق. دوغما یوردوموزون تاریخی ، کولتوری و… تانیتماق.
بو مرکزین قورولوش تاریخینده ن 4 آی زامان گئچیر . بیر چوخ تشکیلات و پارتیا لارایله مرکزین قورولوش زامانیندا ایله تیشیمه گئچیرلیدی و بو یئنی مرکزی دستک له مه لری و بیزیم له بیرگه بو صاف نیت لی یولا آدیم آتمالاری و یانیمیزدا اولمالاری اوچون تماسا گئچیریلدی آما نه یازیق کی دستک لرینی بیزده ن اسیر گه دیلر بلکه گئچمیشده کی قورولان بئله نچی قوروملارین یاراتدیقی گووه نسیزلیخده ن قایناقلانان بیر مسأله دیر. حال بو کی گونئی آذربایجان سیغینماجی لار یاردیملاشما مرکزی نین سیته سینده و یا سوسیال مئدیا حئساب لاریندا هر شئی آچیق و اورتادا بوتون الیمیزه گلن یاردیملار ، کیمین ساریندان گلن یاردیملار و سویداشلاریمیزین حئسابینا یاتیریلان یاردیم لار( کیملیک لری گیزلی اولماق شرطی ایله ) هر تک تکی بلگه لر ایله بیرلیک ده قئید اولنماقدا دیر و کنترل ائتمک ایسته ین هر کس اؤزگورجه سینه بیزی کنترل ائده بیلر.
سون زامانلاردا دا گئچمیش بللی بیر سیرا آدی آکتیویست بو مرکزی قارالاماق ایله مشغولدورلار و بودا بیزه بیر گوج قایناقی اولاراق بو یولون دوغرو یول اولدوغون بیر داها ایثباتلاییر و بیز ایسه یولوموزا داش آتانلارین اولاجاقینی بیله رک بو یولا آددیم آتدیق بیر آتا سؤزو وار : یئل قایادان نه قوپارار
طبیعی دیر کی بو گونه قدر آیاق دا دورماسینا یاردیمجی اولان لاردا اولوب و بو 4 آیدا بیزیم دایاقیمیز اولوب. بیز بیر کؤپرو میثالی اولاراق یاردیم الی اوزالدان واحتیاجی اولان سویداشلاریمیزین آراسیندا فعالیت گژستریریک.
مرکزین قورولدوغو گونده ن بو یانا توپلام دا 1600 تورک لیراسی یاردیم گلیب دیر و بو مبلغده ن 1400 تورک لیراسی نا یاخین احتیاجی اولان لارین بانکا حئساب لارینا یاتیریلمیش و آز بیر مبلغ ایسه مرکزین مصرف لری اوچون خرج اولوب . دئمه لییک کی سیغینماجیلار یاردیملاشما مرکزی اولاراق ترکیه ده ن خاریج ده اولان سویداشیمیزا ایسه یاردیم ائتمیشیک.
سون سؤز دئمک ایسته سک اودا بودور کی بوتون او سویداشلاریمیز کی بوگون 3.جو اؤلکه ده یاشاییر لار بیرو گئچمیشده ترکیه ده سیغینماجی استاتوسوندا ایدیلار بورداکی زورلوق لاردان خبرلری وار و هر تک تکینیز ایسه بو زورلوق لار ایله باش باشا اولوب سوز .
بیرلیک اوچون برابر لیک اوچون مادی ، معنوی و اؤنملیسی حقوقی باخیمیندان یاردیم لارینیزا ترکیه ده سیغینماجی دوروموندا یاشیان گونئی آدربایجانلی آکتیویست لریمیزین احتیاجی وار .


text:
ایلان لیندناشتراوس
ایلان لیندناشتراوس (اینگیلیسجه: Elon Lindenstrauss) ايسرائيللی بیلیم اینسانی. ۱ آقوست ۱۹۷۰ تاریخینده دۆنیایا گؤز آچیب. ایلان لیندناشتراوس قودس عیبرانی بیلیمیوردودا درس اوْخویوب. چالیشدیغی یئرلریندن بیری قودس عیبرانی بیلیمیوردودیر. اوْ ریاضیات ساحهسینده چالیشیب.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Elon Lindenstrauss»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده ایلان لیندناشتراوس گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
ناغارا
ناغارا - ضربلی موسیقی آلتی.
تاریخچه[دَییشدیر]
اوّللر اوْنون اۆزونه قورد دریسی چکیلرمیش. نظامی گنجوی ناغارانی بئله تصویر اتمیشدیر:
جوشدو قورد گؤنوندن اوْلان ناغارا،
دونیانین بینینی گتیردی زارا.[۱]
سؤز آچیمی[دَییشدیر]
"ناغارا" عربجه "وۇرماق" دمکدیر [۲]. سؤزون تۆرکجه قارشیلیغی "بارابان" [۳]، "داوول" و "تبیل" سؤزلریدیر.
قورولوشو[دَییشدیر]
بۇ آلت، اساساً، ایکی قورولوشدا مؤوجوددور:
- بیروزلو - قوشا ناغارا، ناغارازهن، تبیل، دف، قاوال؛
- ایکیوزلو - بؤیوک ناغارا (کوس ناغارا)، جوره ناغارا و قولتوق ناغارا [۴]-
ناغارالار آراسیندا ان چوْخ یاییلانی قولتوق ناغارا و قوشا ناغارا حساب ائدیلیر.
چالینما قایداسی[دَییشدیر]
ناغارا آغاج اۆفلهمه آلتلرین (زورنا، بالابان، توتک)، هم ده سازین چالغیسینی مۆشایعت ادیر. ناغارانی سوْل قولتوغون آلتیندا توتوب چالیرلار. موسیقی آلتلریندن هانسی بیرینین چالغیسینی مۆشایعت ادجییندن وابسته اوْلاراق ناغارانین ال ایله (بارماقلار)، یوخسا آغاج چوبوقلارلا چالیناجاغی بللی ائدیلیر. اگر بالابان (سوْن زامانلار هم ده کلارنت)، یا دا آشیق سازینین چالغیسی مۆشایعت ادیلهجکسه، ناغارا دا اوْووجون ایچی و بارماقلارلا چالیناجاقدیر. اگر زورنا چالغیسینی (هم ده آچیق هاوادا) مۆشایعت ائتمک لازیم گلیرسه، اوْ زامان دریلر اۆزرینه آغاجلا ضربلر وورولور.[۵]
تۆره لری[دَییشدیر]
حجمیندن (بؤیوکلویوندن) وابسته اوْلاراق ناغارا مۆختلیف نؤعلره آیریلیر:
- کوس (بؤیوک ناغارا)
- بالا ناغارا یا دا جوره ناغارا
- کیچیک ناغارا.
== ایستینادلار ==
- ^ آذربایجان قدیمی موسیقی آتلاسی - قوشا ناغارا
- ^ سوان نیشانیان - چاغداش تورکچنین اتیمولوژیسی
- ^ ماکس فاسمر. روس دیلینین اتیمولوژی سؤزلویو - بارابان
- ^ آذربایجان قدیمی موسیقی آتلاسی - موسیقی مدنیتیمیزین تاریخیندن
- ^ افراسیاب بدلبیلی. ایضاحلی مونوقرافیک موسیقی لوغتی - ناغارا


text:
بوتون آنالارا سایقيً و حوُرمت!- ائلدار گونئیلی
- توضیحات
- منتشر شده در دوشنبه, 12 آبان 1393 04:31
بو گون آناميًن دونیاسيًنيً دییشمه موناسبتینه گوُره قوربتده اوره ییمی
بوشادماغا، قله میمدن باشقا بیر چاره بولماديًم. ۵ آبان ۱۳۹۳
۱
آنا نه دئییم، دویدوغوم قارا خبری،
بو گون آئیله مله نئجه قبول ائدیم؟
تئلئفوُن باغلانتيًلاريَ کسیلدی می؟
آخشاملار سه سین دویمویاجاغيًزميً؟
۸۳- ایل زحمتلرین مئیوه سینی دردینمی؟
۲
سن بوُیوک اوُولاد دوغموش آناسان
بالتاجيً آراز کیمی شاعیرلر آناسيًسان
وطنه بوُیوتموش ایگیتلر آناسيًسان
خالقيًنا بوُرجونو وئرمیش آناسيًسان
اوره ییمیزده، چيًرپيًنان آلوُولار مکانيًسان.
۳
سن بیزی دوُغدون زحمتلرین ایله
بوُیوتدون بیزی سئوگی، محبتله
مئیوه لریدن گوُرمدین ایسته کله
اوره ک سئوگیلرینی، وئردین بیزلره
بیزده وئره ک خالقيًميًز ایله وطنه.
۴
محمدین[1] الده ن وئردین اللی سگگیزده[2]
نیسگیل لری ایله یاشاديًن سوُن نفسین ایله
قبرینی گوُرمه دین، سوُیله دین بیزلره
قبرینی گوُرسم، قالماز نفس منده
اوُلمه ییب، یاشایيًر اوُ، خالقيًميًزيًن ایچینده.
۵
دئییب لر بو دونیا پنجره ایدی
۲۸- ایل پنجره سنه قارانديًق لانديً
حسرتده قالديً مئیوه لرین دن گوُرمه یه
آرزولاديًن گوُره سن بیزلری وطنده
وطنه گلمه یه دوشونوروک حسرتله.
۶
وطن سئوگیسی ایله یاشایيًريًق قوربتده
وطن یئتیردی سن کیمی آنالار بطنینده
سئوگیلرین وئردین اوُلاديًنا قالماديَ یئرده
اوُلمه میسن، یاشایيًرسان، اوره ییمیزده
منده گوُرمدیم، دوشمه میسن، نفسده ن
سنده اولان آتش دوُیونور اوره ییمیزده .
۷
بوُیلجه قاتيًليًرام منده کده رینیزه
باشيًز ساغ اوُلسون دئییرم آئیله میزه
یاشام بوُیله گلیب گئده ر، عوُموروموزده
حرُمت قوُیون یاشاميًنيًزدا، والیدئینیززه
سئوگی گوُررسینیز، گله جک نسلینیزده.
بوتون آنالارا سایقيً و حوُرمت!
۵آبان۱۳۹۳
[1]شاعیر بالتاجيً آراز(محمد محمد علی اوُغلی)
[2] شاعیر اللی سگگیز یاشيًندا اوره ک اینفاکتيً گئچیره رک دونیاسيًن دییشدی.


text:
عنبرین بویو اگر دولموش او گیسولرده،
بئله خوش بوی دخی اولماز او خوشبولرده.
گر دئیم مشک، او، آهوی ختنده تاپیلور،
ائتمیشم بلکه خطا، یوخ او ایی آهولرده.
تربییه ائتمیش اونو، بلکه، ملک، یا کی، پری،
وار گمان: گؤزده اولور چونکی او جادولر ده.
زلف مشکینین آلیبدور روخون حاله صفت،
بئله بیر حالت اولور جمله او مهرولرده.
بند اولوب زلفه دخی قاش و گؤز ایله خاله،
بیلمزم اوندادیمی کؤنلو و یا بولرده؟!
گؤزومو کسمنم اول گؤزدن اؤلونجه، بلکه،
دیل گمگشته نی چون تاپدیم او یارغولرده.
بیوفاده نه محبت، نه دیانت، نه وفا؟!
ای کمینه، تاپیلور بلکه ده دلجولرده.


text:
فاتح سلطان محمد کؤرپوسو، پاکیستان بایراغینین رنگلری ایله ایشیقلاندیریلدی
پاکیستانین مستقیللیگینین ایلدؤنومو موناسیبتی ایله فاتح سلطان محمد کؤرپوسو، پاکیستان بایراغینین رنگلری ایله ایشیقلاندیریلدی
پاکیستانین مستقیللیگینین ۷۵-جی ایلدؤنومو موناسیبتی ایله فاتح سلطان محمد کؤرپوسو، پاکیستان بایراغینین رنگلری ایله ایشیقلاندیریلدی.
اؤنملی گونلرده رنگ و ایشیق گؤستریلری ایله ایشیقلاندیریلان ایستانبولون سیمگه نقطهلریندن بیری اولان فاتح سلطان محمد کؤرپوسو بو دفعه پاکیستاندا ۱۴ آگوست ۱۹۴۷.جی ایلده قازانیلان مستقیللیگین ۷۵.جی ایلدؤنومو موناسیبتی ایله پاکیستان بایراغینین رنگلرینه بوروندو.
یاشیل و آغ رنگلرله ایشیقلانیریلان فاتح سلطان محمد کؤرپوسو سارییئر سمتیندن گؤرونتولندی.
ایلگیلیلی خبرلر
واشینگتندا تۆرک میراثی آیی
"واشینگتندا تۆرک کؤکنلی آمریکالیلار تحصیل، مدنیت، اقتصاد و توپلوموموزون شهر حیاتی گلیشیمینده اؤنملی بیر رول اویناییمیشدیر"
روسیا اوسکارا فیلم گؤندرمهیهجک
"روسیا فیلم آکادمیسی باشقانلیغی، ۲۰۲۳-جو ایلده اوسکارا یئرلی فیلم نامیزد گؤسترمهمه قراری وئردی"
تۆرکیهیه گلن خاریجی قوناقلارین ساییسی اوتوز میلیونا یاخینلاشدی
کۆلتور و توریزم باخانلیغی، ایلین ژانویه-آگوست آیلاریندا اؤلکهیه گلن قوناقلارین ساییسی ایله باغلی بیلگیلری پایلاشدی


text:
یئنی یول (قزئت)
یئنی یول(قزئت) — 1922-1939-جو ایللرده آذربایجاندا اسکی لاتین الیفباسی ایله نشر اولونان ایجتیماعی، ادبی قزئت.
تاریخی[دَییشدیر]
اوللر یئنی الیفبا کومیتهسی نین، 1925 ایلدن ایسه آذربایجان K(b)P MK اورقانی اولموشدور. ایلک نؤمره سی 1922 ایل سپتامبرین 21-ده، سونونجو نؤمره سی 1939 ایل فوریهنین 28-ده چیخمیشدیر.
حاقیندا[دَییشدیر]
1924 ایلین آخیرینادک هفته لیک، 1925 ایلدن ایسه گونده لیک نشر اولونموشدور. جلیل محمدقولوزاده 1922 ایل 5-جی سایدان 1922 ایل 26-جی سایادک قزئتین رداکتورو اولموش، 1923 ایل 38-جی سایینا کیمی ب. بهرام اوفلا بیرلیکده رداکتورلوق ائتمیشدیر. " یئنی یول " قزئتی یئنی الیفبانی تبلیغ ائتمیش، ساوادسیزلیغین لغوی و مدنی اینقیلابین غلبهسینده موهوم رول اوینامیشدیر. 1924 ایل مه 1-ده جلیل محمدقولوزاده اؤز خواهیشی ایله رداکسیا هئیتی عوضولوگوندن آزاد ائدیلمیشدیر. ادیب " یئنی یول " -دا بیر نئچه مقاله و فلیئتونلا ایشتیراک ائتمیش، اونون " روس قیزی'، " موعلیم " ، " تاخیل حکیمی " ، " شرق فاکولتهسی " ، " ساققاللی اوشاق " ، " بلکه ده قایتاردیلار " ، " بوز " ، " هامباللار " ، " یان توتگی " کیمی حکایه لری بورادا چاپ اولونموشدور.[۱]
جلیل محمدقولوزاده دن سونرا، م.س.اوردوبادی، زیینت نوشیروانوو، احمد ترینچ، علی آسلانوو، آغاحسین رسولزاده، غلام محمدلی، حسین شاه گلدی یئو کیمی اساسلی هئیتله میلّی ایجتیماعی-ادبی و مدنی دوشونجه سیستمی نین لاییقلی سلفلری نین تیمثالیندا بوتونلشمیشدیر. دوغرودور، قزئتین ایلک نشر ایلینده کی (1922) سایلاری، دئمک اولار کی، بؤیوک موحریر میرزه جلیلین پوبلیسیستیکاسیندان عیبارتدیر. ز.نوشیروانوو و ق.محمدلی نین ایجتیماعی-سیاسی حادیثهلره، الیفبا ایصلاحاتی ایله باغلی درج اولونموش تک-تک یازیلاری نظره آلینماسا، دیگر باش رداکتورلاری نین فعالیتی، م.س. اوردوبادی ایستیثنا اولماقلا، سیاسی-ایدئولوژی رهبرلیک کاراکتری داشیمیش، قزئتده اونلارین ایمضاسی گؤرونمه میشدیر . [۲]


text:
«عاشیقلار قفهخاناسی»ندان بیر خاطره
حمیدرضا مظفری
تبریزین اجتماعی محیطی ایله تانیش اولانلار بو شهرده قفهنین چوخ اولدوغونو و هر قفهنین ده بیر صینیفه مخصوص اولدوغونو یاخشی بیلیرلر. مثال اوچون: بنالار و معمارلار میار-میارداکی قفهلرین بیرینده توپلاشاردیلار؛ آسفالتکارلارین اؤزونه مخصوص قفهلری وار ایدی؛ تقاعده چیخان معلملرین پاتوق یئری داش ماغازالار و فردوسی خیابانینین اولیندهکی قفهلر اولوردو؛ ائله بو سایاق، تبریز میرتچیلاری و دوببهلرینین ده اؤزلرینه مخصوص و جماعت آراسیندا «ائششکلر قفهسی» آدی ایله تانینان قفهلری واریدی. بو قفهیه گلنلر جمعیتدهکی چاتیشمامازلیقلاری طنز و طعنه دیلی ایله مسخرهیه قویار و گولردیلر.
بو قفهلردن باشقا تبریزده بیر نئچه «عاشیقلار قفهسی» ده واریدی کی باشقا قفهلر کیمی ایندی اونلاردان دا خبر یوخدور. بو عاشیقلار قفهلری ایچینده «گجیل» محلهسیندهکی قفه چوخ تانینمیشایدی. بو قفهده هر گئجه «عاشیق حسن اسکندری»نین برنامهسی اولاردی. عاشیق حسن تبریز عاشیقلاری آراسیندا خصوصیلهده طلبهلر طرفیندن چوخ سئویلن و اؤزونه مخصوص ساز و سؤز اوسلوبو اولان عاشیق ایدی. ۵۶نجی ایل عاشیق حسن بیر نئچه باشقا عاشیق او جملهدن: «عاشیق یداله» ایله بیرلیکده تبریز دانشگاهینین کشاورزی دانشکدهسینده چوخ طنطنهلی بیر کنسرت کئچیردی و تبریز دانشگاهی طلبهلری طرفیندن گئنیش صورتده قارشیلاندی.
۱۳۵۵نجی ایلدن عاشیق حسنین کنسرتلری ایران دانشگاهلاریندا کئچیریلمگه باشلادی. اونونلا برابر «عاشیق عبدالعلی» و آذربایجانین گؤرکملی عاشیقی «عاشیق قشم» ده دانشگاهلاردا چیخیش ائتمگه باشلادیلار. او گونلر «صفرخان قهرمانی»نین زنداندان آزادلیغی مناسبتیله عاشیق حسنین اوخودوغو ماهنیلار خصوصیله ده جوانلار و طلبهلر طرفیندن گئنیش صورتده قارشیلانیردی. عینی حالدا «صمد بهرنگی»نین آرازدا بوغولماسی ایله باغلی شاعر «بهمن زمانی»نین «آراز-آراز» عنوانلی شعری عاشیقلار طرفیندن خصوصیله ده عاشیق عبدالعینین سسی و سازی ایله چوخ گؤزل آلینیردی. «آراز-آراز»ی ایلک دفعه «مراد آقایی» اوخوموشدو.
یادیمدادیر، ۵۵نجی ایلین سونو و ۵۶نجی ایلین اوللرینده طلبه یولداشلاریمیزلا وقت تاپدیقدا اون- اونبئش نفر اولوب، آخشاملار گجیلدهکی عاشیقلار قفهخاناسینا گئدردیک. او زمان بوگونکو کیمی اینترنت و موبایل مشغولیتلری یوخ ایدی. عاشیقلار قفهسینده عاشیق حسنین گؤزل سسینه و سازینا قولاق آسماق بیز جوان طلبهلرین کؤنلونو اوخشاییردی. عاشیق حسن اوخویوردو:
سسله ددهقورقود قوپوزون چالسین!
هایاندا کوراوغلو؟ هایاندا نبی؟
هئچ اولار کی بیر ائل قوچاقسیز قالسین؟
بو سازلی سؤزلو آخشاملارین بیرینده «مراد برقی» سریالینین کارگردانی «پرویز کاردان» اؤز دستهسیله عاشیقلاردان فیلم چکیب، اونو سراسری تلویزیوندان نمایشه قویماق هدفی ایله عاشیقلار قفهسینه گلدی. تصادفا او گون بیز طلبه یولداشلار دا اوردایدیق. قفه آغیزینادک مشتریلرله دولو ایدی. نئجه دئیرلر هئچ ایینه آتماغا دا یئر یوخایدی. یادیمدادیر قفهنین بیر بوجاغیندا قالین بیغلی «گوران» گؤرکملی نئچه نفر اوتورموشدو و اونلارین ایستگی ایله عاشیق حسن «شاه اسماعیل» حقینده بیر ماهنی اوخویوردو. «مراد برقی»نین فیلیم چکنی هئچ اجازه آلمادان دوربینین قفهنین اورتاسینا گتیریب، باشلادی فیلیم چکمگه. عاشیق حسن اوخوماغی دایاندیردی. بو اثنادا «کیهان» روزنامهسینین تبریزده کی نمایندهسی فرصتدن استفاده ائدیب، بو دستهنین اورایا گلمکدن هدفلرینی ایضاح ائتمگه باشلادی و دئدی کی تهراندان گلن بو گروه آذری فرهنگینی تانیتدیرماق اوچون بوردادیرلار. پرویز کاردانین دا همکارلاری اونون دانیشیقلارینی اؤز تبسملری ایله تائید ائدیردیلر و فیلیم چکمگه حاضیرلاشیردیلار. طلبهلردن بیر نئچهسی کیهانا، مراد برقییه و سراسری تلویزیونا اعتراضلارینی بیلدیرمک مقصدی ایله آیاغا قالخیب، قفهدن چیخدیلار. عاشیق حسن ده سازین کنارا قویوب و ایکی همکاری ایله قفهدن چیخدی. عاشیق حسنین دالیسینجا قفهده اولان بوتون مشتریلر قفهنی بوشالتدیلار. «پرویز کاردان»ین دستهسیندن باشقا بیر نفرده قفهده قالمادی. کیهانین تبریزده کی نمایندهسی چوخ دیل آغیز ائلهدی کی جماعت قاییتسین، آنجاق باش توتمادی. پرویز کاردان و دستهسی قفهدن چیخمایینجا هئچ کیم قفهیه ایاق باسمادی…
عاشیق حسن ایندی تبریزین طالقانی خیابانیندا اؤز موسیقی آموزشگاهیندا چالیشیر و عاشیق صنعتینین سیرلرینی شاگیردلرینه اؤیرهدیر و حیاتین بوتون چتینلیکلرینه رغمن یارادیر، یاشاییر. سون زمانلار عاشیقحسنین خاطرهلری و اثرلریندن بیر مجموعه ایشیق اوزو گؤروبدور. اونون بیزیم عاشیق صنعتیمیزین بوینوندا بؤیوک حقی واردی؛ هاردادیسا ساغ و سلامت اولسون.
قایناق: «ایشیق» درگیسی، نومره ۲، تیر و مرداد ۱۳۹۷ (اؤزهل سایی: آذربایجان قفهخانالاری)
www.ishiq.ir


text:
دانلود آهنگ ایزی ایزی تامام تامام ریمیکس
برچسبها:آهنگ ایزی ایزی تامام تامام ریمیکس + پخش آنلاین - تکین موزیک, بایگانیهای ریمیکس اهنگ ایزی ایزی تامام تام با کیفیت ۳۲۰ ..., دانلود آهنگ ایزی ایزی تامام تامام - نفیس موزیک, دانلود آهنگ ایزی ایزی تامام تامام (تمام تمام) + متن و ترجمه + ..., دانلود آهنگ ایزی ایزی تامام تامام + ریمیکس { با متن و پخش ..., دانلود آهنگ ایزی ایزی تامام تامام با معنی و ریمیکس آهنگ easy ..., دانلود آهنگ ایزی ایزی تامام تامام چالش اینستا از سامر جم - ..., دانلود آهنگ ایزی ایزی تامام تامام متن ترانه Mp3 320 پخش آنلاین, دانلود آهنگ جدید ایزی ایزی تامام تامام با متن شعر پخش Mp3 320, دانلود آهنگ و ریمیکس تمام تمام tamam tamam کیفیت بالا, دانلود اهنگ ایزی ایزی تمام تمام tamam tamam کیفیت mp3, دانلود ریمیکس آهنگ ایزی ایزی تامام تامام ( کیفیت اصلی MP3 ), دانلود ریمیکس ایزی ایزی تامام تامام - آپارات, دانلود ریمیکس ایزی ایزی تامام تامام - دانلود آهنگ جدید - موزیک باز, دانلود ریمیکس ایزی ایزی تامام تامام Summer Cem - ایرانی ..., دانلود ریمیکس تامام تامام ایزی ایزی MP3 - جوان موزیک, ریمیکس ایزی ایزی تامام تامام - آپارات, ریمیکس ایزی ایزی تامام تامام - دانلود آهنگ


text:
پاراقوئه
پاراقوئه — جنوبی آمریکادا دنیزه چیخیشی اوْلمایان دؤولت. جنوبدا و جنوب-باتی(غرب)ده آرگئنتینا, شیمال-باتی(غرب)ده بوْلیویا, شرقده و شیمال-شرقده برزیل ایله همسرحددیر. قۇارانی دیلینده "Paraqvay" "böyük çaydan" دئمکدیر. بۇرادا, اِحتمال کی, پارانا چایی نظرده تۇتۇلۇر. جنوبی آمئریکانین مرکزینده یئرلشدیینه گؤره پاراگوئه بیر بعضاً "Amerikanın ürəyi" آدلاندیریرلار. پایتختی آسۇنسوْن شهریدیر. پاراگوئه این اراضیسی 406.756 کیلومترمربع.
اهالیسی[دَییشدیر]
پاراقوایدا مۆختلیف ائتنیک قوروپلار یاشاییر. اونلاردان ان گئنیش یاییلمیش خالْق مئستیزوْلاردیر. اؤلکهده ایسپانلار, برازیلیالیلار, پوْرتۇقاللار و س. یاشاییر. مئتیسلر پاراگوئه اهالیسینین 95%-نی تشکیل ائدیر. سوْن وضعیت آلمایا گؤره اهالینین سایی 6.4 میلیون. نفره یاخیندیر (iyul 2010). اهالینین ایل لیک اوْرتا آرتیمی 1,3%-دیر. اوْرتا عؤمور مودّتی کیشیلرده 73, قادینلاردا 79 ایلدیر. اؤلکه اهلیسینین 60 فایزینی شهر اهالیسی تشکیل ائدیر (2008).
دیل[دَییشدیر]
پاراقوایدا دؤولت دیلی ایسپان و قۇارانی دیللریدیر. لاتین آمئریکاسینین باشقا اؤلکهلریندن فرقلی اوْلاراق پاراگوئه دا عمومی اونسیت دیلی کیمی یئرلی اهالینین دیلیندن-قۇارانی دیلیندن گئنیش استفاده اولونۇر.
سیاست[دَییشدیر]
اؤلکده بیر چوْخ پارتیالار فعالیت گؤستریر کی, اونلاردان بیریده پاراگوئه کولورادو پارتیاسیدیر.


text:
در این نوشته به معرفی دو دستور where و argwhere از کتابخانه numpy پرداخته خواهد شد. این دو دستور اگر درست و به جا استفاده شوند میتوانند موجب خوانایی کدها شده و سرعت برنامهنویسی ما را نیز افزایش دهند. با مثالها گوناگون نحوه استفاده از این دو تابع توصیف خواهد شد.
بسم الله الرحمن الرحیم
یازیلیملاماقدا، اؤزللیکله ساییلار و کمیّتلرله چالیشمالی اولدوغوموز چاغلاردا، بؤیوک و چوخ بویوتلو سایی دیزیلرییله اوزلشمیشیک. بو اوزلشمهده ایسه بیزه، یازیلیملاییچی اولاراق، تاپشیریلان وظیفهلرین اساس قسمی بؤیوک و چوخ بویوتلو بو سایی دیزیلرینده، فرقلی شرطلرله یاناشی گلن کمیّتلری آییرماق اولموش دور. بیز بو وظیفهنی ایچ ایچه یازیلمیش حلقهلر واسطهسییله گؤرهبیلسهک ده، numpy کیتابخاناسی ایشیمیزی داها راحاتلاتمیش دیر. بو یازیدا where و argwhere تابعلرینی تانییاجاغیق، داهی اونلارین نئجه ایشلنمهسینی اؤگرنهجگیک. آدلاریندان بللی اولدوغو کیمی، بو تابعلر سایی دیزیلرینده شرطلرله یاناشی گلن ساییلاری داهی اولدوقلاری یئرین مشخصهلرینی بیزه قایتاراجاقلار. where تابعی بیر یوخسا اوچ گیریشله چاغیریلابیلر. بو چاغیرماقلارین ایکیسینده ده بیرینجی گیریش ایستهدیگیمیز ساییلاری بلیرتهبیلن شرط اولمالی دیر. بو شرطین نئجه یازیلدیغینی اؤرنکلرده گؤرهجگیک. بو تابع اوچ گیریش ایله چاغیریلسا، ایکینجی گیریش شرطین دوغرولاندیغی ایندئکسلر اوچون و اوچونجو گیریش شرطین یانلیش اولدوغو ایندئکسلر اوچون چیخیشی معین ائدن سایی دیزیلری اولمالی دیرلار. بو ایکی نوع چاغیریلیشین چیخیشلاری فرقلی اولوب، بیرینجی حالتده شرطین دوغرولاندیغی ایندئکسلر قایتاریلاجاقلار، ایکینجینده ایسه شرط اوزرینده یازیلان سایی دیزیسی ایله بویوتداش بیر سایی دیزیسی قایتاریلاجاق دیر. بو سایی دیزیسینده شرطین دوغرولاندیغی ایندئکسلرده ایکینجی گیریشین او ایندئکسلرده اولان مقدارلاری و شرطین دوغرولانمادیغی ایندئکسلرده اوچونجو گیریشین او ایندئکسلرده اولان مقدارلاری یازیلاجاق دیر. argwhere تابعی یالنیز شرطین دوغرولاندیغی ایندئکسلری قایتاراجاق دیر و ائتدیگی ایشی نظرده آلیرساق where تابعیندن داها بسیط دیر. بیرینجی اؤرنکده اوچراقلی اولاراق یارادیلمیش ایکی بویوتلو سایی دیزیسینده یاریمدان بؤیوک اولان ساییلارین ایندئکسلرینی و مقدارلارینی بلیرتهجگیک:
from numpy.random import rand from numpy import where x = rand(10, 10) i = where(x > 0.5) y = x[i] print("x:", x) print("i:", i) print("y:", y)
بو اؤرنکده ایلک rand تابعینی اوچراقلی ساییلاری یاراتماق اوچون و اوندان سونرا where تابعینی چاغیرمیشیق. rand تابعینی ایشلتمکله اوچراقلی اولاراق اوندا اون بیر جدولی x آدی ایله یاراتمیشیق. اوندان سونرا where تابعییله و شرطیمیزی یعنی x > 0.5 یازماقلا، سایی دیزیسینده شرطین دوغرولاندیغی ایندئکسلری تاپمیشیق. بو ایندئکسلری i آدی ایله ساخلامیشیق. i اؤزو ایکی عضولی نئچهلیک (tuple) دیر. عضولرین هر بیریسی سایی دیزیسی اولوب، شرطده صدق ائدن ساییلارین مختصاتلارینی x سایی دیزیسینده گؤرستمکده دیرلر. i-ـی الده ائتدیکدن سونرا x-ـده i ایندئکسلی عضولری آییریب y-ـده ساخلامیشیق. سوندا x-ـی، i-ـی و y-ـی گؤسترمیشیک. ساییلارین اوچراقلی اولماغی اوچون هر بیر اجرادا چیخیشلار فرقلی اولاجاقلار. یازدیغیمیز یازیلیمین چیخیشینا دقّت ائتسهنیز y ان و بوی باخیمیندان و عمومیّتده یاپیسی x-ـه بنزر دییل دیر. بعضا اولور بیز چیخیشی عین قالبده و شرطین دوغرولانمادیغی ایندئکسلرده صفرین یازیلماسینی ایستهییریک. بو وضعیتده آشاغیدا یازیلان کیمی یازیلیمیمیزی یازابیلریک:
from numpy.random import rand from numpy import zeros_like, where x = rand(10, 10) y = where(x > 0.5, x, zeros_like(x)) print("x:", x) print("y:", y)
argwhere تابعی بنزر بیر شکلده ایشلنهبیلر لکن چیخیشی مستقیم باشقا بیر سایی دیزیسی اوچون ایندئکس اولاراق ایشلنهبیلمز:
from numpy.random import rand from numpy import argwhere x = rand(10, 10) i = argwhere(x > 0.5) print("x:", x) print("i:", i)
نهایتده بونو آرتیرمالییام where تابعینی ایشلتمهمیش ده شرطلری سایی دیزیلری اوزرینده یازابیلریک:
from numpy.random import rand x = rand(10, 10) print("x > 0.5:", x[x > 0.5])
x > 0.5 عبارتینین سونوچو x ایله بویوتداش بیر دیزی دیر. بو دیزیده شرطین دوغرولاندیغی ایندئکسلر True باشقالار ایسه False یازیلارلار. بو دیزینی ایندئکس اولاراق x سایی دیزیسینه وئریرکن نتیجه x سایی دیزیسینده معادل اولاراق True اولان مختصاتلارا احتوا ائدن بیر باشقا سایی دیزیسی دیر. داها آرتیق بیلگی اوچون بو لینکلری ایزلهیهبیلرسینیز:
https://numpy.org/doc/stable/reference/generated/numpy.where.html
https://numpy.org/doc/stable/reference/generated/numpy.argwhere.html


text:
۱۸۶۸ (میلادی)
میلادی ۱۸۶۸-جی ایل گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز آلتمیش سککیزینجی ایل.
اهمیتلی حادیثهلردَییشدیر
حادیثهلردَییشدیر
- ۳ ژانویه - ژاپونون ایمپیراتور شوراسینین ایجلاسیندا ایمپیراتور حاکیمیّتینین برپاسی حاقّیندا بیانیه قبول ائدیلدی. ساسوما و تیویسونون قوْشونلاری کیوتوداکی ایمپیراتور سارایینی تۇتوب میجی ایمپیراتور حاکیمیّتینین برپاسی اعلان ائدیلدی.
- ۲۸ مارس - ماکسیم قورکی٬ روس سوسیالیست یازار آنادان اوْلدو.
- ۲۸ ژولای - آمریکا بیرلشمیش اوستانلرین آنایاساسینین ۱۴-جو متمم-ی اساسیندا قارادریلر رسمی صورتده آمریکا تابعیتینه مالیک اولدولار.
- ۱۸ نوْوامبر - دیمیتری مندلیئف روس شیمی جمعیتینی قۇرموشدور.
- ۱۸ آقوست - فرانسهلی اولدوزشوناس پیر ژانسن گونش طیفینده بیر یئنی عونصوری (هلیومو) کشف ائتمیشدیر.
- ۱۶ آقوست - پرودا زلزله و دالیسیجا گلن سونامی ۷۰ مین اینسانین حیاتینا سون قویدو.


text:
اهالینین عمومی سایینین 53،0 فایزینی شهر، 47،0 فایزینی کند ساکینلری، 49،9 فایزینی کیشیلر، 50،1 فایزینی ایسه قادینلار تشکیل ائدیر.
ائل اوبا – بو ایلین اولیندن اؤلکه اهالیسینین سایی 33050 نفر و یا 0،3 فایز آرتاراق 2017-جی ایل ژوئن آیینین 1-ی وضعیتینه 9843031 نفره چاتیب.
بو بارهده آذربایجان دؤولت ایستاتیک کمیتهسی معلومات وئریب.
اهالینین بیر کیلومتر مربع یه دوشن سیخلیغی 114 نفر اولوب. اهالینین عمومی سایینین 53،0 فایزینی شهر، 47،0 فایزینی کند ساکینلری، 49،9 فایزینی کیشیلر، 50،1 فایزینی ایسه قادینلار تشکیل ائدیر. حاضردا هر 1000 کیشییه 1006 قادین دوشور.


text:
آشغابات دا بیر هِپدهلیگینه اُتواولاغسیز گۆن ایغلان ادیلدی
عمومی حیذمات بریأن جمغیتچیلیکلر و ادارالارینگ اولاغلاری بو قانونا تابین دأل
تۆرکمنیستان ینگ پایتاغتی آشغابات دا بیر هپده اتو اولاغسیز (ماشینسیز) گۆن دییپ ایغلان ادیلدی.
آشغابادینگ شهر حأکیملیگی بیلن تۆرکمنیستان ینگ جمغیتچیلیک قورامالاری نینگ باشلانغیجی بیلن، بۆتین دۆنیأ ساغلیق گۆنی میناسیبتلی آشغابات دا اکولوژیک آبادانچیلیغا یاردام بریأن اتواولاغسیز گۆنلر گچیریلر.
4-11-نجی آپریل آرالیغیندا ساغات 8-دن ساغات 18-ِه چنلی آشغابات شهرینده شهرایچی اتوبوسلار و ینگیل تاکسیلاردان باشغا اولاغلارا (اتومبیللارا) حرکت چأکلندیرلر.
عمومی حیذمات بریأن جمغیتچیلیکلر و ادارالارینگ اولاغلاری بو قانونا تابین دأل.
بو چأره بیلن آدامزادا ضرور بوُلان اینگ اوُنگات هوُوا قورشاوینی عمله گتیرمأگه، اکولوژیک آبادانچیلیغینگ یوُقاری درجه سینه یتیلمأگه و آراسساچیلیق قادالارینی اۆپجۆن اتمأگه سینانشیلیار.
دِگیشلی حابارلار
بۆتین دۆنیأ چاروادارلار اوُیونلاری قوتاردی
تۆرکمنیستان "الکترونیک دؤولت" حیذماتی تایدان اولی اؤسۆش اتدی
تۆرکمنیستان الکترونیک دؤولت حیذماتی تایدان 21 باسغانچاق یوُقارلادی
قیرغیز ماناسچی آدینی گینس رکوردلار کیتابینا یازدیردی
124 ساغات ماناس قوُشغولارینی اوُقایان قیرغیز ماناسچی آدینی گینس ده یازدیردی


text:
اویونچو
اوْیونچو (فرانسهجه: acteur، لاتینجاداکی لاتینجه: actor سؤزوندن — ایجراچی) — درام تئاترلاریندا، تاماشالاردا، سینمادا، اوپرا، باله و سیرک صحنه لرینده روْل ایجراچیسی. آرتیستلردن فرقلی اوْلاراق اوْیونجولار تاماشالاردا سادهجه اوْلاراق ایشتیراک ائتمیر، هم ده بللی اوْلونموش روْلدا هر هانسی بیر اوْبرازی یارادیر.
اوْیونجولوق یارادیجلیغینین اساسیندا روْلا داخیل اوْلماق، اوْنو یاشاماق قابیلیتی دورور. داخیلی و یا خاریجی جهتدن روْلا داخیل اوْلماق کیمی آنلاییشلار مؤوجوددور. بۇنلار آنجاق شرط اوْلاراق فرقلنیرلر. ماهیت اعتباری ایله بۇ آکتیورلوق صنعتینین ایکی طرفیدیر. روْلا داخیل اوْلما زامانی حرکت، دۆشونجه و حیس لر بیر وحدت تشکیل ائدیر. اوْیونجو قریم، گئییم، اینتوناسی قایداسی، حرکت قایدالاری، یئریش، میمیکا کیمی جهتلرله یارادیلاجاق شخصین بللی درجهده تئاتر شراطینده ایفاده یارادیر. آنجاق تام روْلا داخیل اوْلما اوْنونلا بیتمیر کی، کیملیکین صحنهده خاریجی گؤرکهمی یارانسین، بۇرادا هم ده، قهرمانین معنوی دۆنیاسی، اوْنون خاصیّتی و هیاجانلاری دا گؤستریلیر.


text:
`ینس استولتنبرگ` نتیجهلر
خبرلر [51]
- ینس استولتنبرگ تورکیه-یه تشککور ائدیب
- استولتنبرگ: سوئد و فنلاند تۆرکیهنین قایغیلارینی نظره آلمالیدیر
- مولود چاووش اوغلو ایله ینس استولتنبرگ آراسیندا تلفون دانیشیغی اولوب
- استولتنبرگ: "هئچ بیر ناتو متفیقی تورکیه قدر ترور هوجوملاریندان ضررر گؤرمهییب"
- ینس استولتنبرگ روسیانین اوکراینایا حربی موداخیلهسینه موناسیبت بیلدیریب
- استولتنبرگ، روسیانی گئری چکیلمهیه چاغیردی
- استولتنبرگ: روسیا بهانه آختاریر
- آنتونی بلینکن استولتنبرگ و ژان ایو لودریان ایله گؤروشوب
- ینس استولتنبرگ امریکانین قرارینی آلقیشلاییب
- استولتنبرگ:" روسیا داها چوخ ایره لی گئدرسه آغیر نتیجه لری اولاجاق"
- ینس استولتنبرگ: "روسیانین اوکراینا سرحدیندهکی حربی فعالیتینی ناراحاتلیقلا ایزلییریک"
- استولتنبرگ تورکیه-نین اهمیتلی بیر متفیق اولدوغونو دئییب
- استولتنبرگ، ناتو-نون افغانیستان-دان چکیلمهسی ایله باغلی آچیقلاما وئریب
- استولتنبرگ امریکا کنگره سینده کی حادثه لری "شوک ائدیجی" آدلاندیریب
- استولتنبرگ: "امریکانین تورکیه-یه قارشی تحریم تطبیق ائتمهسی منی تأسف لندیردی"
- ینس استولتنبرگ: "بو مکانیزمی گوجلندیرمک ایستییریک"
- مایک پومپئو ایله ینس استولتنبرگ آراسیندا تلفون دانیشیغی اولوب
- جمهور باشقانی اردوغان استولتنبرگ ایله تلفونلا دانیشیب
- چاووش اوغلو و استولتنبرگ آراسیندا تلفون دانیشیغی اولوب
- جمهو ر باشقانی اردوغانلا استولتنبرگ کروناویروسلا موباریزهدن دانیشیبلار


text:
نوروز
نوروز بایرامی یا دا یئنیگون و یا یئنیگون بایرامی، یاز بایرامی یا دا باهار بایرامی ( فارسجا: نو روز ) آغلارگولر آیی نین ایلک گونو و یاز فصلی نین ده ایلک گونو و قدیم خالق بایرامی دیر. نوروز شیمال یاریمکوره سینده آسترونومیک یازین باشلاندیغی، گئجه-گوندوز برابرلیگی گونونده (مارتین ۲۰، ۲۱، ۲۲ د) کئچیریلیر. بیر سیرا خالقلار یاز فصلی نین گلمه سینی طبیعتی نین جانلانماسی ایله باغلامیش، بو موناسیبتله شنلیکلر کئچیرمیش، اونو یئنی ایلین باشلانغیجی کیمی بایرام ائتمیشلر. قدیم زامانلاردان باشلایاراق ایران، آذربایجان جومهوریتی، افغانیستان، تاجیکیستان، اؤزبکیستان و بعضی باشقا شرق خالقلاری ایله یاناشی آذربایجانلیلاردا باهارین - یئنی ایلین گلیشینی شنلیکلرله قارشیلاییردیلار. مارتین ۲۱-ای ایران و افغانیستاندا رسمی تقویمین ایلک گونو ساییلیر. نوروز همچینین بهای تقویمی اوزره ایلین ایلک گونودور.
نوروزون منشایی و تاریخی[دَییشدیر]
نوروز بایرامی نین منشایی، اونونلا باغلی اساتیرلر، میفلر قدیمدیر. تدقیقاتچیلار نوروز بایرامی نین محض یاخین شرقین قدیم اکینچیلیکله مشغول اولان خالقلار آراسیندا مئیدانا گلدیگینی سؤیله ییرلر. نوروز بایرامی نین آیر-آیری تاریخی و افسانوی شخصیتلرین (افسانوی ایران شاهلاری کیومرس (اوئستادا قایئ مردان) جمشید و باشقالاری) آید ایله باغلاماغا چالیشمیشلار. ایسلام دینی و یاخین شرق و اورتا آسییا اؤلکهلرینده یاییلدیقدان سونرا عرب خیلافتی بو اؤلکهلرین خالقلاری نین عادت عنعنه لری نین بایراملارینی تقیب ائتمه یه باشلادی. عصرلر بویو دینی خادیملر موختلیف طریقت نوماینده لری بو بایرامی تبیی و تاریخی کؤکلریندن آییرماغا چالیشمیش، اونا دینی، مؤوهومی لیباس گئییندیرمه یه جهد گؤسترمشلر. حتّی بعضی دین خادیملری بئله بیر فرضیییه یه اویدورموشلار کی، نوروز بایرامی گویا ایو خلیفه علینین حاکیمیته (656-661) گلدیگی گونله علاقه داردیر. حالبوکی ایمام علی جولای آییندا حاکیمیته گلمیش، نوروز ایسه یازدا بایرام ائدیلیر. اصلینده، خالقین بایراملا علاقه دار کئچیردیگی مراسیملر هئچ بیر دینی ائحکاملار ایله باغلی دئییلدیر. اکثر خالقلار او جومله دن آذربایجانلیلار باهار بایرامی نین اسل ماهیتیندن دوغان بیر سیرا عادت-عنعنه لری، اویونلاری ایندییه دهک ساخلامیشلار. اورتا اسر مؤلیفلری شرق اؤلکهلرینده ایسلام دینی یازیلدیقدان سونرا دا نوروز بایرامیندا یاز عنعنه لری نین، اکینچیلیک تقویمی اعتیقادلاری نین مؤحکم یئر توتدوغونو گؤستریرلر. ابو رئیهان ال-بیرونی (۶ جی اسر) نوروز بایرامی حاقیندا موختلیف روایتلردن اونون یارانماسی سببلریندن، بو بایرام موناسیبتیله خالق آراسیندا یاییلمیش عادت-عنعنه لردن بحث ائتمیش، نوروز بایرامی نین طبیعتین اویانماسی اکینچیلیک تصروفاتی نین باشلانماسی ایله باغلی اسل دونیوی بایرام اولدوغونو قئید ائتمیشدیر. نیزامول مولک (نظام الملک) (۶ جی اسر) " سیاست نامه " اثرینده نوروز بایرامیندان یازین گلیشی ایله علاقه دار کئچیرلن کوتلوی خالق بایرامی کیمی بحث ائتمیشدیر. نوروزون گلیشی کلاسسیک شرق او جومله دن، آذربایجان پوئزییاسیندا گئنیش یاییلمیش " باهارییی " آدلی لیریک شعرلرده ده تصویر و ترننوم ائدیلیر.
ارگئنه گون نَدیر؟[دَییشدیر]
قدیم تورکلر آراسیندا بیر ساواش دوشور و ایلخانین اوغوللارین چوخو اؤلور. بولاردان چوخو دا توتساق توتولور آمّا بیر سوروسو و اونلارین ایچینده کیزان ایلخانین اوغلانلاریندان بیری دوستلاری و باشچیلاری و عسکرلریندن بیر سوروسو دیری قالیرلار، بولار قاچارکن بیر یئرده گیره دوشورلر، کی بیر گئچی گئچمهیه یول و کؤرپو واریدی، بو کؤرپودان گئچمک اولمازیدی نیه کی هامی اوردان توشوب اؤلردیلر و قالانی آخار سو، اوت، اودچمنی و گز آغاجلاریلا دولویدو، بیر گؤزل امّا قورخمالی بیر کؤهول (غار) کیمی بیر یئر واریدی کی بولار اورادا بیر زامان قالیرلار، بیر دمیرچی اونلارین ایچینده واریمیش کی دئییر تکجه یول بیزلره داغی اَریدمَک دیر، سونرا بونلار تانریدان وئرن گوجه داغی اَریدیب و چیخارلار ایشیق و گونه و اؤزگورلوق و آزادلیغا چیخیرلار او یِئرین آدینی ارگئنه گون دئییب و او گون کی اؤزگور اولارلار اونا یئنی گون آد وئریرلر سونرا سؤز وار کی بو آد فارسجا دا نوروز آدلانیر آمّا آصلیندا بو آد گَئرک فارسجادا (خورشید تازه) دئییلیدی نیه کی اولار قارانلیخدان گونه چیخیرلار.[۱]
نوروز دونیا خالقلاری نین بایرامی کیمی[دَییشدیر]
هر بیر خالق بو بایراملا باغلی ائتنیک، یئرلی میلّی خوصوصیتلرینه اویغون، اؤزونمخسوس مؤوسوم نغمه لری، مراسیم نغمه لری یاراتمیشدیر. عومومیلیکده نوروز ایراندا، قافقازدا و اورتا آسیا دا، چوخ طنطنه لی شکیلده قئید ائدیلیر. ایران و آذربایجاندان علاوه تورکمنیستاندا، تاجیکیستاندا، اؤزبکیستاندا، پاکیستاندا، قازاخیستاندا وقیرغیزیستاندا بو بایرام خوصوصی طنطنه ایله قئید ائدیلیر. آلبانییادا سولطان نئوروز بایرامی دینی بایرام کیمی بکتاشیلیک طریقتی نین داعوامچیلار طرفیندن قئید ائدیلیر. عومومیتله نوروز دونیانین اکثر اؤلکهلرینده بو خالقلارین نوماینده لری طرفیندن گئنیش شکیلده قئید ائدیلیر. بوجور مکانلار آراسیندا لوس-آنجئلس، تورونتو، لندنی سایماق اولار. لوس آنجلس شهرینین اوجاق قالاماغا دایر چَتین قرارلاری وار، هئچ بیر کسه اؤز مولکونده اوجاق قالاماغا ایجازه وئریلمیر. حتّی بونا باخمایاراق جنوبی کالیفورنییادا یاشایان و نوروزو قئید ائتمک ایسته ین ایرانلیلار و آذربایجانلیلار کالیفورنییانین چیمرلیکلرینه گئدیر و اوجاق قالاماغا ایجازه وئریلمیش یئرلرده اوجاق قالاییرلار.
نوروزو کوردلر و آذربایجان تورکلری عراقدا و تورکیه اراضیسینده قئید ائتدیکلری کیمی پارسلاردا هیندیستاندا و پاکیستاندا قئید ائدیرلر.
نوروز آذربایجاندا[دَییشدیر]
آذربایجاندا عادته گؤره یئنیگون بایرامیندا گؤیردیلن سمه نی یازین گلمه سی نین، طبیعتین جانلانماسی نین، اکینچیلیگین رمزیدیر. آذربایجان کندلیسی سمه نی گؤیرتمکله نؤوبتی تسسرروفات ایلینه برکت، بوللوق آرزولامیش، بایراما دؤرد هفته قالمیش، هر چرشنبه آخشامی و بایرام گونو تونقال قالاماقلا، ماهنی ( " گون چیخ! " نغمه سی و س.) قوشماقلا اودا، آتشه، گونشه اولان اعتیقاد و اینامینی ایفاده ائتمیشدیر. بوتون بو مراسیملر ایسلامدان چوخ-چوخ اول مؤوجود اولموش قدیم شرق عنعنه لری نین داوامیدیر.
نوروز بایرامی قاباغی عادتاً ائوده حَیطده آبادلیق، تمیزلیک ایشلری آپاریلیر، آغاج اکیلیر و س. نوروز بایرامیندا شیرینیات نؤولری (قوغال، کولچ، فسه لی، پاخلاوا، شکربورا، شکرچؤرگی و س.) و پلوو بیشیریلیر. رنگبرنگ یومورتا بویانیر، مجمگی و سینیلرده خونچا بزه نیر، شام یاندیریلیر، تونقال قالانیر، سمه نی قویولور، اؤلنلرین خاطیره سی یاد ائدیلیر، کوسولولر باریشیر، قوهوم-قونشولار بیر-بیرینه قوناق گئدیر، پای گؤندریرلر. آشیقلار باهاری مدح ائدیر. اوغلان و قیزلار تزه پالتار گئییب چالیب اویناییر، یاللی گئدیرلر. جاوانلار آت چاپیب، گولشیر، کوشتو توتورلار. نوروز بایرامیندا " هاخیشتا " ، " بنؤوش " ، " کوس-کوسا " اویناییرلار.
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
- bakupages.com نوروز بایرامی
- Celebration That Would Not Die
- نوروز عادتلری Archived 2012-03-14 at the Wayback Machine.
- Bayramlar-Novruz Archived 2009-10-24 at the Wayback Machine.
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ 1. Ergenekon Destanı, Çin kaynaklarında üç rivayet hâlinde geçmektedir. Bu kaynaktaki bilgiler, başlıca iki kaynak aracılığıyla günümüze aktarılmıştır. Birinci kaynak, 13. yüzyılda İlhanlı hükümdarı Gazan Han çağında Reşidüddin tarafından yazılan Câmiü’t-Tevârih; ikinci kaynak ise 17. yüzyılda Hive hükümdarı Ebülgazi Bahadır Han tarafından yazılan Şecere-i Türk’tür. 2. Orda, ordunun kurulduğu, halkın yerleşmiş olduğu merkez anlamına gelen bir sözcüktür. Eski Türkçede “or” adı, “yer” anlamına gelmektedir. 3. Uçmağ sözcüğü, Eski Türkçede kullanılan ve günümüzdeki “cennet” kavramını karşılayan bir sözcüktür