text:
«کاظیم خانلا سیلاح داشلاری ماواتل کندینده» ساغ الدن اوچونجو نفر اوزون پالتووایله، جانعلی بی،کاظیم خانین قارداشی ــــ جانعی بیین یانیندا یئره ایله شن، رستم جانعلی نین اوغلو ـــــ رستمین یانیندا ایله شن، وکیل اکبرــــــ آیاق اوسته قره پالتووایله دوروب، سینه سینه فیشنگ حماییل ائله ین کاظیم خان اؤزو ــــــ کاظیم خانین سول الینده سیلاح ایله دوران داداش بی ـــــ داداش بیین سول الینده دوران سیید حسن ـــــ صفین سول الیندن ایکینجی نفر، جعفر فراشباشی»{1}
یازار: محمدعلی ارجمندی ـ آغری درگیسی ـ سایی 110
هولاکو،گووور قالا، قیرخلار، تلا، قیزیل داش، کاظیم داشی،و... بو داش تاریخ بویو چوخلو آدلاری اؤزونه گؤرمکله برابر، چوخلو آدلیم اینسانلاری دا قورویوب. آلپ ارتونقا دان توتدو قرخلار آدیلا تانیلمیش قیرخ ایگیده تای، و البته هولاکو خان کیمی بیر جهانگشانین خزانه سی، صفی الدین اورموی نین میزبانی، وکاظیم خانا تای بیر قارتالین یوواسی ساییلیب.
بو داشین کئچمیشینه آیید چوخلو کیتابلاردا بؤیوک یازیچیلارایله عالیم لرین او جومله ده ن ابن مسکویه، طبری، خواجه رشید الدین فضل ال..، یاقوت حموی، ابوالقاسم فردوسی، میرزا رشید ادیب الشعرا، محمد تمدن، معتمد الوزاره، ماللا ایسماعیل سیپهر و...یازیلارینا راست گلمک اولار، بو قیسا یازیدا اونلارین بیر نئچه سینه ایشاره اولوناجاق.
421 اینجی قمری ایلده «ابن مسکویه» آدیلا تانیلمیش «احمد بن محمد بن یعقوب» بویوک تاریخچی، طبیب، هابئله فیلسوف تجارت الامم آدلی کیتابیندا، بو داشی «گووور قالا» آدلاندیراراق یازیر: «هولاکو خان بو قالانی یئنی دن سهمانلاییب تیکیر او فرمان وئریر بغداد دان هابئله باشقا اؤلکه لردن گتیریلمیش غنیمت لری، قیزیل لاری بو قالا دا باسدیرالار.
سونرالار همین بو قالا هولاکو خانین مزاری اولوب واونو بورادا تورپاغا تاپشیرما قیلا میللت طرفیندن بو داش گؤوور قالا آدلانیر»{2}
آما هولاکونین قیزیللاریندان داها ده یرلی ثروتی بؤیوک موسیقیچی «صفی الدین اورموی» دیر، هولاکو بغدادی فتح ائدنن سونرا اورموی نی ده اؤزیله آذربایجانا قایتاریر، اورموی آدیلا تانیلمیش عبدالمومن بن یوسف بن فاخر صفی الدین اورموی، همن بو قیرخلار قالاسیندا هولاکو خانین غضبین ساکین لشدیر مک اوچون عود چالیر، باجاراقلی دا اولور.
هر حالدا عرب یازیچیسی«طبری» ده « 320 ــ 221 » ق ایللری اورموگؤلون نقل ائلییَرَک یازیر:« گؤلون ساحیلینده محمد بن بعیث ین ایکی قالاسی وار. بیریسی «شاهی قالاسی»او بیریسی ده «بیر قاپی، قالاسی»دیر، طبری نین یازیلاریندان بللی اولور بو ایکی قالا {ایسلامی آداسیندا یئرله شن شاهی قالاسی، ایله ایندیکی کاظیم خان قالاسی}اولوبلار، و او دئوریده عرب حاکیمی محمد بن بعیث ین سلطه سی آلتینا کئچیر.
بیر قاپی قالاسیندا خرمی لردن اولان قیرخ سایلی قورخماز آذربایجان ایگیدینه، خلیفه نین بیر بؤیوک اوردوسو ایله یئنندن سونرا بوقالانین آدی اوزون زامانلار میللت طرفیندن قیرخلار دئییلیب.
بو آرادا آذربایجانلی «رواد اوغلو وجنا» یادا ایشاره اولونور، طبری سؤزونون داوامیندا یازیر: {آفشین آذربایجانا گلن کیمی خرمی لرین قوشون باشچیسی {عصمت} ده شاهی قالاسینین دروازاسینا یئنیر، بو آرادا عرب قالاچی محمد بن بعیث عادتی اولاراق بؤیوک بیر یالان ایله عصمت ین قوشونونا یئمک ویئم یوللاییر، عین حالدادا عصمت ین قوشون باشچیلاریندان اون باشین قوناق چاغیریب گئجه نی باشلارین کسیر.
کاظیم خان قالاسی ایله شاهی قالاسینا گؤره غازان خانین آدلیم وزیری «خواجه رشید الدین فضل ال..» دا«غازانی تاریخینده» ایشاره ائدیب یازیر: «هولاکوخان، بوتون شام دان توتدو بغدادا هابئله باشقا اؤلکه لردن گتیریلمیش غنیمت لری شاهی قالاسی ایله تلا بیر قاپی قالاسیندا باسدیردی، سونرالار وزیرلرین و حاکیم لرین باجارسیزلیقی هابئله خیانتلرینه سبب، چوخو اوغرولانیب آرادان گئتدی»{ 3 }
داها بیر بؤیوک یازیچی، «یاقوت حموی» کاظیم خان قالاسینا رغمن یازیر: «فی جبلها قلعة حصنیة مشهوره أهلها عصاة علی ولاة آذربیجان فی اکثر اوقاتها و ربحا فرحوا فی سفینتهم و قطعوا علی السهبئه وعادوا الی حصینتهم فلایکون علیهم سبیل وقد رأیت هذا الفلعة من بعد عند اجتیازی به هذا الجیرة قاصدأ الی الخراسان فی ...
ترجومه : گؤلون داشیندا، موحکم بیر قالا وار، بو قالانین آداملاری حاکیم لرین علیهینه چیخیب عصیان ائدیرلر،ها بئله گاهدان قالادان چیخیب کاروانلاری تالاییب قاییدیرلار، 67 جی ایلده خوراسانا گئدن زامان، اوزاقدان بو قالا«هولاکو»ایله اوز به اوز اولوب گؤزومله گؤردوم.
ابولقاسم فردوسی ده شاهنامه ده، چیچست دن هابئله اونون بیر قاپلی قالاسیندان آد آپارار کن دئییر : « افراسیابی «همن آلپ ارتونقانی» بو قالادا، هوم آدلی بیریسی یئرین تاپیب کیخسرو یا خبر وئریب، و نهایت اونو توتوب اولدورورلر.
سایدیغیمیز قایناق لاردان علاوه، «میرزا رشید ادیب الشعرا ایله علی افشارین»، «تاریخ افشار و عبیدا... فتنه سی» آدلی کیتابدادا بو قالایا آیید بیر پارا یازی لارا هابئله شکیللره راست گلیریک، بو کیتابین، 12 و13 نمره لی عکس ایله ایضاحیندا«ابوالحسن خانه زاد ابن مرحوم علینقی خان»ایمضاسیلا بئله یازیلیب: «هولاکو خان قالاسی،گوگرچین«گوورچین»آدیلا تانیلمیش،اوردا قرار تاپان سو آنبارینیین باشیندا، 40 نفرین مکانی، مزاری آدلانیب،ایندیلیکده جومعه لری هر یئردن بو مقدس مکانین زیارتی اوچون گلیرلر، بوگؤلون ان درین یئری داشین قیراغیندا یئرله شیر، ملک قاسیم میرزانین امریله اوزون کندیل ایپ لرایله بو مکانین درین لیغین اؤلچوب لر.
قالانین دروازاسی گؤله ساری آچیلیب، دروازانین آغزیندا مرمر داش اوزره هولاکو خانین آدی یازیلیب، دروازانین، اوز به اوزونده قیرخ« 40 »قهرمانین زیارتینه گلن زائیرلر اوچون بؤیوک خارا داشی چاپیب آغاجدان کؤرپو سالیبلار، بو کؤرپونو گؤتوردوکده، قوش دان ساوا هئچ کیمسه قالایا گئدنمز.
خیرسک داشیدا، هولاکو داشینین یانیندا هابئله گؤگرچین، «گؤورچین» کندینین{4} قارشیندا دایانیب،بو قالانین هئچ بیر یولو یوخدور، هولاکو دئورینده ساروج ایله خیرسک ه یول چکیلمیش دیر، او یولو دا ایندی سو آلیب.»
آما شوبهه سیز، بو داشین آلین یازیسی نین ان اؤنملی بیر قیسمی ده کاظیم خان آدلی بیر قهرمانین ایگید لیک لریله یازیلیب، یقین عزیز اوخوجولاریمیزین آزدان چوخدان یوردوموزون، اؤزللیکده باتی آذربایجانین قهرمان اوغلو کاظیم خان قوشچو ایله تانیشلیقلاری وار،آما هر نَسه داشدان صوحبت گئتدیکده بئلنچی بیر ایگیدین حاققیندا دانیشماماق مومکون دئییل،
او زامانلار کی قان ایچن روس اوردوسو، یالتاق دا یالواران جیلولار، چؤرکی دیز اوسته اولان سیمیتقولار، باتی آذربایجان تورپاق لاریندا،روس، اینگیلیس، فرانسا و آمریکا یاردیمیلا، گؤنده بیر دهشتلی فاجیعه یارادیردیلار، اورمونو، سالماسی قانا بیلَشدیریردیلر، قوشچو نون اوجا اوچان قارتالی انزلین کئشیینی چکیر قاچقینلارا یاردیم اولور، عدالت بؤیکوایله کیمسه یه آیی کئشلیق قویمایاراق پای بؤلور، و در حال یئددی ایل تامام یاغیلارا اود قیسدیریر
«ماللا ایسماعیل سپهر»، کاظیم خانین رسمی کاتیبی بوتون بو ایللری کاظیم خانلا اولوب هر نه یی یاخیندان گؤردوکده کاظیم خانین نئجه آد چیخادماسینا رغمن یازیر:
«جیلولارین باشچیسی مارشیمون سیمیتقو الیله اؤلندن سونرا جیلولارین بیردسته سی قوشچویا یوگورورلر، بو 40 نفرلیک موسلح جیلو کاظیم آدلی مشهدی ایرضانین اوغلو و ایگید یولداشلاری ایله اولان دؤیوشده هامیسی اؤلور ائله جه ده سیلاحلاری کاظیمین الینه دوشور»، بوراسی کاظیم خان آدلی حماسه نین باشلانیشیدیر.
جیلولارسایسیز بؤیوک فجایع تؤره دیکدن سونرا اونودولماز عسگر آباد فاجیعه سین یارادیر لار، بو دهشتلی فاجیعه کاظیم خانی داها آرتیقراق داماردا قانین جوشا گتیریر.
«تاریخچه اورمیه» کیتابینین یازیچیسی، «رحمت ال.. توفیق» اؤزو او ایللرده اورمودا یاشییاراق بو جینایتی بئله وصف ائدیر:«کندین اهالیسی مسجیده پناه آپاریرلار. جیلولار مسجیدین بوتون قاپی باجاسین باغلاییب،ایچری گئییب بوتون بؤیوک کیچیک آرواد اوشاقی وحشیجه سینه قتل عام ائله ییرلر، قان مسجیدی گؤتوروب قاپی دان ائشییه آخیر، بو دهشتلی جینایتده بوتون کندین آداملاری اولوب تکجه بیر کیشی ایله آرواد جنازه لرین آلتیندا یارالی دوشوب قالمیشدیرلار.
«اورمیه در گذر زمان« کیتابینین یازیچیسی «حسن انزلی» ده جیلولارین بو آغیر جینایتینه ایشاره ائده رک یازیر: بوتون بو جینایت لردن سرمست اولان جیلولار بو فاجیعه نی تؤردیکده،«بارن ذخر» آدلی بیر مسیحینی، قورخو هه ده قه لی مکتوب ایله کاظیم داشییا گؤندریرلر، بو مکتوبین عینی مضمونی بئله یازیلمیشدیر: بوتون اورمیه و سالماس شهرلرایله کندلری بیزیم «آسوری لر» سولطه سی آلتینا کئچیب، وبونونلا برابر دونیا اؤلکه لری آسوری لرین ایستیقلالین و یئنی مملکتیمیزی بو تورپاقلاردا رسمییته تانییب تصدیق ائدیبلر،سیزه نصیحت ائلیریک داشدان یئنیب، سیلاحلارینیزی وئریب ائولرینیزه قایئدیب اکینچیلیق ائده سیز!!! یوخسا سیزی اولدوروب دنیزه آتاجاییق.
کاظیم خان بوتون بو قورخو هَده قه لی مکتوبلارلا سؤزلره باخمایاراق مقدس یولونا داوام وئریر وسیلاحداشلاری ایله بیرلیکده جیلو، سیمیتقو قارشیسیندا دایانیب، بلکه دوزگون باخاندا ایستعمارین غربی آذربایجانی ایران دان آییرما سیاستین و انگلیس الیله مسیحی بیر دولت یارادیلماسینین قاباغین آلیب چیرکین خریطه لرین پوزوب.
دیققتله باخین! سونرالار بو مکتوب لار دفعه لرله تیکرار اولوب، حتی ایش او یئره یئتیریر کی« اینگلیسین تبریز ده کی باش کونسولو «کاپیتان ِگرد» کاظیم خانا قورخوهدَه قه لی مکتوب یازیب مئساژ گؤنده ریر.
«ماللا ایسماعیل سیپهر»،«تاریخ نوشاد» آدلی کیتابیندا یازیر : «اینگیلیس کونسولی داشدا کاظیم خانلا گؤروشدیکدن سونرا {5} چهریقه ساری گئدیب کاظیم خانی دوباره دن گؤرمک اوچون قوشچویا گلدی آما کاظیم خان کونسولون گؤروشونه حاضیر اولمادی، من «ماللا سیپهر» یاخیندان کونسولی گؤروب دئدیم آغا بیزیم گوناهیمیز ندی ، کاظیم اؤز سیلاح داشلاری ایله ، قالایا یئغیشیب ، بونون کند اهلینه نه دخلی وار، کونسول هیسله نه رک قایئدیب دئدی: «سیزین گوناهینیز بودور کی کاظیمین دؤورون آلیب حیمایت ائلیرسیز! سیزلر یاردیم ائتمه سز کاظیم هئچ نه ائلیه بیلمز! ایسماعیل آغانین حاققی وار بوتون بو کند لری آتلیلاریلا آیاخلیا ! نیه کی سیزلر سیمیتقونون تابیعی اولمایبسیز!!»
«ماللا سیپهر یازیر»،« او گونه کیمی خود من اینانمیردیم سیمیتقونی اینگیلیس حیمایت ائده، آما او گوندن بری بو سؤزه ایمان گتیردیم». ماللا سیپهر سؤزونون داوامیندا یازیز:«کونسولین ماموری ایسماعیل خانلا، خود من داشا ساری گئدیب کاپیتان ِگردین سؤزلرین کاظیم خانا چاتدیردیق، بو آرادا ایسماعیل کاظیم خانلا پیس دانیشیب دئدی : کونسولین دئیشیینه گؤره سیز گرک شهره گله سیز، یوخسا زورایله آپاراجاقلار، ماللا سیپهر یازیر کاظیم خان بو سؤزی ائشیدن کیمی تاپانچاسین چکیب ایسماعیلی اؤلدورمک ایسته ییردی کی من یالوار ـ یاخار ایله قویمادیم»
«محبوب داداشپور» دا «کاظیم خان قوشچو» آدلی کیتابیندا همن بو مساله یه توخوناراق یازیر: «کونسول آدامی ایسماعیل خان کاظیم خانا ساری اؤز توتوب دئییر، کاظیم خان اؤزون گلمه سن مجبور اولوب سنی زورلا آپاراجاییق و ... کاظیم خان بو حالدا تاپانچاسین چکرَک اوجادان دئییر:«بی شرف سن اؤزون خاچ پرست اولوبسان ایستیرسن منیده دینیمدن دؤنده ریب اینگیلیس بایراغی آلتینا آپاراسان، ... اولموش کونسول غلط آرتیب»
اینگیلیس کونسولی، کاپیتان ِگرد قوجا ایستیعمار سیاستینه تابیع اولاراق کاظیم خانین موقاویمتین سیندیریب سیمیتقویا یول آچماق اوچون یئنه بیر حربه یه ال آتیر.
محمد تمدن «اورمیه تاریخی» آدلی کیتابیندا بو قونویا آیید یازیر:«قدیم افسر لردن اولان کلبعلی خان آدلی بیر سرهنگ، اینگیلیس کونسولوندان ماموریت آلیر، کاظیم خانلا گؤوشوب اونو داشدان چیخیب کونسوللوقا هابئله سیمیتقویا تابیع اولماقا رغبتین قازانسین، کلبعلی خان کاظیم خانلا گؤروشونده ، کونسولون بوتون سؤزلرین دئییب هابئله کونسول سون سؤزلرینده بو مضمون دا کاظیم خانا چاتدیریبب، کونسول دئییر، کاظیم خان بو شرط لری قبول ائتمه سه، داشی کاظیم خانین باشینا داغیداجایام، کاظیم خان کونسولین سون سؤز ساوینی ائشیدرکن آجی گولومسه ییب دئییر، سرهنگ سندن ایستیرم منیمده سؤزلریمی آرتیق اسکیتمه دن کونسولا یئتیره سن، گئت سؤزلریمین سونوندا بونودا کونسولا دئگینن کی، کاظیم دئییر:جیناب کونسول منیم ... یئییر.
بلی،بوراسی کاظیم خان داشی دیر،ایگید لرین سیر داشی ــ دونن،بوگؤن،صاباح،هرآن قهرمانلار یولداشی. کاظیم خاندا بو قهرمانلاردان اولاراق آدی خالقی طرفیندن بو باشی بلالی ایگید پرور داشا، قالایا لایق گؤرونوب.
«اورمیه تاریخینین» یازیچیسی، محمد تمدن، سیمیتقو فیتنه سینده اورمودان کؤچوب کاظیم خان داشینا گئدرکن یازیر:«کاظیم خان داشی، گؤرمه لی منظره لردن ساییلان بیر قالادیر، بو داش گؤلون ان درین نقطه سینده قرار تاپیب و بیر ایستراتژیک مؤوقعیه مالیک دیر، کئچمیش ده آدی قیرخلار هابئله بیر قاپی آدلانیب...
«محمد تمدن»، کیتابیندا، قالانی توصیف ائتمه دن اول، کاظیم خانا گؤره یازیر: «کاظیم خان قوشچونون غیرتلی اینسانلاریندان بیری بو قالایا قوشچی، قره باغ، گؤورچین قالا و...ایگید لرین بیر یئره توپلاماقلا، اطراف کندلری هابئله داشا پناه گتیرنلری، سیمیتقونون قولدورلاری هوجوموندان قورویوب ساخلاییر.
چوخ آدلیم و سندلی اولان«اورمیه،عالم یاندیریجی محاریبه ده»کیتابینین، یازیچیسی «رحمت ال.. خان معتمدالوزاره» ده جیلولوق ایله سیمیتقولوق فاجیعه سینه توخوناراق اورمونون دهشتلی منظره لریندن بیریسینی بئله وصف ائدیر: «اورمودان کاظیم خانین یاشادیقی قیرخلار داشینا 10فرسخ بلکه ده چوخ یولدور، بو یولون کندلری بوتون لیکده اورمو کویشنینین ان آباد پارچالاریندان ساییلیردی و نوفوس باخیمیندان کمال حدینده یدیر،آما ایندیلیکده بو یولون بویوندا کندلر بوتون داغیلیب و بوتون بو کندلرده بیر اینسان دا ساکین دئییل، یئرلی ساکین لر بوتون اولوب یادا قاچقین دوشوب لر، باغلار داغیلیب، اکین یئرلری تیکانلیق ایله قمیش لیغه دؤنوب، بو دوروملا برابر وحشی حیوانلار او جومله دن دونقوزلار بو یئرلرده مسکن سالیب»
هر حالدا قونودان کنارا چیخمایاق، «محمد تمدن»، کاظیم خانا قوناق اولوب، قالانی یاخیندان گؤروب بوتون دلیک دئشیین تانییاندان سونرا گؤردیک لرین بئله یازیر:« قالایا گئدن یول ان عجایب لردن ساییلیر بللی دئییل بو داش یول اینسان الیله سالینیب یوخسا طبیعت الیله، یول یوخاریا ساری گئدیکجه انی آزالیر ونهایت6 متره یئتیشیر،«تمدن»، گؤردوکلرینین داوامیندا یازیر: داشین اتکیندن یوخاری یا باخاندا 200 مئتر اؤندورلیگینده سال داش گؤرونور، عینی حالدا اوستن آشاغی یا باخاندادا یئنه بیر بوتون قایا گؤرونور کی دنیزین اوزوندن اوسته ساری قالخیب،بو قالانین دالانیندان آلتی مئتیرلیک بیر یولا راست گلدیک کی 200 مئتیر اوزون لیکده دنیزه ساری گئدیب سانکی آرادا قیریلیب، کاظیم خانین امریله بو آرادا بیر کؤرپو سالینیب، بو کؤرپونو گؤتورلندیکده قالانین یولو تمامیله باغلانیر.
«تمدن» هابئله قالانین یازی داشلارینا ایشاره ائده رک یازیر: قالادا اسکی زامانلاردان قراوول لیک لار واریمیش، کاظیم خان اونلاری سهمانلییب، بو قراوول داشلارینین بیری آغ مرمر داشدان زینت تاپمیش دیر. اوزرینده گؤزل نسخ خط ایله بو عیبارت یازیلمیش دیر«اظفر علی ال..السلطان الاعظم الحطاغ الحسین ...»اورمیه تاریخینین یازیچیسی هابئله آرتیریر، قالادا چوخلو پارلاق آغ مرمر داشلار ایله قبیرداشلاری گؤرونوردی کی اوزلری گؤزل خط ایله قازیلمیشدی، سونرالار 1349 جی ایلده بو داشلاردان یادداشت گؤتوروب عکس سالماق اوچون گئده نده هئچ بیری سین گؤرَنمَدیم، کند اهالیسینین دئدیگینه گؤره اجنوی اؤلکه لردن گلیب آپارمیش دیرلار،البته داشلاردان بیری سویا دوشوب دئییب، یئرین گؤرسَدیردیلر.
«تمدن»سؤزونون داوامیندا قالا دا بؤیوک بیر قویودان سؤز آچیر و کاظیم خانین تیکدیغی بینایا گؤره یازیر:
کاظیم خان قالادا، ایکی قات بیر ائو تیکیب، عاییله سی اوردا یاشاییر، قالانین اوستونده تیکیلن بو ائو قدیم افسانه لری خاطیرلاییر،کاظیم خان بو بینادان باشقا دمیرچی خانا، موهوممات زاغاسی،هابئله بیر پارا باشقا بینالاردا تیکیب،ائله بونا سبب ده بؤیوک داشلاری دینامیت له یاریب سهمانلاییب.
کاظیم خانین اؤنملی ایشلریندن بیریسی ده، قاییق قوشما ایشیدیر، احتییاج اولان زامانلار، آداملاری گؤلون اوتای بو تایینا آپاریب گتیریردیلر،و بونونلا برابر قالایا آذوقه داشییر دیلار.
کاظیم خان یئددی ایل بو قالادا، الوان الوان دوشمنلرین قارشیسیندا دایانارکن، نهایت 1301 جی گونش ایلین آذر آیئنین 22 سینده «اینگیلیس الیله گونی گؤندن آرتیق بؤیوین باش وزیر ریضا خان میر پنج اوردوسو الیله آیلار بویو موحاصیره آلیناندان سونرا بیر قزا نتیجه سینده داشدا بومبا آچیلیب دونیاسین دئییشیر.
اؤنملی سی بو کی کاظیم خان داشدا موحاصیره اولان زامان، دفعه لرله بیله سینه تاپشیریق وئریرلر تسلیم اولا، لاکین او قبول ائله میر وبو کاظیم خانین، سیاسی باخیمدان دا بؤیوک دوشونجه سین گؤرسدیر، «اورمیه در گذر زمان»کیتابینین 19 جی بؤلومونون 518 جی صحیفه سینده یازیلیر: کاظیم داشی آیلار بؤیو موحاصیره ده اولان زامان، گؤورچین قالا کندینین اربابی، حاجی شهاب الدوله، کاظیم خانی یاخیندان تانییب، بؤیوک ایشلرین بیلیب، سئودییینه گؤره کاظیم خاندان ایستیر داشدان یئنیب، بیرلیکده اورمیه یه گئتسینلر، ائله جه ده شهاب الدوله واسیطه اولوب کاظیم خانی باغیشلاییب بیر دیرلی رتبه وئرسینلر،
آما سوز بوراسی کی کاظیم خان ایران دا گئدن بوتون سیاسی اویونلاری دوشونرکن شهاب الدوله نین جاوابیندا دئییر: آغا! من بو قدر بیلیرم، ایران داها، قانونا قایئتمایاجاق، ریضا خان ایندی وزیرالوزرا اولسادا، تکجه شاهلیقا فیکیر وئریر، احمد شاه ایش اوستونه گلسه منیم گؤزوم اوسته، منده اونا باش ایَرم، آما ایندیسه من داشدان یئنمه یه جم، قانیم بو داشی بویاسا بئله.
«محبوب داداشپور»کاظیم خان قوشچو آدلی کیتابیندا، کاظیم خانین آخیر گؤنلرده اولان احوالاتین کاظیم خانین «خانیم آدلی» قارداشی قیزی دیلیندن بئله یازیر: عمی مین بوتون حرکاتین یاخیندان دویوب، گؤز آلتینا آلیردیم، دویغولارین هئچ بیلدیرمه دن، سازین{6} گؤتوروب، آستاجا اوزاقلاشدی، اوزاقدان عمیمی ایزله ییردیم، اوبیر سال داش اوسته ایله شیب توفنگین داش اوسته قویوب، صدفلی سازین باغرینا باسیب دیلندیریب و حزین سسی ایله اوخوردو:
بس دی فلک داها چکمم نازییین ـــــ آغلاتمارام اؤردگییین قازییین
گؤیلو خوش اولانا گؤندر سازییین ـــــ منیم گؤیلوم پریشاندی آغلارام
کاظیم خانین، قارداشی قیزی «خانیم» دئییر عمیمین بو سؤزلری بیلمده ائله احوال ـ روحیه یاراتدی کی اؤزومو داها گیزلینده ساخلایانماییب یاخینا گئتدیم، عمیم منی گؤردوکده تئز گؤزلرینین یاشین ایکی الیله سیلدی، آغلایا آغلایا دئدیم، قوربانین اولوم عمی سنده آغلاییرسان؟ عمیم دئدی: خانیم گرک گلمه یردین، سونرا دئدی اوره ییمه قویولوب، یاشاییشیمین سون گونلریدی، حیاتلا ساغ اول لاشماق ایسته ییرم اوره ییم اؤلوب گئدن یولداشلاریما سیخیلیر.
محبوب داداشپور ایدامه ده یازیر: «کاظیم خان سون گونلرده اؤز باخیشیلا هامی دان حلالیت آلیردی وبو داشین ساکین لرینده، بؤیوک بیردویغو سال جو یاراتمیشدیر، قالادا آروادان، کیشی یه، جاوان قیزلاردان اوغلانلارا کیمی هر هانسی سیلاح گؤتورمک باشاریردی، الینه سیلاح آلیب، بیر ایگید تک دؤیوشوردو».
بلی، کاظیم خانلا برابر اونلارجاــ یوزلرجه {7} قهرمان کیشی یا آرواد ــ اوغلان یوخسا قیزاصلانلار دؤیوشسه بئله، یازیق لار اولسون ایندی چوخلارینین حتی آدینی دا بیلمه ییریک، سانکی خود کاظیم خانی تانیمیشیق؟! کاظیم داشینین باشقا ایگید لرین تانییاق، کاظیم خانین آنا یوردو قوشچودا بو قهرماندان بیر ساده هیکل داشی دا گؤرونمور، مگر بو همن کاظیم خان دئییل کی ایللر بویو، روس، اینگیلیس، جیلولوق، سیمیتقو و ریضا خان قارشیسیندا بیرباشی اوجا قهرمانا تای آیاق اوسته دوروب اجنوی لره باش ایمیر، سونرا گلیب دئییریق جاوانلاریمیز ندن، گؤنئی آمریکانین قهرمانی چه گورانین میدالین بوینولارینا سالیب ، اؤز کؤکی اولمایان اینسانلارا تای خیاوانلارا چیخیر لار.
دوزگون باخاق، بیز ستتارخانلاریمیزا کاظیم خانلاریمیزا نیله میشیق؟!
قایناقلاریمیز و ایضاح لاریمیز:
ـــــ «افشار تاریخی» میرزا رشید ادیب الشعرا،وعبیدال..فیتنه سی، علی افشار، سهمانلاییب چاپا حاضیرلایانلار،پرویز شهریار افشار، محمود رامیان ـــ عکس و ایضاح نمره 14، 13، 12، شفق 1345
ـــــ «اورمیه، عالم یاندیریجی موحاریبه ده» رحمت ال.. خان معتمد الوزاره، ص 531و532 شیرازه 1379
ـــــ «رضائیه تاریخی» محمد تمدن، ص 20،24. 369، 347و8 تهران 1350
ـــــ «اورمیه گؤلو و ایسلامی آداسی» بهروز خاماچی،ص 49و60 104تا108 مهدآزادی 1376
ـــــ «اورمیه تاریخچه سی» رحمت ال..توفیق، ص 131 و... شیرازه 1382
ـــــ «طبری تاریخی» محمد بن جریر، ترجومه ابوالقاسم پاینده، تهران 1362
ـــــ «نزهة القلوب» حمدال.. مستوفی، ص 240 تهران 1336
ـــــ «غازانی تاریخی» خواجه رشیدالدین فضل ا.. ص 182 اینگیلیس 1358 ق
ـــــ «کاظیم خان قوشچو» محبوب داداشپور قوشچی، ص 73 ــ 154،5،6، و 167 ــ یاز 1388
ـــــ «زامان بویونجا اورمیه ــ اورمیه در گذر زمان» حسن انزلی،ص 486،498و9 512،13،14و518 دستان 1384
ـــــ «تاریخ نوشاد»ماللا ایسماعیل سیپهرگؤورچین قالا، ال یازما 1341 ش : بو کیتابین رونوشتی سایین غلامرضا غلامی قوشچی جینابلارینین شخصی آرشیوینده موجود اولارکن اونا ایرجاع اولوندو.
{1}عکسین ایضاحی،سایین محبوب داداشپور قوشچونون «کاظیم خان قوشچو» آدلی کیتابیندان آلینیب،خاطیرلامالیق محبوب داداشپور، کاظیم خانین قارداشی اوغلو و یاخین سیلاحداشلاریندان اولان«داداش بیین» باجیسی اوغلو دیر.
{2}هولا کونین مزارینین هاردا اولدوقینا گؤره ایکی سؤز وار، دئمک اولار بوتون تاریخ یازیچی لاری، اونون تورپاغا تاپشیردیغی یئری ایندیکی ایسلامی آداسیندا یئرله شن شاهی قالاسییلا، کاظیم داشین بیلیب و یازیبلار.
{3} بوقیزیللارین، عتیقه لرین قالیب قولانیدا، بیرینجی دونیا ساواشیندا روس اوردوسو الیله تالاندی. حسن انزلی ماللا ایسماعیل سیپهریندن اولان گؤروشینده بو سورونو سوروشاراق یازیر: تاریخ نوشادین یازیچیسی دفعه لرله منه دئییردی، بیرینجی دونیا ساواشیندا من اؤزوم «ماللا سیپهر» 12یاشیندا اولارکن، گؤردوم روس اوردوسونون عسگرلری قیرخلار داشینا گلیب ، بیر نئچه گون داشدا قالیب آختاریش آپاراندان سونرا، آتلاریلا، ده وه لره، یوهلنمیش اشیاء ایله داشدان یئنیب گئتدیلر...
{4}تاریخ افشار آدلی کیتابین 14 نمره لی عکس و ایضاحیندا گؤورچین قالا کندینه آیئد یازیلیب: بو کند اورمی نین ــ قره باغ انزل ماحالیندا قرار تاپیب، آدی گؤگرچین قالا «گؤورچین» دی، بو کند مرحوم شجاع الدوله نین مولکی دیر و هولاکو قالاسینین اوز به اوزونده یئر له شیب، گؤورچین قالا کندین دن هولاکو قالاسینا اون بئش دیقه یولدور، بو کندین اهالیسی قدیم زامانلاردان بری، بؤیوک سولطان لاردان فرمانلاری وار، و کیمسه بو کندین آداملاریندان دیوان مالییاتی آلماق حقی یوخدور، نییه کی بو کندین بوتون آداملاری اوزون کئچمیش دن هامیسی گمیچی اولوب، هابئله قیرخلارایله خیرسک قالاسین قوروماق دا چالیشیبلار...
{5}بو گؤروش، کاظیم خانلا، اینگیلیس کونسولی«کاپیتان ِگردین» بیرینجی و سونونجو گؤروشویدور، سونرالار کاظیم خان اینگیلیس کونسولونین گؤروشونه حاضیر اولمور. بو گؤروشه آیید «تاریخ نوشاد»دا بئله یازیلیب: اینگیلیس کونسولی کاظیم خانا خبر وئرمه دن قوشچو یولوندان داشا ساری گلیرمیش، کاظیم خان اؤز توفنگچی لری واسیطه سی ایله بو مووضوع دان خبر دار اولوب کونسولی داشدا قبول ائلییر، بو گؤروشده کونسول کاظیم خانا اوز توتوب دئییر: ندن ایسماعیل آغادان! تبعییت ائله مییب، اونون فرمانلارین جاماعات طرفیندن یئرینه یئتیر مه ده مانع اولورسان؟ کاظیم خان جاواب وئریر: جیناب کونسول، من بیر اکینچی یم، ایسماعیل آغا منی کؤیشنیمدن کندیمدن ایراق سالیب، او بو یازیق کندی لره جرمه باغلاییب اونلاری تالان ائلیییر، او عمر خانی منیم اوستومه یوگوردوب، ساواش سالیب، یوخسا بونلار منیم گوناهیم ساییلیر؟! کاظیم خان سؤزونون داوامیندا سیمیتقو یا ایشاره ائده رک دئییر، بیر آدام کی قوناق چاغیریب قوناقیین اؤلدورمک نییتینده اولا اونا نئجه آرخالانماق اولار، کونسول باشین آشاغیا سالیب بیر آن فیکیر له شه رق قایئدیب دئییر: کاظیم خان ، سن داشدان آشاغی یا یئنسن سؤز وئریرم، سیمیتقو سیزیندن ایشی اولمایا! نییه کی سیز اینگیلیس دولتینین حیمایه سی آلتیندا اولاجاقسیز!! کاظیم خان بو آرادا فرصتدن ایستیفاده ائلییب دئییر: ایه سن کوردلری نجف آباد، قالاسی دئوریندن اوزاقلاشدیرسان، منده اوچ گوندن سونرا سنینله شهره قاییداجایام، کاظیم خانین ساوادی اولما سادا اؤز هوش و ذیکاوتیله، حتی سیاست تؤلکوسو «کاپیتان ِگردی» ده مغلوب ائلییر، نییه کی نجف آباد قالاسی بوتون کند اهالیسی ایله عمر خانین موحاصیره سی آلتیندایدیر و ایه سیمیتقو نین آداملاری بو کنده یول تاپسایدیر لار بوتون کند آداملارین اولدوروب، ائولرین تالان ائلییه جه یدیلر. کاپیتان ِگرد عمر خانین تفنگچی لرین دالییا چکیب، سیمیتقو ایله نقشه سین هماهنگ ائتمک اوچون چهریقه ساری گئدیر و بو آرادا کاظیم خان فورصتدن بهره له نیب، نجف آبادین بوتون اهالیسینی کاظیم داشی یا آپاریر. ائله «محبوب داداشپور» دا کیتابیندا نجف آباد کندینین قورتولوشونا ایشاره ائده رک، بوتون نجف آباد اهالیسی ایله کاظیم داشیدا یاشییان آداملارین درین سئوینجینه رامآ یازیر، نجف آباد جاماعاتی داشا یئتیشنده بؤیوک بیر جوشقو وسئوینج یاراندی، هامی شادلیق دان گؤزلری دولاراق بیر لیکده بو شعرلری اوخویوردولار:
صف چکر توفنگچی، ساغ سولوندا ـــــ وار نیشان آغامدان، کاظیم قولوندا ائشیلمیش گول له دن، ائلین یولوندا ـــــ کاظیم خان بؤیکونه قوربان اولایدیم
یاییلیب هر یانا، صوحبتی سؤزو ـــــ داردا قویماز قالا گؤزلویون گؤزو یوخسولو دویورار، آج قالر اؤزو ـــــ عدالت بؤرکونه قوربان اولایدیم
{6}کاظیم خان الینه سیلاح گؤتوروب، تورپاغینا قارشی مو تجاویزلرله اوزون زامان موباریزه آپارمادان اول، آشیق سازی چالیب اوخویاردی، گؤرنلرین دئدیکینه گؤره آشیق صنعتینی اوستاجاسینا ایفاء ائلییر دی، اورنک اولاراق باخین«سپهبد جهنبانینین» خاطیرات کیتابینا، جهانبانی هر ندن اول کاظیم خان دان سؤز آپراراق دئییر: بو آدام کئچمیشده، آذربایجانلی لارین دئییشیجه آشیق ایدیر، آشیق یئرلی چالقی چیلاری دئییر لر بونلار بیر نووع سه تار یا چو گور چالیر لار! سپهبد جهانبانی سونرا کاظیم داشی دا، کاظیم خانلا اولان گؤروشوندن سؤز آچاراق دئییر: قالادا کاظیم خانین قوناقی اولوب، گئجه نی آی ایشیغیندا دانیشیردیق، کاظیم خان منه ساری باخیب دئدی: بیلیردین من جاوانلیقدا آشیق ایدیم، دئدیم نییه ائشید میشم ، آما ائشیدمک هارا گؤرمک هارا، کاظیم خان آیاغا دوروب، اوداسیندان، آشیق سازینی گتیردی، سازین گؤن دن اولان بندین سول قولوندان آسیب تورکجه اوخوماقا باشلادی، ایستی و کیشی یانا سسی، سازین سسیله قاریشیب جیلوه له نیردی. سپهبد جهانبانی سؤزونون داوامیندا یازیر: «او گئجه آیئن ایشیغیندا آشیق کاظیمین دورومو، گؤلون شپه لری، و آی اولدوزون قاش گؤز آتماسی، منیم اونودولماز خاطیره لریمدن دیر کی همه شه گؤزوم اونونده اولوب و اولاجاق»
{7}سیپهبد جهانبانی، خاطیرات کیتابینین 247 صحیفه سینده کاظیم خانین سیلاح داشلارین 200 آتلی وپیاده یازیب دئییر: کاظیم خانین آداملاری فیشنگین پوکه سین 50 مئتیرلیق مصافه دن نیشان توتوب ووروردیلار، جهانبانی سونرا سرهنگ شیبانی نین دیلیندن یازیر: کاظیم خانین سیلاحداشلاری یئنیلمیین بیر دؤیوشچودیرلر وکاظیم خانا تام علاقه و حرمت بسله ییر لر. البته ماللا ایسماعیل سیپر کاظیم خانین سیلاح داشلارین 300 نفر ساییر، آما هر حالدا سون گؤنلرده کاظیم خانین توفنگچیلری بو رقم لردن چوخ آزیدیر
یازار: محمدعلی ارجمندی ـ آغری درگیسی ـ سایی 110


c: text/html

text:
تورکلره آنادولو قاپیلارینی آچان سلطان آلپآرسلانین مزارینی آختارما ایشلرینده سئویندیریجی خبر گلدی. آختارما چالیشمالاریندا تثبیت ائدیلن ٥ نقطهیه ایلک قازما آوریل آییندا وورولاجاق.
تورکمنیستاندا سلطان آلپآرسلانین مزارینی آختارما ایشلری، پرزیدنت عبدالله گول و تورکمنیستان پرزیدنتی قوربانقولو بردیمحمدووون ایمضالادیقلاری بیر آنلاشمایلا آگوست آییندا باشلامیشدی.
تورک امکداشلیق و قالخینما آژانسی (تیکا)، تورکمن اوزمانلارلا بیرلیکده ژئوفیزیک و خریطهلندیرمه چالیشمالاریندا ٥ نقطه تثبیت ائتدی. قازی ایشلرینی یئریدهجک هیاته باشقانلیق ائدن آنکارا اونیورسیتهسی دیل تاریخ جغرافیا فاکولتهسی مودور یاردیمچیسی ضیا کنعان بیلیجی، مزاری تاپماغا یاخین اولدوقلارینی سؤیلهدی.
چالیشمالار چرچیوهسینده ٥ نقطه تثبیت ائتدیکلرینی ایفاده ائدن بیلیجی، چالیشمالار سیراسیندا بونلارین ساییسینین آرتابیلهجیینی ایفاده ائتدی. "هر روایت، هر بیلگی دگرلندیریلدی" دئین بیلیجی، "بئش نقطه دگرلندیریلدی. بونلاردان ایکیسینده چوخ اومودلویوق آچیقجاسی" دئدی.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
آی گول ساتان هایانداسان؟ گل توكانا. «سونای گلیر» گول باغلا سئوگیلیمه. آی گول ساتان، باغلا قیرمیزی قیزیل گوللری. سئوگیلیم منی گؤزله ییر. گول لری بَزه. عطیرلی گول قوی، قوخوسو داغیلسین یوللارا، بیلسین هامی، «سونای» گلیب دیر. گول وئرك سئوگیلیمیزه، گول ساتان هایاندا قالدین؟ یامان داریخدیم، تئز آچ توكانی!
یازان: حسین واحدی
قاییش گؤتوردو اوغلانلارا عایید اولان اویوندور. بو اویونا آزی آلتی اویونچو گركلیدیر. بو آلتی اویونچو اوچ-اوچه بؤلوشوب اوینایارلار. اویون اوچون بیر یئكه داییره چكیب بیر قروپ ایچریده، بیر قروپ ایسه ائشیكده اولار. ایچریدهكیلر یئره دوزولن قئییشلرین اوستونده دوزلوب دورار، ائشیكدهكیلر ایسه قاییشلری گؤتورمگه چالیشارلار. چالیشمالارینن اثرینده بیر قاییشی گؤتورسهلر او بیریسی قاییشلاری بو قاییش ایله چیخاردا بیلرلر. قاییشلر قروپلارین اویونچولارینین ساییسیجا اولار. اگر ایچریدهكی قروپ ائشیكدهكی قروپین آیاقلارینی آیاقلایا بیلسهلر اوندا گرك قروپلار یئرلرینی دئییشسینلر. آما ائشیكدهكی قروپ قاییشلری گؤتورهبیلسهلر اوندا ایچریدهكیلری قاییش ایله وورارلار. بو ایش آیاقلاری آیاقلانمایا قدر داوام ائدر. قاییش وورما دیزدن آشاغا اولار، دیزدن یوخاری ووران اولورسا اویونو ساخلاییب، اونا بیر قاییش وورارلار. هابئله ایچریدهكیلردنده بیری داییرهدن ائشیگه چیخسا اوندا اونو بئلدن آشاغا دا وورا بیلرلر. قروپلارین اویونچولاری ائلییه بیلرلر کی ال وئریب زورلارینی امتحان ائلهسینلر اگر ایچریدهکی او بیریسی قروپون اویونچوسون ایچرییه چكهبیلسه آیاغینی آیاقلایار بئلهلیکله ده قروپلار یئرلرینی دَییشرلر. بوندان باشقا ائشیکدهکی بئله بیر تكلیفی یئرینه یئتیریب ایچریدن بیرینی چیخارا بیلسه اوندا بوتون قاییشلار اله کئچیریلمهینه کیمی ائشیکده قالمالیدیر. بو اساسدا اویون داوام ائدر.
فرزند ارشد حاج ناظم آقا وسکینه خانم
متولد ۱۲۶۲/۲/۱ شمسی قره باغ
وفات ۱۳۳۲/۱۰/۸ شمسی تبریز
شغل :صراف - کشاورز
شخصیتی بسیار خونسرد و آرام و مورد وثوق اهالی قره باغ و طرف شور و مشورت.
بنیانگذاری اولین مدرسه دولتی در قره باغ
سه خصلت از او بیادگار مانده :
اول اینکه در محیطی که تکیه کلام مردم سوگند است هیچگاه قسم نخورد.
دوم احترام سفره و نان بود که مرعی می داشت و اهل خانه و مهمان موظف بودند ابتدا ریزه های نان را بخورند سپس قرص نان را.
سوم هیچگاه حیوانی را چوب نزد و این رفتارش در حمایت از حیوانات چهره ای نیکو در نظرها گذاشته.
همسر :عنبر خانم علوی -آغا خانم
فرزندان :میر خلیل -باقر (۱۳۱۰)-تقی (-۱۳۶۱) -رضا (۱۳۱۷) -عبداله -ربابه -جمیله -سکینه
انگلیسها میگن: هرکسی از هرچیکمتر داره بیشتر حرف اش میزنه!
گاهی که با این فرنگیها برخورد میکنم میبینم که چقدر متواضع و فرهنگی برخورد میکنند!
شاید چون در بند تاریخ چند هزار ساله نیستند و تنها چیزهایی را که در حال حاضر و باتلاش و پر کاری بدست آورده اند رو مایه افتخار و سر بلندی میدانند.
اما ما ایرانیها گاهی چنان با دماغی سربالا راه می رویم که تنها مختص خودمان است، البته نباید از حق گذشت که ما هم میگوییم درخت هرچه پربارتر سر به زیرتر!
اما چه میشود کرد که وقتی در جامعهای زندگی میکنی که همه با هم مسابقه سرفرازی و سر بلندی گذشته اند گاهیفراموش میکنی که راه های بسیاری است که نرفته ای، کارهای بسیاری است که نکرده ای، کتاب های بسیاری است که نخوانده ای و هنوز چیزهای بسیاری است که نمیدانی!
آری در این مسابقهٔ مارک لباس، آدرس خونه و مدل ماشین، رگ های بر آمده از نژادپرستی و پلاک های فروهر، نکتهٔ فراموش شده ارزشهای مشترک انسانی مثل صداقت، تلاش، همکاری و تواضع است!
•نیایش- فریاد
سنی دام دوواردان سوراجیام من
آجیلی هیجرانی یوراجیام من
قاراگونلریمین چینینده بوینون
سنین گلیشینله بوراجیام من
قیروولو دؤرانین دامی نین اوسته
گونشین بایراغین ووراجیام من
آچاجاق بیلیره م بیرده بوباغچا
یازین ایاغینا دوراجیام من
خیالین خاطیره ن بیرده اوره کله
هرگون مین یغینجاق قوراجیام من
گئجه لریوخوما اولدوز اله نسه
سنین گؤزلرینه یوراجیام من
بوشهره هرگلیب گئدندن کی هئچ
سنی دام دوواردان سوراجیام من
اوره ییمده
نه
توی توتا بیلیره م
نه
یاس.
آخی تویوقلاریمین
جانیندان قورخورام!
یاسلار یییه سیز اولسون
تویلار سیزین.
آنجاق
دورنا گوءزلو
تویوقلارینیزدان
موغایت اولون.
دوداقلاریمی کسین.
قورد قولاغیندان آسلایین.
دیلیمی کسین
آتین سووا.
گوزلریمی چیخاردین
قویون کاسیب قیزی هئلله دیب اویناتسین.
اوءلورم و بیر قورو نفسه قوناغام.
منی قارانلیقلاردا باسدیریب بوراخمایین.
منی یاندیرین لوطفن
شعیر دفتریملن.
کول کی اولدوم
سوورون
پوفله یین
قویون گئدیم.
باهار چاغی بیته جه یه م قانقال یارپاغیندا.
منی گامیش دا یئسه
سود اولوب گئده جه یه م گوءزلریمین آردییجا.


text:
موضوعات : دونانیم
“گوگل گلس” یوخسا طیببی گؤزلوک
بیلدیگینیز کیمی گوگل شیرکتی عاقیللی گؤزلوکلرین(عینک) اورهتیمینه چالیشیر، بواوزدن هرکس بوعاقیللی گؤزلوکلره قوللانماق ایستهییر، اما بیرینین گؤزلری ضعیف اولورسا، گوگلین عاقیللی گؤزلوکلرینه قوللانابیلهجک؟!بلی ،هر کس بو گؤزلوکلره قوللانابیلهر،گوگلین یئنی یایینلانمیش (منتشر شده) شکیللرینده،طیبی گؤزلوکلرین شوشهلرینی، بو عاقیللی آراجلارا اکلهمک اولور.بو شکیللر،ایلک کز(اولین بار) پنج شنبه “برایان ماتیاش”ین توییتر حسابیندا یایینلانمیش…
iPad Air تبلتین گؤرسل آنالیزی
اوستورالیالی IFIXITگرورهو بازارا یئنی گلمیش iPad Air تبلتینی دونانیم(سخت افزار) باخیمیندان آنالیز ائدیب،iPad Airتبلتی بازارین ان یونگول واینجه تبلتی اولاراق؛کوآلکوم، برادکام ، ال جی و توشیبا کومپانیلرین قطعهلریندن جورلهنیب.آی پد ایر تبلتی،آیپد۴ده گؤره؛۲۰فاییز اینجهلهنیب،۲۸فاییز یونگوللهنیب .iPad Air ،گؤرنوم(ظاهر) یؤنوندن مینی آیپده اوخشاردی اما دونانیم(سخت افزار) باخیمیندان داها گوجلهنیب. ۷٫۵میلیمتیر قالینلیق…
گوگلین عاقیللی ساعاتی یولدا دیر
وال استریت ژورنالین سون یایینلادیغی سؤزلره گؤره،گوگل یئنی عاقیللی ساعاتینین دوزلتمهسین سون دؤنهلرینده اولدوغوندان خبر وئریر،دئمهلیدیر گوگلین عاقیللی ساعاتی، دیزاین وگلیشیمینین سون دؤنهلریندهدیر بو اوزدن یاخینلیقدا بو گئیمهلی آراج(ابزارپوشیدنی)، گوگل طرفیندن بازارا عرضه اولاجاق .بئلهلیک له؛ سامسوگونGalaxy Gearو سونینین Smartwatchعاقیللی ساعاتلاریندان سونرا، گوگیلن ساعاتی بازارا عرضه اولاجاق .دئمهلیدیر؛تئکنولوژی دونیاسیندا ،یئنی…
iPadکئچمیشدن ایندیهدک
دونهن گئجه،اپل شیرکتی،پاییز تؤرهنینده(مراسم) ،نئچه یئنی اورونونو رسمی اولاراق تانیتدی.iPad Airوآیپد مینی رتینا،اپلین یئنی آیپدلری دی.اپل شیرکتی،۳ ایل اؤنجه،ایلک آیپدینی۶۸۰ و۷۳۰گیرم چکیله بازار عرضه ائتمیشدی.بئلهلیک له اپل؛ تانیتیم تورهنینده،iPad Airتبلتینین چکیسینی ۴۶۹و۴۷۸گیرم معرفی ائتدی.دئمهلیدیر اپلین یئنی آیپدلری ،اسکی نسیللرینه گؤره داها یونگول و اینجهله شیب.بو سورهجی آشاغی گؤروتده گؤره بیلرسینیز.گؤروتو…


text:
اویان نیوز :
سلام. بونا گؤره کی نئچه آیدیر سنی قولومون اوستونه آلیب لایلای چالاراق، یاتماقدان اؤنجه ناغیل دئیه بیلمیرم ،اوزگونم و سندن عوذر ایستیرم. اما قیزیم یالنیز سن دئیلسن کی بو حاقدان محروم اولوبسان، محمود فضلینین اوغلو آتیلا، یوروشون اوغلو تاتار ،شاهروخون قیزی یسنا و بهبودون قیزی و نئچه-نئچه اوشاق سنین کیمی. یالنیز بونا گؤره کی آتالاری اؤلکهلرینده اولان حاقسیزلیغا لاقید دئییللر و وطنلرین و وطنداشلارین سئویرلر بو ظولمه معروض قالیبلار. وطنی سئومک و دردینی چکمک گؤرهو دیر وهر کس بو گؤرهوی یئرینه یئتیرمهسه وطن قارغیسینا گلیب و آلدیغی سو و اکمک اونا قنیم اولار. قیزیم اینسانلار اؤزگور یارانیبلار و اؤزگور یاشام ان دوغال و ایلکین حاقلاریدیر. قاندالدا یاشاماق عیب اولماسادا اونا بویون اهیمک و اعتیراض ائلمهمک بیلگیسیزلیک و عاغیلسیزلیق دیر. اوسلو باشلی اینسانلار قاندالدان قورتولماق ایچین اللریندن گلنی اسیرگهمزلر، زوراکیلیقدان ایطاعت ائتمک سوچ اولماسادا وظیفه و گؤرهو کیمی باخماق تمام ایله سوچ ساییلیر. تاتارین و آتیلانین آتالاری و بئش نفر یولداشلاری یوردوموزون سیاسی قولوندا موباریزه آپاران اینسانلاردیلار. اولوسوموزون حاقلاریندان مدافیعه ائتمک ایچین توتوقلانیب و دوققوز ایل زیندانا محکوم اولوبلار و بونا گؤره کی موحاکیمه غیرقانونی شکیلده قورولوب و اطلاعاتین سیفاریشی اساسیندا بو جزایا محکوم اولوبلار و قاضیلر ۴۰۰ صفحهلیک پروندهنی بیر گونده اوخویوب و اؤزونون دئدییینه گؤره من بئله حکملری پیللهلری یئنه-یئنه قول قویارام ایفادهلریله بو حؤکمون قانونسیزلیقیندان آسیلی دیر. آدلارین چکدیییم یولداشلاریمیز بو حاقسیزلیغا اعتیراض ائتمک اوچون هر نه قانونی یول وارسا دنهدیلر و سونوج آلمادان سونرا آجلیق آکسیاسینا کئچیبلر و ۲۰ گوندن چوخدور کی یاشاملاری تهلوکهده دیر. اونلارین بیر نئچهسینین آغیر خستهلیکلری اولدوغو اوچون نیگرانام. بیزه خالقیمیزین هر تک-تکینه بو اینسانلاری بو دورومدان قورتارماق گؤرهو سایلیر . حاکیمیت اولان وطنداشلاریمیز – اوستاندارلار- فرماندارلار، میللت وکیللری ،قلم و مئدیا صاحیبلری بو گون اونلاری قورتارماق اوچون بیر ایش گؤرمهسهلر یارین وجدان دانلاغیندان قورتولمایاجاقلار. منیم مهربان قیزیم حاق یولو آخان چای کیمی دیر ، چایین قاباغین بیر گون ایکی گون و یا نئچه ایل آلماق اولار آما بیر گون اؤزونه یول آچیب و مانعلری سیندیریب کئچر. بیزیم ایستکلریمیز ده تمام ایله حاق دیر و بیر گون گرچکلهشهجک .اینان کی بیر گون خالقیمیز آلین یازیسین اؤز اللر ایله چؤزهجک و بو قارا گونلردن اوزو آغ چیخاجاق . بالاجا بالالاریمیز اؤز دیللرینده یازی یازاجاقلار. شعر، فلسفه، هونر و بیلگی یاراداجاقلار. سن و باشقا جوجوخلاریمیزین آنا دیللرینده شارکیلاری و ماهنیلاری وطنیمیزین نه قدر قوتلو اولدوغوندان سؤز آچاجاق. و بو گونکو حاکیمییتده اولان دیلداشلاریمیز بو سونوجا یئتیشهجکلر کی بیزدن اونلارا دوشمان چیخماز و بیز آرزو ائتدیییمیز گؤزل وطن، راحات یاشام، ایقتیصادیات، امنییت یالنیز بیزه یوخ اونلارادا گرهکیر. آنجاق بو آماجا یئتیشمک سیزین کیمی بالالاریمیزین بیلگی ساحهسینده اوخوماغیندان و چاپلاریندان آسیلی دیر و اینانیرام کی منیم قیزیمدا آتاسینین اؤیرتدیکلرین دینلهیهرک یاخشی-یاخشی اوخویوب و آتاسینی سئویندیرهجک دیر. سونوندا گؤزل بالامی یوجه تانرییا امانت تاپیشیریب وتانریدان وطنه لاییق بیر قیز اولماسین دیله ییرم.


text:
موغان هارادیر؟
موغان، ایران ایسلام جمهوریتینین قوزئی باتیسی، خزر دنیزینین باتیسیندا اولان 17 مین km2 گئنیشلیگه مالیک اولان بیر بؤلگهدیر. بو بؤلگه قوزئیدن آراز و کور چایلارینا، گونئیدن سالآوات داغلارینا، باتیدان درهاؤرد چایینا، دوغودان خزر دنیزینه باغلانیر.
موغان بؤلگهسی، ایرانلا روس آراسینداکی گولیستان(شوالین 29 -1228 هـ-ق) و تورکمن چای(شوالین 5-1243 هـ-ق) آنلاشمالاریندان سونرا ایکی بؤلومه بولوندو. دوغو و قوزئیدوغو بؤلومو، 11 مین km2دن آرتیق گئنیشلیگی ایله «موغان» یا «میل موغان» آدییلا آذربایجان جومهوریّتینه و باتی و گونئیباتی بؤلومو، 5226 مین km2دن آرتیق گئنیشلیگی ایله ایران آذربایجانینا باغلی اولدو.
میل موغانین اؤنملی شهرلریندن ؛«سالیان» ، «پوشکین-بیله سوار» ، «جلیل آباد-آسترخان» ، «سابیر آباد» و موغانین اؤنملی شهرلریندن ؛ «پارسا آباد» ، «بیلهسوار» و «گئرمی» شهرلرینین آدلارینی چکمک اولار.
موغان بؤلگهسی، 75 کیلومتر خزر دنیزیندن آرالیدیر. بو آرا بعضی یئرلرده 40 کیلومتره یئنیر. بو بؤلگه قوزئی و دوغودان آذربایجان جومهوریتینه، گونئیدن آذربایجان جومهوریتینه و خیاوین ارشه ماحالینا، باتیدان اهر و کلئیبر شهرلرینه(دوغو آذربایجان اوستانینا) یاپیشیقدیر.
موغانین دوغال(طبیعی) سرحدلری قوزئیده آراز چایی، گونئیده سالآوات داغلاری، دوغونون بیر آزی و گونئی دوغودا بولقار(بالها رود) چایی و باتیدا درهاؤرد یا قارا سو چایی اولور.
موغانین 9/5226 km2 گئنیشلیگی وار. آذربایجانین یوزده 7/4 و اردبیل اوستانینین یوزده 1/29 گئنیشلیگی موغانیندیر. بو بؤلگه 1372 گونش ایلیندن اؤنجه دوغو آذربایجان اوستانینین بیر پارچاسی ایدی. 1372 اینجی گونش ایلی آغلار گولر (فروردین) آیینین 22-دن، اردبیل اوستان اولارکن، اونا قوشولدو. بو بؤلگه هلهلیک اوستانین اوچ اؤنملی شهرین؛ پارساآبادی ، بیله سواری و مغان-گئرمینی اؤزونده ساخلاییر. اوستانین مرکزی اولان اردبیلدن سونرا، اونون ایکینجی چوخ جمعیتی اولان شهری پارساآباد بو بؤلگه ده یئرلشیر.
برچسبها: موغان
, گئرمی
, فولکلور دوشرگهسی


text:
آشیقلارین دونیاسی چوخ بؤیوک و گئنیش بیر دونیا اولاراق، بؤیوک انسانلاری طلب ائدیر. بو گئنیش دونیادا کئچمیشلردن بری چوخ بؤیوک و عارف انسانلار آشیق آدی ایله گلیب شعرلر سؤیله ییب، داستانلار و هاوالار یارادیب، اؤزلریندن بیزه نشانلار قویاراق فانی دونیانی ترک ائدیبلر. بو آشیقلاردان، دده قوربانی، آبدال مسکین، توفارقانلی عباس، خسته قاسم، دوللو مصطفی، دده علعسگر و چوخلو عارف آشیقلارین آدلارینی افتخارلا چکمک اولار. بو آدلارین چکدیگیمیز آشیقلار هر بیریسی اؤز یئرینده بیر عارف و داهی انسان اولاراق، آشیقلیقدا چوخ بؤیوک رول اوینایاراق، آشیق ادبیاتینین شعرینده، داستانلاریندا و هاوالاریندا ائتگی بوراخیبلار.
بو آرادا بیر مسئله نی اونوتمامالی ییق. اودا بو، اوزون کئچمیشلردن سوزولوب گلن آشیقلارین آدلاری و سانلاری نیه محدود اولوب و چوخلارینین آدلاری گلیب گونوموزه قدر چاتماییب و تاریخ صحیفه لرینده سیلینمک زوروندا اولوب و یالنیز بیر سیراسینین آدینی بوگون بیلیریک؟ بو سؤالین جوابی، اوسته خاطرلاتدیغیمیز کیمی چوخ آیدین و بللی دیر، او دا بو آشیقلارین اؤز چاغلاریندا و ساحه لرینده آشیقلیقدا بوراخدیغی ایزلر اولوبدور.
بو مقدمه ایله، بوگونوموزه کئچیریک. آشیقلیغیمیز یئنی عصرده بیر آز ضعیفله سه ایدی ده، بو صنعت ائله اوستاد آشیقلار یئتیردی کی، بو صنعته یئنی جان و روح باغیشلادیلار. آشیق صنعتینی افسانه وی تولو قوشونا اوخشادیرساق، بو انسانلارین ایشلری و چالیشیقلاری بو صنعتی حیاتینین ضعیف بلکه ده سون چاغلارینا چاتارکن یئنیدن سیلکه له ییب، آذربایجان سمالارینا قالدیریب و بایراغینی یئنی نسیلین ایچینده اسدیره رک، قالارغی ائتدی.
بو آشیقلاردان بیری و منجه ده ان اؤنملیسی، آشیق چنگیز مهدی پور اولوب. آشیق چنگیز اؤزوندن گؤستردیگی بؤیوک اوستالیقلا و اوستون تکنیک لری ایله بؤیوک اوغورلار قازانیب. او کؤنلونده اینجه، ائپیک و دویغولو آشیق هاوالاری ایله اؤلکه لری و کؤنوللری فتح ائده رک دونیانین صنعت میدانلاریندا اؤزونه مخصوص یئر آییردی. اونون شهرتی نه تکجه آذربایجان و ایرانا، بلکه بوتون دونیایا گئدیب چاتدی. ائله بونا گؤره ده آشیق چنگیز چوخلو اؤلکه لرین دعوتی اوزره اورا قوناق گئدیب، آتا-بابا صنعتیمیز اولان آشیق صنعتینی آمریکادان آوروپایا، آوروپادان ژاپونیایا قدر تانیتدیردی. اونون خارجی سفرلرینین نتیجه سی سازیمیز و سؤزوموزون دونیانین کولتورل دایره لرینده تانینماسی اولوب . بو دا هر کسین الیندن گلمه ین بیر ایشدیر.
اوستاد چنگیز مهدی پور 1340-جی ایلده، کلیبرین شیخ حسنلی کندینده دونیایا گؤز آچدی. بیلدیگیمیز کیمی کلیبر، قاراداغ ماحالیندا یئرلشیر و قاراداغ دا کئچمیشلردن بری ساز-سؤز و آشیق صنعتینین بئشیکلریندن بیری اولوبدور. بونا گؤره تصادفی دگیل کی، چنگیز ده بئله بیر ماحالدا بؤیویوب بویا-باشا چاتارکن، آشیق صنعتینه ماراقسیز اولمایا. او اوشاقلیق ایللرینده، عمیسی آشیق عین الله ین ساز-سؤز بولاغیندان فایدالانیر و آشیق صنعتینه اولان سئوگینین ایلک نشانه لری ائله او چاغلاردان باشلاییر. چنگیز مهدی پور 1356-جی ایلده تهرانا کؤچرکن، اوستاد حسین اسدی نین حضورونا گئدیب، اوستاد حسین اسدی نین سئحیرلی و اعجازلی بارماقلاریندان سوزولن هاوالاردان بهره لنیر. او سونرالار، موسیقی نی علمی صورتده اؤیرنمک ایسته ییر و ائله بونا گؤره ده 1368-جی ایلده تبریزده اوستاد یحیی اسماعیل زاده نین موسیقی اوزره تئوری کلاسلارینا گئدیب، موسیقی علمینی اؤیرنمگه باشلاییر و اؤز بیلگی لرینی داها دا تکمیل لشدیریر. علمی و کلاسیک ساوادینی آتا-بابالاردان قالمیش آشیق موسیقیسی ایله بیرلشدیریب، بو موسیقییه یئنی جان وئریر. ائله بو سببدندیر، اوستاد چنگیز مهدی پورون ایفالارینا قولاق آسارکن، طبیعتی و اونون گؤزللیکلرینی دوشونمه مک امکانسیزدیر. او کوراوغلویا عاید اولان هاوالاری چالاندا، سانکی کوراوغلو معرکه قوروب و دوشمنی مبارزه یه دعوت ائدیر و یا اووشاری هاواسینی ایفا ائدنده بیر طرفدن شاد و بیر طرفدن حماسی اولان بو هاوادا بیر آغیر ائلین ظفر گونونو خاطرلادیر و ذهنلرده جانلاندیریر.
اونون هر چالدیغی و ایفا ائتدیگی هاوا آشیقلیق اوسلوبلارینا باغلی اولارکن، دگیشیکلیکلر ایله اوزلشیر و معاصرلشرکن یئنی نسیله اتحاف اولونور. بو دا آشیق هاوالاریمیزی یئنی نسیلین آراسیندا سئودیریر.
سولو و تک ساز ایفاچلیغیمیزین ان گوجلو نماینده سی اولان اوستاد چنگیز مهدی پور، هم ده بیر یارادیجی آشیق اولوب. او گؤزل ساز ایفاچیلیغیندان علاوه، هم ده بیر نئچه هاوا بسته له ییب و موسیقی خزینه میزه آرتیریبدیر.
آشیق چنگیز، چوخلو ایران و ایراندان ائشیکده اولان فئستیواللارا قاتیلیب و چوخلو مقاملار الده ائدیبدیر. بو مقاملاری و نه اوچون کسب ائتدیکلرینی و دونیا سویه سینده آشیق صنعتی حاقیندا نه لر ائتدیگینی بورادا گتیررسک بلکه ده بیر آیری مقاله یازمالی اولاجاغیق. ائله بونا گؤره ده بو یازیمیزی قیسالداراق، اونون سون واختلار الده ائتدیگی بیر اوغورو خاطرلاداراق، بو یازینی باشا وئریریک.
آشیق چنگیز مهدی پور، سون واختلار بیر دگرلی عنوان قازاناراق، توتدوغو یولدا بیر اؤنملی اوغور الده ائدیب و اؤز جدیتینین و بو صنعتده الده ائتدیگی باشاریلاری داها دا تکمیل لشدیردی.
آشیق چنگیز، ایران صنعتکارلارینین دگرلندیرمه شوراسیندا( شورای ارزشیابی هنرمندان)، بیرینجی هنری درجه سینی قازانماغا لاییق گؤروندو. بو شورا ایرانین کولتور باخانلیغینا(وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی) باغلی بیر قورومدور و اورانین وئردیگی بو درجه موسیقی اوزره دوکتورا مدرکی ایله برابر و معادلدیر. اوستاد چنگیز مهدی پورا الده ائتدیگی بو اوغور مناسبتی ایله تبریک ائدیب بو مقدس آشیق صنعتیمیزی یاشاتماغینا گؤره غروروموزو بیلدیریریک. آشیق چنگیزین بؤیوک و دده آشیقلاریمیز اولان علعسگر، خسته قاسم، توفارقانلی عباس کیمی آدی تاریخلرده قالماغینا دا اینانیریق و اینامیمیز وار. بو مقامی آشیق چنگیز تکجه اؤز آدینا یوخ، بلکه یوز ایللر و مین ایللردن داغلارین قارلاری کیمی سوزولوب گلن و بیر بؤیوک چای تشکیل ائدن مینلرجه ساز و سؤز اوستادینین امکلری ساییلان آشیق صنعتی آدینا آلیبدیر و آشیقلیغیمیزین گوجونو بیر داها ثبوتا یئتیریبدیر. یازیمین سونونو اوستاد بهرام اسدینین شعری ایله بیتیررکن، اوستاد چنگیز مهدی پورا جان ساغلیغی و باشاریلار آرزی ائدیریک و اونون گله جکده الده ائده جگی اوغورلاری صبرسیزلیکله گؤزله ییریک،انشاء الله.
********
سازیم منیم
بهرام اسدی
دانیشانلار بیر-بیر سوسور دانیشدیقجا سازیم منی
مجلس اهلی قیشدان چیخیر چون دانیشیر یازیم منیم
توخوناندا مضراب تئله روحوم گئدیر، اسکی ائله
دورنالاریم قاتارلانیر، قاققیلداییر قازیم منیم
***
بو ساز بیر عالی جنابین، عزیز وجودون سازی دیر
کیمسه نی مأیوس ائیله مز، قلبه اومودون سازی دیر
اوزانلاردان بیزه قالان دده م قورقودون سازی دیر
ایلاملاردا شکیللی دیر، اورخونلاردا یازیم منیم
***
خسته قاسیمدا دیللنیب، غربتی سین چالیب غریب
یانیق کرمی ده کرم آیریلیقلاری سؤیله ییب
آلی- علعسگردن گلیب، عدالته اولوب نصیب
چنگیزین بارماقلاریندا اوزه چیخیر نازیم منیم
***
دونیالارا اون وئریریم، سرحدلری آشیر سسیم
سسیم بیر ایلاهی سس دیر بو سس منیم مقدسیم
دالغالانیر بایراغیمدا اسیر بو سس اسیم-اسیم
واریم بودور اوتانمارام، چوخوم منیم آزیم منیم.
روزنامه آرازآذربایجان/ مورخه 1/4/1392
برچسبها: آشیق, آشیقچنگیز, بهرام اسدی, احمد اسدی, نشان درجه یک هنری
غربی آذربایجان حوزه هنری اداره سینین آشیقلار درنگی نین قورولوشونون اوچونجو ایل دؤنومو اورمودا گئرچکلشدی. بو درنگین اوتوروملاری و جلسه لری 1389-جی ایلدندیر, هر هفته دوزگونلری آخشام اوستلری تشکیل تاپیر. هر هفته آذربایجانین چئشیدلی بؤلگه لریندن آشیقلار بورایا گلیرلر و دئمک اولار هر هفته 4-5 آشیق بو درنکده چیخیش ائدیر. خزل آیی نین 24 بو درنگین قورولوشونون ایل دؤنومو بیر تؤرن و مراسم ایله یاد ائدیلدی. بو مراسمین گؤرونتولرینه باخا بیلرسینیز.
مراسم, ایران اسلام جمهوریتینین ملی هیمنینین سسلنمه سي ایله باشلادی.
بو مراسمین آپاریجی سی احمد اسدی ایدی. احمد اسدی دوللو مصطفانین شعری ایله مراسمی باشلادی. سونرادا گلنلره خوش گلدین دئییب. آشیقلار درنگی حاقدا قیسا بیلگی وئردی. سونرادا اوستاد آشیق اسمعلی لطفی نی صحنه یه دعوت ائتدی.
اوستاد آشیق اسمعلی لطفی
کئچن بیر ایل عرضینده غربی آذربایجاندا, 4 نفر آشیق وفات ائدیبلر. ائله بنا گؤره ده, وفات ائتمیش آشیقلارین ویدئو گؤرونتولری سالوندا یایینلاندی و سالوندا اولانلاردا اونلار رحمت اوخودولار. بو آشیقلارین آدلاری : آشیق علی علیزاده(اورمو)، آشیق گولاب حسین خانی(قوشاچای)، آشیق عباس بهلول زاده(خوی+اورمو)، آشیق بهروز فرجی(قوشاچای)
آشیق علی کریمی قره آغاجی صحنه یه دعوت اولوندو.
اورمو شهرینین بؤیوک اوستادی, آشیق فرهاددان بیر سس حاضرلانمیشدی. بو سس سالوندا یایینلاندی.
قوشاچای شهرینین اوستاد آشیغی و هابئله بو شهرین آشیقلارینین نماینده سی اولان, آشیق هدایت موسی اوغلو بیر هاوا اوخودو.
حوزه هنری اداره سینین موسیقی مرکزی نین سوروملوسو, داریوش علیزاده تریبون دالینا دعوت اولوندو. علیزاده حوزه هنری طرفیندن گؤرولن ایشلر حاقدا بیلگی وئردی و گله جک ایللرده ده نه اولاجاغی حاقدا قیسا دانیشدی.
اورمو شهرینین کئچمیش و اوستاد آشیقلاریندان اولان, آشیق عزیز مرادخانین سسی سالوندا یایینلاندی.آشیق عزیز 1351-جی ایلده وفات ائدیبدیر.
85 یاشلی آشیق یوسف اوحانئس صحنه یه دعوت اولوندو.
آشیق غلامرضا اژدری خوی آشیقلارینین نماینده سی عنوانیندا چیخیش ائتدی.
اورمو شهرینین پارلایان اولدوزو و آشیقلیق عالمی نین اونودولماز سیماسی, آشیق درویش حاقدا بیر مستند کلیپ حاضرلانمیشدی. بو کلیپ گلنلره سونولدو.
سولدوز شهریندن اولان آشیق رضا پوینده اؤز هاواسینی گلنلره تقدیم ائتدی.
اورمو آشیق هاوالاریندان تشکیل تاپان و اورمودان گلن سسلر آدینی داشییان اثرین آچیلیشی و تقدیماتی کئچیریلدی. اورمودان گلن سسلر, اورمو آشیق مکتبی نین دئمک اولار بوتون هاوالارینا شامل اولور و بو اثرده 19 اوستاد آشیغین اشتراکی اولوبدور. آچیلیش قوجامان و اوستاد آشیقلار, آشیق یوسف و آشیق اسمعلی ایله برابر داریوش علیزاده حوزه هنری اداره سینین موسیقی بؤلومونون سوروملوسونون الی ایله گئرچکلشدی.
مراسمین سونوندا, 5 نفر غربی آذربایجان آشیقلیغیندا چالیشانلاردان تقدیر اولوندو.
شاعر ، یازیچی و قزئته چی اولان مصطفی قلیزاده, ایکی ایل مدتینده غربی آذربایجان آشیقلار درنگی نین هر هقته قورولان اوتوروملاریندا, آپاریجی عنوانیندا آردیجیل اولاراق اشتراک ائتمگینه و نشریاتلار ایله مطبوعاتدا بو صنعتین تبلیغاتی نین آپاریلماسینا گؤره غربی آذربایجانین حوزه هنری اداره سی طرفیندن تقدیر اولوندو.
آشیق علی قره آغاجی, ایکی ایل مدتینده غربی آذربایجان آشیقلار درنگی نین هر هقته قورولان اوتوروملاریندا, آپاریجی عنوانیندا آردیجیل اولاراق, اشتراک ائتمگینه و آشیقلارین بو درنگه گتیریلمه گینده رولونا گؤره غربی آذربایجانین حوزه هنری اداره سی طرفیندن تقدیر اولوندو.
قوشاچایلی آشیق هدایت موسی اوغلودان, قوشاچای آشیقلارینین نماینده سی عنوانیندا و بو درنکده چالیشیقلارینا و ها بئله درنگین آیری شهرلرده تانیتدیرماسینا گؤره غربی آذربایجانین حوزه هنری اداره سی طرفیندن تقدیر اولوندو.
سولدوزلو آشیق رضا پوینده, سولدوز آشیقلیغینین نماینده سی عنوانیندا و آشیقلار درنگینده چالیشیقلارینا گؤره غربی آذربایجانین حوزه هنری اداره سی طرفیندن تقدیر اولوندو.
اورمودان احمد اسدی, آشیق ادبیاتی و موسیقی سینده اولان آراشدیرمالارینا و آشیق ادبیاتینین نشریاتلاردا , مطبوعاتدا و اینترنت دونیاسیندا جانلاندیرماسینا و درنگین فعالیتلرینین یاییلماسیندا رولو اولدوغونا گؤره غربی آذربایجانین حوزه هنری اداره سی طرفیندن تقدیر اولوندو.
35 نفر غربی آذربایجان آشیغی بو مراسمه قاتیلمیشدیلار. بو آشیقلار مراسم بیتدیکدن سونرا, خاطره شکلی چکدیردیلر.
سوندادا بو مراسمه قاتیلانلارین هامیسینا آشیقلار درنگی طرفیندن اورمودان گلن سسلر اثری هدیه اولاراق, تقدیم اولوندو.
برچسبها: آشیق, آشیقلار درنگی, احمد اسدی, حوزه هنری, آشیق اسمعلی, آشیق یوسف, آشیق درویش
آشیق ادبیاتیندا تارتیشمالی شعرلر
یازان: احمد اسدی
اشاره: بیلدیگینیز کیمی، کئچن پوستومدا، دوللو مصطفی ایله ایلگیلی بیر یازی یئرلشدیرمیشدیم. بیر تعداد شعرلریندنده مقاله نین ایچینده گتیرمیشدیم. آما ائلیمزین دگرلی و اوستاد آشیقلاریندان اولان، آشیق سلجوق شهبازی تهران شهریندن بو یازیما باخیشینی بیلدیرهرک، منه سؤیله دی دوللو مصطفانین بیر شعری قوربانی ایله اوست-اوسته دوشور. بودا احتمالی وار یانلیش اولا. مندن ایسه دوللو مصطفی آدلی یازیما بو مسئله نی آرتیرماغیمی ایسته دیلر.
منده اؤنجه دن دوللو مصطفانین بو شعرینه اوخشار شعرلری ائشیدیب گؤرموشدوم. ائله بونا گؤره ده بو موضوعدا بیر قیسا مقاله حاضرلادیم. بو مقاله نی سیز عزیز اوخوجولارا سونورام. اومودوم وار سیزین اوچون فایدالی اولا.
آشیق ادبیاتی عصرلر بویوجا مکتوب بیر ادبیات اولمادیغینا گؤره چوخلو دگیشیکلیکلره معروض قالیبدیر. بو دگیشیکلیک هم اوستاد آشیقلاریمیزین شعرلرینده، هم ده آشیق داستانلاریمیزدا اولوب. چوخلاری بو مسئله نی مثبت قارشیلاماسالار بئله، ایلک باخیشدا بو ایش یازیلی ادبیاتیمیزین اولمادیغینا گؤره طبیعی نظره گلیر.
ایندیلیکده آشیق داستانلاریمیز، مختلف شهرلرده مختلف روایتلر ایله نقل اولونور. هر بؤلگه نین آشیقلاری دا اؤز مکتبلرینین داستان واریانتینی او بیری مکتبلره گؤره ان دوغرو واریانت بیلیرلر. مختلف آشیقلار ایله صحبتلشدیغیمیزده و داستانلار حاقدا دانیشمالاریمیزدا، بئله بیر سؤزلر ایله چوخ قارشیلاشیریق؛ ((بو داستانی گئتسن سوروشسان، فلان یئرده بئله دئمزلر، آما بیل دوزو ائله من دئیه ندیر.)) ((فلان شهرین آشیقلاری بونون بوراسینی ایرادلی اوخویاراق، بئله دئییرلر)) (( دقت ائله فلان آشیق بونو ایرادلی اوخویور، گؤزله یانلیش یازمایاسان)).
بلی بو سؤزلر مختلف شهرلردن اولان آشیقلارین او بیری شهرلرده و یا کندلرده اولان آشیقلارا گؤره باخیشلاریدیر.
ایندیلیکده((هر شهر و هر مکتب اؤزونو دوز و او بیریلری یانلیش بیلیر)). بو جمله نین ایلک بؤلومو دوز اولسا دا، ایکینجی بؤلومو هئچ ده دوز اولمایان بیر مسئله دیر. نیه کی یوخاریدا دئدیگیم کیمی، بو ادبیات یازیلی ادبیات اولمادیغینا گؤره بئله دگیشیکلیکلر ایله اوزلشیب. اولا بیلر بیر مکتبین کئچمیشده اولان آشیقلاری فرقلی اؤیره نیبلر و یا بیر سؤز یادلاریندان چیخماغینا گؤره اؤزلریندن آیری سؤزلر قوشوب، داستانی دوام ائتدیریبلر. حتی بیر آشیق داستانیمیزدا، او داستانین سؤزلری یادلاردان چیخدیغینا گؤره، نئچه آشیق داستانلاریمیزدان بورج آلینان سؤزلر ده اولوب.
آشیق داستانلاریمیزدان کئچسهک، آشیق شعرلرینه چاتیریق. کئچمیشدن سوزوب گلن، اوستاد آشیقلارین شعرلری ده بئله وضعیتده اولوبلار. بیر اوستاد آشیغین شعری نئچه ماحالین آشیقلارینین دیلینده نسیلدن نسیله گزیب دولانیب. بعضی مصراعلاری و قافیه لری دگیشیکلیکلر ایله او بیری ماحاللاردان فرقلنیب. اولا بیلر یئنه ده بیر آشیغین بیر مصراع بیر شعردن یادیندان چیخماغینا گؤره اؤزوندن یئنی مصراع قوشوب و یا اؤزو بیلمه یه-بیلمه یه آیری شاعرلرین و آشیقلارین شعرلرینی اؤز یادداشیندا اولان شعر ایله قاریشدیریب. همان دئدیگیمیز آشیغین شاگردلری ده ائله اوستادلارینین دئدیگین اصل توتوب، آیریلارینین دئدیکلرینی یانلیش بیلیبلر. بو آرادا اوستاد آشیقلاریمیزین چوخلو شعرلری ده بیر-بیرلری ایله اوست-اوسته دوشهرک، ایشی داها دا دوگونلندیریب. ایندیلیکده، چوخلو اسکی آشیقلار ایله شاعرلریمیزین شعرلری بعضی واختلار مصراعلاری و یا بئیتلری بیر-بیرلری ایله حتی عینی اولورلار. بو بئیتلر و مصراعلارین اصلیتینی هله لیک دئیه بیلمه ریک هانسی شاعر یازیب. یوخاریدا قئید ائتدیگیمیز کیمی هر محیط اؤزونه مخصوص ادبیاتی ایله بو شعرلری ییغیب ساخلاییب. ائله بونا گؤره ده گله جکده بیر یازیلی قایناق آچیقلانمایینجا، دئیه بیلمه یه جگیک بو شعر بو آشیغیندیر و یا بو شعر بو شاعریندیر. یالنیز بیر یازیلی قایناغی تاپدیغیمیزدان سونرا بئله بیر ادعایا مالک اولا بیله جگیک. ایندیلیکده حتي آشيق مكتبيميزده اولان اورمولو قاسم كيمي شاعرين سؤزلريني یانلیشجاسینا خسته قاسم آدينا اوخويان آشيقلارين سايي هئچ ده آز دگيل. بونونلا ياناشي قوربانی، خسته قاسم، آشیق آلی، دوللو مصطفی و تیلیم خان کیمی سؤز اوستادلارینین شعرلری بعضی حاللاردا دا بیر-بیرلری ایله اوست-اوسته دوشور. بونلاردان تیلیم خان ایله دوللو مصطفانی نظره آلساق گؤرهجگیک دوللو مصطفی ایله تیلیم خانین شعرلری نئچه شعرده بیر-بیرلری ایله اوست-اوسته دوشوب. ها بئله تیلیم خان ایله قوربانینین و ... .
یوخاریدا دئدیگیم سؤزلرین ثبوتونا نئچه شعر گتیرمیشم. بو شعرلر مختلف اوستاد آشیقلاردان اولماسینا باخمایاراق، بعضی مصراعلاری و قافیهلری بیر-بیرلرینه چوخ یاخیندیر. آما شعرلرین بوتونلوگونه و معنا جهتینه باخدیغیمیزدا گؤرهجگیک، فرقلی دیلر. اولا بیلر بو شعر ايله بو قافیه-ردیفلر قوربانیدن باشلاییب، اوندان سونراکی شاعرلر ده اونون یولونو دوام ائتدیریبلر. اولا بیلر ده هانسی سا آشیغین شعریدیر. آیری محیط ایله مکتبه گئده رک، یاددان چیخما و شعرلرین قاریشماسینا گؤره و یا او اصلی شاعرین آیری یئرلرده تانینماماسینا گؤره، شعری دئیه ن شاعرین آدی زمان کئچدیکجه یادداشلاردان سیلینه رک، آیری شاعرین آدینا مصادره اولوب. هر حالدا چوخلو قافیه-ردیفی عینی اولان شعرلریمیزه تای بو شعرلرده آشیق ادبیاتیمیزین بیر قولودورلار. بیزده هئچ بیریندن گؤز یوما بیلمریک. آشاغیدا گلن شعرلرین هامیسی گؤزل و معنالی شعرلردیلر آما بير آزجا دقت یئتیریرسک دوللو مصطفی دئیهن شعرین، معنا باخیمیندان داها گوجلو و عرفانی جهتدن داها اوستون اولدوغو گؤزه چارپیر. سیزی بو شعرلری اوخوماغا دعوت ائدیرم.
یئتیشدیم( آشیق دردلی)
بير زمان اگلنديم سلب پرده ده
كرمه اوغراديم كانا يئتيشديم
بير زمان مكث ائتديم رحم مادرده
وجود حاصل ائتديم جانا يئتيشديم
***
اربا آناسيندان اولوندوم ترتيب
اوستاديم خدادير ائيلهدي تركيب
من آنا قول اولدوم اول منه حبيب
ماء ايديم شكل انسانا يئتيشديم
***
حاق معماريم اولدو قورولدو بینام
ال آياق بارماقلار ياپيلدي تمام
دوققوز آي دوققوز گون اولونسا ختام
واختي ائريشدي بو جهانا يئتيشديم
***
دردلي حاقدان نطق گلدي ديليمه
طريقتدن بير يول كئچدي اليمه
شريعتدن سو باغلاندي گولومه
قطره ايديم بير عمانا يئتيشديم
يئتيشديم(قوربانی-دیوانیندان)
لامكان شهريندن گلديم جانا من
جانلار اهلي بير جانانا يئتيشديم
الدن اله قابدان قابا سوزولدوم
قطره ايديم بير عمانا يئتيشديم
***
بير گؤزلين الگيندن النديم
بلي دئديم بلاسينا بلنديم
يئري گؤيو ياراداندان ديلنديم
گؤهر آختاريرديم كانا يئتيشديم
***
قورباني دئر: گؤز گؤزلهديم، گؤز آلديم
سماخ اولدوم، عاقلمنددن سؤز آلديم
دوز ترپنديم، معروفومو تئز آلديم
ادب گؤتدوم يول اركانا يئتيشديم
يئتيشديم(قوربانی)
(آشیق سلجوق شهبازی نین دئدیگینه گؤره)
لامكان شهريندن گلديم جهانا
جانلار اهلي بير جانانا يئتيشديم
الدن اله قابدان قابا سوزولدوم
قطره ايديم بير عمانا يئتيشديم
***
حاق کمری باغلایاندان بئلیمه
حقیقتدن سو باغلانیب گؤلومه
معرفتدن بیر ایز دوشوب الیمه
ادب بیلیب یول ارکانه یئتیشدیم
***
قوربانی یم گؤز گزدیردیم گؤز آلدیم
قوللوق ائدیب من اوستاددان سؤز آلدیم
دوز ترپنیب مطلبیمی دوز آلدیم
آخیر گلیب بو مکانه یئتیشدیم.
يئتيشديم(آشیق آلی)
مين جور و جفايلا ياريما چاتديم
عؤمرومه نقش اولان سانا يئتيشديم
اقباليمي خواب ائويندن اوياتديم
وصل يارلا بير زمانا يئتيشديم
***
ايلقارينا صادق ياريما احسن
ياراشير شأنينده يوز داستان دئسن
هجران آنلاري ايدي عؤموردن كسن
وصل يارلا من آمانا يئتيشديم
***
سرو قدّي گول جمالي تماشا
شهلا گؤز ياراشير او هلال قاشا
تكرارسيز خلق اولوب آياقدان باشا
كماللي كامله جانا يئتيشديم
***
بستيدي آلي نين حيات نؤوراغي
بياض سينه سيدي جنتين باغي
آچيلدي اوزومه وصال اوتاغي
سانكي تخت سليمانا يئتيشديم.
یئتیشدیم(دوللو مصطفی)
اورمو دیاریندان من دوشدوم یولا
گزه-گزه بو مکانا یئتیشدیم
فیض آلدیم اوستاددان آلدیم پاییمی
گوهر آختاریردیم کانا یئتیشدیم
***
اویاندیم غفلتدن واردیم عرفانا
آلدیم مطلبیمی اولدوم مستانا
صدق ایله سیغیندیم قادر سبحانا
هدهد اولدوم سلیمانا یئتیشدیم
***
صدف اولدوم دریالاری دولاندیم
ایوب کیمین هر بیر درده دایاندیم
موسی کیمین طور داغیندا ایناندیم
قطره ایدیم بیر عمانا یئتیشدیم
***
حقیقتدن بیر یول دوشدو الیمه
معرفتدن سو باغلاندی گؤلومه
مصطفایام یالان گلمز دیلیمه
ادب آلديم یول- ارکانا یئتیشدیم
برچسبها: دوللو مصطفی, آشیق قوربانی, آشیق آلی, احمد اسدی, آشیق
دوللو مصطفي
(شوريده اي از ديار اورميه)
احمد اسدي
شاعر، آشیق و عارف صوفی مسلک، مصطفی رسول اوغلو معروف به دوللو مصطفی به سال 1170 هجری شمسی در روستای اسلام آباد(شیطان آواي سابق) محال دول اورمیه در خانوادهای کشاورز دیده به جهان گشود. دوران خردسالی و نوجوانی را در آغوش طبیعت زیبای این منطقه سپری نمود و مانند بسیاری از عارفان در نوجوانی و جوانی به کار چوپانی مشغول شد. روایتهای افسانه گونه ای از چگونگی شاعر شدنش در زبان مردم غرب آذربایجان روايت ميشود که همه این روایتها مبتنی بر الهام شدن شاعری در یک شب و یا در خواب بر این عارف بزرگوار میباشد. علاوه بر این محلی که دوللو مصطفی در آن خواب دیده و شاعری بر وی الهام گشته، امروزه نیز بنام مصطفی داشی معروف است. (معنی: سنگ مصطفی, این مکان بنا به گفته ي شاهدان، سنگی توخالی است که دوللو مصطفی شبی را در یکی از زمستانهای سرد در آن گذرانیده و بعد از بیرون آمدن از آن سنگ بوده که شاعری بر وی الهام شده است.) اشعار دوللو مصطفی علیرغم اینکه تا 10 سال پیش به صورت مکتوب و در مجموعه ای گردآوری نشده بود، ولی در بین هنردوستان و ارادتمندان مکتب آشیقی اورمیه به نحو احسن حفظ و از نسلی به نسل دیگر منتقل شده است. به طوری که علاوه بر اشعار چاپ شده در مجموعه های چند سال پیش، صدها قطعه شعر وی امروزه نیز در سینه ی مردمان این دیار حفظ گردیده است و این خود نشاندهندهی محبوبیت او و اشعارش در بین توده های مردم و همچنین قدرت شعریت آن اشعار میباشد. به طوری که امروزه آشیقی را نمیتوان یافت که اشعاری از دوللو مصطفی را حفظ نباشد و یا روستایی را در غرب آذربایجان نمیتوان یافت که مردمان ساکن در آنجا با اشعار این عارف بزرگوار غریبه باشند و نتوانند نمونه هایی از اشعار او را عرضه کنند. این موضوع تحقیق بیشتر در رابطه با دوللو مصطفی و اشعار او را می طلبد تا اشعار وی هرچه سریعتر توسط محققین و ادبای علاقه مند به صورت مکتوب درآید تا از گزند فراموشی و آفتهای گذر زمان در امان بماند. علاوه بر اینها میتوان به جرأت او را اولین آشیق و شاعر مکتب اورمیه نامید که آثارش امروزه در دسترس است و می توانیم در چگونگی شاعری و آشیقی و شرح زندگانی وی به بحث بپردازیم. وی علاوه بر شاعری، توانسته است به عنوان آشیق آهنگساز نیز خود را معرفی کند و آهنگ آغاخانی(آغاخانی هاواسی) را به مکتب آشیقی اورمیه هدیه دهد. آغاخانی از هاواهای مشهور در مکتب آشیقی میباشد که به نوبه خود از آهنگهای دشوار در خوانندگی و نوازندگی میباشد و این خود نشاندهنده ی مرتبه ی استادی او در آشیقی میباشد. دوللو مصطفی در طول حیات خویش در روستای شیطان آوا(اسلام آباد فعلی) و در قلعه ی دول آن روستا اقامت داشته که در یکی از شعرهایش به این موضوع میپردازد:
عشقین سمندینی مینیب چاپاسان
سینیق کؤنوللرین ائوین یاپاسان
ایسته سن كي مصطفانی تاپاسان
گل شیطان آوانین دول قالاسینا (۱)
مصطفي در شاعری به سبک آشیقهای آذربایجان، شعر هجائی سروده و تقریباً در تمام قالبهای شعر آشیقی اشعاری به یادگار گذاشته است.( به جز چند مورد خاص). در اشعارش تخلصهای دوللو مصطفی، رسولون یئسیری، رسولون یئتیمی، مصطفی، رسول اوغلو و ... برای خود برگزیده است. اشعارش سرشار از مفاهیم عرفانی و درویشگونه می باشد که میتوان نشانه هایی از تأثیر مکاتب عرفان مولویه، حروفیه و علوی-بکتاشیه را در آن جست. به گونه ای که در مضامین اشعار او، مضامینی از نسیمی، مولوی، حاجی بکتاش ولی و شاه اسماعیل و ... را میتوان یافت، که خود این مسأله نشانگر آشنایی دوللو مصطفی با مکاتب فوق و تأثیرپذیری از آنهاست.
دوللو مصطفي در طول عمر خود چندین سفر به عثمانی و محال بورچالی(بورچالی، امروزه در گرجستان قرار گرفته است. مردمان آن دیار ترک آذری و آشیقهای آنجا نیز مانند اورمیه آشیقهای تکنواز میباشند) داشته و پاره ای از عمر خود را در غربت گذرانده و در آنجا ماجراهایی داشته که از آوردن جزئیات آن میگذریم. اما در شعر زیر میتوان به دلتنگی این شاعر را برای زادگاه خود پی برد:
من غریبم سیز ده مندن اوچمایین
اوچوب، اوچوب قارلی داغی آشمایین
سئیرانگاهدی دول ماحالین گئچمه یین
سلامت گئده سیز دولا دورنالار(۲)
از نظر دوللو مصطفی آشیق بودن کار آسانی نبوده و هر کسی هم نمیتواند آشیق شود. بنابر اعتقاد او تا عارف نشوی نمیتوانی آشیق واقعی شوی. برای آشیق بودن باید از طریقت و شریعت سر در بیاوری و به چشمه حقیقت وصل شوی:
آشیقلیغین دؤرددو یولو
چشمه دوردان بیر خبر
طریقتدی، معرفتدی، شریعت
حقیقی واردان بیر خبر(۳)
و در بند دیگری از اشعارش لازمه ی آشیق شدن را ادب و ارکان، همچنین کوشش و تلاش در راه آشیقی میداند و میگوید: یک آشیق حقیقی باید بر همه چیز احاطه داشته باشد:
آشیقلیق ایشینه یئری ین جانلار
یئری ینده گرک یئتسین ارکانا
ها یئري یه، ها یئتیشه، ها یئته
دریا تکین آخا گئده هر یانا(۴)
دوللو مصطفی در شعر دیگری نیز به آشیق بودن خود اذعان کرده و در ضمن آن تعدادی از شهرهایی را که به آنها سفر کرده است نام میبرد:
دوللو مصطفایام گزدیم هر یانی
استامبول، ایزمیری، حلبی، شامی
قویموشام اوستومه آشیق عنوانی
هئچ کیم منیم کیمی بیقرار اولماز(۵)
یا شعر زیر که در عثمانی و در دیدار با یکی از دراویش آن دیار سروده شده است که هم بیانگر راه و روش طریقت وی و هم بیانگر خروج وی از اورمی میباشد؛ شعری که به خودی خود بیانگر این است که دوللو مصطفی از دیار خود پیش یکی از استادان بلند مرتبه ي آن دیار رفته و در محضر او شعر زیر را سروده است:
اورمو دیاریندان من دوشدوم یولا
گزه-گزه بو مکانا یئتیشدیم
فیض آلدیم اوستاددان آلدیم پاییمی
گوهر آختاریردیم کانا یئتیشدیم(۶)
***
اویاندیم غفلتدن واردیم عرفانا
آلدیم مطلبیمی اولدوم مستانا
صدق ایله سیغیندیم قادر سبحانا
هدهد اولدوم سلیمانا یئتیشدیم(۷)
***
صدف اولدوم دریالاری دولاندیم
ایوب کیمین هر بیر درده دایاندیم
موسی کیمین طور داغیندا ایناندیم
قطره ایدیم بیر عمانا یئتیشدیم(۸)
***
حقیقتدن بیر یول دوشدو الیمه
معرفتدن سو باغلاندی گؤلومه
مصطفایام یالان گلمز دیلیمه
ادب آلديم یول- ارکانا یئتیشدیم(۹)
وی دارای دو دختر و یک پسر بوده که پسرش نیز همانند خودش آشیق بوده، اما روزی از خانه بیرون آمده و دیگر از او خبری نشده بود که این اتفاق بر زندگی دوللو مصطفی تأثیر فراوانی گذاشت. یکی از دختران او نیز به شعر و شاعری علاقه مند بوده و طبع شعر نیز داشته است. به طوری که آشیق فرهاد (وفات1341)، این استاد بلامنازع مکتب آشیقی به محضر دختر وی میرفته و اشعار دوللو مصطفی را از او میپرسیده است. این آشیق عارف و شاعر صوفی نهایت به سال 1254 در قریه شیطان آباد(اسلام آباد فعلی) رخ در نقاب خاک میکشد و بنا به وصیت خود که در یکی از شعرهایش بدان اشاره کرده در محال باراندوز و روستای باراندوز از توابع اورمیه جایی که مادر طبیعت هر ساله در فصل بهار گلها و شکوفه های بهاری را بر مزار وی بپاشد به خاک میسپارند:
فلک ایلن اکدیک بیز ده بیر بوستان
ساغدا جولبر دوشوب سولدا بالستان
چوخ ایشلریک آخریمیز قبریستان
باراندوزدا منه بیر یئر سالیندی(۱۰)
عشق به اهل بیت و پیامبر(ص) را در اشعار دوللو مصطفی میتوان به عینه مشاهده کرد. مصطفی در جای جای اشعارش از خداوند متعال یاد کرده و از پیامبر اسلام و همچنین مولا و سرور خویش، پدر حسن و حسین(ع)، حضرت علی(ع) در زندگی دنیوی طلب کمک و در روز محشر استمداد مغفرت میکند و این بزرگواران را چاره ی درد بیدوای خود میداند:
رسولون یئتیمی کرم کانینا
بیر گون اولار گئدر حق دیوانینا
خجالت گئتمه یک مهدی یانینا
مصطفانی مصطفایا باغیشلا(۱۱)
و یا
دوللو مصطفایام چوخدو گوناهیم
جهنم اودونا قالماییب آهیم
بیر اومودوم سنسن پشت و پناهیم
قیامت گونونده یا رسول الله(۱۲)
ما نیز در آخر نوشته مان شعری از آشيق مصطفي را که در وصف علی(ع) سروده شده است می آوریم و امید آن داریم که مزار آن بزرگوار از طریق نهادهای ذیربط بازسازی گردیده و مقبرهای شايسته بر روی آن ساخته شود؛ تا باشد که این عارف بزرگوار و آشیق صوفی مسلک از مهجوریت سالهای طولانی رها گشته و همانند همقطاران خود مانند یونس امره، خسته قاسم و ... مزاری برای بازدیدکنندگان و مشتاقانش داشته باشد و به حق خود که همانا شناخته شدن به عنوان سمبل شهر اورمیه و آشیقهای آذربایجان می باشد، برسد.
یا علی
گئجه- گوندوز چاغیردیغیم مشکل گشا یا علی
عرش-کورسون بزهگیسن نور خدا یا علی
پنهان دردین دواسیسان ای عالمین سروری
سنسن قاضی الحاجات وئرن شفا یا علی(۱۳)
***
لقبین مولا دئییلمیش انا فتحنا سنین
چون صاحب ذوالفقارسان پنجه ي عنقا سنین
پیغمبرین قارداشیسان ختم انبیا سنین
جانشین پیغمبرسن بیزه مولا یا علی(۱۴)
***
داغیتدین خیبر قالاسین گؤستردین شجاعتی
جمع مشایخلر گلر آلار سندن معرفتی(مرفتی)
مشکل ایشی بیتیررسن تانری وئریب قدرتی
هم غیورسان هم شجاعسان شیر خدا یا علی(۱۵)
***
ای مصطفی غافل اولما چاغیرگیلن سبحانی
نجف الاشرفده گؤردوم شاهلار شاهی مولانی
آیه-آیه، سوره- سوره جمع ائیله دی قورآنی
قیامت قیام اولاندا یئتیش دادا یا علی.(۱۶)
-------------------------------------------------
(۱)سمند عشق را سوار شوي و طي طريق كني
باعث ترميم قلبهاي شكسته شوي
و اگر بخواهي مصطفي را بيابي
در شيطان آباد به قلعه ي دول بيا.
(۲) اي درناها، من غريبم، از من دور نشويد
پرواز نكنيد و از كوهستانهاي پربرف عبور نكنيد
منطقه ي دول گردشگاه است. از آنجا رد نشويد
خداوند شما را به سلامت به دول برساند.
(۳) آشيق شدن چهار شيوه دارد
از چشمه ي دُر به من آگاهي بده
طريقت است و معرفت و شريعت
از هستي واقعي مرا آگاه كن.
(۴) انسانهايي كه دنبال آشيق شدنند
موقع سلوك بايد به اركان برسند
در سير و سلوكشان بايد واصل شوند
و همانند دريا به همه سو جاري شوند.
(۵)مصطفي و اهل دول هستم. همه جا را گشتم
استانبول و ازمير و حلب و شام را
نام آشيق بر خود نهاده ام
هيچ كس همانند من بيقرار نيست.
(۶) از ديار اورمي راهي شدم
در حال گردش به اين سرزمين رسيدم
از استاد فيض ياب شدم و سهمم را گرفتم
دنبال گوهر بودم و معدنش را يافتم
(۷) از غفلت بيدار و وارد عرفان شدم
مطلبم را گرفتم و مست شدم
با صداقت تمام به خداوند سبحان پناهنده شدم
گويا هدهدي بودم كه به سليمان رسيدم
(۸)صدفي شدم و درياها را پيمودم
همانند ايوب به هر دردي طاقت آوردم
همانند موسي طور را باور كردم
قطره اي بودم كه به عمان رسيدم
(۹)راهي از طريقت مقابلم نمايان شد
چشمه اي از معرفت به استخرم جاري شد
من مصطفي هستم و زبانم دروغ نميداند
راه ادب را پيش گرفتم و به اركان رسيدم.
(۱۰)ما هم با فلك جاليزي را كاشتيم
در سمت راست آن جلبر و در سمت چپ آن بالستان است(نام دو روستا در منطقه ي دول)
بسيار فعاليت ميكنيم ولي نهايتمان به قبرستان منتهي ميشود
در باراندوز قبري برايم آماده شد.
(۱۱) طفل يتيم رسول(دوللو مصطفي) روزي به كان كرم واصل مي شود
و روزي به ديوان حق متصل مي شود
خداوندا، به خاطر اينكه پيش حضرت مهدي(عج) شرمنده نشويم
مصطفي را به خاطر حضرت مصطفي مورد آمرزش قرار بده.
(۱۲) مصطفي و اهل دول هستم. گناهان زيادي دارم
تاب آتش جهنم ندارم
تنها اميد و پشت و پناهم تويي
در روز قيامت اي رسول خدا.
(۱۳)روز و شب تو را صدا ميزنم اي علي كه مشكل گشايي
زينت عرش و كرسي هستي و نور خدايي
درمان دردهاي پنهاني اي سرور عالميان
هم قاضي الحاجاتي و هم شفا ميدهي يا علي
(۱۴) لقبت مولاست و انا فتحنا از آن توست
صاحب ذوالفقاري و پنجه ي عنقا از آن توست
برادر پيغمبري و ختم انبيا از آن توست
جانشين پيغمبري و مولاي ما هستي يا علي.
(۱۵) قلعه ي خيبر را قلع و قمع كردي و شجاعتها نشان دادي
جمع مشايخ آمده و از تو كسب معرفت ميكنند
كارهاي مشكل را به پايان ميرساني چون خداوند اين قدرت را به تو داده است
هم غيور و هم شجاعي، شير خدا يا علي.
(۱۶) اي مصطفي، غافل نشو، خداوند سبحان را صدا بزن
شاه شاهان مولا علي را در نجف اشرف ملاقات كردم
قرآن را آيه آيه و سوره سوره جمع آوري كرد
وقتي روز قيامت برپا ميشود يا علي، به داد ما برس.
(بو یازیم تهرانین حوزه هنری سینین ایستکی ایله فارسجا یازیلدی)
بو لینکه ده باخا بیلرسینیز....آشاغینی تیکلایین...
http://www.arturmia.ir/Default.aspx?page=0§ion=newlistItem&mid=38811&pid=46307&ln=fa
Dollu Mustafa-həyatı.....yaradıcılığı
برچسبها: دوللو مصطفی, اورمو, آشیق, احمد اسدی, آغاخانی
اشاره: آشيق علي عليزاده 1330-جي ايلده قاراداغين قيه قشلاق كندينده آنادان اولموشدو. 1369-جي ايلدن اورمويا كؤچوب، بو شهرده آشيقليغا باشلاميشدير.
او چوخلو موسيقي فئستيواللارينا قاتيلاراق چوخلو مقاملاردا اله گتيرميشدي. آشيق علي عليزاده(قيشلاقلي) 10/5/1390 تاريخينده دونياسيني دگيشه رك، ابدي دونيايا كؤچدو. بيزيم عائله دوستوموز اولان آشيق علي، همده منيم حياتيمدا گؤردوگوم بيرينجي آشيق ايدي.
ياديمدا اولان،بير و يا ايكي اوخويوردوم، آشيق علي بيزه گلميشدي و او گوندن من آشيقلارين گئنيش دونياسينا گيرديم.رحمتليك كئچن ايل قويروق دوغان آيينين 10-جو گونونده وفات ائتدي.
عؤمرومده او گون منه ان آغير و پيس خاطره لي گونلردن بيري دير.ساعت 9 اولاردي، اگلشميشديم شام يئييرديم. تلفونون زنگي آچيلدي. آنام تئلفونو گؤتوردو. اوستاديم آشيق قوربانين حيات يولداشي ايدي. سلام عليكدن سونرا، بو جمله ايله ائله بيل دونيا باشيما فيرلاندي.
هانسي آشيق علي؟ قره داغلي آشيق علي ؟
یئدیگیم تيكه بوغازيمدا قالدي، تئز آنامدان نه اولدوغونو سوردوم، اودا آشيق علي نين وفات ائتديگيني دئدي. تئز اوغلو آشيق غلامرضايا زنگ آچديق. گؤتورمه دي. او بيري اوغلونا زنگ آچديق. تبريزده ايدي. دئدي، ائله بيل دئييرلر، سكته ائديب، خسته خانادادير. دوروب حاضرلاشديم، اورمو خسته خانالارينا يوللانديم. آما او آددا بير شخصي گتيرمه ميشديلر. اؤزومه اوره ك وئريرديم، حتماً حالي خراب اولوب، يوخسا اونا تئزدي اؤله. هله يئني آلتميش ياشينا گيريب. بو سؤزلر ايله خسته خانادان آيريلديم.
ائوه چاتديغيمدا، اونون بير كلينيكده حياتينين دگيشمه سيني بيلديم و ائله بيل بير قازان سرين سويو باشيمدان آشاغي تؤكدولر. دا هئچ نه دانيشا بيلمه ييرديم. اؤز اؤزومه دئييرديم، آخي نه تئز؟ نيه؟
دئسه مده دئمه سه مده آشيق علي آرتيق گئتميشدي.آشيق علي منيم حياتيمدا ان چوخ سئوديگيم انسانلاردان بيري ايدي.
آشيق علي اؤلمه ميشدن اؤنجه دوغما يوردو قاراداغا و قيه قيشلاق كندينه بير هفته ليك سفره چيخميشدير و ائله بو سفردن ايكي ساعات ائوينه دؤندوكدن سونرا، اوره گي داياناراق، حياتا وداع ائتميشدي. ائله بيل، اؤله جگيني بيليرميش و ائله بونا گؤرهده گوللو-چيچكلي قاراداغدان سون گؤروشونو و وداعيني ائتمك اوچون اورالارا يوللانميشدير. هله اؤلمه ميشدن اؤنجه ده، سازبند خليله بير صدفلي ساز سفارشي وئرميشدي و اونا دئميشدي؛ خليل منيم بو سازيمي صدفله، من اؤله جگم، اؤلوب گئدندن سونرا دئيه رلر، آشيق علي دن بير صدفلي سازدا قالمادي.
آما بيلديگيميز كيمي، كئچن گونلرده رحمتليك آشيق علي عليزادهنين خاطرلا مني آدلي شعر كتابي ايشيق اوزو گؤردو. بو كتابدا رحمتليك آشيق علينين اوچ يوزه ياخين شعري توپلانيب. بو شعرلري آشيق علي نين ياخين يولداشي شاعر ، يازيچي و آراشديرماچي بهرام اسدي توپلاييب. آشيق علي نين شعرلري ايله قاباقجادان تانيش اولسامدا، آما هاميسيني بير يئرده گؤرمه ميشديم، ائله بونا گؤره ده بو كتابي اوتوروب، اولدن آخيرا اوخودوم. آشيق علي نين ديوانيندا اونون سازا و آشيقليغا حؤرمتي و بو قونودا اولان شعرلري منيم دقتيمي اؤزونه جلب ائتدي و بو شعرلريني داها چوخ بگنديم. كتابي اوخودوقدان سونرا، اونون بو قونودا اولان شعرلرينه بير يازي حاضرلاماق قرارينا گلديم و ائده بيلديم بو آشاغي دا اولان يازيني سيزه حاضرلايام. آللاهدان اوستاد آشيغيميزا رحمت ديله يركن،اومودوم وار بو يازيمي بگنه سيز.
آشيق علي عليزادهنين شعرلرينده " سازا و آشيغا حؤرمت"
ائليميزين ان قديم و ان مقدس ميراثلاريندان بيري آشيق صنعتي و اونون باشيندا اولان قوپوز سازيدير. تاريخ بويو بو صنعت مقدس اولوب و ائليميزده اونا احتراملا ياناشيب. بو مقدسليك هم بو صنعتين و بو سازين يارانيشيندا و هم ايللر بويو تاريخلرين سينه سيندن كئچيب گلديگي واختلاردا اؤزونو گؤستريب. چوخلارينين دئديگينه گؤره، بيرينجي آشيق دده قورقود اولوب. اؤنجه دده قورقوردون كيم اولدوغونو دوشونك؟
اوغوز ائلينين آغ ساققالي، پيري ، مرشدي. غيبدن سيرلاري بيلرميش، باغلي دوگونلري آچارميش، ائلينه نصيحت ایله اؤيود وئررميش و اوغوز ائلي ايله اوغوز خانلاري اونون سؤزوندن و يولوندان قيراغا چيخماز ايميشلر. دده قورقودون قوپوزونون يارانيشي حاقدا دا هله روايتلر وار و بو سازين مقدس اولدوغونو خاطرلادير. دده قورقوتدان سونراكي آشيقلار حاقدا صفوي دؤورونه قدر بيلگي الده يوخوموزدور. آما شاه اسماعيلين گليشي ايله، آشيقليق دا جان تاپير و اؤزونو تاريخده گؤسترمگه باشلايير. تاريخده آدي چكيلن بيرينجي آشيق ايسه قورباني اولموشدور. قورباني اؤزو بير بيلگيلي و محترم شخص اولوب . صفوي حؤكمداري دا اونا احترام قويوب، اونو محترم ساييرميش. اوندان سونراكي دؤورده آشيق و آشيق صنعتينده چاليشان انسانلاردان خسته قاسم، دوللو مصطفي، دده علعسگر و ... بؤيوك اوستادلار ظهور ائديبلر. بو اوستادلار هاميسي آشيقليقدان چوخ، عارفليكلري و مقدسليكلري ايله آدلانيبلار و دين مسأله لري ايله تانيش اولاراق، ديني سورونلاري حل ائتمگه قالخيبلار.
دئديگيميز كيمي آشيق صنعتي قوپوز هميشه مقدس اولوب ، هئچ واخت اگري يوللارا چكيلمه یيب و دئمك اولار شاها-خانا باش اگمه ييب. هميشه حاقّي تاپدالانميشلارين يانيندا اولوب ، ظالملرين قارشيسيندا حق-حق دئييبدير.
اينديكي قوپوزوموزو دوشونسك ده، بو قوپوزون چاناغي توت آغاجيندان دوزه لير . توت آغاجي دا هاميميزين بيلديگي كيمي ائليميزين ايچينده مقدس بير آغاجدير . هر كس بو آغاجي كسمگه قالخماز و عارفلرين و امامزادالارين مزاري اوستونده هميشه توت اكيليب.
آشيق صنعتي و قوپوزون قوتسالليغي اينديليكده، كئچميشلرده اولدوغو كيمي اولماسا دا، هله ياشايير و حؤرمتي وار. بو آرادا بو صنعته خور گؤزلر ايله باخان بير سيرا باغلي قافالي و گئري ذكالي انسانلار دا تاپيلير. بو صنعته احترام قويماييرلار و يئري گلديكجه ده ضربه لر ائنديريرلر . اونلار بو ايشلري ايله اؤزلرينين بير متمدن انسان اولدوقلاريني گؤسترمك ايسته ييرلر. آما بو تيپ انسانلارين قارشيسينا ائله ائل آشيقلاريميزين بیر سیراسی شعرلري ايله جواب يازيبلار. بو آشیقلارین بیری رحمتليك آشيق علي عليزاده(1390-1330) اولوب.
آشيق علي نين ديوانينا باخديقدا اونون شعرلرينده ساز و آشيقليغا نه قدر حؤرمت بسله ديگي آچيق و آيدين گؤز اؤنونه گلير . دئديگيميز كيمي بير سيرا انسانلارا دا ائله همان ديوانيندا جواب وئرير. آشيق علي بير شعرينده، بو صنعته ايراد توتانلارا بئله دئيير(اوچ بنديني گتيريريك):
اودلايير مني
نادان سازا لاغ ائدنده
آخماقلار اودلايير مني
سونرا دئيهنده سازي چال
باخماقلار اودلايير مني
ترك ائتمرم بو صنعتي
سندن چكمرم منّتي
اوجوز ساتمارام صحبتي
اوشاقلار اودلايير مني
قيشلاقلي، بيل صادق دگيل
ساز قارشيندا گولوم اگيل
هله اوّل اؤز عيبين بيل
باخ باخلار اودلايير مني.
آشيق علي بير آيري شعرينده سازي ايله دردلشيب، اونا نادانلارا بئل باغلاماماغي توصيه ائدير:
ديللن آي صدفلي ساز ديللن بو فرصت الدن گئدر
سيم پاسلانار وعده كئچر متانت الدن گئدر
نادانلارا بئل باغلاييب دئمه هميشه سازام
حؤرمت قويماز ديللنديرمز شهامت الدن گئدر
زامان-زامان الدن اله گزرسن دوزدور ايشين
وقت اولار كي توز بوروير چرخي دؤنر گردشين
عارفلردير قيمت وئرن نادان بيلمز ارزشين
گؤزله هر آن آلدادارلار قيامت الدن گئدر
آشيق علي نين فكريجه تانري تعالي سازين وجودوندا ايلاهي بير سير قويوب. ائله بونا گؤره ده ائليني سازدان اؤيود آلماغا چاغيرير.
آلقيشلار، چالاندا صدفلي سازا
سوزور دوداغيندان بال قادان آليم
سازدا بير سير قويوب بؤيوك يارادان
ساز-سؤزدن اؤيودو آل قادان آليم
او سازين هم غمده، هم ده شادليقدا ائلي ايله بير يئرده اولدوغونو و سازين سئحيرلي سسينين دردلره درمان اولدوغونو خاطرلايير و سازدان اوزاقلاشماماغي ائلينه توصيه ائدير:
سازدا يانماق دا وار، يانديرماق دا وار
بعضاً غم گونونده دينديرمك ده وار
اوندا يانديرماق دا، سؤندورمك ده وار
قوجاقلاشيب سازلا قال قادان آليم
آشيق علي يوخاريداكي شعرينين سون بندينده بو صنعتي سئومه ين انسانلاري اونون وقاريندان خبرسيز اولدوقلاريني دئيير و بو كيمي انسانلاري سازينا حؤرمت ائتمگه چاغيرير:
سازين وقاريني بيلمهين دؤيور
آدينا، سانينا بهتانلار دئيير
قيشلاقلي يازيغي دالدادا سؤيور
سازيني حؤرمته سال قادان آليم.
آشيقلار ائليميزين كولتورونون قوروقچوسو اولوبلار و اونلارين سلاحي بو اودلو-آلوولو قوپوزلاري اولوب. آشيق علي ده بو مسأله ني دوشونوب. آشاغيداكي شعري يازيب.
قيشلاقلي شأنينه بير دستان يازدي
يوردوم پاييز بيلمز خزانسيز يازدي
بير الده سلاحدي، بير الده سازدي
دئيير ياشا ياشا آذربايجانلي.
اؤنجه لر دئديگيميز كيمي، تاريخ بويو آشيقلار ظلمه تاب گتيرمه ييب و هئچ واخت دا سارايلاردا مدح ائتمكله مشغول اولماييبلار. اونلار هميشه خالقين طرفينده اولوب و حق طرفينه كئچيبلر.
قيشلاقلي سينهنده سؤز بازاري وار
حيدربابا دئييب اؤلمز شهريار
تئللي ساز ديننده بئله ديل آچار
حق سؤزو دانيشان ديللر بيزيمدير.
آشيقلارين هارايلاريني كوراوغلويا اوخشادان آشيق علي، آشيقلارين الهاميني دا ائليندن بيلير و بئله دئيير:
آشيقلار سازلارين چالير
ائل-اوبادان الهام آلير
قوچاقلار تك نعره سالير
كوراوغلويا تايدي دور گل
آشيقلاريميز هر زمان ائل ايچينده و ائل ايله اولدوقلارينا گؤره اونلاري ائل آشيغي عنواني ايله چاغيريرلار. ائل آشيغي، ائلين قايغيكشي و ائلين قئيدينه قالان اولور. ائل ايله اوتوروب-دورور. بونا گؤره ده آشيقلاريميز و آشيقليق ائلينكي حساب اولور. آشيق علي ده شعرلرينين بير بندينده بونا توخوناراق اؤز بختيندن ده گيلئيلنيب.
شاعر زامانيندير، آشيق ائلينكي
عاغيل باشينكيدير، شيرين ديلينكي
يازيق قيشلاقليني بئله بيلين كي
ياتميش بختين بيري گله اويادا.
سوندا رحمتليك آشيق علي عليزادهنين بير شعري ايله يازيميزي بيتيريريك. بو شعر آشيق علينين سون شعری دیر و بير گون وفاتيندان اؤنجه يعني 9/5/90 تاريخينده يازيليب. آشيق علي بو شعرينده آپ-آيدين گيلئييني آشيقليق ایله آشيقلاري لاغ ائدنلردن ائدير و بلكه ده اؤزونون قارشيلاشديغي بير ماجرا ايله علاقهدار بونو يازير و اونلارا سسلنرك آشيقلارين كيم و نه اولدوغونو آچيقلايير. بيز ده ائله آشيق علي نين بو شعري ايله يازيميزا سون قويوروق. آللاه اونا رحمت ائيله سين. مزاری نور ایله دولسون.
آشيغين گيلئيي
كيمين دام-ديوارين ييخيبدير آشيق؟
اونا آشيق دئمك عار گلير سنه
نه يولا داش تؤكوب، نه جيب كسيبدير
سلامين آلماق دا زور گلير سنه
بيلير صرّاف كيمي زيبيل، زر نهدير
عارف نهدير، نادان نهدير، پير نهدير
بير صرّافدير بيلر صدف-دور نهدير
اونون حق دونياسي دار گلير سنه
ائلينين حؤرمتين ساخلايار آشيق
قوجاسين-دوشگونون يوْخلايار آشيق
هميشه حق سؤزو حاخلايار آشيق
بو سنسن حق ديلدن زار گلير سنه
آشيق ائل ساتماييب نه دؤولت وارا
شادليقدا آغ گئيهر غمينده قارا
آل ائيلهييب بيرين سالماييب تورا
سن اوزو سويوقسان قار گلير سنه
اگر قيشلاقلييا بهتان دئيهسن
آغيز-گؤزون اگيب اؤزون اؤيهسن
يالتاق اولوب يالتاق يالي يئيهسن
پالانيني بزه، بار گلير سنه.
برچسبها: آشیق علی علیزاده, خاطرلامنی, احمد اسدی, ساز, آشیق
مراسم بزرگداشت نوزدهمین سالگرد درگذشت آشیق درویش وهابزاده
پوسترها= ارسالی توسط دوستداران درویش
طی مراسمی دوشنبه 9 مرداد 1391 در سالن صفی الدین اورموی حوزه هنری سازمان تبلیغات اسلامی(پنجراه جنب استانداری) مراسم بزرگداشت نوزدهمین سالگرد درگذشت آشیق درویش وهابزاده خواهد شد. این مراسم به مدت دو ساعت و از ساعت 17-19 ادامه خواهد داشت. در این بزرگداشت 4 تن از شاگردان آن مرحوم به اجرای موسیقی آشیقی خواهند پرداخت و شاعران نامداری چون محمود شامی، بهرام اسدی ، ایرج بهزادنیا و تنی چند از شعرا در فراق این آشیق بزرگوار به قرائت اشعار خود خواهند پرداخت. ارائه مقاله توسط دوتن از محققین و نویسندگان جوان اورموی بخش دیگری از این مراسم خواهد بود. احمد اسدی و حسین واحدی هر کدام طی مقالاتی بخشی از زندگی هنری و جایگاه اجتماعی این آشیق و تأثیرگذاری وی بر مکتب آشیقی اورمیه را برای حضار قرائت خواهند نمود. نقل خاطره توسط دوستان نزدیک ،قرائت شعر مرحوم استاد آشیق عزیز شهنازی در فراق آشیق درویش، پخش کلیپهای تصویری از آشیق درویش، حضور خانواده آشیق درویش، نواختن ساز وی بعد از 19 سال توسط شاگردانش و پخش بروشورهایی با موضوع آشیق درویش از دیگر بخشهای این مراسم خواهد بود.
همچنین لازم به یادآوری است که قبل از این مراسم و در ساعت 10 صبح از جلوی حوزه هنری سازمان تبلیغات اسلامی(پنجراه-جنب استانداری) مینی بوسهای در نظر گرفته شده به سوی مزار این آشیق بزرگوار در روستای کردلر حرکت خواهند نمود و متعاقب مراسم بزرگداشت آشیق درویش مزار این استاد گرامی توسط کانون آشیقهای آذربایجان غربی و حوزه هنری استان آذربایجان غربی بازسازی و مرمت خواهد شد.
این مراسم توسط حوزه هنری آذربایجان غربی و با تلاش و پیگیریهای احمد اسدی نویسنده و محقق موسیقی آشیقی و همچنین با مساعدت و یاری مسئول واحد موسیقی حوزه هنری استان آذربایجان غربی آقای داریوش علیزاده برگزار میگردد و از همه دوستداران موسیقی آشیقی و ارادتمندان و علاقمندان آشیق درویش برای حضور در این مراسم دعوت میگردد. روحش شاد.
برچسبها: بزرگداشت آشیق درویش, حوزه هنری, کانون آشیقهای آذربایجان غربی, احمد اسدی


text:
پنجشنبه بیست و ششم بهمن 1391
"تهران دروازاسین" اکسیک لیقلاری!
"دروازه تهران" خیاوانی،شهرین دوغوسوندا یئرله شه رک؛تبریزین یوخاری بؤلگه سین،آنایولو ساییلیر.بو خیاوان، ایللر بویو،تبریزین دوغو گیریشین ، تکجه یولو اولاراق،چوخلو سفرنامه لرده، بو یولون تهر توشونا ایشاره اولونوب!دوغروسو بو خیاوان،تبریزین آبروسو ساییلیر!
تهران دروازاسی،موسافرلردن علاوه چوخلو شهرداشلاریمیزین گئت گل ،یولو دور؛"آزاد" و "تبریز"بیلیم یوردو لاری و"آبرسان "دؤردیولونون یاخین لیغیندا یئرلش مه یه، بو خیاوانین اؤنملی یینه آرتیب!بو یولون آردیندا،آسیلی کؤرپو(کابلی)،"سینا "و"سپهر" گؤی دله ن لرین تیکیلمه یی ،"دروازا تهران" خیاوانین اؤنملی یین گؤسته ریر!
بو خیاوان، چوخلو یاشیل ساحه یه صاحیب اولماقلا تاسوفله یئنه ده ،تبریزین چیرکین گؤرونتو ،خیاوان لاریندان ساییلیر ! چیرکین گؤرونتو،گاراژلار ،میکانیکی وصافکار دوکان لار ایله یولچو ترمینال لارین اولماغیندان آسیلی دیر!
خیاوانین ،ائن سیزلیگی و"بی ار تی" میله لرین اولماغی ،بو آنایولون قیفیللانماسینا باعیث اولوب!
بو اکسیک لیقلاری دئمک دن ؛ایسته ییمیز بودور ؛حورمتلی "بلدیه باشخانی"، بو آنا یولون دوزنلیلمه سینه یئترلی ایله کسگین ایش لر گؤرسون لر!و بئله لیک له ،قوجامان تبریزین، اوزوندن، چیرکین گؤرونتولرین پوزولماغینا چالیشالار


text:
ملی حکومت ین مغلوبیتی نین حربی سبب لری
س. حاتملوی
ملی حکومت ین مغلوبیت ینده ن 60 ایل کئچسه ده بو حکومت،
اونون ایده آل لاری و هدف لری حال حاضیردادا بوتون ایران تورک لری و
آذربایجان خالقی نین ئؤره گین ده دیر.
بو حکومت ین یارانماسیندان اون ایل لر کئچسه ده اونون
قارشی سیندا قویدوغو هدف لر هله ده ایران تورک لری نین آکتوآل هدف لری
ساییلیر. و اونا گؤره ده بو حکومت ین ارثیه سینه ده یه ر وئرمک و اونون
فعالیت لرینی هر جهت ده ن آراشیدیرماق بوتون وطن پرور آذربایجانلی لارین
وظیفه سی دیر.
ملی حکومت ین مغلوبیتی بیزیم ملی- دموکراتیک مبارزه نین
گئدیشاتیندا ان آغیر ضربه لر ده ن بیری اولموشدور.
بو حکومته قارشی تهمت لر، بهتانلار و یالان لار حتی ایران
تورک لری نین بیر چوخوندادا اونا نسبت و اونون حقانیتینه شک و شبهه لر
یاراتمیشدیر.
فارس شوونیزمی هر زامان بو حکومتین ساتقین اولدوغونو،
استالینین بارماغینین اشاره سی ایله یارانماسینی و بیر سؤزله دئسک اونون
خالقدان اولماماسینی ادعا ائتمیشدیر.
شوونیست لر بئله بیر فضا و آتمسفر یارادیبلار کی، گویا ملی
حکومت ایچی بوش و پوشالی اولدوغو اوچون، تهراندان گؤنده ریلن قوشونلارین
قارشی سیندا مقاومت گؤسته ر مه ییب و اونون رهبرلری میداندان قاچیب و خالقی
گدازا وئرمیشدیلر.
حالبوکی بو گون یئترلی فاکت لار اساسیندا داها آیدین
اولموشدور کی قوام- سادچیکف مقاوله سینده ن سونرا او گونکو سوویت لر
بیرلیگی حکومتی ایراندا ایسته دیگی هدف لره چاتدیقیندان سونرا ملی حکومته
وئردیگی بوتون سؤزلره رغماً بو حاکمیتی آللاهین آمانینا بوراخمیش و حتی ئؤز
ال آلتی لاری واسطه سیله چالیشمیشدیر کی ملی حکومتین تهرانا قارشی
مقاومتینی ضعیف له دیب و بئله لیک له تهران قوشونلاری نین آذربایجانا گیرمه
سینه زمین حاضیرلاسین.
بو گون یوزلر فاکت ایله ثبوت ائتمک اولارکی شوونیست لرین
ادعا ائتدیک لری سوویتلر بیرلیگی نین ملی حکومته وئردیگی کمک لرین یوزده
بیری دوغرو اولسایدی، ملی حکومت او راحات لیک لا یئنیلمز ایدی. شمسی 1325-
نجی ایلین آبان و آذر آیلاری نین قورخولو گونلرینده سوویتلر بیرلیگی ملی
حکومت ین الینده ن توتماق یئرینه اونون آیاغیندان چکمیشدیر. سویتلر بیرلیگی
نین حاکمیتی ملی حکومت ین رهبرلری نین یاردیم، خواهش و ایستک لرینه جاواب
وئرمه ییب حتی ملی حکومتیمیزین رهبری سید جعفر پیشه وری نی کنترل ائتمک
اوچون آرخا قاپیدان تهران ایله مذاکره ائده ن شخص لری اونا تحمیل
ائتمیشدیلر.
بو گونه کیمی آذربایجاندا 1324- 1325 –نجی ایللر ده باش
وئرن ملی – دموکراتیک حرکاتین غلبه و مغلوبیت ینده ن سؤز گئده ن ده، ایستر
فارس شوونیست لری نین آراشدیریجی لاری و ایسترسه وطن پرور آذربایجانلی تورک
لری واسطه سیله یازیلان کتاب و مقاله لرده، اساس اولاراق بو نائلیت لرین و
ها بئله مغلوبیتین سیاسی سبب لری آراشدیریلمیش دیر.
آذربایجاندا شمسی 1320- نجی ایلده باشلایان و 1325– نجی
ایللره ده ک دوام ائده ن
ملی- دموکراتیک مبارزه میزین بیر آراشدیریجی سی کیمی من بو گونه قدر ملی
حکومتین مغلوبیتی نین حربی سبب لرینه توخونان بیر کتاب و مسقل بیر مقاله یه
راسلامامیشام. حالبوکی ملی حکومتین مغلوبیتی نین اساس سببی سیاسی بیر
کاراکتر داشیسادا، بو حکومتین دهشت لی مغلوبیتینده و ائله جه ده بو
مغلوبیتین آردیندان باشلانان قانلی قیرقین دا حکومت قوشونلاری نین حربی
وضعیت لری نین اولدوقجا ضعیف اولماسینین رولو آز اومامیشدیر.
***
فارس شوونیست لری نین اوزده ن ایراق آراشدیریجی لاری
بوتونلوکله ملی حکومتی سوویتلر بیر لیگی نین ال آلتی سی اولدوغونو اورتایا
قویدوقلارینا گؤره، بو حکومت ین یارانماسی و مغلوبیت ینده ده یالنیز مسکوون
بارماغی نی گؤرمک ایسته ییرلر.
بیلدیینیز کیمی شمسی 1320- نجی ایلین شهریور آییندا متحد
دولت لرین قوشونلاری ایله بیرلیک ده ایرانا گیره ن قیزیل اردو، 1325- نجی
ایلین فروردین آییندا ایران و آذربایجان تورپاقلارینی ترک ائتمیشدیر.
بو او دئمک دیر کی شمسی 1324- نجی ایلین آذر آییندا ملی
حکومتین یاراندیغی گونلرده قیزیل اوردو آذربایجاندا اولدوغو حالدا، بیر ایل
سونرا ملی حکومتین مغلوب اولان گونلرینده 8 آی ایدی کی بو اوردونون بیرلیک
لری آذربایجانی ترک ائتمیشدیلر. ائله بورادا بیر ظریف نکته وار کی فارس
شوونیستلری و اونلارین اوزده ن ایراق ضیالی لاری گیزلتمک ایسته ییرلر. اودا
بو کی گویا ملی حکومتین بیر ایل دوام ائده ن حیاتیندا قیزیل اوردو
آذربایجاندا اولموش و بو دولت او اردونون سایه سینده ئؤز حیاتینا دوام
ائتمیشدیر.
ائله بورادا بو سئوال اورتایا گلیر عجبا هرگاه ملی حکومت
روسلارین ال آلتی سی اولسایدی قیزیل اوردو 8 آی ایرانی ترک ائتدیکده ن
سونرا بو حکومت ئؤز حیاتینا نه جور دوام ائتمیش و تهران حکومتی 1324- نجی
ایلین آبان آییندا قزوین شهری نین شریف آباد قصبه سینده حاضیر ساخلادیغی
حربی بیرلیک لری نه اوچون در حال آذربایجانا یئرلشدیرمک ایسته مه میشدیر؟
قیزیل اوردونون ایران و آذربایجان تورپاقلارینی ترک
ائتدیگی زامان تهران حکومتی و مسکو آراسیندا سیاسی – اقتصادی آنلاشمالار
نتیجه سینده هر کسه معلوم ایدی کی، روسلار ملی حکومتی ساخلاماق اوچون کیمسه
ایله حربی چاتیشمایا گیرمک ایسته میرلر.
بو تاریخده هم فرقه نین مهم رهبرلرینه و همده تهران حکومتی
و اونلارین متحدلری انگلیس و آمریکا دولت لرینه آیدین اولموشدورکی گولیات و
دواوود ون ووروشماسینا بنزه یه بو نابرابر ساواشدا، ملی حکومت یالنیز
قالمیشدیر. آمما بوتون بونلارا رغماً تهران حکومتی آذربایجانا نهائی اوردو
کشلیگ اوجون 8 آی دا گؤزله میشدیر.
دئمه لی تهران حکومتی آذربایجانا قوشون کشلیگ اوچون سیاسی
زمین حاضیرلادیغی حالدا بو 8 آی عرضینده حربی نقطه نظر ده ن ده حاضیرلیک
آپارمیش و ئؤز ال- آلتی لاری واسطه سیله فرقه و ملی حکومتین سیرالاریندا
تشدد و تفرقه یاراتماغا چالیشمیش و عین حالدا ملی حکومت ین یاراتدیغی
دموکراتیک اصول- اداره ده ن سو استفاده ائده ره ک، بویوک تورپاق صاحیب لری،
روحانی لر و معین بازار دائره لری نین واسطه سیله تشکیل اولونان و مرکزده ن
گؤنده ریلن پول، سیلاح و متخصص قووه لر ایله حمایت اولونان ارتجاع مرکزلری
نین فعالیتینه آذربایجانین شهر و کند لرینده شدت وئرمیش دیر. بو ارتجاع
مرکز لری نین نه قدر گوجلو اولدوغونا ملی حکومتین مغلوبیتی گونلرده
آذربایجاندا سیویل پالتارلا فعالیت ائده ن شاهنشاهی اوردوسونون حربی
خادملری و اوباشلارین واسطه سیله سیستماتیک قیرقین نین یارنماسیندا شاهید
اولموشدوق.
سرهنگ نجفقلی پسیان شاهنشاهی اوردونون ستادی نین
تاپیشیریغی ایله یازدیغی «مرگ بود، بازگشت هم بود*» کتابیندا یازیر: «
قیزیل اوردو ایرانی ترک ائتدیگی زامان دموکراتلارا بئله گلیردی کی ایرانین
اوردوسو بلاواسطه آذربایجانا هجوم ائده جک دیر. اونا گؤره ده اونلار
آستارادان سقز شهرینه قدر بیر مدافعه خطی یارادیب و آلتی آی گؤزله مه لی
اولدولار. بو گؤزله مک اونلارین روحیه لرینین آشاغی دوشمه سینده بویوک رول
اوینادی.»
دئمه لی هر گاه تهراندان گؤنده ریلن حربی بیرلیک لر شمسی
1325- نجی ایلین یازیندا آذربایجانا هجوم ائتسیدیلر، اونلارین حربی غلبه
لری هئچ ده راحات اولا بیلمز ایدی. یوکسک روحیه و ئؤزلرینه گؤره یاخشی ستاد
و فرمانده لیگه مالیک اولان ملی قووشونون بیرلیک لری تهران قوشونلاری قارشی
سیندا یئنیلسیدیلر ده، اونلارا آغیر تلفات و ضربه لر یئندیره بیلردیلر.
بو او دئمک دیر کی ملی قوشونا غالیب گلمک اوچون تهران
حکومتی آی لار زامان و دقیق بیر پلانا احتیاجی واریدی.
تصادفی دئییل کی قیزیل اوردونون سون بیرلیک لری آذربایجان
تورپاقلارینی ترک ائتدیگی زامان یعنی شمسی 1325- نجی ایلین فروردین آیی نین
سون گونلرینده ملی اوردوموزون حربه حاضیر اولوب- اولماماسینی ده نه مک و
امتحان ائتمک اوچون تهران
اوردوسو تیکان تپه و صایین قالا جبهه لرینده آغیر تعرضه باشلامیشدیر. لاکن
ملی اوردوموزون حربی بیرلیک لری رشادتله اونلارا لازیمی جاواب وئریب و
اونلاری گئری چکیلمه یه مجبور ائتمیشدیر.
بورادا قیسسادا اولسا ملی اوردوموزون حربی قابلیتینه نظر
سالماق ایسته ییره م:
ملی اوردو اساسدا ایکی حیصه ده ن عبارت ایدی:
1-
فدائی لر2-
قیزیلباش حیصه لری
1- فدائی لرین بویوک حیصه سی 21 آذر قیامیندان ئؤنجه
خانلارا، فئودال لار، بویوک تورپاق صاحیب لری و اونلارین حامی لری اولان
ژاندارمالارا قارشی عصیان ائده ن و تهران اوردوسونون آذربایجاندا یئرلشن
پادگانلارینی و ژاندارما بیرلیک لرینی خلع سلاح ائتمک ده باشاریقلی اولان
تورپاق سیز کندلی لرده ن عبارت اولموشدولار. بونلارین بویوک اکثریتی
ساوادسیز و هئچ بیر حربی مدرسه و یا آکادمی گؤرمه میش ساده جه برنو کیمی
تفنگ لر له سلاحلانمیش کندلی لرده ن عبارت ایدیلر. آغیر و مرکب سیلاحلارین
استفاده سینده ن خبرسیز اولان بو بیرلیک لر، بوتون اینام و رشادتلرینه
رغماً منتظم ساواشلاردا باشاریقلی اولا بیلمز ایدیلر.
2- سربازلیق یاشینا گلیب چاتان آذربایجان جاوانلارندان
عبارت اولان قیزیلباش حیصه لرینه گلدیکده بونلارین تجهیزی و حربی
قابلیتلرینی یوکسلتمک اوچون ملی حکومته لازیمی زامان اولمامیشدیر.
یئنه نجفقلی پسیان یوخاریدا آدی چکیلن کتابدا یازیر: «
قیزیل اوردونون ایراندا اولدوغو زاماندا دموکراتلارین قوشونو دوزگون
تشکیلاتا مالیک دئییل دی. اونلارین امیدی واریدی کی روسلار ایرانی ترک
ائتدیگی زامان اونلارا لازیمی سلاح و تجهیزاتی وئره جک لر. لاکن ایشین
باشلانقیجیندا دموکراتلارا وئردیکلری سلاح و تجهیزاتا رغماً اونلارا آغیر
سیلاح لار او جمله ده ن توپ و تانک وئرمک ده ن امتناع ائله دیلر.
دموکراتلار ایسه 3- نجو لشگر ده ن** آلدیقلاری سیلاحلارا قناعت ائتمگه
مجبور قالدیلار.»
تاسف لر اولسون کی بو لشگرده ن غنیمیت آلینان سیلاحلارین
بیر چوخودا ملی قوشونون حربی کادرلارینی تجربه سیزلیگینده ن تبریز پادگانی
نین شئح زئرزمی لرینده قالیب، پاسلانیب و ایشده ن دوشموشدولر. بونا گؤره
پسیانین دئدیگی کیمی شمسی 1325- نجی ایلین آذر آییندا آذربایجانا هجوم ائده
ن ایکی لشگر، یانی 22 پیاده گردان، 4 ساوار هنگی، اونلار توپ، تانگ، مسلسل
و خمپارا گروهان لاری ها بئله ایکی مینه یاخین دولفقاری، یمینی، امیر افشار
و اسلحه دار باشی نین آداملاری و آتلی لاری نین قارشی سیندا قافلانتی جبهه
سینده ملی اوردوموزون یالنیز 3 پیادا گردانی، 2 ساوار گردانی، 2 توپی، و
بیر خمپارا دسته سی واریدی. ملی قوشوندا الینده اولان سیلاحلاردان،
اونلارین بیر چوخونوندا مهماتی نین آز اولدوغو و یا یدک پارچا لارینین
اولمادیغی اوچون استفاده ائده بیلمه میشدی.
پسیان یئنه ده او کتابدا یازیر: « متجاسرلرین قوشونو
رضائیه تیپینده ن آلدیقلاری 6 حربی ارابه یه مالیک ایدیلر. بونلارین بیری
خاراب ایدی و دیگر 5 داناسی دا ماراغادا ایدی. اونا گؤره اونلاردان هئچ
زامان یارارلانا بیلمه دیلر. اونلار رضائیه تیپ ینده ن بیر خمپارا گروهانی
غنیمیت آلمیشدیلار. لاکن بو خمپارالار اوچون هولاسو جبهه سینده یالنیز 87
گوله واریدی. اونلاردا، بئله بیر گونه یئتمز ایدیلر. یونگول مسلسل لرین بیر
چوخو خاراب ایدی. بعضی گروهانلاردا بئله بیر دانا مسلسل یوخیدی.»
هاوا قوتلرینیه گلدیکده تهران قوشونو آمریکا و انگلیس ده ن
آلدیقلاری نئچه اسکادران طیاره یه مالیک اولدوقلاری حالدا، ابولحسن تفرشیان
ین «قیام افسران خراسان» آدلی یازدیغی کتابیندا دئدیگی کیمی ملی قوشونون
یالنیز ایکی طیاره سی واریدی. بو ایکی طیاره نین ده بمب لاری یوخیدی.
بیلدیمیز کیمی تهران قوشونونون طیاره لری نین قافلانتی
جبهه سینده بمباردمانلاری نتیجه سینده خیلی فدائی شهید اولموش و بو
بمباردمانلار بو جبهه نین داغیلماسیندا مهم رول اوینامیشدیلار.
بو فاجعه لی گونلرده ملی قوشونون سیلاح و تجهیزات جهتینده
ن نه قدر یوخسول اولدوغونو قافلانتی جبهه سینین باشچی سی غلام یحی نین ملی
حکومتین رهبری پیشه وری یه چکدیگی تلگراف و پیشه وری نین جاوابیندان
داها آیدین و یاخشی گؤرمک اولار. آذر آیی نین 19- دا غلام یحیی
میانا جبهه سینده ن مرکزی سیتاد و پیشه وری یه گوندردیگی تلگراف دا یازیر:
« آقای پیشه وری بو گون سحر ساعات آلتی یاریمدان آخشاما قدر دوام ائده ن
ووروشمالاردا قافلانتی نین اتک لرینده یئرلشن نوروزآباد، کیجه و افشاردان
دالی اوتورماغا مجبور قالدیق. فدائی لر طیاره، تانک و توپ دان قورخوب،
روحیه لرینی ایتیریب سنگرلرینی بوراخیرلار.»
ملی قوشونون سیتادی نین رئیسی ژنرال پناهیان و پیشه وری بو
تلگرافین جاوابیندا یازیرلار: - بو گئجه زبده قووه لر ایله دشمنه قارشی
تعرض ائدین! – تانک لارا قارشی مولوتف کوکتل ده ن استفاده ائدین!» بو
تلگراف لار هر بیر باشقا فاکت دان داها یاخشی ملی اوردوموزون بو تاریخی
گونلرده چیخیلماز و تراژیک وضعتینی گؤستریر.
بئله لیک له شوونیست لرین بوتون ادعالارینا رغماً او گونکو
سوویتلربیرلیگی حاکمیتی تهران حکومتی نین قارشی سیندا ملی حکومت ده ن حمایت
ائتمک ایسته میردی. روسلارین آذربایجانی ایراندان آییرماق کیمی بیر
پلانلاری اولسایدی گره ک بیر ایل عرضینده ملی قوشونو گوجلندیرمک له اونو
تهرانین حربی تعرضینه قارشی حاضیر ائده یدیلر. ملی قوشونو بیر گوجلو قوشونا
چئویرمک اوچون آذربایجاندا هم انسانی و همده اقتصادی جهت ده ن کافی قدر
قایناق و امکان واریدی. حالبوکی اونون عکسینه سویت حاکمیتی ملی قوشونو خلع
سیلاح ائدیب و حکومتیمیزی تهرانلا سازشه مجبور ائتمیشدیر.
جمیل حسنلی، سون زامانلاردا چوخلو مباحثه لره سبب اولان
«گونئی آذربایجاندا سویت- آمریکا- انگلتره قارشی دورماسی» آدلی کتابیندا
یازیر:
« آذرین 17 سینده زنجان- میانا جبهه سینده شدتلی
ووروشمالار گئده ن زامانی پیشه وری، شبستری، پادگان، دوکتور جاوی و لم
یحیی شوری لین تبریزده کی کنسول واسطه سیله سویت حکومتی و باقروفا مکتوب
گؤنده ریب، اونلاردان خواهیش ائتمیشدیلر کی بیر آز مسلسل گؤنده ر سینلر.
اونلار بو مکتوبدا یازمیشدیلار کی:« بیز چوخ سیلاح ایسته میریک. یالنیز بیر
او قدر کی فدائی لرین احتیاجی نی قارشی لاسین...» شوروی رهبرلری اونلارین
جاوابیندا دئمیشدیلر کی معنوی یاردیم دان باشقا بیر شئی ائده بیلمز لر.»
بئله لیک ملی حکومتیمیزین آجیناقلی طالعی باشا چاتماغا
دوغرو گئتمیشدیر.
21 آذر 1385
_____________________________________________________________
* «ئؤلمک واریدی، گئری دؤنمک ده واریدی»
** ملی حکومتده ن ئؤنجه تبریزده یئرلشن لشگر ده ن سؤز
گئدیر. بو لشگرین فرماندهی سرتیپ درخشانی، قارداش قانی تؤکولمه سین دئیه،
لشگرین حربی خادملرینین سربست بوراخیلماسی شرطی ایله فدائی بیرلیک لری
واسطه سیله دؤوره لنن پادگانی تسلیم ائتمگه مجبور قالمیشدیر. دمکراتلارین
سیلاحلارینین بیر چوخو
اساسدا بو پادگاندان اونلارین اللرینه کئچمیشدی. درخشانی ایسه سونرالار
تهراندا حربی محکمه ده محکوم اولوب و نهایت بهمن انقلابی عرفه سینده ساواک
ین واسطه سیله ئؤلدورولموشدور. (باخ: 21 آذر 1324- تشکیل فرقه دمکرات
آذربایجان- خاطرات تیمسار علی اکبر درخشانی)


text:
تورک خلق بیلمینده اوزرلیک
یازان و توپلایان:علی.ب.تورک
تاریخین درینلیکلریندن بو گون گلیب چاتان اینانجلار ایچینده "نظر"و "نظرلیک"بوتون خلقلر آراسیندا گورونه ن بیر گرچک اولوب اسکی دونملردن بربوتون اولقارلیقلارایچینده گورونمکده دیر.بیر چوخ خطردن و بیلمدیگی و باشا دوشمدیگی اولایلاردان و ایشلردن و بیر خسته لیقدن قورنماق آماجیله یارادیلان و اونله یجی ایشلر اینسانلاری اسکی دن بری بیرچوخ یونتمه و چئشیتلی قورویجولار یارادماسینا سبب اولموشدور؛بونلارابیر ندن بیلمین اینسانلار بعضی گوزلروباخیشلاا دان اورتایا چیحدیقینا اینانمیشلار کی بودا "نظرلمک"اینانجین یارادمیش ؛بوتون خلقیلرین نظره قارشی باخیشلاری سبب اولبدور کی نظرله ایلگیلی اینانجلار عین شکیلده بوتون توپلوملاردا بیر اولسون.
تورک خلقلرینین ایچینده ده اینسانلارین و حیوانلارین باخیشلاری و گورونملری هر نجور اولسادا ضررلی وظفرتوخوندوران سایلمیش ؛بو باخیش هم پیس و کم گوزله و هم یاخشی و تعریف گوزیله ده اولسا گئنه ضررلی سایلیر.
تورک توپلوملارنین آراسیندا بیر چوخ نظره قارشی و نظردن قورویان شئی لر دوزلتمیش کی بونلار هم کیشینی اوزونه گوره و هم ده کیشینین مالی و وارلیقینا گوره دوزلتیلمیش دیرلر.اورنک اولاراک :گوز نظرلردن *؛ یئدی دلیکلی مینجیقلاردان؛ پنج آلابی**؛ دلیک داش***؛ مکه سوپورگه سی؛ ساریساق؛ بیر چوخ حیوان پنجسی یادا دیشی(قورد،اسلان،قارتال،آیی،) خورما چردگی، ساری مومیار، چورک اوتی، قوربان گوزی؛ حیوان بوینوزی؛ آت کله سی،آت نالی؛ قرنقیل قوروسی، اوزرلیک،بیر چوخ موسقالارکیمی ،دوز چاتلاتماق،کیمی شئی لردن آد وئرمک اولار.
بو نظرلیکلرین هرسی اوزونه گوره بیر اوزلیک و نیتلیگی داشیماقدادیر.بو آرادا اوزرلیک بیتگیسی اوزل سایلیر و ایشلندیگی چوخ یایقین اولدوگی اوچون اوزونه گوره آیری بیر یئر توتماقدادیر.معین بیتگیلردن و توخوملاردان بیر آرایا گلن اوزرلیک اونا بیر مقدس و قوتسال و شفا وئرن و ان اونملیسی یاندیریلدیگی زمان "نظرلنمدن"قوریان و "بد نظری"ساخلایان بیتگی اولدوگونا گوره اوزل بیر فولکلور ساحسی واردیر.
اسکی زمانلاردان بری بو بیتگینین شفا وئرن و درمانلاردا چوخ فایدالی گورونن اوزرلیک خلق آراسیندا یایگین بیر شکیلده ایشلدیلمیش .حتی بوگون مدرن طب ده بئله بو بیتگیدن بیر چوخ داوا دوزدیلمکده دیر.اوزرلیگین توستوسی "سئنیر و عصاب" فایدالای اولدوقوندان و میکروب لاری اولدوردوگونه گوره قدیم حکیملیکلرده و عصبی خسته لیکلرده ایشلنرمیش .گونوموزده بئله خلق حکیملری سایلان "بتچلر"****بو بیتگیدن قورخولوق و عصبی خسته لیره درمانیندا ایشلدیرلر.
فولکلور باخیمندا اوزلیک خلق آراسیندا چوخ گوزل بیر یارادیجیلیق بولومی اولموشدور؛ بو بیتگنین نجور ایشلتدیکلری ندن توتوب اونی نجور ساخلادیقلارینا و اوزرلیک گوره اینانجلاری گئنیش بیر ساحدیر کی تدقیق اوچون دیرلی سایلیر.
تورک دیللری ایچینده بیر چوخ دئیشلره اوزرلیگین آدینی گورمک اولار؛آذربایجاندا üzərnik,üzərlik تورکیه دهyüzerlikوnazar otu قازاقلا رآراسنداadiraspan دوغی تورکستانtüyejaperak قرقیزلارisirik کریم و تاتارستان تورکلرنین دیلیندهözərlik اویغورلار دااوزبکلرده yuzarlık دئیش شکلینده دئیلیر.
اوزرلیک ایکی جور ایشلنمکده دیر بیرینجیسی قورویوجی شکلی کی اوزرلیک توخوملارنی ایپه ساپا دوزوب ائولرده و ایش یئرلرینده بیر سوس کیمی دیوارلاردان آسلارلار،یادا اوزرلیک توخوملارین بیر کیچیک باغلیدا اوشاقلارین پالتارلارینا باشقا مینجیق و گوز نظرلرله دولالار.
ایکینجی ایشلمی اوزرلیکی درمان و خسته لیکلره و نظره قارشی اودا یاندیرلیب توستوسوندن فایدالانماقدیر.اوددا یاندیرلان زمان بیر چوخ سایالاردا نظرین آرادان اپارماقینا و اوزرلیگین ائتگیسین چوخالتماق آماجیله اوخونان سوزلربو ایشلرین بیر آیریلماز بولوملریندن سایلیر کی بیر چوخ واریانتلار و دیشیک سوزلرله اوخونماقدادیر.آشاغیدا بوسایالاردا ن بیر چوخونا ایشاره اولور،
Üzərliksən ,havasan
Hər bir dərdə dəvasan
Başı börklü üzərlik
Dibi köklü üzərlık
Çıxdım dağa
Səslədim baba ağa!
Dedi: nə var benava?
Dedim:bu dərdıə dəva!
Dedi:get üzərlik sal ocağa,
Bir,iki,üç,dort,beç,altı,yeddi
Gada-bala bu evdən getdi
Atlasin,patlasın
Yaman gözlər patlasın
بیر باشقا واریانت:
Üzərlik sən ,havasan
Yeddi dərdə dəvasan
Dərd gapıdan girəndə
Sən bacadan govarsan
Üzərlik danə- danə
Yooladım gəbristanə
Dost ola düşmən ola
Gözü oda yanə
Getdim mina dağı*na
Dedim:ya Ail
Dedim:bir çarə
Dedi:nə çarə!
Dedi:yeddi danə üzərlik
Bir,....,yeddi
Gada bala** bizdən getdi
(*منا داغی= مکه ده اولان داغ**قادا-بالا= قضا بلا)
اوزرلیک اود توتوب یانان زمان و توستولین وقت بوسوزلری دئیلر:
Cürcürülər yarpagi
Astanalar topragi
Hər kim bizə göz vurub
Gözünə bibər yarpagi
Dovşan doğana nələt
Novdan gopardana nələt
Şənbə doğan,həftə iki
Həftə üçü,çərşənbə
Cümə doğana lənət
Yet altında
Yer üstündə
Aya baxanın gözü
Günə baxanın gözü
Kül cəhanın gözü
Sağ gonşi,sol gonşi
Gabag gonşi ,dal gonşi
Saldim oda yansın
بو سایایدا اوزرلیک دانه لرین اوزرلیک قابینا توکوب اود اوستونه قویولان دا دئیلر:
Üzərlik sən həvasan
Yeddi dərdə dəvasan
Üzərlıgi kim əkdi?
Ali- cənab əmir
Üzərligi kim bicdi?
Fatimə -xanım fatimə dəydi
یا بیر ایری واریانتدا دئیلر:
Üzərligi kim əkdi?
Peyğəmbər
Cənab Ali biçdi
Xanım Fatimə saldi
Həsən ,Hüseynə saldi
شیمالی آذربایجان دا بیرباشقا واریانت بئله دی:
Üzərliksən havasan
Hər bir yerdə sən olsan
Gada bəla govarsan
Üzərlik danə -danə
Tökülsün harə canə
Gohum ola,yad ola
Gözü bu odda yana
Altındaydi üzərlik
Tütün ağdır üzərlik
Müşkil işim döşəndə
Hudi-hudi üzərlik
شیمالی آذربایجان دا آیری واریانت کی اوندا اوزرلیک اودا سالندیقی زمان "دوز"نان بیرلیکده نظرگلنین باشنین اطرافیندا دولاندیردیکدان سونرا اوخونار یئله دی:
Üzərlik dana-dana
Ocagtan götür sana
Nəzəri bəd olanın
Gözləri odda yana
Üzərriyim çatdasın
Yaman gözlər partdasın
Gadam-balam tökülsün
Azar üstümdən addasın
Gohum olsun, yad olsun
Gözü dəyənin gözü çıxsın!
" تبریز" واریانتیندا دا بئله بیر سایا اوخونار:
Üzərlik sən həvasan
Min bir dərdə dəvasan
Hansı evdə sən olsan
Gada bala sovasan
Dərd gapudan girəndə
Sən bacadan govasan
Başı börklü üzərlik
Dibi kökli üzərlik
Səni saldım oda
Görüm hökmün üzərlik
Çərşənbə olanıng gözü
Cümə axşami olanın gözü
Şənbə olanın gözü
Şənbə sabahi,həftə üçü
Çərşənbə axşami olanın gözü
Ağ göz,gara göz,ala göz
Gotur göz,göygöz,abi göz
Gohum ola,yad ola
Gözləri bu odda yana
Ay at gapan üzərlik
Eşşək gapan üzərlik
Cəmıi gizli dərdlərə
Dərman olan üzərlik
Aya baxanın gözü
Çümlə cəhanın (açanın)gözü
Çıxdım savalan dağına
Çağırdım :ya Mohhəməd ya Ail
Dedi:nə var beçara?
Dedim: bu dərdə çarə
Dedi:başi börklü üzərlik
Süleyman hökümlü üzərlik
Sənin dərdinə çarə
بیرباشقا واریانت بئله دیر:
Üzərliyim çaddasın
Yaman gözlər patdasın
Ağzın bəlam tökülsün
Dərd üsdündən atlasın
Üzərlik danə- danə
Tökülsün hərza canə
Gohum ola yad ola
Sözü bu adda yana
Üzərlik kök üzərlik
Başımda börk üzərlik
Bizə yaman baxarın
Gözləri tök üzərlik
Atın taydı üzərlik
Donun ağdı üzərlik
Müşkül işə tüşmüşəm
Hovdu-hovdu üzərlik
ترکیه ده اوزرلیک یاندیریلاندا دا بو سایانی اوخورلار:
Üzərliksin havasın
Hər dərtlərə dəvasın
Ak göz, kara göz,
Mavi göz, əla göz
Hangisi nazar etmişsə
Onların nazarını boz
ویا:
ələm tərə fiş
kəm öğzlərə şiş
قیسدا سایالاردا و بیر نئچه بندلی اوخونان سایالاردا واردیر کی اورنک اولاراک بونلاری دئمک اولار:
Azara ...bozara...kəm gözlər... bozara
-----------
gelsin üzərlik
getsin nazarlik
üzərlik min bir ərlik
----------
"نظر"کوکوندن خلق اینانشلارینا دایاندیقینا گوره اوزی بیر "سیناما" آلانی سایلیر کی اوزو اوچون اینانجی و عنعنه نی داشیر کی اونلاردا ن بیر سیراسی بئله دی:
· اوزرلیک توخوملاری گرکمز داغلسین ،داغیلسا داعوا دوشر.
· اوزرلیک شهید قانی توکوله ن یئرده بیتر!
· اوزرلیک یاندیراندان سونرا گره ک کولونی آستانا قاپی سیندان ائشیگه توکولسون.
· اوزرلیین توستوسو خسته لییه فایدالی دیر.
· یئددی قاپی نین ،یئدی بوروغون ،یئدی مسجیدین چور-چوپون اوزرلیکله بیر آرادا یاندیریلسا هر جور خسته لسق درمان اولار.
· اوزرلیم یئدمیش درده دوادیر.
· اوزرلیک سالمامیشدان قاباق بیر اوووج گوتوروب تصدیق کیمی باشا دولاندیریب،اوستونه اوفله ییب ،اوداسالارلار،بعضن باشا دولاندیریب ایکی چیینه و یا کورکین اورتاسینا ووروب سونرا اودا سالارلار.
· اوزرلیگین قاراسین خال کیمی بویونا سورته رلر.
· آخیر چرشنبه گونی گرک آینا ،داراق ،سوپورگه ،اوزرلیک آلیب ،اوزرلیگی آود چزشنبه سینده اوددان آتیل-باتیل دا سالیب یاندیرالار.
· بویوک آدامین قورخولوقون گوتورمک اوچون اوکیشینین آلت پالتاریندان ،بیر ده باش توکوندن کسیب ،"دوز"و "زر"له اوزرلیک له بیرلیکده بیر گئجه قورخان آدامین یاسدیقنین آلتینا قویوب صاباحسی گون اوزرلیک له بیر لیکده اودا یاندرالار.
· لاپ آزی یئدی دانا اوزرلیک،اوچ دانا "چورک اوتی"؛اوچ دانا "ککلیک اوتی"و اوچ دانا "دوز"پارچاسیله بیرده "مومیار"لابیر لیکده اودا یاندیرسالار بیر چوخ عصبی خسته لیقه درمان ائدر.
· اوزرلیگین اودا یانان زمان اودون سوندورلزلر ؛بئله اینانارلار کی یانان اود همان گوزدور کی "نظر ووروب".
· اوزرلیک،قوری قرنقیل گولی،چورگ اوتی،دوزی قارشدیریب اودا یاندیرالار.
---------------------------------------------------------------------------------------------
ایضاحلار:
*گوز نظر:آبی رنکینده و گوز شکلینده اولان کیچیک جام شیشه دن دوزر.
**پنج الابی:پنج تن آل عبا،بیر نازیک فلزیدن اولان وارق اوستونده یازلمیش پنج تن آل عبا کی محمد،علی،فاطمه،حسن،حسین آدلاری اولان .
***دلیک داش:هر هانسی داش کی اورتاسی اوز-اوزن دن دلیک اولموش اولا.
**** بتچی:بندچی ؛ خلق حکیملری سایلان قره چیلر دیلر کی ایندی ده تبریز شهرینده ایکی قالا و قره چیلر محله سینده دوا و درمانا باخارلار.اونلارین ایشی دعا یازیب بیر آز جیزما قارایلا بیرلیکده اوزرلیک له بیر لیکده اوشاقلارین و بویوکلرین قورخولوقلارین قوتوروب بیر چوخ عصبی خسته لیق درمان ائدرلر.اونلار بدنده اولان دامارلاری توتوب اوغراق بیر چوخ ندنی بیلینمین خسته لیق چاره قیلارلار.!!
---------------------------------------------------------------------------------------------
سیزلرینده یوردلاریندا و ائلی نیزین آراسیندا اوزرلیکله ایلگیلی سایالار وارسا یازیب یولامانیزی ریجا ء ائدریز.اونجدن مینت دارلیقمیزی بیلدرملیک.
E-mail:turkbaris2003@yahoo.com