text:
مجموعه شعر «آنا تبریز» سرودهی دکتر رامین عسکریان با مقدمهی دکتر ح. م. صدیق توسط نشر اختر در تبریز منتشر شد. اين منظومه، نظيرهاي ست بر «حيدربابایا سلام» شهريار كه در آن، كل تاريخ تبريز و وقايع رخ داده در اين شهر به تصویر کشیده شده است. در زیر مقدمهی استاد را بر این منظومه میخوانیم:
الینیزده اۏلان کتاب گنج شاعر رامین عسکریانین آنا تبریز منظومهسیدیر. او 1359 ـنجو ایلده تبریز شهرینده دنیایا گلیبدیر و شعرده رامین تخلص ائدیر. مرحوم شهریارین حیدربابایا سلام منظومهسینه نظیره اولاراق یازدېغې، آنا تبریز منظومهسینده گنج شاعر رامین، وطن سئوگیسی و ائل محبتی موضوع و مضمونلارېنی و تبریز شهرینین اسلامدان قاباقدان ایندییه قدهر تاریخینی احتوا ائدن پارچالارې مهارتله ایشلهمیشدیر. 14 بؤلۆمده یازېلمېش 160 بندلی آنا تبریز عنوانلی بو منظومهنین مضمونلارېنا آشاغیدا نظر سالماغې، اوخوجو اۆچۆن یارارلی ظن ائدیرم:
1- بیرینجی بؤلوم «محتشم تبریز شهرینه سلام وئرمه» عنوانی ایله باشلایېر و منظومهیه بیر باشلانېش سایېلېر.
ای آنا تبریز، سنه مندن سلام!
شأنیوه شایسته دی هر احترام .
سنده اۏلان ، کیمسه یوخدور مقام ،
دنیا بویو شان تاجی اول ایرانا،
شرف قازان ، شانلی آذربایجانا.
شاعرین بو بیان شیوهسی بۆتۆن صحیفهلرده گؤزه چارپېر. او، تبریزه «آنا» خطاب ائدیر. کتابېن آدېن بیلمهییب، صحیفهلری آچېب اوخویان هرکس، بئله ظن ائدرکی اساساً منظومه آنا حاققېندادېر:
اولمایا گر آنام ، جهان اولماسین،
دورسون زمان، کون و مکان اولماسین،
دنیانی نئیلیرم ، جنان اولماسین!
دوغرو گلستان دئدیگین آنامدیر،
روضهی رضوان دئدیگین آنامدیر.
یا:
اوز آناسین ایستمهین ، خوار اولار،
دنیادا هر درده گرفتار اولار .
بیلمز اؤزو ، آمما هر آن زار اولار.
دوتار اۏنو ، آناسینین قارقیشی،
حیاتدا دوز گلمز اۏنون هئچ ایشی.
2- شاعر ایکینجی بؤلۆمده ، تبریزین موقعیتینی جغرافی باخېمېندان اینجهلهییر و اوندا تبریزین داغلارې، اسن یئللری و چایلارېنداندا آد آپارېر:
وار باشی قارلې، توفانلې سهندین،
سینه یانېق ، کؤنۆل قانلې سهندین،
داغلارېون شاهی، شانلې سهندین،
شئر کیمی آرخاندا سنین دوروبدی،
خور باخانېن ، قولاقلارېن بوروبدی.
3- اۆچۆنجو بؤلومده، شاعر، تبریزین محتشم و شانلی تاریخینه اشاره ائدیر و تبریزین وصفین، مختلف سردارین دیلیجه نظمه چکیر:
سنددی شانلې تاریخین ایرانا،
فخر ائدیری ایران سنله هر یانا،
کیمسه چاتانماز بئله بیر عنوانا.
دنیا بیلیر ،سنده نه لر اولوبدی،
باشین نئجه، آغ ساچېلا دولوبدی.
یا بیر آیرې یئرده:
اشکانی سرداری، خسرو ِ کبیر،
اۆچۆنجو قرن، میلاد ایلینده امیر،
اردشیری بو یئرده ائتدی اسیر،
آلدې قارداش انتقامینی بورادا،
داوریژ آدېن، اۏ شاه قۏیدو بو یوردا
4- دوردونجی بؤلۆمده ، شاعر تبریزین آدلارېنې سایېر و تبریز کلمهسینین کؤکۆنۆن هاردان و هانسې زماندا تشکیل تاپدېغېنا اشاره ائدیر:
تاریخده آتمېش بئش، آدېن وار سنین،
مینلر ایلدی ، آدېن ، یادېن وار سنین،
هر آغېزدا ، بیر جور دادېن وار سنین،
هر کتابدا، بیرجور آدېن یازېلمېش،
هر بیریسی، بیر داش اوسته قازېلمېش.
چوخلار دئییر، سنده اۏلان آد کی وار،
قالېبدې تومروس آنادان یادگار.
اۏنون آدېن ، قۏیوب سنه روزگار،
ایلکین آدېن دنیادا تومروس اۏلوب،
شهرتیوین جامی، بو آدلا دولوب.
5- بئشینجی بؤلومده ، تبریزین ان اسکی و قدیمکی آبیدهلری و اونلارېن بانیسیندن سؤز آچیلیر و ها بئله تبریزده کی احداث اۏلان باغلارادا اشاره اولونور:
ارک علیشاه کیمی وار نمادین،
دنیا دا اونلا تانییارلار آدین.
تاکی او وار، جهاندا واردی یادین،
ارک ایله یاد ائیلهیر ائللر سنی،
ارک ایله وصف ائدرله دیللر سنی.
یا:
اوست اورتولی بازار ، دنیا گوهری،
دنیاداکی بازارلارېن سروری.
معمارلارېن اللریینن محشری،
واردی مین ایلدن چوخ اۏنون قدمتی،
هر گؤرهنی، حیران ائدر شوکتی.
یا:
شازدا باغی ، سنه افتخار ایدی،
گؤزل ، گؤزل ،کاخلار اۏردا واریدی.
تۆرک ائلینه ، بو باغ اعتبار ایدی،
بانیسی ، سلطان یعقوب آق قویونلو،
اوزون حسن ، آق قویونلونون اوغلو.
6- شاعر بو , بؤلۆمده تبریزین کؤرپۆلرین و اۏنلارېن هانسې زمان احداث اولماسېندان بحث ائدیر .
7- یئددینجی بؤلۆمده بو شهرین نئجه تشیع عالمینین پایتختی اۏلدوغونا اشاره ائدیلیر.
8 ـنجی بؤلۆمده تبریزده اوز وئرن ساواشلار تصویره چکیلیر:
روس قوشونو، کؤلگهسینی یاخاندا،
سئل کیمی ، قان ، سو یئرینه آخاندا،
روس بایراغېن ، دام دووارا تاخاندا،
میر عباسین ، غیرتی جوشه گلدی،
ائلده باخېب ، اۏنلا خروشه گلدی.
همده تبریزده باش وئرن قیاملار، خصوصاً مشروطه قیامی آچیق و گئنیش فورمادا یازیلمیشدیر. بورادا مشروطه قیامیندا نقشی اۏلان انسانلارېن آدلارې گلمیشدیر:
ستارخان او سردارِ با لیاقت،
فرمانده مشروطه خواهِ ملت،
گئچدی جاندان، ایچدی جام شهادت،
آلدې اله مشروطهنین بایراغېن،
عزّته چاتدېرا ، وطن توپراغېن.
9 ـنجو بؤلۆمده تبریزین یازېچېلارې و صنعتکاری و اینجه صنعت خادملریندن آد آپارېلېر:
میرزا طاهر گؤزل خطلر یازاردې،
قلم ایله، کاغاذ قلبین قازاردې.
گیم گورسئیدی خطین، عقلی آزارادې،
خطاطلېقدا او ایدی شانلې استاد،
خطی قالار ، دائم اولار آدې یاد.
یا:
آدلېم یازېچېن وار، صمد بهرنگی،
کۆلتۆر دنیزینین ، بؤیۆک نهنگی.
سېخېنتېدا ، رونق وئرن فرهنگی،
چۏخلو اثر قالېب اوندان یادگار،
آز شن ایله ، اۏلوب آدې ماندگار.
10- و هابئله تبریزین عارفلری و علامهلری ده یاد اۏلونوب .
11- گنج شاعر بو بؤلۆمده تبریزین نئچه آدلېم موسیقیچیلریندن آد آپاراندان سۏنرا ، تبریزین عاشیقلارېنېدا یادا سالېر.
12- تبریزین محتشم تاریخی و اۏنون تاریخ بویو مهم نقش ایفا ائتدیڲی ، بؤیۆک و دڲرلی انسانلارېن بسلنمهسینه سبب اولموشدور. بو انسانلار، اوز گؤردۆڲی ایشلرله ، تبریز شهرین ، بیرینجیلر شهرینه چئویرمیشلر، شاعر بو بؤلۆمده تبریزین بیرنچیلر شهری اولدوغونا اشاره ائدیر و بیرینجیلرین بعضیلریندن آد آپارېر:
بیرنجیلر شهرینه آدلانېبسان،
هر ایشدن اوّل کره دادلانېبسان.
ایلکلیقدا فخر ایله یادلانېبسان،
هر بیر ایشین ، سن سن چکن محنتین،
سۏنراکیلار ، سۏنرا دادېب لذتین.
یا:
بیرینجیلر ، هر نه اولوب سندهدی،
هر گۆل آچېب ، کوکو بو گلشندهدی.
یازماغا یوخ توان ، گناه مندهدی،
نئچهسینین گلدی آدی سؤزۆمده
چوخلارېن دا سئیر ائلهدیم اؤزۆمده
13- بو بؤلۆمده شاعر تبریزین آدلیم انسانلارېندان یادگار قالمېش آدلېم ائولریندن، آد آپارېبدې :
ائولریوین هر بیرینین ، وا ر آدې،
قوچاقلارېن گئتسه ده ، قالمېش یادې.
خاطرلایېرلار ائولرین چوخ زادی،
صاحبلریندن قالېبدی یادگار،
هر بیریسی ، اؤز یئرینده شاهکار.
14- و سون بؤلۆمده، منظومهده تبریز شهرینده تاریخ بۏیو اوز وئرن ایشلرین تصویره چکیلمهلریندن سۏنرا ، یئنه ده شاعر اؤز علاقهسینی و عشقینی «آنا» خطاب ائتدیڲی بو قوجامان شهره بیلدیریر و اؤز جانین ، آنا یوردونون یۏلوندا فدا ائتمگین آرزولایېر و یازدېغې اثری بو سایاق سونا چاتدېرېر:
جانېم سنه فدا اولا ، آی وطن!
گۆللریندن تیک منه بیر پیرهن،
اؤلنده من ، کؤینڲیمی ائت کفن.
قۏی فخر ائدیم کی باشیوی اوجالتدېم ،
بو شعر ایله ، جوان عمری قوجالتدېم.
منیم آنام ، آی قوجامان تبریزیم،
چیچکلی گۆلشنیم ، جنان تبریزیم!
سن آناسان منه ، اینان تبریزیم!
«رامین » چاتار ، داردا قالسان ، دادېوا،
فدا ائدهر ، جانین ، سنین آدېوا.
من بو منظومهنین نشرینی مثبت دڲرلندیررک، امید ائدیرم کی اۏخوجودا وطن سئوگیسی روحونو جانلاندېرماقدا و دینه، وطنه و ملته اۏلان صمیمی ایمان و عشقی اویاندېرماقدا تاثیرلی اۏلسون و گلهجڲی آیدېن بو گنج شاعره توتدوغو مقدس یۏلدا اوغورلار دیلهییرم.
دکتر ح. م. صدیق


c: text/html

text:
اوچوش…/ آلما موغانلې (شعر) بیر ایکی اۆچ اوچ، اوچ، اوچ بیریسی اۏتورموش دېر آیاقلارېمېن آلتېندا باغېرېردې قانادلاندېغېمدا داها دا آلچالېردېم قادېنلېغېم اوچوردو ایچیندن اوچماق نهدیر دووارلارېن آلچالماسې دېر یۏخسا یېخېلماغې …Read More »
سادهجـه سـَن یاشا / سحر بارانی (شعر)
سادهجـه سـَن یاشا / سحر بارانی (شعر) ايچيمده فېرتېنا قۏپاجاق شَهَرين بۆتۆن آغاجلارې آنـا دئيه باغېرېرلار أزبرلـَرينی و قان قوسور آغېزلارا چارمېخلانان تاختا ديللـَر ايچيمـده قاسېرغالارا دؤللـَنميش بير عۆصيان …Read More »
خَياللارېما گۆلۆمسـه / هدیه شفاقت
خَياللارېما گۆلۆمسـه / هدیه شفاقت بلکـه ده بير سبب يۏخـدور گئديشلردن قاباق گؤزياشلارېندا بۏغولماغا… اينسان ايکی شئيـه هئچ زامان حاضېر اۏلماز – يارانماغا و دۏغولماغا… سرخۏش دۆشۆنجـهلرين قارېشدېغې دَنيز …Read More »
بۏز قورد / سحر خیاوی
بۏز قورد / سحر خیاوی (بۆتۆن اؤزگۆر اینسانلارا) ایچیمده بیر قورد وار شَسلی، غورورلو باشېنې دیک توتـار، أڲیلمــز بئلـــی گـَزَر یالقېز- یالقېز چؤلۆ، اۏرمــــــانی وئجینـه آلمــازدان بــۏرانې، یئلـــی کیمسه قۏلتوغونــا …Read More »
سؤزجۆکلر دارغینییـام / اۆلکر قاسمزاده (تبریزلی)
سؤزجۆکلر دارغینییـام / اۆلکر قاسمزاده (تبریزلی) یئللی گۆنلریمیزی داغیتدیغیندان بری یازیلمایان اؤیکۆلریمی بئله یئل آپاردی هانی گۆنشدن بیر من، سنه یئتردیم؟ حاقلی دَده مالی تک بؤلۆشۆردۆن:«گۆنش سنین! شمس منیم» نه …Read More »
آه کانسئر…آه / مهری زارع
آه کانسئر…آه / مهری زارع سنمیسن، هر گئجه ساچلارینی شعرینـه تۏخویان قیزجیغازین ألده قالان تئل ساییسی؟؟ آه کانسئر…آه سنمیسن إولادینی یاتاقدان إندیرمک اۆچۆن، دۏوشانلاری قوربان کسهرک، بیر آنانین هیچقیریغی؟؟ دئمه …Read More »
سنی سن’له… / سۏلماز عباسی اۏجاقکندی
سنی سن’له… / سۏلماز عباسی اۏجاقکندی نه یامان چېرپېنېردېم کئشکه قانادلارېم اۏلسایدې دئییردیم! یئرده دَگیل، اۆچۆب سن’له گؤگده گؤرۆشمک ایستهییردیم جالاندې اۆزهریمه بیردن بیر یاغېش داملاسې دیکسینیب گؤردۆم چۏخدان اوچوب …Read More »
یاتیب دۆنیا من اۏیاغام بیر ده یار / تبسم عبدالّهزاده
یاتیب دۆنیا من اۏیاغام بیر ده یار / تبسم عبدالّهزاده اوزاقلاردان آلۏو وورور اۆزۆمه سایاقلاییر تب ایچین’ده سؤزلريم یاخینلیق’دا شاختا کسیر کؤنلۆمۆ بوزا دؤنۆر سنه باخان گؤزلريم پۏزقون اۏلوب خاطیرهلر …Read More »
آدیندان قۏپان تانریلیق / لاله حقیقی
آدیندان قۏپان تانریلیق / لاله حقیقی یئنه من، یئنه یالقیزلیغین، یئنه بو چیلغین پایییییییز آخشامی… چۏخدان دیر بیلمیشم، سوسورسان آدیمی، آددیم-آددیم! قابار چالیر آخشام، اۆرهگیمدهکی نیسگیلین بوش یئرلرین باغیرتیسی دیر، …Read More »
اۏلمايان شَهَرین شعری / هدیه شفاقت
اۏلمايان شَهَرین شعری / هدیه شفاقت …ايندیيـهجن هئچ کيمين گئتمـهديڲی، هئچ کيمين بيلمـهديڲی، هئچ کيمين، هئچ کيمين دۏغولماييب، هئچ کيمين اؤلمـهديڲی اۏلمايان شَهَردهيَم… هئچ نـهيين کؤلگـهسی يۏخ، اؤزۆ يۏخ، …Read More »

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
رقه (سوریه)
ب رقه عربجه الرقه سوریه ده بیر شهر قوزئی دوغو طرفده [۱] .رققه اوستانینین باشکندی.فرات چایلاقیندا.[۲][۳]
اسکیده[دَییشدیر]
سولوکو چاغیندا 244جی میلاددان قاباق ایلده بو شهر بنا اولوب.سون ایللر بیزانس ایمپیراتورلوغو بو شهری توتدی هابئله سوسان تورکلر(ساسانیلر) 542جی میلادی ایلده بو سامی شهری داغیتدیلار.جاستینین بیزانس ایمپراطوری بو شهری یئنی دن سامی ارمنیلر و سریانی لر اۆچون بنا ائتدی.نصرانیلرین باشکندی و مرکزی اولوردو و بیزانس ایمپراطوری بو ایللر بو شهری اورتودوکس سریانیلر و ارمنیلر اۆچون قورموشدو و ساخلیردی.هابئله ایسلام چاغیندا 796 دان 809جی ایللرده هارون الرشید بو شهری باشکند ائتدی .علیبن ابی طالب و معاویه بن ابوسوفیان قوشونلاری رقه چولونده صفین ساواشیندا بیر بیرنه یورودولر.
فوتولار[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ Syria Military Shows Strain in a War It Wasn’t Built to Fight, The New York Times
- ^ آثار البلاد و اخبار العباد،قزوينى
- ^ ، بیبیسی فارسی


text:
`اسد رژیمی` نتیجهلر
خبرلر [261]
- بمت لیبیا بیرگه حربی کومیتهیه دستک وئرمهیه چاغیریب
- سوریهده چؤرک بحرانی
- جمهور باشقانی اردوغان پراگ-دا یونانیستان و سوریه ایله باغلی آچیقلامالار وئریب
- اردوغان: بیزیم اسدی مغلوب ائدیب ائتمهمک کیمی بیر سورونوموز یوخ
- یمن-ده آتشکس داها 2 آی اوزادیلیب
- خامنه ای :"اوکراینا امریکانین قربانی اولدو"
- اسد رژیمی، اوکرایناداکی آیریلیقچیلارلا امکداشلیق ائدجک
- اسد رژیمینین سالدیریسیندا ۴ وطنداش اؤلدو
- تورکیه اسد رژیمینین قوندارما خالق مجلیسینین بیاناتینا رئاکسیا وئردی
- اسرائیلین دمشقی ووردوغو ادعا ائدیلیر
- سوریه-ده رژیم قوهلرینین هوجومو نتیجهسینده 5 نفر اؤلوب
- شنتوپ، آذربایجانا گئتدی
- ادلیب-ده 7 سیویل حیاتینی ایتیریب
- سوریه-ده رژیم قوهلری نؤوبتی دفعه آتشکسی پوزوب
- تورکیه اسد رژیمینین شیمیایی سلاحدان ایستیفادهسینه بیر داها رئاکسیا وئردی
- فرانسانین 16 بؤلگهسینده 4 هفتهلیک قرنطینه رژیمی تطبیق ائدیلیر
- ایسراییل-ین دمشقه هاوا ضربهسی ائندیردیگی ایرهلی سورولوب
- آستانا پروسهسینین ضامین اؤلکهلری سوریه-ده کی سون وضعیتی موذاکیره ائدهجکلر
- سوریه-ده رژیم قوهلریله پ.کا.کا آراسیندا توققوشما اولوب
- درعا-دا 98 نفر اسد رژیمینین ایشگنجهسی نتیجه سینده هلاک اولوب
- اسد رژیمی حلبده سیویللری ووردو:11 اؤلو 30 یارالی
- تورکیه اسد رژیمه مخصوص هدفلری گئجه بویونجا ووردو
- سوریه ده اسد رژیمی و روسیانین، ایدلیب هاوا سالدیریلاریندا 17 نفر یارالانیب
- اسد یئنه بوشقا بومباسی آتدی


text:
سانتاجیدیو الا ویبراتا
سانتاجیدیو الا ویبراتا (ایتالیاجا: Sant'Egidio alla Vibrata) ایتالیا اؤلکهسینده بیر یاشاییش منطقهسیدیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۹۴۱۵ نفر ایمیش. دنیز سوُلاری سَویهسیندن ۲۳۹ متر یۇکسکلیکده یئر آلیب. و آبروتزو اوستانیندا یئرلشیب.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ "Superficie di Comuni Province e Regioni italiane al 9 ottobre 2011". 16 مارس 2019-ده یوخلانیب.
- ^ All demographics and other statistics: Italian statistical institute Istat.
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Sant'Egidio alla Vibrata»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده سانتاجیدیو الا ویبراتا گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
ویکیپدیا:جسور اوْل!
خوش گلیبسن.
ویکیپدیا تکجه هامی جسور اولدوغو زامان باجارییلا قاباغا گئدیر. ویکیپدیا سؤزون اصل معناسیندا آزاد یئردیر. بوردا گز-دولاش، هئچ نهدن قوْرخمادان یانلیش بیلدیکلرینی دۆزلت، مؤحتواسینی آز سایدیغین مقالهلری زنگینلشدیر و... بونو ائتمهیه سنین تام ایختیارین واردیر! بو آزاد یئرده جمعی بیر محدودیت وار: نزاکتلی و طرفسیز اوْل و اۆچ قایتاریش قانونونو پوْزما!
هئچ کیمسه اؤز یاراتدیغی مقالهنی اؤز مالی بیلیب، باشقا ایشلدنلرین ضررسیز و فایدالی دییشدیرمهلرینین قاباغینی آلا بیلمز. ایندی تۆرکجه ویکیپدیادا ایستهدیگین قدر یانلیش تاپا بیلرسن (اؤزللیکله یازی قایدالاری پوْزونتوسو - اونلاری یازی قۇراللاری اساسیندا جورلاسانیز سیزه آلقیشلار گلهجکدیر). بۇ صفحهده بئله سیز هانسیسا یانلیشلیغی تاپیب جورلایا بیلرسینیز. سیز مقالهده رادیکال بیر دَییشدیرمه ائتمک ایستهییرسینیزسه، ایستیناد ائتدیگینیز قایناق اولمالیدیر. بو تهر دَییشیکلیکلری ائتمهدن قاباق مقالهنین دانیشیق صفحهسینده دانیشمانیز یاخشیدیر.
اولا بیلرکی، قاباغینیزا مؤحتواسیز، ائله-بئله یارادیلمیش و یا هئچ بیر بیلیملیکلیک دَیَری اولمایان مقاله چیخسین. جسور اول! بئله مقالهیه مؤحتوا، بیلیملیکلیک دَیَر وئرمهیه چالیش. آنجاق مقالهده "اله گلن" بیر شئیین اوْلمادیغی گؤرورسن، اوندا اونو سیلینهجک صفحهلر لیستینه {{سیل}} سؤزلرینی یازماق ایله آرتیر. اگر قرارینی حاقلی بیلسهلر، ایدارهچیلر اوْ مقالهنی سیلهجکلر.
ایندی جسارت قازاندینسا بو یازینین اوستونه کیلیک ائت و دَییشیکلیکلری نئجه ائده بیلهجگینی اؤیرن. اۇنوتما، ویکیپدیا اۆچون تکجه سن چالیشماییرسان، بۇردا سنین چوْخلو فیکیرداشلارین واردیر. چتینلیگه دوشنده اوْنلاردان کؤمک ایستهمکدن چکینمه.
هله لیک بو قدر.... ایلک مقالهنی یازماق اوچون بو مقالهنی ده اوخو (یازییا کیلیک ائت) و سن آرتیق ایلکین تانیشلیق ایله سیلاحلانمیش اولاجاقسان. بیر مۆدتدن سوْنرا گؤرهجکسن کی، ویکیپدیا مقالهلرینین کؤلگهسینده سنین د٬نیا گؤروشون داهادا گئنیشلنیبدیر.
یازدیغینیز مقالهلردن سون درجه ده عئینیتلی اوْل, ذهنیتلیلیکدن قاچماغا چالیش!


text:
میرزا مهدی خان استرآبادی
میرزا مهدی خان استرآبادی (دوغوم: 1177 هجری ـ اؤ:؟) تاریخچی، دیلچی و منشی.
یاشاییشی و یارادیجیلیغی[دَییشدیر]
میرزا مهدی خان استرآبادی 1759 میلاد (1173 ه. ق) ایلینده گورگان شهرینده دونیایا گؤز آچدی. او نادیرشاه افشارین میرزهسی (منشی الممالک)، تاریخچیسی،چاغاتای تۆرکجه سی نین قرامئر کتابینی یازان و فیزیک عالیمی ایمیش.
میرزا مهدی خان 1747 میلاد ایلینده موصطفی خان بگدیلی ایله بیر دیپلومات کیمی ایستانبولا یولا چیخمیش، بغدادا یئتیشدیکده، نادیر شاهین اؤلومونه داییر بیلگی و معلومات آلاراق اورادان ائوه دؤنه رک سیاستدن گئری اوتورموش. سیاستدن گئری اوتورماسینا باخمایاراق علمی فعالیتینی سوردوره رک کیتابخاناسینی بؤیوک اوغلونا(نسیلدن نسیله) وصیت ائتمیش. اونون یازدیغی «سنگلاخ» آدلی چاغاتایجا-فارسجا سؤزلوک ده بو ایددعانی دوغرولاییر. او بو کیتابدا بیر چوخ کیتابلارین اؤرنَک اولاراق (میثال اۆچون): برهان قاطع،«تاریخ بابری»، «حیرت الابرار»، «حبیب السیر»، «محبوب القلوب»، و بیر چوخ عثمانی ادبیاتیندا تانینماز کیتابلارین آدینی و یازیچی آدی دئیه میرزا جلیل ناصری، نادرعلی (ندرعلی). آدلارینی و دیل دئیه «موغول»، «قالماق»، «هند» و «بربر» دیللرینین آدینی قلمه آلیر.
محمدعلی تربیت یازدیغی «دانشمندان آذربایجان» کیتابین اؤن سؤزونون اساسیندا، میرزا مهدیخان، محمدعلی تربیتین 4-اونجو جددی ایمیش.
یازدیغی کیتابلار[دَییشدیر]
- درّه نادری ( نادیرشاه دوورونون تاریخی، 1341 ایلده تهران دا چاپ اوْلموش)
- جهانگشای نادری (نادیر شاه تاریخی، 1341ایلده تهران دا چاپ اوْلموش)
- وقایع روزانه سلطنت نادرشاه (نادیر شاهین شاهلیغیندا گونده لیک ایتیفاقلار،
- منشآت، انشاء نامه (نادیرشاهین دوستلوق مکتوبلاری)
- شعرلر (اؤزونون قلمه آلدیغی شعرلری)
- سنگلاخ: چاغاتایجا-فارسجا سؤزلوک (ال یازماسی1173 ه. ق= 1759 میلاد)
- مبانی اللغة (مقدمه سنگلاخ) [۱]
ائشیک باغلانتی[دَییشدیر]
- گفت وگویی با دکتر صدیق درباره فرهنگ ترکی به فارسی «سنگلاخ» Archived 2015-10-29 at the Wayback Machine.
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ کتابشناسي آثار ترکي ايران (نوشين موسوي): ص52.


text:
سیرمیونه
سیرمیونه (ایتالیاجا: Sirmione) ایتالیا اؤلکهسینده بیر یاشاییش منطقهسیدیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۸۲۳۰ نفر ایمیش. دنیز سوُلاری سَویهسیندن ۶۸ متر یۇکسکلیکده یئر آلیب. و لومباردیا اوستانیندا یئرلشیب.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
گؤرونتولر[دَییشدیر]
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ "Superficie di Comuni Province e Regioni italiane al 9 ottobre 2011". 16 مارس 2019-ده یوخلانیب.
- ^ "ISTAT". demo.istat.it. 2016-03-03-ده اوریجنال-دن آرشیولشدیریلمیشدیر. 30 September 2016-ده یوخلانیب.
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Sirmione»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده سیرمیونه گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
گونوموزده فولکلور
نیگار خیاوی
فولکلور، ائلبیلیمی یا دا خالقبیلیمی نخبه و الیت اولمایان قارا کوتلهنین بیلیگی و کولتور توپلوسودور. کئچمیشلردن گونوموزه قدر انسانلیق کیملییینه کؤک آتا-آتا، النه-النه گلیب الیمیزه چاتمیش اولان بو توکنمز بیلیک قایناغی، مین ایللر بویونجا گوندهلیک تجروبهلرین دَییشیمی و دیگر گلهنکلر، گؤرهنکلر و کولتورلرله قاریشیب، بیرلهشیب، یوغرولموشدور. اسکی چاغلاردا کاغیذ- باراتسیز، کامپیوترسیز اولان آتا-بابالاریمیز، دده-ننهلریمیز شنلیکلرینی، کدرلرینی، آرزولارینی، هیجانلارینی، یاشامدان و طبیعتدن آلدیقلاری ائتکیلرینی سینهلرینه یازیب، نسیلدن-نسیله آشیلایا – آشیلایا گونوموزه قدر گتیریب یئتیرمیشلر.
فولکلورون دَرلنمهسی، اؤزهللیکله اینترنت و دیگر ایلهتیشیم آراچلارین گئنیش یاییلدیغی بو چاغدا بیر ضرورته چئوریلمیشدیر، چونکو ایلهتیشیم گئنیشلندیکجه یئرل گلهنکلرین آرادان گئتمهسینه داها چوخ زمینلر یارانیر، بو دا اؤز نؤوبهسینده توپلومون اؤزونه اینانجسیزلیغینی، اؤزونه اؤزگهلشمه و اؤزونو ایتیرمه یوللارینی داها دا هامارلایا بیلیر. گئت-گئده زامان و تجروبه دییرمانلارینین نهنگ داشلاری آلتیندا سینانا-سینانا، سیغاللانا-سیغاللانا گونوموزه قدر اوزانان فولکلوروموزو درلهییب و ائتنوقرافی موزهلرینه توپلاماق، اونو ایتیب-باتماقدان قورویان یوللارین بیریدیر. حتا فولکلور اورونلرینین درلنمهسی ایشی بوگون بیرچوخ اونیوئرسیتهلرده سمینار، پروژه و دیپلما تئزی اولاراق کئچیریلمکله بیرلیکده “تورک خالق بیلیمی” بؤلومونون تمل ایلکهسی اولموشدور.
اخلاقی دَیرلرین ان گؤزل نمونهلرینی فولکلوردا گؤروروک، چونکو فولکلورون اصل قونوسو انساندیر، انسانلیغا سئوگی، سایغی، اینام، دَیر، باریش و بنزری قاوراملارین هامیسی فولکلورلا ایچ-ایچهدیر، بو دا اونا جیدیتله یاناشماغیمیزی وورغولاییر، بیر یاندان بو بئله دیر، او بیر یاندان ایسه، بوقدر زنگین اولان ساحهنین بیر گروپا بیر زومرهیه عایید اولمادیغی اوچون اولدوقجا داغینیق و پارچا-پارچا حالا دوشموشلویونو گؤروروک. بونا گؤره ده فولکلورو ایت-باتدان قوروماق اورهیینده وطن و میللت سئوگیسی اولان هر بیر شخصین بورجودور.
لاکین تاریخ قدر یاشی اولان بو کولتورل آندیرانی سادهجه دَرلهییب و اونلاری ائتنوقرافی موزهلرینه توپلاماقلا یئتینمک اولماز، چونکو آز کئچمز بو اورونلری آنجاق عؤمرونده بیرجه یول موزهلره یولو دوشن آز ساییلی هوسکارلار خاطیرلایا بیلرلر، اونو دا توز توتموش بیر اپریک خاطیره کیمی. آیدین دیر کی، فولکلور اورونلرینین درلنمهسی ایشینین اؤنمینی دانماق قصدینده دئییلیک، مقصدیمیز بو دَیرلی چالیشمالارلا یاناشی بو عنصرلاری بوگونکولشدیرمکله انسانین سوسیال حیاتینی دینج بیر یاشام دوغرولتوسونا یؤنلندیرمکدیر.
بعضی گلیشمهمیش توپلوملاردا بئله بیر فیکیر ایرهلی سورولور کی، کئچمیش حیات شیوهلری و دوشونجه طرزلری نه قدر داها کؤکدن، داها توولو آرادان قالدیریلسا، گویا مدرنلشمه و گلیشیم سورهجی بیر او قدر سرعتله یاخینلاشاجاق و گویا باشقالارینین آیاق ایزینی داها دیققتله ایزلهییب ده اونلاری دؤرد گؤزله یامسیلاماق بیزی جان آتدیغیمیز سونوجلارا و مدرنیتهیه چاتدیران یولون ان باشاریلیسی و ان قیساسی اولاجاقدیر.آنجاق یئنی آنتروپولوژیک و کولتورولوژیک بیلیملر فرقلی گؤروشو اولان یئنی دوشونجهلره دوغرو بیزی ایتهلهییر. اونلارین نطرینجه مدرنیته یولو هر هانسی بیر توپلومون مین ایللر بویونجا سهمانا سالدیغی دوزنلری، گلهنکلری سؤکوب آتماقلا هامارلانماز. ائله بو بیلگیلره دایاناراق دا، «-گونوموزدهکی بوتون توپلوملاری قاپسایابیلهجک گوجو اولان دینج بیر سوسیال نیظاما چاتمانین آنجاق و آنجاق بیرجهجیک یولو وارمیش!» دئیهنلرین ادعالارینین دوغرو اولدوغونا دا اینانماق ممکون دئییل. باشقا دئییشله، جمعیتلری بختهورلییه قوووشدورا بیلهجک او اوتوپیک بیرجهجیک نسخه هله یازیلمامیشدیر. نتیجه بئله چیخیر کی، هر بیر توپلوم یئرل، کولتورل، دین، دیل و بنزری اؤزهللیکلر و احتیاجلارینا دایاناراق، اؤزونه اؤزهل اولان مدرنیتهنی یارادیب قورماق دوغرولتوسوندا آددیم آتمالیدیر. یوخسا باشقالارینی یامسیلایاراق اولگو گؤتورمک ایلک باشدا گؤزه آسان گلسه ده، ان یانلیش یولدور. بونو بیزه تاریخ ده گؤرستمیشدیر. ائله بونا گؤره ده، گونوموزه اویقون اولان بیر شکیلده دوشونجه شیوهلریمیزی یئنیلشدیرمه زورونداییق، چونکو بونون زامانی چاتمیشدیر آرتیق. اؤز مدرنیتهمیزی قورماق اوچون اؤزوموزه، اؤز گلهنکلریمیزه قاییتماغیمیز لازیمدیر. بو دا، تاریخی تجربهلردن علاوه، مدرن دوشونجه قوراملارینا، یئنی آنتروپولوژیک بیلگیلره دایانان یئنی تئوریلردن یارارلانمامیزلا دوغرولا بیلهجکدیر، البته.


text:
اوسارامانا
اوسارامانا (ایتالیاجا: Ussaramanna) ایتالیا اؤلکهسینده بیر یاشاییش منطقهسیدیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۵۷۹ نفر ایمیش. دنیز سوُلاری سَویهسیندن ۱۵۷ متر یۇکسکلیکده یئر آلیب. و ساردینیا اوستانیندا دا یئرلشیب.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ All demographics and other statistics: Italian statistical institute Istat.
- ^ "Popolazione Residente al 1° Gennaio 2018". 16 مارس 2019-ده یوخلانیب.
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Ussaramanna»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده اوسارامانا گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
نقده
نقده یا سولدوز شهری، سولدوز بؤلگهسینین مرکزیدیر. ۱۳۸۵-اینجی هیجری گونشلی ایلین نوفوس ساییسی اساسیندا بۇ شهرین ۷۳٬۴۳۸ نفر اهالیسی وارایمیش.[۱] بۇ شهر اوستانین گونئینده یئرلشیب، قوزئیدن اورمیه بؤلگهسی، گونئیدن مهاباد بؤلگهسی دوغو دان قوشاچای و باتی دان اوشنو و خانا بؤلگهلرینین آراسیندا باتی آذربایجان اوستانیندا یئرلشیبدیر.
"نقدهی" و "سولدوز" آدی
نقده سؤزو دئمک "نوگاتای" (جوغاتای وزنینده) دیر کی تۆرکجه بیر سؤزدور. سولدوز آدینا ایلک دفعه امیر تیمور واختیندا راست گلمک اولور. بۇ دؤورون یازیلاریندا تورک طایفالاریندان اوْلان "سولدوز طایفاسی" آریق، گوجلو، ساواشچی بیر طایفا اوْلوب و سولدوزدا مسکن ائتمهسینه ایشاره اوْلونوب.[۲] نقده شهرینین آدی عباس میرزا نین وئردیگی حؤکمده کی سولدوز بولگهسینی قاراپاپاق ائلینه وئردی، نوجه ده و نقدای گلیب[۳] نوجه ده سؤزو بارهده آراشدیرمالاردا دئییلیر: او یئر کی سولار او یئرده باش آشاغی دوشوب و آغیرلانا و او یئری شیار کیمی آچا. اورایا تورک دیلینده "نوعا" یا دا "نوعاغزی" دئیلیر. البته نوجه ده کلمهسینی "ده نو" دا معنی ائدیرلر.[۴] نقده سؤزونون کؤکو بارهده چوخلو سؤزلر دئیلیب[۵]
1-نغده ـ قاراپاپاق ائلینین آرواتلارینین زینتی دیر؛
2-نغادای ـ منطقهنین مغول حاکیمینین آدی دیر؛
3-نقیده ـ بیر بؤیوک سولدوز محالیندا کنددیر کی او متعلق دیر نقی خان بوزچلو یا شهرین مالکی قاجار و پهلوی دؤورسینده؛
4-سولدوز ـ منطقهنین مغول حاکمینین آدی؛
5-سولیدوز ـ آذربایجان تۆرکجهسینده منطقهنین سولو دشتلرینه عایید اولور.
سولدوز بؤلگهسی و سولدوز شهرینین آدی ۱۳۴۶-جی هیجری شمسی ایلینده بیر مصوبه ایله نقده آدیلا عوض اوْلوب.[۶]
تاریخ
سولدوز شهری، اورمونون گونئیاینده یئرلشیب و حسنلو تپهسی دونیانین ان قدیم مسکون اوْلموش یئرلریندندیر. قاراپاپاقلار صفویه دؤورونده اصلینده سلطانآباد شهریندن (ایندیکی (اراک) شهریندن) گورجیستان'ین پنبک شهرینه کؤچورولموشلر. دئمک اولار داغیستان لزگیلری گورجیستان اهالیسینه هجوم گتیرمگین قارشیسیندا دایانماق اۆچون بۇ ائل گورجیستان ویلایتینه کؤچورولموشدور.[۷] سوْنرالار تورکمنچای عهدنامهسی'ندن بیر نئچه مۆدت گئچندن سوْنرا عباس میرزا ولیعهد الیله سولدوز بؤلگهسی سند ایله افشار اورمی طایفالاریندان آلینیب و تیول عونوانیندا قاراپاپاقلارا وئریلیبدیر.[۸] قاراپاپاقلار سولدوزا گلمهمیشدن اؤنجه سولدوز بؤلگهسی'نده تک افشارلار یاشاییرمیشلار،[۹] بۇ دؤنمده سولدوز'ون حاکیمی عبدالصمدخان عبدالملکی افشار'ایدی. هابئله آیری بیر تورک طایفالاری او جوملهدن مراغه موقدملری ده اوردا حوضورلاری وار ایدی بئله کی سولدوز بؤلگهسینین اوچدن بیری شرقی قیسمتدن مراغه موقدملری نین اختیاریندا ایدی.[۱۰]
موعاصیر تاریخ
۵۰ گون ایران ایسلام اینقیلابی'ندان سوْنرا، کوردوستان دموکرات حیزبی ایلک بؤیوک چالیشماسیندا، کوردوستانین باشاباشیندان ۱۷مین نفر قوْشون ییغیب، حزب دفترینین آچماسی آدیلا، سوُلدوزدا اسلحهلی بیر تظاهورات یولا سالدی. همن گونون آخشامی بوُ ایش شهری و قومیتی ساواشا دؤندو. سوُلدوز خالقیندان ۲۰۰ نفره یاخین اؤلدورولدولر. حزب، شهری توُتاندان سوْنرا خانا، پسوه و جلدیاندا یئرلشن اوچ اهمیتلی ساخلینی توُتماق اۆچون، بوُ ایش ایله تورکلرین سوُلدوزدان گئدیب یوخسا قورخماقلارینی ایستهییردی. حزب بوُ ایشی گؤره بیلمهدی، آنجاق بؤلگهده چوخلو قومیتی دؤیوشلری تورکلر و کوردلر آراسیندا باشلاندیردی. بوُ ساواشین روانی اثری هلهده قالیر. غلامرضا حسنی سوُلدوز ساواشیندا تورکلری ییغیب سولدوز خالقینین یاردیمینا گئتدی.[۱۱]
خالق
اتنیک (قومیّت)
نقده (سولدوز) شهرینین اهالیسین اکثراً تورکلر تشکیل ائدیرلر، بو شهرده اوْلان تورکلرین چوخونلوغو قاراپاپاق ائلیندندیرلر، بیر آزی ایسه افشار ائلیندندیرلر. تورکلردن سوْنرا، کوردلرده آز ساییدا بو شهرده یاشاییرلار.
۱۳۵۸-جی هیجری گونشلی ایلینده سولدوز شهرینین ۲۰ مین نفردن ۱۵ مین نفری تورک اولاراق، قالانی دا باشقا اتنیکلردنایمیشلر، او جوملهدن کوردلر، ارمنیلر و آشورلار.[۱۲] سولدوز شهرینین ۱۳۷۵-جی ایلده ۷۱،۶۰۵ نفر جمعیتی اولاراق، بۇ جمعیتدن شهرین بئشدن دؤردو تورک اولاراق، قالان ترکیبین کوردلر تشکیل وئرمیشلر، هابئله ایران-عراق ساواشینین جریانیندا چوخلو عیراقلی کورد ده نقده شهرینه پناهنده اولوبلار.[۱۳] ۱۳۹۵–جی ایلین تخمینلرینه گؤره، سولدوز (نقده) شهرینین ۷۴٪ی شیعه مذهب تورکلردن تشکیل اولونوبدور و ۲۵٪ی سونّو مذهب کوردلردن. شهرین ۱٪ اهالیسی ده باشقا اتنیکلردندیرلر.[۱۴][۱۵][۱۶][۱۷]
دیل و لهجه
قاراپاپاق ائلینین دیلی تورکجهدیر. لهجهلری ایسه اؤزل صورتده بۇ ائلین آذربایجان جمهوریتینین شهرلرینده قالدیقلاری اساسیندا، باکینین تورکو لهجهسینه هابئله آذربایجانین او بیری شهرلرینین لهجهسینه یاخینلیغی وار. دده قورقورد تصحیح ائدن محمد علی فرزانه کیتابینین مقدمهسینده قاراپاپاق لهجهسیندن آد آپاریلیب و ان یاخین لهجه دده قورقورد کیتابینین سؤزلوکلرینه قاراپاپاق لهجهسی دیر. قاراپاپاق لهجهسی آذربایجانین ادبی و مرکزی لهجهلریندن ساییلیر.[۱۸]
طبیعی دوُروم
جوغرافیا
نقده شهری دنیز سولاریندان ۱۲۹۹ متیر یوخاری دا دیر.[۱۹]
جوغرافیایی یئری
نقده شهری ۳۶ درجه و ۵۷ دیقه قوزئی انینده و ۴۵ درجه و ۲۲ دیقه دوغو اوزوناسیندا آرالاریندا گرینویچدن یئرلشیب دیر .[۲۰]
چایلار
سوُلدوز بؤلگهسینده تکجه «گدر چایی» آخماقدا دیر. بوُ چای ایران-عیراقین مرزی داغلاریندان آخیب، اوشنو دوزوندن گئچیب سوُلدوز دوزونه گئچیر. بوُ دوزده سوُیون بیر بؤلومو کانال ایله حسنلی سدّینه چکیلیب قالانی محمدیار، اورمیه جادهسی، سویوقبوُلاق، درگهسنگی کندی، گرده قیط کندی و ممیند کندیندن گئچیب گردهقیط قامیشلیغیندان، بوغه داغ قیراغیندان اورمو گؤلونون جَنوبی باتلاغینا تؤکولور. چایین سوُیونون اندازهسی موختلیف فصللرده چوخ دییشیلیر. گدار چایی باتی و چیخیا ساری آخیر.[۲۱]
هاوا دوُرومو
اورمو گؤلونون گونئی طرفینین یاغینتیسی ایلده ۶۰۰ میلیمِتیردن آرتیق دیر.[۲۲] هابئله نقده ی ده هاوا یاری مرطوب و ملایم هوالا یای دا و سویوق قیش لاری واردیر.[۲۳]
دپریم
سولدوز بؤلگهسی زلزله خطری باخیمیندان متوسط و آشاغی دا یئرلشیب ائله کی ایندیه قدر بۇ بؤلگه ده داغیردان و خسارت ووران دپریم هله ثبت اوْلونمویوبدور.[۲۴]
فرهنگ
سینما
نقده شهری نئچه یوز مین جمعیت ایله رفاهی و فرهنگی امکاناتین چوخولماسینا احتیاجی وار و سولدوز بؤلگه سینده ایندیلیکده ایکی سینما سالونو وار بیری خصوصی بخشینه عایید دیر بیری اداره ارشادین حوزه فرهنگیسینه سانکی ۱۰ ایل بوندان اونجه دولتی سازمانلارین حمایت ائتمهمهسی و و صاحابلارین پولو اولماماسی تعطیل اوْلوب و ائله قالیبدیر. ایندیلیکده بۇ ایکی سینما توْرپاق یئییر و سقفلرینین تؤکولمک ایمکانی واردیر. سالونلاری یئنیدن سهمانلادیب و ایستفاده ائتمهسی مسئوللارین طرفیندن تکجه سؤز حدینده قالیب. مسئوللارین بۇ دالی چکیلمهسی بۇ سالونلارین ائله قالماغین اونملی دلیلی دیر. ایش بیلنلرین دئدیگینه گؤره حدودا ۱۵ میلیارد ریال بۇ سالونلارین یئنیدن سهمانلاماغینا لازیم دیر مسئوللار قول وئریبلر کی بۇ اعتباری جورلهسینلر؛ سانکی ایندیه قدر بول سؤزلر ایش اوستونه گلمییب دیر.[۲۵]
کیتابخانا
سولدوز بؤلگهسینین کوللیتده ۴ کیتابخاناسی وار ائله کی ۶۰ مین جیلد کیتابلا ۲ مین ۴۴۵ نفر اۆچون خدمات وئریر هابئله بؤلگهنین کیتابخانا (بیتیک ائوی) لاریندا عوضویت موفته و پولسوز دور. بۇ کتابخانا لارین بیر سیرا ایشلری عیبارتدیر؛ تورکجه و فارسجا شعر و ادب همایشین قورولماسی ، کیتابلارین نقدی ، تحکیهلر و نقیل دئمک، سازمانلار و نهادلارلا ایش بیرلیک ائتمک مۆختلیف مراسیملر اۆچون، امام خمینی مریضخاناسیندا مطالعه دورماسی سولدوز کیتابخانالارین گورولموش ایشلریندندیر.[۲۶][۲۷]
سیاست
بلدیه
نقده بلدیهسی ۱۳۳۰ جی شمسی ایللرده سولدوز بلدیهسی آدیندا ایشین باشلادی؛ افتتاحیه مراسیمی نصرت الملک ملکی اورمیه فرماندارینین الیله اوْلدو او ایللرده بۇ منطقه سولدوز آدلانیردی و اورمیه بؤلگهسینین اوستونده ایداره اولوردی سوْنرالار ۱۳۳۷ دن نقده بؤلگهسی آدیندا آیریلدی.
- شهرین بلدیه ساختمانی ۱۳۴۴ جی شمسی ایلده دوزلدی
- هادی، تفصیلی، جامع طرحلری گئچن ایللرده یئربهیئر اوْلدو بونلاردان عیبارت دیر:
هادی طرحی ۱۳۴۵ شمسی ایلده
تفصیلی طرحی ۱۳۷۹ شمسی ایلده
جامع طرحین تصویب اوْلونماسی ۱۳۷۵ شمسی ایلده.[۲۸]
مجلس وکیلی
نقده و اوشنویهنین مجلس وکیلی ۴-جو و ۷-جی دؤورهده رسول پورزمان ایدی.[۲۹]
مکتبلر
عمومی مکتبلر
نقده شهرینین 83- 82 ایللرینده 27716 عمومی مکتب طلبهسیله 140 مکتبی واریدیر بونون اساسیندا یوزده 70 درصدله 19516 نفری تورک طلبهلری دیر و یوزده 30 درصدله 8200 نفری کورد طلبهسی دیر.[۳۰]
بیلیمیوردلار
نقدهی شهرین اؤنملی بیلیمیوردولاری عیبارت دیر: پیام نور، آزاد اسلامی و بین المللی سولدوز. هابئله خالقین چوخ پایی بیلیمیوردلارین تحصیل خش لرین نقده بیلیمیوردلاردا ساواد اؤرگنمه میزانیلا بیر بیلمیرلر ائله کی طلبهلرین آتا یا دا ائولری مجبور اولاراق ترمی ده بویوک و آغیر پوللاری اؤز اوشاقلارینین تحصیللری اۆچون تؤکهلر آمّا یئرینه گلنده کیلاسلارین و آزمایشگاهین آشاغی کئیفیتیله و هابئله تعطیل اوْلونماسیلا اوز به اوزدولر.[۳۱]
دینی مکتبلر
نقده شهرین آقالار دینی مدرسهسی امام صادق آدلانیب. 1373 جی ایلده اوز ایشینی باشلاییب دیر نقده ین دینی مدرسهسی اؤنجه 50 ایللیک تیکینتی ایله 450 متر مربعله ایکی قات دا 25 طلبهسی وار ایدی؛ ایندیلیکده 100 طلبه ایله یئنی بیر تیکینتی اوچ قات دا 1650 مربع متیر کتابخانا و خزنه آیری بؤلوملرده طلبهلرین اختیاریندا قویولوب و 3000 مربع متیری ده چیمن و آغاج اکیلیب دیر.[۳۲] هابئله نقده ین خانیملار دینی مدرسهسی ده پنجشنبه گونو، 1393 جو ایل خردادین 22 سینده ایشین باشلایب دیر؛ بۇ دینی مدرسه ایکی قات دا درس کیلاسلاریلا، کتابخانه، اجتماعات سالونو، نمازخانا ایمکاناتی واردیر.[۳۳]
شهر مؤعضللری
نقده و هابئله محمدیار شهرلرینین اؤنملی موشکوللریندن، اشقاللاری دوز دفع اوْلونماماسی دیر؛ ائله کی شهرداری بونا عایید بیر ایش گورمهلی دیر.[۳۴] هابئله شهرین آیری بیر موشکوللرینده شهرین ترافیکی و نقده و محمدیار شهرلرینده کمربندی اولمامازلیغی ائله کی پیرانشهر مرزینه گئدن بویوک ماشینلار بۇ شهرلردن کئچیرلر داها شهرده نظامی یئرلرین اولماغی خالق اۆچون چوخلو موشکوللر یارادیب دیر.[۳۵][۳۶]
یوللار[۳۷]
ایدمان
سولدوز بؤلگهسینده نئچه ایدمان سالونو واردیر کی بیر چوخلاری کهنهلیب و 15 ایلدن یاشلاری چوخدور.[۳۸] بوندان علاوه بۇ شهرین چیمن هاکیسی ایرانین آن بویوک سالونو دور بۇ سالون چیمنلی و آچیق فضاسی 2 مین نفرله 6 مین 500 مربع متیر ده و اوست اؤرتولو فضاسی عیبارت دیر پالتار چیخاتما یئری، اوتاقلار، گؤرنلر یئری 600 حدودوندا 3 مربع متیر ایله مساحتی ایله 13 مین مربع متیرینده دوزلیب دیر.[۳۹]
بهداشت و درمان
مریضخانالار
سوُلدوزون بیماریستانی «امام خمینی» بیماریستانی دیر. بوُ بیماریستان ۱۳۱۸ده ۱۲۵ ثابیت تخت ظرفیتی ایله قوُرولوبدور. ایندیلیکده ۱۰۸ تخت ایله ایشلهییر. بیماریستاندا اوْلان تخصّوصلار بوُنلار دیر: داخلی، جرّاحلیق، قادینلار، اوُشاقلار، گؤز طبیبلیگی، اورتوپِدی، اورولوژو.[۴۰]
مدیا و درگیلر
رادیو و tv
اورمیه دن سوْنرا نقده ین دیجیتال رادیو و tv سی بؤلگهلرینده ایچینده بیرنجی ساحیب بؤلگه دیر علاوه محمدیار، پیرانشهر ، اشنویه و نالوس شهرلری و ۲۷۰ کندی بۇ ایمکان دان بهرهلنیب ائله کی ایندیه قدر ۲۹۰ مین نفر بۇ منطقه ده شهید باکری آدلانان دیجیتال شبکه دن بهره آپاریرلار.[۴۱]
درگیلر
سولدوز بؤلگهسینده بیر سیرا درگی و مطبوعاتلار و هابئله یازارلار چالیشماقدادیلار.[۴۲]
مَحلهلر
گؤرمهلی و تاریخی یئرلر
سولدوز شهرینین ان گؤزل و دولانمالی یئری یئددی گؤز پارکی دیر ائله کی بۇ پارک فرمانداری و شهرداری بیرلیگی ایله یئنی دن دوزلیب و هر ایل چوخلو دولانانلاری اؤزونه ساری چکیر؛ بۇ پارک اویون شهری ایقامتی یئری واردیر و نقده شهرینین گونئی دوغوسونوندا و سولطان یعقوب داغلارین اتگینده و شهرین ۳ کیلومتیرلیگینده یئرلشیب دیر.[۴۳]
سوغات و ال ایشلری
اوماج حالواسی سولدوز شهرینین سوغات لاریندان دیر.[۴۴] هابئله بۇ شهرین ال ایشلری عیبارت دیر نقاشی تابلولاری و اویما اَل ایشلریندن ایشلریندن.[۴۵]
هوتللر
ایندیلیکده سولدوز شهرینده هوتل یوخدور. سانکی هتل و رستوران آدیلا سولدوز شهرینده بیر طرح ایشلنمک حالیندا دیر؛ بۇ طرح عیبارت دیر هتل، تالار، رستوران و گلین باغی بۇ طرحین یئری هنرستان شهید باهنر یاخینلیغیندا بیگم قالا کندین یولو اوستونده دیر.[۴۶]
محلی یئمک و غذالار
چهمجه سولدوز بؤلگهسینین محلی یئمکلریندن دیر؛ بۇ غذا دویو غاز اتیندن و اولیک آدیندا چول اوتوندان دوزهلیر. هابئله سولدوز بؤلگهسینده شورجا آدلا بیر یئمهلی غذا دا پیشیریلیر بۇ غذا نقده اطرافیندا و بالیستان و جلبر بؤلوملرینده اولور.[۴۷][۴۸]
آدلیم لار
قایناقلار
- ^ http://www.amar.sci.org ایرانین آمار مرکزی، 1385 اینجی ایلین نوفوس سایی سی
- ^ گنجینه دانشمندان - محمد شریف رازی - کتابفروشی اسلامیه - تهران 1352 - جلد 5 صفحه 198
- ^ "بینش نو". 2013-10-22-ده اوریجنال-دن آرشیولشدیریلمیشدیر. 2012-12-27-ده یوخلانیب.
- ^ "وبسایت جامع شهرستان نمین نوجه ده". 2013-05-18-ده اوریجنال-دن آرشیولشدیریلمیشدیر. 2012-12-27-ده یوخلانیب.
- ^ http://www.nagadeh-ag.ir/tabid/1375/Default.aspx?PageContentID=244 Archived 2018-01-29 at the Wayback Machine. فرمانداری نقده
- ^ آذربایجان غربی در آیینه تقسیمات کشوری جمهوری اسلامی ایران- با همکاری استانداری آذربایجان غربی - محمد رضا محمد قلی زاد -1391 - انتشارات حسام الدین چلبی - صفحه 31
- ^ "بینش نو". 2013-10-22-ده اوریجنال-دن آرشیولشدیریلمیشدیر. 2012-12-28-ده یوخلانیب.
- ^ ایل قاراپاپاق - مسعود رضوی -انتشارات مولف (رضوی) - 1370 - صفحه 29
- ^ تاریخ افشار؛ میرزا رشید ادیب الشعرا؛ استانداری آذربایجان غربی؛ ۱۳۴۶ خورشیدی؛ صفحهٔ ۴۰۹.
- ^ "بینش نو". 2016-03-04-ده اوریجنال-دن آرشیولشدیریلمیشدیر. 2012-12-27-ده یوخلانیب.
- ^ جلاییپور، حمیدرضا، «دولت پنهان»، بررسی جامعهشناختی عوامل تهدیدکننده جنبش اصلاحات (۱۳۷۹ ـ ۱۳۷۸)، تهران: نشر طرح نو: ۱۳۸۳، ص ۲۲۸.
- ^ روزشمار سالهای بحران در تاریخ شهرستان نقده - علی صدرائی - 1383 - گنجینه هنر - 48
- ^ نگاهی به تاریخ و فرهنگ ایل قاراپاپاخ - تالیف عیسی یگانه - 1369 - شمس - صفحه 24
- ^ آمار و جمعیت Archived 2017-12-22 at the Wayback Machine., فرمانداری نقده
- ^ جوان آنلاین:در فروردین ۱۳۵۸، جمعیت شهر نقده، ۱۹ هزار نفر برآورد میشد که ۱۶ هزار نفر آن ترک و ۳ هزار نفر دیگر کرد بودند. بسیاری از خانوادههای ترک، در محله کردها منزل و کسب و کار داشتند.
- ^ ارس تبار. یوخلانیلیب 25 مارس 2021.
- ^ ایسنا: هستهی اصلی ساکنان شهرستان نقده در آذربایجان غربی را اهالی ایل قره پاپاق تشکیل میدهند.
- ^ نگاهی به تاریخ و فرهنگ ایل قاراپاپاخ - تالیف عیسی یگانه - 1369 - شمس - صفحه 107
- ^ Global Gazetteer Version 2.2
- ^ "شهرداری نقده". 2014-02-14-ده اوریجنال-دن آرشیولشدیریلمیشدیر. 2014-09-16-ده یوخلانیب.
- ^ ویژگیهای جغرافیایی، تاریخی شهرستان1 Archived 2018-01-29 at the Wayback Machine., فرمانداری نقده
- ^ اقلیم استان آذربایجان غربی Archived 2014-07-22 at the Wayback Machine., سازمان هواشناسی
- ^ ویستا
- ^ فرمانداری نقده[دائمی اولو باغلانتیلی]
- ^ سولدوز خبر[دائمی اولو باغلانتیلی]
- ^ "خبرگزاری فارس". 2014-05-15-ده اوریجنال-دن آرشیولشدیریلمیشدیر. 2014-09-14-ده یوخلانیب.
- ^ آینا نیوز
- ^ "شهرداری نقده". 2014-02-14-ده اوریجنال-دن آرشیولشدیریلمیشدیر. 2014-09-16-ده یوخلانیب.
- ^ رسول پورزمان Archived 2014-12-30 at the Wayback Machine., مرکز پژوهشهای مجلس
- ^ "فرمانداری نقده". 2017-08-30-ده اوریجنال-دن آرشیولشدیریلمیشدیر. 2014-09-18-ده یوخلانیب.
- ^ سولدوز خبر[دائمی اولو باغلانتیلی]
- ^ "مدیریت حوزه های علمیه استان آذربایجان غربی". 2014-10-15-ده اوریجنال-دن آرشیولشدیریلمیشدیر. 2021-02-06-ده یوخلانیب.
- ^ خبرگزاری بین المللی قرآن
- ^ قطره
- ^ فرمانداری نقده[دائمی اولو باغلانتیلی]
- ^ نویدار[دائمی اولو باغلانتیلی]
- ^ فاصله و مسیر نقده با برخی از مراکز استانها
- ^ خبرگزاری تسنیم
- ^ اداره ورزش و جوانان استان آذربایجان غربی[دائمی اولو باغلانتیلی]
- ^ "مشخصات بیمارستانهای استان آذربایجان غربی". 2017-04-30-ده اوریجنال-دن آرشیولشدیریلمیشدیر. 2014-09-05-ده یوخلانیب.
- ^ آینانیوز
- ^ سولدوز خبر[دائمی اولو باغلانتیلی]
- ^ سیری در ایران
- ^ سفرخونه
- ^ "رسانه مجازی نگاه". 2015-08-14-ده اوریجنال-دن آرشیولشدیریلمیشدیر. 2014-09-18-ده یوخلانیب.
- ^ سولدوز خبر[دائمی اولو باغلانتیلی]
- ^ مشرق[دائمی اولو باغلانتیلی]
- ^ "سایت آشپزی". 2014-10-19-ده اوریجنال-دن آرشیولشدیریلمیشدیر. 2021-02-06-ده یوخلانیب.
- اطلس گیتاشناسی استانهای ایران [Atlas Gitashenasi Ostanhai Iran] (Gitashenasi Province Atlas of Iran)


text:
بیر حکیمین گنجلیک خاطره لریندن *- درویش اوغلو
- توضیحات
- منتشر شده در دوشنبه, 28 ارديبهشت 1394 23:23
کئچن ایل تهران اونیورسیته سینین حکیملیک بؤلومونو قورتاران جوان حکیملریمیزین اونیورسیته نی قورتاریب و حکیملیک عنوانینی قازاندیقلاری مناسبتی ایله کئچیردیلن شنلیک چوخ تنتنه لی و گؤزل دوزنلنمیش ایدی. اونیورسیته نین کانتینی او گون تازا حکیملریمیزی و اونلارین گتیردیکلری قوناقلاری یئمگه قوناق ائیله میشدی. کانتینی بزه میشدیلر و گیریش قاپیسینین قارشیسینداکی دووارین یانیندا تاختادان، نئچه پیلله ایله چیخیلاجاق بیر صحنه قوروب اوستونو گؤزل خالچالارایله دؤشه میشدیلر. بو ایل حکیملیک عنوانینی قازانان گنجلریمیزدن بیرینجی، ایکینجی و اوچونجو اولانلارا بیر دسته گول ایله بیر دفترین آراسیندا بیر چک حاضیرلانمیشدی. اوچ ایلدن بری، سکسن بئش یاشیمی دولدورنجا امکلی (بازنشسته لیک) ده اولدوغوما قارشین، اونیورسیته نین ان ی< اشلی حکیمی اولدوغوم اوچون مکافاتلارین وئریلمه سی گؤره وینی( وظیفه سینی) منیم بوینوما قویموشدولار. فاکولته باشقانینین قیسساجا تبریکله مه چیخیشیندان سونرا اوستادلاردان بیر نئچه سی ایله صحنه یه چیخیب و ساغدان سولا سیرایا دوزولدوک. منیم یئریم ان سونونجو اولمالی ایدی. مکافاتلاندیریلاجاق اوچ حکیم ساغداکی پیلله لردن چیخیب، اؤنجه اونیورسیته باشقانی و دکان (دانشکده رئیسی ایله)، سونرا دا اوستادلارین تک تکی ایله گؤروشوب، تشکرلرینی بیلدیردیکدن سونرا مکافاتلارینی آلماق اوچون ان سون منه چاتاجاق ایدیلر. مندن سونرا دوران گنج بیر خانیم ایسه میزین اوستونه دوزولموش و هر بیرینین اوستونده کیمه هدیه ائدیله جگی یازیلمیش اولان مکافاتلاری سیراسی ایله منه چاتدیراجاق ایدی. بئله تؤره ن و شنلیکلری چوخ کئچیرتمیش و بیر چوخ یئرده بوندان داها بؤیوک گؤره و لر گؤتورموش اولدوغوما قارشین ندنی نی بیلمه دیگیم بیر هؤووشنه وار ایدی ایچیمده. اوره گیم سئوینج ایله چیرپینیردی. گؤزومون اؤنونده بیر آیدینلیق وار ایدی. سانکی بو شنلیک مندن قیرخ- اللی یاش داها جوان اولان گنجلیرین یوخ، اؤزومون تازا حکیملیک عنوانی قازاندیغیم و موکافاتلاندیریلدیغیم گون ایدی. سئوینجیمدن یئریمده دورابیلمیردیم. دکانین تبریکله مه دانیشماسینین سونونو چتینلیک ایله گؤزله یه بیلدیم. اوبیری همکارلاریمین ایچیمده کی هؤووشنه می حس ائتمه مک لری اوچون اؤزومو کنترول ائتمه گه چالیشیردیم. آنجاق بیر اوشاق کیمی سئوینجیمدن هوررا چکیب، آتیلیب دوشمک ایسته ییردیم. سالونداکی حضار فاکولته دکانینین تبریکله مه چیخیشینی دینله ییب، آلقیشلارلا تشکر ائتدیکدن سونرا اونیورسیته باشقانی صحنه یه چیخدی و درینیندن چیخان بیر سس ایله سؤزه باشلادی:" ایندی فاکولته میزی بیرینجی لیک ایله قورتاران جوان حکیمیمیزی صحنه یه چاغیریریق." و گور سس ایله "خانم ریحان کوزه گران" دئیه سسلندی. بیرینجی سیرادا اوتوران گنج خانیملاردان بیری آیاغا قالخینجا سوئینجیمدن اوره گیم آز قالسین سینمدن چیخاجاق ایدی. ایسته گیمدن آسیلی اولمایاراق "آها، اؤزودور" دئیه آغزیمدان قاچدی. بو گنج خانیم سانکی اؤز قیزیم، یاخود اؤز نوه م دن ده داها یاخین ایدی منه. او گونه قدر تانیمادیغیم بیر انسانا بو قدر یاخینلیق حس ائتدیگیمی خاطرلامیرام. هدیه لری میزین اوستوندن آلیب منه چاتدیرماق اوچون یانیمدا دوران جوان خانیم دا منیم هیجانیمدان ال آیاغینی ایتیردی. "هانسی دیر؟" دئیه سوروشدو. "بیرینجی دیر، بیرینجیدیر، بیریینجی دیر دا، بیرینجی دیر" دئدیم. آنجاق هؤووشنه می گیزلتمک اوچون دیلیمین اوجونو قاباق دیشلریمین آراسینا قیسدیریب دیشلرکن اؤز اؤزومه "ساکن اول، ساکن اول" دئیه تلقین ائتمه گه چالیشدیم. ریحان خانیم هر ایکی الی ایله باش اؤرتوسونون قیراقلارینی دوزلدیب، یوخاریدان آشاغی یا اؤز پالتارینا بیر گؤز گزدیریب، اوزون مانتوسونا بیر ال چکرک صحنه یه ساری گلمه گه باشلادی. یئرییشینده خاص بیر متانت، بیر آغیرلیق وار ایدی. باشینی بیر آز آشاغی سالمیشدی، گؤزلرینده سوینجدن بیر پارلاقلیق، چهره سینده بیر آیدینلیق وار ایدی. آنجاق هئچ ده هیجانلی گؤرونموردو. صحنه یه چیخیب اونیورسیته دکانی ایله گؤروشوب اونون یانیندا دوردو. دکان ریحان خانیمی حضارا تانیشدیردی:
خانم ریحان کوزه گران در سال هزارو سیصد و شصت و دو در مشکین شهر چشم به دنیا گشود. در سال هزار و سیصد و شصت و نه همراه خانواده اش به تبریز مهاجرت کرده و در سال هزار و سیصد و هشتادوسه دبیرستان را با درجه ممتاز به اتمام رسانده و وارد دانشکده پزشکی تهران شده است. و اینک خانم ریحان کوزه گران نه تنها در دانشکده پزشکی تهران، بلکه در سطح کل کشور با بهترین نمرات و درجه اول به اخذ درجه پزشکی نایل گردیده است.
خانیم ریحان کوزه گران مین اوچ یوز آلتمیش ایکی ایلینده مشکین شهرده آنادان اولوبدور. مین اوچ یوز آلتمیش دوققوزدا تبریزه کؤچوب و مین اوچ یوزسکسن اوچونجو ایلده دبیریستانی بیرینجی لیک ایله قورتاریب و تهران اونیورسیته سینده حکیملیک فاکولته سینه باشلاییب. بو گون یالنیز تهران اونیورسیته سینده یوخ، بوتون ایراندا حکیملیک فاکولته لرینی قورتارانلار ایچینده بیرینجی یئری آلاراق تحصیلاتینی قورتاریب و حکیملیک درجه سینی آلماغا ناییل اولوبدور.
ائشیتدیگیم بو آدلارین هر بیری ذهنیمده یوزلرجه خاطره می تازادان دیریلتدی."مشکین شهر" کلمه سی ایسه، منه چوخ یاد و یاراشیقسیز بیر آد ایدی. بو یئرین آدی فارسلاشدیریلمامیش دان اؤنجه خیاو ایدی. یاخچی همکاریم و یاخین دوستوم غلامحسین ساعدی اؤز کیتابینین اوستونه گؤزل بیر طرح سالمیشدی. "خیاو" کلمه سینی بؤیوک و قارا، "مشکین شهر" کلمه سینی ایسه خیردا و سولوق یازاراق، بو آدین قوندارما و یاراشیقسیز اولدوغونو چیغیریردی. بوگون او یئرین آدینا "مشکین شهر" دئییلسه ده من اورانی خیاو اولاراق تانییرام و بو آد ایله خاطرلاماق ایسته ییرم. بیر لحظه ایچینده قیرخ بئش ایل دالی قاییداراق او گونلریمین آنی لاری سرعت ایله کئچن بیر فیلیم کیمی گؤزومون قاباغیندا جانلاندی و آخدی کئچدی. هیجاندان آیاقلاریمین بیرینی گؤتوروب بیرینی قویوردوم. آلت دوداغیمین سول یانینی دیشلریمین آراسینا قیسدیریب اؤز اؤزومه "ساکن اول، ساکن اول" دئیه تلقین ائتمه گه چالیشیردیم سادا، بوتون وجودومدا نارین بیر تیترتمه اولدوغونو آیدینجا حس ائدیردیم. یانیمداکی جوان همکاریم تعجب ایله اوزومه باخیب، باشینی منه ساری یاخینلاشدیراراق "اوستاد، یاخچی سوز؟" دئیه سوروشدو. هیجان دان بوغازیم دا قیفیللانمیش ایدی. آنجاق باشیمی ترپه دره ک و اللریمی دؤشومون قاباغیندا آچاراق اونا "راحات اول، بیر مسئله یوخدور" دئیه آنلاتماغا چالیشدیم. بو آرادا ریحان اوستادلارین تک تکینی سلاملاییب تشکر ائتدیکدن سونرا منه چاتمیشدی. گؤزوم گؤزونه دوشدوگونده "بو گؤزلری چوخ یاخیندان تانییرام" دئیه بیر دویغو دولدو اوره گیمه. او گؤزلرده، بیر پنجره دن باخار کیمی، قیرخ بئش ایل اؤنجه یوخ، سانکی او لحظه مغان دا یاشاییرمیش کیمی، گونلریمین هر لحظه سینی جانلی و بوتون دویغولاریم ایله یئنی دن حس ائتدیم. او لحظه اونا "خانم دکتر کوزه گران" یوخ، یالنیز"ریحان" دئمک ایسته ییردیم. سول یانیمداکی خانیم همکاریم ریحان نین هدیه سینی منه ساری اوزالتدی، آنجاق منیم اختیاریم اؤزومده دگیل ایدی. ایسته گیمده ن آسیلی اولمایاراق قوللاریمی ریحانین بوینونا سالیب آلنیندان اؤپرکن گؤز یاشلاریمی دا ساخلاماغا قادر دگیل ایدیم. آذربایجان تورکوسونده "چوخ ساغ اول، قیزیم، باشیمیزین اوجالیغی سان" دئدیگیمین جوابیندا متانتینی ایتیرمه دن گئنه اؤز دیلیمیزده، " سیزین سایه نیزده اوستاد" دئدی. سالن داکی حضارین گور آلقیشلاری دقتیمی سالونا ساری چکدی و بو آرادا بیرینجی سیرادا ریحان نین بوش صندلی نین یانیندا اوتوران یاشلی بیر خانیمین آیاغا قالخیب، صحنه یه ساری گلدیگینی گؤردوم. صحنه نین سول یانیندا قورولموش پیلله لردن یوخاری چیخارکن اونو تانیدیم. گؤزو بؤیوک بنؤشه ایدی.
*************************************
مین اوچ یوز قیرخ دوققوز ایلینده حکیملیک درجه سی آلدیقدان سونرا او زامانلار" سپاه بهداشت " آدلاندیریلان ساغلیق اوردوسوندا خیاو دا خدمت ائدیردیم. سپاه بهداشتین درمانگاهی خیاوین گونئی نده، کنددن بیرآز اوزاق، خیاوچایی نین دره سینین باشلادیغی یئرده، تپه نین اوستونده تیکیلمیشدی. درمانگاهین یوخاری قاتیندا اوتوردوغوم ائوین پنجره سیندن گونئیه ساری باخدیغیمدا، دره نین ایچینده آخان چاِی، یاشیل تپه نین اوبیری تاییندا ایسه قارا دوگوش کندی گؤرونوردو. بو منظره نین دالیندا دا ساوالانین قارلی زیروه سی آچیق ماوی بیر هاله ایچینده اؤزونو گؤسته ریردی. اون آلتی آیدان بری اوردا خدمت ائتدیگیم اوچون خیاوین و اطراف کندلرینین اهالی سینی یاخچی تانییردیم. او زامانلار اون یئددی یاشلاریندا اولان بنؤشه قارا دوگوش کندینده کوزه چی خیرالله نین اوچونجو قیزی ایدی. بؤیوک و چوخ گؤزل گؤزلری اولدوغو اوچون "گؤزو بؤیوک" بنؤشه اولاراق تانیناردی. اورتا بویلو، ایری سوموکلو و قیوراق بیر قیز ایدی. سحرین آچیلیشیندان گونون باتیشینا قدر اونون بیر یئرده اوتوردوغونو کیمسه گؤرمه میشدی. اینه گی ساغیب، ناخیرا بیراخدیقدان سونرا، سوتو پیشیریب، ائو ایشلرینی قورتارینجا، ائولرینین یانینداکی کوزه چی کوره سینین قاباغیندا پالچیق ازمک، قوروموش کوزه لری کوره یه دوزمک، پیشمیش لری کوره ده ن چیخارتماق، یوخسا ال آراباسی ایله قیزیل تورپاق داشیماق ایله مشغول ایدی. شوشئگین لرین، گولدانلارین، کوزه لرین کوره ده ن چاتلاقسیز، صاف و تمیز چیخانلارینی بیر قیراغا آییریب حوصله ایله اوستلرینه اؤزو حاضیرلادیغی رنگلی لوغابلاردان ساری، ماوی، یوخسا قیریمیزی گوللر سالاردی وآشاغی طرفده بنفش رنگینده "بنؤشه" کلمه سینی یازیب، نئچه گون کؤلگه ده قوروتدوقدان سونرا اوستلرینی ماوی یوخسا قیریمیزی لوغابلا سووارکن سئوینجیندن گولوش سسلری بوتون کندی توتاردی. اردبیل ده، سرئیین ده کوزه ساتانلارین بیر چوخو "بنؤشه" چؤلمک لرینی و بارداقلارینی تانیاردیلار، آنجاق بو کلمه نین بلکه ده بارداقلارین اوستونه چکیلمیش گوللری آنلاتدیغینی ساناردیلار. سرئینه گلن مسافیرلرین بیر چوخو "بنؤشه" بارداقلاریندان، یوخسا ساخسی دخیللریندن آلیب آیری یئرلره هدیه آپاراردیلار. آنجاق اونلاردا بو کوزه لرین یوخسا گولدانلارین اوستونده کی "بنؤشه" کلمه سینین نه دئمک ایسته دیگینی بیلمزدیلر. قیش بویو، سویوق هاودا سو دوندوغوندان کوزه پالچیغی حاضیرلاماق مومکون اولمادیغی اوچون بنؤشه کیلیم توخوماق ایله مشغول اولاردی. کیلیملره آتدیغی رنگلی گوللر و ناققیشلارین دا بیر چوخو، شوشئگین لرین اوستونه آتدیغی شکیللر کیمی اؤز یاراتدیغی شکیللر اولدوغوندان او ماهالدا توخونان کیلیملره بنزه مزدی.
کندین گنجلریندن بیر چوخو بنؤشه نین عشقیندن یاناردی. ساری خانلی کربلایی حسین قولونون اوغلو بولوتون گؤندردیگی ائلچیلره خیرالله "یوخ" جوابی وئردیکدن سونرا، بولوت بنوشه یه "سنی قاچیرداجاغام، مندن آیریسینا گئدرسن سنی اؤلدوره رم" دئیه خبر گؤندرمیشدی و اوندان سونرا کوچه ده باجادا گیزلنیب بنؤشه نی تک توتماغا چالیشارمیش. گونون بیرینده بولوت کوزه چی کوره سینین دالیندا بنؤشه نی تک گؤرموش و اونا یاخینلاشمیشدی. بنؤشه نین اعتراضینی اؤنم سه مه یرک اونو توتماغا چالیشمیشدی. آنجاق بو ایشینین موکافاتی نی دا بنؤشه نین ساخسی گؤلدانی اونون تپه سینه وورماسی، و باشیندا آچیلان یارانی بخیه له مک اوچون اردبیله آپاریلماسی ایله آلمیشدی.
سویوق بیرقیش گونو، هاوا آیدینلانارکن درمانگاهین قاپیسینین یئریندن چیخاردیلاجاق کیمی ورولدوغونون سسینه یوخودان اویانیب قاپینی آچدیم. کوزه چی خیرالله قاپینین قاباغیندا قورخو و هؤوشنه دن تیتره ییردی. دیلی توتار، توتماز، تیترک سس ایله "دوقتور بیگ گل، قیز اولور" دئیه یالوارماغا باشلادی." خیرالله، قیزا نه اولوب؟ اینک ووروب؟ ییخیلیب؟ یوخسا تندیره دوشوب؟" دئیه سورومون جوابیندا گئنه قورخو دولو سس تونوندا، "بیلمیرم دوقتور بیگ، ایلان کیمی قیوریلیب قالیب، نفسی گیزلنیب، بوغولور" دئیه جواب وئردی. تر- تله سیک گئیینیب، معاینه کیفیمی حاضیرلاییب، خیرالله ایله بیرلیکده دیزه جن قارا باتا- باتا قارادؤگوش کندینه ساری یولا دوشدوک. یئل قاری شاللاق کیمی اوزوموزه چیرپیردی. اوز- گؤزوموزو شال ایله بورودوگوموز اوچون چیغیرا چیغیرا دانیشیردیق. خیرالله ین دا دئدیکلرینی چتین باشا دوشوردوم.
- آنلایابیلمیرم، نئجه یعنی قیز ایلان کیمی قیوریلیب؟
- ایلان کیمی قیوریلیب، اودون کیمی قورویوب، نفس ده چکمیر.
- هئج تئرپنمیر؟
- بعضاً تیتره ییر.
- بدنی سویوق دور؟
- بیرآز سویوقدور، آنجاق اؤلو کیمی دگیل.
- بیر یئری آغرییر؟
- بیلمیرم نه سانجی سی وار، دانیشمیر کی.
- دونن گئجه نه یئییب؟
- هامی میزین زیققیملاندیغیمیز زهرماردان. بیزه بیر شئی اولماییب کی اونا دا بیرشئی اولسون.
- نه زاماندان بئیله اولوب؟
- هر گون سحر بیزدن تئز قالخاردی. بوگون گؤردوک قالخمیر، اویاندیرماغا چالیشدیق، ترپنمه دی. بیلمیرم گئجه نین نه واقتیندان بئله اولوب.
- بوندان اؤنجه ده بئله بیر شئی اولوب؟
- یوخ
ذهنیمین ان درین بوجاقلاریناجان آختاردیم: بلکه دیابت دیر قندی چوخ یئنیب، یوخسا اپیلپسی می؟
- قنداب وئردوز؟
- قانجیغین آغزی دا آچیلمیر کی، دیشلری قیفیللانیب. من ائودن چیخارکن نه نه سی بال اریدیردی. بیلمیرم ایچیرده بیلیب یا یوخ.
اولمایا قیزی بؤوه یوخسا عقرب سانجیب دئیه فیکیرلشرک قورخماغا باشلادیم. آنجاق " قیشین بو سویوغوندا نه بؤوه اولار نه عقرب" دئیه دوشونوب، بو یول دا کاتاتون شیزوفرنی یه شبهه لنرک فیکیره دالدیم. آنجاق کاتاتون بیردن بیره باشلاماز، اؤزوندن حرکت ائتمه سه ده، وئریلن امیرلرله حرکت ائدر، قالخ دئسن قالخار، اوتور دئسن اوتورار. آی آلله بئله بیر حرکتسیزلیک نه اولابیلر......؟ خیاو چایینین دره سینده قوردا راست گلجگیمیز قورخوسونو کئچدیکدن سونرا، تپه نی دیرماشارکن، خیرالله چیغیرا - چیغیرا باختینین قارالیغیندان یانیخماغا باشلادی.
- دوقتور بیگ بیلمیرم منده نه بادباختچیلیق وار کی ایشلریم همیشه ترسه گئدر.عؤمرومده بیر یول مغاندا پامبیق اکدیگیم ایل پامبیغا چور دوشدو. بوتون ماهالدان بیر تک قوزا پامبیق ییغیلمادی، بؤیوک قیزی اره وئردیگیم ایل اؤکوزوم اؤلدو. اوغلانی ائولندیردیگیم ایل نه نه م اؤلدو. بو یول دا بیلمیرم بونه بلا دیر باشیما گلیر........سؤزونو کسدیم:
- یوخسا قیزی اره می وئریرسن؟
- دوقتور بیگ، بو قانجیغی هانسی اوغلانا وئرمک ایسته ییریک، بیر ماهانا چیخاردیر، گئتمیر. کربلایی حسین قولونون اوغلونون باشینی ساخسی ایله یاردی. باریشماق اوچون ایکی قویون وئردیم. ایندی ده پولاتلی یوسوفون اوغلونا ایسته ییرلر، بو یول دا "اوغلانین آناسی چئری دیر" دئیه ماهانا گتیریر. دونن ائلچی گلمیشدیلر. دوقتور بیگ بیلیرسن، من قیزین خوشبخت اولماغینی ایسته ییرم. پولاتلی یوسوفون نئچه خالوار یئری وار، ایلخی سی وار، آغ بولاقدا اونون قدر بال پتگی اولان یوخدور. گئتسین خوشبخت اولسون، دئییرم، نه واقتا قدر پالچیق آیاقلایاجاق.
"بایاخدان بری هرجوره خسته لیگه فیکیرلشیب، هر شئی سوروشماغا چالیشمیشدیم دا، بیر تک بو آغلیما گلمه میشدی، یوخسا هیستری حمله سی دیر...؟" دئیه ذهنیمدن کئچرکن بیر آز راحاتلادیم.
خیرالله این آروادی بیزیم ایچری گیردگیمیزی بئله حس ائتمه دی. اوخلوداکی خمیری تندیرین اوستونده کی ساجا سئررکن آغلایا آغلایا "آی آلله، منی بو بلادان قورتار، ایکی قویون نذیر دئییرم" دئیه آلله آ یالواریردی. بنوشه تندیردن ایکی – اوچ آددیم بو یاندان باشلاییب قاپینین یانینا قدر اوزانان ائنلی سککی ده کیلیمین اوستونده یاتمیشدی. اوستونه آتدیقلاری یورقانلارین آلتیندان آنجاق باشینین بیر ذره سی گؤرونوردو. خیرالله نین آروادی بیزی گؤرونجه، قورخودان یئریندن داشلاندی. خیرالله چیغیراراق "آرواد قورخما، دوقتور بیگ دیر، گل بو قیزین اوستونو آچ، دوقتور بیگ باخسین" دئیینجه یایلیغینین اوجو ایله گؤز یاشلارینی سیلیب ایچقیرا - ایچقیرا بنؤشه نین یانیندا دیزه چوکوب اوستونده کی یورقانلاری قیراغا چکدی. بنؤشه دوغرودان دا قوروموشدو، اوزو اوسده دوشوب، قیچلارینی قارنینا ییغمیشدی. ، گؤردوگوم قیز دگیل ایدی سانکی، آغزی اگیری کیمی گؤرونوردو. گؤزلری کیچیلمیشدی، گؤزلرینین آلتیندا قارا بیر حلقه ییغیشمیشدی. باخمیردی سانکی. یانیندا اوتوروب الیم ایله چیگینینی اوغوشدوراراق، "بنؤشه، قیزیم، هاران آغرییر؟" دئیه سوروشدوم. هئچ بیر جواب چیخمادی. اولدوغو کیمی قورویوب قالمیشدی. بیله گینی الیمیده توتوب باش بارماغیمی آتار دامارینا قویدوم. بدنی بیرآز سویوق ایدی، آنجاق یاواش بیر نبض وار ایدی. گوشی نین باشینی چتینلیک ایله چه نه سینین آلتیندان بوغازینا قویدغومدا، نفس آلدیغینی گیزلدیر کیمی بیر حس یاراندی اوره گیمده." دئیه سن هیستری تئوریسی دوغرویا بنزه ییر"، دئیه ذهنیمدن کئچدی. یانیمدا گتیردیگیم کیفین قاپاغینی آرالاییب آچیب، ایچینی آختارارکن اوزومو بنؤشه نین آناسینا توتدوم:
- بونا آستیگماتیزم ایگنه سی لازیم دیر. بو چوخ آز تاپیلان بیر داوادیر. بهداری طرفیندن درمانگاهلارا آنجاق ایلده بیر یو ل وئریلر. داواخانالاردا دا تاپیلماز. سیزین شانسینیزدان درمانگاه دا تک بیر دانا قالمیشدی.
دئیه رک بیر مقطر سو ایگنه سی چیخاردیب سورنگه چکرکن گئنه بنؤشه نین آناسینا:
- ایندی بونا بو ایگنه نی ووراجاغام، اون دقیقه سونرا اثر ائدجک. .... بیرده یولدا گلیرکن خیرالله ائلچی ده ن، آداخلاماقدان فیلاندان دانیشیردی. ائلچی لره "قیز خسته دیر" دئیب، هله لیک آداخلانما فیلان کیمی شئی لری ائرته له یین. گئدیب تبریزدن بو ایگنه دن گتیرمه لییم، اونون دا اون گون مو یوخسا ایگیرمی گون مو چکه جگینی بیلمیرم.
دیئیرکن مقطر سویو قیزین قولوندان دامارینا ووردوم. بیرآز قاش قاباغیمی ساللایب، اوزومو تورشوداراق گئنه آناسینا سوروشدوم:
- مشهدی فیضه خانیم، ائشیتدوز نه ددیم؟
قورخا قورخا:
- هن، دوقتور بیگ، سحر گئدیب چئری زلیخایا دئیه رم بیر آز ال ساخلاسینلار.
دئدی.
بیر نئچه دقیقه سونرا بنؤشه نین گؤزلری یاواش یاواش آچیلدی. عضله لری یوموشاندی. نفسی نورمال حالینا یاخینلاشدی، باشینی چئویریب اوزومه باخدی. باخیشیندان اوخویابیله جگیم تک دویغو یالواریش ایدی. اؤزونه زور وئره رک یاواش یاواش یاتدیغی یئردن قالخیب اوتوردو. مشهدی فیضه یانیندا دیز چوکوب الینی آیاغینی اوغوشدورارکن هیق هیق آغلاماغا باشلاییب الله چوخ شوکور، الله چوخ شوکور..... دئیه اللرینی گؤیه قاوزادی. قاپی دان چیخارکن:
- گون اورتادان سونرا گتیرین درمانگاها، اساسلی معاینه ائتمه لی یم.
دئدیم.
آخشاما یاخین کند دن بیرآز آرالی اولان درمانگاهین یوخاری قاتیندا اوتوردوغوم ائوین پنجره سیندن گونشین باتیشینی و پنجره نین قاباغیندا قارا بورونموش آرموت آغاجینین اوستونده، قارلاری دئشه له ییب، آغاجین قابیغینی دیمدیگی ایله سؤکه - سؤکه آخشام یئمگی اوچون بیر قورد آختاران آغاج دلنین سئیرینه دالمیشکن، اوزاقدان دؤرد نفرین درمانگاها ساری گلدیکلرینی گؤردوم. بؤرکه، شالا، پالتووا بوروندوکلری اوچون کیشی می، یوخسا آرواد اولدوقلارینی آنلاماق مومکون دگیل ایدی. یاخینلاشینجا، "بنؤشه گیل اولابیله جکلری ذهنیمدن کئچدی، آنجاق دؤردونجو نفرین کیم اولابیله جگینی تخمین ائده بیلمه دیم. پالتاریمی گئیمک ایله مشغول ایکن همکاریم عبدالله آشاغیدان:
-آقای دکتر، مثل اینکه مریض داریم، بگیریم، یا بگیم فردا صبح بیان.
"دوقتور بیگ، ائیله بیل خسته میز وار، ایندی باخاق، یوخسا گئری گؤندرک، سحر گلسینلر" دئیه سسلندی. قاپی وورولمامیش آشاغی ائنیب، اؤزومو حاضیرلادیم. عبدالله قاپینی آچیب، گلن دؤرد نفر ایله بیرلیکده معایینه اوتاغینین ائشیگینده اولان گؤزله مه سالونونا گیردیلر. بؤرکلرینی گؤتوروب شاللارینی آچینجا، دؤردونجو نفرین چئری زلیخا اولدوغونو تانیدیم. بنؤشه یه معاینه اوتاغینا کئچمه سینی اوبیریلرین ده گؤزله مه سالونوندا اوتورماقلارینی خاهیش ائدیب معاینه اوتاغینین قاپیسینی آچیب و اؤزومدن اؤنجه بنؤشه نین ایچری گیرمه سینی ایسته دیم. بنؤشه چوخ ایسته کسیزجه، قورخاراق، بیر اعداما محکومون دار آغاجینا ساری یئریمه سی کیمی ایچری گیردی. اوزونده رنگی – روحو قالمامیشدی. باشینی قاوزاییب اوزومه باخماقدان چکینیردی. قورخودان بیرآز تیتره دیگینی ده حس ائدیردیم. معایینه تختینین قیراغیندا دایانیب دوردو. سانکی "شهادتووی اوخو، ماشانی چکیم" دئیه امر ائده جگیمی گؤزله ییردی. قوللارینی دؤشونده قیفیللادیغیندان، بئلینی بیرآز بوکدوگوندن و باشینی آشاغی تیکدیگیندن، قورخوسوندان دا اؤته یه، درین بیر سوچلولوق، گناهکارلیق و پئشمانلیق دویغوسو اولدوغونو آنلاماق چتین دگیل ایدی. قیزین قورخو و سوچلولوق دویغولاری منی ده ائتگی سی آلتینا آلاجاق قدر نافذ ایدی.او زامانا جاق بیر چوخ خسته ایله قارشیلاشمیش، حتی بیر خسته نین یانیمدا جان وئرمه سینین شاهیدی اولموشدوم. آنجاق اؤلوم قورخوسونو هئچ بیر زامان بئله یاخیندان، اتیم و دریم ایله لمس ائتمه میشدیم. بئینیم دوردو، آغیر بیر سوسقونلوق ایله بیرلکده، هر شئیین رنگی پوزولدو، هر شئ کول رنگینه دؤندو، مات کول رنگینده. پنجره نی آچیب، ائشیگه اگیلیب، بیر سیگار یاندیردیم. قارا بورونموش تارلالارا کول سپیلمیش کیمی ایدی، آغاجلار کول رنگینده ایدی، ساوالیانین زیروه سی بئله کول رنگینده گؤرونوردو. بیر ایکی نفس چکدیکدن سونراسینی هله ده خاطیرلامیرام. آنجاق سیگارین بارماغیمی یاندیرماسی ایله اؤزومه گلدیم و او نچه دقیقه ده ذهنیمدن نه لر کئچدیگینی بیلمیردیم. دؤنوب قیزا باخماقدان قورخوردوم. بؤیوک بیر فاجعه گؤزله ییردیم سانکی.
کوللار کندینده کئچن قیرقینین خبرینی اوزاقدان قزته ده اوخوموشدوم. آنجاق او لحظه سانکی بو اولایین قورخولو صحنه لرینی دریم ایله، اتیم ایله تجربه ائدیردیم. کندین اهالیسینین چوخونو چاغیریب مچیده ییغمیشدیلار. مچدین قاپیسینی ائشیکدن باغلاییب، دامینی یاریب، نفتی تؤکوب اوتلامشدیلار. سونرا قاپینی آچییب، توسدودن بوغولاراق، باشدان آیاغا آلولایاراق، ائشیگه قاچماغا چالیشانی قاپیدان چیخان کیمی قمه ایله پارچالامیشدیلار. کوللار کندینده بو فاجعه ده پارام پارچا اولان، گؤزونون اؤنونده آتاسینین، آناسینین قویون کسر کیمی باشینین بدنیندن آیریلدیغینین شاهدی اولان اوشاق سانکی من اؤزوم ایدیم. بو جنایتدن آلدیغی روح یاراسینین عؤمرونون سونوناجاق ساغالمایاجاق اولان جوان، اوشاقلارینین، نوه لرینین گؤزونون اؤنونده تیکه پارچالانماسینین شاهیدی اولان قوجا آنا سانکی من اؤزوم ایدیم. "ائلچی" کلمه سینی توی گئجه سی نین قورخوسو، کوللار فاجعه سینین تکراری و اؤزونو بو فاجعه نین ایلک قوربانی اولاراق حس ائدیب قورخولو قاراباسمالارا توتولان جوان قیز من اؤزوم ایدیم. بوغازیم بیچیلیردی، نفسیم بئله آغیرگلیردی. بوغولوردوم سانکی. پنجره نین اؤنوندن چکیله بیلمیردیم. دؤنوب بنوشه یه باخماغین قورخوسوندان یئرسیز یئره یوبانیردیم. بئله بیر فاجعه نی باشدان کئچیردن انسانین عؤمرونون سونوناجاق گئجه یاریلاری قاراباسما لار ایله اویانیب، دلی کیمی هدفسیزجه اویانا - بویانا قاچاجاغینی گؤروردوم.
دؤنوب اللریمی شالواریمین جیبلرینه قویوب، بنوشه نین اوزونه باخمادان، باشیمی آشاغی سالیب اوتاغین بویونو آددیملایاراق، اینسانلیغا سیغمایان بو جنایتین بیر هئچ اوستونده چیخدیغینی فیکیرلشیردیم. جوان بیر قیزین آتا- آناسینین اجباری ایله یوخ، اؤز ایسدگی ایله جوان بیر اوغلان ایله ائولند دیگی اوچون یوزلرجه انسان بیربیرینی پارچالاماغا، بیربیرینین بوغدا زمیسینی، ائوینی اوتلاماغا، بیربیرینین قیزینا، اوشاغینا تجاوز ائتمه گه باشلامیشدیلار.
نه سوروشوم؟ نه دئییم؟ هاردان باشلاییم؟ سورولارینا جواب تاپابیلمیردیم. گئنه پنجره نین اؤنونده دایانیب، آلت دوداغیمین سول یانینی دیشلریمین آراسیندا چئگنه مه گه باشلادیم. بیر لحظه بنؤشه نین قورخودان تیتره یه رک دیشلرینین چاققیلدیسی نین سسی باشیما نیشان توتولموش مسلسلین آردی کسیلمزرگباری کیمی بئینیمه دولونجا آرتیق اختیاریم اؤز الیمدن چیخدی. قاییدیب قوللاریمی قیزین بوینونا سالیب، قاییتماز اؤلومه گئدن قیزینی دویمازجاسینا قوجاقلاییب، اؤپوب یالایان بیر آتا کیمی اؤپرکن، کؤرپه بیر اوشاق کیمی هونگور هونگور آغلاماغیمین دا قاباغینی توتابیلمه دیم. بوغازیم دوگونلنمیشدی. چوخ زورلاناراق، آغلاییشیمین هییققیلتی لاری آراسیندا قوپوق - قوپوق آنجاق "قیزیم سنی آنلاییرام، جانیمین باهاسینا دا اولسا، قویمارام سنی اره وئرسینلر" دئیه یئتیره بیلدیم.
اؤزومو اوغوتماق اوچون گئنه پنجره نین قاباغینا کئچیب، آچیب، باشیمی ائشیگه چیخاردیب، بیر سیگار داها یاندیردیم. گون باتاندان سونرانین آیازینین سویوغو اوزومه توخونونجا بیر آز اؤزومه گلدیم و قیزین او لحظه نه کیمی دویغولاری اولدوغونو، نه کیمی فیکیرلر ائتدیگینی آنلاماغا چالیشدیم. سیگاریمی چکیب قورتارانا قدر دؤنوب باخمادیم. آنجاق قیزین قورخولارینین بیر آز آزالدیغینی، بیر راحاتلیغا قووشدوغونو حس ائدیردیم.
" ایندی سؤزه باشلایا بیلردیم". فیکری ایله، پنجره نی باغلاییب قیرناسینا سؤکندیم.
- ماشا الله، هر بارماغیندان بیر هنر یاغیر، سنین تعریفینی چوخ ائشیتمشم، بنؤشه.
اوتاناراق، باشینین ترپتمه سی ایله جواب وئردی و باشینی آشاغی سالدی. معاینه اوتاغینا گیردیگینده اوزونده گؤرونن اؤلوم قورخوسو بیر آز چکیلمیشدی، بنیزینیه بیر آز رنگ و روح گلمیشدی. باشینی آشاغی سالماسینین قورخونون قالینتیسیندان می یوخسا اوتانجدان می اولدوغونو آنلایابیلمه دیم.
- نئچه یاشینداسان؟
باشینی قاوزاییب اوزومه باخمادان قیسیق سس ایله:
- اون یئددی.
- دونن گئجه نه یئمیشدینیز؟ یوخسا زهیرلنمشدین؟
- بیلمیرم.
- بیر یئرین آغرییردی؟
- هر یئریم آغرییردی.
- سحر منیم گلدیگیمی بیلدین می؟
- یوخو کیمی.
- دونن آتانلا، آنانلا بیر آنلاشمازلیغین می چیخمیشدی؟
- خیر.
- بلکه بدنظره توش گلمیسن!
بو سورویا جواب وئرمه دی. باشینی قاوزامادان، سول الینین باش بارماغینی اؤن دیشلرینین آراسینا قیسدیراراق دیرناغینی چئینه مه گه باشلادی.
- کند ده کیمین بدنظر اولدوغونا اینانیرسان؟
زور ایله اوتقوناراق:
- چئری زلیخانین.
موضوع نون اصلینه یاخینلاشدیغیمدان اؤزوم ده قورخویا توتولدوم. هر لحظه بنؤشه نین گئنه بوکولوب یئره ییخیلاجاغیندان، آغزینین اگیله جگیندن و چنه سینین قیفیللاناجاغیندان قورخوردوم. طوفان اؤنجه سی نین ساکینلیگینه بنزر بیر دوروم ایدی. اؤزومو ده بورویوب، آپاراجاغیندان قورخوردوم بو طوفانین . بدنیمده نارین بیر تیترتمه نین اولدوغونو حس ائدیردیم. ایکی الیمین بارماقلارینی بیر- بیرینه قیفیللاییب باشیمی آشاغی سالدیم، اؤز اؤزومه "ساکین اول، ساکین اول" دئیه تلقین ائتمه گه چالیشدیم، آنجاق اختیاریمدا اولمادان ذهنیمه: "بو بیرمعایینه دن داها چوخ بیر امنیت مامورونون سورقو- سئوالینا بنزه ییر" دئیه گلدی. آرتیق هئچ بیر شئی سوروشماق ایسته میردیم. سوروشاجاغیم بیر سونراکی سورو قیزین صبرینی داشیرداجاق، یا بوکولوب یئره ییخیلاجاق، یا دا چیغیر- باغیر ائدیب، ساچینی یولماغا، اؤزونو دیدیب داغیتماغا باشلایاجاق دئیه قورخوردوم. هرشئیدن ده چوخ بوندان قورخوردوم. اوتاغین ائشیگینده، گؤزله مه سالونوندا اوتوران خیرالله ایله مشهدی فیضه ده، منیم قیزا بیر شئی ائله مه گه چالیشدیغیمی ذن ائدیب، قاپینی آچیب ایچری گیره جکلر. نه اؤزومدن، نه آبرومدان، جانیمدان بئله قورخموردوم. تک قورخدوغوم قیزین دردینه بیر چاره ائده بیلمه یه جگیم، و بؤیوک بیر فلاکتین قوپاجاغیندان ایدی. زیگموند فروید دان اوخودوغوم آیلار و ایللر سورن روح ساغالتما(پسیکوتراپی) اوتوروملاری نین بوردا کئچرلیلیگی یوخ ایدی. خیرالله آ، "بوگون بیر سونوجا چاتابیلمه دیم، صاباح دا، اوبیری هفته ده، اوندان سونراکی هفته ده گلین"، دئسه ایدیم، بو ایشی گؤرمه یه جکلری نین یانیندا، بیرده بوتون ماحالدا شایعه چیخاجاق ایدی: "دوقتورون خیرالله ین قیزیندا گؤزو وار، قیزین هئچ بیر دردی یوخدور، دؤنه - دؤنه اوتاغا آپاریب بیلمیرم قیزا نه ایله ییر“.
گئنه پنجره یه ساری دؤنوب، پنجره دن ائشیگه باخماغا باشلادیم. یاری قارانلیغین چؤکمه سی ایله آیین اوفوقدان باش قاوزماسی بیر اولموشدو. آیین ایشیغی آلتیندا قارایله اؤرتولموش تارلالار درین بیر یالنیزلیق و قورخو دویغوسو یارادیردی انساندا. اوزاقدان قارلارین آراسیندا بیر شئیلرین قیمیلداندیغینی گؤردوم . یاخچی دققت ائدینجه قارلارین اوستونده ایکی آغ قوردون اویناشدیغینی آنلایابیلدیم. اختیاریمدا اولمادان ایچیمدن یانار بیر آه چیخارکن، "کشکه بیزلر ده قورد اولسایدیق، طبیعتیمیزین گره گی اولاراق دووشانی پارچالاییب ییه ردیک، آنجاق بیر هئچ اوستونده سورو سورو بیربیریمیزی قیلینجدان گئچیرتمزدیک. انسان اولوب دا نه پوخ یئییریک؟ همی قورد کیمی دووشانی، قوزونو، اؤکوزو، قوردون اؤزونو بئله پارچالاییریق، همی ده اؤز اؤزوموزو پارچلاییریق"، دئیه فیکیریمدن کئچرکن، مگرسه بو فیکیرلری بنؤشه نین ده ائشیده بیله جگی قدر اوجا بیر سس ایله ذهنیمدن کئچیرتمیشم. بنؤشه باشینی دؤنده ریب پنجره دن ائشیگه باخماق ایسته رکن، اوشاق کیمی سوئینجلی بیر سس ایله:
- دوقتور بیگ، قورددورلار؟
دئیه سوردو.
تاسف ایله:
- قورددورلار، قیزیم، قورددورلار...، بیزلره هئچ بنزه مزلر، بوش یئره بیربیرلرینی ییرتیب داغیتمازلار، اونلار بیر بیرلرینه بیزدن داها مهربان دیرلار.
دئدیم.
بنؤشه بیر اوشاق کیمی یانیما سیغیندی و پنجره دن قورتلارا باخماغا باشلادی. قورتلار اویناشا اویناشا درمانگاها یاخینلاشیردیلار و یاخینلاشدیقجا، داها آیدین و داها گؤزل گؤرونوردولر. اونلارین یاخینلاشماسی بنؤشه ده بیر اوشاقلیق سوینجی یارادیردی. ساچینین اوزونه توکولن لرینی سول الینین بارماقلارینین اوجونا ییغیب، دیشلری آراسیندا چئیگنه مه گه باشلادی و دیل – دوداغی آراسیندا حسرت ایله:
- کشکه بیر قورد اولسایدیم، او زامان بو ائلچیلرین الیندن قورتولاردیم.
دئدی.
یوموشاق بیر سس تونوندا:
- آنانا تاپیشیردیم، سنی هله لیک آداخلاماسینلار.
دئیه قایغیسی نی آزالتماغا چالیشدیم. آنجاق قورخدوغوم طوفان دا او آن قوپدو. بنؤشه نین گوزلری یاشلا دولدو، آلینی قیریشدی، دوداقلاری بوزوشدو، چنه سی ییغیشیب تیتره مه گه باشلادی، دیزلرینین باغی بوشالدی، بوکولوب ده وه کیمی یئره چوکوب، اوتاغین سویوق موزائیکلری اوستونده اوتوردو. دیرناقلاری ایله اوزونو- گؤزونو دیده رک، هیق هیق ایچدن آغلاماغا باشلادی.:
- بوگون اولمازسا، صاباح، صاباح اولمازسا ائرته سی گون، گونون بیرینده منی بیر قانماز، بیر بوینویوغونا وئره جکلر، توی گئجه سی باشیمی کسه جکلر، اتیمی سوموگومدن آییراجاقلار........
بیراخیم اوره گی بوشالاناجاق آغلاسین دئیه هئچ بیر شئی دئمه دیم، اوغوتماغا چالیشمادیم. گئنه دؤنوب پنچره دن آی ایشیغی آلتیندا پاریلدایان قارلی تارلالارا باخارکن، قار کیمی ارییب یئره گیرمک آرزوسو اوره گیمی دولدوردو. قورتلار پنجره نین قیراغینا قدر یاخینلاشمیشدیلار. اؤلدورولمک قورخوسوندان آزاد، قایغی سیزجا اویناشیردیلار. بیر لحظه: "کشکه بو قیزی پنجره دن بو قوردلارین قاباغینا آتابیلسه ایدیم. هئچ دگیل ایسه، اتی – قانی ایکی گوناهسیز وارلیغین قانینا قاریشیب، روحو اونلارین روحو ایله بیرله شردی. توی گئجه سی "قان" تحویل وئره بیلمه دین دئیه، بلکه ده ان یاخینلاری، قارداشی، یوخسا آتاسی طرفیندن وحشی جه قانینا به لشدیریلیب، پارام – پارچا ائدیلمزدی....." دئیه ذهنیمدن کئچدی.
آرتیق آغلامیردی، نفس بئله آلمیر کیمی ایدی، قوروموشدو اوتوردوغو یئرده. گؤزلری کدرله دولو، بنیزی آغ آپباغ، جانیندا روح یوخ کیمی ایدی. قارشیسیندا دیز چؤکوب اوتوردوم. هر ایکی الیم ایله سویوق، روحسوز اللرینی توتوب مولایم جه سیلکه له دیم. باشینی قاوزامادان قورخاقجا اوزومه باخدی. "قیزیم، سنه سؤز وئریرم، جانیمین باهاسینا اولسا بئله، قویمایاجاغام سنی اره وئرسینلر" دئدیم. دئدیگیمه اینانیر کیمی باشینی یوخاریدان آشاغی یا ساری ترپتدی.
قالخیب، قاپینی آچیب گؤزله مه سالونونا گیردیم. زلیخا یوخ ایدی. داریخیب، چیخیب گئتمیش اولسا ایدی گرک. عبدالله سالونون کونجونده صندلین اوستونده اوتوروب بیر شئی اوخوماق ایله مشغول ایدی. مشهدی فیضه ایله خیرالله بؤرکلرینی باشلارینا قویوب، اوز- گؤزلرینی شاللارینا بورویوب صندلیلرین اوسدونده اوتوردوقلاری یئرده یوخلامیشدیلار. عبدالله یاواشجا قالخیب منه ساری گلدی. قیسیق سس ایله قولاغیما پیچیلدادی:
- دوقتور بیگ، شانس گئتیردینیز، یوخلاییبلار، یوخسا اوتاغین قاپیسینی یاراردیلا، سسینیز بورایا قدر گلیردی.
قاپینین آچیلیشی و منیم آددیملاریمین سسینه مشهدی فیضه قورخاراق اویانیب آیاغا قالخدی:
- دوقتور بیگ، نه اولدو. قیزین نه یی وار؟
اونون سوروسونا هئچ بیر جواب وئرمه دن خیرالله ی چیگنیندن ترپه ده رک اویاندیریب، "ایکینیزده گلین ایچری." دئدیم.
معاینه اوتاغینین قاپیسینی باغلادیقدان سونرا اوزومو خیرالله آ توتوب، اؤزومو بیراز تاسوفلو گؤسترمه گه چالیشارکن، آه چکیر کیمی درین بیر نفس آلیب:
- من الیمدن گلنی ائتمه گه حاضیرام، آنجاق تاسف ایله سیزه دئمه لی یم کی، بنؤشه نین خسته لیگینین درمانی یوخدور. آداخلاماق، اره وئرمک کیمی فیکیرلری باشینیزدان آتین، باشقا بیر عائیله نی ده بادباخت ایله مه یین. بیراخین قیز یاشایابیله جگی قدر یاشاسین، اونسوزدا یاشامینین گونلری ساییلی دیر.
مشهدی فیضه نین گؤزو یاش ایله دولدو، شالینین قیراغی ایله توکولن گؤز یاشلارینی سیله رک باشینی یوخاری توتدو، هیققیلتیلارینین آراسیندان یالواردی "آی آللاه بنؤشه نین یئرینه منیم جانیمی آل" خیرالله اللرینی اوغوشدوراراق گؤز یاشلارینین آخماسینین قاباغینی توتماغا چالیشیردی، بوغازی بیچیلدیگی اوچون آردی آردینا قورو اوتغونوردو. اوزونو منه توتوب، بیر شئی سوروشماغا چالیشدی، آنجاق دئمک ایسته دیگی هیققیلتی لارینا قاریشدی. بیرده قورو اوتغونودو:
- دوقتور بیگ، ..... اردبیله، ...... تبریزه آپارساق.... علاج تاپارلار....؟
اؤزومو چوخ فیکیرلی و درینلریمه دالمیش کیمی گؤسترمه گه چالیشاراق سول الیم ایله چه نه می سیغاللادیم:
- هئچ اوممورام، اؤزوزو اینجینتمه یین، قیزی دا راحاتینا بیراخین، اونسوز دا یاشامینین گونلری ساییلی دیر.
مشهدی فیضه هیققیلتی لاری ایله اگیلیب بنوشه نی قوجاقلاییب،"قالخ آیاغا بالا" دئیه آیاغا قاوزادی، یایلیغینی باشیندا یئربه یئر ائله دی، کورکونو گئیدیردی، شالینی بویونونا دولادی. سوسقونلوق ایچینده دؤردوموز ائشیک قاپی یا جاق گلدیک. قاپینی آچینجا آیازین سویوغو ایچری یوگوردو. بیردن بیره پنجره نین قاباغیندا اوینایان قورتلاری خاطرلادیم.
- خیرالله! آخشام بوردا قورد وارایدی، دیققت ائدین.
خیرالله اؤزونه گووه نیرجه سینه اوزومه باخدیقدان سونرا باشی ایله سول یانینا اشاره ائده رک:
- نیگاران قالمایین دوقتور، قیسسا لوله لی توفک یانیمدادیر.
دئدی.
خیرالله دان سونرا، مشهدی فیضه، ان سون اولاراق دا بنؤشه قاپیدان چیخارکن قاچاق باخیشیندا گؤزو گؤزومه توش گلدیگینده، گئنه او سوئینج و یاشام دولو قیوراق قیزی گؤردوم.
*********************************
خیرالله ین ائودن ائشیگه چیخمادیغی اون آلتینجی گون ایدی. الی آیاغی ایشه- گوجه سویوموشدو. کیمسه ایله دانیشمیردی. اؤز ایچینه قاپانمیشدی. تندیر ایله سککی آراسینداکی بوشلوقدا مانقالین یانیندا ساعاتلارجا اوتوروب چوبوق چکیردی. چوبوق چکمه دیگینده ایسه، الینه بیر چؤپ گؤتوروب ساعاتلارجا مانقالین کولونو دئشه له ییردی. یازیب اوخوماق باشارمادیغینا قارشین سانکی سؤزه سیغمایان قایغی سینی کولون اوستونده یازیردی. سفره باشیندا آنجاق بیر تیکه یاوان چؤرک گؤتورب، اشتاهسیزجا یئییردی و آیری بیر یئمه گه ال وورموردو. قار یاغدیغی گئجه لر، سحره یاخین داما چیخیب، قاری کوره ییب، هاوا آیدینلاشمادان بولاقدان سو گتیریردی. سانکی کیمسه ایله گؤزبه گؤز اولماقدان چکینیردی. گوندوزلری اینه گه باخماق، اینه گین آلتینی تمیزله مک، یوخسا طوله ده پئهین لری یئربه یئر ائتمک ماهاناسینا ساعاتلارجا طوله ده قالیردی. قاپینی دالیدان باغلادیغی گونلر ده آز دگیل ایدی. اونون تانینماز سوسقونلوغو ائوده آغیر بیر کدرلیلیک یاراتمیشدی. هر شئیین دادی قاچمیشدی. نئچه یول مشهدی فیضه اؤزونه جرئت وئریب سوروشموشدو:
- خیرالله، نه اولوب، نییه سوسقونسان؟
آنجاق بوش بیر باخیش، قورو بیر لحن ده "هئچ" کلمه سی، و داها درین بیر سوسقونلوقدان آیری بیر جواب آلابیلمه میشدی. بنؤشه آتاسینین سحر تئزدن هاوا آیدینلاشمادان بولاقدان سو گتیرمک ایله اونون ائودن چیخیب بولاغا گئتمه سینی اؤنله مه گه چالیشدیغینی حس ائدیردی. آنجاق بو باره ده بیر شئی سوروشماغا جرئت ائتمیردی. جوابیندا آنجاق آغیر بیر سوسقونلوقدان باشقا بیر شئی آلابیله جگینی اومموردو. کیلیم توخوماق اوچون ساعاتلارجا داربستین قاباغیندا اوتوروردو. آنجاق الی ایشه گلمیردی. هر شئی رنگینی ایتیرمیشدی. کلیمین اوسدونده کی گوللر سولموشدو. بنؤشه نین گؤزلری ایپلیکلیرین رنگینی سئچمکدن، بارماقلاری ایسه دوگون آتماقدان عاجز ایدی.
خیرالله، سوسقونلوغونون اون آلتینجی گونو، قارلی- بورانلی بیر سحر، هاوا آیدینلاشمادان بنؤشه نی اویاندیریب، چوخ قورو و محبتسیز بیر لحن ده:
- قالخ، پالتاروو گئیین، گئدک. اینک طوله دن چیخیب گئدیب.
دئدی.
بنؤشه قالخیب، هئچ بیر سؤز آغزینا گئتیرمه دن، پالتارینی گئییب، اوز- گؤزونو شالا بورویوب، چاریقلارینین باغینی سیخدی. خیرالله ایله بنوشه قاپیدان چیخارکن مشهدی قیضه اویانیب وحشت ایله آیاغا قالخیب، سوروشدو:
- نه اولوب؟ هارا گئدیرسیز؟
خیرالله اونون اوزونه باخمادان قورو بیر سس تونوندا:
- اینک طوله دن چیخیب گئدیب. اونو آخدارماغا گئدیریک.
دئیدی.
مشهدی فیضه یالواریش دولوسو سس ایله:
- دایانین من ده گلیم.
دئیه جواب وئردی.
خیرالله ایسه ائتکملی بیر سس تونوندا:
- گره گی یوخدور.
دئیب، بنوشه یه خطاب:
- یئری!
دئیه امر ائده رک بنؤشه نی اؤزوندن اؤنجه قاپیدان چیخارتدی. خیرالله اؤنده، بنؤشه ایسه اونون آرخاسیندا، آغیر بیر سوسقونلوق ایچینده، دیزه جن قارا باتا- باتا کندین کوچه لرینی یئگین آددیملار ایله ساووشوب، خیاو چایی دره سینه ساری یولا دوشدولر. چایین قیراقلاری دونموش و قار ایله اؤرتولو ایدی. دره نین ایچینده کی دومان اون آددیملیغی گؤرونمز ائده جک قدر آغیر ایدی. قارا بورونموش آغاچلار چمین ایچینده قورخولو شبه لر کیمی گؤرونوردولر. خیرالله باشینی آشاغی سالیب، هئچ بیر یئره باخمادان، هئچ بیر شئی دئمه دن، یئگین آددیملار ایله یولونا دوام ائدیردی. آغیر قورخو و هؤوشنه بنؤشه نین اوره گینی ییرتیردی. قارلی و دومانلی گونلرده قوردلارین خیاو چایی دره سینه ییغیشدیقلارینی بیلدیگینین یانیندا، اینک آخدارماغین دا بوش بیرماهانا اولدوغونو حس ائدیردی. آنجاق "آتا، هارا گئدیریک؟ بوردا اینک رددی یوخدور." دئیه سوروشماغا جرئت ائتمیردی. قاییدیب قاچماق کیمی بیر فیکیر بئله ذهنینه گلمیردی. قورخو، سوسقونلوق و آغیر دومان ایچینده خیاو ماحالینی کئچیب، آغ بولاغا ساری دؤنوب، هاوا آیدینلانارکن، دره نین ان درین و ان دار یئرینه یئتیشدیلر.چمین ایچینده، دره نین ایکی یانینداکی دووار کیمی دیک قایالارین باشی گؤرونموردو. قارین اوستونده نئچه قوردون آیاق ایزلری وار ایدی. خیرالله ین آددیملاری یاواشلادی. بیر شئی دئمک ایستر کیمی بیر- ایکی یول اؤسگوردو. آنجاق سؤزونو دیله گتیره بیلمه دی. قوجا سؤگود آغاجینین یانیدا دوردو. پالتوونون دوگمه لرینی آچیب قولتوغونون آلتیندان قیسا لوله لی تفنگی چیخاردیب، سؤگود آغاجینا دایادیقدان سونرا، پالتوونون دوگمه لرینی باغلادی. بارماقلارینین اوجو ایله بیغیندا دونموش قندیللری، بیغیندان نئچه توک ایله بیرلیکده، یولوب یئره آتدی. توفنگی گؤتوروب تیترک الی ایله خوروزونو یوخاری چکدی و آغیر آددیملار ایله یئریمه گه باشلادی. بنؤشه ایسه اونون ایله یان یانا یولا دوشدو. هئچ بیر دویغوسو یوخ ایدی آرتیق. قورخوسو، هووشنه سی، چکیلمیشدی. اوشومک، آجلیق، سوسوزلوق هئچ، وارلیغینی بئله حس ائتمیردی. خیرالله قاچاق بیر باخیش ایله بنؤشه نین اوزونه باخماغا چالیشدی ایسه ده، آنجاق گؤزو قاچدی. گؤزونو آددیملارینین اؤنونه تیکیب بیر آز داها یاواشلادی. سانکی یئریمه گه گوجو قالمامیشدی. بیر نئچه آددیم سونرا ایسه آرتیق یئریمه گه تاقطی قالمادی. دایانیب دوردو. گؤزونو الینده کی توفنگین خوروزونا تیکیب دایاندی. نئچه دقیقه سوسقونلوقدان سونرا، باشینی قاوزامادان، بیر شئی دئمک ایستر کیمی بیر اؤسگوردو. آنجاق بوغازی قیفیللاندی. قورو اوتغوندو. بنؤشه باشینی قاوزامادان دوردوغو یئرده قورودو. هئچ بیر دویغوسو یوخ ایدی. سوروشاجاغی، یوخسا دئیه جگی بیر شئی ده یوخ ایدی. آتاسینین سوسقونلوغوندا هر شئی ائشیتمیشدی. قاییدیب قاچماق کیمی بیر فیکیر ده ذهنینه گلمیردی. یالواریب یاخارماق بئله ایسته میردی. دوردوغو یئرده اودون کیمی قورویوب قالدی. خیرالله ین دا دئیه جگی بیر سؤزو قالمامیشدی آرتیق . سوسقونلوغو ایچینده دئیه جکلرینین هامیسینی دئمیشدی. دؤرد- بئش آددیملیقداکی ایده آغاجیناجان اولان آرالیغی آغیر آددیملار ایله یئریدی. دؤنوب ایده آغاجینا سؤکندی و توفنگی دؤشونه قویوب بنؤشه نی توشلادی. بنؤشه باشینی قاوزادی. سون اولاراق آتاسینین گؤزونون ایچینه باخماق ایسته دی. آنجاق اونون دا گؤزو یانا قاچدی . ایده آغاجینین دالیندا، نئچه آددیم اوزاقلیقدا اوچ- دؤرد قوردون دوردوغونو گؤردو. قورخو کیمی بیر دویغو یوخ ایدی ایچینده، هئچ بیر سس چیخارتمادی، یئریندن قیمیلدامادی. خیرالله بارماغینی ماشایا قویوب چکمک ایسته دی. آنجاق بارماغی دا بنؤشه نین روحو کیمی قوروموشدو. حرکت دن دوشموشدو. بیر داها اؤزونو زورلادی. یوخ، اولان ایش دگیل ایدی. دیشینی قیسیب، وار گوجونو بارماغینا وئردی. بارماغی ماشانی چکمه دی. توفنگی ترسه چئویریب لوله سینین اوجونو دؤشونون سول یانینا دایایاییب، سول الی ایله سیخی توتدو. ساغ الینی اوزالدیب، باش بارماغی ایله ماشانی چکدی. توفنگین پارتلاما سسی قایالارا چیرپیب گری قاییتدی. توفک خیرالله ین الیندن یئره دوشدو. باروت و قان قوخوسو آغیر و دومانلی هاوادا یاییلدی. قورتلار هورکوب، قاچدیلار. خیرالله ایده آغاجینین گؤوده سینده سوروشرک، دالیسیجا قالین بیر قان ایزی بیراخیب قارلارین اوستونه سه ره لندی. بنؤشه اولدوغو یئردن تئرپنمه دی. اودون کیمی قورویوب قورتلارین گئری قاییتماغینی گؤزله یه رک، دوردوغو یئرده قالدی.
عبدالله چیگینیمدن ترپه ده رک منی اویاتماغا چالیشیردی:"آقای دکتر، آقای دکتر، خیلی دیر موندین، ساعتتون زنگ نزد؟ خسته لر قاپیدادیرلار". گؤزومو آچدیم. عبدالله ین اوزونو آغیر بیر دومان ین آراسیندان گؤروردوم. داها چوخ قوردا بنزه ییردی. یوخو مو گؤردوگومو، یوخسا اویاق می اولدوغومو آییرد ائده بیلمه دیگیمین یانیندا، وار اولوب اولمادیغیمی دا حس ائده بیلمیردیم. بوتون وارلیغیم بیر بوشلوق کیمی ایدی. گؤزومو تکرار یوموب، دیل- دوداغیم آراسیندا:" اؤلمک ایسته ییرم" دئدیم.
*************************************
ایکی هفته سونرا درمانگاهدا خسته لره باخماق ایله مشغول ایکن، جوان بیر اوغلان نوبه سیز، عبدالله آ خبر وئرمه دن، قاپینی بئله وورمامیش، ایچری گیردی. ایلک باخیشدا، پولاتلی یوسوفون اوغلو اولدوغونو تانیدیم. آنجاق آدینی بیلمزدیم. نه اوچون گلدینی و نه ایسته یه جگینی ده آیدینجا بیلیردیم. آنجاق اؤزومو هئچ او یئره قویمادیم:
- بویور اوغلوم، نه ییندیر؟ هاران آغرییر؟
بیرآز بویون توتاراق:
- دوقتور بیگ، منیم هئچ بیر یئریم آغریمیر.
- بس نییه گلیبسن؟ آیری بیر خسته می گئتیریبسن؟
سورومون جوابیندا بیر آز آغیر سوسقونلوقدان سونرا بیر ایکی یول اؤسگوردو:
- من پولاتلی یوسوفون اوغلویام.
- بلی، اوغول، بیلیرم، من ده درویش کریمین نوه سی یم.
سسینی بیرآز گوبوتلاشدیراراق:
- دوقتور بیگ، د ئیه سیز منی باشا دوشمورسوز؟ منیم آناما چئری زولیخا دئیه رلر.
بو یول، "سنه آنجاق بئله گؤبوت جواب وئرمک لازیمدیر" دئیه فیکیرلشرک:
- منیم ده نه نه مین آدی خدیجه دیر، نه اولسون دئمک؟
جوان سسینی اوجالتدی:
- دوقتور بیگ، دئیه سن سیز آنلامیرسیز، من سؤزون ایچینی دئمه لی یم؟
- بالا، بورا گلن البته کی دردینی دئمه لی دیر، دردینی منه دئمز ایسن، من هاردان بیلیم.
بیر اوتقوندو، اللرینین بارماقلارینی بیربیرینه کئچیردیب، سیخیشدیردی، آلینینی قیریشدیریب، اوزومه یوخ، بیرآز یانا باخاراق، اؤتکملی بیر سس تونوندا:
او ایگنه لردن گتیردوز؟
- هانسی ایگنه لردن اوغول؟
- تبریزدن گتیرمک ایسده دیگینیز ایگنه لردن.
- اوغلوم، سنین نه دئمک ایسده دیگینی من آنلایا بیلمیرم. منیم تبریزدن ایگنه گتیریب گتیرمه دیگیمدن سنه نه؟
- دوقتور بیگ، بنؤشه منیم آداخلیم دیر.
- اوغول، بنؤشه خسته دیر، من بیر حکیم اولاراق اونون ایندیلیک آداخلانماسینی مصلحت گؤرمورم و آناسینا دئمیشدیم، آداخلاماقدا بیر آز ال ساخلاسینلار.
- من ده اونا گؤره گلمیشم، نه زامانا قدر چکه جک بو ال ساخلاماق؟
من ده اللریمین بارماقلارینی بیر بیرینه کئچیردیب، سیخیشدیردیم. نه دئیه بیله جگیمی بیلمه دیم. بو اوغلانین نه ایچری گیریشی، نه سس تونو، نه ده سوروسو خوشوما گلمیردی. اونا بوش وعده وئرمک ایله زامان قازانماق ایسته میردیم. قیز اره گئتمک ایسته میرسه، گئتمه مه لی دیر، دئیه اینانیردیم. هئچ بیر خانواده نین باشقا بیر خانواده نین قیزینی آلماق اوچون اونلارا زور دئمه مه لی ایدی. هله بئله دانقاز بیر جاوانین اؤز باشینا قالخیب دا، قیزین ایسته مدیگینیه قارشین "منیم آداخلیم دیر" دئیه منه یالان اوتدورماغا چالیشما سینی هئچ ده بگنمیردیم.
- اوغلوم، ائشیکده خسته لر نوبه ده دایانیبلار، خاهیش ائدیرم چیخ گئت!
اوغلان داها دا گوبورتلاشدی:
- منه باخ، یوخسا قیزدا اؤزوون گؤزون مو وار؟
بو سورویا آنجاق گوله بیلردیم. گولمه گیمین قاباغینی توتابیلمه دیم، آنجاق اوندان سونرا سس تونومدا جاوانین سوروسونون یئرسیز اولدوغونو بیلدیررک:
- اوغلوم، من اوتوز یاشیندایام.
- سن نه تهر حکیمسن؟ بنؤشه سندن ده، سنین آتاندان دا داها ساغ دیر، هئچ بیر خسته لیگی یوخدور، هر گون سحر بولاقدان سو گتیررکن گؤرورم اونو.
- کندین اوبیری یانیندا بیر درمانگاه آچیب خسته لره باخسان منه ده یاردیمجی اولارسان، منیم ایشیم دن بیرآز آزالار.
جاوان نه دئمک ایسده دیگیمی باشا دوشمه دی.
- من نه تهر درمانگاه آچیم، دؤلت منه اجازه وئرر؟
- دئدیکلرینه گؤره سن کیمین خسته، کیمین ساغ اولدوغونو مندن داها دا یاخچی آنلاییرسان، جاوان.
اوغلان اؤزونو لاغا قویولموش حس ائدیب، یوموروغونو تهدید اشاره سی اولاراق گؤسته رمک ایله بیرلیکده باغیراراق:
- منه باخ، بنوشه نی مندن باشقاسی آلیرسا، اونو دا، قیزی دا، سنی ده دوغرارام.
" بو یول آرتیق آیاغینی حدیندن ائشیگه قویدو بو اوغلان" دئیه فیکیرلشرک سسیمی اوندان دا داها اوجالتدیم:
- منه باخ، جنهم اول چیخ گئت، یوخسا یئریمدن قالخار، سنی بوردا اؤزوم دوغرارام.
یوموروغونو دوغرودان دا وورماق هدفی ایله قالدیریب منه ساری یوگوررکن قاباغیمداکی میزین اوستوندن وورماق اوچون بیر آز اؤنه اگیلدی. من ده اونون اؤنه اگیلمه سی ایله ائش زامان یئریمدن قالخارکن باشیمین سول یانی ایله یان قیلیجی چه نه سینین ساغ یانینا توخوندوم. داها دوغروسو بیر آز دا بیله رک توخونماق ایسته دیم. کله مین چه نه سینه یان قیلیجی ضربه سی ایله بئینی لاخلادی. میزین اوستونه ییخیلیب، دیغیرلاناراق یئره دوشدو. بو آرادا چیغیرتیمیزی ائشیدن عبدالله قاپینی آچیب ایچری گیردی. جاوانین ایکی آیاغینین اورتاسینا گیریب، تئرسه دونوب ناسیرقا چکر کیمی ایکی آیاغینی قولتوقلارینین آلتینا یئرلشدیررک اوغلانی سورویه سورویه درمانگاهین چیخیش قاپیسیناجاق چکدی. قاپینی آچیب ایت اؤلوسو کیمی قارلارین اوستونه آتدی. عبدالله نین دئدیگینه گؤره اوغلان اؤزونه گلن کیمی قالخیب، دینمز سؤیله مز باشینی آشاغی سالیب قویوب گئتمیشدی.
قیش قورتولماغا باشلامیشدی. قارلار یاواش یاواش ارییرکن تارلالاردا قارین آلتیندان یاشیل بوغدالار، تپه لرین گونئی ینده یازچیچکلری، بنؤشه لر گؤرونمه گه باشلاییردی. گون اورتادان سونرالاری، چایین قیراغیندا گزمه گه چیخیردیم. بعضی گونلر جاوان اوشاقلار منی گؤرونجه قاباغیما قاچیب، "دوقتور بیگ، بالیق ایسته ییرسیز؟" دیئه سوروشاراق، چایدان توتدوقلاری تازا بالیقلاردان منه پای وئرمه گه بیربیرلری ایله یاریشیردیلار. بیر آخشام گون باتانا یاخین گئزمکدن قاییدارکن درمانگاها یاخینلاشدیغیمدا پولاتلی یوسووفون درمانگاها ساری گلدیگینی گؤرونجه قورخماغا باشلادیم. الینده توربادا آغیر بیر شئی وار ایدی. "گوبوتلوق ائدرسه، بونو دا اوغلو کیمی بیر کله ووروشو ایله یاتیردارام" دئیه اؤزومه اورک وئرمه گه چالیشاراق، هئچ چکینمه دن یولوما دوام ائتدیم. یاخینلاشینجا ایچینده بیر باریش دویغوسوحس ائتدیم. بیرآز داها یاخینلاشدیم. سلاملاماقدا منی قاباقلادی. بیر بیریمیزه اون آددیم قالا، "سلام دوقتور بیگ" دئیه سسلندی. یاخینلاشیب گؤروشدوک. بیرآز دا اوتاناراق:
- دوقتور بیگ، سیزین ایله دانیشماق ایسته ییردیم.
دئدی.
سسینده هئچ ده دوشمانلیق کیمی بیر شئی یوخ، داها چوخ باریش و محبت حس ائدیلیردی.
- بویور گئدک ایچری، بیر چای ایچک، یوسوف قارداش.
دئدیم.
بیرلیکده درمانگاها گیریب، یوخاری قاتا چیخیب، اوتوردوغوم ائوه گیررکن، عبدالله آ سسلندیم.:
- عبدالله، مهمون داریم، لطف میکنی یه چایی بذاری!
عبدالله اوتاغیندان چیخیب یوسوفو گؤرونجه قورخدو. آنجاق یوسوف اونو دا دوستجا سلاملاییب ال وئرینجه قورخوسو تؤکولدو. منیم اوتاغیما گیریب اوتوردوق. یوسوف الینده گئتیردیگی توربادان بیر قوتو چیخاردارکن:
- دوقتور بیگ، سیزه بیرآز بال گتیرمیشم.
دئیه قوتونو منه اوزالتدی.
- چوخ شرمنده ائدیبسوز منی، یوسوف قارداش.
- باغیشلایین دوقتور بیگ، منیم اوغلان گلیب بوردا سیزه قارشی ادبسیزلیک ائیله ییب، آنجاق سیزده یاخچی ایش گؤروب، حقینی آووجونا قویوبسوز.
- یوسوف قارداش، باغیشلایین، سیزین آقازاده منی مجبور ائتدی، اؤزومدن دفاع ائتمه لی ایدیم، آنجاق نه ائله مه لی؟ جاواندیر، اؤگرنر........
دئیرکن یوسوف سؤزومو کسدی:
- دوقتور بیگ، اوغلان بوتون دلی اولوب. قیشین سویوغوندا بئله، گئجه لری گئج ساعاتاجاق دیزه جن قارا باتا- باتا، تارلالارین آراسیندا، چایین قیراغیندا، گزیردی. الی آیاغی ایشه سووویوب. قیش چیخدی، پتک لریمیزی یئر به یئر ائتمه لییک، مال حیوانا باخمالییق، اوغلان سحردن گون اورتایا جاق یاتیر، اوندان سونرا دا بوش بوش تپه لرده گزیر....بنؤشه نین خسته اولدوغونا اینانمیر، "منه یالان دئییرلر، بنوشه هرزامانکیندان داها ساغ دیر، اونو گؤروره م، دئییر. بیر شئی دئدیگیمده ده تئز داشیب، چیغیر باغیرا باشلاییر. دوقتور بیگ، چوخ قورخورام، اوغلانین الیندن بیر خاطا چیخاجاق، بو ایشین بیر چاره سی یوخدور. ....؟
عبدالله ین قاپینی آچیب ایچری گیرمه سی ایله یوسوف سؤزونو کسیب، آیاغا قالخیب عبدالله ایله تکرار سلاملاشیب ال وئره رک اونونلا دانیشماغا باشلادی. بو آرادا بیر آز فیکیرلشمک اوچون بیر فرصت تاپدیم. ذهنیمین ان قارانلیق بور بوجاغینی آختاردیم. بیردن بیره ذهنیمه بیر فیکیر یئتیشدی، "آها، بو "قان" گؤسترمک مسئله سینی حل ائده بیلسم، هر شئی یولونا گیرر". عبدالله اوتاقدان چیخدیقدان سونرا:
- یوسوف قارداش، بیلیرسن، بیز...... اره گئدن قیزلاردان.... با...........
سؤزوم یاریدا قالدی. قالانینی گئتیره بیلمه دیم. یوسوف سئوال دولو باخیشینی اوزومه تیکدی و هئچ بیر شئی دئمه دی. "یوخ، بئله اولماز....." دئیه ذهنیمدن کئچدی. سؤزومو تازادان باشلادیم:
- بیلیرسیز، اره گئدن قیزلارین اؤزوندن هئچ او اوغلانا گئتمک ایسته ییب ایسده مه دیگینی سوروشموروق بیز. داوار آلماق ایله قیز آلماغین بیرآز فرقی اولمالی دیر، یوسوف قارداش، قیزین اؤزوندن سوروشمالییق، دوغرودان دا او اوغلانا گئتمک ایسته ییر یا یوخ.......
یوسوف منیم دئدیکلریمی آنلاماییر کیمی دوداغینی بوزوب:
- دوقتور بیگ، بنؤشه منیم اوغلومدان داها یاخچی بیر جاوان هاردان تاپاجاق، ماشاالله ساغلیغی یئرینده، الیندن ایش گلن اوغلاندیر. باخ، بو دلی لیگی اولمازسا، سحردن آخشاما ایشلر، اونون بئجردیگی آری لاری، بیزیم ماحالدا هئچ کیم بسله یه بیلمز. منیم کؤنلوم ایسته ییر کی بنوشه گلیب بیزیم ائوده خانیم کیمی یاشاسین، ماشاالله، یاغیمیز، بالیمیز، حیوانیمیز، هر شئیمیز وار. بنؤشه یوخسول بیر ائوین قیزی دیر، سحر دن آخشاما پالچیق ازیر، بیزیم تیمورا گلسه، اوندان سونرا خانیم کیمی یاشار.
- آخی، او خسته دیر.
- باشیوا دؤنوم، دوقتور بیگ، آلله بیر خسته لیک یاراتمیشسا مین بیر درمان یارادیب، بو قیزین خسته لیگینه بیر درمان یوخ مو؟
- واللهی منیم الیمدن بیر درمان گلمیر.
- آیری حکیملر بیر درمان تاپابیلمز؟
بیلمیرم هاردان گلدی ایسه، بیردن بیره ممدکریم دائی گؤزومون قاباغیندا جانلاندی. ممد کریم آنامین دایی سی ایدی. ماماغان دا یاشاییردی. قیسا بویلو، آریق، آنجاق قمیش کیمی سیخی و قیوراق بیر بیر بدنی وار ایدی. اینجه سسی ایله تر- تله سیک دانیشاردی، دئدیکلرینین بیر چوخونو دا باشا دوشمک اولمازدی. بعضاً ده دانیشارکن تاخما دیشلرینین یوخاری پارچاسی آغزینا دوشردی. بوغولور کیمی اولاردی، باش بارماغی ایله دیشلرینی تازادان داماغینا یاپیشدیراردی و تر – تله سیک سؤزونه دوام ائدردی. سکسن یاشینین اوستونده اولدوغونا قارشین، هله ده قیوراق و جانلی ایدی. درگز ایله اوت بیچمکده، تیکان شله سی یوکله مکده اونون اوستونه یوخ ایدی. او لحظه هارادان ممدکریم دائی آغلیما گلدی ایسه، بیلمیرم. آنجاق اونو یانیمدا ایمیش کیمی حس ائدیردیم.
- یوسوف قارداش، منیم بیر داییم وار، بلکه او بو ایشه بیر علاج تاپابیلر، آنجاق من قیزین اؤزو ایله اؤنجه دانیشمالییام گؤروم اوغلانی ایسته ییرمی.
یوسوف باشینی آشاغیدان یوخاریا ترپده - ترپده فیکیره گئتدی. یئریندن قالخارکن:
- چوخ ساغ اولون، دوقتور بیگ، من سیزین خبرینیزی گؤزله ییرم.
دئییب خداحافظ لشدی.
ائرته سی گون آخشام عبدالله یی کوزه چی خیرالله گیله گؤندردیم. بنوشه ایله بیرلیکده قالخیب درمانگاها گلمک لرینی ایسته دیم. اوچو ده درمانگاها گلدیلر. گؤزوم بنؤشه نین گؤزونه توش گلدیگینده، گئنه او شن، یاشام و سئوینج دولو گؤزلری گؤرونجه سانکی بوتون دونیا منیم ایدی. اؤزومو دونیانین ان خوشبخت انسانی اولاراق حس ائدیردیم. خیرالله ایله مشهدی فیضه نین گؤزله مه سالونونودا اوتوروب گؤزله مکلرینی خواهش ائدیب، بنؤشه ایله بیرلیکده معاینه اوتاغینا گیریب، قاپینی باغلادیم. بنؤشه ده آرتیق قورخو کیمی بیر شئی حس ائتمیردیم. آنجاق بیرآز نیگاران ایدی. منیم اوندان نه سوروشاجاغیمی ماراق ائدیردی. راحاتجا معاینه تختینین اوسدونده اوتوردو. من ده چوخ راحات جا سؤزه باشلادیم.
- باخ، قیزیم، منه آرخایین اولابیلرسن. مندن سؤز چیخماز، جانیمین باهاسینا اولسا دا سنه بیر زیان گلمه سینی اؤنله مه گه چالیشاجاغام. یوسوفون اوغلو تیموردان باشقا بیر سئودیگین واردی ایسه، منه دئیه بیلرسن.
گئنه جانینا بیر قورخو دوشدو. باشینی آشاغی سالیب، آلت دوداغینی چئینه نه مه گه باشلادی. من ده اونو زورلاماماق اوچون هئچ بیر شئی دئمه دیم. نئچه دقیقه سونرا، آنجاق چتینلیک ایله ائشیده بیله جگیم قیسیق بیر سس تونوندا:
- گئتدی:
- اؤنملی دگیل، قیزیم، ایسترسن تاپیب، گتیرریک.
دئدیگیمین جوابیندا:
- یوخ، ایسته میرم.
دئدی و گئنه آلت دوداغینی چئینه یه رک آغیر بیر سوسقونلوغا دالدی. " کیم ایدی؟ هارا گئتدی؟ نیه ایسته میرسن آرتیق؟" کیمی بیر شئی سوروشماق ایسته میردیم. بیر حکیم ایله خسته سی آراسینداکی دانیشیق امنیت مامورو ایله متهم آراسینداکی دانیشیقدان فرقلی اولمالی ایدی. قالخیب، اللریمی شالواریمین جیبینه سوخوب، پنجره دن ائشیگه باخارکن اؤز ایچیمده سوروشابیله جگیم سورولارین احتمالی جوابلارینی یوخلاماغا باشلادیم."کیم ایدی؟"، "ایت اوغلو پاراخ!" کیم اولدوغونون نه نقشی وار؟، "هارا گئتدی؟"، جهندمین دیبینه!"، نییه ایسته میرسن آرتیق؟ سوروسو داها دا گولونج ایدی اؤزوم اوچون. جوابی دا "بیلمیرم" اولاجاق ایدی.بال نییه شیریندیر؟ بیبر نییه آجی دیر؟ بونلارین هامیسیندان دا، داها یئرسیزی قیزا بوشونا اومید وئرمک، یالاندان اوره گینی آلماغا چالیشماق، بوش بوش سؤزلر ایله گولدورمه گه چالیشماق، یوخسا مسئله نی "اؤنملی دگیل، اونود" دئیه اؤنمسیزلشدیرمه گه چالیشماق اولابیلردی.
یالنیز بنؤشه دگیل، او یاشلاریندا، "بخت قاپیسیندا" یوخ "بدبختلیک قاپیسیندا" اولان قیزلارین هامیسی توی گئجه سی "قان" وئریب وئره بیلمه مک قورخوسوندان آغیر دپرسیونلار یاشاییردیلار، گئجه لری قورخولو قاراباسمالار ایله اویانیب اؤزلرینی قان تر ایچینده توی گئجه سی کابوسوندان قورتارماغا چالیشیردیلار. هانسی قیز اون یول هیجله یه گیریب، مسئله دن شخصی بیر تجربه قازانمیشدی؟ "قان" تحویل وئریب وئره بیلمه مه گین قیزین ناموسو ایله ، عفتی ایله هئچ بیر علاقه سی اولمادیغینی کیم اثباتلایابیلردی؟ او یاشداکی قیزلارین بو مسئله دن اله گتیردیکلری بیلگی یالنیز کوللار کندینین فاجعه سینین جاوان بیر قیزین بیر اوغلان ایله قاچدیغی اوستونده چیخدیغی ایدی. بلکه ده آنالاریندان ائشیتدیکلری یالنیز "قیزیم اؤزووه دیقت ائله" اولموشدو. "اؤزووه دیققت ائله" نین نه دئمک اولدوغو بئله اونلارین بیر چوخونا آنلاتیلمیردی. "اؤزووه دیققت ائله" دئمک "ان اساسلی، ان درین ، اؤزوون بئله کونترولوندا اولمایان دویغولاروو سرکوب ائله! " می دئمک اولدوردو؟ نه جور؟ نه ایله؟ "اؤزووه دققت ائله!" دئمک "آمان ها الینی قیچلاریوین آراسینا یاخینلاشدیرما!" دئمک می اولوردو؟ قورخو، قاراباسما، دپرسیون، کسینتیسیز بورون قانامالاری، کورلوق، لاللیق، میندارلیق دویغوسو و بونونلا باغلی واس واسیلیق، بوزو سیندیریب، هر شئیی دفعه لرجه تکرار تکرار یوماق اجباری، فلج اولماق و حتی اؤزونو اؤلدورمک کیمی عارضه لر الزاما "بدبختلیک قاپیسیندا" اولان قیزلارین هامیسنینین یاخاسینی توتماقدایدی. "بدبختلیک قاپسیندا" اولان قیز هر شئیدن اؤنجه اؤزوندن، اؤز بدنیندن قورخوردو. آلدیغی تک و هرکس طرفیندن تکرارلانان بیلگی، کوللار کندینین فاجعه سنینین بیر قیز ایله بیر اوغلانین آتا- آنالارینین اجباری ایله یوخ، اؤز ایستکلری ایله ائولندیکلری و بئیله جه بیر قیزین "ناموسو" نامشروع یئره زده لیندیگی اوچون قوپموش اولدوغو ایدی.
عؤمرومده ایلک یول دویغولارین کلمه لره سیغمادیغینی، کلمه لرایله آنلاتیلابیلمه دیگینی و دویغولارا کلمه لر ایله جواب وئریله بیلمه یه جگینی، دلیلین، منطیقین، آغیلین دویغولار قارشیسیندا دالغالی بیر دنیزده بیر سامان چؤپو قدر گوجو اولمادیغینی حس ائتدیم. ذهنیمه گلن هر آخماقجا سووالا اؤزوندن ده داها آخماقجا بیر جواب تاپیردیم.
باهارین گؤزل گونلری باشلامیشدی. گونشین ایستی سی پنجره نین شیشه سیندن ایچری سیزیردی. تارلالاردا بوغدالار گؤم گؤی بیر فرش کیمی سریلمیشدیلر، قارشی داکی تپه لرده قار ارییب، آنجاق شیریق شیریق یوللار کیمی قالمیشدی. پنجره نین اؤنونده کی آرمود آغاجیندا تومورجوقلاری دیمدیکله یه ن «جهره ائییرن» قوشلاری قیشدا گؤروندوکلریندن داها رنگلی گؤرونوردولر. ایکی آدا گؤه رچینی یئرده کی کیچیک بوداقلاری دیمدیکلری ایله گؤتوروب، اوچوب، آرموت آغاجینین ان باشیندا بیر هاچادا بیربیری اوستونه ییغیردیلار. "آخ، بو گؤه رچینلر بیربیرلرینه بیز انسانلاردان داها چوخ وفالی دیرلار، عؤمور بویو بیربیرلرینه صادیق قالارلار" دئیه فیکریمدن کئچرکن، دؤنوب بنؤشه یه،:
- گل، گل بو گؤه رچینلره باخ!
دئدیم.
پنجره نین اؤنونه یاخینلاشیب ائشیگه باخماغا باشلادی. اوشاق کیمی بیر سئوینج ایچینده، آرموت آغاجینین زیروه سینده کی هاچانی گؤسته ره رک:
- باخ، سبته ییغیرلار.
- بونلارا آلاپاخلا دیئه ریک بیز، گؤورچیندن بؤیوکدورلر، آنجاق بونلاردا گؤیرچین جینسیندن دیرلر، گؤرورسن کول رنگینده دیرلر، بوغازلارینین آلتینداکی حلقه ایله بویونلارینا بزک تاخمیش گلینه بنزه ییرلر. قوشلارین بیر پاراسی، قوو قوشلاری، گؤیرچینلرین بیر پاراسی و قومرولار بیربیرلرینی تاپدیقدان سونرا یاشاملاری بویونجا بیرلیکده قالارلار.
دئدیم.
سئوینجی اوزوندن سیلیندی، آلینی قیریشدی، گؤزلری یئنه کدرلشدی، دوداغینی بوزه رک:
- منی آلداتدی!
- کیم؟
- سپاه دانش.
بوغازی بیچیلدی، گؤزو یاش ایله دولدو، یئنه آلت دوداغینی چئینه یه رک:
- سنی آلاجاغام، دئدی، سنی آلاجاغام، تهرانا آپاراجاغام، گؤزل بیر یاشام قوراجاغیق دئدی.
اختیاریمدا اولمادان:
- وای ناموسسوز!
دئیه آغزیمدان چیخدی.
دؤنوب اللریمی شالواریمین جیبلرینه سوخوب، اوتاغین بویونو آددیملارکن:
- اولوب، کئچیب، کئچمیشه یانما.
دئدم.
دئدیگیمی ائشیتمه میش کیمی پنجره دن ائشیگه باخا باخا اؤزونه دالدی. نئچه دقیقه دن سونرا "بنؤشه" دئیه چاغیردیم. منه ساری دؤندو، آنجاق یئنه اوزومه باخماقدان چکینیردی.
- ایندی من بومسئله یه بیر یول تاپارسام، پولاتلی یوسوفون اوغلو تیمورا گئدرسن می؟
دئیه سوروشدوم. اومودسوزجا باشینی توولادی:
- اولماز، منی تیکه تیکه دوغرارلار.
- باخ قیزیم، سنه دئییرم، من بو مسئله یه بیر یول تاپارسام!
قورو اوتقوناراق:
- او دا اوبیریلر کیمی بیر اوغلاندیر دا.
- ایسدرسن، دئمه لی؟
- اولسون دا.
- سن منه آرخایین اول!
نئچه دقیقه دن سونرا قاپینی آچیب، خیرالله ایله مشهدی فیضه نی ایچیری چاغیردیم. اؤزومو بیر آز ییغیشدیردیقدان سونرا اوزومو مشهدی فیضه یه توتوب:
- مشهدی فیضه خانیم، من بئله شئیلردن قورخارام، آنجاق چاره یوخدور، سیزه دئمه لی یم. بنؤشه نین دردی، ائله بئله هرکسین باشینا گلن بیر درد دگیل، اونون قارنینا جین گیریب.
دئدیم.
مشهدی فیضه بیردن بیره قورخولو بیر هارای چیخارتدی:
- ای وای آلله".....رحمتلیک رستم عمی اؤلدو، یوخسا او بو ایشلری باشاراردی. مال حیوانی دا ساغالتاردی او. ممد حسین گیلین کئچی لری نین بوغازیندا بیرشئی قالمیشدی، حیوان کئچی اؤلوردو. رستم عمی بیر یول کئچی یه اؤسگور دئدی، کئچی اؤسگوروب، بوغازینا تاخیلان سوموگو ائشیگه آتدی. بیزیم ماحالدا اونون ساغالتابیلمه یه جگی خسته یوخ ایدی.
- قورخمایین، منیم ده ماماغاندا تانیدیغیم بیر قوجا کیشی وار، اودا بو ایشلری باشارار. من اؤزوم اونون نئچه نفر بئله خسته نی ساغالتدیغینین جانلی شاهیدییم.
مشهدی فیضه ال آیاغا دوشدو:
- دوقتور بیگ باشیوا دولانیم، قوربانین اولوم، سنه ایکی قوزو کسرم، او کیشی نی تاپ گتیر، بو جینی قیزین قارنیندان چیخارتسین، اونو ساغالتسین.
دئدی
جمعه گونو، فروردینین اون آلتیسیندا سحر گون چیخمامیش، پاشا نین چادیرلی جیپی ایله اردبیله ساری یولا چیخارکن عبدلله یا، شنبه گونونه قاییدابیلمزسم، خسته لره دوقتورون بیر گونلوک مرخصلیکده اولدوغونو سؤیله مه سینی تاپیشیریق وئردیکدن سونرا، یولا چیخدیم. آخشام گون باتاندا ماماغان آلتیندا تبریزدن توفارقانا مسافیر چکن اتوبوسدان ائنیب، هاوا قارانلیقلاشارکن اؤزومو ماماغانا یئتیردیم. ممد کریم دایی نین قیزی رقیه قاپینی آچدیغیندا منی گؤرونجه تعجب ایله:
- وای، صادق، گونون بو واقتیندا بوردا نه ایله ییرسن؟
دئیه سوروشدو.
گوله رک:
- ممد کریم دائی نی قوناق آپارماق اوچون گلمیشم.
دئدیم.
آخشا م یئمه گیندن سونرا ممد کریم دایی یا اولوب کئچنی آنلاتیم و صاباحی سی گون منیم ایله خیاوا گلمه سینی خاهیش ائتدیم. ممد کریم دائی:
- اوغلوم من بئیله شئیلری باجارمارام، منی خاطایا قویما!
دئیه جواب وئردی.
اونو راضیلاشدیرماغا چالیشدیم:
- ممد کریم دایی، بو بیر انسانین سرنوشتی دیر، سندن خاهیش ائدیرم، گل ده بیر تئاتر اوینا، بیر انسانین جانینی قورتار.......!
- اوغول، منیم ایشیم گوجوم وار، زمی ده ور قویوروق، یئرآلما زمی سینین یاریسینی داها اکه بیلمه میشم....
- ممد کریم دایی، سندن خاهیش ائدیرم، من سنین زیانیوین ایکی قاتینی وئررم.......
- اوغول بئله بیر ایش اولماز، من بئله بیر شئی باجارمارام.
دئیه ایکی آیاغینی بیر باشماغا سوخدو. سونوندا ممدکریم دایی نین قیزی سؤزه قاریشدی:
- داداش، من میریق جعفرقولو نو آپارارام یئرآلما زمی سینی اکیب قورتاراریق. سن منه آرخایین اول، دوقتور بی بی اوغلونون خاطیرینی قیرما.....!
دئیه راضیلاشدیردی.
ائرته سی گون ممدکریم دایی ایله بیرلیکده سحر تئزدن یولا چیخیب آخشام قارانلیقلاشاندا خیاوا یئتیشدیک. اتوبوسدا تبریزدن اردبیله گئدرکن چوخ زامانیمیز وار ایدی. ممد کریم دایی کئچمیشلردن، قدیم گونلردن دانیشیردی:
- بورنو زیلیقلی، آمما سئویملی بیر اوشاق ایدین. بیرگون آناوا، بواوشاق بؤیویونجه بیر پوخ اولار، چوخ هوشلو باشلی دیر دئمیشدیم، ماماغان آلتینا گلدیگینده سنه شاماما وئردیگیمی خاطرلاییرسان؟، ماشاالله، ماشاالله، ایندی بؤیویوب حکیم اولوبسان، الله بوندان دا داها اوجالتسین سنی بالا..............
من ده اونا خیاودا باشیمدان کئچنلردن آنلاتیردیم. اورایا یئتیشدیگیزده نئجه بیر تئاتر اوینایاجاغینی اؤیردیردیم. حتی دئیه جگی سؤزلرین بیر پاراسینی یاخچی اؤیرنمه سی اوچون تکرارلاماسینی ایسته ییردیم. خیاوا چاتار چاتماز عبدالله ی کوزه چی خیرالله گیله گؤندردیم. ائرته سی گون آخشاما پولاتلی یوسوف گیلی ائولرینه گتیرسینلر، دئیه تاپیشیریق وئردیم. تیمورون دا اوردا اولماسی گرکدیگی اونودولماسین دئیه تاپیشیردیم.
ائرته سی گون آخشام ممدکریم دایی ایله بیرلیکده خیرالله گیله گئتدیک. تندیر ائوینین قاپیسیندان گیردیگیمیزده هئچ گؤزله مه دیگیم بیر منظره ایله قارشیلاشدیم. تاواندان چوخ گور ایشیقلی بیر تورچیراغی آسیلمیشدی. اوندان علاوه ایکی لامپا چیراغی دا یانیردی. اوتاغین اورتاسیندا بؤیوک بیر سفره آچیلمیشدی. پولاتلی یوسوفون کسدیگی قوزو قاوورولوب بؤیوک میس قابلاردا سفره یه دوشنیلمیشدی. تازا چؤرگین عطری هله میطباقدان چکیلمه میشدی. تندیردن ایکی آددیم بویاندان باشلایان یاریم متیر اوجالیقداکی سککی نین اوسدونده دؤشکجه لر، موخدده لر دوزولموشدو. یوسوف ایله خیرالله سککی نین اوستونده موخدده یه دایانیب اوتورموشدولار. اوبیری لر ده اوتاغین دؤره سینده یئرده اوتورموشدولار. قاباغیمیزا قاچان ایلک آدام ایسه تیمور اولدو. هؤوشنه لی اولاراق:
- باغیشلایین دوقتور بیگ، سیزدن چوخ عذر ایسته ییرم.
دئیه تر تله سیک الیمی توتوب اؤپمه گه چالیشدی. الیمی گئری چکیب بوینونو قوجاقلادیم:
- اولسون، اوغول، جوانسان، هله اؤیرنه جگین چوخ شئیلر وار.
دئیه اوزوندن اؤپدوم. سون سلاملاشدیغیم ایسه بنؤشه ایدی. او لحظه نه گؤردوگوم او شیطان قیز، نه ده قورخولارا بورونموش، تیتره مکدن دیشلری بیربیرینه توخونان قیز ایدی. آغیر و چوخ متین بیر خانیما دؤنموشدو و قوناقلارا قوللوق ائتمک اوچون جان آتیردی. یئمگیمیزی یئییب، سفره نی ییغیشدیردیقدان سونرا چایی میزی دا ایچدیک. گؤز اشاره سی ایله ممد کریم دایی یا "ایندی سیرا سنده دیر" دئیه آنلاتدیم. ممد کریم دایی هر زامان تر- تله سیک و آنلاشیلماز دانیشدیغینا قارشین بو یول چوخ آیدین و آغیرجا سؤزه باشلادی:
- ائشیتدیگیمه گؤره بو قیزین قارنینا جین گیریب؟
اوزونو بنوشه یه توتاراق:
- قیزیم منه بیر چاناقدا بیر آز ایلیق سو گتیر، اؤزون ده اوتاغین اورتاسیندا اوتور!
دئدی.
بنؤشه اؤزو پیشیریب، ماوی لوغابلادیغی، آشاغیسیندا "بنؤشه" کلمه سینین گؤروندوگو بیر چاناق گتیریب مانقالین اوستونده کی چایدانلیقدان بیر آز ایستی سو، سککی نین یانینداکی کوزه دن ده بیر آز سویوق سویو قاریشدیریب ممدکریم دایی نین اؤنونه قویارکن،
- بویور عمی!
دئییب، اوتاغین اورتاسیندا اوتوردو. ممدکریم دایی یانیندا گتیردیگی توربادان بیر اؤنجه کی گئجه بیرلیکده حاظیرلادیغیمیز تنیکه قوتونو چیخاردیب قاپاغینی آچارکن هرکسین ائشیده بیله جگی بیر سس ده "بسم الله الرحمن الرحیم" دئدی. قوتونو الینده قاوزاییب هئچ کسین ائشیتمه دیگی بیر ایکی سؤز اوخویوب قوتویا پوفله دیکدن سونرا قاپاغینی آچیب، ایچینده ن قیف شکلینده گیرده لنمیش بیر کاغاذ چیخاردیب، باشینی حؤصله ایله آچیب، ایچینده کی خیردا اوتلاردان بیر چیمدیک گؤتوروب چاناقداکی سویا سپرکن، گئنه هئچ بیریمیزین ائشیده بیلمه دیگی بیر شئیلر پیچیلدادی. او کاغاذی بوکوب آیری بیر کاغاذین ایچیندن بیر شئیلر سویا آرتیردی، اوچونجو و دؤردونجو کاغاذدان دا یئنه سویا بیرشئیلر تؤکدو. هرکسین گؤزو تعجب ایله ممدکریم دایی نین الینه تیکیلمیشدی. او کاغاذلارین ایچینده نه اولدوغونو بیر من، بیر ده ممد کریم دایی بیلیردیک، بیریسی گوزاوان گولو ایدی. بیریسی قازآیاغی توخومونون دارتیلمیشی، اوبیری لر ده دارتیلمیش گیگیتگن یارپاغی ایله یونجا ایدی لر. ممدکریم دایی کاسانین ایچینده کی سویو بیر ایکی اوچ یول بارماقلاری ایله قاریشدیردیقدان سونرا "نعوذ بالله من الشیطان الرجیم" دئیه رک آیاغا قالخدی. بو آرادا گؤزوم بنؤشه نین گؤزونه دوشدو. قیزین گؤزوندن سئوینج ایله شیطانلیق فیشقیریردی. بو ایشین هامیسینین بیر تئاتر اولدوغونو یاخجی آنلامیشدی. بو تئاترین ایچینده بیر رول اویناماق کیمی بیر فیکیری اولدوغونو دا اوخوماق چتین دگیل ایدی. ممدکریم دایی هرکسه، چوخ ائتکملی بیر سس تونوندا:
- قیزین آناسی کیمدیر؟
دئیه سوروشدو.
مشهدی فیضه خانیم:
- منم عمی.
دئدی.
ممد کریم دائی:
- بو ایش خاطالی ایشدیر، جین چیخارکن قیزی دا اؤزو ایله سوپوروب گؤتوره بیلر، ساریل قیزووا خداحافیظلیک ائدر کیمی اوپ، بیر ده دققت ایله گؤزونون ایچینه باخ!
دئدی.
مشهدی فیضه هؤووشنه یه قاپیلدی، بوغازی بیچیلدی، گؤزو یاش ایله دولدو، قورخو لارو وحشت ایچینده بنؤشه نین قارشیسیندا دیزه چؤکدو، اونون بوینونا ساریلارکن آغلاماغینی توتابیلمه دی. هیق هیق آغلارکن بنؤشه نی دویاناجاق اؤپوب اوخشادی. ایسته کسیزجه گئری چکیلیب سئوال و یالواریش دولوسو باخیشینی ممدکریم دایی نین اوزونه تیکه رک، تیترک سس ایله:
- ایندی نه ایله ییم، عمی؟
دئیه سوروشدو.
ممد کریم دایی گئنه ائتکملی بیر سس تونوندا:
- سنه دئدیم کی، ایندی دققت ایله گؤزلرینین ایچینه باخ!
دئدی.
مشهدی فیضه اؤزونو اوتوردوغو یئرده بیر آز یئر به یئر ائیله دی، بیر آز گئری چکیلدی وبنؤشه نین گؤزونون ایچینه باخماغا باشلادی. بوتون بونلارین بیر تئاتر اولدوغونو آنلاییب آنلامادیغینی حس ائده بیلمه دیم. آنجاق بیر راحاتلیغا قووشدو. سانکی قورخو و هؤوشنه سینه سرین سو سپیلدی. بنؤشه ایسه بوتون بونلاری شیطانجا باخیشلاری ایله ایزله ییر و هئچ بیر شئی دئمیردی. جین چیخارکن اونو دا اؤزو ایله گؤتوره بیله جگیندن قورخموردو. ممدکریم دایی یئنه مشهدی فیضه یه خطاب:
- ایندی قالخ، بیر یورقان گتیر سال بو قیزین باشینا!
دئدی.
مشهدی فیضه آغیرجا یئریندن قالخیب، سککی نین سونوندا بیربیرینین اوستونه ییغیلمیش یورقانلاردان بیریسینی گئتیریب، بنؤشه نین باشینا سالماق ایسته رکن، تیمور یئریندن داشلاندی. قورخو و یالواریش دولو سسی ایله، ممدکریم دایی یا خطاب:
- عمی دور، عمی باشووا دولانیم، جین بنؤشه نی آپارسا نه اولار؟
دئیه یالواردی.
ممد کریم دایی تیمورا اعتناسیز بیر باخیش ایله:
- اوتور یئرووه، هله بیلمیرم نه جور جین دیر.
دئدی.
مشهدی فیضه قورخا- قورخا یورقانی بنؤشه نین باشینا سالیب گئدیب یئرینده اوتوردو. ممدکریم دایی بیر ده هامینین ائشیده جگی شکیلده اوجا بیر بسم الله اوخودو و یاواشجا اگیلیب ساغ الینی بیر ایکی یول بنؤشه نین باشینین اطرافیندا دولاندیردیقدان سونرا آلنینی اوغوشدوراراق فیکره جومدو. سول الی ایله باشینی قاباقدان دالی یا ساری سیغالاییب الینی باشینین دالیسیندا ساخلادی. دؤنوب ساغ الینی بیر ده بیر ایکی یول بنؤشه نین باشینین اطرافیندا گزدیردیکدن سونرا، قامتینی دوزلدیب درین بیر نفس چکدی. ساغ الی ایله ساققالینی سیغالارکن:
- چوخ خاطالی ایشدیر، ....چیراقلاری سوندورون، آنجاق بیریسی قالسین، اونوندا پیلته سینی آشاغی چکین، چوخ آز ایشیق اولسون!
دئدی.
خیرالله قالخیب سقف دن آسیلی اولان تور چیراغینین یئلینی آچدی. مشهدی فیضه ده لامپا چیراغینین بیرینی پوفله دی، ایکینجی لامپانین دا پیلته سینی آشاغی چکدی، آنجاق بیر شام قدر ایشیق بیراخدی. ممدکریم دایی بنؤشه نین دالیسینا کئچیب، چؤمبه لیب، ایکی الینی بنؤشه نین ایکی یانیندا بیر ایکی یول آشاغیدان یوخاری، یوخاری دان آشاغی حرکت وئردی و آیاغا قالخدی. تاسف ایله دولو بیر سس تونوندا:
- بوینوزلو جین دیر.
دئدی.
هامی نین سئوال دولو باخیشی ممدکریم دایی نین آغزینا تیکیلدی. ممدکریم دایی یئنه ائتکملی بیر سس تونوندا:
- بو جین بوینوزلو جین دیر، چیخارکن یا یوخاریدان، یا دا آشاغی دان چیخاجاق.
دئییب بیر بیر اوتورانلارا باخدی. خیرالله
- عمی، جین چیخسین دا هاردان چیخارسا چیخسین.
دئیه جواب وئردی.
ممدکریم دایی درین بیر نفس آلیب، یوخاریدان آشاغی باشینی توولایاراق:
- خاطالی بیر ایش دیر، جین یوخاری دان چیخارسا، قیزین آغزی گؤزو ایریله جک، عؤمورونون سونونا قدر آغزی گؤزو ایری قالاجاق.
دئدی.
چئری زلیخا:
- من آغزی گؤزو ایری گلین ایسته میرم. آشاغی دان چیخارت عمی.
دئدی.
ممدکریم دایی ساققالینی سیغالایاراق:
- بو جین بوینوزلو جن دیر، آشاغی دان چیخاجاق اولورسا، قیزین قیزلیغینی گؤتوره جک.
دئدی.
آغیر بیر سوسقونلوق ائوین فضاسینی دولدوردو. هرکس باشینی آشاغی سالیب، هئچ بیر شئی دئمه گه جرئت ائتمه دی. ممدکریم دایی دا درین بیر سکوتا دالدی. سول الی ایله ساققالینی توتوب، اوتاغین اورتاسینداکی ایکی اوچ آددیملیق بوشلوقدا آددیملاماغا باشلادی. تیمور یئریندن قالخیب، سککی نین تندیره طرفکی یانیندا اوتوران آناسینین یانینا سیغینیب، قولاغینا بیر شئی لر پیچیلداماغا باشلادی. چئری زلیخا بیرآز قاباغا اگیلیب، باشینی چئویررک، سوال دولو باخیشینی یوسوفون گؤزونه تیکدی. یوسوف دوداغینی بوزه ره ک باشینی یوخاری آشاغی ترپتدی. نئچه دقیقه آغیر سوسقونلوق اوتاغین فضاسیندان چکیلمه دی. زلیخا بیر شئی دئمک ایستر کیمی بیر اؤسگوردو. آنجاق سؤزونو دیله گئتیره بیلمه دی. تیمور قالخیب سککی نین اوستونه چیخیب آتاسینین یانینا سیغیناراق اونون قولاغینا بیرشئیلر پیچیلدادی. نئچه دقیقه سوسقونلوقدان سونرا، یوسوف اؤنجه بیر اؤسگوردو، سونرا خیشیلدایان بیر سس تونوندا:
- عمی.......
دئدی، آنجاق یئنه سؤزونون دالیسینی گتیره بیلمه دی. تیمور یالواریشلی باخیشینی یوسوفون اوزونه تیکدی. یوسوف باشینی یوخاریدان آشاغی یا ترپه ده رک، اونا راضیلیغینی بیلدیردیکدن سونرا یئنه بیر ایکی یول اؤسگوروب:
- عمی،........ قیز ساغ قالسین دا، جینی هاردان چیخاردیرسان چیخارت.
دئدی.
ممدکریم دایی چاناغی الینه گؤتوروب:
- او چیراغی دا سؤندورون!
دئدی.
قالمیش سون چیراغی دا سؤندوردولر.ممدکریم دایی کاسانی بیر ایکی یول بنؤشه نین باشینین اوسدونده دولاندیردی. بارماقلارینی سویون ایچینه سالیب چیخاردیب، بارماقلارینداکی سو دامجیلارینی بنؤشه نین باشینا سپه لرکن سول آیاغینین باش بارماغینین اوجو ایله بنؤشه نین بودوندان بیر دورتمه ووردو. بنؤشه تیتره مه گه باشلادی. ممدکریم دایی سودان بیر یول داها بنؤشه نین باشینا چیله ییب، اوچ یول اوجا سس ایله " لاهوله ولا قوت الا بالله" دئیه اوخویوب، ساغ آیاغینین باش بارماغی نین اوجو ایله بنؤشه نین بودوندان ائله مؤحکم ووردو کی، بنؤشه "وای" دئیه چیغیریرکن اوجا سسلی بیر اوستوراق بیراخدی. ممدکریم دایی وار گوجو ایله چیغیردی:
- وای، ناموسسوز جینین بالاسی دا وار ایمیش، هر بیری بیر طرفدن چیخدی.
بیر نئچه دقیقه قارانلیق و سوسقونلوق قالدی. سونرا ممدکریم دایی نین امری ایله چیراقلاری یاندیردیلار. ممدکریم دایی بنؤشه نین باشینداکی یورقانی یاواش یاواش قاوزادی. مشهدی فیضه سئوینجیندن گؤز یاشلارینی توتانمایاراق بنؤشه نی قوجاقلاییب اؤپوب اوخشاماغا باشلادی و "الله چوخ شوکور، الله چوخ شوکور، الله چوخ شوکور" دئیه شکر ائتدی. بنؤشه یاواش یاواش یئریندن قالخدی و آناسینین ایسته گینه گؤره قایقاناق پیشیرمک اوچون یومورتا، یاغ، اون گتیررکن، یوسوف:
- بوگون گتیردیگیم بال یاخچی بالدیر، اوندان پیشیر!
دئیه سسلندی.
بنؤشه مانقالین اوستونده بیر قایقاناق حاضیرلادی. قایقاناغی یئییب، سفره نی ییغیشدیردیقدان سونرا، خیرالله ایله یوسوف اؤز آرالاریندا بیرآز پیچییلداشا- پیچیلداشا گئییشدیلر(مشاوره ائله دیلر). خیرالله اوزونو ممدکریم دایی یا توتوب:
- عمی، بو ایش اوچون سندن داها یاخچی بیرینی تاپابیلمه ریک، گل ده بو اوشاقلاری آداخلا!
دئدی.
ممدکریم دایی اوتاغین اورتاسیندا اوتوروب تیمورو ساغ یانینا، بنؤشه نی ده سول یانینا اوتورتدوردو؛ بنوشه نین ساغ الینی، تیمورون دا سول الینی توتوب بیربیرینه قویاراق، "آلله ین اذنی ایله، بو ایکی آتا آنانین ایستگی ایله بنؤشه خانیم ایله تیمور بیگی آداخلی اعلان ائدیرم" دئدی.
********************************
گؤزو بؤیوک بنؤشه صحنه نین اوستونه چیخیب اؤزونو منه یئتیشدیریب، قوللارینی بوینوما سالیب، ساغیمدان – سولومدان اؤپرک، گؤز یاشلارینین آخماسینی توتابیلمه دیگی حالدا:
- اوستاد، امگینی بوشا وئرمه میشم، ریحان نوه م دیر. دؤغولمامیش کن ، بو اوشاق قیز دا، اوغلان دا اولسا دوقتور یئتیشدیره جگم دئمیشدیم.
دئدی.
* بو ناغیلداکی شخص آدلاری و اتفاقلار، غلامحسین ساعدی نین آدی و تک تاریخی اولای اولان کوللار کندینین داعواسی ندان سیوای، یازارین تخیل گوجونون یاراتدیغی دیر و واقعیت ایله هئچ بیر ارتباطی یوخدور
کؤلن، نوامبر 2014


text:
سامسونگ گلکسی نوت ۷
سامسونگ گلکسی نوت ۷ اینگیلیسجه: Samsung Galaxy Note 7 کورهلی سامسونگ شیرکتی طرفیندن تولید اوْلونان موبایل. سامسونگ گلکسی نوت ۵-دن سوْنرا بازارا عرضه اوْلوب. بۇ جیهاز سامسونگ گلکسی نوت ۸ موبایلین خلف و جدی حساب اوْلونور. حافیظه کارتی اۆچون چیخیش نظرده تۇتولوب.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Samsung Galaxy Note 7»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۱۵ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده سامسونگ گلکسی نوت ۷ گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.