text:
آناديل ياساغي، تجاووز، داشقالاق ( سنگسار ) و اعدام
ايراندا باسقي آلتينداکي ميلتلردن اولان قادينلارا قارشي دؤولت شيددتي
سئودا زنجانلی
بوگون باشدا شرق توپلومو اولماق اوزره توم دونيايا حاکيم اولان پاترييارکال ( آتا-کيشي مرکزلي، کيشي حاکيمييتلي) سيستمده هر تورلو ( اقتيصادي، ميللي، سوسيال و پوليتيک) تحکم و باسقي ايليشکيسي (علاقه سي)، ان چوخ قادينلاري مقدور ائدير. قادينلاري کيشيلرين » ناموس «-و کيمي گؤرن، قادينين کيمليیيني اؤزونه گوره يوخ، کيشي ايله اولان علاقه سينه گوره اولوشدوران بو سيستمين نتيجه سي اولاراق، بير شخصي تحقير ائتمه نين، باسقي آلتينا آلمانين و آشاغيلامانين ان باشليجا يولو اونون عاييله سينده کي قادينلارا تحقير اولونماسيدير: بو تکچه شخصلر اوچون يوخ، سوسيال توپلولوقلار و دولاييسييلا اولوسلار اوچون ده کئچرليدير: بير اولوسو باسقي آلتينا آلمانين و آشاغيلامانين بير يولو دا او اولوسون قادينلارينا قارشي موخته ليف يوللارلا شيددت اويغولاماقدير. بو سببله دير کي تاريخدن بوگونه ساواشلاردا ايشغالجي دؤولتلرين عسگرلري ايشغال اولونان يورد دا تحکم و ايقتيدارلاري نين ايثباتي اولاراق قادينلارا تجاوز ائديرلر و يئنه بو سببله دير کي موخته ليف اؤلکه لرده ديلي و اولوسال کيمليگي ياساق اولان باسقي-آلتينداکي ميللتلر، حاکيم-اولوسون قادينلاريندان چوخ داها درين و چوخ-بويوتلو (چوخ ميقياسلي) بير ظولمه معروض قاليرلار. بوگون ايران’دا فارس ائتنيک کيمليگينه (ethnicity) يعني اولوسونا منسوب اولمايان قادينلارين گؤردويو دؤولت شيددتي (زوراکيليغي)، پاترييارکال سيستمده کي بو ايقتيدار-تحکم ساواشي نين بير قولودور.
شوبهه سيز ايران’دا يالنيز ميللي وارليغي باسقي آلتيندا اولان تورک، کورد، عرب، بلوچ … قادينلاري يوخ، توم قادينلار دؤولت شيددتينه معروض قاليرلار: بوگون تهران، ايسفاهان، شيراز، قوم کيمي شهرلرده ده دؤولتين پوليسي قادينلاري ايسلامي حجابا مجبور ائدير، قادين حاقلاريني تاپتالايان موخته ليف قانونلار ائتنيک کيمليگينده ن یعنی اولوسوندان آسيلي اولماياراق ايران’داکي توم قادينلاري هدف آلير. آنجاق اؤلکه ده ياشانانلارا، پاترييارکال سيستمين سوسيولوژيک تحليلي نين ايشيغيندا باخيلاندا، بورداکي باسقي آلتينداکي ميلتلرين قادينلارينا قارشي دؤولت شيددتي نين، ديگرلرينه اولاندان داها فرقلي و داها آغير بير فورمدا اولدوغونو گؤروروک.
هر شئیدن اوول، بو اولوسلارين آنا ديلين تحصيل، مطبوعات.. ساحه لرده ياساقلانماسي نين اؤزو معنوي بير دؤوله ت شيددتيدير و ان چوخ دا بو ياساقا معروض قالان ميللتلرده کي قادينلاري، یعنی آنالاري هدف آلير. هر توپلومدا، نسيلده ن نسيله ديلي و کولتورو (مدنيتي) داوام ائتديرن شخص، توپلومون ان کيچيک واحيدي اولان عاييله ده کي » آنا » دير، یعنی قاديندير. » آنا » ديل ياساقي نين باشليجا نتيجه سي اولاراق آنانين اوشاقي ايلا علاقه سي چوخ ديللي ليیين نتيجه سي اولاراق پروبلملي لشير، بير چوخ دورومدا آناديلده تحصيل ياساقي نين ياراتتيغي آسسيميلاسييا (assimilation: اؤزگلشم)، اوشاقلارين» آنا » ديلله ريني دانيشابيلمه مه له رينه و بو سببله آنا-اوشاق علاقه سينده بير قوپوقلوق ياشانماسينا يول آچير: و آنانين اوشاغي ايلا » آنا » ديلينده دانييشابيلمه مه سي اولور نتيجه. بو هم » آنا » کيمليگينده، دولاييسييلا » قادين » دا، و هم اولوسال کيمليک ده درين يارالار آچير.
آناديل ياساغينا علاوه اولاراق، رسمي مطبوعات و ديگر يوللاردان ائديلن تحقيرلر، دؤولت مسوللاري و پوليس لري طرفيندن تجاوز، جينايتلر، اعدام و داشقالاق، باسقي-آلتينداکي ميللتلرين قادينلارينا قارشي ايقتيدار-تحکم ساواشيندا قوللانيلان سيلاح لارديرلار. ميثال اولاراق 2010 ايلي نين اييون آييندا تبريز’ده بسيجيلر طرفيندن تجاووزه اوغراييپ قتله يئتيريلن 26 ياشلي ائلناز بابازاده ’يه اويغولانان بو شيددتين، تبريز مرکزلي آزربايجان’ين اؤز قدريني تعيين حققي تاپتالانان بير يورد اولدوغو گئرچه یي ديقته آليناندا، سياسي بير آنلام دا تاشيديغي گؤرولور.
آزربايجان قاديني نين معروض قالديغي دؤولت شيددتينه، ايرانين موخته ليف حبسخانالاريندا داشقالاق يولويلا اعدام اولونمايي گؤزله ين قادينلاردان دا ميثال چکمک اولار. ساييسي ان آزي 19 نفر اولان بو قادينلارين بير چوخو آزربايجانليدير. بو قادينلاردان بيري اولان تبريزلي 25 ياشلي مريم قوربانزاده ، توتولدوغوندا حاميله ايدي و قانونلارا گؤره حاميله بير قادين اعدام اولوناماياجاغي اوچون، وکيلي نين آوروپا مطبوعاتينا ورديیي بياناتلارا گؤره سقط جنینه مجبور ائديلدي. يئنه آوروپا و دونيا مطبوعاتينا سسيني چاتتيران و بير مودت اول آزاد بيراخيلديغي حاقدا يالان خبر ياييلان آنجاق هله ده اعدامي گؤزله ين سکينه آشتيیانی ده بير آزربايجانلي قاديندير و وکيلي نين بياناتلارينا گوره فارس ديلينده دانيشابيلمه ديیي اوچون محکمه ده اؤزونو ساوونماقدا چتينليک چکميشدير.
ميللي کيمليک حاقلاري يادا قادين حاقلاري ساحه سينده فعال اولان آزربايجانلي قادينلارين حبس اولوناراق جيسمي و معنوي باسقيلارا معروض قالماسي دا دؤولت شيددتي نين بير نؤووعودور: سون اولاراق 6 آي حبسه محکوم اولان آرمان اؤيرنجي تشکيلاتي عوضوو و آزربايجان قاديني آدلي اؤيرنجي قزئتي نين ائديتورو فاطيمه نصيرپور کيمي.
البته بيرچوخ فرقلي ميللتين ياشاديغي ايران’دا باسقي آلتيندا توتولان، ديلي و کيمليیي ياساقلانان و اؤز قدريني تعيين حاقي تاپدالانان تک خلق آزربايجانليلار دئیيلدير: تورکلرين یانیندا کورد، عرب، بلوج و ديگر اولوسلاردان قادينلار دا بو شيددته معروض قاليرلار. بوگون بير کورد قاديني اولان (یعنی هم ميللي کيمليیي، هم سونني مذهبي و هم جينسييتي سببييله آيري-سئچکيليگه معروض قالميش اولان) زينب جلالييان ايللردير کي » محاربه » ايتتيهامي ايلا اعدامي گؤزله يير. توتولدوغو حبسخانادا جيدي ساغليک پروبلملري ياشايان زينب هر ايکي گؤزوندن طبي عمليياتا احتيياج دويور، آنجاق خبرلره گؤره حبسخانا مسوللاري اونا » سن اعدام اولاجاغين اوچون گؤزلرينه احتيياجين يوخدور’ » سؤزويله تداويسينه ايجازه وئرمير و بئله ليکله توم اخلاقي-ويجداني قوراللاري چيينه ييرلر.
دؤولت شيددتي باشليغي آلتيندا بو نؤوع باسقيلارا تکچه ايران’دان يادا آزربايجانلي تورکلردن يوخ، دونياداکي بيرچوخ آيري اؤلکه دن و بيرچوخ آيري خلقدن ميثاللار تاپماق اولار: روسيادا چئچئنلر و شيمالي کافکاسيالي موسلمان خلقلر، ايسپانيادا باسک (basque) ميلتي، بؤيوک بريتانيا’دا شيمالي ايرلاندالي قادينلار و سياسي موباريزه لري، تورکييه ده کورد خلقي، چينده اويغور تورکله ري و اويغور قاديني رابيعه قادير، آفقانيستان و پاکيستانداکي بلوچلار….اؤلکه لر، خلقلر و قانونلار فرقله نسه ده حاکيم سيستمين پاترييارکال (کيشي حاکيمييتلي) و مرکزي دؤولتچي » تک ديل- تک ميللت-تک دؤولت » شوعارلي monist (تکچي) فلسفه سيله عئينيدير:دولاييسي ايله باسقي آلتينداکي ميللتلرده ن اولان قادينلارين گؤردویو ظولم ده بو سيستمين بير نتيجه سي اولاراق مشترک دير
قایناق : آزاد قادین
Ana dil Yasağı , Tecavüz , Daşqalaq və Edam
İran’da Basqı Altındaki Millətlərdən Olan Qadınlara Qarşı Dövlət Şiddəti
Sevda Zencanlı
Bugün başta şərq toplumu olmaq üzərə tüm dünyaya hakim olan patriyarkal (ata-kişi mərkəzli, kişi hakimiyətli) sistəmde hər növ (eqtisadi, milli, sosyal ve politik) təhəkküm ve basqı ilişkisi (əlaqəsi), en çox qadınları məqdur edir. Qadınları kişilərin «namus»u kimi görən, qadının kimliğini özüne gore yox, kişiyle olan əlaqəsine gore oluşturan bu sistemin nəticəsi olaraq, bir şəxsi təhqir etmenin, basqı altına almanın ve aşağılamanın en başlıca yolu onun ailəsindeki qadınlara təhqir olunmasıdır: Bu təkçə şəxslər üçün yox, sosyal topluluqlar ve dolayısıyla uluslar üçün de keçərlidir: Bir ulusu basqı altına almanın ve aşağılamanın bir yolu da o ulusun qadınlarına qarşı muxtəlif yollarla şiddət uygulamaqdır. Bu səbəblədir ki tarixdən bugüne savaşlarda işğalcı dövlətlərin əsgərləri işğal olunan yurdda təhəkküm ve iqtidarlarının isbatı olaraq qadınlara tecavüz edirlər ve yenə bu səbəblədir ki muxtəlif ölkelərdə dili ve ulusal kimliyi yasaq olan basqı-altındaki milletlər, hakim-ulusun qadınlarından çox daha dərin ve çox-boyutlu (çoxmiqyaslı) bir zülmə məruz qalırlar. Bugün İran’da Fars etnik kimliyine (ethnicity) yani ulusuna mənsub olmayan qadınların gördüyü dövlət şiddəti (zorakılığı), patriyarkal sistəmdeki bu iqtidar-təhəkküm savaşının bir qoludur.
Şübhəsiz İran’da yalnız milli varlığı basqı altında olan Türk, Kürd, ərəb, Bəluç vs. qadınları yox, tüm qadınlar dövlət şiddətinə məruz qalırlar: Bugün Tehran, İsfahan, Şiraz, Qom kimi şəhərlərde de dövlətin polisi qadınları İslami Hicaba məcbur edir, qadın haqlarını taptalayan muxtəlif qanunlar etnik kimliyinden yani ulusundan asılı olmayaraq İran’daki tüm qadınları hədəf alır. Ancaq ölkədə yaşananlara, patriyarkal sistəmin sosyolojik təhlilinin ışıqında baxılanda, burdaki basqı altındaki millətlərin qadınlarına qarşı dövlət şiddətinin, diğərlərinə olandan daha fərqli ve daha ağır bir formda olduğunu görürüq
Hərşeydən əvvəl, bu ulusların anadilinin təhsil, mətbuat kimi sahələrdə yasaqlanmasının özü mənəvi bir dövlet şiddətidir ve en çox da bu yasaqa məruz qalan milletlərdəki qadınları, yani anaları hədəf alır. Her toplumda, nəsilden nəsilə dili ve kültürü (mədəniyyəti) davam ettirən şexs, toplumun en kiçik vahidi olan ailədəki “ana”dır, yani qadındır. “Ana”dil yasaqının başlıca nəticəsi olaraq ananın uşaqıyla əlaqesi çoxdilliliğin neticesi olaraq problemliləşir, birçox durumda anadilde təhsil yasaqının yarattığı assimilasiya (assimilation: özgələşmə), uşaqların «ana»dillerini danışabilmemelerinə ve bu səbəblə ana-uşaq əlaqesinde bir qopuqluq yaşanmasına yol açır: Ve ananın uşaqıyla «ana»dilinde daniışabilməməsi olur nəticə. Bu həm “ana” kimliyində, dolayısıyla “qadın”da, ve həm ulusal kimlikte dərin yaralar açır.
Anadil yasaqına əlavə olaraq, rəsmi mətbuat və digər yollardan edilən təhqirlər, dövlət məsulları ve polisləri tərəfindən tecavüz, cinayətlər, idam ve daşqalaq, basqı-altındaki milletlərin qadınlarına qarşı iqtidar-təhəkküm savaşında qullanılan silahlardırlar.
Misal olaraq 2010 ilinin İyun ayında Təbriz’de Bəsicilər tərəfindən təcavüze uğrayıp qətlə yetirilən 26 yaşlı Elnaz Babazade’ye uygulanan bu şiddətin, Təbriz mərkəzli Azərbaycan’ın öz qədərini təyin həqqi taptalanan bir yurd olduğu gərçeği diqqətə alınanda, siyasi bir anlam da taşıdığı görülür. Azərbaycan qadınının məruz qaldığı dövlət şiddətinə, İranın muxtəlif həbsxanalarında daşqalaq (rəcm) yoluyla idam olunmayı gözləyən qadınlardan da misal çekməq olar. Sayısı en azı 19 nefer olan bu qadınların birçoxu Azerbaycanlıdır. Bu qadınlardan biri olan Təbrizli 25 yaşlı Məryəm Qorbanzade, tutulduğunda hamilə idi ve qanunlara görə hamilə bir qadın edam olunamayacağı üçün, vəkilinin Avropa mətbuatına vərdiği beyanatlara göre aborta məcbur edildi. Yenə Avropa ve Dünya mətbuatına sesini çattıran ve bir müddət əvvəl azad bıraxıldığı haqda yalan xəbər yayılan ancaq helə de edamı gözleyən Səkinə Aştiyani de bir Azerbaycanlı qadındır ve vəkilinin beyanatlarına gore Fars dilinde danışabilmediği üçün məhkəmədə özünü savunmaqda çətinliq çekmiştir.
Milli kimlik haqları yada qadın haqları sahəsində fəal olan Azərbaycanlı qadınların həbsolunaraq cismi ve mənəvi basqılara məruz qalması da dövlət şiddətinin bir növüdür: Son olaraq 6 ay həbsə məhkum olan Arman öyrənci təşkilatı üzvü ve Azərbaycan Qadını adlı öyrənci qəzətinin editoru Fatimə Nəsirpur kimi.
Əlbəttə birçox fərqli millətin yaşadığı İran’da basqı altında tutulan, dili ve kimliği yasaqlanan ve öz qədərini təyin haqqı taptalanan tək xəlq Azərbaycanlılar değildir: Türklərin yanında Kürd, Ərəb, Bəluc ve digər uluslardan qadınlar da bu şiddətə məruz qalırlar. Bugün bir Kürd qadını olan (yani həm milli kimliği, həm Sünni məzhəbi ve həm cinsiyəti səbəbiylə ayrı-seçkiliğe məruz qalmış olan) Zeynəb Cəlaliyan illərdir ki “muharəbə” ittihamıyla edamı gözləyir. Tutulduğu hebsxanada ciddi sağlık problemləri yaşayan Zeynəb hər iki gözündən tıbbi əməliyata ehtiyac duyur, ancaq xəbərlərə göre həbsxana mesulları ona “Sən edam olacağın üçün gözlərinə əhtiyacın yoxtur’” sözüylə tedavisinə icaze vərmir ve beləliklə tüm əxlaqi-vicdani quralları çiyneyirlər.
Dövlət şiddəti başlığı altında bu növ basqılara təkçə İran’dan yada Azərbaycanlı Türklərdən yox, dünyadaki birçox ayrı ölkedən ve birçox ayrı xəlqdən misallar tapmaq olar: Rusyada Çeçənlər ve Şimali Kafkasyalı Müsəlman xəlqlər, İspanyada Bask (Basque) milləti, Böyük Britanya’da Şimali İrlandali qadınlar ve siyasi mübarizələri, Türkiyede Kürd xəlqi, Çinde Uyqur Türkleri ve Uyqur qadını Rabiya Qadir, Afganistan ve Pakistandaki Bəluclar….Ölkələr, xəlqlər ve qanunlar fərqlense de hakim sistəmin patriyarkal (kişi hakimiyətli) ve mərkəzi dövlətçi «tek dil-tek millət-tek dövlət» şuarlı “monist” (tekçi) fəlsəfəsi eynidir:
Dolayısı ilə basqı altındaki milletlərden olan qadınların gördüğü zülm de bu sistəmin bir nəticesi olaraq müştərəkdir.
Qaynaq : azad-qadin


c: text/html

text:
تقی رفعت
تقی رفعت تام آدیلا میرزا تقی خان رفعت (دوغوم: ۱۲۶۸ دوغوش تبریز - اؤلوم: ۱۲۹۹ دوغوش زومار آیینین 24)، آقا محمد تبریزینین اوْغلو، شاعیر، یازیچی، قادین حوقوقونون ساوونجوسو و دئوریمسل ژورنالیست. رفعت ایراندا یئنی شعرین تمل قویان ایلک شاعیردیر [۱][۲][۳][۴]. رفعت تورکجهده یاییلان آذرآبادگان و فارسجادا یاییلان تجدد و آزادیستان درگیلرینین مودورو و باش یازاری اولوبدور.[۵]
ایلکین تحصیلاتین باشا ووراندان سوْنرا، عالی تحصیلات آلماق اۆچون ایستانبول شهرینه گئتدی. درسین قورتاراندان سوْنرا، ترابوزاندا اوْلان ناصری مکتبینین مودورو سئچیلیدی. بیرینجی دونیا ساواشیندا، 1925 میلادی ایلینده، تیزاری روسیه ترابوزان شهرینی آلیر و رفعت تورکیهنی ترک ائتمک مجبوریتینده قالیر. تبریزه قاییدیر و فرانسهجه تدریس ائتمهگه باشلاییر. شئیخ محمد خیابانینین قیامیندا اونون یانیندا اولور و نهایت آذربایجان دموکرات نهضتینین قیامینین سرکوبوندان سوْنرا 31 یاشی اوْلان زامان قیزیل دیزده کندینده اوزون اولدورور و یا اولدورولور.[۲][۳]
یاشاییش[دَییشدیر]
میرزا تقی خان رفعت، آقا محمد تبریزینین اوْغلو، شاعیر و یازیچی و دئوریمسل ژورنالیست، 1268 دوغوش (1308 آیسل) ایلینده تبریز شهرینده دونیایا گلدی. ایلکین تحصیلاتین باشا ووراندان سوْنرا، عالی تحصیلات آلماق اۆچون ایستانبول شهرینه گئتدی. درسین قورتاراندان سوْنرا، ترابوزاندا اوْلان ناصری مکتبینین مودورو سئچیلیدی. بیرینجی دونیا ساواشیندا، 1925 میلادی ایلینده، تیزاری روسیه ترابوزان شهرینی آلیر و رفعت تورکیهنی ترک ائتمک مجبوریتینده قالیر. تبریزه قاییدیر و فرانسهجه تدریس ائتمهگه باشلاییر.
اورتا سویهده بوی، آریق، اویغون قیافه، ایری و قارا قاش-گؤز، درین و سحر ائدیجی باخیشی و قاچیمش رنگی وار ایدی.[۶][۷]
شئخ محمد خیابانی ایله امکداشلیق[دَییشدیر]
بو دورده شیخ محمد خیابانی و یولداشلاری، آذربایجان موختلیف نوقطهلریندن گلن 480 نفرلیک بیر اوستانی کونفرانسدان آذربایجان اوستانی کومیتهسینین اویهلرین سئچیب و آذربایجانین دموکرات حیزبین قوردولار.
خیابانینین سیاسی موباریزهسی ایرهلیهیَن زامان رفعت اونون یانینداایدی. او توپلومسال و سیاسی شعر سؤیلمک و یازی یازماق و دانیشیق آپارماقلا آذربایجانین دموکرات نهتینین ایرهلیلهمهسینده دَیَرلی ایشلر گؤروردو. اؤرنک اۆچون 1296-جی ایل، چیله آیینین ایکیسینده تجددودون بویوک و شوکتلی صحنینده، هاوانین سویوق اوْلان بیر زاماندا، 10 مین نفرده چوْخ آداما دانیشیق آپاردی.[۷]
اؤلوم[دَییشدیر]
آذربایجانین دموکرات نهضتی آرادان گئدندن سوْنرا تقی رفعت قیزیل دیزده کندینه گئدیب و گیزلندی و 1299-جو ایل، زومار آیینین 24-ده (1920 – 6 سئپتامبر) اوزون اؤلدوردو و یا اؤلدورولدو. هلهده هاردا دفن اولوندوغو بللی دئییل.[۷]
رفعتین یایدیغی درگیلر[دَییشدیر]
آذرآبادگان[دَییشدیر]
آذرآبادگان درگیسی عوثمانلیلارین آذربایجانا گلدیکلری زامان (1918م)، تبریز شهرینده، آذربایجان تورکجهسینده یاییلیردی. تقی رفعت بۇ درگینین باشیازاری [۸] و قارداشی محسن رفعت درگینین سوروملومودور ایدی[۹]. بۇ درگی مجدالسلطنه افشار اورومینین حیمایهسی آلتیندا یاییلیردی. دکتر علی اکبر پیشوا دا 1343 آیسل (1303 دوغوش - 1924 میلادی) ایلینده همین آدلا درگی یاییبدیر.[۱۰]
تجدود درگیسی[دَییشدیر]
رفعت شئیخ محمد خیابانی، فیوضات، عبدالله زاده و امیرخیزی امکداشلیق ایله تجدود درگیسین یاییردی. ایرانین ایچینده چیخان درگیلرده، تجددود درگیسی درگی یایماق قاورامی و میصداقین داشییان بیرینجی گوندهلیک ایدی.[۱۱] رفعت اینتیقادی مقالهلر یازماقلار اوز درین سیاسی و توپلومسال باخیشین گؤستریر و تهران اَیلهشن گوندهلیک یازارلارینا تجددود و آزادهلیک ایستهمک درسی وئریر.
آذربایجان دموکرات حیزبینین 6 آیلیق ایش اوسته اولماسی زامان ، خیابانی هر گون تجددودو صحنینده اودلو دانشیق آپاراردی و آذربایجانین دئوریمچیلری و آزادلیق سئونلرین ایستکلرین و مراملارین مردوما ایضاح ائدردی. "تورکجهده گئدن خیابانینین هرگونلوک دانیشیقلاری، قیسالدیلاراق تجددود درگیسینده یازیلیردی " کسروینین ایدیعاسینا گؤره رفعت اونون دانیشیقلارین فارسجایا چئورینده جوملهلرینهده بعضی دَییشیکلیکلر ائدیردی.[۷]
آزادیستان درگیسی[دَییشدیر]
آذربایجانین دموکرات نهضتینین باشچیلاریندان اوْلان حاجی اسماعیل آقا امیرخیزی، آذربایجانین مشروطه یولوندا چکیدیگی بویوک زحمتلر و ایرانی آزادلیغی قایتاردیغینا گوره "آزادیستان" آدینی اوْنا قویماغی اؤنرلهییر. بۇ اؤنری قبول اوْلونور و آذربایجانین آدی آزادیستانا چئوریلیر. اوندان بیرآز سوْنرا 1295-جی ایل، خورداد آیینین 15-ده تقی رفعت ایدارهچیلیگیله آزادیستان درگیسی یاییلماغا باشلاییر.
آزادیستان درگیسی اوزون ادبیات ساحهسینده تجددود (رونسانس-یئنیلنمک) یانداشی تانیتدیریردی و قادینلار حاقلاری و جیددی صورتده یئنی شیوه و اوسلوبو بارهده اوْلان گنچ شاعیرلرین بحثین یایماقلا اوز زامانیندا اوْلان درگیلره اوستونلوگه مالیک ایدی.[۱۲] آزادیستان درگیسیندن اوچ نومره یاییلدی و دؤردونجو نومرهسی یاییلماق حالیندا اوْلان زامان (21 زومار 1299) آذربایجانین دموکرات نهضتی مهدیقلی هدایت (مخبرالسلطنه) الیله سرکوب اولوندو و درگی یاییلمادی.[۷]
رفعت مکتبی[دَییشدیر]
تقی رفعتی یئنی شعرین ایلك تئوریسین، قاباقجیلی و سسلهیَنی سانماق اولار [۲][۳]. نیما یوشیجدن اؤنجه اوْلان شاعیرلر یئنی شعرین قایدالارینی و فلسفهسینی ائلهده یاخشی بیلمیردیلر. بونلارین ایچینده تكجه تقی رفعت بیلهبیله بۇ یولا آیاق باسمیشدی، اودا تئز بیر زاماندا اؤزون اؤلدوردو [۴]. رفعت فارسجا، فرانسهجه و تورکجهنین یاخشی بیلیردی و هر اوچ دیلده دَیَرلی یازیلار و اورهگه یاتان غزللری واردیر[۱]. دئمك اولار رفعت بیرینی یئنی شعری یاردان و تمل داشین قویدو، گئتدی و اونودولدو. حبیب ساهر، آذربایجانین یئنی شعرینین آتاسی، رفعت و اونون ادبی مکتبی بارهده بئله یازیر:
"بیر گون صوبح، گؤزل قیافهلی قارا لیباس و بویالی کیراوالی گنج بیر اؤیرتمن، گنج تورکلرین بورکو باشیندا اولاراق کیلاسیمیزا گیردی. او عوثمانیدا درس اوخویان میرزا تقی خان رفعت ایدی و فرانسهجه درس دئییردی. دئمه بیزیم یئنی اؤیرتمینیمیز شاعیریمیشده و فارسجا، فرانسهجه و تورکجهده شعر دئییرمیش. شعرلرین ایلک دفعه اؤیرنجیلر طرفیندن یاییلان ادبی درگیسینده و سونرا آیری درگیلرد و نهایت تجددود گوندهلیگینده اوخویوردوق. یئنی یولدا گئدن شاعیرلردن ایدی و یئنی ادبیات اوسلوبو و "ثروت فنون" درگیسینین شیوهسینده فارسجا و تورکجه ماراقلی شعرلر سؤیلهییردی.
تئز بیر زاماندا "رفعت مکتبی" آدلی بیر مکتب یاراندی. اوزامان موباریکه اوخولودا شاعیر چوْخ ایدی و اونلارین آراسیندان نئچه نفر او جوملهدن احمدخرم، تقی برزگر و یحیی میرزادانش (ایندیکی آرینپور) یئنی شعرین پارلاق یازارلاری اولدولار. " دئمک اولار رفعت بیرینی یئنی شعری یاردان و تمل داشین قویدو، گئتدی و اونودولدو.[۷]
رسیمخانا[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ ۱٫۰ ۱٫۱ تقی رفعت و «سخت ترین هنگام انقلاب ادبی»، ارشدی،کبوتر - نشریه: زبان و ادبیات » چیستا » تیر 1381 - شماره 190- (8 صفحه - از 714 تا 721)
- ↑ ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ تاریخچه ی تحول شعر، صدرهاشمی لیلی، ماهنامه پیامزن
- ↑ ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ لنگرودی، شمس، تاریخ تحلیلی شعر نو، تهران، نشر مرکز، 1370، چاپ اول، ج اول، ص 31-17
- ↑ ۴٫۰ ۴٫۱
ناهید باقری - گلداشمید (۲۲ تير ۱٣۹۱). (فارسجا)
چه کسانی در شکل گیری شعر نو سهیم بودند؟. مرزپیما. یوخلانیلیب ۲۰۱۳-۰2-20. قایناق خطاسی برچسب
نامعتبر؛ نام «marzpeyma» چندین بار با محتوای متفاوت تعریف شدهاست
- ↑ دبیرستان فردوسی تبریز، شناسنامه یک قرن بالندگی علمی و فرهنگی خبرگزاري جمهوري اسلامي ايران
- ↑ صدرهاشمی، محمد، تاریخ جراید و مجلات ایران، جلد اول، ص ۱۴۹
- ↑ ۷٫۰ ۷٫۱ ۷٫۲ ۷٫۳ ۷٫۴ ۷٫۵ تقی رفعت شاعر انقلابی و ستیهندهٔ ایران Archived 2016-09-10 at the Wayback Machine.، غلامرضا همراز، مجله کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۶۴ - 1356 قایناق خطاسی برچسب
نامعتبر؛ نام «همراز» چندین بار با محتوای متفاوت تعریف شدهاست قایناق خطاسی برچسب
نامعتبر؛ نام «همراز» چندین بار با محتوای متفاوت تعریف شدهاست قایناق خطاسی برچسب
نامعتبر؛ نام «همراز» چندین بار با محتوای متفاوت تعریف شدهاست قایناق خطاسی برچسب
نامعتبر؛ نام «همراز» چندین بار با محتوای متفاوت تعریف شدهاست قایناق خطاسی برچسب
نامعتبر؛ نام «همراز» چندین بار با محتوای متفاوت تعریف شدهاست
- ↑ تاريخ هيجده ساله آذربايجان يا سرنوشت گردان و دليران، احمد كسروي، انتشارات اميركبير، 1357، صص 748-749
- ↑ رئیس نیا،رحیم (زمستان 1376 - شماره 18). (فارسجا) مدرسه محمدیه تبریز و تدریس مشروطه. نشريه گفتگو، (18 صفحه - از 7 تا 24). یوخلانیلیب ۲۰۱۳-۰۲-24.
- ↑ نخجوانی،حسین (بهار 1342 - شماره 64). (فارسجا) تاریخچه انتشار روزنامه ها و مجلات در آذربایجان و تبریز. نشريه دانشکده ادبیات و علوم انسانی تبریز. یوخلانیلیب ۲۰۱۳-۰2-24.
- ↑ صدرهاشمی، محمد، تاریخ جراید و مجلات ایران، جلد اول، ص 105
- ↑ آرینپور، یحیی، از صبا تا نیما، جلد دوم، ص ۲۳۰

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
دوشونجه دونیاسینین کؤلگه ده قالانلاری : قادین فیسوف لار / بیرینجی بؤلوم
قادینلار! دوشونجه دونیاسیندا بوغولمامیش بوشو بوشونا اوراشمایین
چوخلو شئی لر اؤیرنملی و چوخلو ایشلر گؤرملی سینیز
تاریخی بیرلیکده آددیملایاق و بو بیرلیکله چوخلو یارادیجی دوشونجه لره ال اوزالدیب اولدوغوموزو تانیییب موتلو بیر اینسان گؤرونتوسونده گؤرونک!
قادین یالنیز موتفاقدا سیغیشیب بیشیریب ،یویوب ، تمیزلیک ائتمکله حایاتین سونا چاتدیرمامالی دیر
یادا ماقازینلرده شهوت سل حایوان باخیشلارین گؤزونده ائکران اولونان بیر اویونجاق دئییل کی
یادا هفته نین سون گونونون یاتاق یولداشی اولمامالی دیر
قادین دونیانین یارادانی تمثیل اولونا بیلر
بؤیوک اینسانلارین آناسی
یئر اوزه رینده ملک لر میثالی
و فلسفه دونیاسیندا بؤیوک بیر آخین….
بیزیمله اولون تاریخین یاپراقلارین اینجه اینجه اوخویاق و دونیانین اَن بؤیوک دوشونجه لی قادینلارین فلسفه بیلیمینده تانییاق
آیهان میانالی
اويان، ائی قادين! ايدراکين چاغيريشلاری بوتون کائيناتدا دالغالانير، حاقلارینی بيل! طبيعتين نهنگ کرالليغينی فاناتيزم و يالانلار بورومهييب. حقيقتين مشعلی آرتيق بوتون آخماقليق و لووغاليق بولودلارينی داغيديب.
يوخاريداکی دوشونجه لر اوليمپييا دِ قوژایا(Olimpiya de Quja) عاييددير. دٍ قوژ معاريفچيليک دؤورونون بؤيوک فيلسوفلاريندان بيری حساب اولونور. گلين بیرلیکده اون يئددی-اون دوققوز-نجو عصرین قادین فيلسوف لارینین حایاتینا اؤزل باخاق!
اينتيباه دؤورو آزاد دوشونجهنين يئنيدن ياشاماق شانسی قازانديغی، بیلیک عالمينده بؤيوک آدديملارين آتيلديغی، يئنيليکلرين و کشفلرين اينسانليغا يئنی ايستيقامت وئرديگی دؤوردور.
بو دؤورون فلسفهسینده اولان قایدالارین ان بؤيوک گؤرونتوسو رئنئ دئکارتدير(René Descartes). هر شئی دن شوبهه لنه بيلهجگينی سؤيلهين و “درين دوشونجهلر” آدلی اوصولو اينکيشاف ائتديرن دئکارت هئچ شوبههسيز کی، بو دؤورون قادين فيلسوفلاريندا دا تاثير ائديب.
مارقارئت کَویندیش ( Marqaret Kəvindiş – Margaret Cavendish )
بیرینجی قادین فیلسوفلاردان کی تام ائتکیسینی دئکارتدان آلیب مارقارئت کَویندیش دیر (1623-1673). کَوینديش اصيل زاده بير عاييله ده دوغولسا دا نورمال تحصيل آلا بيلمهييب. بو چاغداکی سياسی اولای لار، کرالين(پادشاه) اعدام ائديلمهسی مارقارئتين پاريسه سورگون ائديلمهسينه سبب اولور.
1660-جي ايلده اینگیلیسه گئری قاييدان کَوینديش 1667-جي ايلده دونيانين اَن قديم آکادئميياسی ساييلان “رويال سوسیئتی آو لاندین” (Royal Society of London)(لندنین کراللیق انجومنی) نین توپلانتيلارينا قاتيلان ايلک قادين اولور. کَوینديشه گؤره مادده دئديگيميز قاورام ثابيت دئييل، عکسينه جانلي دير. مادده، ذکا و عاغیل طبيعته عاييددير. مادده اؤز ايچينده ده ييشير. اينسان ايسه طبيعته عاييددير و مادده اوزرينده هئچ بير تاثير گوجو يوخدور.
“اينسانلار بوتون وارليقلارين ان عاغيلليسی اولدوقلارينی دوشونورلر، باشقا ياراديليشين طبيعتی حاقيندا هئچ نه بيلميرلر، يئتکين بير اينسان بئله ذهنين، يا دا بدنينه عاييد اولان سانال گؤرونتولرین هاميسيني تانيمير”.
(گرندس آو نچورال فیلوسوفی – grounds of natural philosophy) طبیعی فلسفه نین اساسی
کَوینديشین دوشونجه لرینده اينسان فيزیکسل و روح آدلی بیر اینام لا یارانیب یاشاماقا ايکی حيصه دن عيبارتدير. بو ايکی حيصه آراسيندا بير-بيرينه ائتکی بوراخماق و اوزلشمه وار. او عاينی چاغدا دوشونوردو کی، يئگانه موستقيل اولان تانريدير. او، تانرينين اينسانلار طرفيندن درک ائديلمهسينين مومکون اولماديغينی، بیلیمین بو ساحه ده عاجيز اولماسی دوشونجه سینی دستکله ییب .
“فلسفی نامه – Philosophical Letters” ،”گرندس آو نچورال فیلوسوفی – grounds of natural philosophy“اساس اثرلريدير. “گرندس آو نچورال” اثرينده اينسانين اوستون وارليق اولماديغينی، طبيعت اوزرينده قلبه چالماغا چاليشماسينين دوزگون اولماديغينی قئيد ائدير. يازيلاری اؤلوموندن سونرا حايات يولداشی طرفيندن چاپ ائتديريلميشدير.
“پيس خبرين قانادلاری وارسا ، ياخشی خبرين آياقلاری بیله يوخدور“.
بو فيکيرلر ده خانيم فيلسوفا مخصوصدور.
مئري ائستئل – Meri Estel
بو چاغین اونلو قادين فيلسوفلاريندان بيری ده مئری ائستئل دير. مئری دینه باغلی اولان عمي سينين یاردیمی ايله ماتاماتیک و فلسفه یه درین باخیش سالماقدان سونرا بو تانیشلیقدان چوخلو دوشونجه لره چاتمیشدیر ، سونرالار لندن شهرینه کؤچوب،لندن ده یولداشی ايله کيرايه ائتدیگی ائو قيسا مودتده مدنی مرکزه چئوريلير. مئری ائستئل او چاغین باشقا قادين فيلسوفلاری کيمی دئکارتی آچیقلاماق لا ياناشی، لوکون “آمپيريزم – Ampirizm” آدلی اثريندن ده ائتکی آلمیشدیر.
بو فلسفهيه گؤره بيلگی تجروبهلر کؤلگهسينده الده ائديله بيلر. بو دوشونجه دن ائتکی آلان مئری ائستئل کيشی و قادينين قازانا بيلهجگی ايدراکين تجروبهلر کؤلگهسينده مومکون اولا بيلهجگينی ايرهلی سورور. اؤزللیکله قادينلار اوچون اؤرنک لر کئچيريلمهليدير. آلاجاغی اؤرنک لر قادينلارین ايناميني يوکسلدهجکدير، آما اونون دوشونجهسينه گؤره قادين ايجتيماعی ايشلرده آرخا پلاندا قالماليدير.
“ساوادسيزليق پيس خاصيتلره يؤنلنديرير، عاينی چاغدا پيس خاصيتلر بيزی ساوادسيزلاشديرير. بونلارين بيريندن قورتولماق اؤنملی و لازيمدير”
مئری ائستئل ايثباتی مومکون اولان اينانجی مودافيعه ائديب و بو مقامدا دئکارتين دوشونجه لرینی دستکلهييب. سادجه تانری اينانجينين درک ائديلمهسينين مومکون اولماديغينی دوشونور و اينانجی بیلیم دن آيری حساب ائديردی.
اَن اؤنملي اثری: قادینلار اوچون جیددی تکلیف ” اِ سئريووس پروپوسال تو دِ لئیدیز – A Serious Proposal to the ladies” اثريدير.
بو اثر اونون دؤورونون ان پوپوليار(سئویملی)اثرلريندن بيری حساب اولونور.
آننئ فینچ کُن وئی Anne Finch Convay – Anne Finç Konvey
او دؤورون ائتدیکلرینه لاییق قادين فيلسوفلاريندان بيری ده آننئ فینچ کُن وئی حساب اولونور.
1631-جی ايلده لندن ده دوغولان آننئ کيچيک کن یابانجی ديل لری اؤيرنمهيه باشلاميش و فلسفی تدقيقاتلارلا ماراقلانميشدير. 1645-جی ايلده فيلسوف هئنری مور – Henri More ايله تانيش اولموش و اونون اؤیرنجی سی اولموشدور.
او چاغدا اینسانلار اونون کؤلگهسينده دئکارت فلسفهسینی دادیب اونون دوشونجه لرینی ماراقلاناراق فلسفه دونیاسیندا ائتکیلی آددیملار آتیب لار.
1670-جی ايلده تانيش اولدوغو فيلسوف فرانسیسکوس مئرکوريوس وَن هئلمونت – Franciscus Mercurius van Helemont لا ائتديگی فلسفی دانیشیقلار اونون دوشونجه سین داها دا آيدينلانماغينا سبب اولموشدور.
آننئ فيکيرلرينی يازييا آلسا دا،
يالنيز “دِ پرینسیپیز آو دِ ماست اَنچئینت اَند مودئرن فیلوسوفی – The Principes of The Most Ancient and Modern Philosophy” (اَن قدیم و موعاصیر فلسه نین قایداسی) آدلی ال يازماسی گونوموزه قدر گليب چاتميشدير.
کُن وئی حساب ائديردی کی، طبيعت ياشايان بير جانلي دير، تاثير ائديله بيلهجک ثابيت بير قورولوش دئييل. عئينی چاغدا او دوشونوردو کی، هر جيسم بير جانلي دير. جيسم ایله روح عاينی قاینافدان قيدالانير(تغذیه اولونور) و سادجه اؤلچولری فرقلی دير.
هر بير جانليدا “موناد” “Monad” آدلی ايلک منبعين تاثيری واردير. “موناد” “Monad” بيرليک آنلامیندا ايشلهنیلیر و کائيناتين بوتونلوگونو عکس ائتديرير. آنجاق بو دوشونجه فلسفه دونياسينا کُن وئی طرفيندن دئییل، ليبنيز- Leibniz طرفيندن کئچیریلیب. اون يئددی-نجی عصرين قادين فيلسوفلارينی تحليل ائتديکده او چاغین اونلو فيلسوفو دئکارتين دوشونجهلريندن فایدالاناراق ،اولاسیلیق لار(احتیمال لار) اؤنه آددیم آتماغینی دئمک اولار.
اينسان–طبيعت و مادده اوچ بوجاغيندا اينکيشاف ائتديريلن فلسفی دوشونجهلر او چاغدا چوخ پوپوليار(سئویملی) اولموشدور. خوصوصیله طبيعتين اينسانا تاثير ائده بيلهجگی، جانلی اورقانيزم اولماسی دوشونجهسی اولدوقجا اؤنملي دير. بو چاغدا ديقت چکن باشقا بير مقام دا قادينلارين فلسفه ايله قولایلیغین اورتاق دوروموندا یاشاییب چاتیشماسی دیر، اینتلئکچوال – intellectual – İntlekçual (دوشونجه لی -فیکیرلی )دونيادا اؤزلرين داها راحات ايفاده ائتمهسيدير.
آردی وار….
سینم دوغان – آچیق بیلیم درگیسی – دوشونجه دونیاسینین کؤلگه ده قالانلاری : قادین فیسوف لار – نوامبر2003
آنادولو تورکجه دن کؤچوروب آذربایجان تورکجه سینه اویغونلاشدیران :


text:
الکساندر تیولیس
الکساندر تیولیس (اینگیلیسجه: Alexandros Tziolis) (دوْغوم:۱۳ فوریهٔ ۱۹۸۵ (۳۶ یاش) Katerini) بیر فوتبالیست. الفیحاء فوتبال کولوبو و یونان میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هافبک موقعیتینده اوْیناییب. فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۴ و فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۰ اوْیونلاریندا مئیدانا گئدیب.
اوْیونلاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ "2014 FIFA World Cup Brazil: List of Players" (PDF). FIFA. 11 June 2014. p. 18. Retrieved 27 September 2014. CS1 maint: discouraged parameter (link)
قارداش پروژهلرده الکساندر تیولیس گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- صفحههای دارای تابع تجزیهگر آرایشعدد با آرگومان غیرعددی
- CS1 maint: discouraged parameter
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- AC with 0 elements
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۸۵-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- کاترینی دوغوملولار
- پانیونیوس کولوبونون اویونچولاری
- پاناتینایکوس کولوبونون اویونچولاری
- پائوک کولوبونون اویونچولاری
- وردر برمن کولوبونون اویونچولاری
- روبور سیهنا کولوبونون اویونچولاری
- راسینق سانتاندر کولوبونون اویونچولاری
- موناکو کولوبونون اویونچولاری
- اپوئل کولوبونون اویونچولاری
- قیصریهاسپور کولوبونون اویونچولاری
- هارت اف میدلوتیان کولوبونون اویونچولاری
- الفیحاء کولوبونون اویونچولاری
- یوفا یورو ۲۰۰۸ اویونچولاری
- ۲۰۱۰ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
- ۲۰۱۴ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری


text:
آذری
آذری : تورکجه تورکجه
[آد]
آذری سؤزو ایکی معنادا ایشنمکده¬دیر، بیر معنا قوْندارما معنا اوْلاراق و کسروی¬نین یازدیغی «آذری زبان باستان» کتابینا دایاناراق اوْرتایا چیخدی، بوُ کتاب پهلوی حکومتی¬نین ایلک ایللرینده یازیلدی (ش1304) و کسروی¬نین¬اوْ دوْنم ایلیشگیلرینه-گؤره بوُ کتابین حاضیرلانما¬ سیندا انگلستان کنسوللوغونون و پهلوی حکومتینین الی وارایدی، بوُ مطلب ایلکجه تایمز مجله¬سینده و سوْنرا کتاب شکلینده چیخدی133،134، بوکتاب یالان و یانلیش ترجمه¬لره دایاناراق یازیلیبدیر و بو حاقدا دکتورقابوسی نین مقاله¬سی آچیقلاییجی¬دیر، جناب صدیق‘ین سؤیله دیگی کیمی البته بو لغتی کسروی جعل ائتمه ییبدیر بلکه مفهومونو تحریف ائدیبدیر حالبوکی اؤنجه¬لرده کسروی¬نین ایشلتدیگی معنادا ایشلنمیردی.
بوُ کلمه تورک آیدین¬لاری طرفیندن اوْ جمله¬دن پروفئسور زهتابی، صدیق، هیأت، کؤپرولو کیمی بیلگین¬لرجه، آذربایجان توٌرکجه سی معناسیندا و چوْخراق توٌرکیه و آذربایجان توٌرکجه لرینی بیربیریندن آییرد ائتمک اوٌچون ایشله¬نیر، بوُ کلمه اسلامیتین ایلک چاغیندا، بلاذری، ابن¬حوقل، مسعودی، المقدسی کیمی یازارلارین یازی لاریندا الآذریه شکلینده ایشله¬نیبدیر و بوُ دیلی، عجم(تات، تالش)، جاودانیه (اکراد) و عرب دیللریندن و قوْوملاریندان آییرد ائتمک اوچون ایشله¬دیبلر، ابن¬مقفع، خوارزمی و حمزه اصفهانی بو دیلی اشکانلیلارین دیلی بیله¬رک سؤیله¬ییرکی پارسلار بوُ دیلی بیلمزلر
و حتی یاخین گئچمیشده ده بوتون یازارلارین کتابلاریندا آذری، تورک دیلی معناسیندا ایشله نیبدیر، مثلا ناصرالدین شاه زامانی یازیلان صبغه دانش¬نامه انسیکلوپئدیاسیندا، آذری سؤزونو آذربایجان توٌرکوسو معنالایبدیر، و لسترنج نزهه¬القلوب کتابیندان یازاراق آذری سؤزونو آذربایجانین قدیم توٌرک دیلی گؤستریبدیر، بارتولد، برگهberge، وامبری و تورکیه یازارلاری، و چوخلو یازارلار آذری سؤزونو آذربایجان توٌرکجه¬سی یئرینه و عثمانلی، چاغاتای تورکجه سیندن فرقلندیرمک اوٌچون ایشله دیبلر


text:
`سرگئی لاوروو` نتیجهلر
خبرلر [152]
- لاوروو: تروریستلره سلاح تدارک کاناللاری باغلانمالی
- امریکا و روسیا خاریجی ایشلر ناظیرلری آراسیندا تلفون دانیشیغی اولوب
- لاوروو: روسیا ناتویا قاتیلمایاجاق!
- سرگئی شویگو: "روسیا ائرمنیستان اوردوسونون مدرنلشدیریلمهسینه کؤمک ائدهجک"
- سرگئی شویگو:" طالبان افغانیستان-ین اؤزبکیستان و تاجیکیستان سرحدلرینی نظارت آلتینا آلیب"
- گیرپدرسون موسکووادا سرگئی لاوروو ایله گوروشوب
- مولود چاووش اوغلو ایله سرگئی لاوروو آراسیندا آنتالیا-دا گؤروش کئچیریلهجک
- لاوروو: قاراباغین ایستاتوسو مسئلهسی هلهلیک گوندمه گلمهمهلی
- پسکوو:"اوکراینانین ناتو-یا عضولوگو یالنیز دونباس-داکی وضعیتی پیسلشدیره بیلر"
- روسیا و امریکا نومایندهلری دونباس-داکی وضعیتله باغلی گوروشوبلر
- لاوروو:"روسیا-تورکیه موناسیبتلری چوخ زنگیندیر"
- حولوصی آکار ایله روسیالی همکاری آراسیندا تلفون دانیشیغی اولوب
- "تورکیه، ترور هؤرگوتلری ایله ساواشمایا داوام ائدهجک"
- لاوروو: آذربایجان اسیر دییشیمی لیستینی وئردی
- جیهون بایراموو مسکوا-دا سئرگئی لاوروولا گؤروشوب
- جیهون بایراموو و سرگئی لاوروو آراسیندا تلفون دانیشیغی اولوب
- مولود چاووش اوغلو و سرگئی لاوروو آراسیندا تلفون دانیشیغی اولوب
- حولوصی آکار و سرگئی شویگو آراسیندا تلفون دانیشیغی اولوب
- روسیا آذربایجان و ارمنیستانا مسکوا-دا گؤروش کئچیرمگی تکلیف ائدیب
- سرگئی لاورووون تورکیه ایله امکداشلیغا دایر بیاناتی


text:
ویکیپدیا:مقالهلرین یییهلیگی
ویکیپدیا بیر آچیق بیلیکلیک اوْلدوغو اۆچون، ویکیپدیا صفحهلرینی (مقاله، بؤلمه، شابلون و...) هر ایشلدن دییشدیره بیلر. ویکیپدیادا بیر صفحهنی یاراتساز دا، یییهسی دئییلسینیز و دلیلسیز آیری ایشلدنلر دییشدیرمهسینین قاباغینی آلا بیلمزسینیز. ویکیپدیا سیزله روْکدور و دییشدیرمهدن قاباق شرطی شوْخومدا کسیر: یازیلارینیزی باشقالار الیله دییشدیریلیب یاییلماغینی ایستهمیرسینیز، اوْنلاری گؤندرمهیین.
پیاملاردَییشدیر
p
بۇ پیاملار بیر ایشلدنین مقالهیه یییه چیخماق اۆچون چالیشماغینی گؤرسدیر:
- قایتاریش. مقالهنی چوْخ دییشدیریسن. بیر آز یاواش اوْل دا؟
- منیم مقالهمین قاش گؤزونو دییشدیرمک یئرینه، اؤزون گئت مقاله یارIات.
- بۇ مقالهنی اولده من یاراتمیشام.
- ویکیپدیادا چالیشماغی اؤیرن، سونرا منیم مقالهمی دییشدیر.
- من بۇ مقالهنی یاراتدیغیم اۆچون اوْنا حق آب و گلیم واردیر، دییشدیرمهدن قاباق منله مشورت ائت.
- نه اۆچون منله دانیشمامیش مقاله آدینی دییشدیردین؟


text:
بلوچ دیلی
بلوچ دیلی ،بلوچ دیلی(بلوچی)بلوچ خالقی نین دانیشیلان دیلی دیر.
بلوچی[دَییشدیر]
بلوچی (بلوچ دیلی) فارسجا، کوردجه، تالیشجه و تاتجا ایله هیند_آوروپا دیل عائیله سینین ایرانی دیللری قولونو تشکیل ائدیر[۱]. بو دیل ائتنولوگا گؤره اوچ بوداغا بؤلونور[۲]:
شرقی بلوچی: پاکیستان اؤلکه سینده بلوچیستان اوستانینین شیمالیندا، سند و پنجاب اوستانلاریندا و هابئله هیندوستان دا دانیشیلیر. ۱،۸۰۰،۰۰۰ دانیشانی واردیر.
جنوبی بلوچی: ایران، عومّان، بیرلشمیش عرب امیرلیکلری، و پاکیستانین بلوچیستان اوستانینین جنوبوندا، سند و کراچی اوستانلاریندا یاشان بلوچلارین دیلی دیر. توپلام ۳،۴۰۵،۰۰۰ دانیشانی واردیر کی ۱،۷۷۰،۰۰۰ نفری پاکیستاندا یاشاییرلار. ساحیل بلوچیسی، کئچی، و مکرانی دیالئکتلرینه مالیکدیر.
غربی بلوچی: ایران، افقانیستان، تورکمنیستان، تاجیکیستان، و پاکیستانین بلوچیستان اوستانینین شیمالیندا، سند و کراچی اوستانلاریندا یاشان بلوچلارین دیلی دیر. توپلام ١،٨٠٣،٠٠٠ دانیشانی واردیر کی ١،١٢٠،٠٠٠ نفری پاکیستاندا یاشاییرلار. لاشاری، رخشانی، و سراوانی دیالکتلرینه مالیک دیر. غربی بلوچ دیلی چوخ میقداردا فارسجادان تاثیر آلمیش، آمّا اونونلا قارشیلیقلی آنلاشیما مالیک دئییلدیر.
بلوچلارین سایی[دَییشدیر]
بلوچلارین سایی ١٠ میلیون نفره قدر تخمین اولونور، آمّا بو هئچ ده قطعی دئییلدیر.
یازی سیستمی[دَییشدیر]
اون دوققوزونجو عصرده بلوچ دیلی اۆچون اردو خطی اساسیندا الیفبا یارادیلمیش و بوگونه قدر اینکیشاف ائتمیشدیر.
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Balochi_language#History
- ↑ archive copy. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2014-07-24. یوْخلانیلیب2015-02-26.


text:
حبسخانادا یانغین: ۴۰دان چوخ محکوم حیاتینی ایتیردی
یانغین سؤندورولرکن حبسخانانی کنترل آلتینا آلماق اوزره یوزلرله عسگر و پلیس بؤلگهیه گؤندریلدی
اندونزیده، باشکند جاکارتا یاخینلارینداکی تانگرانگ حبسخاناسیندا چیخان یانغیندا ۴۱ محکوم حیاتینی ایتیردی.
اندونزی حقوق و انسان حاقلاری باخانلیغی حبسخانالار دایرهسی سؤزچوسو ریکا آپریانت، حبسخانادا اویوشدوروجو سوچلارین محکوملارینین قالدیغی بلوکدا باشلایان یانغیندا ۳۹ محکومون دا یارالاندیغینی ایفاده ائتدی.
یئرلی ساعاتلا ۰۱.۰۰ده چیخان یانغین سؤندورولرکن حبسخانانی کنترل آلتینا آلماق اوزره یوزلرله عسگر و پلیس بؤلگهیه گؤندریلدی.
یانغینین سببی هله بیلینمیر.
اندونزیده توتومونون اوزرینده محکومون توتولدوغو حبسخانالاردا تئز-تئز عصیانلار و قاچما حادثهلری یاشانیر. یانغینین میدانا گلدیگی تانگرانگ حبسخاناسیندا، رسمی رقملره گؤره مین ۲۲۵ نفرلیک توتوما صاحب اولدوغو حالدا حبسخانادا تخمیناً ۲ مین محکوم توتولور.
ایلگیلیلی خبرلر
بایدن: قایغیلییام
بایدن، پنسیلوانیا ایالتینه حرکت ائتمهدن اؤنجه عسگری هاوا لیمانیندا، ژورنالیستلرین سواللارینی جاوابلادی
زلمی خلیلزاد استعفا ائتدی
"آمریکا خالقینا اون ایللر بویو ائتدیگی خیدمتلرینه گؤره مینتدارلیغیمی بیلدیریرم"
سلاحلی سالدیریدا ان آز ۴۳ نفر اؤلدو
کیملیگی هله بیلینمهیهن سلاحلی اینسانلارین بیر بازار یئرینه سالدیردیغی آچیقلاندی


text:
۳۰ جولای
اولایلاردَییشدیر
۷۶۲ - خلیفه المنصور طرفیندن بغدادین اساسی قویولموشدو.
۱۶۲۹ - ایتالیانین نئاپول شهرینده باش وئرن دئپرمده تخمیناً ۱۰ مین انسان دونیاسین دَییشدی.
۱۸۲۵ - کورک آنسون طرفیندن مالدئن آدالاری کشف ائدیلمیشدیر.
۱۹۳۰ - اوروگوئه ائوصاحیبی اولاراق، آرژانتین تیمینی ۴-۲ نتیجه سی ایله مغلوب ائدرک، فوتبال اوزره ایلک دونیا چمپیوناتینی قازانمیشدیر.
۱۹۳۲ - لس آنجلسده اونونجو دور یای المپیا اویونلاری باشلانمیشدی.
۱۹۸۰ - وانواتو موستقیللیک الده ائتمیشدیر.
دوغوملاردَییشدیر
۱۸۱۸ - امیلی برونته؛ انگلیسلی یازیچی و شاعیر
۱۸۶۳ - هنری فورد؛ فورد موتور کمپانی سی نین قوروجوسو، صنایع استحصال خطی نین اختراعچیسی
۱۹۴۷ - آرنولد شوارتزنگر؛ اتریشلی-آمریکالی آکتور، سیاستچی، کئچمیشده کالیفرنیا اوستانی نین فرمانداری
۱۹۷۰ - کریستوفر نولان؛ انگلیس-آمریکا فیل یؤنتمنی و یازیچیسی، اسکار اؤدولونو قازانان.
۱۹۷۴ - هیلاری سوانک؛ آمریکالی آکتور، ایکی اسکار اؤدولونو قازانان.
۱۹۹۹ - جوئی کینگ؛ آمریکانین آزیاشلی آکتورو
اؤلوملردَییشدیر
۱۸۱۱ - میگل ایدالگو ی کوستییا؛ کشیش ، مکزیک-ین استقلال ساواشینین اؤندرلریندن
۱۸۹۸ - اتو فون بیسمارک؛ لاونبورگ دوکو، آلمان تاریخینین ایلک صدراعظمی
۱۹۱۲ - امپراتور میجی؛ ژاپن-ون ۱۲۲-نجی امپراطورو
۱۹۹۶ - کلودت کولبرت؛ فرانسه نین ایلک قادین آکتورو، اسکار اؤدولونو قازانان
۲۰۰۷ - اینگمار برگمان؛ سوئدلی یؤنتمن و فیلمنامه یازان
۲۰۰۷ - میکلآنجلو آنتونیونی؛ ایتالیالی فیلنامه یازان و یؤنتمن


text:
امریکالیک سیاستچی تورکیه نینگ افغانستانده انچه تاثیرلی ایکن لیگینی ایتدی
تورکیه افغانستان و منطقه اولکه لریده انچه تاثیرلی دیر
امریکالیک سیاستچی کوفری تورک تاثیری اورته آسیا، قفقازیا و افغانستانده کوپه یب بارماقده
دگلس و ساره تشقی سیاست مرکزی مدیری لوک کوفری اورته آسیا، قفقازیا و افغانستانده تورک تاثیری نینگ کوپه یب بارگن لیگینی افاده ایتدی.
لوک کوفی بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی 76- کینگشی دایره سیده جمهور رئیسلیک علاقه باشقرووی گه بیرگن بهالنتیرووده "تورکیه نینگ تاثیری نینگ سونگگی بیش آلتی ییلدن بیری اورته آسیا، قفقازیا و افغانستانده کوپه یب بارگن لیگینی اورغولب، شو وقت قیین بیر مناسبتیمیز بولگن حالده تورکیه نینگ متفقیمیز و ناتوده بولیشی امریکا قوشمه ایالتلری گه کتته فایده کیریتگن لیگینی تیلگه آلدی.
کوفی تورکیه بیلن امریکا قوشمه ایالتلرینی بیر بیری بیلن قوشگن عنصرلرنینگ کوپراق ایکن لیگینی معلوم قیلیب، تورکیه نینگ افغانستانده گی رولی توغریسیده شولرنی ایتدی:
"افغانستان بحث موضوعی بولگنده تورکیه افغانستانده امریکا قوشمه ایالتلری اوچون کم هم بولسه رول آلیشی ممکن. طالبان نینگ قرشیسیده امریکا قوشمه ایالتلری نینگ منفعتلریدن مدافعه قیلیشی ممکن ویا بولرنی ییتکیزیلیشی توغریسیده کیچیک بیر رول آلیشی ممکن. مثال اوچون بیر گروگان موضوعی بولگنده ویا انسانی یاردم ییتکیزیب بیریلیشی توغریسیده تورکیه طالبان گروهی بیلن علاقه تامین ایتیشی ممکن. مینیمچه برچه تامانلر تورکیه نی افغانستانده واسطه چی اوله راق کوره دی. خواهله سنگز طالباننی قوللب – قوتلنگ خواهله سنگیز مقاومت گروهینی حمایت قیلینگ تورکیه و تورک بیراغی طرفسیزلیک نی کورسته دی. یعنی تورکیه طرفسیز بیر واسطه چی اوله راق کوریله دی و بو هم امریکا قوشمه ایالتلری همده افغانستان خلقی گه فایده لی بوله دی.
علاقه لی ینگی لیکلر
بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی کینگش باشلیغی افغانستانده گی تروریستیک هجوم نی قتّیق قاره له دی
توناون کونی قندهارده گی بیر مسجدگه ایککی ته خودکش هجومی اویوشتیریلگندی
افغانستان مسئله سی بوییچه روسیه ده اوتکزیله دیگن جلسه گه طالبان هیئاتی نینگ قتنشیشی کوتیله دی
اوشبو مطلب روسیه تشقی ایشلر وزیرلیگی سوزچیسی تامانیدن بیلدیریلدی


text:
دومانلې مکتوبلار (1) / لیلی خدایی (اینجه أدبیات)
نه یۏل، نه یوخو. نه چېراق، نه آغلاماق.
“فروردین آیېنېن یئددیسینهجن گوزلهرَم سنی”
اؤلۆم دئدی.
هر گۆن گلیر إویمه. هردن بیر ایستیکان چای ایچیر. سۏنرا دوروب کیتابلارېن تۏزونو سیلیر. قورآنې دا آتامېن تَر دستمالې’یلا. پردهلری چکیر، گۆنشی چۏخ سئویر. اۆرهڲیم سېخېلاندا بایاتې اۏخویور. گؤزلریمه باخېب گۆلۆمسهییر. گئجهلر پنجره دالېسېندا دوروب چېراق یاندېرېر. آخشاملار تزه چؤرک آلېر. گؤیرچینلره دن سَپیر. گۆللره سو وئریر. اؤلۆم منی چۏخ سئویر.
بو گۆن دئدی: گؤزلهمکدن یۏرولدوم. یا دومان یا من. ایللر بۏیو نیسگیل ایله یاشاماغې ایستهییرسن یۏخسا بیاض گلینلیڲی گئییب اۏ باکیره دۆنیانېن یۏلجوسو اۏلماغی؟
ایکی یۏل آراسېندا قالېب چۏبان اولدوزونو ایتیرمیشم. سن سؤیله دومان؛ گئدن، خبر آلمایان عاشیقیمی سئچیم، یۏخسا قالان، خبر آلان مَحبّتی؟
دومانلې مکتوبلار- لیلی خدایی


text:
چاناق قالا ساواشی
چاناق قالا ساواشی (تورکجه:Çanakkale Savaşı)، (اینگیلیسجه: Gallipoli Campaign) بيرينجی دونيا ساواشی اثناسيندا ۱۹۱۵-۱۹۱۶-جی ايللر آراسيندا عثمانلی دؤولتی ايله آنتانتا دؤولتلری (اینگیلس، فرانسه، آنزاکلار) آراسيندا باش وئرن دنيز و قورو دؤيوشو. ایتّیفاق دؤولتلری عثمانلی دؤولتینین پايتختی ايستانبولو آلاراق بوغازلارين ايدارهسينی اله کئچيرمک، روسیه ايله اعتيبارلی قيدا و حربی تيجارت يولو آچماق، آلمان موتّفیقلريندن بيرينی ضعیفلتمک مقصدی ايله ايلک هدف اولاراق چاناق قالا بوغازينا گيرميشلر. آنجاق هوجوملاری مووفّقيتسيز اولموشدور و ايکی طرفين ده چوخ آغير ايتکيلر وئرمهسی ايله ایتّیفاق دؤولتلری گئری چکيلميشلر. بو دؤيوش محو اولما وضعيتينده اولان بير اؤلکهنین مؤحتشم غلبهسی کيمی اولاراق افسانهلشميش، هر وطنداشين خاطيرهسينده قالميشدير. بير ميلّتين گوجونو اورتايا چيخاراراق نهلر ائده بيلهجگينی گؤسترميش بو دؤيوش تورک قورتولوش ساواشینا دا تاثير ائتميشدير. تورکيه جومهوريتی قورولدوقدان سونرا اينگيليس و فرانسه دونانمالارینین گئری چکيلمگه مجبور ائديلديگی گون، يعنی ۱۸ مارت چاناق قالا شهيدلرينی آنما گونو اولاراق ائلان ائديلميشدير. موتّفیقلر اۆچون ايسه بو دؤيوش، عسگری باجاريقسيزليق و فلاکت سيموولو اولاراق ساييلميشدير. ائريک بولک طرفيندن يازيلان دؤيوش علئيهداری ماهنيسی " And The Bant Played Waltzing Matilda " بو دؤيوشله علاقه داردير.
باشلانغيج سببلری[دَییشدیر]
عثمانلی دؤولتی ۲۱ آوقوست ۱۹۱۴-جو ايلده آلمان ايله موقاويله ايمضالاميشدی. آنجاق بو موقاويله عثمانلی دؤولتینین دؤيوش حاضيرليغی ضعیف اولدوغو اۆچون گيزلی ساخلانيليردی. بو موقاويلهدن درحال سونرا سفربرليک باشلاميشدی. آراليق دنيزينده اينگيليس دونانماسی قارشيسيندا گئری چکيلن آلمان آغير کرئيسئرلرینین آدميرال سوْکوُنون رهبرليگی ايله ۱۰ آوقوست ۱۹۱۴-جو ايلده چاناق قالا بوغازینی کئچهرک ايستانبولا گلمهلری بؤيوک بير گرگينليک ياراتميشدی. آلمان دونانماسينا مخصوص بو گميلرين بوغازدان کئچمهسينه ايجازه وئرمک دؤيوش سببی ساييلاجاقدی. آنجاق عثمانلی دؤولتی بو گميلرين آلماندان ساتين آلينديغينی آچيقلاياراق گرگينليگی آزالتميشدير. حاقّيندا دانيشيلان گميلر ۱۶ آوقوست ۱۹۱۴-جو ايلده ياووز و ميديللی آدلارييلا عثمانلی دونانماسينا قاتيلدی. بو گميلردهکی آلمان دنيزچيلری، عثمانلی دونانماسينا عاييد ظابيط و عسگر فورمالاری گئيهرک گميلردهکی وظيفهلرينی داوام ائتديرميشلر، آدميرال Wilhelm Souchon ايسه عثمانلی دونانماسینین کوماندانی اولموشدور. بئلهجه آلمان، ياخين گلهجکده روس ليمانلارينا قارشی ايستيفاده ائديلمک اۆچون ايکي بؤيوک سيلاحينی آراليق دنيزيندن کئچيرهرک قارا دنيزين ياخينینا آتميش اولدو. آدميرال سوکون تابئعليگينده اولان، ياووز و ميديللینین ده ايچينده اولدوغو عثمانلی دونانماسینین ۲۷ اوکتيابر ۱۹۱۴-جی ايلده قارا دنيز ساحيللريندهکی روس ليمانلارينی بومبالامالاری سببيندن روسیه ايمپئراتورلوغو و بيرلشميش کرالليق، عثمانلی دؤولتينه ساواش ائلان ائتدی.
چاناق قالانین ايقتيصادی و استراتژی اؤنمی[دَییشدیر]
اوروپا جبههلریندهکی حادیثهلر، اینگیلیس و فرانسهنی موتّفیقلری روسیهنی دستکلهمک مجبوريتينده گتيرميشدير. اونسوز دا روسیه، آلمان اوزرينده کيفايت قدر گوجلو بير تضييق ائده بيلميردی. محدود صنايع توتومو سببيندن اينگيليس و فرانسه دستگينه ائحتياج دويولوردو. فرانسه و اینگیلیسین بو دستگی تأمين ائتمهسی اۆچون اولا بيلهجک دؤرد يول وار ايدی. شيمال نقليات خطلريندن ايکيسی کئچينيلمز ايدی. شيمال دنيزی، ايلين چوخ بؤيوک حيصهسينده دونموش اولدوغوندان دنيز نقلياتينا ايمکان وئرميردی، بالتيک دنيزی ايسه آلمان دونانماسینین نظارتينده ايدی. اورتا نقليات يولو اولان اوروپا قورو يولو دا آلمانلارين نظارتی آلتيندا ايدی. دؤردونجو يول ايسه عثمانلی دؤولتینین نظارتينده اولان چاناق قالا و ايستانبول بوغازلاريندان کئچن دنيز يولو ايدی. اوروپاليلار ضعیف حساب ائتديکلری عثمانلی دؤولتينی بوغازلاردان بير هوجوملا قوواجاقلارينی دوشونوردولر. بو زامان روسیهنین دستکلهنيلمهسی مومکون اولاجاقدی، هم ده عثمانلی دؤولتینین مغلوبيتی ايله آلمان بير موتّفیقينی ايتيرميش اولاجاقدی. غلبه چالاجاقلاری تقديرده عثمانلینین ايدارهسينده اولان سووئيش کانالی، اینگیلیسنین اوزاق شرق نقليات يولونو تامين ائتميش اولاجاقدی. روسیه ايله قارادنيز اوزريندن دنيز نقلياتینین آچيلماسی خوصوصيله اهميتلی ايدی. بوغازلارين اله کئچيريلمهسی اينگيليس و فرانسه فيرمالاری اۆچون بؤيوک قازانجلار گتيرهجکدی.
ساواشين باشلانغيجی[دَییشدیر]
۱۹ فئورالدا ۱۹۱۵-جی ايلده، گوجلو فرانسه قووّهلری ايله اينگيليس ائليزابئت دؤيوش گميسي عثمانلی ساحیل قووّهلرينی بومبالاياراق ايلک چاناق قالا هوجومونو باشلاميش اولدولار. آدميرال John de Robeck تابئعليگينده اولان ان آزی ۱۶ دؤيوش گميسيندن عيبارت نهنگ دونانما چاناق قالانی کئچمگه قالخميشدير. آنجاق نوصرت مينا گميسی آدلی عثمانلی مينا گميسیینین بوغازين آسيا طرفينه يئرلشديرديگی دنيز مينالاری طرفيندن بؤيوک زيان آلديلار. بعضي باليقچيلار، اينگيليسلر طرفيندن مينا توپلاما ايشينه جلب ائديلسهلر ده، عثمانلی اوردوسونون آچديغی توپ آتشيندن قورخاراق قاچميشديلار. يئرينده قالميش بو مينالار اينگيليس و فرانسهلرين اوچ دؤيوش گميسينی باتيرميشدير. داها بير-نئچه اينگيليس و فرانسه دؤيوش گميلرينه بؤيوک زيان دَيميشدير. اينگيليس دونانماسینین مغلوب اولماسی عثمانلی عسگرلرينه اينانيلماز بير معنوی قووّت وئرميشدير. بو آغير ايتکيلر ایتّیفاق دؤولتلرين، چاناق قالانی دنيز يولويلا کئچه بيلمهيهجکلرينی عيان ائتدی. ایتّیفاق دؤولتلری قورو عملياتلارينا باشلاياراق ساحیلی توپلاردان تميزلهمک ايستهديلر. ایتّیفاق دؤولتلری ياريمآدايا چيخاراق عثمانلی دؤولتينی قورودان مغلوب ائتمگی پلانلاشديرميشديلار. هوجوم ايکي جبههدن، سدولبحیر(Seddülbahir) جبههسيندن و آریبورنو جبههسيندن ائديلميشدير.
ساواش اثناسيندا[دَییشدیر]
سدولبحیر(Seddülbahir) جبههسيندهکي اينگيليس و فرانسه بيرليکلرينین ايلک هدفي کیرته کندي و شيمالينداکي آلچيتپه اولموشدور. اوچ دفعه هوجوم ائديلمهسينه باخماياراق مووفّقيتسيزليگه اوغرايان جبهه کومانديرلري، اينگيليس کوماندير وینیستون چیرچیل و فرانسه کوماندير Henri Gouraud، بوتون جبهه خطينده دئييل ده، داها محدود بير خطدن هوجوملاري لازيملي گؤرموشلر. پلانین ايلک عملياتي، جبههنین ان ساغ (شرق) بؤلگهسي اولان کرهویزدرهده تطبيق ائديلدي. 18 اييوندا باشلايان توپ آتيشي اوچ گون داوام ائتديريلميشدير. 21 اييوندا فرانسهلیلر، تپهني اله کئچرمگي باجارميشدير. بير سونرا زيغيندره هوجوم باشلادي. 30 اييون 1915-جي ايلين سحرينهدک بير نئچه دفعه الدن-اله کئچن زيغيندره، سوندا اينگيليسلرده قالميشدير. پولکوونيک حسن بصرينین ديويزيياسينین زيغين کورگينه و پولکوونيک -Nicolai-نین تابئعچيليگينده اولان ديويزييانین زيغيندرهنین شرق ياماجلارينا تکرار هوجوملاري ايسه نتيجهسيز اولدو. هر ايکي قاناددان ائديلن هوجوملارين آرديندان بو دفعه جبههنین مرکز حيصهسيندن هوجوما کئچيلميشدير. اوچ ساعات داوام ائدن و 60.000 مين توپ گوللهسينین ايستيفاده ائديلديگي حاضيرليق آتشي آرديندان 12 اييول 1915-جي ايلين سحري باشلايان هوجوم ايکي گون داوام ائتميشدير. حاضيرليق آتشيندن سونرا هوجوما باشلايان اينگيليسلر، هئچ بير دؤيوشچونون ساغ قالماديغي ايلک خط سيپرلريني آلسالار دا، ايکينجي خط سيپرلرينده آغير ايتکييه اوغراياراق گئري چکيلميشديلر. گوناورتادان سونرا ائحتياطداکي اينگيليس بريقاداسينین گيريشديگي هوجومدا اينگيليسلر، اۆچونجو خط سيپرلرينه گيرسه ده عثمانليلارين هوجوملارييلا يئنيدن کؤهنه مؤوقئعينه چکيلميشديرلر. نؤوبتي هوجوم، 6 آوقوستدا کیرته کندي ايستيقامتينده باشلاميشدير. اينگيليسلر، ايلک خط سيپرلرينه داخيل اولموش، آنجاق قارشي هوجوملا گئري آتيلميشلار. هوجومون ايکينجي گونو اينگيليس هوجوملاري، کیرته کندينین جنوب غربيندهکي بير باغ ساحهسينین بير حيصهسيني توتا بيلميشديلر. اينگيليس هوجومونون مووفّقيتسيز اولماسي سببيندن گئنئرال Sır Ian Hamilton، سدولبحیر(Seddülbahir) جبههسينده هئچ بير دؤيوشون کئچيريلمهمهسي امريني وئرميشدير.
آريبورنو جبههسينده 25 آپرئل 1915-جي ايلين سحري هوجوما کئچن آنزاک کولاوردوسو قووّهلري ايسه، پولکوونيک مصطفی کمالين 10 آوقوست سحري باشلاتديغي هوجوم ايله گئري چکيلمک مجبوريتينده قالميشديلار. گئليبولو ياريمآداسيندا بير نتيجه الده ائده بيلمک اۆچون اينگيليس گئنئرالي Sır Ian Hamilton ، شيمالدا اۆچونجو بير جبهه(آنافارتالار جبهه سي) آچماق قرارينا گلميشدي. 6 آوقوست 1915-جي ايل تاريخينده سوولا قويونا قوشون چيخاريلدي. 5-6 آوقوست گئجهسي باشلايان هوجوم گون بويو داوام ائتميشدير. عثمانليلار مؤوقئعلريني قوروماغي باجارميشدير. ميصيرده اولان 5.000 مينليک بير ديويزييا دا جبههيه گتيريلدي. ايچريدن و چؤلدن مؤحکملنديريلن آنافارتالار جبههسيندهکي قووّهلرله بيرليکده عومومي بير هوجوم پلانلاشديريلدي. ايکينجي عومومي هوجومويلا عئيني گونده، 21 آوقوستدا آنزاک بيرليکلرينین بومبا تپه هوجومو نتيجهسيز و چاناق قالا دؤيوشونون سون ساواشی اولموشدور. بومبا تپهدهک يقارشيدورمالار ايسه 29 آوقوست تاريخينه قدر داوام ائتسهده تپه، عثمانليلارين الينده قالميشدير.
عثمانلي قووّهلرينین موقاويمتي قارشيسيندا جبههلر باغلانميشدير. بولقاريستان 14 اوکتيابر 1915-جي ايل تاريخينده ایتّیفاق دؤولتلرينه قاتيلميشدير. آلمان ايله عثمانلي آراسيندا بالکانلار اوزريندن دميريولو خطي ايسه 29 اوکتيابردان ايشلهمگه باشلاميشدير. بو تاريخدن اوچ گون سونرا گئنئرال Sır Ian Hamilton وظيفهدن آليناراق يئرينه گئنئرال Charles Monro تعيين ائديلميشدير. 16 نويابردا موتّفیقلرين سئلانيک جبهه سي ده گئنئرال Charles Monro باغلانميشدير. گئنئرال William Birdwood ، گئنئرال Charles Monro باغلي اولماق اوزره چاناق قالا موتّفیق قووّهلري کومانديرليگينه تعيين ائديلدي. 7 دئکابر 1915-جي ايل تاريخينده آري بورنو و آنافارتالار جبههلريندهکي موتّفیق قووّتلر چيخاريلاراق سئلانيک جبههسينه آپاريلميشدير، سدولبحیر(Seddülbahir) جبههسيندهکي قووّهلر ايسه يئرلرينده قالميشلار. بو جبههدهکي قووّهلرين آزاد ائديلمهسينه ايسه 27 دئکابر 1915-جي ايل تاريخينده قرار وئريلميشدير. آزاد ائتمه عملياتلاري 9 يانوار 1916-جي ايلده تاماملانميشدير. بئلهجه گئليبولو ساواشلاري عثمانلي قووّهلرينین ظفرييله نتيجهلنميشدير.
مصطفی کمال بو دؤيوشده جونکباييري آنافارتالار و آريبورنوندا حربي وظيفهلر يئرينه يئتيرميشدير. دؤيوشلرين ايلک گونو جونکباييرينداکي موداخيلهسي و دؤيوشون سون مرحلهلرينده اوزرينه گؤتوردوگو وظيفهلر، مصطفی کمالين عسگري قابيليتلريني اورتايا چيخارميش، "آنافارتالار قهرماني" اولاراق تانینماسيني تأمين ائتميشدير. بو وضعيت داها سونرالاري م .مصطفی کمالين ميلّي ليدئرليگيني اورتايا چيخارميشدير
گؤرونتولر[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ Travers 2001, p. 13.
- ↑ Rance 2017, pp. 16–17, 54–56.
- ↑ Jung 2003, pp. 42–43.
- ↑ Kurtuluş Savaşı Komutanları.
- ↑ ۵٫۰ ۵٫۱ ۵٫۲ Aspinall-Oglander 1929, p. 395.
- ↑ Rance 2017, pp. 16–17, 44–47, 55–56.
- ↑ ۷٫۰ ۷٫۱ ۷٫۲ Erickson 2001a, p. 94.
- ↑ ۸٫۰ ۸٫۱ Erickson 2001a, pp. 94–95.
- ↑ Erickson 2015, p. 178.
- ↑ Rance 2017, pp. 16–17.
- ↑ Erickson 2001a, p. 327.
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Gallipoli Campaign»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده چاناق قالا ساواشی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
واغزالی (رقص)
واغزالی (آتلاندیرما) - آذربایجاندا خالق آراسیندا اساساً "گلین هاواسی" کیمی قبول اولونان رقص.
سؤز آچیمی[دَییشدیر]
"واغزال" سؤزو اون سککیزینجی عصرده یارانیب. اینگیلیس سؤزو " Vauxhall-un" تؤرمهسیدیر. Vaux (اوخونور فوْکس) لندنده پارک و اَیلنجه یئرینین یییهسینین آدی ایدی. روس دیلینده سؤزونون آنلامی دییشیکلیگه اوغراییر: اَیلنجه یئری → دمیر یوللاریندا گؤزلهمه زالی[۱][۲]
آنجاق رقصین اؤزو "واغزال" سؤزوندن چوخ داها اوّل اون آلتینجی عصرده یارانیب. اسکی آدی "آتلاندیرما"دیر. قدیم و اورتا چاغ تورکلری آتلی خالقلار اولوبلار، گلینی ده آتلا گتیرردیلر. تویا، الینده فنر اولان قیرخ آتلی (یئنگه) گلردی. ایکی بوش آت ایسه گلین و یئنگه اۆچون گتیریلردی. «واغزالی» هاواسینی چالا-چالا گلینی آتا میندیرردیلر. اونون هر الیندن بیری توتار، باشقا بیریسی ده آتی چکردی.[۳]
تاریخچه[دَییشدیر]
هله 16. عصرده آذربایجاندا مسکونلاشمیش قاراقویونلو قبیلهسینه مخصوص اولموش و "قاراباغین آغیری" آدلاندیریلمیشدیر. عصرلر کئچدیکجه بو رقص شاخهلنهرک مؤوجودلوغونو ایکی "آستا قاراباغی" و 19. عصرین سونو 20. عصرین اوّلریندن "واغزالی" آدلاری آلتیندا ساخلاماقدادیر. کئچمیشده ایری شهر و قصبهلر آراسیندا یگانه موعاصیر نقلیات واسیطهسی قاتارلار اولدوغوندان گلینی دیگر شهره واغزالدان همین بو حسرت و سئوینج دولو "قاراباغین آغیری" صدالاری آلتیندا یولا سالارمیشلار کی، سونرالار بو رقص خالق آراسیندا "واغزالی" آدی آلتیندا مشهورلاشمیشدیر. رقصه قولاق آسارکن بو موسیقینین سئوینج و حسرت روحوندان یوغرولدوغونو ظن ائتمک اولار. ائله بیل بیر عاییله اؤولادینی یولا سالیر، دیگری ایسه بیر اؤولادینی قارشیلاییر.
اولا دا بیلر کی، "آتلاندیرما" (واغزالی") رقصینین ملودیسی "کیتابی دده قورقوددا" آدی کئچن قوپوزون "یئلتمه" هاواسیندان گلیر.[۴]"یئلتمه"- یئللندیلمه، هوسلندیرمه، جوشدورما مضمونو وئریر. بو هاوانین گلین کؤچورمه، یاخود دا گلین گردهگه سالما مراسیمینده چالیندیغینی گومان ائتمک اولار:
قانتورالییلا قیزی گؤتوروب گردکه قویدیلار. اوزان گلدی، یئلتمه چالدی.[۵]
رقصین موسیقیسی اینجه و لیریکدیر. رقصین اؤزو اینساندا غئیری ایرادی کؤورک، ظریف حیسّلر اویادان سوزوجو و آلیجی رقص إلمنتلریندن عیبارتدیر.
کئجمیشده بو رقص مشعل و آتش سسلری آلتیندا توی ائوینه و گلین گردگینه قدر موشایت اولوناردی. ایندی نین اؤزونده ده بو رقصین ملودیسی آذربایجان تویلارینین رمزی اولاراق قالماقدادیر.
واغزالی بستهکار موسیقیسینده[دَییشدیر]
ائرمنی بستهکاری آرام خاچاتوریان "قایانه" بالتینده اونلو "قیلینجلارلا رقص"اینین بیر حیصهسینده واغزالینین ملودیسیندن ایستیفاده ائتمیشدیر.[۶]
اتک یازیلار[دَییشدیر]
- ↑ ЭTиMoлorичeckий cлoBapb pycckoro языka M.ФacMepa - Bokзaл
- ↑ Brokhauz və Efronun ensiklopedik lüğəti. Bokзaл.
- ↑ فتاح خالیقزاده - ایلیسونون موسیقی إتنوقرافیاسی: دونن و بو گون. "موسیقی دونیاسی" ژورنالی.
- ↑ قاسملی م. اوزان عنعنهسی. "موسیقی دونیاسی" ژورنالی.
- ↑ کیتابی دده قورقود، ص. 166.
- ↑ Sputnik. "Xopeorpaф: XaчaTypяH B "ГaяHэ" иcпoлbзoBaл aзepбaйджaHckиe Meлoдии" (rus.). Sputnik.az (28.04.2016).
ویدئو[دَییشدیر]
"آذربایجان خالق رقصلری" وئریلیشی - واغزالی
رقاصه سولماز علی عسگر اووا - واغزالی رقصی - سولو
آفاق ملکووانین قورولوشوندا واغزالی رقصی - گلین کیشیلر اطرافیندا


text:
میشل فوکو
میشل فوکو [میشئل فوکو (Michel Foucault) کامیل آدی ایله: Paul-Michel Foucault ـ دوْغوم تاریخی: ۱۵ اوْکتوبر ۱۹۲۶- اؤلوم تاریخی: ۲۵ ژوئن ۱۹۸۴)، فرانسهلی دۆشونور، سوسیال تئوریچی، تاریخچی، ادبیات تنقیدچیسی، آنتروپولوق (اینسان شیناس) و سوسیولوق (جامعه شناس) .
یاشاییش[دَییشدیر]
۱۵ اوْکتوبر ۱۹۲۶-جی ایلده پویتیئرس (Poitiers)ده دوْغولدو. آتاسی، اوْغلونون اؤز کاریئراسینی [تخصص] تعقیب ائتمهسینی ایستهین بیر جراحایدی. فوْکو، ساینت-ستانیسلاس اوْخولونو بیتیردیکدن سوْنرا، سایغین بیر اوْخول اوْلان پاریسداکی ۴. هنری لیسئسی (Henry Lisesi)یه گیردی. ۱۹۴۶-جی ایلده، داها اؤنجه سیناولاریندا باشاریسیز اوْلدوغو École Normale Supérieure’e قبول ائدیلن دؤردونجو اؤیرنجی ایدی. ایکینجی دۆنیا ساواشی سیراسیندا Poitiers، آلمان اوْردولارینین ایشقالی آلتیندا قالدی.
فوکونون علمی یاشاییشی[دَییشدیر]
Maurice Merleau-Ponty ایله فلسفه چالیشدی. 1948ده فلسفه دیپلوماسینی، 1950ده پسیکولوژی دیپلوماسینی آلدی و 1952ده پسیکوپاتولوژی دیپلوماسییلا اؤدوللـهندیریلدی. 1950-1953 ایللری آراسیندا فرانسه کومونیست پارتیسینده یئر آلمیشدیر. پارتییه گیریشی لوویس آلتوسئر آراجیلیغی ایلا اولموشدور. آنجاق استالینین سوویئتلر بیرلییینده ایزلهدییی پولیتیکالار اونو پارتیدن سویوتموش و بیر سوره سونرا پارتیدن آیریلمیشدیر.
1954دن اعتیباراً دؤرد ایل ایسوئچده اوپسالا (Uppsala) اونیوئرسیتهسینده دوکتورا تئزینی یازدی. زامانین اوپسالا اونیوئرسیتهسینین پوزیتیویست داماری فوکونون تئزینی علمی بیلمهییپ قبول ائتمهدی. بیر ایل ده وارشووا و هامبورگ اونیوئرسیتهلرینده فرانسهجه اؤیرهتدی. 1960دا فرانسایا Clermont-Ferrand اونیوئرسیتهسینه فلسفه بؤلوم باشقانی اولاراق دؤندو. "دَلیلیک و مدنیّت" (Folie et déraison. Histoire de la folie à l'âge classique) کیتابینداکی تئزی ایله دوکتورایلا اؤدوللـهندیریلدی. همن ایل فوکو، اؤزوندن اون یاش کیچیک اولان فلسفه اؤیرهنجیسی دانیئل Daniel Defertله تانیشدی. دئفئرتین پولیتیک آکتیویزمی چالیشمالاریندا اونا یول گؤستردی. فوکو، دئفئرتله آرالارینداکی ایلیشکی اۆچون چوخ سونرالاری بونون زامان زامان دا سئوگییه بنزهین اوزون نفسلی بیر توتقو ایلیشگیسی اولدوغونو سؤیلهدی.
فوکونون ایکینجی اؤنهملی اثری "سؤزجوکلر و شئیلر" (Les mots et les choses) 1966دا یاییملانان قارشیلاشدیرمالی بیر ائکونومی، دوغا و دیل بیلیملری چالیشماسی ایدی. چوخ ساتان بو کیتاب فوکونون آدینین تانینماسیندا بؤیوک رول اوینادی.
1968ـ1966 آراسیندا دئفئرتله بیرلیکده تونئسه گئتدی و بیرلیکده تیکرار پاریسه دؤندولر. فوکو، Vicennesدهکی Paris-VIII اونیوئرسیتهسینده فلسفه بؤلوم باشقانی اولدو، دئفئرت ده سوسیولوژی بؤلومونده درس وئرمهیه باشلادی. 1968 اؤیرهنجی حرکتیندن اولدوقجا ائتکیلهندیلر. همن ایل فوکو باشقا آیدینلارلا برابر حبسخانا بیلگیلهندیرمه قروپونو (Groupe d'information sur les prisons) قوردو.
1969دا بیلگینین آرکئولوژیسینی (Archéologie du savoir) یاییملادی. 1970ده ان اؤنهملی آراشدیرما انستیتولریندن بیری اولان فرانسه کولئژینه دوشونجه سیستئملری تاریخی پروفئسورو اولاراق سئچیلدی. 1975ده بلکی ده ان ائتکیلی کیتابی اولان "حبسخانانین دوغوشو"نو (La naissance de la prison) یاییملادی.
عؤمرونون قالان ایللرینده اؤزونو جینسللییین تاریخی (Histoire de la sexualité) چالیشماسینا دوام ائتدی. 1976دا ایلک جیلدینی یاییملادی، چالیشماسینی تام بیتیرهممهمیش اولسا دا ایکینجی و اوچونجو جیلدلر 1984دهکی اؤلوموندن سونرا یاییملاندی.
1978لی ایللاردا ایراندا شاه قارشیتی گؤستریلر صؤحبتلر چیخدیغیندا فوکو، Corriere della Sera ve Le Nouvel Observateur درگیلرینه موخابیرلیک ائدمیش، ایرانا گلمیشدیر. پاریسده آیتالله خمینی ایله گؤروشموش، ایرانداکی موخالیفت لیدئرلری و گؤسترییه قاتیلان اینسانلارلا گؤروشموشدور. ایرانا ایلیشکین "روحسوز دونیانین روحو" کیمی یازدیغی مقالهلر و قوللاندیغی "سیاسی روحانیلیق" قاورامی ایلگینجدیر. بو مقالهلر اینگیلیسجهیه چوخ سونرادان ترجومه ائدیلمیش، اؤزهللیکله 11 ائیلول [سپتامبر] سالدیریلارینین آردیندان ایلگی گؤرموش؛ سیقانونی ایسلام، ایران-باتی ایلیشکیلری باغلامیندا اینجهلهنن متنلر اولموشدور.
میشل فوکو، داها چوخ توپلومداکی داعمی دوغرولاری اینجهلهین بیر فیلسوفدو. نیچه و هایدگئرین دوشونجهلریندن اولدوقجا ائتکیلهنن فوکو، چالیشمالاریندا چوخلو کارل مارکس و سیگموند فرویودون فیکیرلری ایله موجادیله ائتدی. زیندانلار، پولیس، سیقورتا، دَلیلیک، ائشجینسللیک و سوسیال حقلر قونولاریندا چالیشدی. بوتون چالیشمالارینی مودئرنیتهنین بیرئیلر اوستوندهکی ائتکیسی و گتیردییی یئنی ایقتیدار ایلیشکیلری اوستونه قوردو. اؤته یاندان جئرارد راوولا وئردیگی ریپورتاژدا پوست-مودئرنیست یاخود پوست-یاپیسالچی اولاراق اؤلچولهنمهسینی رد ائتمیشدیر.
25 ژوئن 1984ده پاریسده یاخالاندیغی AIDS خستهلییی نهدنی ایله اؤلموشدور.


text:
ناروا ترانس فوتبال کولوبو
ناروا ترانس فوتبال کولوبو (اینگیلیسیجه: JK Narva Trans) بیر فوتبال کولوبودور. Meistriliiga دَستهسینده موسابیقه آپاریر. اوْیونلارینی دا ۱٬۰۶۵ نفرلیک ایستادیوملاریندا اوْیناییرلار.
قایناقلاردَییشدیر
- ↑ Narva Kreenholmi staadion (Estonian). Estonian Football Association. یوْخلانیلیب31 July 2018.
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«JK Narva Trans»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۷ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده ناروا ترانس فوتبال کولوبو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
» آزربایجان دموکراسی اوجاغی » میللی چالیشقانلارا سسلندی
حورمتلی آزربایجان میللتی
سایین میللی چالیشقانلاریمیز
بوگون میللی حرکتیمیز اونملی قازانجلار الده ائتمیشدیر و باشاری ایله یولونا داوام ائتمکده دیر.
بیلدیینیز کیمی یالنیز و یالنیز دوروموموزو دوزگون و اطرافلی چوزمک و یولوموزا چیخاجاق بوتون مانع لری و ائنیش – یوقوشلاری تانیماق بو باشاریلی سوره جین داوامینی تضمین ائده بیلر.
کئچمیشده دوغروجاسینا وورغولادیغیمیز دیل و میللی کیملیک مساله سی ، حرکتیمیزین باشقا آماجلارینی کولگه ده ساخلاییب و حرکتین آماجلارینی ساده جه میللی مساله ده خلاصه ائتمیشدیر.
اورتایا قویولان بو یالنیش تابلو سیاسی داورانیشلاریمیزی ائتگیلهمیشدیر ، بو اساسدا دونم- دونم سیاسی گروه و چالیشقانلاریمیزین بعضی «استراتژیک باخیشدان اوزاق» ، داورانیش و موضع لرینه شاهید اولموشوق.
سایین باجی- قارداشلار
آزربایجان میللتینین و عمومیتله ایراندا یاشایان بوتون تورکلرین هر یونلو سعادت و خوشبختلیگینی ساغلاماق حرکتیمیزین اساس آماجینی اولوشدورماقدادیر، میللی کیملییمیز ایسه اولدوغو کیمی سعادتیمیزین مرکزینده دیر و قاباریق شکیلده بیان اولونمالیدیر.
میللی حرکتیمیزی دوغرو یانسیتماق و اونون بوتون یونلرینه ایشیق توتماق ایچین بیر ایل بویونجا سورهن درین مباحثه لر و گئنیش فیکیر آلیش- وئریشی سونوجوندا و نئچه سایغی ده یر دوشونوروموزون قاتقی سی ایله » آزربایجان دئموکراسی اوجاغی » نین قورولماسینا قرار وئردیک.
بیرلیک ، کیملیک ، گوج و دایانیشما قایناغیمیز اولان بیر خورداد آیاقلانماسی ایل دونومونو » آزربایجان دئموکراسی اوجاغی » نین اعلان ائدیلمهسینه سئچمیشدیک آنجاق سسیمیزین سئچیم اونجه سی تارتیشمالاردا و سئچیم های- کویونده دوغرو یانسیماماسی احتمالی اوزهریندن قراریمیزی ائرتهلهدیک.
سئچیم سونراسی اولایلار و سونوجلاردان قایناقلانان اعتراضلار و بو اعتراضلارین طالعیمیزده اونملی ائتگی لر بوراخاجاغینا ایناندیغیمیز ایچین ، سیرادیشی اولاراق و اوجاغین مرامنامه و نظام نامهسینی آچیقلامادان عزیز میللی چالیشقانلاریمیزا سسلنمهیی دوشوندوک.
حورمتلی آزربایجان میللتی
سایین میللی چالیشقانلاریمیز
ایراندا سئچیم سیستئمی نین نهقدر عیبهجر اولدوغو هامیمیزا بللی دیر ، گوردویونوز کیمی، چوخلو میللی فعاللاریمیزدا بیلهرک و بو آنتیدئمکراتیک سیستئمی وورغولایاراق، معین هدفلر ایچین سئچیملره قاتیلدیلار ، حاقلاریمیزین بوتون خالق ایچینده یاییلدیغی ایچین و بو فعاللارین چالیشماسی سونوجوندا بوتون آدایلار چئشیدلی درجهده میللی حاقلاریمیزی قبول ائدیب و اونلارا سایغیلی اولاجاقلارینا سوز وئردیلر.
» آزربایجان دموکراسی اوجاغی » آدینا میللتیمزی و چالیشقانلاریمیزی بو قازانجا گوره تبریک ائدیریک ، بیزجه بویوک آرمانلارا چاتماق ایچین ساده جه سئویلن و گوزه ل شعارلار یئتمز بلکه امکانلاری تانییب و آرمانلاریمیزی خیردالاییب و اولچولو آددیملارا چئویرمکله سیاسی حرکتلریمیزین باشاری شانسینی تضمین ائده بیله ریک.
سایغی ده یر چالیشقانلار
میللی کیملیک و دیلیمیز باشدا اولماقلا ، مطبوعات آزادلیغی ، انسان حاقلاری ، چئشیدلی یاشام طرزلری حاققی ، قادین حاقلاری و ….. حرکتیمیزین آماجلاری سیراسیندادیر و گوجوموزون بللی اولچوسونو میللتیمیزی بو قونولاردا بیلگی لندیرمک و بو حاقلاری الده ائتمک ایچین آییرمامیز اوزون- مدت منافعیمیز اوچون گره کلی دیر.
شوونیزم ایله یاناشی ، توتالیتاریزم و استبداد باشدا گلن بویوک سورونوموزدور ، بونا آرتیق شوونیزم دوشونجه سینین استبداددان یارانماسی و یالنیز توتالیتر آتمسفرده یاشایا بیلمهسیده گوز اونونده دیر ، بو اساسدا اوز پرینسیپ لریمیزه دایاناراق ، استبداددا قارشی باشقا گوجلر ایله امکداشلیغیمیزین میللی منافعمیز اوغروندا اولدوغونو دوشونوروک.
بیزجه سیاست دنگه لرینی ساده لشدیریب ، آغ – قارا باخیش ایله بیزیم کیمی دوشونمهیهنلری شوونیست گورمک ، دوغرو داورانماغیمیزین بویوک انگلی دیر.
بوگون یاشادیغیمیز کودتا و سئچیم ساختاکارلیغی نی » بیزه هئچ دخلی اولمایان ، فارس شوونیزمی نین ایچ سورونودور » دئیه دهیرلندیریب، میللی حرکتیمیزی ساختاکار کودتاچی لارین کناریندا گوسترمک میللی منافعیمزه ترس و باشاباش ضرریمیزه دیر.
بیزجه ایراندا دمکراسی و آزادلیق ایسته ین جریانلاری و توتالیتاریزم طرفداری کوکدن دینچی لر آراسیندا یاشانان چاتیشمالاردا ، دمکراسی ایستهین لری دستکله مک ، ان آزیندان توتالیتریزمه قارشی دورماق میللی منافعیمیز قورویاجاغیمیز سئچه نک دیر.
خاتمی دونمینده یاشادیغیمیز چتینلیک و حاقلاریمیزین پوزولماسی آز اولمامیشدیر آنجاق او دونمی کئچن دورد ایل ایله توتوشدوراندا ، رفورمجولار حاکمیتینین بیزیم داها آرتیق خئییریمیزه اولماسی آچیقجا گورونمکده دیر.
» آزربایجان دموکراسی اوجاغی » حکومتایچی یاشانان چاتیشمالاری و گئنیشلنمکده اولان چاتلارین ، میللتیمیزه اوغورلو اولاجاغینی دوشونوره ک ، فیکیرلرینی سایغی ده یر میللی چالیشقانلاریمیزا سونور:
– سئچیم ساختاکارلیغینی قیینییاراق ، سئچیم سوره جینین یئنی دن و اولوسلار آراسی ناظرلرین قاتیلماسی ایله باشلانماسینی ایسته ییریک.
– سونوج آلینجایا قدر دایانماق ، سایین مهدی بی کروبی و میرحسین موسوی نین اخلاقی گووره ویدیر ، بوتون خالق ایله یاناشی اعتراضلارین داوام ائتمه سین لازیم گوروب و بو سوره جی دستکله ییریک.
– آزربایجان میللتی نی و سایغی لی چالیشقانلاریمیزی دیقتله اولایلاری ایزله مه یه و پرینسیپ لریمیزی ساخلایاراق ، اعتراضلارا قاتیلماغا دعوت ائدیریک.
– بوتون توتوقلانانلارین شرط سیز آزاد ائدیلمه سینی طلب ائدیریک اوزه ل لیکله سئچیم اونجه سی آزربایجاندا ، خاتمی یه اعتراض آکسییالاریندا توتوقلانان دیلداشلاریمیزین آزاد بوراخیلماسینی وورغولاییریق.
– پلیس و امنیت گوجلرینین انسانلیق و قانون دیشی داورانیشلارینی محکوم ائدیب و دیکتاتورلوق قوللوقچوسو اولماق یئرینه خالقین حاقلاریندان یانا اولماغا چاغیریریق.
آزربایجان دموکراسی اوجاغی
28 خورداد 1388


text:
آلکساندر فلمینق
آلکساندر فلمینق اینگیلیسجه: Sir Alexander Fleming، (دوغوم گونو: ۶ اوت ۱۸۸۱ اولوم گونی: ۱۱ مارس ۱۹۵۵ میلادی (۷۳ یاش)) پنسیلینی کشف ائدن ایسکاتلند اصیل بؤیوک بریتانیالی باکتریولوقو.
فعالیتی[دَییشدیر]
آلکساندر فلمینق ایسکاتلندنین لوکفایلد شهرینده آنادان اولوب. ایکی ایل کیلمرنوکداکی آکادمیدا تحصیل آلدیقدان سوْنرا بیرینجی دۆنیا ساواشی باشلایانا قدر مقدس مری خستخاناسیندا ایشلهدی. مۆحاریبه دؤورونده جبههلرده اوْلدو. جبههلرده قوللوق ائتدیی مدت عرضینده اسکرلرین عفونتلار سببیندن قورخونج شکیلده اؤلمهلرینه شاهید اولموشدو. مۆحاریبهدن سوْنرا مقدس مئری خستخاناسینا گئری دؤندو و آراشتیرمالارینی آنتی سپتیکلر مؤوضوسوندا گوجلندیردی. آلکساندر فلمینق هر ایکی کشفینی ده ۱۹۲۰-جی ایللرده تصادف نتیجهسینده ائتمیشدیر. ایلک کشفی اوْلان لیزوسوم آلکساندر فلمینقین ایچینده باکتریا شبکهسی اوْلان قابلارین ایچینه آسقیرماسی نتیجهسینده میدانا گلمیشدیر. بیر نئچه گوندن سوْنرا موشاهیده ائتدی کی، موکوسلا تماسدا اوْلان بؤلگهدهکی باکتریالار اؤلوب لندندا مقدس مری خستخاناسیندا پئیوند بؤلمهسینده ایشلدیی ۱۹۲۴-۱۹۴۸-جی ایللرده علمی آراشتیرمالار آپارمیشدی. ۱۹۲۷-جی ایلدهن پنسیلیوم نؤوندن اوْلان بیر کیفین خصوصیتلرینی تدقیق ائتمهیه باشلادی. چیبانلارا سبب اوْلان باکتریالارین چوخالدیلماسی زامانی هاوادان گلن بعضی ایسپورلارین اونو گؤی-یاشیل رنگلی بیر کیف لکهسی کیمی ایحاطه ائدرک باکتریالاری اؤلدوردویونو موشاهیده ائتدی. ۱۹۲۷-جی ایلده پنسیلیوملا باغلی باکتریولوژی آراشتیرمالارینی بیتیرمهسینه باخمایاراق مادی چاتیشمازلیقلار سببیندن ماددنین ایستئهسالی ۱۹۳۹-جو ایله قدر لنگیدی. سئر هووارد فلوری، ارنست چئین کیمی عالیملر اونا کؤمک ائتدیلر. بیرلیکده پنسیلینین فارماکولوژی و کلینیک آراشتیرمالارینی آکسفورددا بیتیردیلر. صنایع اۆصولو ایله پنسیلین ایستهصالینا ایلک دفعه آمریکا بیرلشمیش ایالتلری-دا باشلاندی. اونا کؤمک ائدن ایکی دوستو ایله بیرلیکده ۱۹۴۵-جی ایلده فیزیولوژی و طیب اوزره نوبل اؤدولی ایله تلتیف اولوندولار. آلکساندر فلمینقین یازمیش اوْلدوغو ان اساس اثری پنسیلینین پراکتیکادا ایستیفادهسی آدلی کیتابیدیر.
پنسیلین[دَییشدیر]
آلکساندر فلمینقین لابوراتوریاسی همیشه داغینیق اولوردو. ۱۹۲۸-جی ایلین سپتامبر آییندا بۇ وضعیت اونون اۆچون فایدالی اوْلدو. لابوراتوریاسینین موختلیف یئرلریندا اوْلان سیناقلارینی نیزاملاماغا چالیشیردی. اونلاری سیرالایارکهن هر بیرینی دقتله نظردن کئچیریردی. بۇ زامان غریبه گؤبلک کولونییاسی موشاهیده ائتدی. بۇ گؤبلک کولونییاسی قیزیلی ایستافیلوکوکک باکتریاسی اوْلان قابلاردا اینکیشاف ائتمیشدیلر. دقتله تدقیق ائتدیکدن سوْنرا آلکساندر فلمینق بۇ گؤبلکلرین زررلی باکتریالاری اؤلدوردویونو موشاهیده ائتدی. بونون اهمیتینی باشا دوشدو و ۱۹۲۹-جو ایلده پنسیلین آدلاندیردیغی ماددنین کشفی ایله باغلی مقالهسی درج اولوندو. آلکساندر فلمینق عادتاً باغچا تورپاغی ایله آراشتیرمالارینی آپاردیردی. بۇ کیمیاچی اۆچون اوْلدوقجا چتین ایش ایدی، چونکی باغچا تورپاغینی آنالیز ائتمک، المک، ایچینده دوزگون گؤبلکلری چوخالتماق اوزون و زحمت طلب ائدن پروسسدی. او، کشفینی داها دا تکمیللشدیره بیلمهدی. اونون کشفینین حال هازیرکی وضعیتینه گلمهسی ایکی عالیمین، هووارد فلوری و ارنست چئین آدی ایله باغلیدیر. اونلار پنسیلینی تکمیللشدیرهرک تأثیرلی حالا گلمهسینی حیاتا کئچیرتدیلر. بۇ آراشتیرمالار نتیجهسینده ایکینجی دۆنیا ساواشی و داها سوْنرالار چوخلو اینسانین حیاتی خلاص اوْلدو.
اؤدوللاری[دَییشدیر]
آلئکسانر فلمینق آراشتیرمالارینداکی اوغورلاری سببیندن ۱۹۴۴-جو ایلده جنگاور تیتولونا لایق گؤرولدو. فلمینق، فلوری و چین ۱۹۴۵-جی ایلده فیزیولوژی و طیب اوزره نوبل اؤدولی ایله تلتیف اولوندولار. ایکینجی دۆنیا ساواشینده کشفی نتیجهسینده میلیونلارلا اینسانین حیاتینین خلاص اولماسی فلمینق اۆچون داها اؤنملی ایدی. آلکساندر فلمینق مایکل هارتین یازدیغی تاریخین ان نفوذلو خادیملرینین سیاهیسی اینگیلیسجه: List of the Most Influential Figures in History اثرینده ۴۳-جو یئرده ایدی. او، همچینین رسسام جئیمس ماکنئیل اویستلئرین دعوتی نتیجهسینده ۱۸۹۱-جی ایلده قۇرولموش و هر ساحهدن عضولری اوْلان چئلسی اینجه صنعت کلوبونون عضوو اولموشدور. فلمینق میکروب رنگلهمهلری ایله کلوبا عضو قبول اولونموشدور. باکتریالار گؤرونمز ایدی. فلمینق اونلاری پارلاق رنگلرله بویایاراق گؤرونمهلرینی تامین ائتمیشدی. بۇ اۆصولدان هله ده لابوروتورییالاردا ایستیفاده اوْلونور.
اؤلومو[دَییشدیر]
آلکساندر فلمینق ۱۱ مارس ۱۹۵۵-جی ایلده ۷۳ یاشیندا اولارکهن اورک توتماسی نتیجهسینده اؤلدو. کشفی ایله چاغداش طیبین آنتیبیوتیکلره یاناشماسینی دییشدیرمیش، میلیونلارلا اینسانین حیاتینی خلاص ائتمیشدیر.
همچینین باخ[دَییشدیر]
خاریجی کئچیدلر[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ (۱۹۵۶) «Alexander Fleming ۱۸۸۱-۱۹۵۵». Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society ۲: ۱۱۷–۱۲۶. DOI:۱۰.۱۰۹۸/rsbm.۱۹۵۶.۰۰۰۸.


text:
Aug 5, 2016
روح بیلیمی باخیشیندان فاناتیزم (اجتماعی بویوتلار) - 4
درویش اوغلو
بو یازینین اؤنجه کی بؤلوملرینده فاناتیک شخصیت تیپینین اولوشوم شرطلرینی، فیکیر، دوشونجه و دویغو دوزلگه سینی و فاناتیک شخصیتین اؤزللیکلریندن بیر پاراسینی آچیقلاماغا چالیشدیم. بونون یانیندا بیر توپلومون تاریخی گلیشیمینین، اینانجلارینین، عنعنه لریین و رسم و رسوماتینین جمعی بیلینج اولاراق بیرئیین روح دوزلگه سینین (ساختارینین) اولوشوموندا بؤیوک رول اوینادیغینی بیلیریک. جمعی بیلینجین بیرئی (فرد) اوستونده کی ائتکیسی (تأثیری) هاوانین، گونش ایشیغینین، جفرافی اؤزللیکلرینین بیرئی اوستونده کی ائتگیسی قدر ائتگین (مؤثر) و عینی زاماندا بیرئی طرفیندن آنلاشیلماز اولدوغونا دققت یئترمگیمیز گرکیر.جمعی بیلینجین بیرئی اوستونده کی اتگیسینین ان آیدین و آچیق مثالی دیل دیر. تبریزده، اردبیلده، اورومیه ده دونیایا گلیب، بؤیوین بیر انسان اؤز اختیاری و اؤز سچگیسی اولمادان آذربایجان تورکوسو دانیشار، (توپلومون چوخونلوغوندان سؤز ائدیرم، زورلامالی استثنالاردان سؤز گئتمیر). بیرئی ایچینده یاشادیغی توپلومون دینینی، عنعنه لرینی و جمعی بیلینجی اولوشدوران اینانجلاری اؤزونون اختیاری و انتخابی اولمادان منیمسه مک زوروندا قالیر. تاریخی بویوتدان باخارساق، یوز ایللر بؤیونجا اسلام دینینین دگیشمز و دوگم قایدا قانونلارینا گؤره یاشامیش بیر توپلوم اولان گونئی آذربایجان توپلوموندا، یوخاریدا آنلاتدیغیم پروسه ایچینده، فاناتیک شخصیت توپلومون اورتالاما (میانگین) شخصیتی اولموشدور. فاناتیک دین قایدا قانونلارینا، فاناتیک رسم و رسوماتا قارشی چیخان آیدینین دا آیدینلیغیندا بیر فاناتیزم وار. بئله بیر توپلوم ایچینده گلیشن، گؤرونورده هئچ بیر دین ایله ارتباطی اولمایان و یئنه گؤرونورده دینه قارشی اولان مارکسچیلیق، لنینچیلیق، مائوچولوق، انورخوجه چیلیک کیمی فیکیر آخیملاری دا فاناتیک فیکیر آخیملاری دیر. فاناتیک بیر توپلومدا اورتالاما شخصیت تیپی فاناتیک شخصیت اولدوغو کیمی، بو توپلومون "آیدینلاری" دا بو اؤزللیکدن استثنا دگیل. بو فیکیر آخیمی دا اسلام دینینین زامان ایچینده سنی وشیعه قوللارینا آیریلدیغی کیمی، اصلینده بیر آنا فیکیرین زامان ایچینده آیری آیری قوللارا آیریلماسینا معروض قالیبدیر. سنی و شیعه قوللارینین هر بیرینین یئنه اؤز ایچینده اسماعییلان، افطحیه، شمیطیه و مالکی، حنفی، شافعی، حمبلی و .... کیمی آلت قوللارا آیریلدیغی کیمی مارکسچی فیکیر آخیملاری دا هر بیری اؤز ایچینده آلت قوللارا آیریلماقدادیر. کارل مارکس و فریدریش انگلس فاناتیک دینلرده کی (پیغمبر) ین یئرینه اوتورور. مارکسچی فیکیر آخیمینین بوتون قوللاری اوچون مقدس و مطلق دیر. کارل مارکسین یازدیغی کاپیتال کیتابی دا فاناتیک دینلرده کی (مقدس) کتابین یئرینه اوتورور. بو کیتابا مارکسچی فیکیرآخیملارینین هئچ بیرینده ان کیچیک شک و شبهه اولونمامالی دیر. آنجاق بو کتابلارین دا اصلی نسخه سینی، ترجمه، تفسیر و تحلیل یوخ، کارل مارکسین اؤز یازدیغینی اوز یازدیغی دیلده اوخویوب آنلایانلارین سایسی ایکی الین بارماقلارینین ساییسینی آشماز. تقی ارانی، بزرگ علوی، احسان طبری، نورالدین کیانوری و بیر نئچه نفر داها. بونلار مجتهدلر و علما دیرلار. قارا میلت (سیاهی لشکر) آنجاق بو مجتهد و علمانین یازدیغی تفسیر و تحلیل ایله یئتینمه لی (اکتفا ائتملی) دیر. بو سئویه نین آلتیندا قول آییریملاری باشلاییرلار. لنینچیلیک یوخسا مائوچولوق. استالینه شک اولونار می یوخسا اولنماز می؟ مطلق و دگیشمز حؤکملر ایسه "دیکتاتوری پرولتاریا و انترناسیونالیزم پرولتری دیر. قاریشقادان، آسترولوگی یه (اولدوز و کیهان بیلمی) قدر، موسیقی دن سرطان خستلیگینه قدر وار اولان بوتون گؤرونگه لری آچیقلاماغا قادر اولان دونیا گؤروشو ده "ماتریالیزم دیالکتیک" دیر. بو فیکیر آخیمینی آیاقدا توتان انسانلار دا فاناتیک بیر دینی آیاقدا توتان انسانلار کیمی فاناتیک شخصیت تیپلری دیرلر. اؤز ذهنلرینده مطلقلشدیردیکلری دوگم لار ایله مقدسلشدیردیکلری شخصیتلرین بویوروقلاری نین جیزدیغی جیزیغین ایچینده فیکیرلشیرلر و بو جیزیغین ائشیگینه چیخماغا جسارت ائتمیرلر.
من بو یازیدا کارل مارکسین و فریدریش انگلسین فیکیر و دوشونجه لرینی نقد ائتمیرم. آنجاق بو انسانلارین مقدس اولمادیقلارینا و بو انسانلارین فیکرلرینین (هر انسان و هر فیکیر کیمی) مطلق اولمادیغینا اینانیرام. بوتون وارلیق و البته کی انسانی جامعه لرین هامیسی دایانماز بیر دگیشمه و گلیشمه پروسه سی ایچینده اولدوغونا گؤره، بیر فیکیرو دونیا گؤروشونون مطلق و دگیشمز اولدوغونا اینانماق بو دونیا گؤروشونو عینی و اوبژکتو فاکتورلاردان ایزوله ائدیب، تحجره و داشلاشماغا چکمک دیر. بو باخیش آچیسیندان ایستر کارل مارکسین، ایسترسه تانرینین بویوروقلارینی دگیشمز و مطلق معیار اولاراق قبول ائدن ایکی انسانین دونیا باخیشینین بیری – بیریندن فرقی یوخدور.
کارل مارکس آلمانلی و عؤمرونون چوخونو آلماندا یاشامیش و آلماندا فعالیت ائتمیش بیر حقوقچو، اقتصادچی و فیلسوف ایدی. طبیعتاً کارل مارکسین فیکیلرینی اوخویوب آنلایابیلنلرین چوخو دا آلمانلی، یوخسا آلمان دیلینه مسلط اولان انسانلار اولمالیدیرلار. کارل مارکسین فلسفه، دونیا گؤروشو و توپلومسال فیکیرلرینی ده بیرینجی یول بیلیمسل و متودیک اولاراق نقد ائدنلر یئنه آلمانلیلار ایدی. 1924 ایلینده آلمانین فرانکفورت شهرینده قورولان بیر توپلومسال آراشدیرما انستیتوسو هگلین، کارل مارکسین و زیگموند فرویدون دونیا گؤروشلرینی دگیشمکده اولان اجتماعی شرطلره گؤره اویغونلاشدیرماغا باشلامیشدیر. بو انستیتونون قوروجولاری و فعاللاری ایچینده دونیا مشهورو روح بیلیمچیسی اریک فروم دا وار ایدی. سونرالاری اوروپا مارکسیستلری، یاخود اویروکومونیسم آدی ایله تانینان بو فیکیر آخیمی دیالکتیک ماتریالیزیمین "هر شئی دگیشمکده دیر" اصلینی بو دونیا گؤروشونون اوزونون اوستونده ده اعمال ائتمکده ایدی. "هر شئی دگیشمکده دیر" اصلی البته کی بیر فیکیر آخیمینین دا بو دگیشن هرشئیه آیاق اویدورماسی گرگینی احتوا ائتمکده دیر. فاناتیک دوشونجه سیستمینین یایغین و اورتالاما فیکیر سیستیمی اولدوغو اورتا شرق اؤلکه لرینین آیدینلاری ایسه کارل مارکسین و فریدیش انگلسین فیکیرلرینی آنجاق اؤز دوشونجه سیستملرینه اویغونلاشدیراراق مطلقلشدیریب، دگیشمز بیر ایدئولوژی حالینه گتیریبلر. بو فاناتیک مارکسچیلار اؤز فاناتیزملریندن حرکت ائدرک اویروکومونیسم فیکیر آخیمینی "خائن"، "اوپورتونیست" "ملایم" "دگمه منه دگئمه ییم سنه" کیمی صفت لر ایله بزه ییب و بو فیکرآخیمینی آلچاقلاماغا چالیشارلار. دئملی اؤلو قالخیب میردشیری یوور.
فاناتیک دوشونجه چرچووا سیندا اسیر اولان انسان اؤز دویغو و تجربه لرینه یوخ، دگملارینا دایاناراق دوشونه بیلر. فاناتیک مارکسچی دوشونجه یه منسوب فاناتیک بیر "آیدین" بیر گؤرونگه نی آچیقلاماغا چالیشدیغی زامان، "کارل مارکسین بیر سؤزو وار......کی ..... دئملی بو مسئله نین چیخیش یولو بئله اولمالی دیر" کیمی بیر منطق قاباغا آپارار.
اؤز تجربه لریمدن بیر نئچه سی:
مین اوچ یوز اللی آلتی دا، ایران اسلام جمهوریتی داها قورولمامیش ایکن، تانیدیغیم یولداشلاریمدان بیریسی، ایگیرمی یاشلاریندا بیر جوان، آغیر روحی بحران دا ایدی. بیزدن بیر نئچه یاش داها بؤیوک اولان، اونیورسیته ده تحصیل آلماقدا اولان و اوگون بیزیم اوچون بیر آیدین، بیر اؤنچو (پیشرو) کیمی گؤرونن بیر نفر، آغیر روحی بحرانداکی دوستوموزا، "لنینین یک قدم به پیش، دو قدم به پس کیتابینی اوخوسان، محکم بیر دونیاگؤروشو تاپارسان و اؤزوه حاکم اولارسان" دئیه اوگوت وئردی. بوگون، قیرخ ایل سونرا، روحی بحراندا اولان او یولداشیمیزین درین و اوزون زامانلی بیر معالجه یه احتیاجی اولدوغونو هله ایندی آنلاییرام.
مین اوچ یوز آلتمیش دؤرد ایلینده آلمانین فرانکفورت شهرینده مارکسچی ـ لنینچی آیدینلارین بیر آرایا گلدیگی بؤیوک بیر ییغینجاقدا خانبابا تهرانی (آلماندا تحصیلات آلمیش، تانینمیش تجربه لی بیر سول آیدینی) دانیشماسینین ایچینده، اوروپادا اولان بو یاریمچیلیق دمکراسی نین شوروی و چین ده اولان سوسیالیزم دن داها چوخ سوسیالیسیتی اولدوغونو آچیقلادی. خانبابا تهرانی بو دانیشیغیندا کیتابدان اوخودوقاریندان دانیشمیردی. ایللر بویو یاشادیغی چین توپلوموندا و یاخیندان ارتباطی اولان آیری سوسیالیستی توپلوملار ایله یاشادیغی اؤز تجربه لریندن دانیشردی، دئملی وار اولان عینی شئیلردن دانیشدیردی. آنجاق بیزیم او زامانکی، کیتابدان اوخودوقلاری حؤکملری مطلقلشدیرمیش مارکسچی ـ لینینچی آیدینلاریمیز بو آدامی "تروتسکیست مرتد" آدی ایله هوولادیلار. بو انسانلارین واقعیتی قبول ائتمک یئرینه ذهنلرینده کی مطلقلیکلری واقعیته یوکلمکده اسرار ائتدیکلری آیدین دگیل می؟
مین اوچ یوز آلتمیش دؤرد ایلینده، آلماندا، بوخوم شهرینده منی اوزاقدان تانییان بیر یولداش منی تظاهرات ائتمک اوچون چاغیردی. اونلارین قویدوغو تظاهراتا گئتمک اوچون کؤنولسوز اولدوغومو حس ائدینجه منیم فیکریمی اؤیگرنمه گه چالیشیردی:
سنین فیکرین شوروی باره سینده نه دیر؟
تانیمادیغیم بیر اؤلکه دیر.
چوخ گؤزل، افغانستان باره سینده نه فیکر ائیردسن؟
شوروی افغانستانی اشغال ائدیب.
نه؟ اشغال! اشغال دگیل، یاردیم دیر. باخ، لنین دئمه میش می کی سوسیالیست بیر اؤلکه، قونشو، قاردش بیر اؤلکه نی اشغال ائتمز! شوری سوسیالیسیتی بیر اؤلکه دیر. دئمک کی افغانستاندا حضورو اشغال اولابیلمز، یاردیم دیر.
بو شکیلده دوشونن بیر انسانین بللی شخصیت لری مقدسلشدیردیگی و داشلاشمیش، متحجر و دگیشمز دوگملاردان یولا چیخدیغی آیدین دگیل می؟
بونو دا قید ائتملییَم کی قیرخ ایل اؤنجه بیزیم بیر پارا "آیدین" مارکسچی ـ لنینچی وطنداشلاریمیز طرفیندن "افغانستان سوسیالیسیتی" آدلاندیریلان توپلومدا، قیرخ ایل سونرا انسان داشلاماق، باش کسمک، ال کسمک، انسان شاللاقلاماق و بونا بنزر ایشلر، هله ده دین و توپلومسال قایدا – قانونلارینا عاید، و بالفعل عمله کئچیردیلمکده دیر. بو توپلومو، قیرخ ایل اؤنجه کی حالی ایله، "سوسیالیست" آدلاندیران انسانین واقعیت دن نه قدر اوزاق اولدوغو، و بو ادعاسینین آنجاق حؤکملره و دوگملارا دایاندیغی آچیق دگیل می؟
مارکسچی، لنینچی، مائوچو دوشونجه آخیمینین منسوبلارینین ایچینده اولان عنعنه لر، حراملار، مکروه لار و ثوابلار دا وار ایدی. تبریز اونیوزسیته سینده "خصوصیات دختر انقلابی" باشلیغی آلتیندا بیر بیلدیری اللرده گزردی. "دختر انقلابی نباید دامن کوتاه بپوشد، دختر انقلابی نباید ناخنهایش را لاک بگذارد، دختر انقلابی نباید توی جمع بلند بخندد......" بونلار اؤزومدن چیخارتدیغیم جوک و لطیفه دگیل.
بو فیکیر آخیمینین منسوبلارینین اؤزونه خاص موسیقی سلیقه سی ده وار ایدی. "شور امیرف" (بوتون سنفونی لرین هامیسنین آدی "شور امیرف" ایدی)، کوراوغلو اوپراسی کیمی بیر پارا موسیقی لری دینلمک ثواب ایدی. فارس دیللی مارکسچی – لنینچیلردن بیر پاراسی بئله کوراوغلو اوپراسینین حیرانلاریندان ایدیلر، رشید بهبدوفون حیرانلاریندان ایدیلر. مرضیه، داریوش رفیعی کیمی اوخویانلاری دینلمک مکروه ایدی، گوگوش کیمی اوخویانلار ایسه حرام ایدی.
بو فیکیر آخیمینین باش چکنلرینین نطق لری یوزده دوقسان بئله باشلاردی: "رفیق استالین در جواب سئوال احمقانه تورتسکی مرتد که مزبوهانه میکوشید رهنودهای داهیانه رفیق لنین را زیر سئوال ببرد، مینویسد......دیکتاتوری پرولتاریا جامعترین و عالی ترین شکل دمکراسی است، چرا که بر مبنای منافع طبقه کارگر عمل میکند......
بللی شخصلرین مقدسلشدیریلمیش و بللی دوگم لارین دگیشمز حؤکملر اولدوغو گؤرونمور مو بو دوشونجه سیستمینده؟
بوگونکو گونئی آذربایجانلی مارکسچی – لنینچی وطنداشلاریمیزین میللی شعورا قارشی دوشمانلیق ائتمکلری، داشلاشمیش و متحجر دوگملارینین، مارکسچیلیق – لنینچیلیگین حؤکملریندن بیری اولان "انترناسیونالیسم پرولتری" نی آشابیلمدیکلریندن دیر. مارکسچی – لنینچی دوشونجه آخیمیندا میللی شعور "ناسیونالیسم" اولاراق تانینیر و "فاشیسم" ایله عینی آنلامدا ایشلنیلیر. دئملی "ناسیوناسیت" اولان هر کس، شرایطینه و ناسیونالیسمینین ایچریگینه (محتواسینا) باخمادان "فاشیست" دیر. لنین و استالین یولداشلار زامانلارینداکی آذربایجان و قیریم - تاتارلارین میللی حرکتلرینی باسیب، ازیب ییخمادیلار می؟ میللی شعورو قبول ائتمک، لنین و استالین یولداشلارین مقدسلیگینه، "انتریاسیونالیسم پرولتری" دوگم و حؤکمونه آیقیری دیر. فاناتیک بیر مارکسچی – لنینچینین بوگون میللی شعورو منیمسه مه سی، فاناتیک بیر مسلمان اوچون قران آ شک ائتمک قدر چتین و امکانسیزدیر. گؤنئی آذربایجانلی مارکسچی لنینچی وطنداشلاریمیزین آذربایجان ناسیونالیسمینی "فاشیسم" ایله یان – یانا قویدوقلارینا قارشین فارس فاناتیک ناسیونالیسیمنی "فاشیست" اولاراق تانیمادیقلارینین و فارس فاناتیک ناسیونالیسیمنه قارشی ساواشمادیقلارینین ندنی ایسه، فارس فاناتیک ناسیونالیسمی حاکم بیر میللتین، دؤلتین آرخاسیندا اولدوغو بیر میللتین ناسیونالیسیمی اولدوغودور. قدرتده و حوکومتده اولانا باش ایگمک، یالتاقلیق ائتمک، اونا قارشی ساواشماقدان داها راحات دیر.
روح بیلیمی باخیمیندان ایسه بئله بیر باش ایگمک و یالتاقلیغین ایچ مکانیزمینی "اجتماعی مازوشیزم" آدلی یازیمدا آچیقلاماغا چالیشمیشام. بو یازینی اوخومامیش اولان دیلداشلار اوچون بو یازینین بیر پارچاسینی بوردا تکرار ائدیرم:
روح بیلیمینده (پسیکولوژی) ده بیرئسل (فردی) مازوشیزم انسان وارلیغیندا اولان و طبیعی شکلینده ایچدن ائشیگه ساری بیر آگرسینون ائشیگه ساری یول تاپابیلمه دیگیندن بیرئین اؤزونه دؤنوشو و اؤزونو، اؤز اینجیتمه، اسگیکلیک دویغوسو، دگرسیزلیک دویغوسو و بو دویغولاردان ایلری گلن، گوجلویه باش ایگمک، اؤزونو ساوونابیلمَمک، گوجلونو ایده آلیزه ائتمک و هدفسیز یالتاقلیک شکلینده بیر تئرپنیش (رفتار) اولاراق گؤرون بیر شخصیت اؤزللیگی دیر. دئملی بیر انسان اوشاقلیغیندان باشلایاراق، حدیندن آرتیق ایته لَیجی، رد ائدیجی، آلچاقلاییجی و اؤنمسمز بیر محیطده یاشارسا، ایستکلرینی اؤز گوجونون اِعمالی ایله اله گئتیرمک یولوندا اومودسوزلاشارسا، ایستکلرینی یالوارماقلا، مظلوملوق گؤستریسی ایله، اؤزونو حقیر گؤسترمکله، اؤزونو ایجیتمکله، گوجلویه یالتاقلیق ائتمک ایله اله گئتیرمک یولونو سئچه بیلر. بئله بیر یولو سئچمک ایله اؤز ایستکلرینه چاتابیلن بیر انسان، زامان ایله بو تئرپنیشی اؤزونه یاشام استراتژی سی ائده بیلر. اوزون زاماندا بو یاشام استراتژیسی او انسانین شخصیت اؤزللیگینه دؤنوشه بیلر و بئله جه "مازوشیست شخصیت" اورتایا گله بیلر. مازوشیزم، بیر شخصیت اؤزللیگی اولدوقدان سونرا آرتیق هر زامان و هر یئرده وار اولان بیر دیوغو و هر زاما و هر یئزده اؤزونو گؤسترن بیر تئرپَنیش شکلینه دؤنوشه بیلر. (بو نئچه سطیرده آنلاتیلان بو موضوع اوخویان اوچون آنلاشیلماز ایسه، بو موضوع نون یوزلرجه صفحه آچیقلانماسی و آنلاتیلماسی گرکن بیر موضوع اولدوغوندان دیر. بو موضوع نون آیدینجا آچیقلانماسی و آنلاتیلماسی بو قیسسا یازینین چرچوه سینه سیغماز)
بیرئیسل اولاراق گؤرونن بیر پسیکولوژیک اؤزللیک، اؤزونو توپلومسال اولاراق دا گؤستره بیلر. دئملی بیر توپلومو اولوشدوران بیرئیلرده اؤز اینانج، اؤز گوجونه دایانابیلمک اؤزللیگی، عصیان و حاکمه باش قالدیرماق ایله ایستکلرینه یئتیشمکدن اومودسوزلاشمیشلیق، یایغین بیر پسیکولوژیک اؤزللیک شکلینه گلمیش ایسه، بو اؤزللیک اؤزونو، استقلال دویغوسونون اسگیکلیگینده، باغلیلیق (وابسته گی) ائیلیمی، مظلوملوق دویغوسوندا، آیریلارینی اؤزونه حاکم ائتمک ایستگینده، اؤزونه یوخ، آیریلارینا دایانماق ایستگینده و اؤزونو یوخ، اؤزگه لری ایئده آلیزه ائمک ائیلیمینده (تمایل)، قضا و قدر قارشیسینا محکوملوق دیوغوسو و .... گؤستره بیلر. بئله بیر اؤزللک اؤزونو او توپلومون دیلینده، کولتورونده، مذهبینده، سیاستینده و یاشام فلسفه سینده گؤستره بیلر. و بئله جه او توپلومون بارز و حاکم سوسیال پسیکوژیک اؤزللیگی شکلینده گؤرونه بیلر.
خالق دیلی و محاوره ده:
بیر آلمانلیدان "کئفین نئجه دیر؟" دئیه سوروشولدوغوندا، "یاخچیام، یاخچی دگیلم، پیس دئگیلم، اؤزون نه جورسن؟" کیمی بیر جواب وئرر
بیر ایتالیالیدان "کئفین نئجه دیر؟" دئیه سوروشولدوغوندا، او دا آلمانلینین دئدیکلریندن بیریسینی دئیر، یاخود ایتالیا توپلومونا خاص بیر مزاح ایله، "مطبینیز هاردادیر؟" دئیه سوروشابیلر.
بیر قوزئی آذربایجانلی دان "کئفین نئجه دیر؟" دئیه سوروشولدوغوندا، او دا گئنه یوخاریدا ساییلان جوابلاردان بیریسینی وئرر.
بیر فارس ویا گونئی آذربایجانلیدان "کئفین نئجه دیر؟" دئیه سوروشولدوغوندا، "نوکرم، کیچیگم، خاک پاتم، مخلصم، زیر سایه شما..." و.... بو سایاقدان سؤزلر دئیر. دئملی بیر یاندان اؤزونو تحقیر ائدرکن، اؤزونون دگرسیز، گوجسوز، خسته حال، یالواریش دولوسو، گؤستررکن، اوبیر یاندان دا سوروشانا یالتاقلیق بیلدیرن، اونو اوجالارا قاوزایان، دئملی ایده آلیزه ائدن دئیملر.
شعر و ادبیاتدا:
مژده ای دل که مسیحا نفسی می آید
که ز انفاس خوشش بوی کسی می آید.
.....................................
یار دارد سر آزردن حافظ یاران
شاهبازی به شکار مگسی می آید.
بنشسته ام من بر درت تا بوک برجوشد وفا
باشد که بگشائی دری گویی که برخیز اندرآ
.............................................
ای بر درت خیل و حشم بیرون خرام ای محتشم
زیرا که سرمست و خوشم زان چشم مست دلربا
(جلال الدین رومی)
اولدوز سایاراق گؤزلمیشم هر گئجه یاری
گج گلمه ده دیر یار یئنه اولموش گئجه یاری
................................................
یاتمیش هامی بیر اللاه اویاقدیر داها بیر من
مندن آشاغی کیمسه یوخ اوندان دا یوخاری
محمد حسین شهریار
دئگیلسن چوْخدان، ائی گردون، جاهان سئیرینده یوْلداشیم،
نوْلا خم اوْلسا قددین، سندن آرتیقدیر منیم یاشیم.
ترازویی-عیاری-مؤهنتم بازاری-عشق ایچره،
گؤزوم هر دم دوْلوب، مین داشه هر ساعت دگر باشیم.
سیریشکیم آل، باغریم پاره، بیر کۇهی-بلایم کیم،
همیشه لالوو لعل ایله رنگیندیر ایچیم، داشیم.
منه مانند بیر دیوانه صۇرت باغلاماز، گۇیا،
قلم سێندیردی تصویریم چکندن سوْنرا نقاشیم.
فۆضولی، خازینی-گنجی-وفایم، اوْل سببدندیر،
گۆهرلر تؤکدو ایسراف ایله بۇ چشمی-گۆهرپاشیم.
محمد فضولی
بونلار آنجاق بیر – ایکی سئچیلمیش نمونه دیر. ادبیاتیمیز بئله دئیملر ایله دولودور. اصولاً منظوم ادبیاتیمیزین بؤیوک بؤلومو بئله دئیملردن اولوشور.
سوزو قیسسالتاجاق اولورسام: ایستر کئچمیشیمزده، ایستر بوگونوموزده سوسیال مازوشیزم بیزیم کولتوروموزن آیریلماز بیر پارچاسی اولموشدور. بو فنومنین تاریخی کؤکلرینی آختارماق بو قیسسا یازینین چرچوه سینه سیغماز و اؤزو اؤز باشینا بؤیوک بیر آراشدیرما گرکدیرن بیر ساحه دیر.
فاناتیک شخصیت اؤز تجربه و دویغولارینا دایاناراق بیر دونیا گؤروشو گلیشدیره بیلمدیگینه گؤره هرزامان بیر رهبره، بیر اؤنچویه احتیاج حس ائدر و بئله بیر اؤنچوسو اولمادیغی زامان اؤزونو آوارا، دگرسیز، آنلامسیز حس ائدمگه باشلار. دین ایدئولوژیلرینین بیریسینه، یوخسا سیاسی، فلسفی گؤروشلرین بیریسینه منسوب ایسه، مرجعلری و اؤنچولری حاضیردیر. بئله بیر فیکیر آخیمینا منسوب دگیل ایسه، سعدی، حافظ، فریدریک نیچه، ژان پل سارتر ویا بونا بنزر بیریسینی تاپیب، اؤزفیکیرلرینی بو اؤنچوسوندن آلار. بو قدر اینتلکتوئل دگیل ایسه ده کندخدا، بویوک آتاسی و یا بونا بیزر بیریسیندن بیر بوت دوزلدیب اونو اؤزونه حاکم ائدر. اریک فروم بو موضوع نو "آزادلیق قورخوسو" آدلی کتابیندا آیرینتیلی شکیلده آنلاتماقدادیر.
فاناتیک بیر انسانین یارادیچیلیق و خلاقیت دن یوخسول اولدوغونا، ییخیچیلیغا و ویرانگرلیگه اوز گتیرمه سینه یوخاریدا قیسساجا اشاره ائتمیشدیم. بو گؤرونگه نی (فنومن) مارکسچی – لنینچی دیلداشلاریمیزدا داها آیدین گؤره بیلدیگیمیزین یانیندا بو گؤرونگه نین ایچ مکانیزمینی ده بوردا داها آیدین آچیقلاماق مومکوندور. شوروی "علیه الرحمه" یئتمیش ایللیک سوسیالیستی سیستمینده و "انترناسیونالیسم پرولتری" حوکمونون اجراسی ایله ویلادیمر پوتین کیمی سیاستچیلر تربیت ائتدی. بوگون ویلادیمر پوتینین سوریه ده "انترناسیونالیزم پرولتری" نین اجراسیندا نه قدر مؤحکم دوردوغونو گؤرمکده ییک. بوگون هله ده اؤزلرینی مارکسچی – لنینچی بیلن وطنداشلاریمیزین ایدئولوژیک مرجع لری وفات ائتدیکدن سونرا، اؤزلرینه آیری بیر مرجع تاپماقلاری گرکلیدیر. فارس فانتیک ناسیونالیسمی بو مرجعین یئرینی دولدورماقدیر. "تمامیت عرضی ایران" ایده آلی دا "سوسیالیزم" و "انترناسیونالیسم پرولتری" ایده آلینین یئرینی دولدورماقدادیر. بو شرطلر آلتیندا، بیزیم چاغداش فاناتیک مارکسچی – لنینچی دیلداشلاریمیزا آچیق قالان تک یول آذربایجان میللی شعورونا قارشی ساواشماق، اونو ییخماغا، ویران ائتمگه چالیشماق اولابیلر.
یاخین کئچمیشده، ( 2016.06.07) "سورگونده گونئی آذربایجان (ایران) قلم انجمنی" نین اینترنت صفحه سینده اوخودوغوم بیر یازی منی هئچ ده تعجبلندیرمدی. بو یازینی بو انجمنین اینترنت صفحه سیندن کوپی ائدیب بوردا گتیریرم. حؤرمتلی اوخویانلاردان خاهیش ائدیرم بو یازینین اصلی متنینی بو اینترنت صفحه سینده اوخوسونلار.
احمد امید یزدانینین « آلمانجا- آزربایجانجا سؤزلوک» کتابینین جنوبی
آذربایجانلیلارا فایداسی وارمی؟
محّمد علی حسینی
درین تأسّف و اورک آغریسی ایله اعتراف ائتمک لازمدیر کی، چوخ میلیونلو جنوبی آذربایجان اهالیسنین چوخ آز حصّهسی اؤز آنا دیلینده اوخوماغا قادردیر. بئله اولدوغو حالدا، طبیعی اولاراق بئله بیر سئوال میدانا چیخیر: احمد امید یزدانینین 2004- جو ایلده آلمانیانین کُلن شهرینده نشر ائتدیردیگی « آلمانجا- آزربایجانجا» سؤزلوک جنوبی آذربایجانلیلارین هانسی دردینه یارایا بیلر؟
آرتیق هامییا معلومدورکی، ایراندا هربیر سوادلی، حتّی ابتدائی تحصیله مالک اولان بیر آذربایجانلی، فارس متنینی تورکجهدن (= آذربایجاندان) قات- قات راحت اوخویوب، باشا دوشور. محض بونا گؤرده، آلمان دیلی ایله مشغول اولان جنوبی آذربایجان وطنداشی اوچون، ایرانینین گرمانیست عالملرینین ترتیب ائتدیکلری، «آلمانجا- فارسجا» و یا «فارسجا- آلمانجا» لغتلردن، استفاده ائتمگین داها الوئریشلی اولدوغو انکار ائدیلمیزدیر. مسئله اوراسیندادیرکی ایستر جنوبی آذربایجاندا، ایسترسهده اونون سرحدّلریندن کناردا یاشایان هموطنلریمیز اگر آلمان دیلیایله ماراقلانارسا آذربایجانجا دا اوخویا بیلسه بئله، احمد امید یزدانینین لغتیندن بیر چوخ آلمان سؤزلرینین قارشیلیغینی تاپا بیلمیهجک.
آراشدیرمامیز گؤستردی کی، اَ. امید یزدانینین ترتیب ائتدیگی لغت خیلی درجهده ج. م. جعفراوفون رداکتورلوغو ایله، 1971- نجی ایلده، باکیدا، آذربایجان دؤلت خارجی دیللر انستیتوندا نشر ائدیلن « آلمانجا- آذربایجانجا لغت»دن منیمسه میشدیر. بورادا وئریلن بیر چوخ آلمانجا سؤزلرین قاراشیلیغینین جنوبی آذربایجاندا باشا دوشولمهسی ممکن دگیل. عیانی اولسون دییه، بو لغتدن بعضی سؤزلری دقته چاتدیرماق ایستردیک:
1- Kühlhaus = Buzuxana
2- Kühlschrank = Soyuducu, Buz dolabı
3- Urlaub = məzuniyyət
4- Nessel = Gicitkən
5- Bürste = Şotka
6- Bleistift = Karandaş
7- Stecker = Ştepsel
8- Steckdose = Ştepsel (züda. Düşaxa)
9- Musketier = müşketyor
10- Hausfrau = evdar qadin
11- Rassismus = irqçı
12- Laboratorium = Labor
13- Schweden = Isveç
14- Österreich = Avstriya
15- Satier = Satira, həcv, məzhəkə
16- Lohn = maaş, əmək, haqqı
17- Mongole = Mongol
18- Furnier = Faner, Lay (Taxtadan)
19- Hauptbahnhof = mərkəzi vağzal
20- Feuerwehr = Yanqin dəstəsı
21- Füller = avtomat qələm
22- Statue = heykəl
23- Dreieck = üçbucaq
24- Kesselstein = arp
25- Archäologe = arxeolog
26- Belohnung = Mükafat, Ödul, Təltif
27- Süchtig = mübtəla, xəstə
28- Sensation = Sensasiya
ج. م. جعفراوفون لغتیندن بیر باشا چؤرولموش بئله مثاللارین سایینی دفعهلرله آرتیرماق اولار. خصوصی اولاراق قید ائتمک ایستهیریک کی، آلمان سؤزلرینین بورادا وئریلن قارشیلیغی جنوبی آذربایجانلیلار اوچون آنلاشیلمازدیر. اَحمد امید یزدانی نمونه گتیردیگیمیز آلمان سؤزلرینه قارشیلیق اوچون آشاغیداکی سؤزلری علاوه ائتمهلیایدی کی، جنوبدا باشا دوشولسون: 1 (سردخانه)، 2 (یخچال)، 3 (مرخصی، تعطیل)، 4 (گزنه)، 5 (چؤکّه، باشماق و یا پالتارچوؤکهسی)، 6 (مداد)، 7 (دوشاخه)، 8 (پریز) لغت نامه ده 7 و 8 – نجی سؤزلره عین قارشیلیق وئریلمیشدیر. عینی ایله باکیدا نشر ائدیلمیش لغتده اولدوغوکیمی! جنوبدا (پریزه) دوشاخه دئمزلر. شمالدا ایسه عمومیّتله بئله سؤز ایشلنمیر)، 9 (تفنگچی)، 10 (خانه دار خانیم)، 11 (نژادپرست)، 12 (آزمایشگاه)، 13 (سوئد)، 14 (اتریش)، 15 (طنز)، 17 (مغول)، 18 (روکش، نازیک تختهدن)، 19 (ایستگاه راه آهن)، 20 (آتش نشانی)، 21 (خودنویس)، 22 (مجسمه)، 23 (مثلث)، 24 (کئهره)، 25 (باستان شناس)، 26 (جائزه)، 27 (معتاد)، 28 (جنجال) و ...
امید یزدانیKugelschreiber سؤزنون قارشیلیغینی «دیریرجکلی قلم» کیمی وئرمیشدیر کی، جنوبی آذربایجاندا بونو آنلامایاجاقلار. «خودکار» یازسایدی، باشا دوشردیلر.
ماراقلی دیر کی، احمد امید یزدانی آورپا منشءلی، سؤزلرین ده روسلاسمیش واریانتینی وئریب. مثلاً، جنوبی آذربایجداندا «آوتوبان» دگیل، « اتوبان» « آوتومبیل» دگیل، « اوتومبیل» دئیلیر. لغتده «هومورفول humorvoll سؤزون قارشیلیغی کیمی، یزدانی نین اؤزوندن علاوه ائتدیگی «خوش مشرب» سؤزوایله راضی لاشماق اولماز. ترتیبچی «humor » سؤزونون دقیق معناسینی بیلسیدی، بورادا «خوش مشرب» سؤزوندن استفاده ائتمزدی.
*
معلومدورکی، جنوبی آذربایجاندا عرب الفباسیندا استفاده اولونور. بئله اولان صورتده او، نه اوچون سؤزلوگونون لاتین الفباسی ایله ترتیب ائدیب؟ سبب بودور کی، «آذربایجان» سؤزونو «ذال» عوضیه «زا» ایله یازان احمد یزدانی سؤزلری عرب الفباسی ایله یازماقدا چتینلیک چکدیگیندن، ایشینی آسانلاشدیرماق اوچون بویولو سئچیب. بئله دوشونن اولار کی، بلکه او، شمالی آذربایجانداکی اوخوجولاری دا نظرده توتدوغو اوچون بئله ائدیب. لاکن بو فکرلهده راضی لاشماق اولماز. چونکه شمالی آذربایجاندا 9 گرمانیست عالمین ترتیب ائتدیگی «آلمانجا- آذربایجانجا لغت» موجود اولدوغوحالدا غیرآکادمیک و هوسکار سویّه ده ترتیب ائدیلمیش بیر لغته نه احتیاج اولا بیلر؟ اوستهلیک، شمالی آذربایجاندا «آلمانجا روسجا» لغت لردن ده استفاده ائتمک امکانی وار. اونو دا قید ائدک کی، همین لغت 2007- نجی ایلده 10 مین ینی سؤز علاوه ائدیلمکله 25000 تیراژلا باکی دا ینیدن نشر اولونوب. کتابین ایکینجی رداکتورو چرکز قربانلی اولوب.
*
« ایران گولوبال» سایتیندا، اسماعیل پور محمدی آدلی بیر شخص احمد یزدانی یه لغتله باغلی بئله بیر سئوال وئریر:
« آقای امید یزدانی ... بعضیلرینین دئدیکلرینه گؤره، سیزین لغت آذربایجان علملر آکادمیاسی نین لغتی دیر کی، اوزون ایللر بویو اونون اوزرینده ایشلهیب، امک صرف ائتمیشلر. سیز اونا معیّن دگیشکلر ائدیب اؤزآدینیزا چاپ ائتدیرمیسینز. بئله اتهاما جوابینیز نه دیر؟»
« من آذربایجان علملر آکادمیاسی نین آلمانجا- تورکجه [آذربایجانجا] لغتینی گؤرمه میشم»- دئیر.
یزدانی یاخشی بیلیرکی، اسماعیل پور محمّدی نین نظرده توتدوغو لغت ائله همین باکی نشریدیر کی، او، اوزون ایللر بویو اوندان استفاده ائدیب. ساده جه اولاراق او، پور محمدینین لغتی نشر ائدن مؤسسهنین آدینی سهو یازدیغیندان سوء استفاده ائدرک اتهّامدان بویون قاچیرماق ایسته یب.
تبریز شهرینده دوغولوب بویا- باشا چاتمیش و اورتا تحصیلینی ده اورادا آلمیش شخص نمونه اولاراق گؤستردیگیمیز آلمانجا سؤزلرین جنوبی آذربایجاندا کی قارشیلیغینی بیلمه دیگی حالدا، شمالی آذربایجاندا کی قارشیلیغینی نئجه بیلهجک؟!
بوخصوصدا تام قطعیتله دییه بیلریک کی، احمد امید یزدانینین، ج. م. جعفراوفون رداکتورلوغو ایله 1971- نجی ایلده باکی دا چاپ ائدیلمیش لغت دن باشقا منبعی اولابیلمزدی!
آذربــایجان یــازیچیلار اتّفاقـینین عضوی، و آذربـایجان علملر آکادمیاسی محمد فضولی آدینا الیازمالار انستیتوتون اشتاتدان کنار امکداشی
محّمد علی حسینی، 11 دسامبر 2015، برلین
من جناب محمد علی حسینی نین شخصی نین باره سینده، آلمانجا و آذربایجانجا دیللرینه هانسی اؤلچوده مسلط اولوب – اولمادیغی باره سینده، "سورگونده گونئی آذربایجان (ایران) قلم انجمنی" نده کی یئری و سمتی باره سینده و بو یازیسینین باره سینده هئچ بیر فیکیر بیلدیرمک ایستمدیگیم کیمی، احمد امید یزدانی نین ده شخصی، "آلمانجا ـ آذربایجانجا سؤزلوک" کیتابی باره سینده و "سورگونده گونئی آذربایجان (ایران) قلم انجمنی" نین قورولوشوندا یئری و رولو باره سینده ده هئچ بیر فیکیر بیلدیرمک ایسته میرم. بو یازینی اوخویانلاردان بو باره ده ماراقلانانلار وارسا، اؤزلری آخداریب تاپسینلار.
مارکسچی ـ لنینچی دوشونجه آخیمینین واراولان اوبژکتیولیکدن (عینی لیکدن) داها چوخ مطلقلشدیردیگی تئوریلر و مقدسلشدیردیگی شخص لر ایله مشغول اولدوغونو کئچن قیرخ ایلده بو فیکیر آخمی ایچینده کئچن مباحثه لر و یازیلارین ایچریگینین چوخونون "مارکس فیلان یازیسیندا بئله یازیر، لنین فیلان کتابیندا بئله یازیر...." کیمی دایاق نقطه لردن یولا چیخاراق "ایران" توپلومونو بو شخصلرین تئوریلشدیردیگی اؤلچولره گؤره طبقه لره بؤلمه سینده ده گؤرمک مومکوندور. بونلارین هامیسیندان اؤنملیسی 1353 ـ 1357 ایللری آراسیندا چوخ یایغینلاشان و "ایران" گنچلیگی ایچینده بؤیوک کوتله نی ائگیسی آلتینا آلان بو فیکیر آخیمینین، واقیعی اولدوغو کیمی آنلایابیمه یرک، واقعیتی آنجاق اؤز مطلقلشدیرمیش تئوریلری آراجیلیغی ایله آنلاماغا چالشاراق اسلامین و اؤزللک ایله شیعه مذهبینین آلتی ـ یئددی یوز ایللیک کؤکونو و بو کؤکه داناناراق تشکیلاتلانمیش اولدوغونو گؤروب، آنلاییب و دوغرو دگرلندیره بیلممه سینده آیدینجا گؤرونور.
مارکسچی ـ لنینچی فیکیر آخیمی روحانیتین توپلومداکی هیرارشیک گوجونو و بو هیرارشینین نئچه یوز ایللک تجربه یه دایاناراق بیر هیرارشیک اوتوریتر قدرت اولدوغونو گؤره بیلمه مکده ایدی. روحانیتین هیرآرشیک تشلکیاتی یوخاریدان آشاغی گئت گئده گئنیشلنن بیر هرم کیمی ایدی.
بیرینجی شخصلر: آیت الله عظمی لار و آیت الله لار.
ایکینجی درجه ده: حجت الاسلام و المسلمین لر.
اوچونجو درجه ده: حجت السلام لار.
دوردونجو درجه: ده ثقت الاسلام لار.
بئشینجی درجه ده: بو درجه لره دن اولمایان، آنجاق خالق ایچینده سؤزو کئچن و اوتوریته گوجو اولان مذهبی لر.
جماعاتین قالانی.
بو هیرآرشی ایچرسینده شیعه لیگین اوتوریته گوجو قلب دن باشلاییب بدنده یاییلان دامارلار کیمی توپلومون بوتونلوگونون اوستونده بیر آوتوریته گوجو قورموشدو و بو آوتوریته گوجونو نئچه یوز ایلدن بری آیاقدا ساخلامیشدی.
مارکسچی ـ لنینچی فیکیر آخیمی ایسه آنجاق سون ایگیرم ـ ایگیرمی بئش ایل ایچرسینده، شوروی طرفیندن دن تئوریک تغزیه ایله آنجاق آیدینلار و اوخویب یازماق بیلنرلرین ایچینده گلیشمیشدی.
بو وار اولان گرچکره قارشین مارکسچی لنینچی فیکیر آخیمینین اؤزونو بؤیوک قدرته مالیک و "انقلاب سوسیالیسیتی" ائده بیله جگینه اینانماسی، توپلومسال حرکتی روحانیتین الیندن چیخاردابیله جگینه اینانماسی انجاق فیکیرلرینین بیر دوگم و مطلق اولدوغونا ایناندیغیندان ایدی.
بو باخیشدان باخدیغیمیزدا دوگم فیکیر و مقدش شخصلره دایانان بو فیکیر آخیمینین اؤنجه آنلاتدیغیم فاناتیک فیکیر آخیملاریندان بیر فرقی یوخدور.


text:
نوشینشهر
نوشین شهر آذربایجان تورکجهسینده کارخانا قند سادجه کارخانا دا دئییلیر. بو شهر اورمیه بولگه سینین شهرلریندن بیری اولاراق نازلوچای بخشین مرکزی دیر. ۱۳۸۵ جی شمسی ایلین آمارلاری اساسیندا ۶٬۷۳۱ نفرجمعیتی واریمیش[۱] کارخانا قندین اکثریت خالقی آذربایجان تورکجهسینده دانیشیرلار. کارخانا قند شهری قند کارخاناسینین اولدوغو اساسیندا ۱۳۷۵ جی ایلدن قاباق لو آدلا تانینیردی ۱۳۷۵ جی ایلدن شهر اولاراق آدی نوشین یا دا نوشین شهر آدی ایله دییشیلیب دیر.
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ مرکز آمار ایران. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2011-11-14. یوْخلانیلیب2011-11-14.


text:
Cossato
Comune di Cossato موختصات: 45°34′N 08°10′E / 45.567°N 8.167°E / 45.567; 8.167 اؤلکه ایتالیا ناحیه Piedmont اوستان / بؤلگه Biella (BI) دهستان Bertinotto, Castellazzo, Castellengo, Cerro, Lavino, Lorazzo, Masseria, Monteferrario, Parlamento, Ronco, Spolina • بلدیهباشچیسی Claudio Corradino • جمعی ۲۷ km 2 (۱۰ sq mi) اوجالیق ۲۵۷ m (۸۴۳ ft) • جمعی ۱۴٬۷۴۳ [۱] موستعار آد(لار) Cossatesi ساعات قورشاغی یوتیسی ۱:۰۰+ ( زامان) • یای ساعاتی ( DST) یوتیسی ۲:۰۰+ ( یای ساعاتی) پست کودو
13836
تیلفون کودو 015 پشتیبان قدیس Assumption of Mary قدیس گونی August 15 وئب سایت رسمی وئبسایت
کوساتو (
ایتالیاجا: Cossato) ایتالیا اؤلکهسینده بیر یاشاییش منطقهسیدیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۱۴۷۴۳ نفر ایمیش. دنیز سوُلاری سَویهسیندن ۲۵۷ متر یۇکسکلیکده یئر آلیب. و پیمونت اوستانیندا دا یئرلشیب.
ایتالیا شهرلرین لیستی
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«
Cossato»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده
کوساتو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
فایللار
ویکیآمباردا


text:
ترجیعبند
ترجیعبند (عربجه: ترجیع و فارسجا: بند ) — مؤضوع و وزن اعتیباریله بیر اوْلوب، نئچه بنددن تشکیل تاپان و بندلر آراسیندا ایسه بیرینجی بندین سوْن بئیتی تکرار ائدیلن کلاسیک شعر فوْرمالاریندان بیریدیر[۱].
نۆمونهلر[دَییشدیر]
نسیمینین ترجیعبندلرینده ایلک ایکی میصراع اؤز آرالاریندا قافییهلنیر، سوْنراکی بئیتلرین بیرینجی میصراعلاری آزاد بۇراخیلیر، ایکینجی میصراعلار ایسه بیرینجی بئیتین سوْن میصراعلاری ایله بیر قافیهلی ( آا با قا دا وا ...) اوْلور. نسیمینین ترجیعبندلری ۱۳-۱۵ بئیتدن چوخ اوْلماییب.
فۆضولینین ترجیعبندلری ایسه ۱۲ میصراعدان چوخ اوْلمامیشدیر. اوْنون ترجیعبندلرینده سون بئیتیندن باشقا، میصراعلارین هامیسی اؤز آرالاریندا ( آااااااااابب) قافیهلنمیشدیر.
قاسیم بیگ ذاکیر آز میصراعلی (۲۰ -۲۲)، ابولقاسیم نباتی ایسه چوْخ میصراعلی (بعضاً ۵۰ میصراعدان آرتیق) ترجیعبندلر یازمیشدیر.[۲]
بیرده باخ[دَییشدیر]
ایستینادلار[دَییشدیر]
- ↑ ترجیعبند آذربایجان ایضاحلی لۆغتینده. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2016-03-24. یوْخلانیلیب2017-09-14.
- ↑ عباس حاجیئو. ادبیات نظریهسی. باکی.۱۹۹۶.س.۲۵۶.


text:
عقائد اولياء سبعه
عقاید اولياء سبعه ـ دوققوزونجو هجری یوزایلین ایلک بؤلوملرینده اردبیللی شیخ صفینین قایینآتاسی، گیلانلی شیخ زاهدین تؤرهمهسیندن اولان سلطان محمود زاهدی گیلانی طرفیندن یازیلان تورکجه فلسفی ـ کلامی بیر اثر. بو اثرین بیرجه تانینمیش نوسخهسی مشهد شهرینده، آستان قدس کیتابخاناسیندا ساخلانیلیر کی نادر شاه او نوسخهنی ایمام رضا حرمینه وقف ائتمیش.[۱]
اولیاء سبعه[دَییشدیر]
- شیخ زاهد گیلانی
- اردبیللی شیخ صفی
- شیخ جمالالدین زاهدی
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ فهرست آستان قدس رضوی، ج1، صفحه 61 ش 204 حكمت


text:
محمد مصدق
محمد مصدق (۱۲۶۱(اؤز دئییشی) یوخسا ۱۲۵۸ سنگلخ -۱۳۴۴ تهران ) آدلیم دوکتور موصددققاجار شاهلاری چاغیندا ایللر مصدق السلطنه آدلانیردی سوْنرا لقبلر یاساق اولماقدا موصددق سسلئندی. ایکی دوره ایرانین باش وزیری اوْلدو. ایران پارلیمان وکیلی و حوقوق بیلن سیاستچی و حوقوق بیلگیلرینده دوکترا مدرکین قازانان بیرینجی ایرانلیدی. ریضا پهلوی شاه اولاندا قاجار شاهلارینا دایاق اوْلدو و ریضاشاه ایله قارشی دوردو. ریضاشاه اونو توتدو و زیندانا سالیندی. سوْنرا کؤچولدو. موصددق پهلوی شاهلیقین اینگیلیس شاهلیقی بیلیردی.
رضا پهلوی ۱۳۲۰ده شاهلیقدان سالیندی و موصددق ایرانا قایتدی. ۱۳۲۸ده حسین فاطمی ایله ایرانین میلّی سینیر پارتیسین قوردو. ایران میلّی سینیر پارتیسی نفت صنعتین میلّی ائدماقدا چالیشدی. ۱۳۳۰دا موصددق باش وزیر سئچیلدی. باشدا نفت صنعتین میلّی ائددی. بو ایشده اینگیلیس و آمریکا قارشی دوردولار و محمدرضا پهلوی اونو عزل ائددی و شاه قاریشیقلاردان قورخوب ایراندان قاچدی. آمریکا ایراندا کودتا ائددی و سیا ایران ایشلرینده داخیل اوْلوب و موصددق ایشدن سالیندی ۲۸ مورداد کودتاسینده موصددق توتولدو و زیندانا سالیندی.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- Pages using infobox officeholder with unknown parameters
- تایم مجلهسینین ایل آدامی
- ایران تاریخی
- سیاستچیلر
- Commanders-in-Chief of Iran
- ۱۸۸۲-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- ۱۹۶۷-جی میلادی ایلده اؤلنلر
- ۲۰. یوز ایلده ایرانلی کیمسهلر
- Democrat Party (Persia) politicians
- Government ministers of Iran
- Iranian democracy activists
- فرانسهدهکی ایرانلی غوربتچیلر
- سوئیسدهکی ایرانلی غوربتچیلر
- Iranian governors
- Iranian nationalists
- Iranian secularists
- Leaders ousted by a coup
- Moderate Socialists Party politicians
- National Front (Iran) politicians
- تهرانلیلار
- Prime Ministers of Iran
- قاجارلار
- Sciences Po alumni
- University of Neuchâtel alumni
- Members of the 14th Iranian Majlis
- Deputies of Tehran for National Consultative Assembly
- P


text:
گوج
گۆج، فیزیکده کۆتلهلی بیر جیسمه حرکت قازاندیران ائتکیدیر. هم یؤنۆ (جهت) همده بؤیۆکلوگو اوْلان گۆج وئکتورئل بیر نئجهلیکدیر. نیوتونون ایکینجی یاساسینا گؤره ثابیت کۆتلهلی بیر جیسم، اۆزرینه اویقولانان نئت گۆجله دوغرو(بیر جهتده اولان) جیسمین کۆتلهسی ایله ترساورانتؽلؽ بیر شکیلده سۆرعتلنیر. بیر جیسمه اویقولانان نئتقووت جیسمین قازاندیغیدئوینیرلیگین زامانا باغلی دییشیمینه ائشیتدیر(مساوی).
اۆچ بویوتلو شئیلر اویقولانان گۆج ده نسنهنین دؤنمهسینه، شکلینین بوزولماسؽنا،باسؽنجدا دییشمه و بعضی حالتلرده حجمین دییشمسینه سبب اولا بیلیر. بیر محور اطرافؽندا دؤنمه سۆرعتینتده دییشیمه سبب اولان گۆج اییلیمینه توْرک دئییلیر. دئفورماسیون(شکیل دییشیلمهسی) و باسؽنج بیر نسنه اۆچوندهکی ائتکیلیین قووتلرین سونودور.
گۆج وئکتورئل بیر بؤیۆکلۆکدور. اونا گؤره وئکتورلارا ایلگیلی بۆتون خوصوصیتلر گۆجلر اۆچونده گئچرلیدیر. گۆج "F" حرفیایله گؤستریلیر و "دینامومتر" ایله اؤلچۆلور.
قووت آنلامؽ ایلک اولاراق کلاسیک مکانیگین ایکینجی حرکت یاساسؽندا گؤرۆلمکدهدیر. بیر جیسمین اۆزرینده ائتکیین بیر نئتقووتتین اونون دئوینیرلیگین دییشمسینه ندن اولور. قووتین SI بیریم سیستمینده نیوتوندور. نیوتون بیریمی قیساتیلماسی "N" دیر.
اونا گؤره:
دئوینیرلیک p=mv ایله:
گئچرلیدیر.
کۆتله "m" دییشمزسسه (اؤرنک اۆچون راکئتلر دییشیر) اولدوغوندان قووت اۆچون جۆملهنین یالنیز ایکینجی قؽسمی اؤنملیدیر.
قووت (), کۆتله m,ایومهده , اولماق اۆزهره:
شکلینده ایفاده ائدیلیر. بیریمیده نیوتون یا دا ' دیر.


text:
سوون فیفا دونیا کاپی ایستادیومو
سوون فیفا دونیا کاپی ایستادیومو (اینگیلیسیجه: Suwon World Cup Stadium) 1905 ایلینده تاسیس اوْلونوب. سوون سامسونق تیمی ائو اوْیونلارینی بۇ یئرده اوْیناییر. بۇ ایستادیوم عۆمومیلیکده ۴۳٬۹۵۹ تاماشاچی تۇتومونا مالیکدیر. اوْت اؤرتویو طبیعی چمندیر.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Suwon World Cup Stadium»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۷ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده سوون فیفا دونیا کاپی ایستادیومو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.