text:
دکتر آراز سلیمانی ایله "پارلامنت" حاققیندا سؤیلهشی
بیرلیک-مئدیا: سون زامانلار "پارلامنت" مسئلهسی گونئی آذربایجان میللی حرکتینین گوندهمینه گلمیشدیر. بیر سیرالارینا گؤره اومود وئریجی بیر آددیم، بیر سیرالارینا گؤره ایسه غیری دموکراتیک بیر آددیم ساییلاراق باشقا بیر اومودسوزلوغون باشلانغیجیدیر.
پارلامنتین قورولماسینا دایر وئریلن بیلدیری ایله ایشتراکچیلارین سونرادان سؤیلهدیکلری آراسیندا اولان ضیدیت ده بو مسئلهنی جیدی سورولارلا قارشی- قارشییا قویموشدور. بو اوزدن بیرلیک تشکیلاتینین مئدیا اورقانی اولاراق پارلامنت مسئلهسی ایله باغلی ایستر کوپنهاگئنده ایشتیراک ائدنلر، ایستر تنقیدی فیکری اولان میللی فعاللارلا سؤیلهشی آپارماغا چالیشیریق.
اوچونجو سؤیلهشی اولاراق دکتر آراز سلیمانی ایله آپاردیغیمیز سؤیلهشینی عزیز اوخوجولارلا پایلاشیریق:
سیاسی تشکیلات عمومیتله بئله تعریف اولونور: سیاسی مرام و هدفلری عینی اولان بیر عیدده اینسانین، مشخص اساسنامه و نظامنامه چرچیوهسینده قوروم یارادیب، اوز توپلوموندا سیاسی اداره قدرتین اَله کچیرتمک و یا توپلومونون هر هانسی بیر دورومونو دَییشمک ایستیقامتینده چالیشیب ویا مبارزه ائتمهسیدیر.
منجه دموکراتیک جمعیتده سیاسی تشکیلاتلارین باشلیجا اؤزللیکلری بونلاردن عیبارتدیر: مرامنامه و نظامنامهسی دموکراتیک پرنسیپلر اساسیندا تنظیم اولونا، تشکیلات ایچریسینده پلورالیزمی رعایت ائده و فردی هابئله چوخونلوغون تفکورونه حؤرمتله یاناشیلا، نهایتده چوخونلوغون وئریلمیش قرارلاری قبول ائدیله.
غئیری دموکراتیک جمعیتده اوستده یازیلان اؤزللیکلر پوزولور.
پارلامنته تشکیلات دئمک اولماز، چونکی تعریفی, قورولما طریقی و وظیفهلری فرقلیدیر.
عمومیتله بیر سیرا توتالیتر و آپارتایدی سیستمله اداره اولونان اؤلکهلرده- کی ایران دا بونلاردان بیریدیر و فارس محورلی بیر حؤکومت واسیطهسی ایله اداره اولونور- دموکراتیایا اینانان و او هدف یولوندا مباریزه ائدن قووهلر و هابئله باسقی و خفقان آلتیدا یاشایان مللتلرین و اؤز میللی حقوقلارینی طلب ائدن فعاللار، اجباری حالدا اؤز مباریزهلرینین ثیقلینی(آغیرلیفینی) اؤلکهدن دیشارییا منتقل ائدیرلر و دیشاریدا لابیچیلر، مبارزه اؤزکلری(هستهلری)، قوروملار، پارلامنتلر و حتی تبعید ده آدلانان دؤولت ده یارادیرلار. بئله اولایلار کچمیشده ده باش توتوب، ایندی ده وار و گلهجکده ده اولاجاق.
آمما پارلامنت بحثینه گلدیکجه: پارلامنت تشکیلات دئییل، فرقلی معنی، فرقلی وظیفهلری و فرقلی قودرته صاحیبدیر. میثال اوچون پارلامنت عوضولری میللتین طرفیندن سچیلیر و حتی ترکیبینده بیر چوخ تشکیلاتلار و تشکیلاتا منسوب اولمایا بیلن بیر میللتی ده تمثیل ائدر. پارلامنت بیر توپلومون قانونلارینی یازار ، قانونی دَییشه بیلر، حتی دؤولت سئچر و دؤولتی قدرتدن ساقط ائده بیلر. پارلامنتین بیر چوخ باشقا ایشینی ده سیرالاماق اولار. دوغرودور، دیشاریدا یارانان پارلامنتین دؤولتی، ایچهریده یارانان پارلامنت کیمی باشقا امکانلاری و قدرتی یوخدور. آمما اهمیتینی ده آشاغیلاییب و تشکیلات آدلاندیرماق اولماز.
اصلینده موختلیف اؤلکهلرده پارلامنتین اختیارلاری و وظیفهلری فرقلیدیر. مثلا َآمریکا پارلامنتیی ایله آلمانیا پالامنتینین وظیفه و اختیاراتی فرقلیدیر. بیر سیرا ایختیارلاریندان آد آپاریرام .: توپلوم اوچون قانون یازماق و دَییشمک، دؤولت سئچیب و دؤولتین یازیلان قانون استقامتینده عمل ائدیب ائتمهمهسینه نظارت ائتمک و سایره، دؤولتین خلافکار باخانلارینی( ناظیرلرینی، وزیرلرینی) و حتی دؤولتین باشباخانینی(باشناظیر، نخست وزیر) صلاحیتسیز ائتمک، اؤلکهنین بودجه سینی معین ائتمک، خارجی سیاستلره نظارت ائتمک، میللتینین کولتور و رفاهی انکشافین تضمین اتمک، توپلومون ساغلام، باریش(صلح) و دموکراسی اورتامیندا یاشماغینا چالیشماق.
البته کی، بو نوع تنقیدلر دوغرودور، پارلامنتی میللت یارادار ، پارلامنته سئچیلنلر آچیق، دموکراتیک و ساغلام سویهده رقابت آپارارلار، پارلامنتارلاری میللت اؤنجهدن تانییار. هر سیاسی اولایین اؤزونه ایلگیلی اصول و قوراللاری وار.
کونکرئت اولاراق گونئی آذربایجانلیلارا پارلامنت یارانماسی حاققیندا بونو دئیه بیلرم :
35.000.000 - نا یاخین نوفوسو اولان میللتیمیزین تقریبا 99 فاییزینین ایران آدلانان اؤلکهده یاشادیغینی بیلیریک و اونلارا ایستر اؤلکه ایچینده، ایستر اؤلکه دیشیندا ایندیکی دورومدا پارلامنت یاراتماق اوچون بیر تشبوثه ال آتمالاری اوچون هئچ ایمکان وئریلمهیهجک، آمما گونئیلیلرین دیشاریدا یاشایان پارچاسی، اؤز آدینا پارلامنت یارادا بیلر، آمما هر حالدا پارلامنت یاراتماق اوچون بیر سیرا قاعده و قوراللار رعایت اولونمالیدیر. یعنی اؤنجهدن کیفایت زامان ایچینده بئله بیر تصمیمیم اولدوغو حاقدا خاریجده یاشایان آذربایجانلیلاریمیزا خبر وئریلمهلی و اونلاردان راضی اولوب اولمادیقلارینی سوروشماق لازیمدیر. هانسی تاریخده و نه تور باش توتماسییلا راضیلاشاجاقلارینی سوروشماق لازیم. اولا بیلهجک کاندیدلر کیملردی و اونلارلا راضی اولوب اولمادیقلارینی اؤیرنمک لازیم ایدی.
حؤرمتلی باجیلاریم، قاردشلاریم و حؤرمتلی سویداشلاریم، باکیدا بیر عیددهنین مصلحت و پلانی ایله، گونئی آذربایجانلیلارین 40 - 50 نفرینه تلفون وسیلهسی ایله خبر وئریلیر کی مارت آیینین 15 -ینده دانمارکانین کوپئنهاگ شهرینه توپلانین، گونئی آذربایجانلیلارا پارلامنت یاراتماقایستهییریک. تاکیدله بو ایشین مطلق قاپالی قالاجاغینا تاکید اولونور.
حالبوکی ، یوزلرجه گونئی آذربایجانلی ملی فعالیمیز آروپا و آمریکادا یاشاییرلار. ندن بونلارین 40 - 50 -سینه خبر وئریلیب و خبر وئریلنلرین بیر عیددهسی میللی فعال دا دئییللر.
الیمیزدهکی معلوماتلارا دایاناراق اوردا ایشتیراک ائدن جنابلارین بیر نئچهسی پارلامنتین یارانماسینا اؤز مخالفتینی بیلدیریرلر و قاتیلمیرلار، آمما بللی جنابلارین چوخونلوقدا اولان سسی ایله پارلامنتین یارادیلماسینا قرار وئریلیر.
منیم فیکیریمجه بعضی دوستلار، بله روسوایچیلیغین زیانینی محدودلاشدیرماق نیتینده، وئریلمیش قرارین آدینی، موقتی پارلمان آدلانماسینی قبول ائتدیریب و خبرینی مئدیالارا گؤندریرلر. البته باشقا خبرلره گؤره، مووقتی پارلامنت آدی دا یانلیش آنلاشیلیب، یالنیز و یالنیز تدارکچی یا تشبث قوروپو یاراندی کی، ایکی آیا قدر گونئی آذربایجانین دائمی پارلامنتینین یارانماسینا تدارک گؤرسونلر.
البته وطن دیشیندا پارلامنت یا Exilparlament – ین یارانماسینین سابقهسی واردیر.
تبتلیلر, تامیللر و کردلرده بو ایشی گؤروبلر. آمما پارلامنتین یارادیلماسی گئنل فورمادا میللتیمیزین، ضیالیلاریمیزین، حقوقدانلاریمیزین آراسیندا بحث اولونمالیدیر.
تلهسیک و هئچ عاغیلا اویغون اولمایان، گیزلین بیر شکیلده یارانان پارلامنت اوغورسوز قالار. نئجهکی بیر چوخ تشکیلاتلاریمیز، او جملهدن داک اوغورسوز قالیبدی. بلکه ده بئله گیزلی و تلهسیک پارلامنت یارادانلارین دا نیتی ائله بو اولوب کی، یاراناندان همن سونرا آرادان گتسین.
آنانین بطنیندن تئز دوغولان کؤرپه یا ناقصالخلقه اولار یا دا حیاتینی تئز اَلدن وئرر. بئله یارانان پارلامنت ده بونا بنزهییر.
بو ایشین یانلیشلیغیندا شوبهه م اولماماسییلا بیرلیکده، بونو میللتیمزه بیر نؤوع توطئه و توهین اولاراق گؤرورم.
تشکیلاتیمیزا خبر وئریلمهمیشدیر. بیز ده مئدیالاردان خبرلرینی ائشیتدیک.
یانلیش ایشه اَل وورماقدیر. بو بارهده تشکیلاتیمیزین داخیلینده آراشدیرما آپاریلاجاق.
بو اینسانلارین کئچمیشدهکی فعالیت کارنامهلرینه نظر سالساق، بونلاری گؤره بیلهریک: اولا، بیر عیدده سینین حرکتیمیزده اصلن فعالیتلری اولماییب. ثانیا بعضیلرینین اولسا دا، صندل داواسی ایله تشکیلات قوروب، بیر ایلدن سونرا قوردوقلاری تشکیلاتی داغیتماقلا مشغول اولوبلار. بیز، سیرامیزدا بیر چوخ مثبت ضیالی و فعاللاریمیز واریمیزدیر. بئله پتانسیللیمیزدن یارارلانمالییق
من بو واختا قدر قوزئی آذربایجانلیلاریمیزدان بیر مثبت عمل گؤرمهمیشم. اولسا دا چوخ تاثیرسیز و غیری جیددی اولموشدور. ائله بو پارلامنت جریانیندا دا گؤرسهنیلدی. اونلار یا بیزیم حرکتین ماهیتین دوغرو دوزگون بیلمیرلر یا دا شخصی منفعتلرینه گؤره گلیب بیزه قوشولورلار.
قادین لاریمیزن توپلانتیلاریمیزا آز قاتیلماسی، تاسوفله توپلومون کولتور و عنعنهسینه قاییدیر. آمما بو یئترسیزلیگی سورعتله اورتادان قالدیرا بیلهریک.
بلی، وئریلن بیاناتدان بئله آنلاشیلیر. بو اون بارماق سایی قدر اولان جنابلاریمیز کوپنهاگئنده، میللتیمیزدن اؤرتولو، بیر نئچه ساعاتدا، گونئی آذربایجانا پارلامنت یاراتماق، دؤولت و ناظیرلر سئچمک نییتینده اولوبلار. بئله روسوایچی ایشی و لکهنی اؤزلری یویوب تمیزلهمهلیدیلر. باشارا بیلهجهکلرمی، اؤزلری بیلمهلیدیلر
بو تفکره عمومیت وئرمک اولماز، آمما کوپنهاگئن شهرینده گونئی آذربایجانا پارلامنت یاردان جنابلارین سیاسی بلوغلاریندا نؤقصانلیق گؤرسهنیر.
گونئی آذربایجانلیلارین خاریجده یارانان تشکیلاتلارین اوغورسوزلوقلاری، اوغورلو اولماقلاریندا ن داها چوخدور. بو باخیمدان تلهسیک یارانان پارلامنت ده، تشکیلاتلار کیمی اوغورسوز اولماسی حرکتیمیزه فاجعه یارادار. بو سببدن چوخ دیقتلی و احتیاطلی اولماغیمیز لازیمدیر.
شخصیت و شؤهرتپرستلیک، سیاسی بلوغون اولمازلیغی و باشقا عامللر او جملهدن شوبههلی و نفوذی عنصرلر، کچمیش ایدئولوژیلرینه باغلی قالان انسانلار.
بونون جوابینی نئچه جوملهده سؤیلهمک چتیندیر. منیم فیکریمجه، بوتون قروپلارین، فعاللارین، شخصیتلرین آراسندا دیالوق آپارماق، آغ ساققاللار شوراسی یاراتماق و بو شورانی حرکتین عالی اورقانی کیمی قبول ائتمک و اونا فونکسیون وئرمک.
عوذر ایستهییرم، البته کی، هر ایکیسی اولمالیدیر.
من پارلامنتین یارانماسیندان اؤنجه، آغ ساققاللار و آغبیرچکلر شوراسینین یارانماسینی اهمیتلی بیلیرم.
چونکی داها آز خرج و زامان آپارار. پارلامنتدن ده آرتیق ائتکیلی(تاثیرلی) اولار. البته کی، میللتیمیزله مشورت و مصلحتله پارلامنتین یارانماسی و نه فورمادا قورولماسی حاققیندا دوزگون تصمیم توتا بیلرلر.
من موصاحیبهنی ترتیب وئرنلره تشکورومو بیلیدیرم، آچیقجاسینا انتقاد ائتمهییمی آرتیق یارارلی بیلیرم


c: text/html

text:
افغانستان ترقیات بودیجه سینی صرف له مه گن
افغانستان مالیه وزیرلیگی مصلحتچی سی نجیب منلی نینگ ایتیشچه دولت اداره لری جاری ییل ترقیات بودیجه سیی نینگ یرمیدن کؤپراغینی صرف لشگه قادر بولمه گن.
ننگرهار ولایت مرکز جلال آباد شهریده اوتکزگن مطبوعات یغینی ده منلی جنابلری دولت ، اداره لرده گی ایش و باشقرو تیزمینی یوکسلتریش اوچون سعی حرکت قیلماقده دیب تاکید له گن .
افغانستان حکومت کابینه سی نینگ بو هفته گی یغینی مملکت شرقیده گی ننگرهار ولایتیده یولگه قوییلگن .
جمهور رئیس حامد کرزی دن تشقری برچه دولت وزیرلری و مستقل اداره لر باشلیقلری بو یغینده قتنه شیش اوچون جلال آباد گه سفر قیلگن .
بو یغین نینگ ایککینچی کونیده افغانستان ده فعالیت قیله یاتکن خلق آرا تشکیلات لرنینگ یوقاری مرتبه لی ملازم لری کابینه و محلی ده کی آقساقالروقبیله باشلیق لری یغینیده اشترک ایتماغچین.
بولیب اوتکن کابل یغینی یوتوق لرینی کوریب چیقیش مساله سی هم بو یغینده بحث ایتلیشی کوتلماقده .
کابل یغینی بوندن ایتی آی اول بیرلشکن مللت لر تشکیلاتی باشلیغی بانکی مون و قیرققه یقین مملکت لر تشقی ایشلروزیرلرنینگ اشتراکی بیلن بولیب اوتکندی.
یغینده افغانستان خوف سیزلیک کوچ لرینی حمایت قیلیش، عصیانچی لر بیلن مذاکره آلیب باریش و بیرله یاتکن یاردم لرنی افغانستان حکومتی آرقه لی صرف له نیشیی حکومت تمانیدن تکلیف قیلنگن ایدی .
هم جمعیت دولتلر بولیب اوتکن یغینده افغانستان حکومت نینگ بو ریجه لریدن اوز حمایت نی بیلدرگندی.
افغانستان حکومتی هله قچان کابل یغینده قبول قیلیب آلینگن ریجه لرنینگ عملگه آشیره یاتکنینی ایتماقده.
جلال آباد ده گی کابینه یغینیده کابل کنفرانسیده قبول قیلیب آلینگن قرار لرنینگ قنچه لیک عملگه اشیرلگنینی کوریب چیقلیشی هم کوتله دی .
عینی دمده افغانستان شرقیده گی ننگرهار، کنر و لغمان ولایت حاکم لری هم جلال آباد شهریده یغینی اوتکزماقده.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
بو دا اوزون بیر منظومه دیر. بو اوزون منظومه ده یحیی کمالین ان گؤزه ل شئعرلریندن ساییلیر. آنجاق مجالیمیزین آز اولدوغو المیزی بو شئعرین اوخوماسیندان قیسسالدیر. آدی “آچیق دنیز” اولان شئعر – آچیق دنیز : اوقیانوس معناسیندا – شاعیرین بیوگرافیاسی، دونیا گؤروشو، تاریخ و صنعت آنلاییشی ایله اؤتموش بیر کئچمیشه اؤزلم – حسرت – شئعریدیر. منظومه ده شاعیرین – اؤزنه نین – اوشاقلیق ایللرینی یاشادیغی و بیر چوخ خاطیره سی نین بولوندویو توپراقلاری زیارتی ایله باشلایان و گئت – گئده اؤزنه دن چیخیب بؤیوک بیر امپراتورلوغون غربین اوجونا قده ر اوزانان تاریخسل ماجراسین نین حیکایه سینی بیلیریک.
اطلس اوقیانوسو گئجه له یین آیین چیخماسییلا بیرلیکده “مد” زامانی آوروپانین باتی کنارلارینی سو آلتینا آلیر. بو، بیر طبیعت اولایی دیر. سولاری حرکته گتیره ن، سولارین دورومودور. آمما سولا بو تورپاقلاردا چوخ قالا بیلمز. بیر سوره سونرا اسکی سینیرلارینا چکیلیر. شاعیر بو معلوماتدان یارالانارکن، اوقیانوسون بو حرکتینی، عثمانلی دولتی نین آخیناقلاری آراسیندا ایلیشگی یارادیر.
گؤردویوموز کیمی تاریخسل میراث، شاعیرین روحوندا تجسم ائتمیش و “جزر” ایله “مد” دن اولان معلوماتینی شاعیرانه بیر بنزه ییشده عثمان دولتی نین حرکتی ایله توتوشدورموشدور و س. . .
ایندی یحیی کمالین اصل شئعرینه چاتیریق:
اوندولوسدا رقص
زیل، شال و گول. بو باخچادا رقصین بوتون هیزی. . .
شوق آخشامیندا اوندولوس اوچ دفعه قیرمیزی. . .
عشــــقین سئحیرلی شارکیسی یوزلرجه دیلده دیر.
اسپانیا نشئه سیله بو آخشام بو زیلده دیر.
یئلپازه چئوریلیر گیبی بیردن دؤنوشلری،
عشوه یله دئوریلیش، ساچیلی، اؤرتونوشلری . . .
هر رنـــگی ایسته مز ، گؤزوموز شیمدی آلدادیر؛
اسپانیا دالغا دالغا بو آخشام بو شالدادیر.
آلنیندا حلقه حلقه ده دیر آشفته کاکـــیلی
گؤگسونده یوسما گیرناتانین ان گؤزه ل گولو . . .
آلتیـــن قدح هر الده، گونـــش هـــــر گؤنولـــده دیر؛
اسپانیا وارلیغییلا بیر دوروب اوینار، یورور گیبی؛
بـــــیر باش چئویرمه سیله باخار اؤلدور گیبی . . .
گول تنلی، کور دوداقلی، کومور گؤزلو سورمه لی . . .
شیطان دییور کی، سارمالی، یوز کرره اؤپمه لی . . .
گؤزلر قاماشتیران شالا، مفتون ائده ن گوله
هر قلبی دولدوران زیله، هر سینه دن “اوله!”
بو شئعر، گؤزه للیک فورمو اعتباریله تورکجه نین ان گؤزه ل شئعرلریندن بیری دیر. شاعیر اوروپا اؤلکه لرینی گزیب، توپراقلارینی قاریش – قاریش دولانیب و تورک بایراغینی اورالاردا اوجالمیش گؤروب، آنجاق اوندولوسدا بیر رقص گؤروب و شاعیرانه روحو جوشا گله رک، بو شئعرینی قوشور. اوندولوس اسپانیادادیر و عثمانلی امپراتورو اورانی بیر زامانلار الده ائدیب آنجاق شاعیر، حیاتیندا اورادا بیر رقص گؤرور.
شئعری اوخودوقدا بیر قیزین رقصی ایله قارشیلاشیریق. زیل، شال و گول؛ بو رقصین قیرمیزلیغیندان سؤز آچیر. بلکه بونا اینک و بوغا ایله گوله شنلرین قوللانیلان قیرمیزی قوماش پارچاسی و اسپانیا بایراغینداکی قیزیللیق دا اگله نه بیلردی. بئله ایسه بو اؤلکه انسانلاری نین نئجه بیر قیزیللیق (اود رنگی) ایچینده یاشادیغینی داها گؤزه ل وورغونلامیش اولوردو.
گؤزلر قاماشتیران شالا، مفتون ائده ن گوله
هر قلبی دولدوران زیله، هر سینه دن “اوله!”
“اوندولوسدا رقص” شئعری رئالیست بیر تابلودور. باشیندان سونونا قده ر قوللانیلان عنصورلار دا داخیل همن هر شئی بیر انسانی دورومو به تیملر. انسانین رقص ائدیشی دوغا تقلیدی بیر باشلانغیجی اولسا دا سونرادان اونون یاشانتی سی زنگین لشمیش بیر صنعتدیر. حیاتلارینی دوغانین ریتمینه اویدوران هر توپلومدا رقص قاچینیلماز بیر تؤره ن دیر. شاعیر، اسپانیانین گونشی نین آلتیندا هر شئیین قیرمیزییا دؤنوشدویو بیر اتمسفرده بیر رقص شئعری یازیر(بو آرادا قانین دا قیرمیزی اولدوغونو خاطیرلاماق اولور).
بو منظومه نین ان اؤنملی یانی، شاعیرین بورادا اصلینده بیر قیزی یوخ، تورکجه یی رقص ائتدیرمیش اولماسی دیر! تورکجه نین بیر رقص دیلی اولاراق ده یه ری و یئته نه یی داها اؤنجه بیر سیرا متن لرده سینانمیشدی. آمما هئچ بیرینده بو قده ر ریتمیک و بیر رقصی بوتون فیگورو ایله تاماملایان بیر متنه تصادوف ائتمه میشیک. شاعیر، بو تاماشا اولایینی به تیملرکن ، رقصه عایید سؤیله می ده کشف ائتمیشدیر. سون اولاراق بؤیوک بسته کار “مونیر نورالدین سنجوک”ون بسته سیله بو منظومه نین سونسوزا دک تورکجه نین ظفر آنیتلاریندان بیری اولاراق قالاجاغینی بیلیدره لیم.
م. کریمی
اولین نفری باشید که نظر میدهید!
عزیزان علاقه مند به دریافت مرتب روزنامه ساقی آذربایجان از طریق پست می توانند با دفتر روزنامه تماس حاصل نموده و یا به سامانه پیام کوتاه روزنامه پیامک بفرستند.
اشتراک یکساله: 340 هزار تومان
اشتراک شش ماهه: 170 هزار تومان
ضمنا هزینه بسته بندی و ارسال از طریق پست بر عهده روزنامه می باشد.
برای عضویت در خبرنامه پیامکی، اطلاعات خود را وارد کنید
از مسئولین محترم استان که وعده های آنان در این ستون پیگیری گردیده خواهشمند است توضیحات خود را در خصوص علل عدم تحقق وعده های داده شده جهت اطلاع شهروندان محترم و تنویر افکار عمومی به دفتر روزنامه ساقی ارسال فرمایند.


text:
اگر آمریکا اؤزونون دیپلماتیک گوجونو نماییش ائتدیرمهسه، روسییا، تورکییه و ایران سورییانین گلجیینی معین ائدجکلر. اونو بو اوچ اؤلکه پارچالاییب، اؤز ماراقلارینا اویغون ایداره ائدجکلر.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو ادعا ایله «نیو یورک پوست» قزئتینینین آنالیتیکی بئننی آونی چیخیش ائدیب. اونون سؤزلرینه گؤره، سورییاداکی وضعیت گلوبال محاربهیه سبب اولا بیلر:
«سورییادا آرتیق فلاکتلی وضعیت یارانیب، اؤلکهنین پارچالانماسی قاچیلمازدیر. بونا گؤره ده آمریکا بورادا اؤز ماراقلارینی قورومالیدیر. بیر مدت آمئریکا بو مناقشهیه قاریشمادی، موسکوا، تهران و آنکارایا اویون قایدالارینی معینلشدیرمهیه ایمکان یاراتدی. ایندی آمریکا بوراخدیغی شانسلارینی یئنیدن الده ائتمهیه چالیشیر».


text:
"مانقورت" و گونئی آذربایجان حئکایه ادبیاتیندا ایکی بویوتلو ...
اوچونجو بؤلوم
ـ آد و کیملیگه دایانماق و یئری گلدیکجه اونو وورغولاماق:
گونئی آذربایجان حئکایه ادبیاتینا عائید چاپ و نشر اولان اؤیکولره اؤتهری بیر باخیش بونو گؤستریر کی، اکثریتده بوتون یازارلار اؤز کولتور و فرهنگلرینه اینانیر و اونون نشری اوغروندا چالیشیرلار. اونلار یاراتدیغی خاراکتئرلرین تامامی دئمهسک بیر چوخو آذربایجانلی و تورک دورلر. خاراکتئرلرین آدلارینین بیر چوخو تورک آدلاردان سئچیلمیشلر.. آذربایجان دیلینده یازیلان اؤیکولرده فارسی آدلارینا راستلاشماق چوخ چتین و بعضا ایمکانسیز دیر. خاراکتئرلرین بعضی داشیدیغی آدلار بیله اسکی تورک آدلاریندان سئچیلرلر.. بو گون آذربایجان حئکایهلرینده اورخان، ایلقار، یاشار، ترلان، خاتون، سلجان و س چوخ ایشلهنیلن آدلاردان دیرلار. هابئله یازارلار بیر چوخ میللی قهرمانلارین آدلارینی حئکایه و اؤیکولرینین آنا خاراکتئری اوسته قرار وئریرلر.. چوخ قوللانیلان و سیخ ـ سیخ راستلاشدیغیمیز آدلاردان بابک، ستار و س آد آپارماق اولار.. بو اساسدا حاکمیت طرفیندن تورک آدلارینا قارشی چیخماق بیر چوخ یازارلارین اثرینده عکس ائدیلمیش و اعتراض اولاراق گوندهمه گتیریلمیشدیر.
«اوغلو دونیایا گؤز آچان کیمی، اونا سیجیللی آلماق فیکرینه دوشدو. اوشاق اوغلان ایدی و اوشاق اولمادان، اونون آدینی «ائلدار» قویموشدو.
اوشاغین آتاسی، اوشاق اوچ گونلوک اولان گون
ثبت احوال ایدارهسینه
ساری یوللاندی. ثبت احوال ایدارهسینین مامورلاری «ائلدار» آدینی تانیمیردیلار و اوشاغین آتاسی، اونلارلا چکیش ـ برکیشده ایدی. سیجیللی وئرن مامور دئییردی: «آد قحطلییی دئییل کی، آدین دَییش. نه چوخ
آد …» و اوشاغین آتاسی دا، دلیللر گتیرهرک، قبول ائتمیردی. مامور دئییردی: «ائلدار نه دئمک دیر؟» و آتا ایسه، ایضاح ائدیردی. دؤرد گون سحردن
آخشاما قدر، ثبت احوال ایدارهسینده بو اوتاقدان او اوتاغا یوللانیلدی و نهایت قرار اولدو ثبت احوال،
«مرکز»له مکتوبلاشسین و بو حاقدا «استعلام» ائتسین...»
- آدسیزین آد قویما گونو .. م. مجدفر»
آذربایجان مدنیتینی وورغولاماق:
گونئی یازارلاری طرفیندن یازیلان حئکایهلرین بیر چوخو آذربایجانچیلیغا دایانیر.. اؤیکولرده حادیثهلر باش وئردیگی یئر آذربایجان و آذربایجان تورپاقلاری اولموشدور. بو حئکایهلرده آذربایجان کولتورو و مدنیتی بیر دانیلماز وارلیق کیمی جانلانماقدادیر. حئکایهلرده آذربایجان دیلیندهکی آتا – بابا سؤزلری چوخ قوللانیلیر. یازارلارین آذربایجانچیلیغا اوز گتیردیکلری چئشیدلی ندنلردن آسیلی اولا بیلر..بو گون حئکایه یازارلاری آذربایجانین تضییق آلتیندا قالدیغینی دویورلار. اونلار آذربایجان میللتینین ایلکین حاقلاریندان محروم اولدوغونو بیلیرلر.. اونلار بیلیرلر که بو گون گونئی آذربایجان میللتی 21 ـ جی عصرده هله بیر مستعمره کیمی قالیب و ساخلانیلیر. دیلی غیر رسمی شکیلده یاساق دیر و کولتور و مدنیتینی آرادان آپارماغا جان آتانلار واردیر؛ گونئی ده یازیلان حئکایهلر هله کورهسل موضوعلار اساسدا دئییل اؤز ایچ پروبلئملری حاققیندا دیر.. اؤزو اسیرکن نئجه آزادلیقدان و دئموقراسیدان یازا بیلر؟! بو اوزدن گونئی حئکایه ادبیاتیندا آذربایجانچیلیق و آذربایجانین وارلیق و مدنیتینی وورغولاماق حئکایهلرده چوخ گؤزه چارپیر.. بعضی یازارلار داها ایرهلی گئدیب آذربایجانی بیر مستقل اؤلکه کیمی اورتایا قویورلار. بونلار حاکمیت طرفیندن قویولموش چیزگیلری باجاریقلا آشماغی اؤیرهنمیشلر... نشر اولان اؤیکولرین بیر نئچهسینده یازارلار بونو چوخ مهارتله سؤزلرینین آراسیندا گیزلهدرهک اوخوجویا چاتدیریر.. بیر اؤیکوده تبریز شهریندن سؤز گلدییی زامان یازیر: آذربایجانین باش کندی اولان تبریز.. و یا آذربایجانین مرکزی اولان تبریز.. بئلهنجی بیر جوملهلره آذربایجانین میللی مسئلهلرینه توخونان یازارلارین اثرلرینده راستلاشیریق.. اونلار حاکمیت طرفیندن قرار وئریلمیش چیزگیلری چئشیدلی اوسلوبلارلا آشماغی سیناییرلار. اونلار میللی مسئلهلری کئچمیش آذربایجان افسانهلری اساسدا نظره آلیر و گوندهمه باغلاییرلار. مثلا دهلی دمرول افسانهسینده دومرولون دیلیندهن دئییر: «آذربایجانین بوتون قوشونو منیم آرخامدادیر» و بئلهلیکله آذربایجانا مستقل و باغیمسیز بیر اؤلکه حالینی وئریرلر.. بئلنجی جوملهلری سادهجه دیقتله اوخویان اوخوجو سئچه بیلر.. حتی ارشاد طرفیندن مجوزی اولان کیتابلار آراسیندا بعضا بئله کلمهلری سئچمک مومکوندور.
میللی داشییان سیمبول و خاراکتئرلری تانیتدیرماق:
دونیا ادبیاتیندا بیر چوخ خاراکتئر و عنصر او اؤلکهنین سیمبول و تانیتیم بایراغی کیمی تانینمیشدیر.. مثلا آمئریکانی تانیتان سیمبول قارتال دیر. مسیحیلرین سیمبولو خاچ و باشقا اؤلکهلرین باشقا سیمبوللاری واردیر.. آذربایجان و تورک میللتلرینده چوخ تانینان سیمبوللاردان آی اولدوز (بیر چوخ تورک اؤلکهلرینین بایراقلاریندا واردیر) و اسکی افسانهلره گؤره قورد سیمبولدور. آذربایجان و تورک ادبیاتیندا قورد و آی – اولدوز عنصرلرینه چوخ سیخ ـ سیخ راستلاشیریق. «آی»لا علاقهدار ناصر منظوری «آواوا» رومانینی قلمه آلیر. او بو روماندا آی لا ایگیلی اولان دبلر؛ ایناملار و عنصرلری اورتایا قویور. آی اولدوزلا دا ایلگیلی بیر چوخ یازییا راستلاشیریق. بو اوزدن بو گون گونئی آذربایجان حئکایهسینده اورتاسیندا آی اولدوز اولان بایراق (بیر آچیدان اؤلکهنین باغیمسیزلیغینی دا بئله گؤسترهبیلر) جملهلرینه بیر چوخ حئکایهلرده راستلاشیریق..
«بینانین قاپیسینین باشیندا قار و بورانی سایمادان، اورتاسیندا آی- اولدوز ناخیشی اولان بایراق هر لحظه شیدتینه آرتان و داها دوغروسو قاسیرغا حالینی آلان یئلین یاردیمی ایله دورمادان اسیردی.. «گنج عسکر» اؤیکوسو؛ قارلی ارک کیتابی - 1377 »
هابئله قورد خاراکتئری – گئنللیکده بوز قورد – بعضی حئکایهلرده اؤنم داشیییر.. بو قورد عنصرونون رولو گونئی آذربایجان شعرینده داها آیدین و داها چوخ گؤزه چارپان دیر..
«اولا بوزقوردوم اولا
اولا سن،
اوْد نفسین داغلارادوشسون.
تیترسین یئر؛
بو اومودسوز گئجه نین سون ایشیغیندا،
یئر گویه، ولوه له دوشسون.
هایدی بوزقوردوم اولا
چک حقارت اته یین دارماداغین سال؛
چیینه یالتاقلیق ائدن دیللری سن.
بوردا تولکو،
بوردا ایت،
بوردا چاققال بالالیر.
بوردا تورکم دییه نی،
فارس دالاییر...». م. هارای
ایراندا آذربایجان ادبیات و تاریخینه آپاریلان شوونیستی سیاست چوخ بسیط دیر.. آذربایجانی ایرانین باشی کیمی تبلیغ ائتمک!! لاکین بو باشین دیل، ادبیات و تاریخی حاققیندا سوکوت سیاستینی ایرهلی سورمک. یئری گلدیکجه ده بو باشین میللی و مدنی آبیدهلرینی «ایران» آدینا چیخماق و یایماق.. آنجاق بیر سیرا میللی قهرمانلاری حاققیندا سوکوت ائتمک حاکمیتین سیاستینه گؤره داها اویغوندور. بونلاردان بابک، شاه اسماعیل ختایی، سید جعفر پیشهوری، شیخ محمد خیابانی، مشروطه سرداری ستارخان، تاریخی و افسانهیه قاریشمیش اولان کورواغلو، قاچاق نبی و س. شخصیتلر حاققیندا حاکمیت سیاستینه اویغون اولمادیغی اوچون سوکوت ائدیلیر. حتی بعضا بو میللی قهرمانلاری دین آراجیلیغی ایله تکفیر ائدیر و مرتد اعلان ائدیرلر. بو سون ایللرده بابک و بابک قالاسی حاکمیت اوچون بؤیوک بیر سیخینتی و دربه کیمی یارانمیشدیر. بو آرادا گونئی آذربایجان حئکایه ادبیاتی اوغروندا چالیشانلار یئری گلدیکجه بو میللی قهرمانلاری خاطیرلادیر، اونلار حاققیندا یازی و اؤیکولر یازیرلار. اؤرنک اولاراق شاه اسماعیل حاققیندا علی تبریزی «شاه اسماعیل» رومانینی یازیر و چاغداش یازارلاریمیزدان اولان «توغرول آتابای» آذربایجان میللی قهرمانلاریندان اولان قاچاق نبینی ایکی حئکایهسینده بئله خاطیرلادیر و گوندهمه چکیر... او «قاچاقنبی، قوچوق نبی» اؤیکوسونده قاچاق نبینی قوندارما نبیلره قارشی چیخدیقلارینی قلمه آلیر و سوندا بونو خاطیرلادیرکی قاچاقنبی بوشونا قاچاقنبی اولماییب.. تاوان وئریب.. و «کؤلگهسیندن قاچان آدام» اؤیکوسونده بیر ماهنیدا اونو خاطیرلادیر:
«"دادگاههـای اینقیلاب" ین قارشیسی ایسسیزلاشمیشدی. بوگون بوندان آرتیق گوندهلیک اومانمایاجاغینی سئزرکدن یاغمورون دینمهسینی گؤزلمهیه قویولدو. سارساقجا بیر شنلیک سیزدی ایچینه. ان چوخ سئودییی و پییئسینی یازماقدا اولدوغو ائل ماهنیسی ـ قاچاق نبی ایچینده چالینماغا باشلادی. ساغاناق یاغیش داملالارینین اؤتوشمهسی ده قاتیلدی بو ماهنییا:
" بوزآت سنی سرتؤولهیه باغلارام
آند ایچیرم، سنی مخمل چوللارام، آی بوزآت، چوللارام!
بوزآت منی بو داعوادان قورتارسان،
قیزیلدان، گوموشدن سنی ناللارام، آی بوزآت، ناللارام!
قوی منه دئسینلر آی نادان نبی؛
دیوانی یئریندن اوینادان نبی!... "


text:
تورکیه پنجرهسیندن اورتادوغو (2018/1)
ایسرائیلین فیلیسطینلیلره ایللردیر ائتدیگی قانونسوزلوغا و ظلمه هر جور دستک وئرن آمریکا باشقانی ترامپین سفیرلیگینی قودسه داشیما قرارینین، بارزانینین رفراندوم قرارینا بنزر، قازانما احتیمالی آشاغی بیر قومار اولدوغو، اساسیندا عمومی قبول گؤرن بیر اؤنگؤرویدی
تورکیه پنجرهسیندن اورتادوغو (1)
ایسرائیلین فیلیسطینلیلره ایللردیر تطبیق ائتدیگی قانونسوزلوغا و ظلمه هر جور دستک وئرن آمریکا باشقانی ترامپین سفیرلیگینی قودسه داشیما قرارینین، بارزانینین رفراندوم قرارینا بنزر، قازانما احتیمالی آشاغی بیر قومار اولدوغو، اساسیندا عمومی قبول گؤرن بیر اؤنگؤرویدی. بئله کی، ترامپین یاخین شرقه آتدیغی بو "آتوم بومباسی" بوم رنگ تاثیری یاراداراق آمریکا ایله ایسرائیلی وورموش وضعیتده.
16 دسامبر 2017 تاریخینده تورکیهنین رهبرلیگی آلتیندا ایستانبولدا توپلانان ایسلام امکداشلیق تشکیلاتی (ایت) ایجلاسیندا ایسلام دونیاسی، تاریخینده ایلک دفعه، بیر قیسمی کرهن ده اولسا، بیرلیک داورانیشی نوماییش ائتدیرهرک ایکی یوز ایللیک اتالتدن چیخما بارهده بیر علامت گؤسترمیشدی. بو قرارلار، قودسون آرخاسیندا چوخ داها درین بیر معنا داشیدیغی، ایسلام دونیاسی 2 عصردیر کی، ایلک دفعه کوتلوی شکیلده آمریکا-ایسرائیل ایکیسینه قارشی یئنی تاریخین سوبژهسی اولماق مقامیندا بیر ایراده بیان ائدیردی. بو کؤکو اهمیتلی اولان، موسلمانلارین بیرلشهرک آمریکا و ایسرائیله دیک دورمایاجاقلاری ایستیقامتیندکی میفولوژی و پسیکولوژی سدین آشماسیدی.
بو قرارلارین محض عراق، سوریه، یمن و لیبی کیمی موسلمان دولتلرین سیستملرینین داغیلدیغی، ایسلام دونیاسینین اتنیک/مذهبسل سببلرله بیر-بیرینه دوشدوگو، داعش کیمی تشکیلاتلارین غیری-اینسانی اصوللارلا اؤز دینداش قتله یئتیردیگی، کؤرفز اؤلکهلرینین "عرب باهاری"نین "ایران یازی"نا چئوریلمهسی و موسلمان قارداشلار قورخو سببیله پول اولدوغو، مصرده السیسی رهبرلیگینین بارماغینی قالدیرماغا گوجو قالمادیغی، لبنان. باش ناظیرینین سعودی عربیستاندا ایستعفا ائتدیگی و سعودی عربیستانی رهبرلیگینین "منطقه تمیزلیگی" ایله مشغول اولدوغو بیر کاوس شرایطینده، یعنی بوندان داها پیسینین اولمادیغی بیر واختدا گلمهسی، هم ده ایسلام عالمی هم ده دونیا اوچون بیر اومید ایشیغی کیمی گؤرولوب.
چونکی هر شئیه باخمایاراق، هئچ بیر عرب اؤلکهسینین قانونی و یا غیری-قانونی لیدری قودسو ایسرائیله (عینیله اورتا عصرلرده بئله بیر تشببوسه ایمضا آتان ملیک کامیل کیمی) وئرمگین نتیجهلرینی خالقینا دانیشمازدی. بو باخیمدان، 88 ایللیک آرانین آردیندان قودسو 1187ده خاچلاردان گئری آلان ماهنیلارین ان سئوگیلی سلطانی صلاح الدین ایوبی دوغما قارداشی اوغلو ملیک کامیلین، قارداشلاری اولان حاکمیت موباریزهسینی قازانماق اوغروندا، قودسو خاچلارا راضیلاشماقلا تحویل وئرمهسی نتیجهسینده موسلمان خالق طرفیندن نئجه تحقیره معروض قالدیغینی و اصلینده بیر چوخ اوغورا ایمضا آتیب بو دولت خادیمینین آدینین تاریخه نئجه. کئچدیگینی عرب رهبرلر بیلیر اولمالیدیرلار. چونکی، ملیک کامیلین قودسو خاچلارا تسلیمی بغداد، قاهیره و دمشق کیمی بوتون ایسلام دونیاسینی قانون بوغموش، تاریخده ایلک دفعه اعتراض اعتراضلاری کئچیرمیش و ملیک کامیله لعنتلر اوخوندو. بو سببدن هم ایسلام امکداشلیق تشکیلاتی ایستانبول ایجلاسیندا هم ده بمت سسوئرمهسینده هئچ بیری خیر رایی ایستیفاده ائتمهدیلر. چونکی بو عرب کوچهسینده ایکینجی بیر عرب باهاری دالغاسینا یول آچابیلیر و حرکتده اولان رژیملرین سونونو گتیرهبیلیر.
ایسلام دونیاسینین تورکیه رهبرلیگی آلتیندا کئچیردیگی بو عصیانکارلیق، آمریکا و ایسرائیلین بوتون تهدیدلرینه باخمایاراق، بیرلشمیش میللتلر تشکیلاتینین باش مجلیسینده قلوبال بیر عصیانا چئوریلمیش وضعیتده. پروژهیه سس وئرن دولتلرین، آدینی هئچ دویمادیغیمیز کیچیک اؤلکهلر اولدوغونو، بیطرف سس وئرن دولتلرین بؤیوک قیسمینین ده آنتیگوا، باهامالار، بنین، بوندان، اکواتور گینهسی، رواندا، سولومون آدالاری، تووالو و واناوتو کیمی هامیش اؤلکهلر اولدوغونو قید ائدک. بئلهلیکله، آمریکانین قودس قراری و ایسرائیلین تطبیق ائتمهلری، بوتون گوجلرینه باخمایاراق، ایچلرینده غرب بؤیوک دولتلرین ده اولدوغو دونیا اهالیسینین بؤیوک حیسهسینی تشکیل ائدن توپلوم ویجدان طرفیندن محکوم ائدیلمیش و بو ایکی اؤلکه یالنیزلاشدیریلمیش وضعیتده. طبیعی کی، قطنامهیه مثبت سس وئرن اؤلکهلره "گؤزوم اوزرینیزده، بلی وئرسیهنیز یاردیمی کسهرم" دئین آمریکا پرزیدنتینین تهدیدلرینه قارشی، هر شئیین پول اولمادیغینی آنلادان گؤزل بیر جواب دا وئریلمیشدی.
آتدیغی توییتردن یاخین شرقی و ایسلام دونیاسینی او قدر ده تانیمادیغی آنلاشیلان ترامپین، ایسلام دونیاسینین قلبی اساسینداکی قودسه سانجمیش اولدوغو خنجرین آغیرلاش یاخشی حساب ائده بیلمدیگی آنلاشیلیر. بئله کی، ترامپ ائتدیگی حمله سببیندن اؤزو ده بؤیوک زده آلمیشدیر. تورکیه رهبرلیگی آلتیندا ایسلام امکداشلیق تشکیلاتی ایستانبول ایجلاسی ایله بمت باش مجلیسینده قبول اولونان قرارلار، ایللردیر آمریکا هگمونیاسیندان اذیت چک اولان دونیایا نفس آلمیش گؤرونور. یاخین شرقین نئو-مغول ایستیلاسینین سونونا گلیندیگی کیمی، قدیم دونیا نیظامینین ده آرتیق داوام ائتدیریله چیخیر. آمریکا حاکمیتینه قارشی آزادلیق فیتیلی آلوو آلمیش گؤرونور. باخاق اؤنوموزدکی گونلر نه گتیرهجک.


text:
جمعه خطبهسینده ایشید لیدری ابوبکر بغدادینین آدینی ذکر ائدرکن گؤز یاشلاری آخیدان ایشید-این باش تبلیغاتچیسی ابو کوتئیبه اعدام ائدیلیب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، «ال-سومارییا» بو حاقدا معلومات یاییب. موصولدا بیر منبع ابو کوتیبهنین «عصیانا تشویق» سببیندن حبس اولوندوغونو بیلدیریب.
تلافرده حبس اولونان ابو کوتیبه داها سونرا دیری-دیری یاندیریلاراق اعدام ائدیلیب. بو حادثه بغدادینین روسییانین هجوموندا اؤلمهسی بارهده احتیمالی گوجلندیریب.
معلوماتدا بغدادینین اؤلدویونو سؤیلهیهنلرین ده دیگر تشکیلات عضولرینین گؤزلری قارشیسیندا یاندیریلماسینا قرار وئریلدیی بیلدیریب.
قید ائدک کی، روسییانین ۲۸ مایدا رقه یا ائندیردیی آویاضربهلر نتیجهسینده بغدادینین اؤلومو حاقیندا اینفورماسییا یاییلمیشدی. روسییا خاریجی ایشلر ناظرلیگی فاکتین آراشدیریلدیغینی بیلدیرمیشدی.
ایران دؤولت تلویزییاسی ایسه ایشید لیدری بغدادینین اؤلدویونو تصدیقلین فوتولار یایمیشدی.


text:
آیسل سیسسسسس
چوخداندی سنه اورگتمیشم بابا لالا الیینده سس المییسن ....دمیشم آیسل سیس بابا لالا الیییبدی....تازالیخدا یوخون گلنده بوجور اوزانیب و دیسن سیسسسس دونن گئجه یاتماغا مقاومت الیردون بودا قیافن تختیوین اوستوندیدون اول جیززاوی گئچیتدون ...سورا سننن ایستدیم نینیوی لالالالا ائله...یاتیرداننان سورا پتونان اوستون چحدون گوردوم هله یاتمیسان سننن ایستدیم توپی تختن منه آتاسان و اوینییاخ ...چون تختین گهواره ای دی ترپشیردی بیردن گوردوم دیییسن سیسسسس و نینی وی گورسدیسن کی لالا الیییب سورا مننن دوربینی ایستدین منده اورگتدیم هانسی دکمینن عکس سالالار ....سنده کی فورن اورگشیب توپوننان بو عکسی سالدین ...
نویسنده : مامان آیسل
0:28
26 دی 1391
984 1 8 ادامه مطلب


text:
آمریکالی روک قروپو «لینکین پارک»ین عضولری اینسانلاری انتحار فیکریندن داشیندیرماق اوچون یئنی سایت آچیب.
کولت. آذ خبر وئریر کی،«chester.linkinpark.com» آدلانان سایتدا اینسانلاری انتحار فیکریندن داشیندیرماغا ایستیقامتلنن پایلاشیملاردان علاوه اونلارا دستک مقصدیله تلفن نمرهلری ده یئرلشدیریلیب.
بوندان باشقا سایتدا بنیگتونون فاناتلارینین اونون انتحاریندان سونرا سوسیال شبکهلرده یازدیغی مئساژلاری دا یاییملانیب.
قید ائدک کی، بیر مدت اؤنجه «لینکین پارک» قروپونون سولیستی چستر بنینگتون انتحار ائدیب. ۴۱ یاشلی دونیا شهرتلی موسیقیچی اؤز دوستونون دوغوم گونو مراسیمینده اؤزونو اؤلدوروب.


text:
باکی هر دفعه فرقلی گؤرونوشو، دورمادان اینکیشافی، چیچکلهنمهسی ایله منی تعجوبلندیریر. افسوسلار اولسون کی، هله شهری بوتونلوکله گزمهیه واختیم اولماییب. واختیمیزی هله کی، مشقلرده و لذیذ یئمکلرینیزدن دادماقلا کئچیرمیشیک.
کولت. آذ خبر وئریر کی، بو سؤزلری آذرتاج-آ مخصوصی مصاحیبهسینده «ژارا» فستیوالینین ایشتیراککچیسی، روسییانین تانینمیش موغهننیسی و آکتریساسی کریستینا اورباکایت دئییب.
فستیوال چرچیوهسینده کنسرتلردن بیرینین آناسی آللا پوقاچووانین یارادیجیلیق گئجهسینه حصر اولونماسیندان ممنونلوغونو دیله گتیرهن کریستینا اورباکایت بو گؤزل اینجسنت بایرامی اوچون تشکیلاتچیلارا تشککور ائدیب: «بو دفعه کی سفریم زامانی گؤرمک ایستدییم ان اعجازکار تیکیلیلردن بیری حیدر علیئو مرکزیدیر. دونیاجا مشهور زاها هادیدین ال ایشینی سیر ائتمک منه چوخ ماراقلیدیر. بو تیکیلی آرخیتکتوراسی ایله بوتون دونیایا سس سالیب. مرکزده اولان هر کس تیکیلینین محتشملیینه حیران قالیب. من ده اوغلوملا اورا گئدهجهیهم. باکیدا گؤرولهجک یئرلر چوخدور. بو دفعه شهرین بوتون گؤرمهلی یئرلرینی گزمک فیکریندهیهم» – دئیه اورباکایتئ علاوه ائدیب.


text:
گونئی آذربایجانین مختلیف شهرلرینده سئل اونلارلا جان آلیب.
آخار. آذ ایران مدیاسینا ایستینادلا خبر وئریر کی، ایندییه قدر رسمی اولاراق ۳ نفرین سئلین قوربانی اولدوغو بیلدیریلیب. قئیری-رسمی معلوماتلاردا ایسه اؤلنلرین سایینین ۴۰ نفردن چوخ اولدوغو ادعا ائدیلیر.
عجبشیر شهر ساکینلری حادثهلرده ۱۲ نفرین اؤلدویو و ۴۰ نفرین ایتکین دوشدویو بارهده آچیقلاما وئریبلر.
آذرشهرده سئل ۷ ادد آوتومبیلی آپاریب. آوتومبیلده اولان سرنیشینلرین تالعیی ایله باغلی هئج بیر معلومات یوخدو.
خاطیرلاداق کی، دونندن یاغان یاغیش و داغلاردا قارلارین بیردن اریمهسی درهلرده و چایلاردا سو سوییهسینین بیردن آرتماسینا، داشقینلارا و سئل فلاکتینه سبب اولوب.


text:
بشریت هانسی اؤلکهنین دؤیوشچولرینین ان یاخشی اولدوغونو آیدینلاشدیرماسا دا اولار.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو سؤزلری روسییا فدراسییا شوراسینین تهلوکهسیزلیک و مدافعه کمیتهسینین صدر معاوینی فرانس کلینتسویچ آمریکا پرزیدنتی دونالد ترامپین «قورخوسوز آمریکا عسگرلری» بارهده چیخیشینا موناسیبت بیلدیررکن دئییب.
«تاریخده آمریکا پرزیدنتی دونالد ترامپین اؤز عسگرلرینی ان قورخوسوز عسگرلر کیمی تقدیم ائتمهسی فیکرینی تصدیقلهیهجک و یا اینکار ائدجک کیفایت قدر معلومات یوخدور. آمریکالیلار پراکتیکی اولاراق هئچ واخت دؤیوشمهییبلر»، - کلینتسویچ دئییب.
قید ائدک کی، دونالد ترامپ آمریکا عسگرلرینین دونیادا ان قورخوسوز عسگرلر اولدوغونو آچیقلامیشدی.


text:
ملا محمد بن سلیمان فضولی
اوْرتا عصر آذربایجان شاعیر و مۆتفکّیری، محمّد سلیمان اوْغلو فۆضولی (۱۴۸۳-۱۵۵۶) آذربایجان-تۆرک ادبیاتی تاریخینده دیوان ژانرینین ان مؤحتشم و تاثیرلی نۆمایندهلریندن بیریدیر. فوضولی اۆچ دیلده غزل، قصیده، مۆسدّس، ترکیببند، ترجیعبند، رۆباعی، قیطعه، مۆربّع و س. یازمیشدیر. فلسفی ماهیتلی قصیدهلری، "یئددی جام"، "انیسالقلب" و "صحّت و مرض" اثرلری قوْجالیق دؤورونون محصوللاریدیر. اوْ، قصیدهلرینی آیریجا بیر اثر کیمی توْپلاییب کیتاب شکلینه سالمیش، تۆرک، فارس و عرب دیللرینده دیوانلار ترتیب ائتمیشدیر.
یارادیجیلیغینین زیروهسی اوْلان "لئیلی و مجنون" پوْئماسی آذربایجان، ائلهجه ده شرق و دۆنیا ادبیّاتینین نادیر اینجیلریندندیر. نیظامی گنجوینین ایلک دفعه یازیلی ادبیاتی گتیردیگی "لئیلی و مجنون" مؤضوعسونون بیر چوخ تۆرک، فارس، هیند، اؤزبک و تاجیک شاعیرلری طرفیندن قلمه آلینماسینا باخمایاراق، فۆضولینین آنا دیلینده یاراتدیغی اثر اوْریژیناللیغی ایله بو مؤضوعدا اوّللر یازیلمیش پوْئمالاردان سئچیلیر.


text:
روسییانین سلاح ایخراجاتی ۱۵،۳ میلیارد دوللار تشکیل ائتمهلیدیر.
آخار. آز خبر وئریر کی، بونو روسییا پرئزیدئنتی ولادیمیر پوتین حربی-تئکنیکی امکداشلیق اوزره کومیسسییانین ایجلاسیندا چیخیشی زامانی سؤیلهییب. اونون سؤزلرینه گؤره، جاری ایلین اوچ روبونون نتیجهسینه اساساً، حربی-تئکنیکی امکداشلیق ختتی اوزره سیفاریش پورتفئلی ۴۵ میلیارد دوللاردان چوخ اولوب.
قئید ائدک کی، روسییا دونیادا سلاح ساتیشینا گؤره آبش-دان سونرا ایکینجی یئری توتور. اؤلکه اؤز سلاحلارینین ۵۳%-نی آسییا اؤلکهلرینه، ۴۲%-نی آفریکایا، ۳%-نی شیمالی و جنوبی آمئریکایا، ۲%-نی آوروپایا ساتیر.


text:
كیم بیلیر كیمین الیندن نه لر گلیر.كیم بیلیر كیمین قلبیندن نه كئچیر.
*
اینسانی بیر آغزی باغلی قابا بنزدسوگ، اوندا بو سوزلرین هامیسی دوغرو اولا بیلر.
اما اینسان باغلی ساخسی قاب ده ییل. اینسانین ده بریشی عاقلیندان كئچن لری یوخ، توتدوغو نیتین ده بللی ائدیر.
**
اینساندان دانیشاندا
اینسان ده ییرم. اوخوماقا خارابا گزن بیگوش لاری یوخ.
مایمون صیفت اوزلرینین كوكین بین مه ییب، آیری لارینا نوكر اولان لاری یوخ.
اینساندان دانیشاندا
... ده ده بابالارینی توپراقینی بیت قیمتینه ساتانلاری ده میرم.
***
هر كسی كه ریشه ، زبان و هویت خود را كتمان كند و در جهت نابودی آن بكوشد ، قطعا زنا زاده است.


text:
شئیطانین
مکتبی
دوکتور جئری
شئیطان موخبیرلرین آیلیق توپلانتیسینا قاتیلاراق سورغولاری
یانیتلاماغا باشلادی. هفتهلیک برنامهلریندن سوروشدولار .
دئدی:
- شنبه گونلری روسیه شئوینیستلرینه درس وئریرم نئجه قیریم
تاتار اؤز ارک جومهورییتینده ایشغاللارینی سوردورسونلر.
بازار ایله بازار ائرتهسی گونلری چین فاشیستلرینه درس
وئریرم نئجه شرقی تورکستانی آسیمیله ائتسینلر.
آرا گون ایله چارشنبه گونلری ائرمنی داشناقلارینا درس
وئریرم نئجه ایشغال اولونموش آذربایجان تورپاقلاریندا یئنی-یئنی جینایتلر
تؤرتسینلر.
جومعه آخشامی گونلری کورد پ.ک.ک-چیلرینه درس وئریرم
نئجه تورک-تورکمن تورپاقلاریندان اؤزلرینه اؤلکه یاراتسینلار.
جومعه گونلری ایسه ...
موخبیر شئیطانین سؤزونو کسدی:
- حتما جومعه، تعطیل گونونوزدور ده دینجهلیرسینیز؟
شئیطان اوزونتو ایله باشینی توولادی:
- یوخ جانیم!!..بیزه دینجهلیش گونو یوخدور کی!... جومعه
گونلری ده گئدیب پان ایرانیستلردن درس آلیرام!
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
ایران خالقلارینین گلهجگی...
دوکتور جئری
کئچن جومعه آخشامی حضرت عزرائیل، کولتورل سویقیرما معروض قالان ایران خالقلارینین ایللیک ییغینجاغینا قاتیلاراق سورغولاری بیر-بیر یانتیلادی.
ایلک سوروشان عرب خالقینین آغساققالی اولدو:
- حضرت عزرائیل! بیز خوزستان خالقی گونده-گونده باشیمیزا الهنن توز-تورپاقدان هاچان قورتولاجاغیق؟
عزرائیل گولومسوندو:
- اللی ایل سونرا.
عرب آغساققالینین گؤزلرینده یاش حلقهلندی:
- نه یازیق من او گونو گؤرمهیهجهیم!
ایکینجی سورغونو بلوچ خالقینین آغساققالی سوروشدو:
- بیز بلوچستان خالقی یوخسوللوقدان، فقردن هاچان قورتولاجاغیق؟
عزرائیل یئنه گولومسوندو:
- یوز ایل سونرا.
بیر دامجی یاش بلوچ آغساققالینین گؤزوندن آخدی:
- نه یازیق من او گونو گؤرمهیهجهیم!
اوچونجو سورغونو سوروشان، آذربایجان کیملیکچی چالیشقانلارینا منسوب اولان بیر گنج ایدی:
- ایراندا یاشایان تورکلرین هاچان آنادیللرینده مدرسهلری اولاجاق؟
عزرائیل دولوقساندی سونرا بیردن اؤکوتمه ووروب آغلاماغا باشلادی. هامی چاش-باش بیربیرینین اوزونه باخدی. عزرائیل ایچینی چکه-چکه سیزیلدادی:
- نه یازیق من او گونو گؤرمهیهجهیم!!
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
کیمه شیکایت ائدهک؟!
دوکتور جئری
کئچن ایل حاجی محمدعلی آغا برزگر ترس آوا کندینین قیراغیندا بؤیوک بیر باغ توتموشدو. سویو باشی اوسته اولان اوجسوز-بوجاقسیز باغدا یازین، یایین، گوزون بوتون یئر- یئمیش آغاجلاری گؤرونوردو. حاجی محمدعلی باغدا چالیشارکن آغاجلارا سای سالاندا سئوینجدن چیچگی چاتلاییب او ایل یاخشی گلیر الده ائدهجگینی دوشونوردو.
یایین اورتالاریندا، بیر گون حاج محمدعلی باغا باش چکنده، باغین اورتاسیندان تیپپاتیپ سسی ائشیتدی. سس هوندور تبرزه اریک آغاجی وریندن گلیردی. حاج محمدعلی بو آغاجین اوستونده باشقا حئساب آچمیشدی. اونون فیکرینجه تکجه بو آغاجدان اوچ-دؤرد میلیون تومنلیک اریک ساتاجاق ایدی. آغاجا ساری قاچدیقدا گؤردو؛ کیمسه آغاجین آلتینا چول سالیب، آغاجی سیلکهلهییر! حاج محمدعلی آغاجین باشینا باخاندا کیمی گؤرسه ایدی یاخشی دیر؟! شیخ آغانین اوغوللوغو، قلئیچی مورتوضو!!
حاج محمدعلینین جین ووردو تپهسینه؛ سسینی آتدی باشینا:
- آخماغین بیری آخماق!.. نه غلط ائلهییرسن اوردا.. دوش آشاغی...
قلئیچی مورتوض بیر شئی ائشیتمهمیش کیمی آغاجین بوداغینی ائله سیلکهلهدی؛ یئتیشمیشلر قالسین اویاندا کالاردا تؤکولدو!
حاجی محمدعلینین دیشی دیشینی کسدی:
- دوش آشاغییا یوخسا گئدیرم کدخودانین گتیریم بورایا هااا!!
قلئیچی مورتوض گؤزونون قیراغی ایله حاج محمدعلییه باخیب یئنه ایشینی سوردوردو.
بو کز حاج محمدعلی باشقا حربه-قاداغا گلدی:
- دوشمهسن گئده جگم مامور گتیریم هااا!...
قلئیچی مورتوض بورنوندان هیسسس کیمی بیر سس چیخارداراق یئنه ایشینی سوردوردو.
بیردن حاج محمدعلینین فیکرینه بیر شئی دوشدو. قلئیچی مورتوض هر کیمدن بتر ددهلیگی شیخ آغادان قورخوردو.
حاج محمدعلی آجیقلی-آجیقلی:
- باخ!.. آغاجدان دوشمهسن گئدیرم شیخ آغایا دئییم ها!!- دئییب یولا دوزلدی.
- حاجی بیر آز دایان!!
سسلهنن قلئیچی مورتوض ایدی. ظفر گولوشو یاخیلدی حاج محمدعلینین دوداغینا. گئری دؤندو. قلئیچی مورتوض ساغ الینی گؤزلرینه کؤلگهاندیریک ائدهرک آغاجین لاپ باشینا باخاراق اوجادان قیشقیردی:
- آییی دده!..آی ددههه! باخ گؤر حاج محمدعلی آغا نه دئییر؟.. ائله بیل سننن ایشی وار!
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
سیز نمنهدن قورخورسوز؟!
دوکتور جئری
قورخودان سؤز دوشموشدو. اوستاد دفتریدن سوروشدوم:
- سیز چوخراق نمنهدن قورخورسوز؟!
اوستاد بیر آز دوشوندوکدن سونرا:
- من پانایرانیستلر ایله قارانلیقدان قورخورام- دئیه یانیت وئردی.
شاشیردیم:
- پانایرانیستلر هر حالدا قورخونجدورلار آنجاق قارانلیقدان نییه قورخورسوز؟!
- چونکو مومکوندور، پانایرانیستلر قارانلیقدا گیزلنمیش اولالار!!
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
قلئیچی مورتوضون قویونو
دوکتور جئری
امنیت شوراسینین ایران علئیهینه اولان تحریملری باشلایاندان، قلئیچی مورتوض ایشینی الدن وئریب یوخسوللوغا-داریشلیغا دوشموشدو. اؤنجهلر، کوچه-بازاردان کاغیذ-کارتوْن ییغماقلا ائوینی بیر تورلو گئچیندیره بیلیردی آنجاق سون آیلاردا اللر چوخالدیقدا گوندهلیک چؤرهک پولونو بئله، چتینلیکله چیخاردا بیلیردی. اومودونو هر یئردن اوزَن مورتوض، بیر گون جاماعات نامازیندان سونرا اؤزونو مچیدین موللاسی حاج آغا نیظاما یاناشدیریب سیزیلدایا-سیزیلدایا آغیر دوروموندان دانیشاراق اوندان یاردیم دیلهدی. حاج آغا الینی مورتوض چیگنینه قویوب آتاجاسینا دئدی:
- اوغلوم! گوناهلارین هامیسی اؤزونده دیر! سن نییه بوشو- بوشونا شهرین کوچه-بازاریندا واختینی سورتوب زیبیل قابیلاری آختاریرسان؟! نییه اؤز کندیمیزده "اقتصاد مقاومتی"-یه باشلامیرسان؟!...
قلئیچی مورتوض حاج آغانین سؤزلرینی کسدی:
- حاج آغا اقتصاد مقاومتی نمنهدیر؟؟
حاج آغا نیظام ساققالینی تومارلاییب سؤزلرینه آیدینلیق وئردی:
- اقتصاد مقاومتی یعنی آزاجیق بیر سرمایه ایله بؤیوک بیر ایشی باشلایاسان!
- نئجه یعنی آغا!.. هئچ باشا دوشمورم؟ بیرآز بونو ایچ ائلهیه بیلرسن؟ آخی منیم ساوادیم کسمیر!!
- باخ! میثال اوچون: سن باشلانیشدا ائلهیه بیلرسن مثلا بیر قویون آلسان...
- آلدیم!
- قویون بئش آلتی آی سونرا بیر بالا دوغوب اولاجاق ایکی!
- اولدو ایکی!
- آلتی آی سونرا سنین قویونونلا بالاسی گئنه هرهسی بیر بالا دوغوب اولاجاقلار دؤرد.
- اولدولار دؤرد!
- ایکینجی ایل سنین دؤرد قویونون اولاجاق سککیز سونرا اون آلتی، سونرا اوتوز ایکی...
- بو حئسابلا اوچ- دؤرد ایچینده یوز قیرخ- یوز اللی باش قویونا صاحاب اولوب بؤیوک بیر چودار اولاجاغام!
موللا گولومسهدی:
- نئجه دئییرسن ائلهدیر!.. گؤردون یوخسوللوغون داشینی آتماق نه قدر راحاتدیر. بونا دئیرلر:اقتصاد مقاومتی!
سئوینجیدن قلئیچی مورتوضون چیچکلری چاتلاماقدا ایدی. حاج آغانین اللینی برکدن سیخیب آیاغا قالخدی آنجاق تئز کور-پئشمان یئره اوتوردو:
- آغا!..آخی منیم بیرجه دنه قویون آلماغا بئله پولوم یوخدور!
حاج آغا گوله-گوله جیبندن بیر تیکه کاغیذ چیخاردیب اوزهرینده نسه یازیقدان سونرا قلئیچی مورتوضا اوزاتدی:
- گئت شیخالاسلام قرض الحسنه مؤسسهسیندن آز بهرهلی بیر وام گؤتور..
قلئیچی مورتوض آغانین الینی اؤپهرک کاغیذی آلیب مچیددن چیخدی.
***
قلئیچی مورتوض قرض الحسنه وامینا قیسیر بیر قویون آلدی. ترس آوا کندینین یوخاری باشیندا شیخ آغانین یاخشی بیر قوچو وار ایدی. بو قوچ هر قویونا آتلانیردی ائکیز بالا دوغوردو. قلئیچی مورتوض بونو ائشیتجک سئویجیندن قاناد چیخارتدی سانکی. بو حئسابلا اوچ- دؤرد ایلین ایچینده اوچ – دؤرد یوز قویونو اولاجاقدی!
قلئیچی مورتوض قویونو ال آراباسینا میندیریب یولا دوشدو. شیخ آغانین ائوینه چاتیب کئف- احوالدان سونرا دئدی:
- آغا!.. سیزین قوچوزون تعریفینی ائشیتدیم. قویونومو گتیردیم خیدمتلرینه!!
شیخ آغا، قلئیچینی ایچرییه بویور ائدهرک دئدی:
- اوغلوم مورتوض! دوستلوغوموز، قوهوملوغوموز قالسین اویاندا، قوچون آتلانماغینا اون مین تومن گرهک وئرهسن ها!!
قلئیچی مورتوض الینی گؤزونون اوستونه باسینجا شیخ آغا سؤزو باشقا یئره چکدی:
- اوغلوم مورتوض! دوغوشدان مشدی خانیم نئیلهییر؟! اونودا گتیرهردین بیر آز بیزیم اوشاقلار ایله دانیشیب حؤوصلهسی آچیلاردی دا!
قلئیچینین رنگی قیزاردی:
- آنام دا سالام یئتیریر... اینشاالله سونرالار موزاحیم اولاریق!
بونلار دانیشدیقلاریندا قوچ ایشینی بیتیرمیشدی. قلئیچی مورتوض تکرار قویونو آربایا میندیریب یولا دوشَنده شیخ آغادان سوروشدو:
- آغا! من هارادان بیلیم قویون بوغاز اولوبدور؟.. اولماییبدیر؟!
- صاباح صوبح کومه گیرنده باخ قویون یاتمیشسا بوغازدیر، یوخ.. آیاق اوسته دورموشسا بوغاز دئییل!
*
ائرتهسی گون، قلئیچی مورتوض تئز یوخودان اویانیب هیجانلا کومه ساری قاچدی. باخدی گؤردو: قویون آیاق اوسته دیر!
- واخ.. توتماییب!- دئیه قلئیچی الینی دیزینه تاپدادی. آروادی خوُیلو خانیم دئدی:
- اولماسا بیر یولدا آپار!
قلئیچی مورتوض یئنه قویونو آرابایا میندیریب یولا دوشدو. شیخ آغا قویونو قوچون یانینا اؤتورمهدن دئدی:
- اوغلوم مورتوض! دوستلوغوموز، قوهوملوغوموز قالسین اویاندا، بوکز قوچون آتلانماغینا گرهک ییرمی مین تومن وئرهسن!!
قلئیچی مورتوض راضی اولدو.
ائرتهسی گون، یئنه قلئیچی مورتوض تئزدن کومه گیردیکده گؤردو: قویون یئنه آیاق اوستهدیر! اؤفکهلهنیب آغاج ایله قویون وورماق ایستهینده آروادی خوُیلو خانیم آرا گئچیب:
- اینشاالله بو کز توتار!- دئیه قلئیچینی قانع ائلهدی تکرار قویونو قوچون یانینا آپارسین.
قلئیچی یئنه قویونو آرابایا میندیریب آپاردی آنجاق بو سفر شیخ آغا،" اوغلوم مورتوض! دوستلوغوموز، قوهوملوغوموز قالسین اویاندا..." دئیه اوتوز مین تومن ایستهدی. چارا یوخ ایدی...
صاباح قلئیچی مورتوض اویاندیقدا اومودسوز- اومودسوز آروادینا دئدی:
- دور، گئت باخ گؤر قویون نه حالدادیر؟.. یاتیب یا آیاق اوستهدیر؟!!
خویلو خانیم گئدیب، باخیب گلدی:
- قویون نه یاتیب نه ده آیاق اوستهدیر؛ آرابایا مینیب سنی گؤزلهییر!!
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر


text:
وطن دیلی
وطن دیلی
(آذربایجان دیلینده بیرینجی درس کیتابینا دایر)
سیدجعفر پیشهوری (1947-1893)
بیز کئچن مقاله میزده قزئتین 11-جی نؤمرهسینده آذربایجانین بؤیوک خالق معاریف خادیمی روشدییّهنین موختصر شرحی-حالینی یازیب قئید ائتدیک کی، روشدییّه بؤیوک تجروبهلی بیر موعلّیم ایدی. او، تعلیم و تربیت اوصولونون اساسی اولان آنا دیلینی تبلیغ و ترویج ائدیردی. بئله کی، او هر شئیدن اول آذربایجان الیفباسینی آسانلاشدیرماق فیکرینه دوشموش و صووتی اوصول ایله آذربایجان دیلینی درس دئمک تشبّوثونده اولموشدور. بو اوصولون کؤمگی ایله اوشاقلار اؤز آنا دیللرینی 60 ساعاتلیق تدریس مودتینده یازیب-اوخوماغی اؤیرنه بیلرلر.
آذربایجان دیلینین تدریسی اوچون روشدییّهنین تألیف ائتدیگی مشهور کیتاب، قیرخ ایل بوندان قاباق تبریزده چاپ و نشر اولموش " وطن دیلی " آدلی تاریخی اثردیر... بو اثرین موختصر عئلمی تحلیلیندن قاباق ذیکر ائتمک لازیمدیر کی، حاجی میرزه حسن روشدییّهنین آذربایجان دیلینده تعلیم آلان شاگیردلری بو گون آذربایجانین ان معروف گؤرکملی معاریف خادیملرینی ووجودا گتیرمیشلر. اونلار ریضا شاه دؤورونده و حال-حاضیردا " فارسیدن فارسییه " تحصیل آلان بعضی بدبخت جاوانلار کیمی ساوادسیز، ایرادهسیز و سوست دئییلدیلر. اونلار یاشاییب یاراتماغا اؤیرنمیشلر. اونلار اؤز آنا دیللرینی، آذربایجان دیلینی گؤز ببگی کیمی سئویب قوروماغی اؤزلرینه ان موهوم بیر وظیفه حساب ائدیرلر.
یئری گلمیشکن قئید ائتمک لازیمدیر کی، بیر چوخ ساتقین و خاین دؤولت باشچیلاری و تئهرانین دیگر یازیچی و قزئتچیلری بعضی آذربایجان دیلینی، خالقین اؤز دیلینی اوخوماغی و بونونلا آذربایجان خالقینین میلّی مدنیت و موختاریتینین بونؤوره سینی یاراتماقدا " خاین " حساب ائدیرلر. بیز فیرقهمیزین قراری اوزره بونلارین هذیانلارینا جاواب وئرمهیهجهییک. لاکین دئمک ایستهییریک کی، خوب آغالار! یوز ایلدن آرتیق عؤمرونو معاریف و مدنییّتین اینکیشافی اوغروندا وقف ائتمیش میرزه حسن روشدییّهلر ده خاین ایدیلر؟ حؤرمتلی یازیچی و قزئتچیلر، آیا 3 مین ایلدن آرتیق مدنییّت تاریخی اولان چوخ میلیونلو بؤیوک میلتین اؤز دیلینده یازیب اوخوماغی و ساوادلانیب ترققی ائتمهسی خیانتدیر؟
" وطن دیلی " آنا دیلی دئمکدیر. بؤیوک معاریفپرور بو کیتابی یازارکن حقیقی بیر روانشوناس کیمی اوشاقلارین یاش سوییّه سینی، قلبینی و احوالی-روحییّه سینی نظره آلاراق اونون ایدراک قابیلیتینه مووافیق صورتده حئکایه و میثاللاری ترتیب ائتمیشدیر.
مؤلیف داها چوخ کیتابین دیل و اوسلوبونا فیکیر وئرمیشدیر. دیلین ساده، طبیعی اولماسینی، اوشاق اوچون چتینلیک تؤرتمهیهجگینی و حیاتی درک ائتمک اوچون سؤزون بؤیوک اهمییّتینی نظره آلان روشدییّه آذربایجان دیلینین صافلیغینی قوروماغا خوصوصی سعی ائتمیشدیر.
او، آیری-آیری شئیلر و مفهوملاری اوشاغین ذهنینه حک ائتمک اوچون ان جانلی و حیاتی بیر اوصول سئچیر. بو دا آتالار سؤزلری واسیطهسی ایله مفهوملاری آنلاشدیرماقدیر. اوشاق عاییلهده ائشیتدیگی آتالار سؤزو واسیطهسی ایله مؤلیفین آشیلاماق ایستهدیگی تزه بیر مفهومو داها تئز منیمسهییر، اوزون مودت ذهنینده ساخلاییر.
نصیحتچیلیک کیتابدا اساس مسلهدیر. لاکین روشدییّهنین نصیحتچیلیگی خورافاتدان خالیدیر. مؤلیفین مقصدی یالنیز جانلی اینسان تربییه ائتمک اولدوغو اوچون او، ان تاثیرلی واسیطهلردن ایستیفاده ائتمیشدیر.
کیتابدا درج اولونان حئکایه و منظومهلرده اخلاقی نتیجهلر علاحیدده قئید اولونور. " وطن دیلی " کیتابی آذربایجاندا، دوغما آذربایجان دیلینین بیرینجی درس کیتابی کیمی تاریخده قالاجاق و خالق اونون مؤلیفینی قدیردانلیقلا یاد ائدهجکدیر.
سمندر
" آذربایجان " قزئتی ، نؤمره: 23، اوکتیابر 1945-جی ایل.
کؤچورن: عباس ائلچین


text:
سیبیر تورکلری آراسیندا سایی ۳۰۰ مین نفری کئچن خالقلاردان بیری تووالیلاردیر.
کولت. آذ خبر وئریر کی، اونلارین آدلاری بعضا تووا، بعضا توا شکلینده ایشلنیر. تووالیلارین اؤزلرینین بو اتنونیمی «توا» فورماسیندا ایشلهدیر، لاکین چین منبعلرینده قاقوی، تولو فعلی فورمالارینا دا راست گلینیر. تووالیلارین اتنوگنتیک پروسسینده تکجه تورک خالقلاری دییل، عینی زاماندا مغوللار دا ایشتیراک ائدیبلر. طبیعی کی، چوخ یاخین دؤوره قدر اونلار واحید تووا آدی آلتیندا بیرلشیبلر. اونلارلا باغلی توجینلیلر، سویوتلار و دیگر فورمادا آدلار ایشلدیلیب. موستقیل دؤولت قورومونا مالیک اولان تووالیلار، ۲۰-جی عصرین اوللرینه قدر، یعنی ۱۹۲۰-جی ایله قدر تسین سلالهسی طرفیندن ایداره ائدیلیردی. تسین سلالهسینی چینده بورژوا اینقیلابی نتیجهسینده دئوریلیر. قاریشیقلیق دؤوروندن ایستیفاده ائدن روسییا ۱۹۱۴-جو ایلده تووالیلاری، یعنی تووا ویلایتینی اؤز اراضی آلتینا آلدی و ۱۹۲۱-جی ایلده تووا موستقیل رسپوبلیکا اعلان اولونور. ۱۹۴۴-جو ایله قدر مؤوجودلوغونو قورویان بو موستقیل تورک دؤولتی اس اس ار ای-نین ترکیبینه اولجه موختار ویلایت ایستاتوسوندا قاتیلیر، سونرا ایسه موختار رسپوبلیکا ایستاتوسو آلیر.
سیبیرین تورک خالقلاری دونیا علمینه کیخلاسوو کیمی، آستافیو کیمی، شور ادبیاتینین قوروجولاریندان ساییلان آکسیونووا کیمی عالیملرله یاناشی روسییا دؤولتی اوچون ده خئیلی شخصیتله یئتیشدیریب. تووالیلار ایچریسینده بیر چوخ گؤرکملی شخصیتلردن بیری اولان سرگئی شویگونو اونلارا مثال گؤستره بیلریک. شویگو اصلا تووالی تورکدیر و روسییانین ان ایستراتژی پوستلاریندان بیری اولان مدافعه ناظری وظیفهسینی اجرا ائدیر.


text:
سون ۳ ایلده روسییا اقتصادیاتینین گئریلهمهسی روبلون دیردن دوشمهسی ایله علاقداردیر.
بو سؤزلری آخار. آذ-آ آچیقلاماسیندا اقتصادچی ناطیق جعفرلی سؤیلهییب. اونون فیکرینجه، روسییادا یوخسوللاشما پروسسینین سرعتلهنمهسی فونوندا یئنی ایش یئرلرینین، یئنی یاتیریملارین اولماماسی بو اؤلکهنین گلجیی ایله باغلی اوپتیمیست پروقنوزلارین وئریلمهسینه ایمکان یاراتمیر:
«بیلدییمیز کیمی، روسییا اقتصادیاتی دا، بیر چوخ اؤلکهلرده اولدوغو کیمی، انرژی رئسورسلاریندان آسیلی وضعیتدهدیر. روسییا ۳ ایله یاخیندیر آوروپا و آمئریکانین سانکسییالاری آلتیندا یاشاییر. بیر چوخ ساحهلرده، خصوصاً ده مالییه و تئخنولوگییا ساحهسینده سانکسییالار روسییا اقتصادیاتینا منفی تأثیر گؤستریر. بو اقتصادی گؤستریجیلرین نئقاتیولیینین درینلشمه احتیمالی دا وار. روسییا اقتصادیاتیندا ۲۰۱۸-جی ایلده اهالینین یوخسوللوق سوییهسینین آزالماسی دئییلسه ده، حکومتین و آیدیتی قوروملارین روسییادا آتدیغی آددیملارین پوزیتیو نتیجهسی موشاهیده ائدیلمیر.
روسییا اقتصادیاتیندا پروبلئملرین یارانماسی یاخین زامانلارین مسئلهسی دئییل. جدی ایستروکتور اصلاحاتلارینین آپاریلماماسی روسییا اقتصادیاتینی سون ۳ ایلده کیفایت قدر دارالدیب. بو ایلین ایلک ۵ آییندا بیز سون ایللره نیسبتا روسییا اقتصادیاتیندا پوزیتیو دینامیکانی مشاهده ائتدیک. بونون تک سببی روسییا نفتینین قیمتینین کئچن ایله نیسبتا ا۳۶-۳۸ دوللاردان ۵۲-۵۳ دوللارا قدر یوکسلمهسی ایدی. حاضردا روس نئفتینین دوشمهسینین شاهیدیگیک. نئفتین قیمتی دوشدوکجه قازین ۳ آیلیق و ۶ آیلیق کوممونال قیمتلری دوشور. ۳ ایل بوندان اول آوروپایا گازین هر کوب مئترینی اورتالاما ۴۰۰ دوللارا ساتان روسییا بو ایلین ایلک ۵ آییندا قیمتلری ۲۰۰ دوللارا قدر آزالدیب.
روسییایا قارشی هم آوروپا بیرلیینین، هم آمئریکانین اقتصادی سانکسییالاری اوزاتماسی گؤستریر کی، بو ایلین سونو، گلن ایلین اولینده اقتصادی گؤستریجیلرین درینلشمهسینی و یوخسوللوق سوییهسینین جدی شکیلده آرتماسینی موشاهیده ائدجییک».
قئید ائدک کی، روسییا فئدئراسییا شوراسینین حسابلاما پالاتاسینین رهبری تاتیانا قولیکووا بیر مدت اول روسییادا یوخسوللوق سوییهسینده یاشایانلارین سایینین ۲۲ میلیون نفر و یا اهالینین ۱۵%-نی تشکیل ائتدیینی بیلدیرمیشدی. اوستهلیک، روسییا مالییه ناظرلیگی اؤلکهنین احتیاط فوندونون سونا چاتماق اوزره اولدوغونو وورغولامیشدی.


text:
مارس سفرینه 2 میلیوندان چوخ رزرواسیون
ناسا طرفیندن حیاتا گئچیریلهجک اولان مارس یولچولوغونا 2 میلیون 429 مین 807 نفر رزرواسیون ائتدیردی
مارس سیاحتی اوچون 2 میلیوندان چوخ انسان رزرواسیون ائتدیردی.
آمریکا میلی اوزای و هاواچیلیق دایرهسی (ناسا) طرفیندن حیاتا گئچیریلهجک اولان مارس یولچولوغونا 2 میلیون 429 مین 807 نفر رزرواسیون ائتدیردی.
ناسا طرفیندن 5 می 2018ده آچیلاجاق اولان سیسمیک آراشدیرمالار، ژئودئزی و ایستیلیک کؤچورومو ایله ایچ کشف آراشدیرماسی (این سایت) مارس کشف پروگرامینا مراجعت ائدنلر، آنلاین مینیش کارتلارینی تسلیم آلدیلار.
ناسا طرفیندن وئریلن آچیقلامایا گؤره، آمریکا 676 مین 773 نفرله رزرواسیون ساییسیندا بیرینجی، چین 262 مین 752 نفرله ایکینجی و هیندیستان 138 مین 889 نفرله اوچونجو سیرادا یئر آلیر.
ناسانین اینسایت کشف پروگرامی چرچیوهسینده، مارسین استوا خطی یاخینلیغیندا ائنیش ائدیلرک 720 گون عرضینده مارس زلهلهلری آراشدیراراق هم مارس هم ده گونش سیستمینده یئر آلان قایالیق گزهگنلر حاقیندا داها درین معلوماتلار الده ائتمک آماجلانیر.
اینسایت آراجینین می 2018ده سفرینه باشلاماسی و نوامبر 2018ده قیرمیزی گزهگنه چاتماسی گؤزلنیلیر.
2015 ایلینده ناسا، دونیانین هر یئریندن اینسانلارین آدلارینی مارسا گؤندرمک اوچون مراجعت ائتمیشدی.


text:
5 مین ایللیک یاشاییش یئری آشکارلاندی
تورکیهنین نوشهیر ویلایتینده میلاددان اونجه 3 ایله 2-جی مین ایللر آراسیندا ه تاریخ لندیریلن ارکن برنز دؤورونه مخصوص یاشاییش یئری تاپیلیب.
تورکیهنین نوشهیر ویلایتینده میلاددان اونجه 3 ایله 2-جی مین ایللر آراسیندا ه تاریخ لندیریلن ارکن برنز دؤورونه مخصوص یاشاییش یئری تاپیلیب.
شهر مرکزینین تقریباً 20 کیلومتر یاخینلیغیندا یئرلشن چاکیل تپه بؤلگهسیندکی کیچیک بیر تپهنین دقتلری جلب ائتمهسی نتیجهسینده بؤلگهده آرکولوقلار آراشدیرما آپاریب. نتیجهده نوشهیر حاجی بکتاش ولی اونیوزسیتهسی (NEVÜ) و نوشهیر موزه مودیرلیگینین امکداشلیغی ایله آراشدیرما باشلادیلیب.
اکیبلر یونسکونون دونیا مدنیت میراث لاری سیاهیسیندا یئر توتان کاپادوکیانین تاریخینه ایشیق توتاجاغی دوشونولن بؤلگهده اطرافلی آراشدیرما آپاراراق، یوزئی ده آشکارلانان شوشه، چاناق و اشیا پارچالاری کیمی مدنیت ارثلرینی قوروماق مقصدیله توپلاییب.
یاییلان معلوماتا اساساً، اطرافلی شکیلده حیاتا کئچیریلهجک قازینتی فعالیتلرینه 2018-جی ایل مای آییندا ایستارت وئریلهجک.


text:
پلمه لی سحر
ایرهلیدن اوزونه چارپان سازاغین قارشیسیندان قاچماق اوچون، باشینی آشاغی سالیب، گؤزلرینی یئلقوْوانین اؤن تکهرینه سانجانان قیزیل گوللرینه زیللهمیشدین.. قایناغی بللی اولمایان بیر کؤنول اوخشایان گول قوخوسو بورونونو تومارلاییردی. خیاوانین اورتاسینا چکیلمیش آغ قالین جیزگی، نارین ـ نارین سپهلنمکده اولان اینجه پامبیق کیمی ایشیلدایان قارین دنهلری آلتیندا ایتمیش ایدی. گئجهدنیاغماغا باشلایان و آغ اؤرتویونو هر یانا دؤشهمکده اولان قارین اوجالیغی توْپوغاجان چاتاردی.
آدسیز مزار
قیزیل دیش دالانینین باشیندا دایاندی. هاوانین شاختا و سویوغوندان بوز باغلاماقدایدی بارماقلاری.. تیترهین اللرینی آغزینا طرف آپاردی. نئچه لحظه ایستی نفسینی زورلا بوکولموش بارماقلاری آراسینا پوفلهدی. قیزارمیش بارماقلاریندا آزاجیق سیجاقلیق دویدو.
قارما – قاریشیق فیکیرلر بیر آن اونو بوراخماییردی. گؤردوکلری صحنهلر، ائشیتدیکلری سوزلری دوغرو و دوزگون قاورایانماییردی. آرخاسینا دوشنلری زورلا آتلایا بیلمیشدی. دریندن تؤوشهدی. بیر داها ساکیتلهشیب دورومو اله آلماغا چالیشدی.
یازینین داوامی ...
یئددی نار
7 حئکایه و بیر قیسا مقالهدن اولوشان یئدی نار کیتابی 1379 دا خویدا نشر ائدیلمیشدیر. کیتابی توپلایان نادر ائلخان دیر.
کیتابی آشاغیداکی لینکدن دانلود ائده بیلرسیز
خرداد - حمید آرغیش
ـ اللریزی دولون ایره لی گلین!...
دئییب، اوزومه باخدی.
ـ اؤزونو اوخودما.. ـ رسول دئدی ـ نورمال اولاراق داوران.. سانکی هئچ بیر شئی یوخ کیمی.. باشقا بیر زادا فیکیر وئر..
اللر، یومروق اولاراق ایرهلی گلدی.. سککیز ال ـ سککیز یومروق..
یازینین داوامی ...
دانلود کیتاب / Download Kitab
80 ایل حئکایهمیز 2012 ده یاییلمیشدیر. کیتاب کیچیک بیر مدت ایچینده بیتمیشدیر. آنجاق ایندی اونون PDF نوسخهسینی دانلود ائتمک مومکوندور
کیتابی بو لینکدن دانلود ائده بیلرسیز
اورماندا آچیلان اوفوق - حمید آرغیش
جمعه آخشامی دیر. بو گونو ایللردیر سئویرم. اؤزگورلویه چیخان تکجه گونوموز..
بیر زامان جیغیر اولان یول ایندی گئنیشلهنیب. کندلیلرین دئدییینه گؤره بو یاخینلاردا اورانی آسفالت دا ائدهجکلر. او آن اورادا دایانماق بلکه منیم قراریم ایدی. داها دوغروسو چوخ دا امین دئییلم. سانیرام «قرار» آدلی بیر زاد اولمامالی ایدی. او قدهر ده بونا امین دئییلم. مسئولیت داشییان من ایدیم. او آن قطعیتله «من» اولدوغومو دئییه بیلیردیمسه، آنجاق ایندی دئیه بیلهم. من هئچ زامان قرار وئرمهدیم. بلکه او قرار بیزه سونولدو یا گرهکلی اولدو... آرخاسینا بیر زامان دالدالانیب جان وئردییم آغاج ایندی قوپ ـ قورو.. هله گوللـه ایزلرینی یارالی گؤودهسینده گؤره بیلیرهم. درهجیک اولدوغو کیمی دیر. آنجاق او زامان قار چوخ ایدی. اوشویورهم..
یازینین داوامی ...


text:
میللت وکیلی قنیره پاشایئوا تورکییهده کئچیریلهن «۲۴-جو بین الخالق خزر شعیر آخشاملاری»نا قاتیلیب.
کولت. آذ خبر وئریر کی، تدبیرده تورکییهنین بیر سیرا رسمی شخصلری، ضیالیلاری، مطبوعات نمایندهلری، تورک دونیاسینین موختلیف بؤلگهلریندن گلن تانینمیش شاعر، یازار، آیدین و اجتماعی فعاللار ایشتیراک ائدیب.
میللت وکیلی تورک کؤکنلی اینسانلارین یاشادیغی آغریلاردان، اذیت چکدیی پروبلئملردن دانیشیب:
«گوج بیرلیکدهدیر و بیرلیکده عدالتسیزلیکلره قارشی داها گوجلو موباریزه آپارا بیلریک. بؤلگهده سون گونلر وضعیت داها دا گرگینلشیب. قارداشلیق یاخشی گونده ده، چتین گونده ده بیرلیکده اولماقدیر. آذربایجان خالقی هر زامان قارداش تورکییهنین، دیگر تورک دؤولت و توپلوملارینین یانیندادیر. آذربایجان بیزیم اولدوغو قدر سیزین، تورکییه ده بوراداکی اینسانیمیز قدر بیزیم وتهنیزمیدیر. اینانیرام کی، گنجلریمیز محض بو روح و دوشونجهیه صاحب اولاجاقلار. تورک اینسانی قاراباغ حقیقتلرینین دونیایا چاتدیریلماسی اوچون چالیشمالیدیر. بو مسئلهده آیدین، شاعر، یازار و ژورنالیستلریده اوزرینه چوخ بؤیوک میسسییا دوشور».
ق. پاشایئوا وورغولاییب کی، داغلیق قاراباغین ارمنیستانین ایشغالیندان آزاد ائدیلجیی گون اوزاقدا دئییل:
«سورییادا باییربوجاق، عراقدا تلافر، کرکوکده، کریمدا، آخیسکادا، قاراباغدا، هارادا اذیت چکن اینسانیمیز وارسا، اونلارا هر زامان الینیزدن گلن کمکی اسیرگهمهمهیه چاغیریرام. الله اینسانیمیزا هر زامان هر یئرده یاردیمچی اولسون».
ق. پاشایئوا تدبیرده کرکوکه حصر ائتدیی شعیرینی، عینی زاماندا، مؤلفی اولدوغو «بؤیوک آذربایجانیم» و «تورکییهم» شعیرینی سسلندیریب.


text:
نصره جبههسی ترور تشکیلاتینین تاسیسچیلریندن بیری اولان ابو محمد الجولانی اؤلوب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو بارهده اینفورماسییانی سورییا مطبوعاتی یاییب. مطبوعات جولانینین ایدلیبدهکی ائوینده اؤلو تاپیلدیغینی بیلدیریب. اونون زهرلندیی ادعا اولونوب. بعضی مطبوعات اورقانلاری ایسه جولانینین اورک چاتیشمازلیغیندان اؤلدویونو وورغولاییبلار.
قید ائدک کی، جولانی آمریکا و بیر سیرا غرب اؤلکهلرینین قارا سیاهیسیندا یئر آلیب. واشینگتن اونون حاقیندا اینفورماسییایا گؤره ۱۰ میلیون دوللار مکافات تعیین ائدیب.
نصره جبههسی القایده ترور تشکیلاتینین سورییا قانادی ساییلیر.


text:
گؤزلویونو ایتیریب دونیا اؤز ایشینده دئییل
سوخولور بؤیرومه بورنویلا، بوینوزویلا
آراق چکیرم باشیما یورغانی چکیرم سو کیمی
دوداغیما گولوشو ساتین آلماغا دوکان هانی؟
بول تاماتلی ماکارنا دملهدیم تئلویزیونا زیللهنن گؤزسوز اوشاغیما
قونداغینا توفنگ دویوملهدیم
فداکار آنایام چونکو
آمان چکیرم، بو میکروبفونلار الیندن آمان!
هانسی سنگرین نئچهنجی سونگوسوندن
هانسی ایلین نئچهنجی چووغونوندان توشلانیب آغزیما بیلمهم
یوخ اولماییر یوخولاریمدان، اولمایاجاق دیلیمین آچیلیشی
نییه بیله بیلمهییر بو یوبانمیش آلقیشی دئسم اؤلمهم
بونجا کی، گؤبهییم آتیلیر خزره گئدن گمیلره
بونجا کی، جنازهم باتیر شاه گؤلونون حیرانلیغینا
و نامازی هئی چاره قیلیر «میگرن»لی آخشاما آغلایان قادینلیغینا
سیقارلارین کؤزو بیر- بیریندن کوچه ده قبیر آدرئسی سوروشور
و قولاغیم وورهای مئییت نامازی قیلیر
هله باخین یئددی کفن چوروتموش آتاما
کامیونلا بئل-کولونگ داشییر تلسه-تلسه
من بیلمیرم کیمدن کوسه-کوسه:
«بولدئزر کیرالامیشیق آتاجان!»- دئیه، ایچقیریرام
آنام تک جانینا باغلی-باغاتلی بیر پنجرهدی
اورهیین آچیلار اونو گزیب دولانسان
اورهیین توتولار دیندیریب دانیشدیرسان:
«نه افسرلر، نه افسرلر… اؤلوم ننهلریندی، ننهن قوربان سنه، ننهلرین…»!
هله ده بو سؤیودون، او کؤهرهنین کؤلگهسینده
قاراسو آخیر آنامین گؤزلرینده
بوداقداکی جنازهلرین دیزیندن یوخاری
باخمیر
باخانمیر آنام.


text:
ژاپندا پاتلاما
پاتلامانین میدانا گلدیگی زامان، کومپلکسده ۱۰۰دن چوخ انسان اولدوغو قید ائدیلدی
ژاپونون شیزوکا بؤلگهسینده بیر کیمیا کمپلکسینده باش وئرهن پارتلامادا ۱ نفر اؤلدو، ۱۱ نفر یارالاندی.
کیودو آژانسینین خبرینه گؤره، یئرلی یانغینسؤندورمه تشکیلاتی و پلیس، فوژی شهری یاخینلیغینداکی بیر کیمیا کمپلکسینده سحر ساعاتلاریندا باش وئرن پارتلامادا ۱ نفرین اؤلدویونو، یاشلاری ۲۰ و ۶۰ آراسیندا دییشن ۱۱ نفرین یارالاندیغینی بیلدیردی.
کمپلکسین صاحبی آراکاوا کیمیا یئتکیلیلری، یارالیلارین اؤز ایشچیلری و فرقلی بیر شیرکتین امکداشلاری اولدوغونو آچیقلادی.
پاتلامانین میدانا گلدیگی زامان، کومپلکسده ۱۰۰دن چوخ انسان اولدوغو قید ائدیلدی.


text:
ایرانده انگلیس تیلی ممنوع قیلیندی
اوشبو مطلب نی ایران عالی تحصیل کینگشی نینگ باشلیغی بیلدیردی
ایران عالی تحصیل کینگشی نینگ باشلیغی مهدی نوید ادهم, دولت نینگ کنترولیده گی و خصوصی باشلنغیچ مکتب لر ده انگلیس تیلی درس لری نینگ ممنوع قیلینگن لیگی نی معلوم قیلدی.
ادهم, محللی بیر تلویزیون بیلن قیلگن مصاحبه سیده, ایندی ایرانده انگلیس تیلی درسی نینگ بیریلمیدیگن لیگی نی بیلدیررایکن, انگلیس تیلی نی اورگه نیش گه ضرورتی بولگن کیشی لر گه خصوصی درس بیریلیشی باره سیده ایسه انیق بیر بیانات بیرمه دی.
عینی دمده ایران نینگ روحانی رهبری خامنه ای نینگ, انگلیس تیلی نینگ کیچیک یاشده اورگه نیلیشی نینگ, ایران نینگ فرهنگی جهت دن غرب تامانیدن اشغال ایتیلیشی گه سبب بوله دیگن لیگی نی بیلدیرگن لیگی ادعا قیلیندی.


text:
افغانستان جمهور رئیس لیگیگه ایککی یکونی نامزددن بیری بولگن عبدالله عبدالله نینگ عاموی قلابلیکلرگه عاید یقینده قیلگن دعوالری آرتیدن وجودگه کیلگن بحرانی وضعیت هنوز برهم تاپمه گن.
حتی،افغانستان مستقل سیلاو کمیسیونی کاتبی نینگ استعفا سی هم موجود حالتنی اورته دن ایلته آلمه گن. بو ایشگه بیرلشگن ملتلر تشکیلات نینگ اره لشوی ده حاضرچه بیرار بیر ثمره سینی بیرمه گن . جناب عبدالله بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی و سیلاو لرده گی رقیبی اشرف غنی احمدزی لرنینگ جریانیگه قیتیش دعوا لرینی هنوز جواب سیز قالدیرماقده. دستلبکی رسمی نتیجه لر ایسه، ایککینچی جولای کونی اعلام ایتلیشی کیرک.
شوندی ایکن، موجود بحرانی وضعیت نینگ ایچیم یولینی سیز نمه ده کوره سیز؟ افغانستان اوز کوچی بیلن اوشبو معماگه برهم بیره آله دی می ؟ بومساله ده خلق ارا هم جمعیت نینگ کمگیگه قنچه لیک احتیاج بار؟ بیز سوز سیزگه برنامه میزده بو خصوصده عادی اهالی نینگ فکرلریگه قولاق توتیشگه قرار قیلدیک.
برنامه نی تولیق تینگلش اوچون پلیرنی باسینگ.


text:
اوزبیکی تورکی ادبیاتی تاریخنی تیارلش اوچون ٢٠ ییل صرفلنگن
اوزبیک تیلیدن دری تیلیده اوزگرتیلگن اوزبیکی تورکی ادبیات تاریخی کتابی ییریک بیرمراسم آرقه لی بوگون ته نیشتیریلی. مذکورکتاب اوچون اویوشتیریلگن یغینده ایریم وزیرلر، ملت وکیللری و یوزلب ضیالی لرا شتراک ایتگن .
بو کتاب پروفیسور نتن مله ییف تمانیدن یازیلگن. افغانستان لیک یازوچی برهان الدین نامق ایریم اوزگریش کیریتیشی بیلن بو کتابنی دری تیلیده ترجمه ایتگن.
اوزبیکی تورکی ادبیات تاریخی کتابی تورت جلدن عبارت، نامق جنابلری بو کتاب نینگ دری تیلده ترجمه قیلیش اوچون ییگرمه ییل عمرینی صرفله گن.
تورکی اوزبیکی ادبیات تاریخ نامیده گی کتاب شهید صبغت الله ذکی بنیادی نینگ مالی همکارلیگی بیلن چاپ ایتیلیب بکونگی مراسم هم اوشبو بنیاد تمانیدن یولگه قوییلگن .
افغانستان عالی تحصیل وزیری عبیدالله عبید اویوشتیریلگن مراسمده سوزگه چیقیب، ا فغانستان نینگ قطار ولایت لریده اوزبیکی بولیملر آچیلگنینی تیلگه آلیب اوزبیک طلبه لری نینگ عالی تحصیل گه یوباریش اوچون ایریم مملکت لر اینیقسه اوزبیکستان دولتی بیلن مذاکره لر دوام ایتیب کیله یاتگنینی معلوم قیلدی .
همده او، ینگی دن چاپ ایتیلگن تورکی اوزبیکی ادبیات تاریخی کتابیدن عالی اوقوو یورتلرده فایده له نیش ممکین لیگی نی اورغوله دی .
افغانستان اولوسی جرگه سی نینگ بیرینچی اورین باسری میرویس یاسینی سوزگه چقیب اوزبیک تیلی سونگی ییلرده انچه رواج له نیب باره یاتکنینی ایتیب بوحقده شوندی دیدی " اوزبیک تیلینی اورگه نیش گه جدی اشتیاقیم بار اورگه نیشگه حرکت قیله من نه فقط اوزبیکلر زیچ یشیدیگن منطقه بلکه پشتونلر زیچ یشیدیگن خوست کبی ولایت لرده هم اوزبیک دیپارتمنت لری آچیلسه ممنون بوله من ."
شونگه قوشمچه یاسینی جنابلری، ینگی دن چاپدن چققن کتاب نینگ اوته ارزشگه ایگه بولگنینی ایتدی .
پارلمان نینگ ایککینچی اورین باسری صالح محمد سلجوقی شوندی تدبیرلر تیللرنینگ رواجی اوچون ایجابی توشیشی نی اورغولب بوخصوص ده اعتبار قره تیلیشی نی تاکید له دی .
کیله جک جمهوررلیک نامزدلریدن اشرف غنی احمد زی اوزسوزینی اوزبیکچه باشلب اوزبیک لرنینگ اوتمیش لرده کته امپراطورلیک لر ایجاد ایتب حاکمیت سورگنلیک لرینی ایتی.عین حالده اوزبیک عالم لری اوتمیش لرده اونوتیلمس اثرلر اوزلریدن قالدیریب حاضرگه شرایط ده غرب دولت لری اوشبو اثرلردن فایده له نیب کیله یاتکنینی ایتدی همده او یقین کیله جگده اوزبیک تیلی نینگ کوزگه کورینرلی درجه ده رواج له نیشیگه امید بیلدیردی.
افغانستان سنا مجلس نینگ ایککینچی کتابتچیسی عزیزالله الفتی اوزبیک طلبه لری نینگ عالی تحصیل اوچون خارج مملکت لراینیقسه اوزبیکستان وترکمنستانگه یوباریلیشی نی عالی تحصیل وزیرلیگیگه تکلیف قیلگنینی اورغولب، بیراق اوشبو وزیرلیک تمانیدن انابت گه آلینمه گنلیگینی قتیق قاره لب چقدی
اوشبو کتاب نی دری تیلیده ترجمه ایتکن یازوچی برهان الدین نامق کتاب نینگ دری متنیده ایریم کیره کلی معلومات لر قوشیمچه قیلینگنینی معلوم قیلدی. عینی حالده او، کتاب نینگ ترجمه قیلیش و بو کتاب موضوعی باره سیده تحقیق آلیب باریش اوچون ییگرمه ییل عمرینی صرفله گنینی تیلگه آلدی. نامق جنابلری بو کتاب نینگ دری تیلیده ترجمه قیلیشیدن اساسی مقصد نیمه بولگنینی شوندی ایضاح له دی:" اون ایککینچی صنف نی بیتیرگندن سونگ، کابل عالی اوقوو یورتی نینگ ادیبات فاکولته سیگه کیردیم، صنفداشلریم همده باشقه ته نیشلریم، اوزبیک ادبیاتی وتاریخی حقیده سوررایدی. چونکی اولر ایترلی معلومات گه ایمس ایدیلر. مین اوزبیک لرتا ریخیدن باشقه لر اگاه بولیشی اوچون بو کتابنی دری تیلیده ترجمه قیلدیم دیدی." برهان الدین نامق.
افغانستان مدنیت وخبرلر وزیری سید مخدوم رهین وافغانستان مخدره ماده لرگه قرشی کوره شیش وزیرلیگی نینگ وقتینچه لیک وزیری مبارزراشدی ترکی اوزبیکی ادبیات تاریخی کتابی نینگ دری تیلیده چاپ ایتیلگنینی آلقیش لب بو کبی تدبیرلر ملیت لرنینگ بیربیریگه یقین لشتیریشگه ایجابی بولیشینی اورغوله دیلر. همده راشدی جنابلری اوزابیک عالملری اونوتیلمس یادگارلیک لر قالدیرگنینی تاکیدله دی.
شهید ذکی بنیادی نینگ رییسی وملت وکیلی قدرت الله ذکی استادلر ، طلبه لرو اوزبیک ضیالی لر تکلیفی اساسیده بو تدبیرگه قول اورگنینی اورغولب، کیله جکده هم شوندی فرهنگی ایشلرنی عملگه آشیریش وعده سینی بیردی.


text:
نورستان نینگ دوآب اولوسوالیگی طالبان قولیگه توشگن
نورستان ولایت نینگ محلی رسمیلری دواب تومنیدن اوز کوچلرینی چیقارگنینی ایتسه لیکن مدافعه وزیرلیگی دواب تومنینی نینگ طالبان نظارتیده اوتگنیدن خبری یوق لیگنی ایتگن. اوشبو تومنده ایککی کوندن بیری عصیانچیلر ودولت کوچلری اره سیده قتیغ توقنه شولر یوزبیریب هرایلکه تمانگه هم تلفات ایتکزیلگنی خبربیریلگن. عینی حالده ایساف کوچلری محلی مقاملرنی طلب لری اساسیده اوشبو ولایت ده اوز کوچلرینی یوبارگنینی معلوم قیلگن. بوندن الدین نورستان ولایتی نینگ باشقه اوچ تومنی هم طالبان نظارتی استیده اوتگنی خبربیریلگندی. نورستان ولایتی ننیگ محلی رسمی لرگه کوره اوشبو ولایت نینگ دواب تومنیده ایککی کون دن بیری عصانیچیلر و افغان امنیتی کوچلری اره سیده قتیغ توقنه شولر دوام ایتب کیلماقده. توقنه شولر جریانیده نورستان مقاملریگه کوره سککیز عصیانچی هلاک وینه تورت عصیانچی یره لنگن. شونینگ دیک اوچ پلیس نینگ هلاک بولگنی و باشقه بیرنیچه پلیس عسکرینی هم یره لنگنی خبربیریلگن. نورستان ولایتی نینگ ولایت حاکمی جمال الدین بدر. دواب تومنیدن افغان کوچلرینی چیقاریلگنینی تصدیق لب بوحقده قوییده گی چه فکر بیلدردی. "مهمات ایتمگه گنی باعث کوچلری میز اوز سنگلرینی ترک ایتدی. پلیس کوچلریگه مهمات ایتکزیش اوچون اون کون اوریشدیک سکسن پلیس عسکری بارایدی. اولر نورگلام منطقه سیده عصیانچیلر بیلن قتیغ اوریشدی. بوعسکر لر اوشه یولدن چیقدی." شونینگ دیک نورستان ولایتی نینگ مرکزی پاررون نینگ قوشنی کنر ولایتی بیلن باغلاوچی یول هم اورشلر باعث یاپیلگنی ایتلماقده. بوند الدین هم بویول ارقه لی نه فقط حربیلر اهالی باردی کیلدیسی اوچون هم معمالی ایکن لیگی ایتیلگندی. خوب شوندی ایکن افغانستان مدافعه وزیرلیگی نینگ سوزچیسی ظاهرعظیمی دواب ولسوللیگی نینگ طالبان نظارتیده اوتگنیدن خبری یوق لیگینی ایتگن. باشقه تماندن ایساف کوچلری نینگ سوزچیسی جوزیف بلاتس محلی مقالرنینگ طلبی اساسیده نورستان ولایتیده ایساف کوچلری نینگ یاردمی منطقه ده ایتیب بارگنیدن خبربیرگن. "بیزندن یاردم قیلیش طلبی بولدی، حاضرگه قره گنده ایساف کوچلری محلده کی پلیس کوچلریگه یاردم ایتکزماقده. یاردملرنی دوامی بار مینگه کیلگن معلومات لراساسیده ایساف کوچلرینی یاردمی منطقه ده ایتب بارگن." نورستان ولایتی نینگ اونت وایلگل تومنینی بوندن قریب ایککی ای الدین طالبان نظارتیده اوتگنی خبربیریلگندی. شونینگ دیک اوشبو ولایت نینگ برگ متال و کامدیش تومنلری بوندن الدین طالبان نظارتیگه اوتگندی دواب تومنی قوشیمچه حاضرگه قره گنده تورت ولسواللیک طالبان نظارتیگه اوتگن. نورستان ولایتی قوشنی پاکستان بیلن چیگره داش بولیب اوشبو ولایت اکثری منطقه لریده طالبان عصیانچیلرنی فعال بولگنی ایتلماقده.


text:
"افغانستان دنیا بازارلریگه یول تاپدی"
اوتیز ییلدن سونگ افغانستان، خلق را ترانزیت کنوانسیون اعضالیگی نی قولگه کیرتیشی بیلن، بو اولکه محصولاتی جهان بازارلریگه یول تاپدی.
افغانستان اوز محصولاتینی مذکور کنوانسیون اعضالگیده بولگن 57 مملکت گه یوباریشگه قادربولدی.
افغانستان محصولاتی یوکلنگن بیر نقلیه واسطه سی بوگون بیرینچی بار اورته اسیا مملکت لریگه قره ب یول آلدی.
خلق ارا ترانیزیت تیزمی کنوانسیونیده اعضا بولگن اولکه لراوز محصولات لرینی بیر اولکه دن باشقه بیر اولکه گه انتقال بیریش اوچون بو زمنیه نی یرتگن.
1983 ییلده افغانستان بو تیزم عضویتی نی کسب ایتگن ایدی، اما ناقرارلیک لر باعث افغانستان نینگ بوکنوانسیونده بولگن عضویتی وقتینچه لیک توخته تیلگندی.
افغانستان تجار لر اتاقی نینگ رییسی قربان حقجو بو تیزیم فعاله شیشی باره سیده شوندی فکر بیلدیردی:"بوگون دنیا نینگ ایشکلری افغانستان یوزیگه اچیلدی،بیز قوشنی اولکه لر چیکلاولریدن چیقدیک بو کتته بیر یوتوق، افغانستان اقتصادی جهان اقتصادی بیلن باغلندی، قالین قول صنعتی، وقورق میوه کبی محصولات اوچون دنیابازارلری اچیلدی."
خلق اراترانزیت یا " تیر" تیزمی محضولات نی انتقال بیریش اوچون اینگ موفق بیر دیزیم بولگنی ایتلماقده.
افغانستان ترانسپورت وزیرلیگی اورین باسری جار الله منصوری، گمرک لرده یوکلنگن محصولات کوزلنگن کمرککه یتکزیش اوچون هیچ قندی توسیق لیک یره تیلمسلیگینی ایته دی:"آلیب چیقیش گمرک دن محصولات آلیب چیقیلگنده یولده بو محصولات تیکشیریله دی دیگن خواطر یوق،" تایر" تیزمی محصولات و محصولات یوکلنگن کانتینرامنیتی نی تامین قیله دی."
افغان مقاملری نینگ ایتیشلریچه، بو تیزم نینگ افغانستانده قیته فعال بولیشی محصولات آز خرجت بیلن تیزلیکده کنوانسیون اعضالگیده بولگن مملکت لرگه انتقال تاپیشی گه قولی لیک یره تیله دی.
شونینگدیک افغان مقاملری، بو موضوع محصولات نرخی گه هم ایجابی تاثیر قالدریشی و اقتصادی اوسیشگه سبب بولیشینی ایتماقده لر.


text:
آشیق عدالتین صحتینده یارانان ناسازلیقلا باغلی خبرلر دوغرودور. اونون جانی چوخدان آغریییردی. دونن من اونون یانینا گئدنده گؤردوم کی، دورومو هئچ ده یاخشی دئییل. وضعیتی گئرییه گئدیر و هئچ ده قناعتبخش دئییل.
بو سؤزلری آشیق پری مجلیسینین عضوو، شاعره و تله آپاریجی چیچک محمودقیزی تلقراف. کوم-آ آچیقلاماسیندا سؤیلهییب.
او، آشیق عدالتین همیشه ساغلیغیندان شیکایتچی اولدوغونو و خئیلی واختدیر موالیجه آلدیغینی بیلدیریب:
«عدالت بوغازی ایله باغلی هر زامان پروبلئم یاشاییردی. «سس تئللریمه زرر ووردولار. منه درمان وئریب زهرلهدیلر»، - دئییردی. قیرتلاغیندا ائله بیر سیخینتی یارانمیشدی کی، ایللرله اونو ناراحات ائدیردی. اونون جانی آغرییاندا بیزیم ده جانیمیز آغریییردی. اما دونن اونو گؤرنده، آنلادیم کی، وضعیت پیسه دوغرو ایرلیلییر. اما یئنه ده پسیمیست دانیشماق ایسته میرم. بیر آزدان آشیغین یانینا گئدهجهیم و سونرا سیزه بوتون معلوماتلاری دقیقلیکله و اطرافلی شکیلده چاتدیراجاغام».
چیچک محمودقیزی آشیق عدالتین قیرتلاغیندا خرچنگ خستلیینین آشکارلاندیغینی دئییب:
«دوزدور، اؤزو هله خرچنگ اولدوغونو بیلمهسه ده، جیدیتین فرقیندهدیر و دئییر کی، بو خینا او خینادان دئییل!
من حاضردا اونون یانیندایام، دانیشا بیلیر، اینسانلاری تانیییر، یادداشی یئریندهدیر. لاکین یئمک بوغازیندا قالیر و قیجیقلانما وئریر. خرچنگ اولدوغو آغلینا دا گلمیر.
بو گون گلینی و نوهسینین کمکیله تورکییهیه یولا سالیناجاق و اوراداکی «مموریال» خسته خاناسیندا معالیجهیه گؤندریلیر. اللهدان اومید کسیلمز!»
قید ائدک بو گون آشیغین وضعیتی قفیلدن پیسلشیب.


text:
دنیز
اوقیانوسون بیر حیصهسیدیر.[۱] دۆنیانین ان بؤیوک دنیزلری آرالیق دنیزی، برینق دنیزی، کارائیب دنیزی، فیلیپین دنیزی و … ساییلیر. دنیز بیر اوقیانوس ایله باغی اوْلان و بؤیوک بیر ساحهسی اؤرتن و عومومیتله دوز لو اوْلان سو کوتلهسی. ایصطلاحین عومومیتله اوقیانوس ایصطلاحینی یئرینه ده ایستیفاده ائدیلر. دنیزلر یئر سطحینین ۷۰٪ -نی احاطه ائدیر. یئر اۆزونده کاپلادیکلاری ۱٬۳۳۸ میلیارد کیلومتر موربّع حجملی دۆنیا اۆزریندهکی سو وارلیغینین% ۹۶٬۵'اینی مئیدانا گتیرمکددیرلر. دنیزلر اۆزریندن حیاتا کئچیریلن تیجارت، هاوا یوْلو ایله داشینماسی گئتدیکجه اینکیشافینا قارشی، اهمیتیندن چوخ بیر شی ایتیرممیشدیر. دۆنیا تیجارتینده کؤچورولن ماللارین% ۹۲'سی، ایلده ۵٬۷ میلیارد تون، دنیز یوْلو اۆزریندن داشینیر.
دۆنیا دنیزلرینین سیاهیسی[دَییشدیر]
- قوزئی بۇز اوْقیانوسو
- بارنس دنیزی
- قارا دنیز
- آزوف دنیزی
- بالتیک دنیزی
- بیسکای کؤرفزی
- کارائیب دنیزی
- قوزئی دنیزی
- مکزیک خلیجی
- گونئی چین دنیزی
- ساری دنیز
- گونئی اوْقیانوسو
- هیند اوقیانوسو
- عدن کؤرفزی
- آندامان دنیزی
- فارس خلیجی
- بنقال کؤرفزی
- قیزیل دنیز
- عرب دنیزی
بیرده باخ[دَییشدیر]
منابع[دَییشدیر]
- ↑ اینگیلس دیلی ویکیپدیاسی


text:
تهراندا آذربایجان مدنیتی گونلرینین رسمی آچیلیش مراسمی کئچیریلیب.
آپا-نین معلوماتینا گؤره، آچیلیش مراسمی ایرانلی و آذربایجانلی اینجه صنعت خادیملرینین ایشتیراکی ایله تشکیل اولونوب.
مراسیمین آچیلیشیندا ایرانین ایسلامی علاقهلر و مدنیت تشکیلاتینین صدری ابوذر ابراهیمی تورکمان قوناقلاری سلاملاییب و آذربایجان دیلینده ایکی اؤلکهنین دوستلوغونا حصر اولونموش شعرلر اوخویوب.
داها سونرا آذربایجان مدنیت و توریزم ناظری ابولفضل قارایئو چیخیش ائدیب و هامینی ایراندا آذربایجان مدنیتی گونلرینین تدبیرلرینده ایشتیراک ائتمهیه دعوت ائدیب. سونرا ایرانین ایسلامی ارشاد و مدنیت ناظری رضا صالحی قوناقلاری سلاملایاراق آذربایجان و ایرانی ایکی دوست اؤلکه، خالقلارینی ایسه قارداش خالق آدلاندیریب.
مراسیمین داوامیندا آذربایجانلا باغلی ویدئوچارخ یاییملانیب. داها سونرا آذربایجان خالق چالغی آلتلری ارکسترینین کنسرتی اولوب.
بو گون همچینین تهراندا مینیاتور کیتابلار و فوتو سرگیسینین آچیلیشی اولوب. ائلجهده آذربایجان کینو هفتهسینه ایستارت وئریلیب.
بو گون آذربایجان مدنیتی گونلری چرچیوهسینده آذربایجان خالق چالغی آلتلری ارکسترینین اصفهان شهرینده کنسرتی باش توتاجاق.


text:
"ساری گلین" ماهنیسینی دینلهین هر بیر آذربایجانلی اوچون بو ماهنی اولدوقجا دوغمادیر. اولا، اونا گؤره کی، ماهنینین سؤزلری اوغوز تورکلرینین بویات بویونون یاراتدیغی ادبی اوسلوبدا، بایاتی ژانریندا یازیلیب. جمعیسی یئددی هئجادان عبارت، اولدوقجا ساده وزنده یازیلمیش بو سؤزلر بایاتی ژانرینین بوتون موثبت کئیفیت لری، آخیجیلیغی، سادهلیگی، آیدین ایفاده طرزی و محض خالق دیلی ایله یازیلدیغی اوچون چوخ سئویلیر. بایاتی یالنیز تورکلره عایید بیر یارادیجیلیق نومونهسیدیر. بو اوسلوب عراق تورکمن لری و آذربایجانلی لارین ان چوخ ایستیفاده ائتدیی خالق یارادیجیلیغی نومونهسی اولماقلا باشقا هئچ بیر خالقین شیفاهی یارادیجیلیغیندا راست گلینمهین بیر نومونهدیر.
ماهنینین اولدوقجا پوپولیارلیق قازانماسینین و سئویلمهسینین ایکینجی سببی ایسه اونون مضمونو ایله باغلیدیر. ماهنیدا بیر ناکام عشق حکایهسیندن بحث ائدیلیر و بو حکایه اولدوقجا تأثیرلی سؤزلرله تصویر اولونور. ماهنینی چوخ سئودیرن اوچونجو جهت ایسه اونون مئلودییاسینین یئنه خالق یارادیجیلیغینین باشقا بیر نومونهسی اولان آشیق صنعتیندن قایناقلانماسیدیر.
ایلک باخیشدان هر نه قدر بو ماهنینین آشیق هاوالاری ایله اویغونلوق تشکیل ائتمه دیی تصوورو یارانسا دا، ماهنییا دقتله قولاق آسدیقدا اونون مئلودییاسینین آلت قاتلاریندان ان قدیم آشیق هاوالاریندان اولان "ایروان چوخورو"نون ریتملری آیدین سئزیلیر. سانکی "ایروان چوخورو" هاواسی "ساری گلین"ده داها لنگ، داها آراملا، داها حزین و غملی شکیلده سسلهنمکله بو عشق حکایه نین بیتمهسینی ایسته میر، بو چارهسیز عشقه یاس توتارجاسینا حزین-حزین اینیلدییر.
بس، تپهدن-دیرناغا ایستر سؤزلری، ایستر موسیقیسی و ایسترسه ده غملی مضمونو ایله تورک روحونون داشیییجیسی اولان بو ماهنییا نیه باشقالاری صاحب چیخماغا چالیشیر؟! بو ماهنینین گئرچک تاریخچهسی وارمی؟ وارسا نئجهدیر؟ آراشدیرمامیزدا بو سواللارا جاواب تاپماغا چالیشاجاغیق.
خالق حکایه ساری گلین حسین جاوید یارادیجیلیغیندا
اولا، قئید ائتمک لازیمدیر کی، "ساری گلین" ماهنیسینین مؤوضوعسو فولکلور نومونهلریمیزدن بیری اولاراق اوزون مدت شیفاهی خالق ادبیاتیمیزدا مؤوجود اولوب. سونرا موسیقیله شیب، داها سونرا ایسه بو ماهنینین حکایهی بؤیوک دراماتورگ حسین جاویدین "شیخ سنان" اثرینین سوژئتینده قیسما اؤز عکسینی تاپیب. شیخ سناندا دا، "ساری گلین"ده ده آشیق مسلمان، مشوقه ایسه خریستیاندیر. هر ایکی یارادیجیلیق نومونهسی دراماتیک سوژئت اوزرینده قورولوب و س. لاکین اوخشارلیق بونونلا بیتمیر. اونا گؤره ده، داها اطرافلی ایضاحاتا کئچک.
گؤرونور داهی حسین جاوید شیخ سنانی یازاندا اثرین اساس سوژئت خطینه او زامانلار ائل آراسیندا شیفاهی فولکلور نومونهسی کیمی مؤوجود اولان حادثهنی داخیل ائدیب. البته، سوژئت جاوید اینتللکتی، زکاسی، علمی-فلسفی دونیاگؤروشو، پارلاق ایستعدادی و موکمل ادبی دوشونجهسی ایله اولدوقجا زنگینلشدیریلیر. اوخوجونو دینی فلسفه ایله دونیوی فلسفهنین ضدیت لری، بلکه ده، هارمونییاسی ایله اوز-اوزه قویور. آنجاق عینی زاماندا، بو زنگینلیین ایچریسینده ساده و صمیمی آنا خط، ازلی و ابدی ناکام عشق حکایهسی بیر اینجی کیمی پاریلداییر.
مقصدیمیز اثرین بدیعی کیفیت لرینی تحلیل ائتمک اولمادیغی اوچون ائله بوراداجا "شیخ سنان"لا "ساری گلین" آراسینداکی علاقهنین نه ایله باغلی اولدوغونو آیدینلاشدیرماغا چالیشاق.
ایلکین یازیلی منبع دوغرودان دا ایلکدیرمی؟!
بو یاریم باشلیغی تصادفی سئچمه دیک. آنجاق مؤضوعموزلا بیرباشا علاقه دار اولدوغو اوچون ایندی ایستیناد ائده جه ییمیز منبعنی شرطی اولاراق ایلکین یازیلی منبع آدلاندیراجاغیق (سونرا ایسه داها قدیم یازیلی منبعیه اوز توتاجاغیق). بو منبعده "ساری گلین" ماهنیسینین تاریخی ایله باغلی اولدوقجا ماراقلی فاکتلار وار. منبع کیمی تقدیم ائتدییمیز اثر عثمانلی یازاری آحمئت رئفیک آلتونایین "کافکاس یوللاریندا" آدلی خاطرهلر کیتابیدیر.
مؤلف بیرینجی دونیا محاربهسی دؤورونده یوزباشی روتبهسی ایله عثمانلی اوردوسوندا خیدمت ائتمیش بیر حربچیدیر. محاربهدن سونرا ایستانبول دارولفونوندا (اونیوئرسیتئتینده) عثمانلی تاریخی معلمی اولموش و موختلیف وظیفهلرده چالیشمیشدیر. بیرینجی دونیا محاربهسیندن سونرا ائرمنی لرین تورکلره قارشی تؤرتدیی سوی قیریمی و جینایتلری یئریندهجه تثبیت ائتمک و دونیایا چاتدیرماق مقصدیله ایستانبولدا خاریجی ژورنالیستلردن عبارت بیر هئیت دوزلدهرک، ۱۹۱۸-جی ایلین ۱۷ آپرئل، ۲۰ مای تاریخلری آراسیندا آنادولویا سفر تشکیل ائدیر. سفر چرچیوهسینده کارسا، ساریقامیشا، آرداهانا، آرتوینه، باتوما و س. قدر همین هئیتله برابر گلیب چیخیر. مؤلف آنادولونو دولاشیب ائرمنی وحشیلیک لری ایله یانینداکی نماینده هئیتینی تانیش ائتمکله برابر، بو فاجعه ایله باغلی یارانمیش آغیلاری، فولکلور نومونهلرینی، بعضی حاللاردا ایسه آیری-آیری اینسانلارین شخصی فاجعهسینی قلمه آلمیشدیر.
آحمئت رئفیک آلتونای قئید ائدیر کی، آنادولونون ان اوجقار نقطهلری اولماسینا باخمایاراق، بورادا یاشایان اینسانلار چوخ سلیس تورکجه دانیشیرلار. بو قئیددن سونرا مؤلفین وئردیی شعیر و یازی نومونهلرینه باخدیقدا آیدین اولور کی، اونون "سلیس تورکجه" کیمی خاراکتئریزه ائتدیی دیل آذربایجان تورکجهسیدیر. آرداهانین مردینیک کندینده علی آدلی بیر شخصله قارشیلاشان آلتونایین دقتینی اونون شخصی فاجعهسی و اوخودوغو ماهنی چکیر. علی اصلا ائرمنی لرین ویران قویدوغو اوخچو کندیندندیر. تخمینیمیزه گؤره، بو کند حاضردا ائرمنیستان رئسپوبلیکاسینین آماسییا رایونونون (شؤریل محلی) اوخچووغلو کندیدیر...
کندین اهالیسینین بیر قیسمی ائرمنی-روس بیرلشمهلری طرفیندن اؤلدورولوب، بیر قیسمی قاچقین دوشوب. طالع علینی آرداهانین مردینیک کندینه گتیریب چیخاریب (قئید: آرداهانلا آماسییا بیتیشیک جغرافییا اولدوغو اوچون اهالینین اولجهدن سیخ دوستلوق و قوهوملوق علاقهلری اولوب). علی شاملی داغلارا، کور اوغلو تپهلرینه، اورادان دوغان سحر گونشینه باخاراق ائله حزین تورکولر اوخویور کی، ائله بیل روحو عشقدن یانان بو ماهنیلاری یارادان، قلبینین کدرینی (الملرینی) حزین بیر فریادلا روحوموزا اؤتورمک ایستهین آشیق او اؤزودور. بو فیکری علینی دینلهین آلتونای سؤیله ییر. اونون ان گؤزل ماهنیسی ایسه "ساری گلین"دیر.
بیر ماهنینین اوچ سیرری…
آحمئت رئفیک آلتونای ماهنینین مؤوضوعسو حاقیندا بئله بیر حکایه نقل ائدیر. بیر تورک گنجی کندینده یاشایان بیر خریستیان قیزی سئویر. سحرلر تارلایا گئدرکن آرخاسیندان اونو ایزلییر، آخشاملار سورولر عقللارینا دؤنرکن سئوگیلیسینین گؤزللیینی سئیر ائدرک روحونون آتشینی تسللی ائتمهیه چالیشیر. فیکرا، حیسا قیزا او درجهده آشیق اولور کی، بیر بازار گونو الینه بیر خاچ آلاراق سحر خریستیانلارلا برابر کیلسهیه گئدیر. بیر کونجده دوروب سئوگیلیسینین و اونون دینیندن اولانلارین عبادتینی سئیر ائدیر. سونرا ایسه یانیقلی و حزین سسله آشاغیداکی ماهنینی اوخوماغا باشلاییر:
واردیم کیلسهسینه باخدیم خاچینا،
مایل اولدوم بؤلوک-بؤلوک ساچینا.
قیز، سنی گؤتورم ایسلام ایچینه،
وای، سینان اؤلسون، ساری گلین.
آه، سنی وئرمم دونیا مالینا.
تأسف کی، رئفیک آلتونای ماهنینین یالنیز بیر بندینی وئریر. آنجاق ائله بو بیر بنددهجه اولدوقجا ماراقلی اینفورماسییا وار. بیرینجیسی، ماهنینین تاریخچهسیندن بللی اولور کی، بیر تورک گنجی اؤز کندینده یاشایان خریستیان سئوگیلیسی اوچون بو ماهنینی یازیب. ایکینجیسی و ان اؤنملیسی اودور کی، ماهنینین مؤلفینین آدی سیناندیر. اوچونجوسو ایسه اودور کی، خریستیانلار و مسلمان تورکلر عینی کندده برابر یاشاییرلار. بو نه دئمکدیر؟ بو سوالا بیر آز سونرا جاواب وئره جه ییک. ایندی ایسه بیز آرتیق بیلیریک کی، ماهنینین مؤلفی سینان آدلی بیر مسلمان تورکدور («مسلمان تورک» سؤزونو تصادفی ایشلتمیریک). بیز هم ده اونو بیلیریک کی، آنادولودا سینان کیمی تلفوظ اولونان آدی بیز سنان کیمی ایفاده ائدیریک. دئمهلی، ماهنیداکی سینان ایله حسین جاویدین سنانی عینی شخصدیر.
شیخ سنان فلسفهسی و محبت
بؤیوک جاوید ایسه بو حکایهنی فلسفی درامایا چئویرمک اوچون سنانی مدینهیه، مکهیه آپاراراق اونو ایسلام دینینده شیخ روتبهسینه قدر اوجالدیر. ساده خریستیان قیزینی ایسه راهیبهیه چئویریر. بئلهلیکله، مسئله نی دراماتیکلشدیریر، اونا عمومی دینی-فلسفی و دینی-اجتماعی کونتئکستده یاناشیر. دینی آیری-سئچکیلیین و مؤوهوماتین اینسانلیغا گتیردیی بلالاری قاباریق شکیلده تقدیم ائتمکله اینسانلارا عبرت درسی وئرمهیه چالیشیر. عینی زاماندا، خریستیان و ایسلام دینینین عمومی تک اللاهلیلیق فلسفهسیندن چیخیش ائدرک شیخ سنانین هومانیست یاناشماسی ایله ایکی دین آراسیندا کسکین تنقیدی مؤقعلری یومشالدیر.
شیخ سنان قیزین اونا وئریلمهسی موقابیلینده اولجه شراب ایچمه یی قبول ائدیر، اونا ریشخند ائدن دوستلارینا بونون اللهین یاراتدیغی نعمت اولدوغونو خاطیرلادیر، داها سونرا خاچ تاخیر و بونون دا دینیمیزده عیسینین دا پیغمبر کیمی قبول ائدیلدیی ایله ایضاح ائدیر. سونرا "قرآنی-کریم" یاندیریر و بونا اعتراض ائدن اولمالارا یاندیریلانین، سادجه، کاغیذ و مورکب اولدوغونو، "قرآنی-کریم"این ایسه ایلاهی حیکمت کیمی ابدی اولاجاغینی سؤیله ییر. داها سونرا دونوز اوتارماغی دا قبول ائدیر و بونو سئوگیلیسینه عادی خیدمت کیمی تقدیم ائدیر.
بئلهلیکله، سئوگینین، عشقین ان اولوی، ان عالی حیس اولدوغونو ثبوت ائتمکله بو حیس لری اونا بخش ائدن اللهین اونو باغیشلایاجاغینا دا امین اولدوغونو بیلدیریر. بو بیر مؤمنین، ایلاهیات عالیمینین، شیخین کامیل ایمانیندان، موکمل دونیاگؤروشوندن، عالی و هومانیست اینانجیندان دوغان مؤوقعییدیر. بو مؤقعده کیچیک ترددودلری اولان شیخ اوزونو اللها توتاراق شیکایتلنیر.
یاندیم الله، ندیر بو ایشگهنجه؟
هم ده دهشتلی، داتلی ایلهنجه.
آتشی عشق بیر شادت ایمیش،
بو دا بیر باشقا دورلو جنت ایمیش،
بنده یوخ ایشتیکا، فقط، یارب!
یوکمودور سنده مرخمت، یا رب!
گلیور هپ بو حیلهلر سندن،
بنی بیلمم نه ایچین یاراتدین سن؟!
شیخین بو ترددود و شیکایتلرینه ایسه ایلاهی طرفیندن گؤندریلمیش بیر ملک جاواب وئریر.
هیچ مراک ائتمه، مؤحترم سنان،
سنی اصلا اونوتمامیش یاراتان.
سانا خالیق اولوب یگانه پناه،
هم شفاتچیدیر رسولوللاه.
سنی تقدیس ائدر ملکلر، اینان،
هئچ تلاش ائتمه، گل، بؤیوک سنان.
بو ایلاهی سؤزلرله بؤیوک شیخین تلاش و اینتیظارینا سون قویولور. اللهین اونون یانیندا اولدوغو بیلدیریلیر. دولاییسی ایله اونون عشق اوغروندا آتدیغی آددیملارا برات وئریلیر. بونا گؤره ده، شیخ سنانی دا، سینانی و ساری گلینی ده ابدی یاشار ائدن محض عشقدیر. بو حکایهنین دیلدن-دیله دوشهرک، نسیلدن-نسله اؤتورولمهسی ده، بو ماهنینین اینسانلارین قلبینی ریققته گتیرمهسی ده اللهین تقدیریدیر.
آدلار نه دئییر؟!
ایندی ایسه یئنیدن مؤوضویا قاییداق. چوخ ماراقلیدیر کی، حسین جاوید درام اثریندهکی گورجو اوبرازلارینین آدینی گورجو آدلارلا، مثلاً سئرقو، سیمون، نینو، عرب اوبرازلارینی عرب آدلاری ایله، مثلاً، زهرا، ازرا، صدرا، ابلولولا، مروان، آذربایجانلی اوبرازلارینین آدلارینی آذربایجانلی آدلاری ایله، مثلاً، اوغوز، اؤزدمیر و س. شکلینده وئریر. بو، مؤلفین اوبرازلارین میللی کاراکتئرینه و حتی آدلارینین سئچیمینه بئله نه قدر دقتله یاناشدیغینی، بو مسئلهده خصوصی هسساسلیق نوماییش ائتدیردیینی گؤستریر. بئله اولان حالدا ایلک باخیشدا خریستیان گورجو کیمی گؤرونهن قیزین آدینین خومار، آتاسینین آدینین ایسه پلاتون اولماسی تعجب و سوال دوغورور.
گؤرهسهن، داهی حسین جاوید گورجوجه ۳-۴ آددان باشقا آد بیلمیردی؟! یوخسا بیلهرکدن، دوشونهرکدن خریستیان قیزین آدینی خومار، آتاسینین آدینی ایسه پلاتون کیمی وئریردی. البته، ایستانبولدا تحصیل آلان، دفعهلرله باکیدان باتومییه، اورادان ایسه گمی ایله ایستانبولا گئدیب-گلن حسین جاوید اونلارجا، یوزلرجه، گورجو آدی بیلیردی. بلکه ائله گورجو دیلینی ده آز-چوخ بیلیردی. بس، نیه گؤره اثرین قهرهمانلاری سوییهسینه یوکسلتدیی آتا و قیزین آدلارینی گورجو آدلاری ایله وئرمیردی؟
ائله کیلید نقطه ده بوردادیر. حسین جاوید قهرهمانلارین کیملیینی یا دقیق بیلیر، یا دا هئچ اولماسا اونلارین گورجو اولمادیقلارینی دقیق بیلیردی. اونا گؤره ده، بو اوبرازلارا گورجو آدی وئرمکدن ایمتینا ائتمیش، اونلارین کیملیینین آراشدیریلماسینی گلهجک نسیللره وظیفه اولاراق بوراخمیشدی.
نیه پلاتون، نیه خومار، یاخود حسین جاویدین سیرری نه ایدی؟!
ائله ایسه شئیخ سنانین آشیق اولدوغو خریستیان خومار و آتاسی پلاتون کیملر ایدی؟ یئنه حسین جاویددن سیتات گتیرمکله پلاتوندان باشلایاق. پلاتون اییاش و ایچکی دوشکونودور. اونون وئردیی ظلملردن سونرا حیات یولداشی دونیاسینی دییشیب. کیچیک یاشلی خومار بونلارین شاهیدی اولدوغونا گؤره ائولهنمهمهیه قرار وئرهرک، یاریراهیبه حیات طرزی کئچیریر. پلاتون ایسه خریستیان اولماسینا باخمایاراق، یئرلی اهالی، حتی پاپاز طرفیندن ده یاد اونسور کیمی قبول ائدیلیر. اثرده بو ضدیت سیمونلا سئرقونون دیالوقوندا آشاغیداکی کیمی تعریف ائدیلیر:
سن نه درسین، شو دربدر پلاتون
شئیخ سنانا قیز وئریرمی؟..
سیمون………………..!
او بیر اینسان کی، پک فیرومایه
آند ایچیب تانری اوغلو عیسییه
باسمیش اینجیله ال، اینان وئرهجک…
شو هریف پک اینادچیدیر گئرچک
قیزی بدبخت ائدیب ده اؤلدورهجک.
آها!.. بیزجه، حسین جاوید بیلهرکدن، یا بیلمهیهرکدن قهرهمانینین سیررینی بورادا آچیر. بیرینجیسی، پلاتونو گورجو سیمون دربدر آدلاندیریر، ایکینجیسی، فورمایه (زاتیقیریق)، اوچونجوسو، اینادکار. بیرینجی ایکی کئیفیت پلاتونا قارشی گورجو ائقویزمیدیر. چونکی خریستیان اولماسینا باخمایاراق، او، گورجو دئییل، بونا گؤره ده، گورجولر طرفیندن آشاغیلانیر. اوچونجو کئیفیت ایسه پلاتونون میللی-ائتنیک کالوریتیدیر، اینادکار. اوندا پلاتون گورجو دئییلسه، ائرمهنی دئییلسه، بس کیمدیر؟! البته، خریستیان قیپچاقدیر. البته!
ایلکین منبعدن داها قدیم منبعلرده "ساری گلین"
ائله بوراداجا آراشدیرمامیزی بیر آز دا درینلشدیرهرک، بیر نئچه عصر اؤنه آپاراق. "ساری گلین" ماهنیسینین خریستیان-قیپچاق وئرسییاسینی تاپماغا چالیشاق. بیر آراشدیرمامیزدا قئید ائتمیشدیک کی، خریستیان-قیپچاقلار آذربایجانا سلجوقلو-ایسلام آخینیندان سونرا اوجقارلارا چکیلمهیه باشلامیش، داها چوخ خریستیان توپلوملارا یاخین یئرلرده مسکونلاشماغا باشلامیشدیلار. بئله موهافیزکار خریستیان قیپچاقلاردان بیری ده قیپچاق پلاتون ایدی.
حسین جاویده گؤره حادثهلر تیفلیس اطرافیندا، رئفیک آلتونایا گؤره ایسه آرداهان اطرافیندا باش وئرمیشدی. هر ایکی مکان خریستیانلیقلا ایسلامین کسیشدیی، یاخود ایچ-ایچه گیردیی اوجقارلاردیر. ایندی ایسه یوخاریدا سؤز وئردییمیز خاتیرلاتمایا قاییداق.
رئفیک آلتونایین نقل ائتدیی حکایهده سنانلا ساری گلین بیر کندین اوشاقلاری ایدی. کندین یاریسی خریستیان، یاریسی ایسه موسلماندیر. دئمهلی، بو کندده یاشایان قیپچاق تورکلرینین بیر قیسمی ایسلامی قبول ائدیب، داها موهافیزکار اولان ایکینجی قیسمی، یاخود دیندار ائلیتاسی اننوی خریستیان دینینده قالیبلار. بونا باخمایاراق، قبیریستانلیقلارینی هله ده آییرماییبلار. عینی قبیریستانلیقدا ۱۰۰ ایل اوولکی خریستیان تورکلرین موسلمان نوهسی ده دفن اولونوب (یئری گلمیشکهن، حاضردا گورجوستانین دمانیسی رایونوندا بئله بیر قبیریستانلیق هله ده قالماقدادیر). سن دئمه، گورجو دینداشلارینین خریستیان پلاتونو خور گؤرمهسینین، اونو دربدر و اینادکار آدلاندیرمالارینین سببی اونون قیپچاق اولماسی ایله باغلی ایمیش…
"ساری گلین"این اوکراینا، یاخود دستی-قیپچاق وئرسییاسی
یئنیدن قیپچاقلارا و خریستیان قیپچاقلار آراسیندا، اؤزو ده آزوو دنیزینین شیمال-قرب ساحللرینده یاشایان خریستیان قیپچاقلار ایچریسینده مؤوجود اولان "ساری گلین" ماهنیسینین ایندییه قدر بیزه معلوم اولمایان وئرسییاسینی اؤیرهنمهیه چالیشاق.
آدینی بیلهرکدن یازمادیغیمیز مؤلفین چوخ چتینلیکله الده ائتدییمیز مخفی قریف آدی آلتیندا قورونان اثرینده ماهنینین اوریژینالی بئلهدیر:
آخیز، سات`این اؤرمئزلئر
سئن`i، بان`آ بئرمئزلر.
ت`ائل، آلاییم، خاچاییم
خارانقیلیخ کؤرمئزلئر.
آخیز، سات`این سئت`ایز خات
ت`ائس بیریسین، بیزقئ سات
آنئن-بابئن خایل اولسا
ت`ائل بؤقئژئ بیزقئ یات.
ایندی ایسه دوغماجا دیلیمیزده اولان بو کیچیک شئیری هازیرکی ادبی دیلیمیزه اویغون شکیلده تقدیم ائدک و سونرا تحلیله باشلایاق. شئیر بئله سسلنیر:
آی قیز، ساچین هؤرمزلر،
سنی منه وئرمزلر.
گل، آلاییم، قاچاییم،
قارانلیقدیر، گؤرمزلر.
آی قیز، ساچین سککیز قات،
کس بیریسین بیزه سات،
آنان-بابان راضیسا
گل بو گئجه بیزده یات.
بو شئیری قیساجا تحلیل ائتمکله بیز "ساری گلین" ماهنیسینین سؤزلرینین محض خریستیان قیپچاقلارینا عایید اولدوغونو اثبات ائتمکله یاناشی، معاصر دیلیمیزده سسلنهن ماهنینین سؤزلرینین معنا توتومونون نه اولدوغونو دا آیدینلاشدیرمیش اولاجاغیق. چونکی هله ده "ساچین اوجون هؤرمزلر" میصراعسی ایله "سنی منه وئرمزلر" میصراعسی آراسیندا بیر منتیقی علاقه قورا بیلمیریک. یعنی "سنی منه وئریب وئرمهمکله"، "ساچین هؤرولوب-هؤرولمهمهسینین" نه علاقهسی اولدوغونو بیلمیریک. ائله بیلمدییمیز اوچون ده ماهنینین نقارتینده سسلنهن "وای، سینان اؤلسون، ساری گلین" میصراعسینی دا گاه آنان اؤلسون، گاه دا ننهن اؤلسون ساری گلین کیمی اوخویوروق.
اونسوز دا ساری گلینین آناسی اؤلموشدو. بو ناکام عشقین باش توتماماسیندا اونون هئچ بیر رولو اولا بیلمزدی. مؤلف هم ده آشیق، یعنی بو ماهنینی یارادان و اوخویان اؤزو-اؤزونو قارغاییردی. «وای، سینان اؤلسون» دئییردی. اصلینده، بو ماهنینین متنینده مؤلف اؤز آدینی چوخ آچیق شکیلده گؤستریب. زامان-زامان معناسینی باشا دوشمدیکجه بیز اونو تحریف ائدرک اوخوماغا باشلامیشیق.
ایندی ایسه قاییداق ماهنینین متنیندهکی دیگر، نئجه دئیرلر، "ضدیتلره".
نیکولایئوین آجی و چارهسیز اعترافی
اولا اونو قئید ائدک کی، "ساری گلین" ماهنیسینین قیپچاق وئرسییاسی ۱۸۰۰-جو ایللرین سونوندا اوکراینادا یاشایان F.A.Nikolayev آدلی خریستیان قیپچاغین دیلیندن قئیده آلینیب. عینی زاماندا، همین واخت F.A.Nikolayevin کیفایت قدر یاشلی اولدوغو معلوم اولور و او دا معلوم اولور کی، نیکولایئو اوندان سونرا کیملرینسه بو دیلده ("اؤز تیلیمیز" آدلاندیردیغی قیپچاق دیلینده) دانیشاجاغینا اومیدینی ایتیردیینی بیلدیریر.
دئمهلی، ماهنینین تاریخی بیر آز داها اوزاقلارا گئدیب چیخیر. او واختلارا کی، قافقاز قیپچاقلاری ایله دستی-قیپچاق قیپچاقلاری آراسیندا سیخ مدهنی، معنوی، سوسیال-اقتصادی و س. علاقهلر مؤوجود ایدی. یعنی جنوبی قافقازدا دانیشیلان بیر حکایه، یاخود اوخونان بیر نغمه شیفاهی شکیلده یاییلاراق اوکراینایا، دنئپر ساحللرینه، حتی بلکه دونای ساحللرینه قدر یاییلا بیلیردی. عکس حالدا بو ماهنینین سؤزلرینین آزوو اطرافیندا یاشاماسی مومکون اولمازدی. بئلهلیکله، اورتادا اثباتا احتیاجی اولمایان بیر حقیقت، آکسیوما وار: "ساری گلین" بیر قیپچاق تورکوسودور!
بورایا قدر سؤیلدیکلریمیز ده دئدیکلریمیزی ثبوت ائدیر. آنجاق بیز یئنه ده آراشدیرمامیزا داوام ائدرک دئتاللاری آیدینلاشدیرماقلا بیر ده ماهنینین متنینی اؤزوموزه، یعنی داخیلی آودیتورییامیزا ایضاح ائدک.
«ساچین اوجون هؤرمزلر» نه دئمکدیر؟!
ایلکین اولاراق ماهنینین بیرینجی میصراعسیندان باشلایاق. هر ایکی وئرسییادا، دئمک اولار کی، بیرینجی میصراع عینیدیر.
"ساچین اوجون هؤرمزلر" آذربایجان وئرسییاسی.
"آخیز سات`این اؤرمئزلئر" قیپچاق وئرسییاسی.
قدیم تورکلرده اینسانلارین اجتماعی منشیی، سوسیال ایستاتوسو ایله باغلی اولدوقجا ماراقلی ظاهری تظاهرلر وار ایدی. بونلار اؤزونو گئییمده، ساچ دوزومونده، سلاحدا، میشت اشیالاریندا و س. بوروزه وئریردی. اصلینده ایندی ده بئلهدیر. اوزوک تاخماغین، حتی اونو هانسی بارماغا تاخماغین، یاخود قادینلارین قاشلارینی نئجه دوزلتمهلرینین و س. اؤز خصوصی معناسی وار. سوسیال-اجتماعی منشیی و ایستاتوسو مویینلشدیرهن بئله اونسورلردن بیری ده ساچ ایدی.
قدیم تورکلر همیشه اوزون ساچ ساخلایاردیلار. اوشاقلار یئنییئتمه یاشلارینا چاتدیقدا ایسه اوغلانلاردان فرقلهنسینلر دئیه قیزلارین ساچینی هؤرردیلر. حتی بعضی حاللاردا قیزلا اوغلانی "دئییکلی" اعلان ائتمک اوچون والیدئینلر اوشاق واختی اونلارین ساچلارینین اوجونو بیر-بیرینه هؤرر، بیر نؤو تالئلرینی بیر-بیرینه باغلامیش اولدوقلارینی بیلدیرردیلر. بو، اصلینده، ایندی ده آذربایجاندا مؤوجود اولان فیلانکهسین قیزی ایله فیلانکهسین اوغلو دئییکلیدیر، یاخود بئشیککسمهسیدیر عنعنهسینین قدیم واریانتی ایدی.
کونکرئت حالدا، یعنی تدقیق ائتدییمیز ماهنینین متنیندن ده گؤرونور کی، آشیقین مشوقونا قوووشماق اومیدی یوخدور. مشوقه اونون اوچون الچاتمازدیر. اونلارین ساچی هئچ واخت بیر-بیرینه هؤرولمهیهجک، تالئ اولدوزلاری هئچ واخت بیرلشمهیهجک. ماهنیداکی هزین کدر و اورک سیزیلدادان قم ده ائله بو اومیدسیزلیکدیر.
نوووبئشئولی قیپچاق تراندافیلووون دئدیکلری
ایضاحیمیزی گوجلهندیرمک اوچون یئنه ۱۸۰۰-جو ایللرده اوکراینانین نوووبئشئو (نوووبئشئو - روسجا یئنی، قیپچاقجا بئش ائو سؤز بیرلشمهسیندن عمله گلمیش توپونیمدیر) منطقهسینده یاشایان خریستیان قیپچاق İ.L.Trandafilovun دیلیندن قئیده آلینمیش بیر شئیری تقدیم ائدک.
تودورا ائدیم دئ، - اولدوم تودور،
اون ائت`i ییل دا چوبان یوردوم.
سیا سات`ایمی اؤردورمئدیم،
خیزلیغیمی دا بیلدیرمئدیم.
شئیری معاصر ادبی دیلیمیزه اویغونلاشدیراق:
تودورا ایدی، اولدوم تودور.
اون ایکی ایل چوبان گئتدیم.
قارا ساچیمی هؤردورمدیم،
قیز اولماغیمی بیلدیرمدیم.
شئیر هانسیسا سببدن مرهومیتلره دوچار اولموش تودورا آدلی بیر قیزین دیلیندن یازیلیب. بو قیز اؤزونو تودور کیمی تقدیم ائدرک چوبان ایشلییر و بو ایللر عرضینده ساچینی اوغلان کیمی کسدیریر، اونو هؤردورمور کی، قیز اولدوغو بللی اولماسین. بو شئیر یوخاریدا ساچلا باغلی دئدییمیز سوسیال-مدهنی ایستاتوسون بیر ثبوتودور. دئمهلی، ساچین اوجونون هؤرولمهسی، یاخود عمومیتله هؤرولوب-هؤرولمهمهسی ایله باغلی آشیقین ناراحاتچیلیغی اساسلی ایمیش.
عینی زاماندا، "ساچین اوجون هؤرمزلر" میصراعسی ایله "سنی منه وئرمزلر" میصراعسی آراسیندا بیرباشا علاقه وار ایمیش. ماهنینین ایللرله بیزه گیزلی قالان سیرلریندن بیرینی بئلهجه آچمیش اولدوق. ایکینجی سیرر ایسه ماهنینین قیپچاق وئرسییاسینین ایکینجی بندینین بیرینجی میصراعلاریندادیر.
"ساری گلین"این باشقا بیر سیرری، یاخود نه اوچون سککیز قات…
آخیز، ساچین سئت`ایز خات
ت`ائس بیریسین، بیزقئ سات.
یعنی:
آی قیز، ساچین سککیز قات،
کس بیریسین بیزه سات.
بو نه دئمکدیر؟ نیه محض سککیز قات؟ بؤیوک احتیماللا قات دئدیکده سککیز هؤروک نظرده توتولور. بس بو سککیز ندیر؟ نیه ایندی ده بعضی کندلریمیزده هله ده قیزلارین ساچینی سککیز هؤروک هؤرورلر. شوورالتی یادداشلا بیزه دیکته ائدیلهن بو عادتی هله ده قوروماغا بیزی وادار ائدن ندیر؟!
سککیز هؤروک و یا سککیز قاتا کئچمزدن اؤنجه ائله بایراغیمیزداکی سککیزگوشهلی اولدوزدان باشلایاق. لاپ ائله ایستییرسینیزسه، خالی و کیلیملریمیزده اولان سککیزگوشهلی ناخیشلارا دقت ائدک. بونلارین هامیسینین بیر معناسی وار. بو دا اوغوز خانین ۲۴ اوغوز بویونا دونیانی زبت ائتمک اوچون وئردیی خریتهنین کووردیناتلاری، ایستیقامتلریدیر. او گوندن بو گونه قدر یاشایاراق نهایت بایراغیمیزدا اؤزونه یئر تاپیب.
بو سککیز ایستیقامت دؤرد جهتی - شرق، قرب، شیمال، جنوب و بونلار آراسیندا اولان دؤرد یاریمجهتی سیموولیزه ائدیر. دولاییسی ایله تورکلرین دونیا اوزرینده حاکمیتینی سیموولیزه ائدیر. بو سککیز قات، یاخود سککیز ایستیقامتین مهببت موستویسینه ترانسفئر ائدیلمهسینین معناسی ایسه سئودیینین اوریینه حاکم اولماق معناسیندادیر. یعنی سنین قلبینین تک حاکمی من اولماق ایستییرم، بورادا مندن باشقا هئچ کسه یئر اولمامالیدیر، معناسیندادیر. گؤروندویو کیمی، سئودیی قیزین ساچلاری آشیقین مهببت دونیاسیدیر و بو دونیانین تکباشینا حاکمی اولماق دا اونون آرزوسودور.
ماهنینین اوچونجو کیلید نقطهسی ایسه آرتیق یوخاریدا قئید ائتدییمیز کیمی، نقارتده سینان سؤزونون آنان، یاخود ننهن سؤزو ایله اوز ائدیلمهسیدیر کی، بونو دا ایضاح ائتدیک.
ساری گلینین ساری اولماسی سیموولیکدیر، یوخسا حقیقت؟!
ایضاح ائدیلمهسی واجیب اولان دویون نقطهلریندن بیری ماهنیدا تصویر اولونان قهرهمانین ساری گلین آدلاندیریلماسیدیر. نیه ساری گلین؟ بورادا ساری سیموولیک رنگدیرمی، سیموولیکدیرسه نیی ایضاح ائدیر؟ یوخسا ائله قهرهمان ساریشین اولدوغو اوچون ساری گلین آدلاندیریلیر. آراشدیرمالاریمیز بئله بیر نتیجهیه گلمهیه ایمکان وئریر کی، بیز جسارتله، ترددود ائتمهدن ساری گلینین عائلهسینی قیپچاق عائلهسی کیمی قبول ائدک. قیپچاق، یاخود پولئوئس سؤزونون معناسی دا ائله ساری دئمکدیر. دئمهلی، بؤیوک احتیماللا ساری سؤزو ائله ساری گلینین دری پیقمئنتاسییاسی ایله (دریسینین رنگی) ایله باغلیدیر.
بو وئرسییانی قوتلهندیرمک اوچون بیر داها حادثهنین، حکایهنین یاشاندیغی مکانا اوز توتاق. رئفیک آلتونای گزدیی اوبالارین جوروخ چایی بویونجا یئرلشدیینی قئید ائدیر. بس جوروخ نه دئمکدیر؟ اونون قیپچاقلارلا بیر علاقهسی وارمی؟ اولا قئید ائتمک لازیمدیر کی، "جوروخ" بیر هیدرونیمدیر. یعنی چای آدیدیر. لاکین بیر قدر داها دقتله یاناشساق، بو سؤزون، بئله دئمک مومکونسه، ائتنو-هیدرونیم اولدوغونو گؤره بیلریک.
جوروخ، چورلار، شورلار و آذربایجان توپونیملری…
تاریخچیلرین و تورکولوقلارین عمومی قناعتی بئلهدیر کی، چورلار، یاخود شورلار هون-قیپچاق طایفهلاریدیر. بو طایفهلارین، یعنی چورلارین، یاخود شورلارین آدی ایله باغلی ایستر آذربایجاندا، ایستر تورکییهده، ایسترسه ده سیبیرده و روسییا فئدئراسییاسینین ان موختلیف یئرلرینده چوخلو سایدا توپونیملر وار.
چور و شور سؤزونون فرقلی تلفوظو ایسه اوغوز-قیپچاق لهجهسیندهکی فونئتیک دییشمه ایله باغلیدیر. مثلاً، آذربایجانین مرکزینده و شرقینده اوغوزلار اوستونلوک تشکیل ائتدیی اوچون شویود کیمی تانیدیغیمیز بیتکییه ائله شویود دئییرلر. قربینده، یعنی گنجباساردا ایسه هون-قیپچاقلارین نسیللری اوستونلوک تشکیل ائتدیی اوچون شویوده چویود دئییرلر. بو جانلی نومونهدن ده گؤروندویو کیمی، روس تورکولوگییا علمینده شورلار کیمی تانینان و حاضردا نوووسیبیرسکده یاشایان و سایی ۲ مین نفر اولان شورلار اؤزلرینه چور، یاخود "چور کیژی" دئییرلر. دئمهلی، جوروخ چایینین آدی دا قیپچاق چورلارلا باغلیدیر.
آذربایجاندا ایسه بو سؤز شور شکلینده ایشلندیی اوچون ناخچیوان موختار رئسپوبلیکاسینین شرور رایونونون آدیندا و شیروان محلینین آدیندا کؤک اولاراق ایشتیراک ائدیر. یئرلی شرورلولار اؤز رایونلارینین آدینی شریل (شورتیل) کیمی تلفوظ ائدیرلر. بو شور ائلی (شور ائل) معناسینی وئریر و رایونون آدی دا ائتنونیمدیر.
شیروان سؤزونده ده شور کومپونئنتی واردیر. بورادا دا شور کؤک کیمی ایشتیراک ائدیر: شور+وان (یعنی شیروان). بورادا شور یئنه شورلارین ائتنیک آدی، وان ایسه "دده قورقود" داستانیندا ایشلهدیلهن بان سؤزونون فونئتیک دئفورماسییایا اوغرامیش فورماسیدیر. داستاندا آغ-بان ائولردن بحث ائدیلیر. بان آرخایک معنادا یاشاییش یئری، مسکهنی، هازیرکی معنادا ایسه ائوین اؤرتویو، اوستو معناسیندا ایشلدیلیر. شورلارلا باغلی باشقا بیر ائتنونیم ایسه یوخاریدا قئید ائتدییمیز رئفیک آلتونایین راست گلدیی علینین محلینین آدیدیر.
رئفیک آلتونای علینین اوخچو کندیندن اولدوغونو بیلدیریر. بیز ایسه بو کندین تاریخی قربی آذربایجانین (ایندیکی ائرمنیستان رئسپوبلیکاسینین) آماسییا رایونوندا اولدوغونو قئید ائتمیشدیک. آماسییا رایونوندا شؤریل آدلی محل وار ایدی و بو محل قارس وادیسی ایله آرداهانا بیتیشیک اراضی ایدی. ائله شؤریل آدی دا شورلارلا باغلی ائتنونیمدیر. بورادا دا عینی ایله شریل ائتنونیمینده اولدوغو کیمی، شور و ائل کومپونئنتلری بیرلشهرک شور ائلی معناسینی وئریر. هر ایکی ائتنونیمین لئکسیک معناسی و فونئتیک ایستروکتورو ائینیت تشکیل ائدیر. سؤزملگلمه فورماسی دا عینیدیر. بو ایزاهاتیمیزی چوخ اوزاتمادان جوروخ چایینین دا قیپچاقلارلا باغلی اولدوغونو دقته تقدیم ائتمیی لازیم بیلدیک. دئمهلی، اراضیده اولان آدلار، توپونیملر، هیدرونیملر ده قیپچاقلارلا باغلیدیر. بو ایسه ساری گلینین قیپچاق قیزی اولماسی ایله باغلی ایرلی سوردویوموز ادعانی داها دا قوووتلندیریر.
ساری سؤزونون دیگر معنالارینا گلدیکده ایسه، بعضی آراشدیرماچیلار بونو گونشله علاقهلهندیرمهیه چالیشیرلار. دوغرودور، قدیم تورکلرده گونش، آی حتی قور (آتش) کولتو اولوب، آنجاق کونکرئت حالدا، یعنی بو ماهنینین متنینده ساری رنگی گونشله بیرباشا الاقدار دئییل. بو بارهده بیر آز سونرا داها اطرافلی دانیشاجاغیق.
ساری رنگی دیگر داستانلاریمیزدا…
هلهلیکسه ساری رنگی ایله باغلی داستانلاریمیزا مراجعت ائدک. بوتون تورکلرین آنا داستانی اولان "دده قورقود" داستانیمیزدا بویلاردان بیری "قانلی قوجا اوغلو قانتورالی" بویودور. ائله بوراداجا تاریخچیلریمیزه و ادبیاتچیلاریمیزا بیر ایراد توتماغی لازیم بیلیرم. داستانداکی بوی کانقلی قوجا اوغلو کانق تورالی آدلاندیریلمالیدیر. ائله اوریژینالدا دا بئلهدیر. کانقلار ایسه تورک بویودور و حاضردا آذربایجاندا کنگرلیلر کیمی تانینیرلار. آنجاق من آلماتی شهرینده اؤزونو کانق کیمی تانییان جانلی کانقلا (پاسپورتوندا قازاخ یازیلیب) تانیش اولموشدوم.
داستانین قیسا سوژئتی بئلهدیر. قانتورالین ائولهنمه واختی چاتیب، او، تورکمهن قیزینا ائولهنمک ایستمیر، "من اینجه-نازیک تورکمهن قیزینین اوستونه ییخیلسام گؤبیی پارتلایار. منه قیلینج چالان، آت چاپان قیز لازیمدیر" دئییر. اوز توتور ایچ اوغوزا، قیز بیهنه بیلمیر. سونرا دیش اوغوزا، یئنه آختاردیغینی تاپا بیلمیر. نهایت، قالین اوغوزون سرحدلرینی آشاراق ترابزوندا، کافیر ائلینده ساری دونلو سئلجان خاتونون سوراغینی آلاراق اورایا گلیر. ساری دونلو سئلجان خاتونو آلماق اوچون بوغایلا، بوغرایلا (نر) و آسلانلا ساواشمالی اولور. و نهایت، قیزی آلاراق قالین اوغوزا گئری دؤنور.
گؤروندویو کیمی، سئلجان خاتون ساری دونلودور، کافیردیر (قئیری-موسلمان)، بوندان قالان دیگر مسئلهلرده اونون منسوب اولدوغو طایفه ایله اوغوز طایفهلاری آراسیندا هئچ بیر فرق، دیل، مدنیت، میشت و س. یوخدور. دئمهلی، ساری دونلو سئلجان خاتون خریستیان قیپچاق قیزیدیر.
"دانیشمندنامه" داستانیندا خریستیان قیپچاقلار
"هر بیر خالق اؤز میللی-مدهنی یادداشی قدر مؤوجوددور، یاخود آکدامار ائرمهنی کیلسهسیدیرمی؟" آدلی مقالهمیزده ترابزوندا چارلیق قورموش خریستیان قیپچاقلاردان بحث ائتمیش، اونلارین هؤکمدارلارینین آدینین تادیک اولدوغونو و بو آدا اورخون-یئنیسئی عابدهلرینده، گؤیتورک متنلرینده ده راست گلیندیینی وورغولامیشدیق. حتی "دانیشمندنامه" داستانیندان سیتات گتیرهرک بو خریستیان قیپچاقلارین یونانلارلا برابر آیباستی یایلاسیندا (ایندیکی اوردو شهری یاخینلیغیندا، تورکییهده) سلجوقلو سرکردهسی ملیک دانیشمند قاضییه قارشی ووروشدوغونو، بیرلشمیش قیپچاق-یونان اوردوسونا رهبرلیک ائتدیینی بیلدیرمیشدیک. ترابزون اطرافیندا قیپچاقلارین (جانیکلرین) مسکونلاشما تاریخینین ایسه ائ.ا. ۳-جو-۴-جو عصرلره، باشقا بیر احتیماللا ایسه ۷-جی-۹-جو عصرلره عایید اولدوغونو سؤیلمیشدیک.
نظره آلساق کی، «دده-قورقود» داستانیندا باش وئرهن حادثهلری ده تاریخچیلریمیز همین دؤوره عایید ائدیرلر (من بو فیکیرلرله قیسمهن راضییام) اوندا ساری دونلو سئلجان خاتونون دا کرال تادیکین منسوب اولدوغو قیپچاقلاردان اولماسی وئرسییاسینی ایرلی سوره بیلریک. دئمهلی، آرتیق الیمیزده ایکی دقیق منبعدن گلن ایکی قیپچاق قیزی حاقیندا معلومات وار. هر ایکی حالدا اونلار ساری رنگی ایله باغلیدیرلار. اوندا بیز مثلاًی بئله قویمالیییق، یا قیپچاق قیزلاری دوغرودان ساریشین گؤزل ایدیلر، یا دا بوتؤولوکده ساری رنگ عموماً قیپچاقلاری سیموولیزه ائدیر.
"اوغوز خان" داستانیندا قیپچاقلارین آناسی نئجه تصویر ائدیلیر؟
گلین ائله بوراداجا باشقا بیر داستانیمیزا مراجعت ائدرک قیپچاق و ساری رنگی آراسیندا اولان باغلیلیغی آیدینلاشدیرماغا چالیشاق. بو معتبر منبع "اوغوز خان" داستانیدیر.
داستاندا قئید ائدیلیر کی، بیر گون اوغوز خان مئشهده اوو ائدرکهن بیردن گؤلون اورتاسیندا بیتمیش بار آغاجین کوغوشوندا بیر قیز گؤرور. قیزین گؤزو گؤیدن داها گؤی، ساچلاری ساری، دنیز کیمی دالغالی، دیشلری اینجی کیمی ایدی. اوغوز خان بو قیزلا ائولنیر.
داستانی داوام ائتدیرمهدن درهال مؤوزوموزا عایید اولان مقاملارا دقت ائدک.
دئمهلی، ماوی گؤزلو، ساریشین قیز آغاج کوغوشوندا اوتورموشدو. بو کوغوش سؤزونون آرخایک تورکجهمیزدهکی فورماسی "قوپوچوق"دور. بوتون تاریخچیلر و تورکولوقلار دا قیپچاق سؤزونون محض "قاپوجوق"، یعنی کوغوش سؤزوندن تؤرندیینی موباهیسهسیز قبول ائدیرلر. دئمهلی، ایلکین منبعدن باشلایاراق قیپچاقلار ساری رنگی ایله باغلی اولوبلار. چونکی ساچلاری و سیفتلری ساریشین ایدی. ائله روسلار دا قیپچاقلارلا راستلاشاندا اونلاری بو کئیفیتلرینه گؤره ساریشین (پولووئچ) آدلاندیریبلار. ساری گلین ده قیپچاق قیزی اولدوغو اوچون ساریشین ایدی و منسوب اولدوغو کؤکون کئیفیتلرینی داشیییردی. یعنی بورادا آبستارکتیزمه احتیاج یوخدور. ساری گلین گونش-زاد دئییل، ائله ایندی ده تورک کیشیلرینین بیر قیسمینین چوخ سئودیی ساریشین گؤزلدیر.
"ساری گلین" ائرمهنیجه نئجهدیر؟!
یاخشی، بس "ساری گلین"ا صاحب چیخماق ایستهیهن ائرمهنیلر هئچ اؤزلرینه سوال وئرمیرلرمی کی، نیه گؤره بو ماهنینی تورکجه یازیبلار؟! آخی هر خالقین یارادیجیلیق نومونهسی اؤز دیلینده اولور. بو سوالا قوی ائرمهنیلر و اونلاری مدافعه ائدنلر جاواب وئرسینلر. چونکی بو جاواب نئجه اولسا دا، سادهجه، آبسورد اولاجاق.
بیز ایسه ائرمهنیلرین اوزیندن ده زحمت چکیب اونلارین دیلینده «ساری گلین»این نئجه اولدوغونو دیرلی اوخوجولاریمیزین دقتینه چاتدیراجاغیق. ائرمهنیلر (هایلار) سارییا "دئغن" دئییرلر، گلینه ایسه "هارس". اگر چوخ خوشلاری گلیرسه، گئدیب اؤزلرینه "دئغن هارس" ماهنیسی یاراتسینلار. "ساری گلین" ایسه بیزیمدیر!
ائله ایندی ده ماهنیلاریمیز تحریف ائدیلیر
اصلینده بو گون ده ماهنیلاریمیزین سؤزلرینی موغهننیلریمیز چوخ واخت تحریف ائدیب اوخویورلار. تأسفله قئید ائتملیگیک کی، "ایرواندا خان قالمادی" آدلی خالق ماهنیمیز اوللر «ایرواندا خال قالمادی» شکلینده تحریف ائدیلیردی. ایندی ایسه چوخ حاللاردا "قاراباغدا خال قالمادی" کیمی اوخونور. بو قتییهن یولوئریلمزدیر. چونکی خالق ماهنیلاری کونکرئت تاریخی شرایطده یارانماقلا دؤورون حادثهلرینی اؤزونده لوکالیزه ائدیر و اینفورماسییا منبیی رولوندا چیخیش ائدیر.
مثلاً، "ایرواندا خان قالمادی" ماهنیسی ایروان خانلیغینین سوقوطونو و اوراداکی دهشتلی کؤچو اؤزونده عکس ائتدیریر. سونرالار دا بیر باشقا آشیق سئوگیلیسینین کؤچ ائتمهسینی اؤزو اوچون شخصی موستویده فاجعه سایاراق اونو ایروان کؤچونون فاجعهسینه بنزهدیر.
"گیلاوار" هاواسی اوستونده آشیقلاریمیزین اوخودوغو ماهنینین سؤزلری آشاغیداکی کیمیدیر:
آی آغالار، گئدنه باخ، گئدنه،
منی گؤزو یاشلی قویوب یار گئدیر.
یوکلنیبدیر قفله، قاتیر بارخانا
ائله بیل کی، کوللی ایروان کؤچور.
بوتون بونلار اولدوقجا ماراقلی و خصوصی تدقیقات طلب ائدن مؤوضولاردیر. اونا گؤره ده، میللی-مدهنی سروتلریمیز اولان، معنوی دونیامیزین بوتون آتریبوتلارینا، او جملهدن ماهنیلاریمیزا اولدوقجا هسساس یاناشمالی، اونلاری تحریف ائتمهمهلی، یئری گلدیکجه ایزاهئدیجی فیکیرلر سؤیلهمکله یادداشیمیزی تزهلملیگیک. عکس حالدا "ساری گلین" ماهنیسینی ایضاح ائتمک اوچون خصوصی تدقیقات آپاردیغیمیز کیمی، دیگر ماهنیلاریمیزین دا بیزه عایید اولدوغونو اثبات ائتمک اوچون بو زحمته قاتلاشمالی اولاجاغیق. او دا اؤزوموزده فداکارلیق و میللی تسسوبکئشلیک تاپساق.
قئید: بو آراشدیرمانی تاماملاماق اوچون دؤرد اؤلکهنین - تورکییهنین، قازاخیستانین، اوکراینانین و آذربایجانین آرخیو ماتئریاللاریندان ایستیفاده ائتمهلی اولدوم. قازاخیستانین ائکونومیکا و کونسولتینق اونیوئرسیتئتینین کیتابخاناسیندان قازاخ دوستلاریم منه دیرلی معلوماتلار گؤندردیلر. آنجاق بونونلا یاناشی، آختاردیغیم منبعلری تاپماغیما، منجه، «ساری گلینین روحو" کؤمک اولدو. عکس تقدیرده ایللرله آختارسان بئله، بزهن لازیمی معلوماتی الده ائده بیلمیرسن. بو دفعه ایسه سانکی آختاردیقلاریمین اؤزو گلیب منی تاپیردی. روحون شاد اولسون، قیپچاق قیزی ساری گلین!
مؤلف: حیکمت باباوغلو،
"یئنی آذربایجان" قزئتینین باش رئداکتورو