text:
بدخشان ولایتی نینگ محلی رسمیلری، مذکور ولایت درواز تومنیده، 12 باله، قره یوتل کسللیگیگه چلینب، هلاک بولگنینی خبر بیرگن.
محلی خادم لرنینگ بیلدیریشیچه، بدخشان ولایتیده سونگی کونلرده یاغگن قار نتیجه سیده، 12 تومن مرکزده گی یوللری بیلن باغلنیب قالگن.
بدخشان رسمیلری، قارگه قالگن لرگه یاردم ییتکزیش اوچون مرکزی حکومت دن جدی اعتبار قره تیشنی ایسته گن.
طبیعی آفت لرگه قرشی کوره شیش اداره سی، جاری ییل قیش فصلیده یخشی تیارگرلیک آلگن خبرنی اعلام قیلیش آرتیدن، بدخشان ولایتی نینگ درواز تومنیده 12 باله سینه بغل کسللیگیگه چلنیب هلاک بولگن.
بدخشان ولایتی حاکمی سوزچی سی محمد معروف راسخ بی بی سی بیلن بولگن صحبتیده، مذکور تومنده بیر گروه صحی خذمت ییتیشتیروچی هیئت بارگنی نی معلوم قیلماقده.
" بدبختلیک بیلن، قیش نینگ بو قهرتان پیتیده، بدخشان ولایتی درواز تومنی نینگ شوریان قشلاغیده، 12 باله قره یوتل توتیب هلاک بولگن. بو منطقه بیزنینگ بیر صحی گروهی میز بیر مقدار دارو بیلن ییتیب بارگن و هنوز گه چه، منطقه نینگ 350 باله سینی تداوی قیلگن. و وضعیت کنترول آستیده کیرگن."
باشقه تماندن نیچه کون دن بیری بدخشان ولایتی ده قار یاغیب، مذکور ولایت نینگ 12 تومنی مرکز بیلن باغلنیب قالگن.
راسخ جنابلری مذکور تومن لرنینگ بیر نیچه ته سی کیله سی تورت بیش آی گه قدر آچیلمس لیگی نی معلوم قیله دی.
قیش فصلی کیریب کیلیشی بیلن مملکت نینگ ایریم منطقه لریده قار یاغیب چیککه حدود لرنینگ یوللری مرکز بیلن باغلنیب قاله دی. اینیقسه مملکت شمالی و شمال شرقی بولگه لریده گی اهالی هر ییلی انچه قیین چیلیک لر بیلن یوزمه یوز بولیب، حتی کی تلفات بیریشگه هم مجبور بوله دیلر.
هرچند افغانستان حکومتی بوندن بیر نیچه کون مقدم خطرلر بیلن یوزمه یوز بولیشی کوتیله یاتگن منطقه لرگه صحی و آذوق آوقت خذمت لرنی ییتیشتیریب قویگنی نی معلوم قیلگن بولسه ده بیراق، منطقه ده گی اهالی و محلی رسمیلر، بو توغریده جدی راق کوز قره تیشی نی ایسته ماقده لر.


c: text/html

text:
گؤرهسن بو قوطونون ایچینده نه وار ؟
بؤیوکآغا افندی
هر گون سیننیم یو خاری گئدیردی. یاواش- یاواش اللینی رد ائلیردیم. ننه باجیمین هفته ده اوچ دؤنه ائلچی گئتمکلرینین هئچ ثمری یوخودو.هارا گئدیردیک منی گؤرجک بیری دئیردی: منیم قیزیم درس اوخویاجاق، هله اره گئتمک ایستهمیر. او بیری دئیردی: سن چوخ یاخچی اوغلانسان؛ دوزدو بیر آز سیننین یوخاریدی، اؤز آرامیزدی بیر آزدا قیافهدن دالیسان؛ امما منیم باجیم خارجی اؤلکهیه گئتمک خیالیندادیر. باشقاسی دئیردی: قیزیم جوان خوشتیپ باربی، پوللو اوغلان آختاریر؛ سنین نه قیافن وار نه پولون. آخیردا باجیم مسجیددن چئری چپ انداز بیر دول آرواد تاپمیشدی اودا دئیردی: بیر آیاجا اون بئش کیلو وزنینی آزات. گئت او فیل بورنونا اوخشار بورنوی وئر عمل ائلهسینلر. ۱۳۹۶ سکه، ۱۵۰ متر آپارتمان ولیعصرده، بیردانا باغ باسمینجدا و بالاجا بیر اللی آتمیش میلیونلوق ماشین کبینیمه سال، توی خرجین اون قلم بؤیوک وسیلهلر قبول ائله، اوندا گلهرم.
بو احوالاتی ائشیدندن سونرا ائولنمهگین خئیریندن گئچدیم. بیر داش آتدان، بیر داش اوستن قویوب، تاماه دیشیمیچکدیم. بیر ایکی ایلده بوجور گئچدی. بیر گون مترودا گئدیردیم، گؤردوم باشیفئر جوان بیر اوغلان چینینده کوله، بتر زیللهنیب منه. گؤزون گؤزومدن گؤتورمور. آز قالیردیم یاپیشام یاخاسیندان دییم: هن بالا اوزومده آی بیتیب؟ بو حالدا جوان اوغلان ال تلفونون جیبیندن چیخارتدی. بیر نفره زنگ ائله دی. دئدی: سیا! سن دیین آدامیتاپمیشام، سن اؤلهسن یئر اوزون دولانسایدین بئلهسین تاپانمازدین. دوز ائله بیل آران قوتان میمونودو. باور ائله اؤتورسن میمونلارین ایچینه چتین آییرا بیلرسن. من بتر قیزاردیم، بوزاردیم اؤزو- اؤزومه دئیردیم: اللهُ اکبر! گؤرهسن بو نه ایشدی من راست گلدیم؟ سونرا اؤز-اؤزومه تسکینلیک وئردیم، بیه منی دئمیر. بیر آز دؤز گؤرهک نجور اولور. والاهی اگر منی دئسه دوروب انگین قیزدیراجاغام. دئیردیم به مترونون مسافرلریهامیسی منه باخیر. جوان اوغلان صؤحبتین قورتاردی، تلفونو بوکوب قویدو جیبینه. کولهنی چینینده یئربه یئر ائلهدی, بیر آز منه یاخینلاشدی دئدی: باغیشلاین بیر دیقه خدمتیزده اولابیلم. نه آلدیم نه ساتدیم دئدیم: میمون ددهندی.
جوان اوغلان بیر آز ال ایاغین ییغیشدیردی دئدی: والله اصلن سیزه توهین ائلهمیردیم. اجازه وئرین ماجرانی دئییم. منیم تلویزیوندا بیر دوستوم وار اوردا برنامه دوزلدر. برنامهسینه آپاریجی آختاریر. سن اگردانیشا بیلسن لاپ او آختاران آدامسان. تلوزیونون آدین ائشیتمک همین؛ بیردن گؤزلریم ایشیقلاندی. فوری یوموشالدیم. دئدیم: منیم ایشیم ائله دانیشماقدی. به میمون ندیر؟ اوغلان دئدی: سیا، ایکی مجریدن استفاده ائلییاجاق: بیری گرک میمون نقشینده دانیشسین. اول ایستیردی بیر نفره میمون پالتاری گئیدیرسین، امما سنه پالتار زاد لازیم دئییل. بتردن حالیم توتولدو. اوغلان منیم وضعیتمیگؤرمک همن دئدی: امما هم یاخچی پولو وار، همده فوری معروف اولارسان. اؤزومو سایمامازلیغا ووردوم؛ بتر پول لازمیمدیر. گؤزیومولو قبول ائلهدیم. مترودان یئندیک، جوان اوغلان منی آپاردی سیانین دفترینه. سیا منی گؤرجک آزقالدی گولمکدن غش ائلهسین. دوستونا دئدی: چوخ عجیبدی. گده! بو آران قوتانیهاردان تاپیبسان؟ اشی دوز ائله بیل اصیل میموندو. اوزون توتدو منه دئدی: باغیشلایینها! برنامهنین نقشین دئییرم. نه باشیزی آغریدیم، منله قرارداد باغلادیلار. بیر ایکی آیدا منه ایشین یول- یؤندمین اؤیرتدیلر. ایکی آیدان سونرا منی آپاردیلار ائفر قاباغینا. من آپاریجی میمون اولدوم. برنامه توپ کیمیآچیلدی شهرده. هر یئردههامیآپاریجی میمونون سؤزلرینه هرزادان چوخ قیافسینه گولوردولر. دای من کوچه باجایا چیخاممیردیم، باشیمیگؤرن مندن امضا آلیردی، شکیل چکدیریردیلر، شاما چاغیریردیلار،هاردا بیر یغینجاق اولوردو گلیردیلر دالیمجا آپاریردیلار، گتیریردیلر، قوهوم اقربا منه بتر فحر ائلیردیلر. هرکسین هرهاردا ایشی واریدی بیر تلفونلا ایشین آشیریردیم. لاپ بئله گؤتوم اوسته دوشموشدوم قویماق قازانینا. هرگون ایش یئرینده منه بیر تلیس مکتوب گلیردی. مکتوبلارین یوزه دوخسانی خانیملاردان اولوردو. بیری یازیردی: ایرمیبئش یاشیندا قیزام، فوق لیسانسیمیتازا آلمیشام، آتامین دونیامالیندان هئچ نه کم کسری یوخدو. من سنین فیکیریندن گئجهلر سحرهجه یاتانمیرام. گئجه گوندوز آغلاماق پئشم اولوب. او بیرسی یازیردی: سنی منه الله یئتیریب، فقط سن هن دئسن هم اؤزونو هم منی ابدی خوشبخت ائلرسن. باشقاسی یازیردی: هرگون گلیرم تلویزیونون ادارهسینین قاباغیندا ساعاتلار دورورام هئچ اولماسا سنی بیر دؤنه گؤرم, من باربیداندا باربییام. مندن گؤزلین، پوللوسون تاپانماسان. جوانلار مندن اؤتور اؤزلرین اؤلدورللر, امما من سندن اؤتور اؤلورم. بیرخانیم دا یازمیشدی: والاهی منی آلماسان اؤزومه اوت ووراجاغام.ایندی منیم مشغولیتلریمدن بیری گونده ایکی ساعات خانمیلارین شکیللرینه باخیب, مکتوبلارین اوخوماقدی. دوغروسو اؤزومده مات قالمیشام گؤرهسن بو قوطونون ایچینده نه وار؟ آران قوتان میمونوندا بئله خوشبخت ائلیر.
.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
جوزجانده عیال پلیس لریدن بیری اکه لری تمانیدن اولدیریلگن
جوزجان ولایتی نینگ محلی رسمیلری بی بی سی بیلن بولگن صحبتیده عیال پلیس لریدن بیری کونی کیچه اویده اوز اکه لری تمانیدن اولدیریلگنینی تصدیق لب، اولرنی قولگه آلیش اوچون قیدرو عملیاتی باشلنگیدن خبربیرگن.
جوزجان ولایتی پلیس اداره سی نینگ عملیات لر بویچه مسوولی عبدالمنان روفی بی بی سی اوزبیک خذمتی بیلن بولگن صحبتیده گل پری ناملی عیال پولیس، اکه لری تمانیدن کیچه اولدیریلگنینی تاکیدله گن، اونگه کوره اولدیریلگن بوعیال ، تورمیشگه چیقیب نیچه فرزند انه سی ایکن، حادثه یوزبیرگن پیت تورمیش اورتاغی اویده بولمه گنی ایتیله دی.
شونینگ دیک روفی جنابلری مذکور عیال بوندن قریب اوچ آی الدین پلیس صفیگه کیرگنینی معلوم قیلدی . شونگه قوشیمچه قیلیب او، حادثه ده قولی بارلیکده عیبدارتانیلگن شخصلرنی توتیش اوچون قیدرو عملیات باشلنگنینی ایتگن.
هرچند بو عیال میراث نی تقسیم لش خصوصیده پیدا بولگن جنجل باعث اکه لری تمانیدن اولدیریلگنی ایتیله دی ، لیکن رسمیلر حاضرگه چه عیال پلیسی نینگ قندی اولدیریلگنیگه عامل نیمه بولگنی حاضرگه قدرهم بیللی بولمه گنینی ایتگن.
رسمی معلومات لرگه کوره جوزجان ولایتی نینگ پلیس اداره سیده ییگرمه گه یقین عیال، پلیس صفتیده فعالیت آلیب باررایکن، اولردن بیته سی "گل پری" اوز اکه لری تمانیدن اولدیریلگن.


text:
آمئریکا فؤق العاده حاللار کومیسییاسینین عضوو جئرمی زدئک شیمالی کورئیانین نووه ضربهلرینه حاضرلیقلی اولمالاری ایله باغلی آلیاسکا ایشتاتینین ساکینلرینه توصیهلر وئریب.
آخار. آذ «دئیلی مئیل» ایستینادن خبر وئریر کی، زدئک رادیاسییایا قارشی درمان پرپاراتلارینین ساخلانیلماسینی دا واجیبلیینی قئید ائدیب.
«ائوینیزده فانار، رادیو و سو ساخلایین. بیز فاجیوی اولایلار زامانی اینسانلارین نئجه آددیم آتمالی اولدوغونو بیلدیریریک. نووه هوجومو زامانی ائواکواسییا ائتمهیه واخت قالمایا بیلر. بئله هوجوملار زامانی ان یاخشیسی سیغیناجاق تاپیب گیزلنهرک هوجومون بیته جه یی واختی گؤزلهمکدیر»، - زیدئک بیلدیریب.


text:
خیدیر زینده پیری باکی-قوبا شوسه سی یولونون سولومدا، سیزهن رایونونون اراضیسینده، باشبارماق داغینین اتییندهدیر.
آخار. آذ خبر وئریر کی، پیره گلن زیارتچیلر موطلق قایانین باشینا چیخیرلار. اطرافدا بیر نئچه یئرده نزیر قوتولاری دا وار. زیروهیه چیخیش، خصوصاً ده یاشلی اینسانلار و قادینلار اوچون چتیندیر. قایا اوزرینده مختلیف اینترواللاردا دمیر پیللکهنلر قویولوب.
افسانهلره گؤره، خیزیر پیغمبر بورانی اؤزونه ابدی عبادت مسکنی سئچیب. بیر باشقا روایتده ایسه بئله دئییلیر:
«بئشبارماق داغی بیر واخت اوچ قارداشین پناه یئری، مسکنی، یورد-یوواسی اولوب. قارداشلار بیر-بیرینه جان دئییب، جان ائشیدر، آرخا، دایاق اولارمیشلار. بؤیوک قارداشین سؤزو، تاپشیریغی اؤزوندن بالاجالار اوچون قانون ایمیش. اونون آدی خیدیر زینده، اورتانجیل قارداشین آدی خیدیر ایلیاس، سونبشیین آدی ایسه خیدیر نبی ایمیش. گونلرین بیر گونو بؤیوک قارداش کیچیک قارداشی یانینا چاغیریر. اونا بیر خلبیر اوزادیب قاییدیر کی، سوسوزلوقدان دیلیم-دوداغیم قورویوب. تئز اول، منه بیر سو!
خیدیر نبی خلبیرله سو آردینجا خزره طرف جومور. خلبیری سویا سالیر، نه قدر اللشیرسه، سو گؤتوره بیلمیر. بؤیوک قارداش دا گؤزلهیه-گؤزلهیه قالیر. کیچیک قارداشیندان بیر سس-سوراق چیخمادیغینی گؤروب، بو دفعه سو گؤتورمک اوچون خیدیر ایلیاسی یوللاییر.
اورتانجیل قارداشین دا گلیب چیخمادیغینی گؤروب تشویشه دوشور. سون بئشیکله اورتانجیل قارداش بؤیوک قارداشلارینین تاپشیریغینی یئرینه یئتیره بیلمدیکلرینی گؤروب اللها یالواریب-یاخاریر، داشا دؤنمهلری اوچون دعالار اوخویورلار.
بئله روایت اولونور کی، خیزیر زینده بابا داغی ایله اوزبوز اولان خزردهکی سال قایالار داشا دؤنموش قارداشلاردیر.
خیدیر زینده پیرینه گئدنلرلرین بعضیلری اورادا معین معجزهیه راستلاناجاقلارینی دا گمان ائدیرلر. چونکی اوزون مدت دوشونجهلرده دیری بابا کیمی تانینان خیدیر زیندنین یئنه ده او داغلاردا ساغ-سالامات اولدوغونو دوشونورلر.


text:
یولپرسین آلدیغی بیلگیلره گؤره،بو تؤرهنده، حجت الاسلام محمدباقر کریمی باتی آذربایجانین کولتور وارشادگنل مودورو، بونا ایشاره ائلیهرک کی اورمیه بیرینجی تورک شهریدیرکی آذربایجان کولتور، ادب واینجهصنعت قورولوشونون دفتری آچیلدی ، آذربایجان مفاخیری، اؤزلیکلهده اورمیه مفاخیرینه دیقت گرکینی ووغولادی.
اوکولتورواینجه صنعت آدینی ایشلتمهیین عیللتین آذربایجان ادبیاتینین دَیریندن بیلدی.
اونلارکی باخیشلاری سینیرلاردان اشیکدهدیر، گرک باخیشلارین ایصلاح ائتسینلر.
عباس خورشیدی، آذربایجان کولتور، ادب واینجهصنعت قورولوشونون، مودولوک هئیتینین باشچیسی، بوقورولوشون آچیلیشین، جومهورباشفانینین آذربایجان کولتورونه اؤزل باخیشیندان آسیلی بیلدی.
عباس خورشیدی، آذربایجان کولتورون تورک کولتورونه دیقته آلاراق گلیشدیرمک گرکینی ووغولاییب ودئدی:”قورولوش(آذربایجان کولتور، ادب واینجهصنعت قورولوشو)بوتون اونلارکی ایرانی بوتون ایرانلیلار اوچون بیلیرلر، ائودیر.بوقورولوش بوتون اونلاراوچوندورکی بؤلگهنین گلیشمهسینده اؤلکهنینده گلیشمهسین نظرده آلاراق فیکیرلشیرلر.”
عباس خورشیدی دانیشیقلارینین دوامیندا دئدی: “بیرینجی گوندن ایکی قیشر بیزایله مخالف اولدولار.او قشرلرین بیریسی دئییردی قورولوش هئچ ایش گؤرهبیلمز وبو دؤولتین سئچیم عرفهسینده سمبولیک وسیاسی حرکتیدیر.ایکینجی قیشرایسه، بوقورولوشون چالیشمالارین، ایرانلیلارین بیرلیگین ضعیفلندیرمک آنلامیندا بیلیردیلر.بوقورولوشون آماجی ایران میللتینین بیرلیگینی گوجلندیرمکدیر. هرکس کی باخیشی سینیرلاردان اشیکدهدیر، گرک باخیشین ایصلاح ائتسین.قورولوشون کؤکی آذربایجاندا ایچینده وبوداقلاری ایرانین بوتون گؤیوندهدیر.”
اینقیلابین بیرینجی دؤنملرینده قرارایدی بوتون میللتلره فئدراللیق وئریلسین
قربانعلی سعادت،باتی آذربایجان اوستانداری، جومهورباشقانین سئچیم زامانی وئردیگی وعدهلر، اوجوملهدن تورک دیلی فرهنگیستانینین قورولماماسی وآنایاسانین۱۵اینجی اصلین کامیل ایجرا اولماماسینا، توخونمادان، روحانی دؤولتینین میللتلرایله باغلی وئردیگی وعدهلردن دفاع ائدیب ودئدی:”اوتوزیئتدی ایلدن سونرا، روحانی دؤولتی ایش اوستونه گلیب ومیللتلر الیهبیلیبلرقوروم دوزلتسینلرو اؤز درین کولتورلرین هرکسه تانیتدیرسینلار.
باتی آذربایجانین اوستانداری،بعضی میللتلرایله باغلی اولان سیاستلرین گئج اولماسینا کی اصلینده، ایسلام اینقیلابینین دوشونجهلریندنایدی دئدی:”آیت الله طالقانی اینقیلابین بیرینجی دؤنملرینده دئدیلر قرارایدی بوتون میللتلره فذراللیق وئریلسین، تاهرکس اؤزبؤلگهسین ایداره ائتسین آما سنندجه گئتدیگیم زامان، دوشوندوم بیزیم ایختیلافلاریمیز، مملکت ایچینده اولان ایختیلاف دئییل، بلکه ائشیکدن هیدایت اولونور.اینقیلابین بیرینجی دؤنملرینده، سییلاح چکمکلر، پادگانلاری اشغال ائتمکلر، اودوشمنلرین ایشایدی کی الیهبیلمهدیلر ایسلام دؤولتینه وحؤکومتینه دؤزسونلر.”
سووت بیرلیگی داغیلدیقدان سونرا، میللتلرابله باغلی چوخلوایشلر گؤرهبیلردیک
سعادت آرتیردی:”او دورومدان سونرادا،سکگیزایللک ساواش باشلاندی وبیزالیهبیلمهدیک میللتلرین ایستکلرینه یئتیشک. سووت بیرلیگی داغیلدیقدان سونرادا،چوخلوایشلر گؤرهبیلردیک آما بیرپارا شبههلریاراندی وبعضیلر اینانیردیلار کی ایمکانی واراؤلکه بولونمهیه دوغرو گئتسین.”
باتی آذربایجان اوستانداری، قورولوشون سیاسی جهت توتماماسیایله باغلی دئدی:”بو تورکلردیلرکی فارس ادبیاتینا رونق وئریبلر و همین تورکلر اؤزدیللرین وادبیاتلارین چوخ یوکسک درجهده گلیشتیرهبیلرلر.بو قورولوش گرک دیققت ائتسین کی بوراسی بیرسیاسی یئردییل وگرک هرکس هرنوع دوشونجهایله، بوقورولوشا قوشولابیلسین.”
اوباتیآذربایجانین استراتژیک دیرینه ایشاره ائدیب و بو بؤلگهنین اؤلکهده، اراضی بوتؤولگونو قوروماسیایله باغلی دئدی: “بومیللت کی هرزامان اؤلکهدن دیفاع ائدیب، کولتور ساحهسیندهده اؤزیولونا دوام وئرهجک.”


text:
ارمنیستان اوردوسوندا یوکسک روتبهلی ظابطلرین ایستعفایا گؤندریلمهسی گؤزلنیلیر.
پوبلیکا. آز خبر وئریر کی، بو بارهده «ژوقووورد» قزئتی حربی منبعلره ایستینادن معلومات یاییب.
معلوماتا گؤره، بونا سبب سون حادثهلر، ارمنیستان اوردوسونون وئردیی ایتکیلردیر.
«مایین ۱۳-ده حربی قوللوقچونون هلاک اولماسی حاقدا دانیشان مدافعه ناظری ویگئن سرکیسیان گوناهکارلارین جزالاندیریلاجاغینی آچیقلادی. لاکین پروبلئم بیر هربچینین هلاک اولماسی ایله بیتمیر. سون گونلر اوردودا تئز-تئز ایتکیلر وئریلیر، پوستلاردا مدافعه نیظامنامهیه اویغون قورولمو، همچینین، قئیری-دؤیوش شرایطینده اؤلوم حاللارینین سایی آرتیب. آذربایجانین ارمنیستان اوردوسونا مخصوص اوسا زنیت-راکت کومپلکسینی وورماسی ایسه «سون داملا» اولوب. گؤزلهنیلهندیر کی، بیر سیرا حربی حیسهلرین کوماندیرلری ایستئفایا گؤندریلهجک، حتی وظیفهسیندن چیخاریلان حربیچیلر آراسیندا گئنئراللارین اولاجاغی دا دئییلیر»، - قزئت یازیر.
قید ائدک کی، دونهن آذربایجان اوردوسو ارمنیستان حربی بیرلشمهلرینه مخصوص «اوسا» زنیت-راکت کومپلکسینی محو ائدیب.


text:
تورکجهنین یابانچی دیللردهکی اون مینلرجه کلمهسی
تورکجهنین یابانچی دیللردهکی اون مینلرجه کلمهسی
دوکتور یوسوف گدیکلی
کؤچورن:عباس ائلچین
دیل مسلهسی دارتیشیلیرکن بیر گئرچک هر زامان گؤز آردی ائدیلمیشدیر. بو، تورکجهنین باشقا دیللرده اولان اون مینلرجه کلمهسینین هیچ عاغیلا داهی گتیریلمهمهسیدیر. موغولجا، اوردوجا کیمی آرتیق چوخ اوزاقدا قالمیش دیللر ایله فارسجا، ارمنیجه، گورجوجه کیمی اؤن آسییا دیللری، یونانجا، بولغارجا، مقدونیهجه، آلبانجا، رومنجه، صئربجه-کرواتجا، مجارجا و حتی روسجا کیمی بالکان، اورتا و قوزئی آوروپا دیللرینده اون مینلرجه تورکجه کلمه واردیر. تورکجه سادهجه سؤزلوکلری ائتکیلهمکله قالمامیش، بوتون بالکان دیللرینین مورفولوژی[صرف] و سینتاکسیسینی[نحو] دا ائتکیلهمیشدیر.
آردینی اوخو/ Ardını oxu


text:
"طالبان مرکب قوراللردن فایده لنماقده"
افغانستان ایچکی ایشلروزیرلیگی طالبان عصیانچیلرنی افغان کو چلریگه قرشی مرکب قورال اسلحه دن فایده لنه یاتگنینی معلوم قیلدی.
ایچکی ایشلر وزیرلیگی پلیس کوچلرینی هم یقین آره ده زمانه وی قورال اسلحه بیلن جهازلنتریلیشینی ریجه لشتیرگنینی ایتدی.
افغانستان ایچکی ایشلروزیرلیگی سوزچی سی زمری بشری گه کوره، کوزگه آلینگن ریجه اساسیده بیرینچی اولهراق چیگره حدوده گی پلیس کوچلری ینگی قورال اسلحه بیلن تامین لنه دی.عینی دمده ایچکی ایشلروزیرلیگی پلیس کوچلری تلفاتینی آلدینکی هفته لربیلن تقاسله گنده قرق فایز و عادی اهالی تلفاتینی 19 فایز آشگنینی ایتگن.
ایچکی ایشلر وزیرلیگی اوتگن هفته جریانیده افغانستان بویلب یوزبیرگن قطارتورلی هجوملرده جمعی 20 پلیس هلاک و39 پلیسنی یاره لنگنینی ایتیشگن.
شونگه قوشیمچه مملکت بویلب روی بیرگن زوروانلیکلرده عادی اهالی دن هم 36 کیشی قربان بولیب یوزدن ارتیق شخص یاره لنگن .
"هوا نینگ ایسیق بولیشی بیلن تروریستیک هجوملر سونگی هفته لرده کوپیگن.افغانستان نینگ تورلی حدودلریده اوتگن بیرهفته مابینیده 150هجوم روی بیرگن.جمله دن 50 کیشی عصیانکار قولگه آلنیب، 130ماینلر ضررسیزلنتیرلگن"دیب ایتدی ایچکی ایشلر سوزچی سی زمری بشری.
بوندن آلدین هم افغانستان رسمیلری هوا اسیق بولیشی بیلن ناقرارلیک لرنی کوپیشنی ایتیب،اینگ قانلی ییل بولیشینی آگاه لنتیرگندی.
ایسق موسومی پیتیده ،عصیانکار لرهجومی آلدینی آلیش اوچون افغان و خارجی کوچلر طالبان عصیانکار لریگه قرشی مملکت نینگ تورلی حدود لریده حربی عملیات لرینی باشلتگن.
اما شوندی بولسه هم عصانیچلر نسبتان تینچ بولگن حدودلرده کوپراق عملیاتنی اویشتریب ، انده سنده پلیس کوچلرینی نشانگه آلیب کیلماقده.


text:
تیگیرمانچیلیکدن رادیو ایگه سی بولگن شخص حکایه سی
کوپچیلیک تحصیل ارقه لی اوز آرزولرینی روباگه چیقرسه اما بیرقنچه کیشی لرایسه تحصیل قیلمسدن کتته یوتوق لرگه ایگه بولگن، اولردن بیری هم تیگرمانچی امین الله قیومی. او، تیگیرمانچلیک قیله یاتگن پیتی تیگرماندن بیر حجره دن باشقه بیر حجره گه نشرات بیریش رادیو دستگاه سینی قورگن.
امین الله قیومی کوپنیچه قینچلیک لرنی باشدن کیچیرگنیدن سونگ حقیقت ناملی رادیوقوریشگه موفق بولگن. او باشلیغی بیلن اساس قوییلگن حقیقت رادیوسی حاضر ایبک شهری نینگ کوپ حدودیده نشرات بیریب کیلماقده.
حقیقت رادیو سی دفتریگه سیلاو گه عاید موضوع اوچون بارگنیمده رادیو مسوولی امین الله قیومی بیلن ته نیشیب قالدیم. عادی محلی کییمده بولگن جناب قیومی دن رادیو مسوولی کیم دیب سوره گنیمده اوزیم دیب جواب بیردی. حقیقتن هم سیزمی دیب سوره گنیمده هه مین من مین الدین تیگیرمانچی ایدیم دیب حکایه سینی ایته باشله دی:" مین اول بیر تیگیرمانچی ایدیم، بیر قوشیقچی بولیشنی شو تیگرمانده بولگنیمده آرزو قیلرایدیم>"
امین الله قیومی سککیزنچی صنف متعلمی بولگن پیتی اشوله چی بولیشگه حرکت قیلگن، لیکن آته سی وباشقه اقسقالر اونگه جدی مخالفت بیلدیرگن:" مین محلی موسیقه اسباب اسکونه لرینی ساتیب الیب تیگرمانده مشق قیلرایدیم، بیرکون اتم کیلیب سینی بو ایشنیگه ملا لر و اقسقاللر قرشی دیب برچه موسیقه اسکونه لریمنی سیندیریب تشله دی."
قیومی جنابلری اته سی نینگ بو مخالفتینی جدی بیلیب هیچ بیرزمان قوشیقچی بوله المسلیگینی سیزگن، او ینه خدا داد استعدادی بیلن رساملیککه روی کیلتیرگن:" آز مدت اوتیشی بیلن تنیقلی بیر رسام بولدیم شو تیگرمانده ، افغانستان مدنیت وخبرلروزیرلیگی تامانیدن تقدیر لندیم"
رساملیک ارقه لی هنر دریچه سی آچیلدی دیب امید قیلگن جناب قیومی بو بولیمده هم مخالفت لر بیلن یوزمه- یوز بوله دی، بومرته هم آته سی تامانیدن:" بیراز شهرت قازانگنیمدن سونگ ایبیک شهریده کیلیب دکان آچدیم، اتم خبربولیب کلیب دکانیمنی پابدی مینی هم اوزی بیلن بیرگه الیب کیتدی."
اوبومخالفت لرگه هم قره می ایسکی رادیو و مخابره نینگ تخنیکی اوسکونه لریدن فایده له نیب بیر حجره دن باشقه بیر حجره گه نشرات بیریش رادیو دستگاه سینی قوریشگه موفق بولگن.
قیومی گه کوره رادیو دستگاه سی باره سیده مردم هم خبردار بولیب آهسته -سکین قیشلاق ادملری عادت قیلگن. انه شو ارقه لی او تیگرمان دن محلی اعلان بیریشگه هم حرکت قیلگن.
اونینگ بو فعالیتی دن اف ام رادیو قوریش اوچون تخنیکی ومالی همکارلیک قیله دیگن انترنیوز موسسه سی آگاه بولیب اونگه زمانه وی بیر رادیو قوریش تکلیفینی قیلگن.
امین الله قیومی حاضر حقیقت ناملی رادیو سی نینگ مسوول مدیری و کوپ برنامه لرنی هم اوزی تیارلب تقدیم ایته دی.
عین حالده او بو آرقه لی مالی درامد هم قولگه کیریته دی.اونینگ ایتیشیچه درامد قولگه کیریتیشی بیلن اته سی فکری هم اوزگریب کیتگن:" آتم حاضر هم تیگرمانچی مین مالی یاردم قیله من، لیکن بوموفقتیم دن حاضر جوده خرسند."
جناب قیومی نینگ تورمیش اورتاغی هم رادیو ده ایش آلیب باریب کونگیل آچر برنامه لرینی ایلگری الیب کیته دی.
بوندن تشقری حقیقت رادیو سی نینگ تخنیکی بولیمی هم خانم وحید انتظار ذمه سیگه اونینگ ایتیشیچه تخنیک مساله لرینی درس کورمی تورمیش اورتاغی جناب قیومیدن اورگنگن:"اسمیم وحیده، حقیقت رادیوسی نینگ مخبری من، تورت ییل دن بیری بو رادیو ده خذمت قیله من، تخنیکی مساله لرنی قیومی جنابلری نینگ اوزلریدن اورگه نیب آلگن من."
حقیقت رادیو سیده ایرکک و عیال دن عبارت بولگن اوندن ارتیق یاش فعالیت آلیب بارماقده، بوییرده ایشله یاتگن قیزلردن بیری خانم سیمانینگ ایتیشچه بوندن الدین تشقری گه چیقیب ایش قیله المس ایکن، حاضر رادیو ده ایشلب کیله یاتگنیدن جوده خرسند.همده خانم سیما کیله جکده عیاللراوز حقلریدن بهرمند بولیش امیدیده:" نیچه ییل آلدین سمنگان ولایتیده خاتین قیزلر تشقریده چیقیب ایش قیلیشگه قینه لر ایدی، سونگی وقت لرده فکرلر بیرآز اوزگرگن، لیکن ایتیلگنیچه حاضرگه قدرهم عیاللر اساسی حقلریدن بهره مند ایمس."
حقیقت رادیو سی ارقه لی حاضرگی کونده تفریحی، اجتماعی ؛ سیاسی و عیاللرگه عاید مخصوص برنامه لرتیارله نیب تقدیم ایتیله دی. طالبان حکومتی اغدریلگنیدن سونگ دنیاهم جمعیت مملکت لری نینگ مالی یاردمی بیلن افغانستان بویلب اف ام رادیولر ایجاد ایتیلدی .


text:
جهان مطبوعاتیدن خلاصه لر 04.05.1396
جهان مطبوعاتیدن خلاصه لر 04.05.1396
امریکا قوشمه ایالت لری نینگ بُلومبرگ نشراتی اورگانی, ترکیه جمهوریتی جمهورئیسی رجب طیب اردوغان نینگ, ترکیه نینگ روسیه بیلن آلیب باریتگن ناتو سیستمی گه اویغون بولمه گن اس 400 راکت لری نینگ ساتیب آلینیشی گه تیگیشلی مذاکره لر بوییچه, امریکا نینگ خواطر لری نی رد ایترایکن, امریکا نینگ سوریه ده گی تروریست گروه لر بیلن همکارلیگی نی قاره لب, اوشبو کیلیشوو نینگ آلغه سیلجیدیگن لیگی نی معلوم قیلگن لیگی نی ایسلتماقده.
خبر گه کوره, اوروپا بیرلیگی اولکه لری نینگ اونگه صحبت قیلیش حقی نی بیرمه گن لیگی نی هم تنقید قیلگن اردوغان, "ترکیه جمهوررئیسی و وزیر لری نینگ صحبتی گه اجازت بیرمی سیز. بیراق, سیز نینگ جاسوس لرینگیز بیز نینگ اولکه میز گه کیلیب وطنی میزنی تجزیه قیلیش گه حرکت ایته دی. بونده ی بیر نرسه هیچ قچان بوله آلمیدی. یا حاکمیت حق لری میز گه حرمت کورسه تیب, عادل, تینگ و یخشی بیر دوست بوله سیز یاکه قیلگن هر حرمت سیزلینگیز نینگ جوابی نی آله سیز" دییه قید ایتدی.
امریکا قوشمه ایالتلری نینگ ترک- امریکا ویب سایتی, ترکیه جمهوریتی تشقی ایش لر وزیری مولود چاووش اوغلی نینگ, بروکسل ده بولیب اوتگن ترکیه – اوروپا بیرلیگی یوقاری سویه لیک سیاسی مذاکره ییغیلیشی آرتیدن ترتیب له گن مطبوعاتی کنفرانسی جریانیده, "ژورنالست بولیش هر خیل جرم گه مرتکب بولیش حقی گه ایگه معنی سی گه کیلمیدی. باشقه مسلک لر ده هم خودی منه شونده ی. خائنانه کودتا تشبثی گه اشتراک ایتگن همه بیر خیل. بولرنینگ ژورنالست, منصبدار, پولیس یاکه سیاستچی بولیش لری ممکن. حقیقی دموکراتیک مخالف لیک بیلن تروریزم نی حمایه لیتگن کیشی لرنی اجره ته آلمه سک, اساسی قیین چیلیک اونده باشلیدی. بو فرق نی جوده هم یخشی بیلیش کیره ک. اوشبو خصوصده اوروپا بیرلیگی گه هر خیل معلومات نی بیریش گه تیارمیز. حاضرگی کون گه قدر بولگن لیگی دیک, بوندن کیین هم شونده ی قیله میز" دییه قید ایتگن لیگی نی بیلدیرماقده.
آذربایجان نینگ تریند نشراتی اورگانی, ترکیه جمهوریتی جمهورئیس لیگی سوزلاوچی سی ابراهیم قلین نینگ, دیلی صباح روزنامه سیده یازگن مقاله سیده, سونگگی پیتلرده ترکیه بیلن آلمان آره سیده پیدا بولگن جنجال بیلن علاقه لی, "ترکیه گه کیلگن یاکه اولکه میزده ایشلیتگن آلمان یاکه باشقه اولکه لرنینگ تبعه لری اوچون هیچ قنده ی بیر تهدید موجود ایمس. بیر نفر آلمان تبعه سی نینگ اوشله نیشی قانونی بیر مسئله دن عبارت بولیب اوشبو خصوصده محکمه اوز قراری بیره دی. عینی دمده آلمان شرکت لری بیلن علاقه لی بیر قاره لست نینگ موجودیتی هم بحث موضوعی ایمس" دییه قید ایتگن لیگی نی معلوم قیلماقده.
روسیه نینگ اسپوتنیک نشراتی اورگانی, اوروپا بیرلیگی تشقی علاقه لر و خوفسیزلیک سیاست لری مسئولی موگرینی نینگ, بولمیدیگن گپ لر بیلن انسان حق لری اخلالی نی بهانه قیلیب ترکیه گه قرشی قتتیق بیر سیاست آلیب باریلیشی گه مخالفت بیلدیرگن لیگی نی ایسلتماقده.
خبرگه کوره, موگرینی, ترکیه نینگ اوروپا بیرلیگی اعضالیگی پروسه سی نینگ دوام ایتیتگن لیگی نی بیلدیرگن لیگی نی معلوم قیلدی.


text:
عماد الدین نسیمی - قدرینی بیلمز
فراقی چکمه ین عاشیق، وصالین قدرینی بیلمز
جمیله اولمایان واصیل، جمالین قدرینی بیلمز
شب اسراده قوسینین ایکی نصف ائیله دی آیی
بو معجزدن اولان غافیل، هلالین قدرینی بیلمز
دوداغین سلسبیلیندن خبردار اولمایان جانسیز
اونون ماهییتی اود دور، زلالین قدرینی بیلمز
مدور نقطه ی خالون، ببک دن عینینه قوندی
ببک سیز قالسین اول گوزکی بو خالین قدرینی بیلمز
نهالون اعتدالیندان، اوتانار سدره و طوبی
بو قدی بنزه دن سروه، نهالین قدرینی بیلمز
سنی سندن دیلر کونلوم، نه دونیانین زر وگنجین
کی اول مالی سئون جانسیز، بو مالین قدرینی بیلمز
اوزوندور پرده آللاهین یمینی، کعبه سی، بیتی
یمینی بیلممیش هر کیم شمالین قدرینی بیلمز
گونش ماه تمامیندن زواله اوغراشور هر گون
نه دن شول آفتابی بی زوالین قدرینی بیلمز
لب لعلون وصالیندان جدا اولماق منه دوشمز
بو ذوقی بیلمه ین صوفی، بو حالین قدرینی بیلمز
"نسیمی" صوفی دگیشمز غموندن گئیدیگی شالی
کی اول صوفی صفاسیزدور بو شالین قدرینی بیلمز
نسیمی


text:
تورکییه پرزیدنتی رجب طیییب اردوغان آلمانییا کانسلری آنگلا مرکلین ایشید-له باغلی ایشلتدیی «ایسلامیست ترور» ایفادهسینه سرت رئاکسییا وئریب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، تورک لیدر مرکله بو ایفادنین دوغرو اولمادیغینی بیلدیریب.
«ایسلامیست ترور ایفادهسی مسلمانلاری جدی شکیلده اوزور. بئله بیر ایفاده ایشلهدیله بیلمز. دوغرو دئییل. چونکی ایسلام دینی ایله ترور بیر آرایا گلمز. ایشید-دن دولایی «ایسلامیست ترور» ایفادهسینی ایشلتسک چوخ اوزوجو اولار. من مسلمان پرزیدنت اولاراق بونو قبول ائتمیرم. خواهیش ائدیرهم، بو ایفادنی ایشلتمیک»، - اردوغان بیلدیریب.
مئرکئل ایسه «ایسلامی» ایله «ایسلامیست» سؤزلری آراسیندا فرقلر اولدوغونو بیلدیریب:
«دین آزادلیغی منیم اوچون چوخ اؤنملیدیر و دموکراتییانین بیر پارچاسی اولاراق گؤرورهم. مسلمانلارین آزاد یاشاماسی اوچون الیمیزدن گلنی ائدیریک. ایسلامی ایله ایسلامیست آراسیندا فرق وار».


text:
آمئریکا پرزیدنتی دونالد ترامپین ایفادهلری شوک ائدیجی و اوتانج وئریجیدیر.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو سؤزلری بیرلشمیش میلتلر تشکیلاتی-نین اینسان حقوقلاری اوفیسینین سؤزچوسو روپرت کولویللئ ترامپین جنوبی آمئریکا و آفریکا اؤلکهلرینی «ایرنج یئرلر» آدلاندیرماسینا موناسیبت بیلدیررکهن سؤیلهییب.
او، ترامپین سؤزلرینین ایرقچیلیک اولدوغونو بیلدیریب.
قئید ائدک کی، دونالد ترامپ هایتی، سالوادور و آفریکا اؤلکهلریندن گلن میقرانتلار حاقیندا راضیلاشمانی موذاکیره ائتمک اوچون آغ ائوده کونگرسمنلرله گؤروشو زامانی بو اؤلکهلردن گلن میقرانتلاری «ایرنج اؤلکهلرین نمایندهلری» آدلاندیریب.


text:
Posted
3:00 PM
by Mehran Baharlı
ايصفاهان´ين بير محلله سينین ده آدی جولفا´دير
جولفا نين آوريل آيی
þ مرند´ين قوزئیينده کی جولفانی دئميره م. ايصفاهان´ين بير محلله سينین ده آدی جولفا´دير. او محلله نی شاه عابباس تيکميشدير تا ائرمنيستاندان، ايصفاهانا کؤچورولموش ائرمنيلر اورادا ياشاسينلار. جولفا، دوغان چايينين (زاينده رود) گونئيی و صوففه داغينين مئشه لری اولور. دئمک اولار ايصفاهانين ياخشی ماحاللارينداندير. ائرمنيلر بورادا اؤزه ل مکتبلر و بازارلار وارلاری و البتته اؤزه ل يئمک ايشمکلری ده اؤزگور و آزاد حالتده دير! دئمک اولار بير جوره کولونیدير.
وانک کليساسينا گئتسه نيز، ايکی ميليون بئش يوزمين ائرمنی سوی قيريمينين آنیسينا گؤره بير سمبوليک مقبره واردير. بير ايکی يول، اوتوبوس ايله اورادان گئچنده، ائرمنیجه شوعارلار و تورکييه نين آدينی گؤرموشدوم، آنجاق آنلاماميشديم.
þ بونو دا بيليرسينيز کی آذربايجانلی تورکلر هر يئرده ياشاسالار گره ک محررم آيينین مراسيملريني يئرينه گتيرسينلر. ايصفاهاندا، دا چوخلو آذری تورک وار ايدی کی ايش ايچين اورا کؤچموشلر. بير سيراسی ذوب آهن و باشقا بؤيوک فابريکالاردا، بير سايیسی نيظامی ايشلرده، بير سايیسی بيز کیمی اؤيره نجی ايديلر. بو تورکلری ايکی ايش بير يئره ييغابيليردی! بيری محررم آيينين مراسيملری و باشقاسی، تورک اؤيره نجيلرين تؤره نلر و توپلوملاری (کی اؤزه لليکده تئکنولوژی بيلی يوردو بؤيوک اونودولماز ييغينجاقلاری وار ايدی)!
بئش ايل بوندان قاباق محررم آيی، ياز اورتاسيندا ايدی و من او ايللر ايصفاهاندا اؤيره نجی ايدیم؛ و بيز بونو قديمکی اؤيره نجيلردن ائشيتميشديک ايصفاهانين ايکی عزا ساخلايان تورک دسته سی وار. بيريسی سينه ووران و باشقاسی زنجير ووران ديلار؛ سينه وورانلارين (هيات آذربايجانيهای مقيم اصفهان، متوسلين به حضرت ابوالفضل) چوخو اردبيللی و زنجيرچیلرين چوخ سايیسی اورمولولاردانديرلار؛ سينه وورانلار هر ايل ايصفاهانين بوتون يئرلرينه اوتوبوس سئرويسی قويارديلار، تا اونلاری هر گئجه عزا ساخلاماق يئرينه آپارسينلار؛ کی بيری ده بيزيم بيلی يوردا گليردی و بيز عزا ساخلاماقدان چوخراق، غوربتده کی تورکلرين يانيندا اولماق ايچين، درسی قيراغا قويوب و هر گئجه ده گئديرديک. عزاساخلاماق يئرينی حدس وورون هارادا ايدی؟!
þ عزا ساخلاماق يئری بير مسجيد (يا مهديه) ايدی جولفا ماحالينين اورتاسيندا! نئچه يوز متر، وانک کليساسينا قاليردی! بوتون ائرمنی ياشايان ماحالدا گئجه ساعات اون ايکیده، تورکلرين سسی گؤيلره گئديردی: "محررمدير خانيم زينب عزاسی، بيزی سسلير حوسئينين کربلاسی". بو هياتين، امينلرينين بيريسی دئييردی گنجلر و اؤيره نجيلر گؤزه تله سينلر کی ائشييه چيخماسينلار؛ ائحتيمالی وار ائرمنيلر ايله قارشيلاشاسينيز! من او چاغ اونون بو سؤزونو دوشونمويوردوم. آنجاق من ايله بير يولداشيم، بير گئجه چيخديق ائشييه. يوخاريدا دئديييم ائرمنیجه يازان شوعارلاری یاخيندان اوخودوق؛ چوخلو پوستئرلر وورموشلار. اينگيلتره و فارسجادا يازيلميشديلار: "آوريل آيينداکی ائرمنيلر سوی قيريمی تورکلر الی ايله محکوم اولونور"؛ "تورک ائدير جينايت ، آمريکا دا حيمايت!"؛ "اؤلوم اولسون تورکييه يه"؛ "اؤلوم اولسون تورکلره" ؛ "اؤلوم اولسون تورکييه ايله ايسراييله" و …
þ ياواش، ياواش اليميزه گليردی کی نئيه دئييرلر عزا ساخلاماق يئريندن ائشييه چيخمايين! من ايله يولداشيم ائرمنيلرين آزادليغيندان تعججوب ائتميشديک. اونلار موسلمان تورکلره يامان دئمه يی، "مرگ بر امريکا و اسراييل" ايله قاتميشديلار! او چاغ کی ايسراييل يوخوموش! اولابيلر عوثمانليلار، چوخ يئيين گئده لر، آنجاق بونا دليل اولماز کی بيز ده داشناکلارين خوجالی، قاراباغ، سالماس ، خوی و باشقا يئرلرده ائتديکلری دهشتلی جينايتلری اونوداق. من و يولداشيم ايچين ايلک دؤنه ايدی کی، گؤروردوک ايران ايسلام جومهورييتينين ايچينده موسلمانلارا دا يامان دئييرلر. بيز دؤزه بيلمه ديک. پوسترلری تئز تئز جيريرديق. بيردن گؤردوک دالدان بير ايکی نفر، ائرمنيجه، يامان دئيه رکن، يئيين گليرلر…
þ شانس گتيرديک کی اونلارين الينه ايليشمه ديک! عاشورا گونو، عزاساخلاماق يئرينده، تورکلر ناهار وئريرديلر! تعججوب ايله گؤروردوک، ائرمنيلر ده گليب ايمام حوسئين(ع) نذریسی آليرلار!! بو صحنه نی گؤره ندن سونرا، بئله فيکر ائديرديم، تورکلر، گئچميشلری باريش ايچين تئز اونودورلار و چوخ تئز واز گئچيرلر؛ ياخشی ايشی تورکلر گؤرورلرمی يا داشناکلار؟!
-


text:
مسألة: ومن اسباب خروج الملك عن كونه طلقاً كونه مرهوناً
املاكی آزادلیقدان خاریج ائدن سببلرین بیری اونون گیروو (رهینه) اولماسیدیر. مالیكین رهینهده موستقیل اولماماسینا داییر ایجماعین اولماسی ظاهیر بلكه قطعیدیر. و شئیخ طوسینین «الخلاف» كیتابیندان شیعه فیرقهسینین بو بارهده ایجماعینا و خبرلرینین اونا دلالت ائلهمهسی نقل اولوب.
هابئله اوندان باشقاسینداندا ایجماع نقل اولوب. علامهنین المختلف كیتابیندا گیروو كنیزین تزویجی بارهسینده بئله گلیب: پیغبردن (ع) مرسل اولاراق بئله روایت گلیب: «گیروو قویان و گیروو گؤتورن هر ایكیسیده تصروفدن منع اولوبلار».
آما سؤز گیروو قویانین ساتماسیندادیر. گؤرهسن بو بئیع كؤكوندن باطیلدیر؟ یوخسا ایجازهدن آسیلیدیر؟ و یا گیروو گؤتورنین حاقّینی ساقیط ائتمكدن آسیلیدیر؟ و یا بورجونو وئریب گیرووو آزادلاماقدان آسیلیدیر؟ قدیم عالیملرین بیر عیدّهسی و باشقالارینین سؤزونون ظاهیری بیرینجیسیدیر. (باطیل اولماقدیر.) آما شئیخ طوسی «النهایه» كیتابیندا و ابن حمزه «الوسیله» كیتابیندا، و موتأخیرلرین آزیندان باشقا هامیسی آسیلی اولماسینی تصریح ائدیبلر. یاخشیسیدا بودور. صحیحلیگه دلالت ائدن و تخصیص ائتمهین بیر سئری عموماتا اساساً. چونكی تصرّوفدن منع ائدن ایجماع و خبرلرین مونعقید اولان مقامی، تصرّوفده موستقیللیگین اولماماسیدیر. نئجه كی پیغمبرین سؤزونده «گیروو گؤتورن»ین «گیروو قویانا» عطف اولماسی اونا شاهیدلیك ائدیر. (گیروو گؤتورن رهینهنی ساتیرسا اونو باطیل بیلمیرسیز بلكه ایجازهدن آسیلی بیلیرسیز. گیروو قویانی عطف ائتمك بو مقامدا دا باطیل اولماماسینا دلالت ائدیر.) اوندان علاوه، یئرینده ثبوت ائدیلهجك كی گیروو گؤتورنین تصرّوفو باطیل دئییل بلكه آسیلیدیر.
حتّا اگر فرض ائتسك كی خبرلرین و ایجماعین مونعقید اولان مقامی بیرباشا تصرّوف ائتمگی باطیل بیلمكده ظاهیر اولور، بو ظهور، موتأخیرلرین او طرفه گئتمهسی تأثیرینده تؤرهنن موهوندور. (خبرلردن و ایجماعدان باطیللیگین بیلینمهسینیده قبول ائتسك بو موتأخیرلرین بو ایشتیباها طرف گئتمهلریندن نتیجهلنیب.)
بؤلوم :
یازار : صمد كامران قراملكي


text:
۱۳۸۹ بهمن ۲۸, پنجشنبه
عبدالله گول تبریز زیارتینده: قان، قانی چکير
اورمو ايشچيلري : تورکیه جومهورباشقانی عبدالله گول، آذربایجان-ین باشکندی تبریز ده تورکیه’نین تبریز باش کونسولوسو یونوس بلئت طرفیندن وئریلن یئمکده، بورادا یاشایان تورک وطنداشلارییلا بیر آرایا گلدی. اونا گؤستریلن سئوگی گؤستریسی قارشیسیندا دویغولانان جومهورباشقانی گول “نتیجه ده قان، قانی چکیر” دئدی.
گول، یئمکده دانیشیغیندا، ”تورکیه’دن سیزه سلام گتیردیم” دییهرک باشلادی. تهران’داکی رسمی تماسلاری حاقیندا بیلگی وئرن گول، ایکی اؤلکه ایلیشکیلرینی گلیشدیرمهیه یؤنهلیک گؤروشمهلر ائتدیکلرینی ایفاده ائتدی. ایران’ا داها اؤنجه بیرچوخ کز گلدیگینی آنلاتان گول، اصفهان و تبریز’ی ایلک کز گؤردوگونو و بوندان دا بؤیوک ممنونیت دویدوغونو سؤیلهدی.
تبریزلیلرین اونا سئوگی گؤستریلرینده بولوندوغونو ایفاده ادن گول، ” نتیجه ده قان، قانی چکیر” دئدی. تبریز’ین تورکیه’یه یاخین، بؤیوک بیر شهیر اولدوغونو آنلادان گول، تجارلاری ایله اونلو اولان شهره جانلی بیر حیات یاشاندیغینی بلیرتدی.
گول، تبریز ایله تورکییه آراسینداکی ایلیشکیلرین تاریخین درینلیکلرینه قدر اوزاندیغینا دیقت چکهرک، 1921 ایلیندن بو یانا تبریز’ده تورکیه’نین باش کونسولوسلوغونون بولونماسینین بونون ان اؤنملی گؤسترگهسی اولدوغونو سؤیلهدی.
هئیت یندکی ایش آداملارینین تبریزلی ایش آداملاری ایله گون بویونجا گؤروشمهلر یاپدیغینی آنلادان گول، گؤروشمهلردن اولوملو سونوچلار آلینماسینی تمننی ائتدي.
اشتراک در: نظرات پیام (Atom)


text:
حاضیر قبیرلر
گرگ گلمه ییدم بو سون منزیله
نه دئییر دیککه لن او داشلار گؤرن
بو غملی کولکین آغلار سسینه
کیمدی گؤزلرینین یاشینی وئرن
هر گون یوخو عومرو وئریریک یئله
یومولو گؤزلرین ، غم کولگه سی وار
یاخشی کی یوخودان دوروروق هله
بیر گون اویانماماق تهلوکه سی وار
سکوتی آغیردیبو داش صبیرین
اوستو هیچقیر یقلی گون قاباقدادیر
حاصارا آلینمیش بوبوش فبیرین
اؤلوسی بلکه ده کئف داماقدادیر
تلاش یئری دئیل اؤلوم کی حق دیر
گئری یه قاییتمیر ، بو ائوه گیرن
یاخشی کی کرایه قبیرلر یوخدو
پولسوز نیله ییردی اؤلولر ، گؤرن ؟
داشلار آیاق دوتوب هارادان قاچیب ؟
دیزه جن تورپاغا گیریپ بیتیرلر
آج قوش بالاسی تک آغزینی آچیب
یئمیین گؤزله ییر ، بو بوش قبیرلر
یورولوب ترینی سیلیر داش یونان
هامار داشلار اوسته باخشی دؤندو
شبهه یدی ایچینده آلیشیب یانان
بو داش بلکه اونون قسمتی اولدو
یئنه انسان انسان یاپراقلادی یول
تابوتین اؤنونده اینله ین کیمدی ؟
ناشی بالابانچی اؤز ایشینده اول
ماتمده موسیقی دینله ین کیمدی ؟
آخیر دایانماییر حیات سئل کیمی
اؤلوم آددیم آددیم ایزله ییر بیزی
سرنشین گؤزله ین « کار و سئل » کیمی
اؤلوم « قورد آغیزیندا » گؤزله ییر بیزی
آی قبیر قازانلار گئدین ائو تیکین
بو غملی دره ده « پئلان » کی یوخدور
سیز زحمت چکمه یین آخی بیرده کی
اؤلوسی چوللرده قالان کی یوخدور
بو قوجا دونیادا ، عومروموز قیسسا
بیزی قانادینا آپاریر ایللر
چوخو ائو گؤزله ییر ، آنجاق بورداسا
انسان نوبه سینده دوروب قبیرلر
بسدیر یووا یووا قازدینیز یئری
بلکه ده کروانی دایاندی کؤچون
باغلایین باغلایین بوش قبیرلری
آچین حیات ایچون قاپیلار آچین
شاعیر : نصرت کسه منلی
Filed under: نصرت کسمنلی,تورکی شعرلر Türkcə şeirlər | Tagged: نصرت کسمنلی,نصرت کسمنلی نین شعرلری,نصرت کسمنلی دن تورکی شعرلر,اشعار زیبای ترکی,تورکی شعر,تورکجه شعر,شعرلر,شعرهای ترکی |


text:
امریکا نینگ پاکستانگه ینگی یاردم لایحه سی
امریکا قوشمه ایالتلری دولت کاتبه سی هیلری کیلینتون پاکستان 500 میلیون دالر لیک ینگی یاردم لایحه سینی اشکار ایتگن
.اسلام اباد گه بولگن سفریده خانم کیلنتون اوشبو یاردم لر بیلن امریکا دولتی فقط عصیانچیلرگ هقرشی کورشده پاکستا نی حمایت ایتمیدی ؛ بلکه عادی پاکستان لیکلر حقیده هم اویله یاتکنلیگنی کورستماقچی
اوشبو یاردم وعده لری افغانستان پایتختی کابل ده بوله جک خلق ارا کابل کنفرانسی عرفه سیده اعلان قیلینماقده
امریکا کانگریسی تمانیدن تصدیقلنگن یاردم لر ، کیله جک بیش ییل مابینیده 7.5 میلیارد دالرلیک یاردم لایحه سیدن عبارت بولیب اولر اره سیده
اولرنینگ آره سیده پاکستان گه سو قوتی اساسیده ایشلیدیگن ایککیته توغان قوریب بیریش ریجه سی هم بار.
بولرنینگ برچه سی اوتگن ییلی امریکا کانگریسی پاکستان اوچون اجرتگن ملیارد لب دالر مبلغ حسابیدن قیلینه دی .
خانم کلینتون نینگ بی بی سی بیلن بولگن صحبتیده ائیتیشیچه ، امرکیا و پاکستان اره سیده گی ایشانچ اوزه را کوچه ییب بارماقده .
هیلری کلینتون بی بی سی بیلن صحبتده ایککی ممکلت اورت هسیده گی ایشانچسیزلیکنی اریتیش ضرورتی حقیده گپیرگن بولسه ده ، هلی قیلینیشی کیرک بولگن مسئله لر قاله یاتکنینی ایئتدی.
اولردن بیری پاکستان حکومتی نینگ عصیانچیلرگه قرشی عملیاتلرینی دوام ایتیریشیگه امین بولیشی ایسه ، ایککینچیسی پاکستان خلقی ایشانچینی قازانیش دیر.
امریکا دولت کاتبه سی اسلام اباد گه آدم لر حیاتیگه توغریدن- توغری تاثیر قیله دیگن لایحه لر بیلن پاکستان اهالیسی کونگیلینی آلیش اوچونتشریف بویورگن.
اوشبو یاردملر قوشمه ایالتلر کانگریسی تمانیدن اوتگن ییلی تصدیقلنگن 7 میلیارد دالرگه برابر بیش ییلیک ریجه نینگ بیر قسمی دیر.
پاکستان اهالی سینینگ بار-یاغی 17 % قوشمه ایالتلر حقیده ایجابی فکرگه ایگه. بو بوتون دنیا ممکلتلری آره سیده اینگ پست کورستکیچ دیر.
خانم کیلینتون ایسه ، اسلام آباد ده کی اوچره شوو لریدن سونگ ف کابلده بوله دیگن خلق ارا کنفرانسگه قتنشه شیش اوچون افغانستانگه بارگن.
پاکستان تشقی ایشلر وزیری شاه محمود قریشی ایسه ایککی مملکت مناسبتلری یخشیلنگنینی و اولر بیر-بیرلریگه یقینراق بولیشگنینی معلوم قیلگن.
اوتکن یکشنبه کونی ، خانم کیلینتون واسطه چیلیگی بیلن ، افغانستان و پاکستان دولتلری مهم سودا بیتیمینی امضا له دیلر. مذکور بیتیم اساسیده ، افغانستانلیک یوک تاشوچی موترلر ف پاکستان توپراقیدن اوتیب اوز ماللرینی هندوستانگه آلیب باریشلری ممکن.
کابلده کی بی بی سی مخبریگه کوره ،پاکستان ده کی پناه گاه لری داخل کون سایین ارتیب باره یاتکن طالبان معما سی نی برطرف ایتیش اوچون ف منطقوی همکارلیکلر رواجله نیشیگه احتیاج بارلیگینی برچه تمانلر یخشی توشینیب ایتگنلر .


text:
افغان استخبارات منبع لری : کنر ده گی هجوم باره سیده اردونی آگاه لنتیرگن دیک
افغانستان استخبارات منبع لریگه کوره افغانستان ملی اردوسی کنرده هجوم قیلینیشی باره سیده بوندن اوچ هفته آلدین خبری بولگن.
بی بی سی مخبری کارن آلن نینگ معلوم قیلیشیچه استخبارات منبع لری قوراللی طالب لروملی اردوعسکرلری آره سیده تیلفونی صحبت بولگنی نی ایشیتگن.
منبع گه کوره کنر ولایتی ده هلاک ایتیلگن 21ملی اردو عسکری قرارگاهی هجوم عملگه آشیریلیشی باره سیده قیلینگن تیلفونی صحبت کیچه لب کنر ولایتیده ایشیتیلگن.
بو منبع لربی بی سی گه بو معلومات لرنی حربی مقام لر بوجمله دن کنر حاکمی بیلن اورته گه قویگن لرینی معلوم قیلگن لر.اما کوریلیشیچه بومساله گه جدی اعتبار بیریلمه گن.
کنر حاکمی هم بومعلومات لر دولت رسمی لریگه ییتکزیلگنی نی ایتیب منطقه ده گی ملی اردو صفیگه نفوذ قیلگن طالب لرگه علاقه لی کیشی لربو برنامه نی عملگه آشیریش اوچون وقت ایزله شی اورته گه قوییلگن. شونینگدیک کنرحاکمی اردو بونی تیکشیریشی خصوصیده حرکت باشله شی نی بیلدیرگن ایدی.
بوگزارش لرافغانستان مدافعه وزیرلیگی بیلدیرگن مناسبت لریگه قرشی بولیب بوندن آلدین بو وزیرلیک تمانیدن بومساله رد ایتیلگن ایدی. ومدافعه وزیرلیگی نینگ سوزچیسی بوعسکرلریوزلب ایچکی وتشقی جنگری هجومی آستیگه قالیب کیین هلاک ایتیلگنی نی ایتگن ایدی.
بوهجوم آرتیدن بوحادثه قنده ی یوزبیرگنی باره سیده افغان رسمی لری تمانیدن تورلی خیل فکرلربیلدیریلماقده.


text:
عالی محکمه دارالانشا باشلیغی اولدیریلدی
مقاملرگه کوره، افغانستان عالی محکمه سی نینگ دارالانشا رییسی قاضی عتیق الله رؤفی بوگون ایرته لب اوییدن ایشخانه سی قره ب کیته یاتگن بیر پیت ناانیق قوراللی لر تامانیدن کابل شهریده ترور ایتیلگن.
کابل پلیسی یوز بیرگن بوحادثه نی تصدیقله دی.
کابل پلیس قوماندانلیگی سوزچیسی حشمت الله ستانکزی بی بی سی بیلن بولگن صحبتیده محلی وقت بیلن ساعت توقیز اطرافیده عتیق الله روفی ترور ایتیلگنینی ایتدی.
طالبان گروهی بو ترور مسوولیتی نی اوز ذمه سیگه آلگن. آرتیق تحقیقات اوچون جسد عدلی طبیگه آلیب باریلگن.
بو حادثه کابل شهری نینگ بیشینچی حوزه سیده یوزبیرگن.
کابل پلیس قوماندانلیگی سوزچیسی حادثه عامللرینی تاپیش وقنده ی یوزبیرگنینی انیق لش سعی وحرکت لر باشلنگنینی اورغوله دی. همده او،بیرینچی معلومات اساسیده هجومچیلر موترسایکل ده بولگنینی ایتدی.
سونگی وقتلر پایتخت کابل قطار ناقرارلیک لرگه گواه بولیب کیلماقده.


text:
علاقه (فانتاستیک پووئست) 10 سونونجو بؤلوم
علاقه (فانتاستیک پووئست) 10 سونونجو بؤلوم
یازار: آنار رسول اوغلو
***
«پسیخیاتر»-آستروفیزیکین رنگی قاچدی:
—نه قاپی، نه منزیل؟ سیز نه دانیشیرسیز؟
—باخ بو قاپی — دئیه اؤیرنجی اوتاقداکی قاپییا طرف چئوریلدی و چیلغینلیقلا چیغیردی:— آمان الله، بو دا بیر فوکوس! یوخ، سیز دوغرودان داهیسینیز. من ایندیجه بو قاپیدان ایچری گیردیم و قاپیدا آچیق قالدی، آما بیر باخین، — او یئنهده تاختالارلا چالین-چارپاز میخلانیب. داها سؤزوم یوخدور، گؤزو باغلیجیلیغینیز اعلادیر.
—بیلیرسیز نه وار؟—دئیه «پسیخیاتر»-آستروفیزیک تمکینله دانیشماغا باشلادی. او هلهده ساپساری ایدی، آما گؤرونور اؤزونو اله آلا بیلمیشدی. — من بیلمیرم کی، سیز بوتون بو سؤزلرله نه دئمک ایستهییرسیز. بلکه آنام منیم بوردا اولماغیمدان ایستیفاده ائدیب منزیلی روحی خستهیه وئریب. من بئله دوشونمک ایستهمزدیم، آما هر حالدا منه ائله گلیر کی، سیز ناحاق ایچیرسینیز.
—یاخشی، — اؤیرنجی آلدادیجی بیر ساکیتلیکله موصاحیبینه باخدی. — گؤرک روحی خسته هانسیمیزدیر و کیم-کیمی دلی ائدهجک. بو ساعت من سیزین گؤزونوز قارشیسیندا بو قاپینی آچاجام.
پسیخیاتر هیهجانلا:
—یوخ، یوخ، — دئدی، اونون رنگی داها دا قاچدی.
—هه، جادولارینیزین سیرّی آچیلاجاق، اوندان قورخورسونوز؟ من ایندیجه بو قاپینی آچاجام و سیزی قونشو منزیله آپاراجام. اورا کی، بایاق اورادا سیز بیغسیز پسیخیاتر ایدینیز. یا بلکه قارداشینیزدیر اوردا، بیلمیرم، هر حالدا من سیزین هامینیزی ایفشا ائدهجم، بوتون سیزین موردار عاییلهنیزی! گؤروم نه سببدن منیم باشیما بو اجلاف اویونلاری آچیرسینیز.
اؤیرنجی ائله بیل قیزدیرما ایچینده، آددا-بوددا دانیشیردی.
«پسیخیاتر»-آستروفیزیک حیرصلنمکدن داها آرتیق تعجوبلنیردی و اونون مات قالماسی، سادهلؤوح تعجوبو اؤیرنجینی داها دا اؤزوندن چیخاریردی. اؤیرنجی چیلغین بیر حرکتله تاختالاری قوپارتدی، دارتیب قاپینی آچدی و آددیم آتدی. آما گؤزلری قارشیسیندا 20 مرتبه هوندورلوگوندهکی بوشلوق گیردابینی گؤرن آن دمیر بارماقلار اونون کؤینگینین بوینوندان یاپیشدی و ساخلادی — بو ائو صاحیبینین بارماقلاری ایدی.
پسیخیاتر-آستروفیزیک:
—دلی اولموسوز؟ — دئدی. — آخی بوراداکی بالکون نئچه ایلدیر اوچوب، اودور کی، بیز ده بو قاپینی میخلامیشیق. اوتورون.
ائو صاحیبی اؤیرنجینی اوتوزدوردو و هلهده آچیق قاپییا چپ-چپ باخاراق اوتاقدان چیخدی، بیر ایستکان سو گتیردی، اؤیرنجییه اوزاتدی:
—ایچین.
اؤیرنجی ایچدی و بیر قدر ساکیتلشدی. او اؤزونو ازگین حیسّ ائدیردی. ائله بیل هر شئیدن بئزمیشدی، هر شئیدن بیقمیشدی، هر شئیدن اوسانمیشدی، دونیادا هر شئیه قارشی لاقئیدلیک دویوردو.
ائو صاحیبی:
—اؤزونوزو پیس حیسّ ائدیرسیز؟ — دئیه خبر آلدی. اؤیرنجی تام بیر بیگانهلیکله:
—بیلمیرم، — دئدی.
—دینجلین. هر شئی کئچیب گئدر. گؤرونور، ایچکی سیزه چوخ پیس تأثیر ائدیر. بیر ده کی... من چوخ ناموناسیب واختدا گلدیم... گرک منی باغیشلایاسینیز... بیلسهیدیم...
اؤیرنجی:
—عئیبی یوخدور، — دئدی.
—من ائله بیل لاپ گؤیدن دوشدوم، — ائو صاحیبی ائله هئی اؤزونه برائت قازاندیرماغا چالیشیردی. — خاریجدن بیر آز قاباق گلمیشم و یئنهده گئدیرم. ایندیده باشقا اؤلکهیه، باشقا کونگیرهیه. واخت مسألهسینه حصر اولونموش کونگیرهیه. واختین فلسفی و فیزیکی ماهیتینه حصر اولونموش کونگیرهیه. ایجازه وئررسینیز سیقارئت چکیم؟
اؤیرنجی یونگولجه باشینی ترپتدی، یعنی کی، هه، بویورون، سونرا ایکینجی دفعه باشینی یئللهدی، یعنی کی، یوخ: موصاحیبی اونا سیقارئت تکلیف ائدیردی. ائو صاحیبی سیقارئتینی آلیشدیردی و درین قوللاب ووردو — سیقارئتین خوش، شیرینتهر عطری واردی.
—بیلیرسیز، — دئیه ائو صاحیبی یئنیدن سؤزه باشلادی، — بوتون بو کونگیرهلرین هئچ بیر اهمیتی یوخدور. باخ من ایندیجه چوخ بؤیوک بیر کونگیرهدن گلیرم، بایاق سیزه دئدیم. اوزاق دونیالارلا علاقه پروبلئمینه حصر اولونموشدو کونگیره. بوتون اؤلکهلردن ان مشهور عالیملر توپلاشمیشدی. معروضهلر، معلوماتلار، فیلملر، فوتولار، لئنت یازیلاری، نه بیلیم داها نهلر، نهلر. آنجاق منیم فیکریمجه، بو پروبلئم کؤکوندن یانلیش قویولور. سیزی یورمورام کی! تاکسینی 7-30-آ سیفاریش ائلهمیشم، اودور کی، هله یاریم ساعتده زهلهنیزی تؤکهجم... بلی... مسأله بئلهدیر کی، منیم فیکریمجه کوسمیک علاقهلر پروبلئمینه تامامیله باشقا پرینسیپلرله(اصوللارلا) یاناشماق لازیمدیر. توتالیم، باخ، او کونگیرهده نهدن دانیشیلیردی؟ آرئسیبودا نهنگ(بؤیوک) بیر رادیوتئلئسکوپ قورولوب. بو تئلئسکوپون واسیطهسیله کوسموسون درینلیکلرینه معلومات گؤندریلیب. نه بارهده؟ او بارهده کی، بیز—یئر آداملاری اونلوق سای سیستمیندن ایستیفاده ائدیریک. بئش آتومو ان واجیب ساییریق. ایکی آیاغیمیز، بیر باشیمیز وار. یئر اوزونده ساییمیز دا یئددی میلیاردا یاخیندیر. چوخ عجب. منی باغیشلایین، آما بو اصوللا قیزا ائلچی گئتمک و اوغلان حاقیندا معلومات وئرمک اولار — پئشهسی بو، وظیفهسی بو، پولو-دؤولتی بو قدر، قوهوم-اقرباسی فیلانکسلر و س. و س. آما کوسمیک کونتاکتلاری بو اصوللا یاراتماق اولماز. مثلاً، چیکاقو اونیوئرسیتئتینین پروفئسورو درئیک، بومبئی اونیوئرسیتئتینین پروفئسورو موکئرچی، یاپونیادان بیر پروفئسور، آدی یادیمدا دئییل، چیخیش ائتدیلر. اونلارین هامیسی نئچه ایللردیر کی، چوخ قووّتلی رادیوتئلئسکوپلار و کامپیوترلر واسطهسیله یاخین قالاکتیکالاری ایزلهییرلر، رادیوسیقناللاری یازیرلار، آما نه نتیجه حاصیل اولوب؟ هامیسی عئینی بیر نتیجه الده ائدیبلر، یعنی هئچ بیر نتیجه — اولدوزلار سوسوب. ایندیده اوتوروب باشلارینی سیندیریرلار: اگر دوغروداندا اوزاق اولدوزلاردا حیات وارسا، بس نییه اورداکیلار های وئرمیرلر؟! اگر بیزیم رادیو و تئلئسیقناللاریمیزی ائشیدیرلرسه، نییه دستهیی قالدیریب جاواب وئرمیرلر — او گولومسوندو و قیریق مفتیللی تیلیفون دستهیینی گؤستردی. من تیلیفون دستهیینی نظرده توتورام — سونرا نه ایسه دوشونوب علاوه ائتدی — یئری گلمیشکن، بو تشبیه تصادوفیده اولسا، چوخ دقیقدیر. بیز کوسموسلا محض بو جور تیلیفونلا، قیریق تئللی تیلیفونلا، علاقهسیز تیلیفونلا دانیشماغا جهد ائدیریک. تصوّور ائلهیین کی، بعضاً نه جور معناسیز ایشلر گؤرولور. بیر نئچه ایل بوندان قاباق آمئریکالیلار کوسموسا روک-ن-رولل موسیقیسینین مئلودیالارینی گؤندرمیشلر. ایندیده اوتوروب باشلارینی بولاییرلار — نییه بیر جاواب چیخمادی. بلکه بو موسیقینی اورا-داکیلار بگنمهییب. ائله بیل بو رادیو دینلهییجیلرین سیفاریشیله کونسئرت-زاددیر. مروزچیلردن بیری حتی بئله بیر فیکیر آتدی اورتالیغا: دئییر، شوبههسیز، کوسموسدان بیزه خبرلر گؤندریرلر، آما یوز ایلده بیر دفعه. یوز ایل بوندان قاباق، نئچه یوز، نئچه مین ایل بوندان قاباق یئر اوزونده رادیو یوخ ایدی کی، ایسماریشلاری(پیاملاری) قبول ائده بیلک. ایندی آز قالیب، بو سفر کوسموسدان بیزه رادیو واسطهسیله پاپاق ائلهین کیمی باشا دوشهجهییک. بیشمیش تویوغون گولمگی گلیر بئله سؤزلره. البته، باشقا چیخیشلار دا اولدو. بعضیلری دئییردیلر، جانیم، اولا بیلسین کی، قاللاکتیک علاقه سیستمی تامامیله باشقا پرینسیپلر اساسیندا قورولور. آما بئله دئینلر ده آخیردا نیکبینلیکله نتیجه چیخاریردیلار: هئچ کئفیمیزی پوزمایاق، اورگیمیزه سالمایاق، گئج-تئز بیز ده بو علاقه پرینسیپلرینه ییهلنهجهییک. نه دئیهسن؟
گؤرونور بیزیم شعوروموز علاقهنین تامامیله باشقا نؤوعونو آنلاماغا، تکرار ائدیرم باشقا نؤوع علاقه پرینسیپلرینی درک ائتمگه قادیر دئییل. اودور کی، اوتورموشوق نهنگ تئلئسکوپلارین یانیندا و گؤزلهییریک. جوربجور سیقناللار گؤزلهییریک. هله چوخ گؤزلیهجهییک. چونکی بیزه ائله گلیر کی، کوسمیک علاقه بالیق توتماق کیمی بیر شئیدیر، تورونو آتیب اوتورموسان چای قیراغیندا، گؤزلهییرسن بالیق هاچان گلیب دوشهجک. یاخشی، دئیک کی، من ایفراتا واریرام، مسألهنی توندلشدیریرم: بیز اونیوئرسال شیفر-سیقناللار، آنلاشیقلی رمزلر، ایشارهلر گؤندریریک کوسموسا. یاخشی، اولسون، آما بوتون بو اؤزفالیت نه دئمکدیر؟ بیزه ائله گلیر کی، اوزاق دونیالارلا علاقه یاراتماق — رادیو هَوَسکارلیغی کیمی بیر شئیدیر، تصادوفاً ائفیرده باشقا بیر رادیو هَوَسکارین اولترا قیسا دالغالارییلا راستلاشاجاقسان. آما آخی، منیم فیکریمین مغزی اودور کی، کوسمیک علاقه تامام باشقا جور، گؤزلنیلمز و ایضاح اولونماز بیر شکیلدهده مئیدانا چیخا بیلر. یعنی بیز اینسانلارین درک ائده بیلمیهجهییمیز بیر شکیلده. باخ، اوتوروب گؤزلهییریک، گؤزلهییریک کی، بیزیمله دانیشسینلار. آما بلکه بیزیمله چوخدان دانیشیرلار و ان موعاصر جیهازلار واسطهسیله دئییل، باشقا اصوللا. بلکه باخ ائله ایندینین اؤزونده، بو اوتاغین ایچینده دانیشیرلار بیزیمله، آما بیز باشا دوشه، آنلایا، درک ائده بیلمیریک. — او، درین بیر قوللاب ووردو، بایاقدان بری داوام ائدن، اوزون، پراکنده مونولوقوندا(بیر طرفلی دانیشیق) بو ایلک فاصیله ایدی. — آخی اوزاق دونیالارین ساکینلری — یئنیدن سؤزه باشلادی — بیزیمله تامام باشقا کاناللار واسطهسیله علاقه یاراتماغا تشبوث ائده بیلرلر. تامامیله باشقا رابطه فورماسیندان ایستیفاده ائده بیلرلر. بلکه بیزه معلوم اولمایان ایمکانلارا مالیکدیرلر و بئینیمیزه، شعوروموزا، پسیخیکامیزا تأثیر گؤستره بیلیرلر. اونلار حتّا بیزیم بئینیمیزین ایمکانلارینی — دونیانی منطیقسیز درک ائتمک ایمکانلارینی یوخلایا دا بیلرلر. من چوخ غلیظ دانیشمیرام کی، فیکریم سیزه آیدیندیرمی؟
اؤیرنجی:
—تخمیناً، — دئدی.
—بلی، بو اوزاق عالملر بیزه رادیو، تئلئ و باشقا بیزیم قاورایا بیلجهییمیز ایشارهلر واسطهسیله دئییل، تامام باشقا اصوللارلا موراجعت ائده بیلرلر. یاخود بیز و اونلار عیانی شکیلده گؤروشمهلی اولساق، یعنی اونلار بیزیم پلانئتیمیزه(سیارهمیزه) تشریف گتیرمهلی اولسا، بو گؤروشو بیز بو گون، تقریباً، نئجه تصوّور ائدیریک؟ نهدنسه بیزه ائله گلیر کی، اونلار پلانئتیمیزه ایری کوسمیک گمیلرده گلهجک، نهنگ کوسمودروملارا دوشهجکلر. نییه؟ آخی کیم دئدی کی، اونلار — اوزاق عالملرین ساکینلری، — چوخ ایری، آزماندیلار و یا حتّا ائله بیزیم بویدا، آداملار بویدا اولمالیدیرلار. لاپ قوی ان ایری اولدوزلاردا یاشاسینلار، آخی بونون اونلارین ظاهری اؤلچولرینه، بوی-بوخونلارینا هئچ بیر دخلی یوخدور. اونلار ان گؤرونمز میکروبدان بئله کیچیک مخلوقلار اولا بیلر. تامامیله جیسمسیز وارلیقلار دا اولا بیلرلر، مثلاً، شوا، گاز شکلینده، سس شکلینده. کیم دئییر کی، مثلاً، سس—شعورلو وارلیق اولا بیلمز. تصوّور ائدیرسیز بوتون بیر اولدوزون شعورلو ساکینلری—یالنیز سسلردیر. پوئزیادیر، ائلهمی؟ و اگر بو تیپلی کوسمیک قوناقلار بیزیم پلانئته تشریف بویوراجاقلارسا، یا حتی آرتیق چوخدان بویورموشلارسا، اونلارین یئر اوزوندهکی مسکنی، قبول مئیدانچاسی اینسان بئینینین گوشهلریده اولا بیلر.
کیشی ائله دانیشیردی ائله بیل معروضه اوخویوردو، بلکه بو دوغرودان دا اونون کونگیرهده اوخودوغو یا اوخومادیغی معروضه ایدی.
—آخی نییه بیز راضی اولموروق کی، کاییناتین باشقا گوشهلرینده تامامیله آیری — شوار قانونلاری مؤوجوددور — بیزیم سبب-نتیجه باغلیلیغیندان فرقلَنَن قانون سیستمی. و اونلارین بیزیمله علاقهسی یالنیز او زامان مومکون اولا بیلر کی، اونلار بیزیم ایقتداریمیزا — بو قانونلاری آشیب کئچمک ایقتداریمیزا اینانسینلار. دونیانی درک ائتمکده بو منطیقی سبب-نتیجه باغلیلیغینی آشا بیلهجک بیر قودرت وارمی اینسان شعوروندا؟ اونلاری محض بو ماراقلاندیرا بیلر. اونلار بئینیمیزین بونا حاضر اولوب-اولماماسینی یوخلایا، موعایینه ائده بیلرلر. شعوروموز مومکونسوزلوگو قبول ائده بیلیرمی؟ یا بلکه اونلار هله بیزیم بئینیمیزی — حاضیرلاییرلار — باشقا بیر منطیق سیستمینی قاوراماق اوچون حاضیرلاییرلار. و اونلارین بیزیمله علاقه یاراتماق جهدلری محض بو ساحهدهدیر: بئینیمیزدهکی سبب-نتیجه باغلیلیغینی قیرماق، آغلیمیزین قورولوشونو دَییشمک. آخی بیزیم بوتون ایدراکیمیز و کوسمیک علاقهلر یاراتماق تشبّوثوموز آنجاق و آنجاق بو منطیقه، سبب-نتیجه باغلیلیغینا اساسلانیر. آمان الله، بیز نئجه اؤز-اؤزوموزدن موشتبئهیک، نئجه ده قطعی حؤکم وئریریک. کاییناتی آنجاق بیزیم منتیقیمیزله درک ائتمک اولار!؟ ایکی دفعه ایکی موطلق دؤرددور! هر یئرده، هر زامان، کاییناتین هر گوشهسینده! آخی بیر زامانلار بیز اینسانلار عئینی اینادلا اینانیردیق کی، یئر حرکتسیزدیر، گونش اونون باشینا دولانیر و آیری جور دوشوننلری آسیب-کسیر، اوددا یاندیریردیق. من یالنیز دین فاناتیکلرینی، اینکیویزیسیانی نظرده توتمورام. هلم-هلم آداملار دئییل، پتولومئی کیمی اؤز زمانهسینین ان پارلاق ذکاسی دا بونا — یئرین مرکز اولماسینا، گونشین اونون باشینا دولانماسینا اینانیردی. بیز ایسه، اؤز زمانهمیزین پتولومئیدن قات-قات آشاغی اولان ذکالاری، عئینی بیر اینادلا باشقا شئیه اینانیریق: یئر کورهسی گونشین باشینا دولانیر. بونا ذرّهجن شوبههمیز یوخدور، نئجه کی، پتولومئیینده اؤز ایدعالارینا هئچ بیر شکّ-شوبههسی یوخ ایدی. یاخشی، بس بیردن صاباح، بیزیم تصوّور بئله ائلهیه بیلمدیگیمیز تامام باشقا کشفلر و قانونلار اساسیندا معلوم اولدو کی، یوخ، یئر گونشین دئییل، گونش یئرین باشینا فیرلانیر. اوندا نئجه؟ طبیعی کی، بونو من ظارافاتلا دئییرم، آما پرینسیپین اؤزو جیدّیدیر.
او نفسینی دردی و اؤسکورمگه باشلادی. عئینیله آناسی کیمی اؤسکوروردو، اوزون-اوزادی قورو اؤسکورکله. بیر آز ساکیت اولوب ایستکانی گؤتوردو. مطبخه کئچدی، بو آدامین نهدن دانیشدیغینی، اونا نهیی ایثبات ائلمگه چالیشدیغینی اؤیرنجی عغیللی-باشلی آنلامیردی هئچ. اؤیرنجی ایندی یالنیز بیر شئی دوشونوردو: اگر ایندی بو آدام مطبخدن قاییتماسا، بیر ده هئچ بیر واخت گؤرونمهسه، تامامیله آنلاشیلماز شکیلده منزیلدن غئیب اولسا و یاخود قاییتسا، اما، قیافهسی، صیفتی تامام باشقا جور اولسا — مثلاً ساچلاری چال، یاخود باشی داز کئچل، یا ائله اولدوغو کیمی قاییتسا، آما اونو، اؤیرنجینی تانیماسا، اؤزونو تامامیله آیری بیر آدام کیمی آپارسا — بوتون بونلارین هئچ بیری آرتیق اؤیرنجینی تعجّوبلندیره بیلمز. اونون ایندی کئچیردیگی یگانه حیسّ — تام بیر دوشونجه بیگانهلیگی ایدی، هئچ بیر فیکیر زحمتینه قاتلاشماق ایستهمیردی، هئچ بیر شئیی درک ائتمگه، آنلاماغا، ایضاح ائتمگه هَوَسی قالمامیشدی.
ائو صاحیبی اوتاغا قاییتدی. بیغلاری یاش ایدی. ایندیجه سو ایچمیشدی.
دیوار ساعتینا باخیب:
—داها لاپ آز قالیب — دئدی. — ایندیجه سیزی ساکیت بوراخاجام، باشینیزی آغریتمایاجام. تاکسی اون دقیقهدن سونرا گلهجک. یئری گلمیشکن، واخت حاقّیندا. واختی نئجه تعیین ائتمک اولار؟ کیم منه ایثبات ائده بیلر کی، واخت گئرییه یوخ، ایرهلییه گئدیر؟ واختدان صؤحبت گئدنده گئری نهدیر، ایرهلی نه؟ نه موعیّنلشدیریر واختی؟ باخ، بو جیهاز، — او دیوار ساعتینی گؤستردی،— بو قورولو مئخانیزم؟ دئیهجکسیز گونش تسیکلی — گوندوز-گئجه، یای-قیش. آما آخی گونشله باغلی بو حسابلار یالنیز بیزیم پلانئتلر سیستمینه عاییددیر. بو سیستم ایسه کاییناتدا — ذرّجیکدیر، توزدور. بس گونشین اؤزونده واخت نئجه اؤلچولور؟
اؤیرنجی:
—بیلمیرم، — دئدی.
—آما آخی واختین تامام باشقا آنلاییشیدا اولا بیلر.— او، سانکی آرتیق اؤیرنجی ایله یوخ، اؤزو اؤزویله دانیشیردی. — سیز هئچ واختین نیسبیلیگی حاقیندا معیشت سپکیسینده، عادی حیات میثاللاری سپکیسینده دوشونموسونوزمو؟ — دئیه یئنه اؤیرنجییه موراجعت ائتدی.
—یوخ.
—من ایسه دوشونموشم. تصوّور ائدین کی، یاتمیسیز. بو زامان قاپینیز دؤیولور، یاخود تیلیفون زنگ چالیر. یوخودا یوخ ها، گئرچکلیکده. گئرچکلیکده بونلار — قاپی دؤیولمهسی، تیلیفون زنگی — بیر آن چکیر. آما بو بیر رئال آنین عرضینده یوخودا سیز اوزون بیر احوالات گؤرورسوز. و یوخودا گؤردوگونوز بو احوالاتلار موطلق قاپی دؤیولمهسی، تیلیفون زنگیله بیتیر. دئمهلی، بو یوخولار زنگله، قاپی دؤیولمهسی ایله علاقهلیدیرلر. باشقا سؤزله دئسک، یوخونون بو صحنهلری، سیزین بئینینیزده محض همین سسلر سسلنن زامان دوغولور. آما یوخودا سیز بو سسلرله باغلی حادیثهنین اوّلینیده گؤرورسونوز، ائله بیر شئی گؤرورسوز کی، همین سسلرله سونا چاتیر، بیتیر. دئمهلی، بو سسلرین سسلندیگی مودّت عرضینده گئرچکلیکده و یوخودا ایکی موختلیف اؤلچولو زامان پارالِل شکیلده مؤوجوددور، آما اونلارین مودّتلری آیری-آیریدیر. فیکریم سیزه چاتیر؟
اؤیرنجی:
—چتینلیکله، — دئدی، — من چوخ یورولموشام.
—باغیشلایین، باغیشلایین، منده سیزی لاپ یوروب الدن سالدیم. بیلیرسیز من فیکیرلریمی کیمینلهسه بؤلوشمک ایستهییردیم. اودور کی... هه، واختدیر، من گئتمهلییم.
او، آیاغا دوردو، پاپاغینی قویدو، اوزرینده موختلیف شهرلرین، هوتِللرین دامغالاری اولان داما-داما چامادانینی گؤتوردو و اؤیرنجی ایله ویداعلاشیب قاپییا طرف گئتدی. قاپینی آچدی، سونرا نهدنسه یئنیدن اوتاغا قاییتدی و دئدی:
—علاقه پروبلئمی، باخ بوندادیر. بیز شعوروموزون دَییشمز منطیقی قانونلارینین پوزولماسینا راضی اولاجاییقمی؟ حادیثهلرین سبب-نتیجه باغلیلیغینین قیریلماسییلا باریشا بیلجهییکمی؟ تامام باشقا بیر شعور سیستمینین اولماسینی قبول ائدجهییکمی؟ اوزاق دونیالارلا علاقهنین یارانیب-یارانمایاجاغی محض بونلاردان آسیلیدیر. آما اگر بوتون غئیری-عادی، درج اولونماز. ایضاح ائدیلمز، شعوروموزا سیغیشماز شئیلره یئنه منطیقی راسیونال سببلر آختاراجاییقسا، وردیشلی(عادت اولونموش) آنالوگیالار آرایاجاییقسا، بیر شئیی کاسیب ذهنیمیزین قیسا آرشینییلا اؤلچجهییکسه، او زامان هئچ کسله هئچ بیر علاقه یاراتماق مومکون اولمایاجاق. — او گولومسوندو، آما بو چوخ کدرلی گولوش ایدی و صیفتینین بو کدرلی ایفادسیله او بیر داها آناسینی خاطیرلاتدی. — اینانین منیم سؤزلریمه. سالامات قالین...
قاپینی اؤرتوب گئتدی. آز سونرا اؤیرنجی آشاغی دوشن لیفتین سسینی ائشیتدی.
پنجرهدن آچیق بیر سحر اوزو گؤرونوردو. اولدوزلار چوخدان سؤنموشدو. داها دوغروسو، دان ایشیغینین آچیقلیغیندا ایتیب گؤرونمز اولموشدولار.
اؤیرنجینین یورغون شعوروندا بیر فیکیر اویاندی: او دوشوندو کی، ال-عاقیبت آخیر کی، ضعیفلیک گؤسترمهدی؛ و قاری، نه اونون درین قیریلدادان عالیم اوغوللاری — یا عئینی یگانه اوغلو — ایکی ایدی اونلار، یا بیر نفر ایدی — کیم بیلیر؟ — هر حالدا بو غریبه عاییله — ایکیسی اولسون، اوچو اولسون، فرقی یوخدور — هامیسی بیر یئرده اؤیرنجینین شعورونو پوزا، باشینی خاراب ائده بیلمهدیلر. او، دلی اولمادی کی، اولمادی.
اؤیرنجی سویونوب یاتاغینا گیردی. یوخویا گئده-گئده دوشونوردو: «گرک کیتابخانادان کوسمیک علاقهلره عایید ادبیات آلیب اوخویام».باکی، آوقوست، 1976


text:
637-
جی ایلده موسلمان
عربلرله ساسانی اوردولاری آراسیندا بؤیوک قادیسیییه ساواشی باشلامیشدیر. ساسانی
اوردولاری نین باشیندا روستم فرروخزاد آدیندا بیر کوموتان دورماقدا ایدی. بو
ساواشدا ساسانی اوردولاری یئنیلدی. 651— جی ایلده
ساسانیلرین سون پادشاهی یزدگرد ده اؤلدوکدن سونرا ساسانی دؤولتی نین حیاتینا سون
وئریلدی.
ساسانی
ایمپئراتورلوغوندا ایسلاملاشما باشلادی. آنجاق بو یئنیلگه نین تاثیرینی فارسلار
اونوتماق ایستمه دیلر.
عرب سالدیریسی ایله و ساسانی یئنیلگه سی ایله بؤهران کئچیرن فارس کیملیگی یئنی بیر
کیملیک آراییشی
ایچینده
گیردی. امویلرین سونلارینا دوغرو فارس میللی کیملیگی مرکزلی میللی ایسلام
اولوشدورما چابالاری باشلادی.
بو حرکتین آماجی عربلره قارشی توپلومدا آنتیپاتی اولوشدورماق ایدی. ایسلامی دا اؤز
چیخارلارینا گؤره آچیقلاییردیلار. عربسیز فارس ایسلامیندان یانایدیلار. بو حرکت
اؤزونو «شعوبیه»
اولاراق تانیملاییردی. شعوبیه دئییلینجه عربلرین فتح ائتدیکلری یئرلرده
حوقوقی،
سیاسی تحککومه
و اوستونلوکلرینه قارشی چیخان بیر آخیم و منسوبلارینی ایفاده ائدر.
شعوبیه امویلرین دئوریلمه سینده
بؤیوک رول اوینادیلار. اونلار اؤزلرینی عربلردن اوستون بیلیردیلر. عربلرین عرب
اولمایانلارا موالی (ایکینجی
درجه
لی اینسان) موعامیله
سینه قارشی فارسلاردا اورتایا چیخان بیر آنتیتئز ایدی. موالییه، عرب
عونصورون
سیاسی و حوقوقی
تحککومو
امویلر دئورینده سون حددینه واردی. عرب اولمایان موسلمانلار
ایسلامین
دینی و سوسیال ائشیتلیک پرینسیپینه رغمن، اصلا عربلرله
موساوی سایمیرلار، اونلارین کؤله سی قبول ائدیلیردیلر.
امویلر عربلیک یؤنوندن سون درجه تعصصوب
ایچینه گیردیکلریندن موالییه کؤتو و حقارت دولو نظرلرله باخدیلار.
امویلرین ییخیلماسینا ندن اولان بو
پولیتیکا نئجه
اولدوسا عباسیلر
دؤنمینده ده داوام ائتدی. حتّی
775-753
ایللری آراسیندا حؤکم سورن خلیفه منصور زامانیندان اعتیبارن
فارسلار اوستونلوک ایدیعالارینا باشلادیلار. شعوبیه آدی وئریلن عرب علئیه داری بیر
فیرقه قوردولار. بو فیرقه منسوبلاری عرب اولمایان موسلمانلارین عربلره ائشیت
اولدوغونا دئییل، عکسینه عربلرین فارسلار، سورییه لیلرله موقاییسه ائدیلدیگی زامان
هر باخیمدان گئری و ایلکل بیر عیرق اولدوغونا قانع بولونورلاردی. بو حرکت مامون
دئورینده
(833-813)
بؤیوک بیر سوسیو-پولیتیک آخیم نیته لیگینی قازاناراق
سیاسی حیاتدا
ائتکیسینی گؤستردی.
شعوبیه گوجلندیکجه عربلر ده اوستونلوکلرینی بیلینج پلانینا داشیماغا چالیشیردیلار.
بو دوشونجه ساواشلاری دیللرین اوستونلوگونه چکدی. عربلر آللاه قورانی عربجه
ائندیردیگیندن ان اوستون دیل عربجه دیر دئییردیلر. فارسلار
دئییردیلر
آللاه قیزقین اولدوغو زامان قورانی عربجه ائندیرمیش، اونا گؤره
آللاهین غضبلی آیتلری قوراندادیر. آنجاق آللاه داها مرحمتلی اولدوغو زامان فارسجا
قونوشموش. بو آنلامدا شعوبیه بیر حدیث
ده اویدوردو
بونا قارشیلیق دا عربلر پئیقمبرین جنّتین دیلی عربجه اولاجاقمیش کیمی حدیثلر سؤیله دیگینی دئییردیلر.
پئیقمبر «عرشین اطرافینداکی ملکلر فارسجا قونوشورلار»
دئمیشدیر. عربی سئومکله ایلگیلی یوزلرجه حدیث
اویدورولدو. اوچ سببدن عربی سئوین! من عربم، قوران عربجه دیر، جنّتین دیلی عربجه
اولاجاق.
بوشکیلده قارشیلیقلی اولاراق
یوزلرجه حدیث
اویدوردولار. اوستونلوکلرینی ایثبات ائتمک اوچون بو ساختا حدیثلری کوتله یه
چاتدیریردیلار. بو
حاقدا آیرینتیلی اینجله مه
ایرانلی
آراشدیرماچی
تاریخچی ناصیر
پورپیرارا
عایددیر.
او
قایناقلارا باش وورماق یاخشی اولار. شافعی
نین عرب اولماسی و
حنفی
نین عرب اولماماسی دا دارتیشمایارا قونو اولدو.
حنفی
نین عرب اولماماسینی شعوبیه تقدیر ائدیردی.
شعوبیه
عربلره قارشی ساواشینی گوجلندیرمک اوچون زنجیلری ده یانینا آلماغا چالیشیردی. چونکو
زنجیلر ده عربلر طرفیندن آشاغیلانیر و موسلمان اولمالاری اؤنمسنمیردی. شعوبیه نین
حدیثینده
«کیم
حبشلی بیر ائرکک و یا قادینی ائوینه سوخارسا، آللاه دا اونون ائوینه برکت سوخار»
عرب ایسه، زنجی نین آشاغیلانماسی ایله ایلگیلی حدیثلر اویدوروردو. هم شعوبیه نین،
هم ده عربلرین اویدوردوغو بو حدیثلر گونوموزه قدر اؤز وارلیغینی و ائتکیسینی
سوردورمکده دیر. اورتالیقدا گاه عرب، گاه دا فارس کیمی موسلمان اولماق ایسته ین
تورکلر ایسه، هر ایکی طرفدن سؤمورولموشدور. فارسلارین اولوشدوردوقلاری شعوبیه حرکتی
ایکی یؤنده داوام ائدیردی. بیر طرفدن قورآن
شعوبون
(شؤبه لرین) و قبیله لرین قورآندا برابرلیگی وورقولانیردی
بو مرحله شعوبیه حیاتیندا
«اهلی-تسوییه»
(موساوات اهلی) آدلانیرلار. آنجاق داها سونرا شعوبیه چیلیک باشلار. ایکینجی دسته
عرب عیرقچیلیگینه قارشی
آشیری فارس
عیرقچیلیگی اولوشدوردولار. عجمین عربه اوستون اولدوغونا ایناندیلار. داها سونراکی
دؤنملرده
«اهلی-تسوییه»
ده شعوبیه نین ایچینده یئر آلدی. شعوبیه اؤز اینکیشافی سوره سینجه کولتورل و ادبی
جریانلار اولوشدوردو. شعوبیه سؤزو آچیقجا عرب دوشمنلیگی چاغریشدیران بیر قاوراما
دؤنوشدو.
شعوبیه نین دینی یوروملاری موطلق عرب دوشمنلیگی اوزرینه قورولموشدور. شعوبیه یه
گؤره عربلر ان آشاغی میلتدیر. شعوبیه عرب کولتورونه قارشی اسکی ساسانی مدنییتینی
جانلاندیرماغا باشلادی. مانی نین تعلیملرینی گونده
مه گتیردیلر.
بیر سۆرۆ ساختا قایناقلار دا اولوشدوردولار. آراشدیرماجیلار ایثبات ائدیرلر کی،
تاریخده ایبنی-ندیم آدیندا شخص اولمامیش. بونو شعوبیه اویدورموش
و ایبنی-ندیم آدینا
«الفیهریست»
کیمی اثرلر یازمیشلار. الفیهریست اسکی ساسانی مدنییتینی جانلادیرما کیتابلاریدیر.
آیریجا، «شاهنامه»نی
شعوبیه اؤنجه نثر
حالیندا یازمیش. نظمه دؤنوشمه سی اوچون دقیقینی ایشه آلمیشلار. دقیقی بیر
غزنوی
تورک عسگری طرفیندن اؤلدورولدوکدن سونرا فیردووسینی تاپمیشلار. شعوبیه طرفیندن
حاضیرلانان نثر
اثری فیردووسی طرفیندن نظمه چکیلمیشدیر.بونا قارشیلیق سامانی دؤولتی ایله ایلیشکیده
بولونان شعوبیه فیردووسینی اؤدوللندیریردی.
لاکین سامانی
دؤولتی نین دئویلمه
سی و سولطان
ماحمود
طرفیندن شعوبیه اؤروگوتو فعالیتی نین دوردورلماسی
«شاهنامه»نین
یازیلما
ایشینده آخساقلیق اولوشدورور.
شعوبیه نین فیکری و تشکیلاتی حیاتی سونراکی دؤنملرده داوام ائتمیشدیر. شعوبیه بیر
مذهبدن عیبارت اولمامیشدیر. بوتون مذهبلرده فارس-ایرانی کیملیگی آلتدان-آلتدان، یا
دا آچیقجا یوروتموشدور. ایسماعیلییه
ان اؤنملی شعوبیه حرکتی اولموشدور. آچیقجا فارس میللییتچیلیگی ائتمیشلر. شعوبیه نین
آماجی
اسکی ساسانی
جوغرافییاسینی ایچینده باریندیراجاق اولان
بیر دؤولت
قورماق ایدی. ان آچیق فلسفی ائتکینلیکلری
«ایخوان-ااصصفا»
جریانیندا اولموشدور. ایخوان-ااصصفا اؤز ریساله
لرینده فارس
عیرقی نین اوستون اولدوغونو ساوونموشدور.
شعوبیه نین اولوشدوردوغو زنگین ائستئتیک و دینی ادبییات فارس اولمایان بیر چوخ
فیکیر
آداملارینی دا اؤز
ائتکیسی آلتینا آلمیشدیر. ایبنی-خلدون اولوسلاری ایقتیصادی قایناقلارینا و
چالیشمالارینا گؤره
صینیفلندیریر.
شهر حیاتینی بیرینجی سیرادا یئرلشدیریر و بونو ایرانلیلارا، داها دوغروسو فارسلارا
مخصوص
بیلیر. سونرا تاریملا اوغراشان میلتلر گلیر کی، کیچیک اویقون یئرلرده سپلنمیشلر.
داها سونرا
حئیوانچیلیقلا
اوغراشان اولوسلار گلیر. بربرلر، تورکلر، تورکمنلر کیمی. دوجیلیکله اوغراشان اولوسلار ان
سوندا گلیر عربلر و کوردلر کیمی.
آیریجا، دؤولت ایشیندن باش
چیخارمایان
میلت وارسا، او دا عربلردیر.
«باطینییه»
آچیقلامالار
شعوبیه نین فیکری فعالیتلری نین اورونو اولموشدور. ایسماعیلیلر
ده اؤزلرینی باطینییه آدلاندیریردی. ایسماعیلی حرکتی شعوبیه نین سیلاحلی
اؤرگوتو ایدی. موخالیفلرینی تئرورلا اورتادان قالدیریردی. هم سیلاحلی
حرکتی ایدی، هم ده فیکری حرکتی. ایسماعیلییه
نی موغوللار
اؤرگوت اولاراق تاریخدن سیلیرلر و الموت قالاسی اله کئچیریلدیکدن
سونرا قالاداکی کیتابلاری یاندیریلیر.
الموت قالاسی نین
ایشغالیندان سونرا جووئینی هولاکو خانین
حوضورونا
واریب قالاداکی کیتابلارا باخماسی اوچون ایذن ایسته ییر. هولاکو خان امر وئردی کی،
علاالدین
قالایا گئتسین و
حسن
صبباحدان
بری 170 ایل ایچینده بیریکن اورداکی خزینه
نی
و کیتابلاری کونترول
ائتسین.
شاها اویقون
اولانلار گتیریلسین، قالانلاری دا یاخیلسین.
علاالدین
قالایا گئدیر و نوجوما (اوزایبیلیمینه)
عآید
اولان کیتابلاری آییریب گتیریر و قالانلاری دا یاخیلیر. بو کیتابلارین ایچینده بیر
ده حسن
صبباح
حاققیندا
یازیلمیش اثر واردی. بو اثرین اؤزتی
«جاهانگوشا»نین
3-جو جیلدینده وئریلمیشدیر. رشیدالدین
فضل
الله دا
«التواریخ
در تاریخ اسماعیلیه الموت»
کیتابیندا وئرمیشدیر.
ایسماعیلییه
حرکتی موغوللار
طرفیندن
سیلیندیکدن سونرا دا شعوبیه نین فیکری جریانلاری و سیاسی ایدئآلی
گیلانین اورمانلیقلاریندا داوام ائتمیشدیر. 15-جی
عصرده گیلان حاکیمی اولان کارکیا اؤزونو ساسانی سویونا منسوب
بیلمکده دیر. بو، شعوبیه نین اورتایا قویدوغو تاریخ آنلاییشی و سیاسی ایدئآل
ایدی. شاه
ایسماعیلین
اؤیرتمه نی اولان شمس
الدین لاهیجی
ده بیر شعوبیه چی. شاه ایسماعیل شعوبیه ایلکه لری نین باریندیغی اورتامدا یئتیشمیشدیر. داها
سونراکی شاه ایسماعیل تطبیقاتی تامامن شعوبیه نین ایدئاللاری دوغرولتوسوندا اولاجاق
و ایران آدلی بیر اؤلکه تاسیس
ائدیله جکدی.
مودئرن شعوبييه
پهلوي دؤنمينده صفوي و ساساني آراسينداکي 900 ايلليک زامان بوشلوغونو سياسي فترت
اولاراق تانيملار. يعني
ايکي زامان آراسينداکي بوشلوق. مودئرن شعوبييه صفوي دؤولتي نين قورولوشونو فترت دؤنمي نين قاپانيشي
اولاراق نيته لر و صفويليگي ساسانيليگين
ديريليشي
اولاراق دَيَرلنديرَر.
ايران ايسلام جومهورييتي نين ايدئولوقلاري دا اؤزلريني مودئرن صفويييه کيمليگي ايله
تانيملارلار.
05.02.2012


text:
اسلام مدنیتی پایتختی غزنی نی قیته قوریش ایشلری باشلنگن
افغانستان مدنیت وزیرلیگی مقام لری غزنی ولایتی ده کاشی کارلیک صنعتی نی قیته رواجلنتیریش اوچون اوشبو ولایت ده بیر کارخانه ایجاد اییتیله یاتگنی نی ایته دی.
شو بیلن بیرگه غزنی ولایتی محلی مقام لریگه کوره اسلام دنیا سی نینگ مدنیت پایتختی نی قیته قوریش اوچون تاریخی عابده لر نی تعمیرلش ، مرمرلشتیریش همده سرسبز لشتیریش اوچون بیر قطار برنامه لر یولگه قوییلماقده .
بیراق شوندی بولسه ده 2013 ییلده اسلام دنیا سی نینگ مدنیت پایتختی صفتیده سیلنگن غزنی ولایتی نی قیته قوریش ایش لری خصوصیده بولگن اعتراض لر یوقاری درجه ده دیر.
غزنی ولایتی نینگ بیر قطار یشاوچی لری اسلام دنیا سی نینگ مدنی پایتختی غزنی نی قیته قوریش ده مسول شخص لر ایترلی اهمیت قره تیلمه یات گنی دن شکایت قیلر ایکن بیراق افغانستان دولت مقام لری اوشبو موضوع یوزه سیده بیر قطار پروژه لر نی غزنی ولایتی نینگ عمومی وضیعت نی یخشی لش اوجون یولگه قویه یاتگن لیک لرینی ایته دی لر.
افغانستان مدنیت وزیری سید مخدوم رهین گه کوره حاضر گی کونده اوندن آرتیق تاریخی عابده لر نینگ مرمر تاش بیلن قیته ایشلش ایشلری عملی شکلده یولگه قوییلگن.
شو بیلن بیرگه رهین جناب لریگه کوره کاشی کارلیک صنعتی نی قیته رواج لنتیریش اوچون تیز آره ده اوشبو ولایت ده بیر کارخانه ایجاد ایتیش کوزده توتیلگن.
رهین جناب لریگه کوره بو کارخانه امریکا قوشمه ایالات لری نینگ مالی یاردمی اساسیده یولگه قوییله دی.
شو بیلن بیرگه غزنی ولایتی نینگ حاکمی موسی اکبر زاده گه کوره کابلده جایلشگن بعضی بیر ایلچی خانه لر 2013 ییل نینگ باشلنیش عرفه سیده شهر ایچیده گی یول لر ، سو سیستمی همده دینی مرکز لر نی قیته قوریش ده یاردم ایتشگه وعده بیرگن لر.
شوندی بیر حالتده غزنی ولایتی حاکمی گه کوره منه شو موضوع یوزه سیدن اینقسه شهر همده ولسوالیک لر نی بیرلشتیروچی یول لر نی تعمیر لش ایشی باشلنگن. بیراق باشقه ایش لر کیله سی ییل نینگ بهاریدن باشلنه دی.
شوندی بیر حالت ده ایسه غزنی ولایتی زراعت بولیمی ریسی سلطان حسین عباس یار گه کوره میلادی 2013 ییل آستانه سیده شهر سرسبز لیگینی آشیریش مقصدیده نهال لر ایکیش برنامه سینی یولگه قویگن لر.
عباس یار جناب لریگه کوره قرییب بیر میلون کوچت غزنی ولایتی تیچه لیک لریده اورنه تیلیشی ک.زده توتیلگن بو برنامه حاضر یولگه قوییلگن بولیب کیله سی بهار آییگه قدر دوام ایتهدی
غزنی ولایتی زراعت ریسی گه کوره 300 مینگ دالر دن آرتیق راق اوشبو ولایت تیپه لیک لریده کوچت لر ایکیش اوچون اجره تیلگن همده یوزلب آدم لر ایشگه آلینگن حاضز ایسه 400 کیشی کوچت لر ایکیش همده اولر نی سوغاریش بیلن شغلنماقده.
غزنی ولایتی میلادی 2007 ییل اسلامی دولت لر تمانیدن 2013 ییلده اسلام دنیا سی نینگ مدنیتی پایتختی صفتیده تعیین ایتیلدی.
افغانستان دولت مقام لری بو قرار اعلان بولگنی دن کیین غزنی ولایتی نینگ تشقی کورینیشی نی اوزگرتیریش همده تارخیخی عابده لر نی مر مر لشتیریش اوچون وعده بیر گن لر
افغانستان دولتی کابینا اعضا لری غزنی ولایتی گه قیلگن سفرلری چاغیده غزنی ولایتی نی قیته قوریش ده 200 میلیون دالر نی اوز ایچیگه آله دی دیب ایتگن ایدی لر بیراق ایتیلیشیچه فقط گینه بیر نیچته تاریخی عابده نی قیته قوریشده 2 میلون دالر خرجتی بیلن باشلنگن.
کورینیشیچه کوپگینه تاریخی عابده لر شو جملده دن غزنوی لر سلسله سیگه تیگیش لی بولگن عابده لر اورته دن کیته دیگن حالتده دیر.
غزنی ولایتی نینگ بعضی یول لری هلی هم اسفالت ایتلمی بلکه توپراق لی شکلده دیر.
شو بیلن بیرگه اوشیبو ولایت یشاوچی لری نینگ کوپگینه سی سو همده برق کبی اینگ بیرینچی امکانیت لرگه ایگه ایمس .


text:
دینگیز ینه هم افغانلردن جان آلدی
استرالیا حکومتی سوگه باتکن کیمه نینگ اکثر قربان لری افغان وطنداش لری بولگنی نی تصدیق لگن.اوتکن هفته 60 قاچقیننی اندونیزیا دن استرالیاگه الیب باره یاتکن کیمه، هند اوقیانوسی ده سوگه باتکن ایدی .
ایندی بیر هفته اوتکچ استرالیا حکومتی بو کیمه نینگ اکثریولاوچی لری افغان وطنداش لری بولگنی نی دن خبر بیرگن .
آسترالیا قاچقین لر اداره سی نینگ مقاملریدن بیری، اندونیزیا رسمی لریدن قولگه کیریتکن معلومات لریگه اساسا، بو کیمه بیلن سو گه باتکن افغان مسافر لری هزاره قومی دن بولگنی نی آچیق له گن.
معلومات لرگه کوره، حاضر گه قدر بوحادثه قربان لریدن 10 دن کوپراغی نینگ جسد تاپیلگن، اما استرالیا رسمی لری بو قاچقین لر جسدلرینی قیدریش و تاپیش عملیاتی نی توختتگنی دن خبر بیرگن .
استرالیا رسمی لری قیدریش عملیات توخته تیلیشی سبب قاچقین لرنی نا قانونی روشده دینگیز آرقه لی استرالیا گه کیلتیره یاتگن کیمه لر فعالیتی نظارت نی کوچیتیریش نی اورغوله گن.
اما قاچقین لر حق حقوق لریدن حمایه ایتووچی بیرقطار ارگان لر استرالیا حکومتی نینگ بو حرکتی نی تنقیدلب حکومت، قاچقین لر جسد لری نی قیدریش و تاپیش ده ییترلیچه امکانیتی و ظرفیتی یوق لیگی نی تاکیدلشکن .
عین دمده آسترالیا رادیو سی رسمی ویب صحیفه سی ولندن ده نشر ایتیله یاتگن گاردین روزنامه سی بو حادثه ده قربان بولگن لرنینگ اکثری افغانستان ده دوام ایته یاتگن اوروش و ناقرارلیک لرهمده هزاره لرگه قرشی پاکستان ده کوچیب باره یاتگن قومی کیلیشماوچلیک لر باعث اوز اولکه لری نی ترک ایتکن هزاره قومی دن بولگنی نی ایتگن .
هرییلی مینگ لب چه قاچقین لر اوزلری نی آسترلیا گه ییتکزیش اوچون انسان قاچاقچی لریگه پول بیریب اکثرا دینگیز یولی نی تن له یدیلر. بولر آره سیده یوزلب چه افغان لربارلیگی هر دایم ایتیلیب کیلگن .
رسمی معلومات لرگه کوره 2009 نچی ییل دن بویان قریب 600 قاچقین اوزلری نی آسترالیا ده ییتکزیش اوچون کیمه لری سو گه باتگنی سبب جان تسلیم قیلگن لری معلوم بولگن .


text:
"الماروشاه وعروس سوو توغان لری قوراللی لر تهدیدی آستیده"
افغانستان سوو وبرق وزیری فاریاب وکابل ولایت لریده قوریله یاتگن مهم سوو توغان لری نینگ قوریلیش لایحه سی قوراللی لر تهدیدآستیده قاله یاتگن لیگیدن تشویش بیلدیرگن.
اما محلی رسمی لرهم موجود معما لرنی تصدیق لب بوتهدید لرتوغان لر ایش لرینی دوام ایته یاتگنی گه هیچ قنده ی توسقین لیک قیله آلمسلیگی نی بیلدیرماقده لر.
مملکت نینگ کوپگینه حدودلریده سوو سیز قالیب کیله یاتگن مینگلب هکتار ایکین زار ییرلر اوچون بوکبی توغانلرنی قوریلیب سوو بیلن تامین له نیشی بومنطقه دهقان لری نینگ کوپراق محصولات قولگه کیلتیریب اقتصادلری کوتاریله یاتگنی گه سبب بولیشی تیل گه آلینه دی.
افغانستان سوو و برق وزیری اسماعیل خان وزیرلرکینگاشیده فاریاب ولایتی نینگ المارتومنی و کابل ولایتی نینگ شاه وعروس تومنلریده جایلشگن سوو توغانلری قوراللی طالب لرتمانیدن هجوم لرآستیده قاله یاتگن لیگی نی معلوم قیلدی.
شونینگ دیک وزیرلرکینگاشی تمانیدن ملی امنیت ریاستی وایچکی ایشلر وزیرلیگی گه، عملگه آشه یاتگن بو لایحه لرنینگ امنیتی نی تامین لش اوچون چاره وتدبیر آلیش لری سوره لدی.
ایکین زارییرلرنی سوغاریب دهقان لرشغلی رواجله نیشی اوچون دولت تمانیدن بو لایحه لراونلب میلیون دالرخرجت بیلن قوریلیش ایشی عملگه آشیریلماقده .
فاریاب ولایتی نینگ حاکمی داکتر محمد الله بتاش المارتومنیده قوریله یاتگن بو سوو توغانی نینگ ایشلریگه امنیتی تهدید بولمه گنی نی معلوم قیله دی.
"امنیتی تهدید اصلا یوق مین هم رسانه لردن ایشیتیب تعجب لندیم، بو توغان نینگ قرارداد بولگنی گه ایکی ییل بوله دی، ایش لری تیزلشتیریلگنی گه بیر آی بوله دی، قریب سکیز فاییز ایشلری عملگه آشیریلگن، ایش کوپراق بولمه گنی گه سبب، سوو وبرق وزیرلیگی بیلن قرارداد قیلگن شرکت لرهمکارلیک لری یخشی بولمسلیگی دیر، تورلی بهانه لرسبب بیر مدت کیلیب ایش نی دوام ایتیرمسلیک لری سبب، بیزرسانه لرآرقه لی چقیردیک، کیین کیلیب ایشلرینی باشله دیلر مین امنیتی معما بارلیگی نی رد ایته من وسوو وبرق وزیرلیگی وشرکت لردن ایسته یمن قیله آلمه گن ایشلرینی اعتراف قیلمی امنیت مساله نی بهانه قیلمه سین لر" دییدی فاریاب ولایتی حاکمی
شونینگ دیک بتاش جنابلری، بو لایحه نینگ اوچ ییل گه ایشی بیتیشی نی ایتیب اما، بو لایحه نی عملگه آشیره دیگن شرکت لرایش قابلیت لری ایگه بولمه گن لری وامکانیت لری چیکلنگن لیگی سبب سوو وبرق وزیرلیگی گه امنیت مساله سی نی بهانه قیلیب معلومات بیره یاتگن لرینی تیل گه آله دی.
شمالی فاریاب ولایتی نینگ المارتومنیده گی سوو توغانی قوریلیب فایده له نیشگه تاپشیریلگن حالده، اون مینگلب انسان حیاتی ایجابی تامان اوزگریشی نی تومن یشاوچیلری ایتماقده لر.بوحقده المارلیک منصور خان
المار تومنی کیتگن بی پایان دشت بولگن بوتومنده گی، سوودن بغری کوییب کیله یاتگن ایکین زارییرلرنهایت کوپدیر.
بو تومنده سووتنقیص لیگی دهقان لرنی فقط هوا دن یاغه دیگن قارویامغیرگه قره تیب قویگن، بیراق المار تومنی نینگ دهقان لرگه کوره اگر بو توغان قوریلسه دهقان چیلیک ساحه سی کینگ بیرشکلده رواجله نیب کیته دی.
فاریاب ولایتی نینگ المارتومنیده ده قوریله یاتگن سوو توغانی نینگ قوریلیب فایده له نیشگه تاپشیریلیشی نی 52میلیون دالرخرجتی بولیب وبوتوغان ایسه 12میلیون متر مکعب سوو نی ذخیره قیلیش حجمی گه ایگه بولگن.
بو توغان نینگ فایده له نیشگه تاپشیریلیشی بیلن 3000هکتارایکین زار ییرایسه سوو بیلن تامین له نیشی ممکن.
فاریاب ولایتی نینگ حاکمی داکتر محمد الله بتاش بو ایش نی باشلنگنی گه 2ییل تولیشی نی ایته دی. اگر ایش حاضرگی دیک دوام ایتسه هم، کوزلنگن وقت گه قدر توگه مسلیگی نی بیلدیره دی.
بو توغان نینگ قوریلیش لایحه سی نینگ 71فاییزایشی نی تاجیکستانلیک تادیکس دیگن بیر شرکت وقالگن و29فاییزینی هم افغانستالیک بیرشرکت عملگه آشیریش نی اوز ذمه لریگه آلگن لر.
باشقه تماندن،کابل ولایتی هم عین شو معما لرگه گواه بولگن، کابل ولایتی نینگ حاکمی عبدالجبار تقوا بو ولایت نینگ شاه وعروس سوو توغانی نینگ قوریلیش ایشی دوام ایته یاتگنی ایتیب عصیانچی لرتهدیدی بولسه هم ایش نینگ آرتده قالدیرمسلیگی نی بیلدیره دی""کونی کیچه بو توغان نینگ امنیتی پوسته سی گه هجوم بولگن ایدی، دشمن لر وبوزغینچی لرهربیر چیکه ده بولیب توره دیلر، اما بیز لرنینگ ایشمیزنی آلدینی آله آلمه یدیلر،شاه عروس تومنیده قوریله یاتگن بو توغان، سوو توغانی بولیب ایشی بیتیشی بیلن بیر ییلده 5میلیون مترمکعب سوونی کابل گه ییندیره دی، بونینگ قوریلیش ایشی شدت بیلن دوام ایتماقده، بو توغان نینگ قریب 40 فاییز ایشی توگه گن بوتوغان ایشی دوام ایتیشی اوچون کیره کلی خوف سیزلیک چاره تدبیر آلینگن" دییدی کابل حاکمی عبدالجبار تقوا
ایچیملیک سوو معماسی و دهقانچیلیک اوچون سوو تنقیص لیگی بیر فاریاب ولایتی ده ایمس بلکه، بوتون افغانستان کوزه تیله دی. اوتگن اون ییل ده بیر قطار شونگه اوخشه گن لایحه لر بو معما لرنی بر طرف ایتیلیشی اوچون دولت ونادولت تشکیلات لریاردمی بیلن یولگه قوییلیب کیلماقده، اما بیر قطار معما لر سبب یولگه قوییلگن لایحه لرهم ایش لری ایسه اوز وقتیده عملگه آشیریلمی کیلماقده.


text:
غورده مسوولیتسیز قوراللی لر قانون تطبیقیگه توسقینلیک یره تماقده لر
افغانستان انسان حقلرینی سقلش مستقل کمیسیونی غور ولایتیده مسوولیتسیز قوراللی شخصلر موجود لیگی، بو تشکیلات فعالیتلریگه معما یره ته یاتگنیدن خواطر اظهارایتگن.
انسان حقلری مستقل کمسیونی غورده گی مسوولی نینگ بی بی سی گه ایتیشیچه، مینگلب مسوولیتسیز قوراللی لر قانون تطبیق ایتیلیشیگه توسینقلیک قیلیب، نامعقول عنعنه لرگه قرشی کوره شیش اوچون معما یره تگن، بومساله انسان حقلری ایاق آستی بوله یاتگنی گه زمینه یره تیب بیرگن. غور رسمیلری هم انسان حقلری کمیسیون مسوولی اظهاراتینی تصدیقله گنلر.
افغانستان مرکزیده جایلشگن غور ولایتی برچه تومنلریده قیته قوریش و قوریلیش ایشلری کوتیلگنیچه عملی بولمه گنی ایتیله دی. بونگه اساسی عامل ناتینچ لیک لر سبب قیلیب کورسه تیلماقده.
اوشبو ولایتده یتتی اون مینگگه یقین مسوولیتسیز قوراللی کیشی لر موجودلیگی تخمین ایتیله دی. بو قوراللی لر ایسه انسان حقلرینی حمایه ایتوچی برنامه لرنی یولگه قوییلیشی هم توسیق بولگن. افغانستان انسان حقلرینی سقلش مستقل کمیسیونی نینگ غورده گی مسوولی جواد رضایی اوز خواطرینی بوحقده شونده ی بیان ایتگن:"ناتینچ موجود بولسه قانون حاکمیتی باره سیده صحبت قیله آلمه ی میز، همده عدالت نی تامین ایته آلمی میز. شونینگ دیک عایله وی زوروانلیک ؛ ناپسند عنعنه لر عیاللر حقلرینی ایاغ استی ایته یاتگن موضوع لر گه روپه ره بولیب توریبمیز."
هر ییلی عایله وی زوروانلیکلر، جنسی تجاوز و صحرایی محمکه لر غور ولایتیده رویخط گه آلینه دی، لیکن بوخصوصده هم رسمی رقم موجود ایمس:"ایریم زوروانلیک لر انسان حقلرینی سقل مستقل کمیسیونی و محکمه لرآرقه لی رویخط گه الینیشی ممکن اما چیککه حدودلرده کوپلب زوروانلیک حاللری یوزبیره دی شوندی حادثه لر اصلن رویخط گه آلینمیدی. دیب ایتگن انسان حقلرینی سقلش کمیسیون مسوولی.
غور ولایت اهالیسی اوته کمبغل ایکنی ایتله دی، انه شو مسله باعث حتی یاشینی تویلدیرمه گن قیزلر زوردن تورموشگه چیقه ریله دی. غور یشاوچیلریدن عاطفه شریفی شونده ی بیرحالت گه گواه بولگنینی حکایه قیلیب بیردی:"بیرکون مکتب قره ب کیته یاتگنیمده قریب اون یاشیده بولگن بیر قیزنی بیر عیال بیلن کوردیم.اوشبو عیال دن بو قیزنیمنگ بوله دی دیب سوره دیم. او ایتدی کی بو قیزیم بوله دی دیدی نیگه کیچیک یاشیده توی قیلدیز دیب سوره گنیمده کمبغلیکدن قیزیمنی تورموشگه چیقه ریش مجبور بولدیم دیب جواب بیردی."
غور ولایتی امنیتی رسمیلری هم قانون نی یخشی شکلده بو ولایت ده تطبیق ایتیلمه یاتگنی گه قوراللی عصیانچیلر اصلی عامل ایکنلیگینی تن آله دی. غور ولایتی نینگ پلیس اداره باشلیغی دلاور شاه دلاور بوحقده شونده ی دییدی:"غور ولایتیده غیر مسوول قوراللی لر فعالیتی اساسی قینچلیککه سبب بولگن. غیر مسوول قوراللی لر مردمنی گیروگه آلگنلر. اولرنی یوق ایتیش اوچون بیز ایککی ییلدن بیری فعالیت قیلیب کیلماقده میز. اولر اوزیدن اوزی تاپیلمه گن لربلکه یوقاری مرتبه لی مقاملردن تمانیدن حمایت بوله دیلر."
غور ولایتی نینگ ایریم تومنلریده افغان امنیتی کوچلری مسوولیتسیز قوراللی لر اره سیده انه سنده توقنه شوولر یوزبیریب توره دی. غیر مسوول گروه لر یینگل و آغیر قوراللر بیلن جهازلنگن، اما امنیتی کوچلر سانی آز بولگنی اییتله دی. اما شونده ی بولیشیگه قره مسدن امنیتی مقاملر اوتمیشلرگه قره گنده وضعیت بیرآز یخشیلنگنینی ایتماقده لر. مسوولیتسیز قوراللی لر نه فقط مرکزی غورده، بلکه افغانستان نینگ باشقه ولایت لریده موجودلیگی جدی خواطرلرگه سبب بولگن.


text:
چئخ قاضی
چئخ ارثی اولان قاز جینسی
چئخ قازلارینین جینسیتینی نئجه مویینلشدیرمک
قازلارین جینسیتینی خاریجی قؤرونوشلرینه گؤره مویینلشدیرمک چوخ دا دوزگون ساییلمیر.
ارکک و دیشی قازلار صرف آغ رنگده اولور حتی چکییه ده هر زامان اساسلانماق اولماز.
قازلارین جینسیتینی 100% دقیقلیکله مویینلشدیرمک
قازلارین دیقر اؤردکلر و دوقوشولار فاسیلهسینه عاید قوشلارین کیمی پئنیسی وار. باشقا قوشلاردا بو اورگان یوخدور. قازلارین جینسیتینی 100% دقیقلیکله مویین ائتمیین تک یولو قازین پئنیسینین کلواکدا اولوب اولماماسینی یوخلاماقدیر. بونون اوچون ان یاخشیسی اوتوراجاق وضعیتده قازین باشینی آیاقلارینیزین آراسینا کئچیرین و قیچلارینیزلا قازین قانادلارینی ساخلاییر. یاخشی اولاردی کی ایکینجی آدام قازین آیاقلارینی ساخلاماقدا کمک ائتسین. قازین قویروغونو آرخاسینا چکین کی، کلواک گؤرونسون. بارماقلارینیزلا یاواش-یاواش کلواکی آرالایین. کیشی جینسیتی اولدوغو حالدا قازین پئنیسی چیخاجاق. حتی یئنی یومورتادان چیخمیش قاز بالالارینیندا جینسیتینی بو یوللا مویین ائتمک مومکوندور، آنجاق دقتلی اولون کی، اونلاری یارالامایاسینیز.قاز بالالاسینین پئنیسی چوخ کیچیکدیر (تام یئتیشممیشدیر) اونا گؤره اونو آسانلیقلا کلواکدا اولان هانسی بیر دیلیملر ایله سهف سالماق اولار.
ارکک چئخ قاضی
دیشی چئخ قاضی
چئخ قاضی > قازلار جینسیتینین مویینلشدیریلمهسی
Copyright © چئخ قاضی, 2006-2018. بوتون حقوقلار قورونور. سون یئنیلنمه 02. دئکابر 2017


text:
ایکینجی دونیا محاربهسینین باشلادیلماسینین اساس گناهکارلاریندان بیری ده اس اس ار ای-دیر.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بونو «پطربورگ دیالوگو» فورومو چرچیوهسینده چیخیشی زامانی آلمانییا دموکراتیک رسپوبلیکاسینین (آدر ۱۹۹۰-جی ایلده آلمانییا فدراتیو رسپوبلیکاسی ایله بیرلشیب – رئد.) کئچمیش خاریجی ایشلر ناظری مارکوس مکل سؤیلهییب.
«دیکتاتور رژیملرین مؤوجود اولدوغو ایکی دؤولت آلمانییا و اس اس ار ای ۱۹۳۹-جو ایلده عینی فعالیتلر حیاتا کئچیردیلر. هیتلئر-ایستالین پاکتی ایله اونلار دونیانی اؤز آرالاریندا بؤلدولر. بو او دئمکدیر کی، ۱۹۳۹-جو ایلده اس اس ار ای ده ایکینجی دونیا محاربهسینی باشلادانلاردان بیری اولدو. محاربه زامانی فینلاندییا، بالتیکیانی اؤلکهلرده قیرمیزی اوردو دهشتلی جینایتلر تؤرتدی. بیز اعتراف ائتملیگیک کی، آلمانییا و روسییا ایکینجی دونیا محاربهسینین قوربانلاری قارشیسیندا بیرگه مسئولیت داشیییرلار»، – دئیه او بیلدیریب.


text:
و قال فی الدروس لا یجوز التصرف فی المفتوحة عنوة الا باذن الامام
شهید اوّل دروس كیتابیندا دئییر؛ مفتوحة عنوة یئرینده تصرّوف ائتمك اولماز مگر ایمامین ایجازهسیله. فرق ائلهمز بو تصروف بیع اولا و یا وقف اولا و یا بو ایكیسیندن باشقاسی اولا. بلی غیبت دؤورانیندا تصرّوف نافیذ ساییلار و شئیخ طوسی مبسوطدا موطلق دئییب كی اوندا تصرّوف نافیذ دئییل (یعنی نه حضور زمانی و نه غیبت زمانی)
ابن ادریس دئییر: «نه ایشكالی وار بیز یئرین تحجیرینی(چپرلهمهسینی)، بینامیزی و تصرّوفوموزو ساتیریق و وقف ائدیریك، یئرین اؤزونكی یوخ ».
غیبت زمانی و حضور زمانینین تفصیل ائتمهسی(آییرماسی) دروس كیتابینا نیسبت وئریلیب. پس غیبت زمانی تصرّوف جاییزدیر حتّا بیع و وقف اولموش اولسا دا. آما ایكینجیسینده (حضور زمانی) ایمامین ایجازهسی اولمادان اولماز.
هابلئه بو تفصیل وئرمك، موحقق ثانینین جامعالمقاصد كیتابینا نیسبت وئریلیب و بو ایكی نفره وئریلن نیسبتین ایشكالی وار. بلكه ظاهیر بودور كی بو ایكی نفر هامینین فتواسی ایله مووافیقدیلر. بو مسألهده كی غیبت زمانی بو یئرلرده ، تصرّوف ائتمك آثار تیكمكله اولور و یئرین نقلی اونلارین تابعیّتینده جاییز اولور. پس یئری نقل ائتمك آثارین تابعیّتینده اولور. معناسی بودور كی بو یئر، آثارین باقی اولان گونونهقدر موشترینین مولكو ساییلیر.
شهید ثانی مسالك كیتابیندا محققین قوولونون شرحینده دئییر؛ محققین بوسؤزو كی دئییر: « مفتوحةالعنوة یئرینین بیعی، هیبهسی و وقفی جاییز دئییل»، او سؤزدن منظورو بودور كی: محقق بونو دئمك ایستیر: بو ایشلر (بیع و ..) آثاردان قطع نظر ائتسك(آثاری حسابلاماساق) یئرین رقبهسینده جاییز دئییل. آما بو تصرّوفلر (بیع و ...) بینا تیكمك، آغاج اكمك، اكین اكمك و اونا تای آثارین تابعیّتینده اولورسا، جاییزلیگی اقوادیر. دئییر: بایع او یئری بو آثارلا بیرلیكده ساتارسا، یئر، تابعلیك یولو ایله مبیعه داخیل اولار. هابئلهدیر وقف و آیریلاری. و آثاردان بیر شئی قالانا قدر بو مولكیّت دوام ائدر و اوندا كی آثارین هامیسی آرادان گئتدی، موشتری و موقوفعلیه و اونلاردان سووایین حقّی، او یئردن قیریلار.(داها او یئرده حقلری قالماز)
سؤزون اصلیسی بودور و جمعده بونو دئییب و گرك اونا عمل اولا. بیتدی.
بؤلوم :
یازار : صمد كامران قراملكي


text:
بؤیوک تبریزین شهردارلیق باشچیسی ، مهندس شهین باهر ، تبریزده اکرانا چیخان «کئچل اوغلان» تئاترینی تاماشا ائتدیکدن سونرا، بلدیه نین صنعتکارلار و هنر اهالی سیندن داها آرتیق حمایت ائتمه سیندن سؤز آچمیشدی.
مهندس ایرج شهین باهر دئمیشدی: بوتون مسئوللار مدنیت و مدنی ایشلره اهمیت وئره رک، صنعتکارلارین یانیندا اولاراق، شهری اداره ائتمک ده مدنیت و مدنی ایشلر داها آرتیق یئر وئرمه لیدیرلر.
تبریز شهردارلیغینین باشچیسی آرتیریب: یقین مسئوللارین صنعتکارلارین یانیندا اولماسی اونلارین داها آرتیق صنعت و هنر یاراتماسینا سبب اولاجاقدیر.
مهندس باهر سوزلرینین داوامیندا بئله دئمیش: «کئچل اوغلان» تئاتری، بیزیم قدیمی سنت لر، مدنیت و گئییم لریمیزی نمایش ائتدیریر. بو تئاتردا بیزیم آتالاریمیزدان یادگار قالان محتشم کئچمیشیمیز یئنی دن جانلانیر.
او دئمیشدی: تبریز۲۰۱۸ ده شهریمیزه گلن قوناقلار و توریست لر ائله بیزیم بو سنت لر و مدنیتیمیزی گورمک اوچون تبریزه گله جک لر و بیز بو قدیمی سنت لری احیا ائتمک له توریسم صنعتینین دیرچلمه سینه فایدالی آددیم لار آتا بیله ریک.
دئمک لازیم دیر کی «بابک نهرین»، شرقی آذربایجان نمایش هنر و تئاتر انجمنینین باشچیسی و «کئچل اوغلان» تئاترینین دولاندیرانی دیر ، او تبریز تئاترینین اوزل مدالینی تبریز بلدیه رئیسینه وئره رک مهندس باهرین صنعت و هنره اولدوغو باخیمیندان تقدیر ائتدی.
اولین نفری باشید که نظر میدهید!


text:
حمید آرغیش و 80 ایل حئکایه میز - علیرضا ذیحق
آذربایجان حئکایه ادبیاتی نین پارلاق ایسمی حمید آرغیش ،یئنی جه یاییلمیش " 80ایل حئکایه میز" آدلی کیتابی ایله بیر شاه اثره ایمضا آتاراق ، گونئی آذربایجان حئکایه سی نین اونودولماز یارادیجی لارینی گون ایشیقینا چیخاردیری . بو آنتولوژی تدقیقی بیر اثر اولارکن ، گونش ایلی 1300دن باشلارکن 1380نجی ایله قدر ، حئکایه یازار لاری نین حیاتی حاققیندا بیلگی وئررکن اونلارین حئکایه لرین دن نمونه لرده وئریر. یازیچی بو ایشه چوخلی امک وئریرسه ده بو ایشین دَیَری کی پیرلانتا دک گؤزلری قاماشدیریر ، اوندادیر کی هئچ بیر قایناق دا بو خصوصدا آراشدیرما آپاریلماییب . یازارین قید ائتدی یی بو سؤز کی " گونئی آذربایجان حئکایه ادبیاتینی آراشدیرماق ایسته ین محقق و یا بو ساحه یه واریب بو قونونو تاراییب بیلگی لنمک ایسته ین هر بیر حئکایه سئور، آجی بیر واقعیت له اوغراشیر :
" قایناق قیتلیغی !!" داها دقته لاییق دیر . بونا گؤره حمید آرغیش چتین بیر یولون یولچوسو اولارکن ، اسکی کیتاب ، قزئت و درگی لری کی بو زمانه ده چوخ آزتاپماق اولار ، صفحه صفحه آراشدیرماغا همت گؤستریب و گیزلین اینجی لری بیر صنعتکار کیمی ، ایپه دوزوب آذربایجان ادبیات تاریخی نین بوینونا آسیب . هم ده یازیچی بو ایشه قناعت ائتمه دن اونلاری تارخ جهتین دن آردیجیل حالینا سالیب دی کی اؤزو بو خصوصدا بئله دئییر: " بو دفترده 1380نجی ایللره جن چیخان یازیچی لاریمیزین اثرلرینی آختارمیشیق. بورایا داخیل اولان حئکایه لرین اساس اورتاقلیغی یازار لاری نین حئکایه چی اولدوغودور . کیتایا داخیل اولان یازار لاری تاریخ اساسدا سیرالارمیشیق. بو ایسه حئکایه میزین تاریخ بویو گلیشمه سینی اؤنه چیخاردیر... سئچیلمیش حئکایه لر ایسه شخصی سلیقه ایله سئچسیلمیش و هئچ بیر ال آپارمادان کیتابا داخیل ائدیلیبدیر."
بو کیتاب دا 40حئکایه چی ایله قارشی قارشی یاق کی " عباس پناهی ماکوئی " ایلک یازار اولاراق ، ایلک حئکایه یه ایمضاسین آتیب دی و کیتابا داخیل اولان اثرلرین سایی سی 51 حئکایه دیر. بو کیتاب کی " قیزیل اوزن " درنه یی طرفیندن2012م/1391 ایلینده تورکییه ده باسیلیب دیر ، جنوبی آذربایجان ادبیاتی نین اینکیشافیندا بؤیوک بیر رولی اولاراق ، دوغما یوردوموزون قاباقجیل کئچمیشینی گؤز اؤنونه سَریری. نثریمیزین وارلیقینی اوزه چیخاردیر و اونودولموش یازار لاریمیزین حقیقی گوج وایسم لری ، ادبیات سماسیندا اولدوز اولاراق سایریشماغا باشلاییرلار.
یازیچی نین کیتابدا ایکی اؤن سوزو واردیرکی بیری بو کیتابین یازیلیب توپلانماسیندا گؤتورولن آددیملارا عایید دیر و باشقاسی " ادبیات ، حئکایه ادبیاتی و حئکایه ادبیاتیمیزین تاریخینه بیر باخیش " باشلیقی ایله گلیب دیر. حمید آرغیش کی اؤزو گوجلو حئکایه یازار لاریندان بیری دیربوندان اؤنجه ایکی حئکایه کیتابی نین یازاری اولوب کی " قارلی ارک " و " سنین حئکایه لریم " او سیرادان دیر. البته یازیچی نین چوخلی اثرلری ده .وار کی یا مطبوعات صحیفه لرینده یاییلیب و یاییلماقدادیر یادا اینترنت سیته لرینده. سون سؤزاولاراق یازیچی نین گونئی آذربایجان حئکایه سی نین دوامی و اینکیشافی اوچون یازدیقی بیر نئچه جومله یه ایشاره اولونور :
" 1380نجی ایللردن بویانایعنی بو سون 10ایلده بیر چوخ گنج یازار و ادبیاتچیمیزمئیدانا آیاق قویوبدور . اینترنت اورتایا چیخاندان سونرا بیر چوخ یازاریمیز اؤز اثرلرینی ساده جه اینترنت اوزه رینده نشره وئریر... بیر چوخ ادبیات سیته سی یارانمیش و او سیته لرده معلصیر حئکایه میزدن نمونه لرده وئریلمیشدیر...سون سؤز بوکی حئکایه ادبیاتیمیز دوشوندوک دن داها هیزلی و داها گوجلو ایره لی گئدیر."
1391
وبلاگینیزلا تانیشلیغا چوخ سئویندیم.
یولونوز آچیق اولسون
حمید بی... سیزه اوغورلار... کیتابینیز دیرلی دیر ... آنجاق کاش چاپ کیفیت باخیمیندان یاخشی چاپا یئتیریلردی ... تشککورلر
عشق اولسون حئکایه اوجاغیمیزی ایستی ساخلایانلارا


text:
آوروویزییا-۲۰۱۷-نین کیئوده کئچیریلن فینالیندا اؤتن ایلکی یاریشین قالیبی، اوکراینا تمثیلچیسی جامالانین ایفاسی زامانی روسوایچی حادثه یاشانیب.
کولت. آذ خبر وئریر کی، جامالانین ایفاسی زامانی صحنهیه چیخان بیر تاماشاچی سویونوب و اخلاقسیز حرکت ائدیب.
***
اخلاقسیز حرکت ائدنین کیملیگی آیدینلاشیب. آوسترالییا بایراغینا بورونن بو شخص اوکراینالی کئچمیش ژورنالیست ویتالی سئدیوکدور. او، بیر چوخ قالماقاللی حرکتلری ایله هر زامان گوندهمده اولماغا چالیشیب.
هاللیوود آکتیورونو آچیقلاما آلارکن قوجاقلاییب اؤپمهسی، ۲۰۱۳-جو ایلده گرممی مکافاتلاندیرماسینداکی قئیری-عادیلیگی ایله گوندهمه گلن سئدیوکون قالماقاللی ۸ حرکتیندن ان "مشهورو" ۲۰۱۶-جی ایلده کیم کارداشیانا قارشی اخلاقسیزلیغی ایدی.


text:
هئچکیم بهی Mr. Nobody
🎬🎬 هئچکیم بهی Mr. Nobody 🎬🎬
🔸یییرمینجی یوز ایللییین سوْنلاریندا "نیموْ" آدلی کیشی اوچ چئشیدلی آروادی، هم ده اوچ چئشیدلی یاشامی ایلا، چئشیدلی زامانلاری تجروبه ائدیب، کئچمیشینی 2092 میلادی ایلده بیر قوْجا اوز گؤزو قیریشمیش کیشینین دیلی ایله، بیر چالیشقان و یئتیک ژونالیسته ریوایت ائدیری. قوْجا کیشی اؤزونو نیموْنون اوشاقلیغی و سوْنراسی نئچه یؤنلو کئچمیشینین اورونو بیلیری؛ سانکی ائله همین گئرچک نیموْدور. آنجاق، بوتون اوْلایلار دوْغرویدورلار می؟
سانیرام فیلمین تمل سؤزو تئوریک فیزیک بیلیمینین (اؤرنهیین: کووانتوْم فیزیکی، ایپ نظریهسی، مهبانگ تئوریسی و زامانین خطی اوْلمادیغینی وورغولایان نظریه) آراجیلا واراوْلوشچولوق فلسفهسینین (اگزیستانسیالیسم فلسفه سی) دوشونجهلری ایله چالیشیر وارلیق بینئورهسین، وارلیغین آنلاما اوستون اوْلماسینی، مارتین هایدگرین دوشونجهلرینه دایاناراق گؤسترسین. ائله همین آراجلا ایزلهییجینی بو سوْرویلا قارشی قارشییا گتیریر کی، هر شئی گئرچکدیر می؟ بو اؤتهریلیکله فیلمین سوْنلارینا دک ایزلهییجینی بئلنچی بیر وورنوخمایلا باش باشا بوراخیب، اوْنا یاردیم ائتمهییری. دوغروسو فیلم، بوتون ریوایی بوْیوتلاریندا "من"-ین وارلیغی حاقدا دارتیشماقدادیر. بو من "سئچیم یا سئچمک ایمکانی" آنلامیندادیر. من وارام، چونکی سئچه بیلیرم. بو اوزدن منیم وارلیغیمین آنلامینی بو سئچیملر دوغرولدور. من سئچیرمسه وارام دئمکدیر. بو اوزدن فیلمین آماجی بودور، ایزلهییجی ساختا فرضلرله، ائیلهجه تئوریک وورغولاماقلارلا، اؤز باخیش و دوشونجهسینی قوْرویا بیلیب، اوْنون قارشیسیندا، دوشونجه چرچوواسی داغیلماسین. بو اوزدن بیز دوْغرودان نهیین وارلیغی و وارلیغینین ندنی حاقدا سوْروشمامیزدان اؤنجه، اؤزونو بیزه گؤسترن نسنهلرین اوزهرینه متمرکز اوْلمامیز گرکلی دیر. بو گؤرونتولهمهنین نئجهلییینده دقیقلشمک داها اؤنملی دیر. بوتون سورهجلرین دوْغرو اوْلدوقلارینی، هر نسنه باشقا نسنه اوْلا بیلهجهیی قورالینی قبول ائدهرک، بیر یئره قوْیدوقدا، فیلمین تمل سؤزون واراوْلوشچولوق دوشونجهسی ایله، "سئچیم" اوزهینده متمرکز ائدیری.
ح. م
-
- ۹۴/۱۱/۱۴


text:
بهانهدیر بو
شاعیر: تئلیم خان
گؤنده ره ن: عاشیق گونش
دئدیم گئتمه گؤزه ل سنده سؤزوم وار
دئدی سؤزون نه دیر؟ بهانه دیر بو
دئدیم آغ اوزویدن منه بیر بوسا
دئدی نه عقل-ی کم دیوانادور بو
دئدیم گٶزه ل آدیم قوربان آدییا
یادییا دئدی هله بیر بیر دوشه ر
دئدیم واللاه من ده یاندیم اودییا
دئدی شمعده یانان پروانادیر بو
دئدیم گٶزه ل من ده اولدوم شیکسته
دئدی اؤلسه ن درمان وئرمه م، قال خسته
دئدیم اولار نه دیر آغ سینه ن اوسته
دئدی ائولر ییخان دوردانادیر بو
باراتین هاردان گئددین گٶزه للییین
عاشیق اولان تانیر گؤزه لین ذاتین
ذکاتین دئدیم وئر سن منه حوسنون
دئدی سنه چاتماز افسانادیر بو
دئدیم گٶزه ل هاردان گلدین بورایا
طبیب اول سن ملهم ائیله یارایا
تیلیم دئییر بوگون {چیخاق آرایا}
مئهری دئییر عجب زامانادیر بو


text:
آذربایجان تورکجه سینده گؤزدن قاچان بیر اک
آذربایجان تورکجه سینده گؤزدن قاچان بیر اک:
بیرلیکدهلیک(–لیغان/-لیین) اکی اوزرینه[1]
گیریش
تورکجه ده بیرلیکده لیک(comitative) اکی، داها چوخ "ایله"(چاغاتایجادا: بیله/بیرله، دانیشیق دیلینده: -نن/-نان) اداتی اولدوغو دوشونولمکده دیر. رحمتلیک پروفسور طلعت تکین 1962ده حاضیرلادیغی اورخون تورکجهسی قرامئری'نده iniligü (اینی لیگو) بیچیمینده بیر کلمه نی تثبیت ائدرهک، بونو موغولجادا وار اولان –luga/-lüge اکی ایله توتوشدوروب، اسکی تورکجه ده بئله بیر اکین وارلیغینی گؤسترمیش سه ده[2]، بو گؤروش گئج قبول گؤرموشدو. رحمتلیک جرارد کلاوزن، سؤزلویونده بو کلمه و اکه یئر وئرمه میشدیر. رحمتلیک گئرهارد دؤرفر ایسه، 6-1975 ایلینده چیخان بیر مقاله سینده(آنا تورکجه ده نین یئنیدن قورما مسالهلری) بئله بو اکین وارلیغی نین شبهه لی اولدوغونو ادعا ائتمیشدیر. دؤرفر'ه گؤره، اک، اورخون تورکجه سینده یالنیز ایکی کلمهده گؤرولور و آراشدیرماجی لار باشقا بیچیملرده اوخوموشلار او کلمهلری[3]. سونراکی ایللرده طلعت تکین بو اکین یازیتلاردا گئچن بوتون اؤرنک لرینی توپلادی(1993) و اویغور متین لریندهکی باشقا اؤرنکلری ده تثبیت ائدیلدی. آنجاق بیلدیییمه گؤره بو اکین یاشادیغی تک تورک دیلی نین یاقوتجا/ساخاجا اولدوغو، طلعت تکین و مارسل اردال("اسکی تورکجه نین قرامئری" آدلی گؤرکملی و مؤحتشم اثرینده) و باشقا آراشدیرماجی لار طرفیندن دیله گتیریلمیشدیر[4]. اما بو یازی دا گؤرهجکسینیز کی بو اک آذربایجان تورکجه سینده، همده جانلی اولاراق یاشاماقدادیر. ایلک اولاراق اکین اسکی تورکجه و یاقوتجاداکی اؤرنک لرینه باخیلیب، سونرا ایسه چاغداش دیلیمیزده کی اؤرنک لری اله آلینجاقدیر.
اسکی تورکجه ده کی بیرلیکده لیک اکی
اورخون تورکجه سینده بو اکدن ایکی اؤرنک بیلینمهکده دیر(طلعت تکین'ین 1993 دهکی مقاله سینه الیم چاتمادی، اونا گؤره ده اورداکی باشقا اؤرنکلردن خبرسیزم ایندیلیک): iniligü (اینی لیگو: قارداشلار بیرلیک ده، بو گونکو دانیشیق دیلینده: قارداشلیغان): ایکینجی، ایکی اوچ کیشی لیگو (ایکی اوچ نفرلیک، اوچ آدام بیرلیکده)[5].
مانیچیلیک متین لرینده ده اؤرنک لر وار:
ایکی قوتلوغ ایللیگ قاماغ تگیت لرین قونچوی لارین توزون لرینلوگون( ایکی مبارک/قوتلو شاهلار، بوتون شاهزاده لر(تگین لر)، پرنسس لر، اصیل لرله بیرلیکده)[6].
تنگری اوچ تنگریلرلوگون...کلیر(تانری، اوچ تانری لار ایله بیرلیکده... گلیر).
تنگریلر سؤزینلوگون یئککه سونگوشگهلی کلتی(تانری لار، سؤز ایله شیطانلا ساواشاراق گلدیلر).
آنیغ قیلینچلیغ شیمنولوغون بئش تؤرلوگ یئک لرلوگون سونگوشدو( او پیس عمللی اهریمن'له، بئش جور شیطانلار ایله ساواشدی).
بونلاردان علاوه خواستوانیفت آدلی بؤیوک مانیچیلیک متنینده، بیر چوخ اؤرنک ده گؤرولهبیلیر.
قوتادغو بیلیگ ده ایسه ان آز ایکی یول بو اک گؤرولمه ده دیر: بیری اوستده کی یازدیغیمیز اینی لیگو کلمه سی دیر، ایکینجی سی ایسه گئنه ده اوستده اورخون تورکجه سیندن گتیردیییمیز دیر:" ایکی اوچ کیشی لیگو تزیب باردی( ایکی اوچ آدام لا (قورخوب) قاچدی)[7].
یاقوتجا دا اک کلمه سونونداکی سسلره گؤره فرقلی بیچیملرده گؤرونور و اون آلتی دهییشکهسی(واریانتی) اولدوغو سؤیله نیر[8]. بیر نئچه اؤرنک:
Aġalīn( بابا(آغا) ایله بیرلیکده)، oġolūn (اوشاقلا/اوغوللا بیرلیکده)، at-tīn( آت ایله بیرلیکده)، üördǖn (سورو ایله بیرلیکده)[9]. Tañastıın (پالتار ایله) ، saptıın (ایپ/ساپ ایله) ، etiin-siinniin (بدن ایله، جسم ایله) ، kömüstüün (گوموش ایله)[10] و...
گؤرولدویو کیمی یاقوتجادا، واسیطه حالی(instrumental case) ایله بیرلیکدهلیک حالی بیربیرینه چوخ یاخین گؤرونور.
موغولجاداکی –lüge/-luga اکی نین تورکجهدن آلیندیغینی بیلیم آداملاری طرفیندن دیله گتیریلمیش دیر[11].
اکین کؤکنی مسالهسینه گلینجه، طلعت تکین اونو اورخون تورکجه سینده کی –ligü اکی نین اوزاتما[بلکه ده: واسیطه اکی –ن گلمه سی ایله] بیچیمی ساییر[12]. اسکی تورکجهدهکی اکین ده ایکی آچیقلاماسی وار اورتادا: بیریسی –-lİG+lİ ایکینجی سی ایسه -lİ+lİ اکلری نین بیرلشمه سینه دایانیر[13].
آذربایجان تورکجه سینده کی اؤرنک لر
بو اکین یاشایان اذربایجان تورکجه سینده اوچ بیچیمی گؤرولمکده دیر: -luğan/-lığan/-liyen(<*-ligen) . یالنیز انسانلارین بیرلیکده گؤردوک لری ایشلری بیلدیرمک اوچون ایشله نن بو اک بیر چوخ اؤرنک ده گؤرولور:
1. یولداشلیغان: یولداشلیغان پول قویوب بیر توپ آلدیق.
2. قارداشلیغان: او یئری قارداشلیغان بؤلوشدولر.
باجیلیغان، قونشولوغان، داییلیغان، کیشیلیین(kişiliyen)، هامیلیغان، اوشاقلیغان و بیر چوخ بنزری کلمه لرده گؤرولن اک، آلینتی کلمه لرین سونونا دا گلیر:
دوستلوغان(دوستلوغان باغا گئتدیک)، قوهوملوغان، خالالیغان، آرواتلیغان، طایفالیغان(طایفالیغان ساواشان آدام دیرلار).
اکین جانلی و تؤرهتگن اولدوغونو گؤسترمک اوچون، دیلیمیزه یاخین زامانلاردا گئچن آلینتی سؤزلردن اؤرنک وئرمک اولور:
خانوادهلیین: هامینی خانوادهلیین چاغیردیق.
فامیللیین: علی نی یولا سالماغا، فامیللیین ییغیشدیلار.
اوستده کی کلمه لر گئچن اللی-آلتمیش ایلده فارسجادان و ( بلکه فارسجا یولو ایله؟) فرانسیزجادان آلینمیشلار. اک آلدیقلاری اوچون اکین یاشادیغی و یئنی تؤرهتمه لری اولدوغو بللی اولور.
اک ندن گؤزدن قاچمیش؟
منجه بو اکین قرامئر کتابلاریندا اولماماسی نین(بؤیوک و تانینمیش اثرلری گؤرموشوم، کیچیک اثرلری، یوکسک لیسانس یا دوکتورا تئزلری نین هامیسیندان خبردار دئییلم) ایکی سببی وار: بیرینجی سی بو کتابلارین داها چوخ ادبی یازی دیلینی اساس آلدیقلاری اوچون، خالق دیلیندهکی بو اک گؤزدن قاچمیش اولمالی دیر. ایکینجی اولاراق، سانیرام بو اک عربجه نین تنوینی ایله سس و آنلام باخیمیندان بنزمه سی نتیجه سینده، بعضی یئرلرده و بعضی آراشدیرماجیلار طرفیندن تنوین و عربجه نین تاثیر ساییلمیشدیر. اؤرنک اوچون اسماعیل هادی، دیل دنیز'ین "ائللیین" ماده سینده(128.ص) بو کلمه نی "ائللیک"دن عربجه تنوین'ین گتیریلمهسییله اورتایا چیخدیغینی دوشونور.
[1] بو یازی "سارای" درگی سینین قیش سایی سیندا چیخدی. آنجاق اوردا-سانیرام یئر دارلیغیندان- بیر آز قیسالیب دیر. بیر-ایکی جوملهجیک اکلهییب بوردا یایینلانماسیندا فایدا گؤردوک.
[2] Talat Tekin, Orhon yazıtları, Ankara: TDK yayınları,4.baskı 2010. Ss.110-111.
[3] Gerhard Doerfer,” Proto-Turkic reconstruction problems”, TDAY, 1975-6. S.
[4] Marcel Erdal, Old Turkic Grammar, Leiden: Brill, 2005. S.180. ayrıca baxınız: Stachowskı M. (1995) “Der Komitativ im Jakutischen und Dolganischen”, Analecta Indoeuropaea Cracoviensia vol.II, Krokow: Cracow Universitas. s: 553-559.bir de baxınlz: Mehtap Solak Sağlam,”Yakut Türkçesinde Vasıta ve Ortaklık Hali”, Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2014, 7(1),s.83
[5] طلعت تکین، ص111.؛ مارسل اردال، ص 180.
[6] مارسل اردال، ص 180.
[7] اورخون تورکجه سی و اویغورجا اؤرنک لر مارسل اردال دان آلینمیشدیر(ص180).
[8] Mehtap Solak Sağlam,”Yakut Türkçesinde Vasıta ve Ortaklık Hali”, Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2014, 7(1),s.83
[9] بو اؤرنکلر طلعت تکین، ص 111 دن آلینمیشدیر.
[10] بو اؤرنکلر مهتاپ سولاق ساغلام، 5-84 صحیفه لریندا آلینمیشدیر.
[11] مارسل اردال، صص1-180.
[12] طلعت تکین، ص 111
[13] مهتاپ سولاق ساغلام، ص84.


text:
آنادیلدن درلمهلر-11
1.
لاپاتقا(lapatqa): لاپاتگه(lapatge) دهییشگهسی ده اولان کلمه دیلیمیزده "اَنلی کورهک، قار
کورهیی" دئمکدیر. غلامحسین ساعدینین یازدیغینا گؤره، لاپیتقا(lapıtqa) مشکین ده "بئل" دئمکدیر. سؤزجویون باشینداکی ل/l سسسیزی، آلینج
اولدوغونا اشارت ائدیر. قایناق روسجا lopatka دیر. روسجا سؤزجوک ایسه باشقا ایسلاو دیللرینده ده وار. اصلینده "بئل[انساندا]،
کؤرهک[آدامدا]، مالاغا، خَکنداز" کیمی آنلام لاری وار. lopata(=بئل(آلت))
کلمهسینین کیچیلتمه اکی آلمیش بیچیمی دیر.
2.
قانچیر(qançir): بیلدیییمه گؤره داها چوخ قاراقانچیر دئییمی اولاراق، دری
آلتیندا ییغیشیب، قارالان قانا وئریلن آددیر. چوخ یول ووروشدان، چارپیلمادان
اورتایا چیخان قانچیره فارسجادا خونمردگی دئییلیر. سؤزجوک آذربایجان ساحهسینده
گؤرولور و تورکجه قاندان گلدییی سانیلیر. منجه بو دوغرو اولابیلمز چونکو: 1.
دانیشیق دیلینده قانچیر گؤرولور و قانچیل آشیری دوزلتمه یعنی اوخوموشلارین
دوزلتمهسی (Hypercorrection) اولاجاقدیر. 2. کلمهنین سس اویوشومو پوزولور یعنی qançır دهییل ده qançir سؤیلهنیر.
بودا آلینتی اولابیلهجهیینی عقله گتیریر. منجه کلمه موغولجادان گئچمیشدیر.
موغولجادا قانچیر(qançir)(خانچیر سؤیلهییشی ده وار موغول لهجهلرینده) "دری، اؤزللیکله
قورساق(معده) اطرافینداکی دری(صفاق)، اینجه دری(دریجیک/غشاء)" دئمکدیر. بوردان
"دری آلتینا ییغیشان قان" قاورامینا گئچیلهجکدیر. اوستهلیک
"قاراقانچیر"ده ده "قارالمیش دری" معناسی وار. دئمک اصلینده
"قارا دری" دئمک ایمیش قانچیر سؤزجویو.
3.
آشیرا(aşıra): داها چوخ دئییملر ایچینده گئچر: گون آشیرا(=یک روز در میان)
کیمی. سؤزجوک آشیرماق(=گئچیرمک) فعلینه، ظرف-فعل قوران ـه/ـا(-A) اکینین گلمهسییله اورتایا چیخیبدیر. بنزرلری تورکجهده چوخدور:
اؤته(اؤتمک فعلیندن: او طرفه، او یانا، ماوراء)؛ قوشا(قوشماق فعلیندن: بیرلیکده،
موازی. قوشا صفتلشیبدیر)؛ چئوره(چئویرمک(دؤورهلهمک، محاصره ائتمک) فعلیندن:
اطراف، محیط)؛ گئجه(گئچمک فعلیندن) و.. بو گون بو ظرف-فعللرین بعضیلری صفت و اسم
آنلامی قازانیب و اسکی معنالارینی ایتیریبلر.
آنادولودا بیزیم آشیرا دئیدیییمیز کلمه قارشیلیغی، آشیری(aşırı) وار. یعنی گون
آشیری دئییمی وار. گئچنلردن تورک دیل قورومو، گون آشیرا اؤرنهیینه باخاراق، "ایکی
ایلده بیر اولان توپلانتی، ییغینجاق، فعالیت و.." آنلامینا گلن
"بیئنال(bienal)" قارشیلیغی اولاراق، ییلآشیری(yılaşırı) یعنی ایلآشیرا
دئییمینی اؤنردی. منجه تورکجهمیزده ایلآشیرا، یانیندا، باشقا سؤزجوکلرده تؤرهدهبیلریک؛
ایکی هفتهدن بیر چیخان درگی اوچون، "هفته آشیرا درگی"، ایکی آیدا بیر
اولان ایشه، آیآشیرا دییهبیلریک. بونلارین فارسجاسیندا، سانیرام، بیر
آنلاشمازلیق وار. چونکو "دوسالانه" دئیینده، سانکی "ایکیایللیک"
معناسی گلیر عقلیمیزه. "دوماهانه" دئیینجه ده بنزر یئتمزلیک حسّ
اولونور.
4.
تَکَز(tekez): رحمتلیک ساعدینین یازدیغینا گؤره، مشکین ده "تکه، ارکک
کئچی" دئمکدیر. سانیرام دار بیر آلان دا یاشار. بیلدیییمه گؤره، آنادولو
آغیزلاریندا دا یوخدور. "تکه" سؤزجویوندن گلدییی آچیقدیر. آنجاق
سونونداکی ـز سسسیزی، آراشدیریلمالی گؤرونور. زینب قورقماز، تورکجهنین
قرامری آدلی اثرینده "ایشلک اولمایان، کیچیلتمه اکی" اولاراق
بیر –Az دان بحث ائدیر. آما اوردا وئریلن اؤرنکلر مناقشهلی ساییلمالی.
بیر گؤز آتاق:
الف) یالاز=آلاز؛ شعله دئمکدیر. سؤزجویون "آلاو"ایله ایلشیگیسی
اولدوغو دوشونولور. آلاو´ین ایسه تورکجه می، فارسجامی اولدوغو گئنه ده دارتیشیلیر.
ب)آیاز(ayaz): بیلدیییمیز "سویوق هاوا، شاختالی هاوا، بولوتسوز
گئجه"دیر. کلمهنین آیاماق(=آیلی اولماق) فعلیندن، یوخسا "آی"دان
گلدییی دارتیشیلیر. آنجاق اسکی تورکجهده و قایناقلاریندا، آیاس/آیاز، هر زامان
"آیلی گئجه، بولوتسوز، ایشیقلی گئجه" دئمکدیر. سویوقلوق آنلامی یئنی
اولاجاقدیر.
ج)چَرَز(çerez): "آتیشدیرمالیق یئمک، تنقلات". کلمهنین فارسجادان
گلدییینی سؤیلهینلر چوخدور. فارسجا "چرس"، دیلنچییه وئریلن یئمک و
..معناسی یانیندا چوخ یایقین بیر آنلامی دا "کنویر بیتگیسیندن آلینان
اویوشدورجو ساققیز"دیر. نیشانیان و تیتسه ایلک آنلامی اساس آلسالاردا منجه
ایکینجی معنا داها اویغون گلیر.
د)گؤیَز(göğez): "چؤلده یئتیشن تورش میوهسی اولان بیر آغاج". تیتسه
سؤزلویونه "قویو مور"(گؤم گؤی) معناسیندا آلیبدیر. آنلاشیلان بو آغاجین
میوهسی "گؤی" اولور و اورتا تورکجهدن بری بیلدییمیز گؤگم(gögem) میوهسی ایله بیر اولاجاقدیر. گؤیم/گؤگم محتملن آلچا جنسی میوهلردن
دیر. گؤیز، "گؤگ"دن گله بیلر. آنجاق تیتسه اونو اسکی تورکجهدهکی
کؤکریز(kökriz) سؤزجویونه باغلاماق ایستر. منجه گرهکسیز.
هـ)چؤپز(çöpez):"چؤر-چؤپ، خیریم-خیردا". بونو راحاتجا چؤپ سؤزجویونه
باغلاماق اولار.
ز)اووَز(üvez):"بیر جور میغمیغا، میلچک". آنادولو آغیزلاریندا چوخلو
اویَز(üyez) بیچیمی گؤرونور. بوردان آنلاشیلان، اصلینده اؤگئی/اؤوئی کلمهسینده
اولدوغو کیمی، و/v سسسیزی سونرادان تؤرهمهدیر. دیوان لغات الترکده،
اوغوزجا اولاراق گؤستریلن اُیز(üyez) "کیچیک میلچک/چیبین" دئمک دیر. حسن ارن، کلمهنی سس
تقلیدی اولاراق وئریر(ویز-ویز، وورنوخماق کیمی). کلاوزون اک لر آراسیندا سادیغی
حیوانلار و بؤجکلر آدیندا گئچن بیر –z اکی اوچون تونقوز>دونقوز، قوندوز و اویاز (uyaz بیزیم اویَز
اولاراق بیلدیییمیز) اؤرنکلر وئریر. هر حال دا، بو وئری ده گوونیلیر ساییلماز.
اوستهکی اؤرنکلردن، بیر-ایکیسی گوونیلیردی. بونونلا بئله، منجه تورکجه ده گرچکدن
بیر ـز/-z کیچیلتمه اکی وار؛ قیزجیغاز<قیزجیق، اوغولجیغاز<اوغولجوق،
آدامجیغاز<آدامجیق، ددهجییَز<ددهجیک و...کیمی اؤرنکلرده گؤرولن اک، بئله
بیر اک اولمالی. منجه تکَز ده بو کیچیلتمه-سئومه اکینین تؤرهمهلریندن ساییلمالیدیر. یازی
دیلینه آلماق دا بیر محذور گؤرمورم.
5.
نامهالا(namhala):"هئچ
اولمازسا، اَن آزی" دانیشیق دیلینده یایقیندیر. بیر سورغو اوزرینه
آچیقلامیشدیم سؤزجویو. آنجاق گؤزدن قاچماسین و قئیده گئچیلسین دییه، بوردا آیریجا
یازیرام: عربجه-فارسجا "لامحاله"دن گلیر. فارسجادا "چارهسیز،
قاچینیلماز" دئمک دیر. دیلیمیزده بیر آز آنلام قایماسی یاشانیبدیر.
6.
قارتوپ(qartop)، قارتوپو(qartopu):"یئرآلماسی" دئمک دیر قوزئی بؤلگهلرده و ساعدینین
یازدیغینا گؤره خییوودا دا ایشلکایمیش. کلمهنین روسجادان(kartofel) گلدییی
بیلینیر. روسجا سؤزجوک ایسه آلمانجادان آلینج دیر. آلمانجا kartoffel ایسه
ایتالیانجا tartuficolo دان گلیر. ایتالیانجا سؤزجوک ایسه tartufo(گؤبهلک) و –colo(=گؤیرن، بیتن) سؤزجوکلریندن اولوشور. آیریجا، رحمتلیک ساعدینین
یازدیغینا گؤره، مشکین ده کارتوشکا(kartuşka)دا او بؤلگه ده "یئرآلماسی" اولاراق گؤرولور. کارتوشکا،
روسجادا، کارتوفئل سؤزجویونون کیچیلتمهسیدیر. قارتوپو سؤزجویو، ائل دیلینده
قار+توپ بیرلشمه سانیلیب یئنیدن تحلیل ائدیلیب بو بیچیمی قازانیبدیر.
7.
شَدّه(şedde): اوبالاریمیزدا اؤرتولن "بیر جور چرقت/چرقد". ساعدینین وئردییی بیلگیلره گؤره، مشکین ده "ایپک
چرقد" دئمک دیر. سؤزجوک بوگون اونودولمایا اوز توتان کلمهلریمیزدن ساییلیر.
کؤکنینه گلینجه، عربجه شدّه دن گلدییی آچیق دیر. آنجاق عربجه ده سوزجوک بو آنلامی
ایله یوخدور. فارسجا متین لرده و یئرلی لهجه لرده شدّه "ساچاق، ساپا دوزولن
اینجیلر" کیمی آنلاملار داشیر. آنلاشیلان عربجهده، شدد فعلیندن(=برکیتمک،
برک توتماق) گلیر و "برک باغلانان یا برکیدیلن" دئمک ایمیش. سونرا ساچاق
و اؤرتوک آنلام لارینی قازانیبدیر.
8.
شاغی(şağı):"کؤچری یاشایان، کندلی". سؤزجویو ماراغا و بیناب دا
ائشیتمیشم. بو معناسییلا سؤزجوک بؤلگهیه اؤزل اولاجاقدیر. عربجه شقی
"بدبخت، یازیق، ظالم، آجیماز" دان گلیر. او زامان نهدن کؤچبهلره بو آد
وئریلیر؟منجه عثمانلیجا و یئنی تورکجهدهکی اشقیا(eşkiya) کلمهسی بو
مسألهیه ایشیق توتابیلر. اشقیا، شقینین جمعی ساییلیر و "داغ دا، چؤلده یول
کسن اوغورولار، چاپقینچیلار" دئمک اولور. گئچمیشده بعضی کؤچریلرین یول
کسدیکلری و آدام سویدوقلاری بیلینیر و مشهور ایمیش. اوردان شاغی "کؤچری"
آنلامی قازانمیش اولابیلر. آنجاق "کندلی" معناسی یئنی اولاجاقدیر و
بودا کندلیلرین، کؤچبهلر کیمی "آغاراتی(پنیر، یوغورت، قوروت و...)" شهرلره
گتیریب ساتدیقلاریندا قایناقلانمالیدیر، دییه دوشونورم.
9.
یوووشماق(yovuşmaq):"بیربیرینه قوووشماق، یئتیشمک". "آغزی
یوووشمور"(=دوداقلاری بیربیرینی توتمور، دوداقلاری اؤرتوشمور) کیمی دئییم
لر وار. هر حال دا یاووماق/یوووماق فعلینین –ش- (بیرلیکدهلیک/بیر ایشدهلیک،
قارشیدورما) اکی ایله گئنیشلهتیلمیش حالی دیر. دانیشیق دیلینده یاووق/یوووق(yovuq/yavuq)، آشاغی-یوخاری
یاخین معناسیندادیر. آنادولودا، یاووق (yavuk)ون اوچ آنلامی وار. آرتوین و قارص
کیمی بؤلگهلرده، "یاخین" دئمکدیر. سامسون، گیرهسون، ریزه و سیواس
کیمی یئرلرده "سئوی، سئوگی" آنلامی داشیر. دنیزلی و بعضی بؤلگهلرده
"نیشان(لاماق)" دئمک اولور. یاووقلو چوخ یئرده نیشانلی/آداقلی دئمک اولور.
آنجاق بیلدیییم قدریایله یوووشماق آذربایجان ساحهسینه مخصوص دور.
یاووماق/یوووماق فعلی ایسه دانیشیق دیلینده "یاخین دوشمک، اُنس تاپماق"
دیر. آداما یوووماق فعلی انسانلارا قاریشیب-قایناشماق معنالارینی بیلدیریر. قیپچاق تورکجهسینده
یاووق(yauq)، یوووق بیچیملری ایله، کلمهمیز "یاخین" دئمک دیر.
آیریجا یاویماق فعلی "یاخینلاشماق"، یاووقلاتماق
"یاخینلاشدیرماق" و یاووتماق(yavutmaq) ایسه "یاخینلاتماق"
اولور(قیپچاق تورکجهسی سؤزلویو، 315 ایله 316. صص).سنگلاخ
دا، یاووماق و یاووشماق"یعنی نزدیک شدن"، "یاووتماق و
یاووشتورماق" دا "مصدری متعدی است یعنی نزدیک کردن"، یاووق
"به معنی نزدیک است"(263.ص) اولاراق گؤستریلیر. داها اسکی تورکجهده
یاغوق(yaġuq) واردیر. دیوان لغات الترک ده "یاخین،
فامیل" دئمکدیر. بو معنا هله ده آذربایجان حس اولونور. اونون یانیندا
"یاغوماق" فعلی ده وار. آنلاشیلان بو سؤزجوک ده غ>و حادثهسی یاشانیب
و ان اسکی اؤرنکلردن ساییلمالی دیر. منجه بورداکی فعللر"یاووماق، یاووشماق،
یاووشدورماق" و "یاووق" کیمی سؤزجوکلری یازی دیلیمیزده ده گتیرمکدن
چکینمهمهلییک.