c: text/html

text:
گادتب: سن دئییرسن بو اؤلکهده من تکم
من دئییرم آللاهیمیزدیر حَکَم
سنکی بئله یاپیشیبسان دیلیندن
نه اولوبکی من دیلیمدن ال چَکَم
مئهر(خزل) آیینین بیرینجی گۆنلری اؤلکهده یاشایان بیر چوخ آداما سئوینج آیی اولسا دا چوخلارینا اؤلوم آیی کیمیدیر.
ـ بیر سیرا کیف ـ پالتار، باشماق و یازیـپوزو وساییلی ساتانلارا برکت آیی اولسا دا، کؤتلهنین بیر چوخو مادّی سیخینتیلاردان آسیلی، بو آیی سئومزلر.
آنجاق مادّی سیخینتیلاردان قیراق عدالتسیز و نابرابرجهسینه ساواشین باشلانماسی داها دا سیخیجی گلیر.
یۆزمینلرجه غئیرـی فارس اوشاغین دهشت و شاشقینلیق گۆنو دئمکدیر.
بو نحس گۆنده ائوده، ائلده، کۆچهده دانیشیلان دیل قیراغا قویولوب یاساق اولور، همن تانیش سؤزجوکلر تانینمامیش دون گئیینهرک اؤزگه سانیلیب، اوخولا گئدن سوچسوز اوشاقلارین گلهجکلرینین تمل داشلارینین اَیری شکیلده فورمالاشدیریلیر.
اینسان آنا قارنیندا اولارکن بئله ائشیگین سسلرینی ائشیدیب، یالانلارلا بۆرونموش دۆنیایا آیاق قویمادان اؤنجه قولاقلاری بو سؤزجکلری ائشیدهرک دوغولاندان سونرا، هر هانسی دیلین اؤیرهنمهسینده یاردیمچی اولور.
آنجاق بیلیمسل و کیلیشهای بحثلردن قیراق، اوخولا گئدن اوشاقلار یاشادیقلاری چئورهایله ایلگیلریایله باغلانتیلارینی قیریلمیش دورومدا گؤررکن اوخول و اؤیرهتیم سیستئمدن آجیقلاری گلمهیه باشلاییر و یئنی دیل مواهبینده آلدیقلاری تحقیرلرله آلچالمالار بو خوشلانماماق دویغوسونو داها دا گۆجلندیریر. [ اوخوللاردان قاچیش، یاری یولدا بوراخیلمیش اؤیرهتیم و…. بئله سیستئملرین سونوجلاریندان ساییلار ]
ـ آنجاق بۆتون بحثلر اؤیرهنجیلر و اوشاقلاردان گئتدیگی حالدا، غئیرـی فارس اؤیرهتمنلرده ده بو چتینلیکلرله توققوشورلار
اؤز دیللرینی قیراغا قویوب اؤزگه بیر دیلله اؤز دیلداشلارینین بوغازلارینا باشقا دیلی تپمک چوخ دا راحات دییل و هر آلنی آچیق و اؤزگور روحلو اؤیرهتمنی اینجیدیر.
بوندان قیراق اؤز آماجلارینی باشقا دیلده چاتدیرماق اۆچون ده زورلوق چکهرک، لاپ دوغروسو غئیرـی فارس اؤیرهتمنلر، اؤیرهنجیلردن بتر، اوخوللارین باغلی قالماغیندان سئوینیرلر، و واختیندان تئز تقاعود(بازنیشستهلیگی) سئویرلر.
هر حال شؤونیستی دۆشونجهلر و فرهنگیستان قوللوغوندا اولوب اونون بویوروغویلا آددیم آتان اؤیرهتیم و ائییتیم باخانلیغینین دورومو بوندان دا یاخشی اولماز.
و بوگۆن تۆرک، عرب، بلوچ، لور و… اوشاقلارین ائشیتسیز بیر یاریشا گیرمک گۆنو اولماقلا بیرگه اینسانییتین چیرکین دۆشونجهلر و فاشیست قایناقلی قویولارین دیبینده بوغولوب، گؤمولن گۆنو دئمکدیر.
بو گۆنو قوتلاماق یئره، آنا دیلده درس آلا بیلمهین اوشاقلارلا بیرلیکده بؤیوک خالقیمیزا باش ساغلیغی وئریب، گلهجهیه اومودلا باخیریق.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
۱٬۲-دیکولورو-۴-نیتروبنزن
۱٬۲-دیکولورو-۴-نیتروبنزن (اینگیلیسجه: 1,2-Dichloro-4-nitrobenzene) بیر اورقانیک بیلشیک. ساریٛ رنگلی حالتینده تاپیلار.۱٬۲-دیکولورو-۴-نیتروبنزن نیتروژن بیلشیکلری و کولور بیلشیکلری گروه یا قروپوندا یئرلشیر.اریمه نوْقطهسی 52.8 دن 56 C دیر.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«1,2-Dichloro-4-nitrobenzene»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۳۰ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده ۱٬۲-دیکولورو-۴-نیتروبنزن گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
آلفرد نوبل
آلفرد نوبل (اوکتوبر ۲۱, ۱۸۳۳, استکهلم - سان رئمو، دسامبر ۱۰, ۱۸۹۶) سوئدلی شیمیچی و موهندیس، دینامیتین مخترعی. وصیتیله نوبئل اؤدولو باشلادیلدی.
یاشاییشی[دَییشدیر]
۱۸۳۳'ده وارلی بیر عایله دن گلن آناسی آندریئتتی آهلسئلل(Andriette Ahlsell) ایله موهندیس بابا ایممانوئل نوبئل (Immanuel Nobel)ین اۆچونجو اوغلو اولاراق استکهلم دا دونیایا گلدی. آلفرد دوغدوغوندا، باباسی ایفلاش اولموشدو، دولاییسییلا عایله سینین مادی دورومو اییی دئییلدی. نوبئل عایل سی ۱۸۳۷'ده فنلاندا، ۱۸۴۲ ییلیندا ایسه سن پئترزبورگا داشینیر. سن پئترزبورگدا باباسی ایممانوئل نوبئل بیر آتلیه آچار، آناسی ایسه بیر باققال دوکانی ایشلدیر. بابا نوبئل، سن پئترزبورگدا بویوک باشاری قازانیر و روس اوردوسو ایچین سلاح اوره تمیه باشلار.
آلفرئد نوبئل، اؤزل اؤیرتمنلر طرفیندن ائییتیلیر. دوغا بیلیملری، دیل و ادبیات آلانلارینا سیخلاشار (متمرکز اولار). ۱۷ یاشینا گلدی یینده سوئدلی، روسچا، فرانسهجه، اینگیلیسجه و آلمانجایی آخیجی بیر شکیلده قونوشابیلر. فیزیک و کیمیانین یانی سیرا، اونون بیر موهندیس اولماسینی ایسته ین باباسینین چوخ خوشونا گئتمه سه ده، آلفرئد اینگیلیز ادبیاتینا و شعره ده ایلگی گؤسترمکده دیر.
آتاسی اونو کیمیا موهندیسلی یی ائییتیمی گؤرمه سی اۆچون یورددیشینا گؤنده ریر. ایکی ییللیک سوره ایچینده سوئد، آلمان، فرانسه و آمریکادا دولانیر. پاریس ده اولدوغو سوره ده دؤنه مین اونلو کیمیاگری ت.ژ. پئلووزئنین (T. J. Pelouze) لابراتوواریندا چالیشیر. بورادا آیریجا گوجلو بیر پاتلاییجی سیوی اوْلان نیتروگلیسرینی کشف ائدن ایتالیان کیمیاگر آسجانیو سوبرئرو ایله تانیشیر. آلفرئد نوبئل ده نیتروگلیسرین ایله ایلگیلنمک تدیر. نیتروگلیسرین، باروت دان داها گوجلو اولماسینا قارشین، باسینچ و ایستی لی یین ائتکیسییله راحاتجا پاتلاماقدادیر. نوبئله گؤره بۇ دوروم نیتروگلیسرینین پراتیک قوللانیمینی (عملی ایستیفاده سین) سینیرلاندیرماقدادیر.
آلفرئد نوبئل، ۱۸۵۲'ده عایله سی طرفیندن سن پترزبورگا گئری چاغریلیر. نوبئل، نیتروگلیسرین ایله ایلگیلی چالیشمالارینا بورادا دوام ائتمه یه چالیشیر. آنجاق، باباسی ایممانوئل نوبئلین ایشلری پوزولمایا باشلار. قیریم ساواشینین سونا چاتماسی دالیسیجا، روس اوردوسو بابا نوبئلین ایشلتمه سیندن سلاح سیفاریش ائتمه یی کسه ر. بابا نوبئل، بیر دفعه داها ایفلاس ائدر. بونون اوزرینه بابا نوبئل ایکی اوغلو آلفرئد و ائمیل ایله بیرلیکته استکهلما گئری دؤنر (اوبیریسی اوغوللاری روبئرت و لودویگ ایسه سن پترزبورگ دا قالیر).
آلفرئد نوبئل، ۱۸۶۳ ییلیندان اعتیباراً نیتروگلیسرین ایله ایلگیلی چالیشمالارینا استکهلم دا دوام ائدر. ۱۸۶۴ ییلیندا چالیشمالارینی یئریتیرکن بیر پاتلاما اولور. قضادا، کیچیک قارداشی ائمیل ایله بیرلیکته دؤرت کیشی حایاتینی دییشدیرر. آلفرئد نوبئلین استکهلم شهری سینیرلاری داخیلینده چالیشما یاپماسی یاساقلانیر. بونون اوزرینه آلفرئد چالیشمالارینا مالارئن گؤلو(Mälaren Gölü) یاخینلارینداکی بیر یئرده دوام ائدر.
نیتروگلیسرینی پاتلاییجی مادّه اولاراق قوللانما یوللارینی آراشتیردی. ۱۸۶۳ ییلیندا استکهلم دا آز میقداردا نیتروگلیسرین دوزلتمه یه باشلادی. بیرنئچه آی سورن آراشتیرمالارین سونوندا بیر پاتلاما ایله لابراتوار ییخیلدی. چالیشمالارینا دوام ائدن آلفرئد نوبئل ۱۸۶۵'ده یئنی بیر فابریکا قوردو، بیر سوره سوْنرا ایکینجی فابریکاسینی دا آچتی. ۱۸۶۴ ییلیندا آراشتیرمالارینین سونوجونو آلدی و دینامیت باروتونو تاپدی. آراشتیرمالارینا دوام ائدن نوبئل، ۱۸۷۷'ده بالیستیت آدینی وئردیگی یئنی بیر چئشیت باروت تاسارلادی (طرح ائتدی). ۱۸۷۹'دا، پاریس یاخینلاریندابیر لابراتوار قوران نوبئل، بوراداکی چالیشمالاری سیراسیندا دومانسیز باروت آدینی وئردیگی و ائشیت میقدارلاردا نیتروگلیسرینله نیتروسئلولوز قاریشیمیندان اولوشان، ایتیجی باروتو بتاپدی.
بیرنئچه ییل سوْنرا کوردیت آدلی پاتلاییجی ماده قونوسوندا اینگیلیز حوکومتی علیه اینه داوا آچدی، آنجاق داوایی اوتوزدو. بۇ دؤنمده فرانسه یا قارشی قورولان بیر ایتتیفاقدا ایتالیا ایله امکداشلیق نوبئل، علیه آینده کی کامپانیالار سونوجوندا پاریسی ترک ائدرک ایتالیانین سان رئمو شهرینه یئرلشذی، لابراتوارینی دا اورایا داشیدی.
اؤلوم[دَییشدیر]
نوبئل، سان رئمودا ۱۸۹۶ ییلیندا بئیین قاناماسی سونوجو، اؤلدو. بولوشلاری اینسان اوغلونون ییخیم گوجونو آرتیردی. گئری قالان یاشامیندا سوره_کلی بونون پیشمانلیغینی یاشادیغی، دئییلمه کده دیر.
اؤلدوغونده ایسه بیر قازئته بۇ باشلیغی قوللاندی، ' ' اؤلوم تاجیری اؤلدو! (Le marchand de la mort est mort)''.
وصیتینده، میراثینین نوبئل اؤدوللرینین انستیتولشتیریلمسی یؤنونده قوللانیلماسینی و ۳۳٫۲۰۰٫۰۰۰ کرونونون هر ییل اینسانلیغا خیدمت ائدنلره سونولماسینی ایسته میشدیر.
نوبل جایزهسی[دَییشدیر]
بو اؤدوللر، فیزیک، کیمیا، طب و یا فیزیولوژی، ادبیات و باریشا خیدمت اولماق اوزره توپلام بئش موضوع دا وئریله جه کدی. نوبئلین بۇ وصیتیی بویوک تارتیشما یاراتدی. آنجاق ۱۹۰۰ ییلیندا سوئد حوکومتینین نوبئل وقف ینی قورماسییلا، نوبئل اؤدوللری دوزنلی اولاراق وئریلمه یی باشلاندی. داها سوْنرا ۱۹۶۸'ده سوئد بانکاسی آلفرئد نوبئلین آنیسینا بیر ائکونومی اؤدولو وئرمه یی قرارلاشتیردی، اؤدول ایلک دفعه ۱۹۶۹'دا وئریلدی.
سئنتئتیک بیر اِلِمِنت اوْلان نوبئلیوم اونون آنیسینا بۇ ایسیم ایله آنیلمیشدیر.
نوبئل اؤدوللری هر سنه اؤلوم تاریخی اوْلان ۱۰ دسامبردا وئریلمکده دیر.


text:
Akademik Nizami Cəfərov
آکادمیک نظامی جعفراف
فردوسی الینه قلم آلیب دونیا ادبیاتینین ان محتشم اثرلریندن بیری اولان "شاهنامه"نی یازاندا - بیرینجی مین ایللیین سونو، ایکینجی مین ایللیین ایلک ایللرینده ایرانین قهرمانلیق تاریخی پوپولیارلیغینی گئت-گئده ایتیرمکده اولان شیفاهی، ائلجه ده تصادفدن تصادفه راست گلینن یازیلی منبعلره سیغینمیش افسانهلردن عبارت ایدیسه، الیقیلینجلی تورکلرین دونیانی لرزیه سالماقدا اولان فوتوحاتی اونلارین گئرچک قهرمانلیق تاریخینی یارادیردی. و همین ایللرده تورک حکمدارینین حمایهسینده اولان ایران شاعری اؤز هامیسینی - سلطان محمود غزنوینی
"او گوندن کی یوخدان وار اولموش جاهان،
هله گلممیشدیر بئله حکمران"
- دئیه وصف ائتمکده ایدی.
اودور کی، تورک حکمدارینین گویا ایران شاعرینه (بو جور شاعرلر ااونون ساراییندا ائله ده آز دئییلدی) حاقسیزلیق ائتدیینه دایر گئنیش یاییلمیش سؤز-صحبتلر اوزریندن، البته، "اساسسیزدیر" دئییب کئچمک ده اولاردی. چونکی بو سؤز-صحبتلر نه گؤستریلمیش حکمدار-دؤولت حمایهسینین اهمیتینی آزالدیر، نه ده اؤز ایدئیا-ائستئتیک قایهسینه آخیراجان صادق قالمیش شاعرین نفوذونو آرتیریر. آنجاق بیر حالدا کی، توستو چیخیر، دئمهلی، اود دا وار...
"شاهنامه"نی آذربایجان دیلینه چئویرمیش گؤرکمی ایرانشوناس، پروفسور موباریز علیزاده یازیر:
"فیردووسینین سارایا (صحبت سلطان محمود غزنوینین ساراییندان گئدیر - ن.ج.) دعوت اولونماسی و یا اؤزاونون گلمهسی، "شاهنامه"نی هانسی شرایطده، نه واخت یازیب تاماملاماسی و شاها تقدیم ائتمهسی، سلطان محمودون اثره و ااونون مؤلفینه موناسیبتی حاقیندا یارانیب یاییلمیش، سونرالار یازییا کؤچورولموش افسانهلر او قدر موختلیف و بیری دیگرینه ضد گؤرونور کی، اونلاردان هانسینین تاریخی حقیقته یاخین اولدوغونو سؤیلمک هلهلیک مومکون دئییلدیر".
باونونلا بئله، گورکملی عالیم "هامی طرفیندن تصدیق اولونموش" بئله بیر معلوماتی تامامیله جدی قبول ائدیر کی، "سلطان محمود "شاهنامه" اوچون وعد ائتدیی انعامی اونا وئرمدیکدن سونرا اؤلمز صنعتکار دوغما شهرینه قاییدیب وفات ائتمیشدیر".
سوال اولونور: سلطان محمود قوجا شاعری نه اوچون اینجیتمهلی، وئردیی وعدی یئرینه یئتیرمملی ایدی؟.. بیرینجیسی او اولا بیلردی کی، فیردووسینین سارایداکی نفوذو کیملرینسه ایشینه یارامادیغینا گؤره شاعری حکمدارین گؤزوندن سالاردیلار، بو دا ااونون سارایی ترک ائتمهسینه گتیریب چیخاراردی... ایکینجیسی او اولا بیلردی کی، سلطان محمود اثردن، خصوصیله ایران-توران موناقیشهسی صحنهلریندن ناراضی قالیب شاعره غضبلنر، وعدیندن ایمتینا ائدردی... باشقا سببلر ده (مثلاً، فیردووسی ائپوس ائیفورییاسیندان آییلیب آنلایاردی کی، تورک-تورانلیلارین آشاغیلاندیغی بیر اثر اوچون تورک حکمداریندان انعام گؤزلمک هئچ بیر اخلاقا سیغمیر، اونا گؤره ده مرد-مردانه سارایی ترک ائدیب گئدردی) اولا بیلردی کی، بونلارین هئچ بیری دؤورون بؤیوک حکمدارینی قیناماغا اساس وئرمیر. آنجاق فاکت فاکتلیغیندا قالیر کی، هم "هامی طرفیندن تصدیق اولونموش"، هم ده هئچ بیر اساسی اولمایان سؤز-صحبتلرین یارانماسیندا مقصد تورک حکمدارینی آشاغیلاماق حسابینا فارس شاعرینی یوخاریلاماق اولموشدور. و بو مقصدین اؤز ایفادهسینی چوخ بسیط فورمادا تاپدیغینا گؤره هانسی ایدئولوژی ماراقلارا خیدمت ائتدیینی تصوووره گتیرمک ائله ده چتین دئییل.
"خوسروو و شیرین"ین اولینده نظامی همین مسئلهیه ظریف بیر ایهام وورور:
چکدیین امیه وئرمسک دیر،
سنی فیردووسی تک اینجیتسک اگر،
قیزیلا بوز مهرو ووراراق همن
بیر پیوساتانا اونو وئررسن.
زمانهنین حکمداری شاعره - نظامییه دئمک ایستییر کی، من محمود غزنوی دئییلم کی، سنی انعامسیز قویام، همیشه اولدوغو کیمی، ایشینه هوسله باشلا...
"شاهنامه"ده فیردووسینین تورکلره موناسیبتی عمومیتله "تورک دوشمنلی"یسیندرومو دئییل، ایران-فارس تعصوبکئشلیینین نتیجهسیدیر کی، همین تعصوبکئشلیک قدیم ایران بارهدهکی نوستالگییادان باشلاییب شووینیزمینه قدر داوام ائدیر. و آرتیق قید اولوندوغو کیمی، فیردووسی "شاهنامه"نی قلمه آلارکن یالنیز اؤز یارادیجیلیق قدرتینه اساسلانمامیش، یوز ایللر بویو مؤوجود
اولموش چوخسایلی داستانلاردا تظاهر ائدن مؤحتشم ائپیک پوتئنسیالا دایانمیشدیر. اونا گؤره اثر اؤز مؤلفینه مخصوص اولدوغو قدر ده عموماً اورتا عصرلر فارس-ایران ادبی-اجتماعی تفککورونه منسوب اولماقلا بوتؤو بیر ائتنوسون ایدئیا-ائستئتیک ماراقلارینی ایفاده ائدیر.
ایران شاهلارینین کیومرث - هوشنگ - تهمورث - جمشید - ضحاک - فریدون خطی ایله گلن تاریخی بوتون دراماتیزمی ایله تصویر اولوندوقدان سونرا صحبت دونیانین بؤلوشدورولمهسی اوزرینه گلیب چیخیر:
فریدون بؤلوب عالمی اوچ یئره
بو سیرری عیان ائتدی مؤبیدلره.
بیری روم و خاور، بیری تورک و چین،
اوچونجو ایگید یوردو ایرانزمین.
سالینجا نظر شاه سلم اوغلونا:
- حالالدیر، - دئدی، - روم و خاور اونا.
باخیب تورا تورانی وئردی اونا ...
کی، شاهلیق ائده چینله تورکوستانا.
...چاتیب بؤلگوده ایرجین نؤوبتی:
- ایراندیر، - دئدی شاه، - ااونون قیسمتی.
ائپوسو ائپوس ائدن ایستراتئژی ضدیتلر بورادان باشلاییر، بئله کی، بؤلگو سلمله تورانی تامین ائتمدیینه گؤره اونلار بیرلشیب قوجا آتالارینا ایسماریش گؤندریرلر کی، ایرجی ده اونلار کیمی یانیندان اوزاقلاشدیرسین:
اثرسیز قالارسا بو سؤزلر اگر،
حیا-حرمتین اورتالیقدان گئدر.
بوتون چین، توران ائللری آتلانار،
دؤیوش آختاران پهلوان روملولار
بیزیمله برابر هوجوما کئچر،
هم ایرج، هم ایران اولار دربدر.
گؤروندویو کیمی، بورادا ایرانین هم قرب، هم ده شرق "دوشمهنلر"ی خاطرلانیر. و بو "دوشمنچیلی"ی تمثیل ائدن "نانکور" اوغوللارین ایرجی قتله یئتیرمهسی ایله حادثهلر دراماتیک ایستیقامت آلیر...
فریداونون حمایهسینده بؤیوین نتیجهسی منوچهر باباسی ایرجین اینتیقامینی آلدیقدین سونرا ایران تاج-تاختینا ییهلنیر. ان چوخ دقتی چکن مقام ایسه اودور کی، ایران پهلوانلاری دا منوچهرین حاکمیتینی قورویاجاقلارینا سؤز وئریرلر. و نتیجه اعتباریله ایران حاکمیتینده پهلوانلارین نفوذو او سوییهیه یوکسلیر کی، اونلار دؤولتین مؤوجودلوغو اوچون حتی حکمدارلاردان دا آرتیق مسولیت داشیمالی اولورلار. ایستر ایران ائپوساونون، ایسترسه ده "شاهنامه"نین، اگر بئله دئمک مومکونسه، حکمدارلاردان داها چوخ پهلوانلارا اومید باغلاماسی منوچهرین اؤز واریسی نوذره وئردیی اؤیود-نصیحتین ده اساسیندا دایانیر:
هوجوم ائیلر ایرانا تورک اوردوسو،
اولار تاجی-تختین بؤیوک قورخوسو.
سنه قورخو توران طرفدن گلر، ...
پشنگ اوغلو آخیر سنی اؤلدورر.
سام ایله زالی توت عزیز دونیادا،
چتین گونده اونلار یئتر ایمدادا.
گؤروندویو کیمی، تورک فوتوحاتینین باشلاناجاغی بارهده اؤنجهدن خبردارلیق ائدیلمکله یاناشی، پهلوانلارلا حاکمیت آراسینداکی موناسیبتلرین قورونماسی توصیه اولونور.
منوچهرین اؤلوموندن خبر توتان تورکلر دوشمن اوزرینه یئریمک بارهده دوشونورلر:
ائشیتجک بونو تورک شاهی پشنگ
دئدی: - واختدیر ائتسم ایراندا جنگ.
گتیردی باباسی تورو یادینا،
بیر آه چکدی کی، دوشدو اود جانینا.
جاهان پهلوان، اوغلو افراسیاب ...
خبردار اولونجا او وئردی جاواب،
دئدی: - سلم ایله تورو بیر یاد ائدین،
گرک قالمایا پرده آلتیندا کین.
تورکلر ایلک هوجومدا ایرانلیلاری دارماداغین ائدیرلر کی، بو دؤیوشو "شاهنامه" مؤلفی بئله تصویر ائدیر:
ساناردین قیلینجلار قورورلا ائنیر،
آغیر آتلار آلتیندا سیزلاردی یئر.
سالینجا یئره نیزهلر کؤلگه دوز
شاهین اوردوسونا خطر وئردی اوز.
قاراباخت ایدی چونکی ایرانلیلار،
دؤیوشده ظفر چالدی تورانلیلار.
منوچهرین اؤنجهدن خبردارلیق ائتدیی کیمی، افراسیاب نوذر شاهی اؤلدوروب ایرانی باشسیز قویور:
قوووب آتلاری ترلهیه-ترلهیه
دهیستاندان او گلدی چاتدی ری ه.
کیان تاجینی آلدی قویدو باشا،
ایران تاخدی چاتدی او قلبی داشا.
ایرانلیلار یاسا باتیرلار کی، فیردووسی بو مغلوبیتی تام بیر داستان منطیقی ایله طالعیین حکمو اولاراق ایضاح ائدیر.
"آوئستا"دان (عمومیتله، زردوشتلوکدن) گلن خیرله شرین دایمی موباریزهسی ایدئیاسی فیردووسییه ایدئیا-مئتودولوژی ایمکانلار وئریر کی، واختاشیری اولاراق ایرانلیلارین حرکتلرینی خیرین، تورکلرین تشببوسلرینی ایسه شرین تظاهرو کیمی تقدیم ائتسین. ایران-توران موناقیشهسینه (پرینسیپ اعتباریله تاریخه!) بو جور ایسپئکولیاتیو موناسیبت ایران مدنیتینین اورتا عصرلره سون درجه اؤزونوورغونلوق احوال-روحیهسی ایله گلیب چیخدیغینی نوماییش ائتدیریر.
تورکلرین ایرانا هوجومو بارهده ائشیدن خالق زالا مراجعت ائدنده گوجدن دوشموش پهلوان نه قدر احتیاطلانسا دا، اوغلو رستمی قاباغا وئریر:
نئجه گؤندریم من سنی میدانا
او تورکلرله کی، تشندیرلر قانا؟
روستم تورکلرین هوجوماونون قارشیسینی آلیر. و بو زامان فیردووسی اؤز سئویملی قهرمانینین شجاعتلرینی سونسوز محببتله، حیرتلندیریجی "بدیعی یالانلار"لا تصویر ائدیر.
جسارتلنمیش رستم آتاسی زالدان افراسیاب حاقیندا سوروشوب ااونونلا دؤیوشه گیرجیینی بیلدیرنده تجروبهلی زال اونا دئییر:
- اوغلوم، منه آس قولاق،
اؤزوندن چیخیب جوشما سن بو سایاق.
دؤیوشده او تورک اژداهادیر، اوغول!
هوجوم ائیلهسه بیر بلادیر، اوغول!
قارا خوفتانی وار، قارا بایراغی،
دمیردن دبیلقه، دمیر قولچاغی...
قورون اوندان، اوغلوم، آماندیر، آمان!
او هم بختیاردیر، همی قهرمان.
بو دؤیوش ده، ایران ائپوس یارادیجیلیغینین ایستراتئژی مقصدلرینه اویغون اولاراق رستمین غلبهسی ایله نتیجهلنیر. و افراسیاب ااونون الیندن تصادف نتیجهسینده قورتاریر.
توران شاهی پئشنگ ایران شاهی کیقبادا باریشیق تکلیف ائتمهیه مجبور اولور. و ماراقلی اولدوغو قدر ده طبیعیدیر کی، بو زامان تاریخی قوهوم-قارداشلیق موناسیبتی یادا دوشور:
فریدونا رحمت بؤیوک تانریدان،
ااونون نطفهسی بیزلره وئردی جان.
اگر تخت ایله تاج اوچون ایرجه
یامانلیق ائدیب تور، ایندی نئجه
گرک بیز هامان بارهده سؤز آچاق؟
قوهوملوقدا دوشمنچیلیکدن قاچاق!
داها سالماریق جئیهونو بیز یادا، ...
چایی آدلاماز هئچ بیر ایرانلی دا.
گلن دوستلوق ایله، سلاملا گلر،
اولار خالق شاد، یوکسهلر اؤلکهلر...
"شاهنامه" (و میللی ائپوس عنعنهسی) کیکاووسون دؤورونده ایرانلیلاری مجبور ائدیر کی، مازانداراندا دیولرله دؤیوشسونلر. و گئرچک موناقیشهلرین کیفایت قدر چوخ اولدوغو بیر دؤورده بو جور میستیک قارشیدورمایا گئتمک فارس-ایران ائپوس تفککورونده هانسیسا چاتیشمازلیغین ایفادهسیدیر.
عربلرله تورکلرین رئگیوندا حاکمیت اوغروندا موباریزهسی ایکینجیلرین غلبهسی ایله باشا چاتدیغیندان هم عربلر، هم ده ایرانلیلار تورکلره تابع اولورلار.
خالق یئنه ده زال اوغلو رستمه اوز توتور. و رستمی اؤز آرخاسیندا گؤرن کاووس شاه افراسیابدان اؤز یئرینده اوتورماغی، تورانلا کیفایتلنیب گؤزونو ایراندان چکمیی طلب ائدنده توران حکمداری اونا بئله بیر خبر گؤندریر:
کیم اولماسا سرسری، ...
دیلینه گتیرمز بو صحبتلری.
توتاق سن ایران شاهیسان، چوخ گؤزل،
دئ، مازاندارانا نئیچون آتدین ال.
عناد ائتمه گل، دوغروسون سؤیلهسم،
ایکیباشلی من ایرانا واریثم.
فریداونون اوغلو بابامدیر منیم،
ایران دوغما یوردوم، اوبامدیر منیم.
بو قالسین هله، من قیلینج چالمیشام،
عربلر الیندن اونو آلمیشام.
بو گون حاضیرام قالدیریب بایراغی، ...
سنه اؤیردیم من قولاق بورماغی.
لاکین افراسیابین قوشونو یئنیدن مغلوب اولوب گئری چکیلیر.
"شاهنامه"نین ایرانلی پهلوانلاری کئفلرینین کؤک واختی رستمه تکلیف ائدیرلر کی، توران سرحدینی کئچیب ااونون اراضیسینده اوو ائله سینلر:
ائدک بیز توراندا ائله بیر شیکار
کی، قالسین جاهاندا بو ایش یادیگار.
فیردووسی بو دفعه ده طرفکشلیک ائدرک وطنینه موداخیله ائتمیش ایرانلیلاری جزالاندیرماق ایستهین افراسیابی (و تورانلیلاری)، اصلینده، هئچ بیر اساس اولمادان (یالنیز تورانلی اولدوقلارینا گؤره) مغلوبیته محکوم ائدیر.
"شاهنامه" بویو اینکیشاف ائتدیریلن بیر ایدئیا - پهلوانلارین حاکمیتدهکی نفوذاونون یوکسلدیلمهسی او حده چاتیر کی، رستم کیکاووس شاه حاقیندا "کاووسو من آدام سایمیرام" دئمکدن چکینمیر.
ایران - توران موناقیشهسینین معنوی ماهیتینی آیدینلاشدیرماغا کؤمک ائدن، داها دوغروسو، بو موناقیشهنین اینسانی باخیمدان معناسیزلیغینی، حتی مورتجعلیینی گؤسترن ان تأثیرلی حادثه، هئچ شوبههسیز، رستم زاللا سهرابین احوالاتیدیر...
ایرانلی قوجا رستم زاللا تورانلی گنج سهرابین موکالیمهلری اونا گؤره کیفایت قدر گئنیش تاریخی-فلسفی شرحلرین مؤوضوسو اولماغا لاییقدیر کی، همین موکالیمهلرده ایران-توران موناقیشهسینین (و باونون آرخاسینجا گلن قانلی دؤیوشلرین) زمانه حکمدارلارینین شیلتاقلیقلاریندان باشقا هئچ نه ایله شرطلنمدیینی اوزه چیخاریر.
آتاسینین بیلمهدن حیلهگرلیکله اؤلومجول یارالادیغی سهراب سون نفسینه قدر توران وطنپرورلیینی قورویوب ساخلاییر:
دیله گلدی سهراب دئدی رستمه:
- منیم کی بئله چاتدی عمروم باشا،
اوخو تورکلرین ده توخوندا داشا!
چالیش اونلارا قارشی اول خیرخواه،
قوشون چکمهسین تورانا پادیشاه!
منم ایرانا سؤوق ائدن اونلاری،
روا گؤرمه آخسین ناحاق قانلاری!
آتا، اونلارا یاخشیلیق آرزولا.
چالیش اونلاری سال سلامت یولا!
رستم زال ااوغلاونون بو ایستیینه بیگانه قالماییب کیکاووس شاهدان خواهیش ائدیر کی، سرکردهلرینی ایتیرمیش تورانلیلارا توخونماییب اونلارین ساغ-سالامات اؤز یوردلارینا دؤنمهلرینه ایمکان وئرسین.
"شاهنامه"نین هم بیر ایگید کیمی تعریفلدیی، هم ده بیر دوشمن کیمی آشاغیلادیغی ان بؤیوک تورک-توران قهرمانی، هئچ شوبههسیز، پشنگ اوغلو افراسیابدیر کی، تورک منبعلرینده آلپ ار تونقا آدلانیر. ایران ائپوسو (و فیردووسی) افراسیابی نوذر، زو، کیقباد، کیکاووس و کیخسروو اولماقلا بئش ایران پادشاهینین دؤورونده یاشامیش بیر تورک حکمداری اولاراق تقدیم ائدیر کی، بو، اؤزونمخصوص ائپیک مئتافورادیر و افراسیابا وئریلن فؤوق الخرونولوژی دقت بیر ده یالنیز رستم زالا موناسیبتده اؤزونو گؤستریر.
ایران-توران موناقیشهسینین دراماتیزمی، اصلینده، پهلوان رستم زاللا حکمدار افراسیابین اوزرینه دوشور. بیرینجینین نه قدر رئال تاریخی شخصیت اولوب-اولماماسی بارهده کونکرئت بیر فیکیر سؤیلمک مومکون دئییل، آنجاق افراسیابین - آلپ ار تونقانین میلادان قاباق ۷-جی عصرده یاشامیش ساک حکمداری اولدوغو، بیلاواسیطه وطنی اورتا آسیا ایله یاناشی، قافقازی، آنادولونو، سورییانی، حتی مصری بئله اؤز حاکمیتینه تابع ائتدیی معلومدور. و اوراسیدا معلومدور کی، ایرانلا اوزون سورن محاربهلر آپارمیش، کیخسروو طرفیندن بیر ضیافته دعوت اولوناراق اورادا خاینجهسینه قتله یئتیریلمیشدیر.
تورکلر آراسیندا آلپ ار تونقا احوالاتلارینین گئنیش یاییلدیغینی بیر چوخ تورک منبعلری ده ثبوت ائدیر. مثلاً، محمود کاشغاری اؤز "دیوان"ینا آلپ ار تونقانین اؤلومونه دئییلمیش آغیدان پارچالار دا علاوه ائلمیشدیر.
و گؤرونور، فیردووسی "شاهنامه"نی قلمه آلارکن ایران منبعلری ایله یاناشی، تورک منبعلریندن ده فایدالانمیش، لاکین تئندئنسییالیلیق اونو مجبور ائتمیشدیر کی، رئال تاریخی شخصیتین قارشیسینا افسانوی قهرمانینی چیخارسین.
"شاهنامه"نین تورکلر آراسیندا بؤیوک ماراق دوغورماسی (ائلجه ده همین ماراغین عصرلر بویو نینکی آزالماماسی، حتی آرتماسی) بیر سیرا سببلرله باغلیدیر کی، بونلاردان بیرینجیسی فیردووسینین سون درجه بؤیوک صنعتکارلیغی، خالقین ائپوس یارادیجیلیغی ایمکانلاری سوییهسینده بیر اوستالیقلا اورتایا چیخاردیغی فوندامئنتال اوبرازلاردیر.
همین اوبرازلار احیا ائدیلمسیدی، یقین کی، نظامی "خمسه"سی بو بدیعی بوتؤولوکده (و محتشملیکده) اولمازدی. ایستر "خسروو و شیرین"، ایستر "یئددی گؤزل"، ایسترسه ده "ایسکندرنامه" قدرتلی بیر تورک شاعرینین آنتیتورک احوال- روحیهلی بیر اثردن نئجه اوغورلا فایدالانا بیلمهسینه پارلاق نومونهدیر.
نظامی "خسروو و شیرین"ین اولینده یازیر:
معلوم حکایهدیر "خسروو و شیرین"،
داستان یوخدور اصلا بو قدر شیرین.
او اؤلکهنین قدیم تاریخلریندن
بو داستانی تامام اؤیرنمیشم من.
او یئرده یاشایان قوجا آداملار
تشویق ائتدی، ایشه من وئردیم قرار.
عقل بو داستانی بینسین گرک،
سؤزلری شیریندیر، مضمونو گرچک.
گؤروندویو کیمی، اول نه "شاهنامه"نین، نه ده فیردووسینین آدی چکیلیر، صحبت بردهدن، ااونون قدیم تاریخلریندن، قوجالارین مؤوضویا گؤستردیکلری ماراقدان گئدیر. سونرا شاعر داستاندا آدیچکیلهن شخصیتلر بارهدهکی تسووورلرین جانلیلیغیندان، یئر آدلارینین ایندییه قدر قالماسیندان دانیشیر. یالنیز اوندان سونرا "شاهنامه" مؤلفینی نظرده توتاراق دئییر:
سؤیلرکهن او حکیم بو خوش داستانی
چیخاریب ایچیندن عشقی، فغانی.
آلتمیش یاشیندایدی یازاندا بونو،
ساخلایا بیلمیردی یایدا اوخونو!..
آلتمیشدا سئوگینین، عشقین هیجانی
تیترهده بیلمزدی یورغون قوجانی.
بیلیجی دئیهنی ائتمدیم تکرار،
ملعومو دئمکدن کیمه فایدا وار؟!
ااونون یازدیقلاری - جنگاور عشقی،
منیم یازدیقلاریم - بیر دیلبر عشقی.
"یئددی گؤزل"ده ده، "ایسکندرنامه" ده ده نظامی "شاهنامه"دن محض یارادیجی شکیلده ایستیفاده ائتمیش، ان باشلیجاسی ایسه تورک توران دوشمنچیلیینی فارس-ایران دوشمنچیلیگی ایله اوزلمکدن تامامیله امتیناع ائلمیشدیر. چونکی نظامی یارادیجیلیغیندا تورک روحو نه قدر گوجلو اولسا دا، داهی شاعر همین روحون مقددسلیینی شووینیزمله هر هانسی شکیلده زدهلمک ایستممیشدیر.
"شاهنامه"نین تورک ادبی-معنوی موحیطینه تأثیری یالنیز فارسدیللی یازیلی ادبیاتلا محدودلاشمیر. مثلاً، "کور اوغلو" داستانلارینین نومونهسینده سون اورتا عصرلر تورک قهرمانلیق داستانلارینداکی "شاهنامه" موتیولرینی اعتراف ائتمک مومکون دئییل کی، بو، آذربایجان "کور اوغلو"سوندا اؤزونو "بیر دلی نره چکمک"ده، "عرب آتلاری"ندا، سلاح نؤولرینده، قهرمانلارین اؤزلرینی اؤیمهسینده، تکبتک دؤیوشلرده، آتا سون درجه بؤیوک سئوگیده، اووا چیخماقدا، مجلیس قوروب شراب ایچمکده و س. گؤستریر. و بونلار نه قدر کیچیک تاثیرلر اولسا دا، بیر کلی حالیندا ائپیک متنین طبیعتینی معین ائتمک گوجوندهدیر.
"شاهنامه"نین آشاغیداکی میصراعلاری "کور اوغلو"داکی موافیق صحنهنی خاطرلادیر:
قولوندان آچیب قولباغی پهلوان،
او قولباغی کی، وصف ائدردی جاهان
دئدی دیلبره: - آل بونو یادیگار!
اگر قیز وئررسه سنه روزیگار،
اونو زولفونه تیک الینله اؤزون
کی، خوشبختلیین رمزی اولسون قیزین.
اوغول قیسمت اولسا بیزه تانریدان،
قولونا بونو باغلا مندن نیشان.
او، گؤرکمده سامی-نریمان اولار،
ایگیدلیکده مشهوری-دؤوران اولار.
اصلینده، کورااوغلاونون کورد اوغلو ایله گولش صحنهسی ده رستم زاللا سهرابین دؤیوش صحنهسینین بدیعی خلفیدیر. لاکین بیرینجیسی خوشبخت سونلوقلا، ایکینجیسی ایسه فاجعه ایله بیتیر.
ماراقلیدیر کی، فیردووسی ایله باغلی یالنیز ایران دئییل، تورک تعصوبکشلیگی مؤوقعییندن ده دئدی-قودو یایماق تشببوسلری اولموشدور. مثلاً، بئله بیر احوالات اویدورولموشدور کی، گویا خوراسانا گلن امیر تیمور توسدا فیردووسینین مزاری باشیندا دایاناراق اوجا سسله "ای قوجا، آیاغا قالخ، کلمه باشی تحقیر ائتدیین تورکلرین احتیشامینی گؤر!" دئمیشدیر... منبعلر امیر تیمورون خوراساندا ایکی دفعه اولدوغونو، هر ایکیسینده توسا گئدیب شاعرین مزارینی زیارت ائتدیینی خبر وئریر. ایلک دفعه گلنده کیچیک بیر تپه جیی گؤستریب دئییرلر کی، مزار بوندان عبارتدیر. و امیر چوخ متاثیر اولوب گؤستریش وئریر کی، مزاری آبادلاشدیرسینلار، باشداشی قویوب اوزرینه صاحبینین کیم اولدوغونو یازسینلار... ایکینجی زیارتده یازینین عربجه اولدوغونو گؤروب گؤستریش وئریر کی، عینی معلوماتی فارسجا دا علاوه ائتسینلر.
تورکجه ایله یاناشی، عربجه و فارسجانی دا یاخشی بیلن امیر تیمور همین گؤستریشی ایله اثرلرینی آنا دیلینده - فارسجا قلمه آلمیش بؤیوک شاعره احتیرامینی ایفاده ائلمیشدیر.
تورک خالقلاری آراسیندا "شاهنامه" قهرمانلارینین آدلارینین پوپولیارلیغینا گلدیکده ایسه بو، تورکلرین ایران-فارس ائپوسونا موناسیبتینین هر جور ائتنوکولتورولوژی "سئنزورا"دان کنار اولان ایفادهسیدیر کی، یالنیز فیردووسی صنعتینین قدرتینی دئییل، هم ده تورکلرین دونیا مدنیتی شئدئورلرینی قیمتلندیرمک قابیلیتیندهکی صمیمیتین میقیاسینی گؤستریر.


text:
۱۳ اوْکتوبر
۱۳ اوکتوبر: قالاتاسارای ورزیش کلوبونون یارانماسی گونو، آذربایجان دمیریولو ایشچیلرینین پئشه بایرامی گونو.
۵۴ — نرون روما ایمپیراتورو اوْلموشدور.
۱۷۹۲ — آمریکادا آغ ائو بیناسینین اساسی قویولموشدور.
۱۸۲۷ — روس-ایران موحاریبهسی: روس قوشونلاری تبریزی اله کئچیرمیشدیر.
۱۸۸۰ — باکی-صابونچو-سوراخانی خطینین ایستیفادهیه وئریلمهسی ایله آذربایجاندا دمیر یولو حمل و نقلینین اساسی قویولموشدور.
۱۹۰۵ — تورکیهنین قالاتاسارای ورزیش کلوبو یارادیلمیشدیر.
۱۹۲۱ — قافقاز ماوراسی ایله تورکیه آراسیندا قارص موقاویلهسی ایمضالانمیشدیر.
۱۹۲۳ — تورکیه بؤیوک میلت مجلیسی آنکارانین تورکیه پایتختی اولماسی ایله باغلی قرار قبول ائتمیشدیر.


text:
نپال دا اتوبوس هلأکچیلیگینده 28 آدام اؤلدی
اتوبوسینگ لاستیگی نینگ یاریلاندیغی بیلدیریلدی
نپال ینگ گۆن باتاریندا بیر اتوبوس آغدی.
واقادا 28 آدام اؤلدی، 14 آدام یارالاندی.
شینهوانینگ برن حابارینا گؤرأ اؤلِنلرینگ کؤپۆسی اوُقووچی و ایشچی.
اتوبوسینگ لاستیگی نینگ یاریلاندیغی بیلدیریلدی.
دِگیشلی حابارلار
روسیا دا کروناویروس سبأپلی اؤلۆملرده ینه رکورد قوُیولدی
شو واغتا چنلی بو اۆلکهده کروناویروس سبأپلی اؤلِنلرینگ سانی 222 مۆنگ 315 آدامدان گچدی
دۆنیأده اینچه کِسِل سبأپلی اؤلِنلرینگ سانی یوُقارلادی
2020-نجی ییلدا اینچه کسل سبأپلی اؤلِنلرینگ سانی 1.5 میلیون آداما یتدی.


text:
گادتب: ایران-فارس موللا رئژیمی اوزون ایللر ماهیتینی گیزلتسه ده، معیین مسئلهلرده اؤز ایچ اوزونو گیزلهده بیلمهییب و تام شکیلده اؤز ماهیتینی آچمیشدیر. آذربایجان و تورک میللتی ایله دوشمن مؤوقعیینی ده زامان-زامان خوجالی شیعهلرینین سؤیقیریمینین آنیم مراسیمینده آذربایجانلی گنجلره تبریز و باشقا آذربایجان شهرلرینده دیوان توتوب، ائرمنیلری تورکیه و آذربایجانا قاراشی 24 آپرئلده تشکیلاتلاندیریب میتینقه چیخارتماقلا بروزه وئرمیشدیر. ایکینجی قاراباغ محاربهسینده و اوندان سونرا ایسه آزربایجانین ائرمنی ایشغالچیلارینی مغلوب ائدیب، اؤز اراضیلرینی آزاد ائتمهسی ائرمنینی شیعهیه قارشی دستکلهین ایرانی ائله اؤزوندن چیخارتمیشدیر کی، آرتیق هیکهسیندن داها اؤز ایچ اوزونو گیزلهده بیلمیر.
فارس-موللا رئژیمینین قیسا تاریخینه نظر سالاندا گؤروروک کی، بو رژیم موسلمان غیری-فارس میللتلری محوه اوغراتماقدا الیندن گلن هئچ نه یی اسیرگه میر. ایران-عیراق ساواشیندا عربلرین یاشادیغی الاحواز بؤلگهسی ایله عیراقین عربلر یاشایان بؤلگهلرینی خارابالیغا چئویرمهسی کیمسهنین یادیندان چیخماییب.
آذربایجان و تورکیه باشچیلاری دا ایرانین فارس-موللا رئژیمینین ایچ اوزونو و ماهیتینی دوزگون ده یرلندیرمهلی و بو آنتی-تورک رئژیمین آذربایجان و تورکیهده دین پردهسی آلتیندا یئتیشدیردیگی 5-جی کالون و ال التیلاری واسطهسیله هر نؤع فیتنه کارلیغینین قارشیسینی آلماقدا دقتلی اولمالیدیرلار. هئچ بیر دینی و اینسانی ده یر تانیمایان ایرقچی فارس-موللا رئژیمی فارس منافعیی اوچون بوتون ایسلام دونیاسینی و حتی بوتون بشریتی قوربان وئرهجک قدر معنویاتسیز بیر رئژیمدیر. ایسلام اینقیلابی محافظهچیلری کورپوسو آدی آلتیندا بو رئژیمین تئررور قروپلاشماسی اولان سپاه تصادفی دئییلدیر کی، آزربایجانین قوزئیی ایله گونئیی آراسیندا صنعنی شکیلده اینجیکلیک یاراتماق مقصدیله آذربایجانا قارشی ائرمنیلره یاردیمینی بیر تیکه چؤرک اوچون ایشلهین ساده آذربایجانلی سوروجولر واسطهسیله داشیییر. خامنه ای ائله همین اییرنج تاکتیکالاری ایله صرف گونئی آزربایجانین اردبیل بؤلگهسیندکی نمایندهسی آملینی آذربایجانا قارشی هوردورور. بو معنویاتسیز رئژیم حتی آذربایجان تورک میللتینین کؤکونو کسمک اوچون تکجه یولو آذربایجان و تورکیه ایله محاربهده گؤرسه، اونا دا گئدر. رئژیم باکینی، گنجه نی، ناخچیوانی خارابا قویماغی اوره ییندن کئچیردیگی کیمی تبریزی، اردبیلی، اورمونو و بوتون گونئیلی-قوزئیلی آذربایجانی خارابالیغا چئویرمه یی اؤزونه ایکی قات قازانج حساب ائدر. اونا گؤره ده ایرانین فارس-موللا رئژیمینین ای چوزونو و ماهیتینی دوزگون آنلامالی و دوستلا دوشمنی آییرد ائتمه یین واختیدیر. ایرقچی فارس-موللا رئژیمینین آذربایجان تورکو آراسیندا ایختیلاف سالما تاکتیکاسینا دا اویماماق و رئژیمین بو اییرنج تاکتیکاسینی ضررسیزلشدیرمک هر بیر آذربایجان تورکونون وظیفهسیدیر.
گونئی آذربایجان دئموکراتیک تورک بیرلیگی (گادتب) آذربایجان و تورکیه نی، ائلهجه ده تورک میللتینی ایرانین فارس-موللا رئژیمینین آنتیتورک و دوشمن خیصلتینی دوزگون دیرلندیرمهیه چاغیریب، فارس-موللا رئژیمینی ده بوندان آرتیق اییرنجلیک ائدیب، آذربایجانلا دوشمنچیلیک ائتمه مهسی اوچون اویاریریق. فارس-موللا رئژیمی اونوتماسین کی، جیزیغیندان چیخیب آذربایجانا قارشی هر هانسی اییرنج نیتده بولونسا بوتون گونئی آذربایجانی اؤز قارشیسیندا گؤرهجک.
اژدر تاغیزاده
گونئی آذربایجان دئموکراتیک تورک بیرلیگی (گادتب) باشقانی


text:
ایرج میرزا
ایرج میرزا «جلالالممالک» و «فخرالشعرا» لقبلری ایله ده تانینیردی (1874، تبریز – 1926، تهران) — مشهور ایران شاعیری.
یاشاییشی[دَییشدیر]
ایرج میرزا شاعیر غلامحسین میرزه نین اوغلو اولوب و قاجار شاهلاری نین نسلیندن ایدی. او، تحصیلینی ائو شراییطینده آلمیش و 15 یاشیندا ایکن فارس دیلینده سربست دانیشیردی. سونرالار فرانسه و روس دیللری ایله ده ماراقلانماغا باشلاییر. 1893-جو ایلده آتاسینین و حیات یولداشی نین وفاتیندان سونرا " شاعیرلر صدری " آدینا لاییق گؤرولور. ییرمینجی عصرین اوللریندن ایران مشروطه حرکاتیندا ایشتیراک ائدیر. سونرالار ناظیرلیک و دیگر حؤکومت ایداره لرینده چالیشمیشدیر.
ایرج میرزا نین پوئزییاسی هم رومانتیک عشق، هم ده ساتیریک مؤوضولاری احاطه ائدیر. کلاسیک فارس ادبی اوسلوبلارینا صادیق قالسا دا، ایرج میرزا یارادیجیلیغیندا بیر سیرا یئنیلیکلره ده ایمضا آتمیشدیر. بو یئنیلیکلر اساسن شاعیرین سیاسی و مدنی ایصلاحاتلاردا ایشتیراک ائتمهسینین سببی ایدی. اونون ان مشهور شعرلریندن بیر نئچه سی بونلاردیر: " ایبلیس " ، " آنا " ، " عاریفنامه " ، " قادین تصویری " .
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Iraj Mirza»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده ایرج میرزا گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
یوکوک شاد
يۆکوک ایربیس تۇلو خاقان — تۇلولار طرفیندن دستکلنن غربی گؤی تورک خاقانلیغی خاقانی ایدی.
ایلک ایللری[دَییشدیر]
آتاسی شرقی گؤی تورک خاقانی ایللیگ خاقان ایدی. شاد عۇنوانی آلمیشدی. آتاسینین امرینه اۇيغون اوْلاراق 627-جی ایلده عصیانلاری ياتیزدیرماق ایستسهده بۇنا نایل اوْلمامیشدی. اۆچ ایل سوْنرا آتاسینین دؤولتی داغیلانمیشدی.
خاقانلیغا گلیشی[دَییشدیر]
توْنق يابقو خاقانین اؤلوموندن سوْنرا غربی گؤی تورک خاقانلیغی ضعیفلهمهيه باشلامیشدی. نۇشیبیلر و تۇلولارین مۆناقیشهسی بیتمک بیلمیردی. تۇلولار خاقانلیق اۆچون يۆکوک شادی دعوت ائتدیلر. نۇشیبیلر ایسه خاللیق ایشبارا يابقو خاقانی تاختا چاغیردیلار. ایکی خاقان آراسینداکی مۇحاریبهدن سوْنرا 638-جی ایلده ایلی چايی صولح-و ایمضالاندی. يۆکوک شاد چايین شیمال ساحلینی ایداره ائدیردی. 4 ایل سوْنرا تۇلولار خاقانی دستکلهمکدن ال چکدیلر. فۆرصتدن ایستیفاده ائدن نۇشیبیلر خاقانی مۆحاصیرهيه آلسالاردا خاقان اوْنلاری مغلوب ائتدی. 642-جی ایلده خاقان هئچ کیمین دستهيینی آلمادیغینی گؤروب کۇندوز شهرینه قاچدی.
سوْنراکی ایللری[دَییشدیر]
خاقانلیغی ایندی تکجه کۇندوز شهری ایله سرحدلنن يۆکوک شاد 653-جۆ ایلده بۇرادا اؤلدو. يئرینه اوْغلو اینان جئنچو کئچدی.
قایناقلار[دَییشدیر]
- آذربایجان جۆمهۇریتی تۆرکجهسی ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Yükük şad»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۱۹ اوْکتوبر ۲۰۱۷ میلادی تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
فالکرک دؤیوشو
فالکرک دؤیوشو (اینگیلیسجه: Battle of Falkirk) اینگیلیس شاهلیغی و قوْنشو اؤلکهسی قوشونو آراسیندا باش وئرن دؤیوش.بیرینجی ایسکاتلند باغیمسیزلیق ساواشینین بیر قیسمیدیر. فالکرک و ایسکاتلند یئرینده اوز وئرمیشدیر بۇ وۇروشون سوْنو اینگیلیس غلبهسیله بیتمیشدیر
گؤرونتولر[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Battle of Falkirk»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده فالکرک دؤیوشو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
آذرشهر
توفارقان یادا آذرشهر شهری ایرانین دوغو آذربایجان اوستانی و آذرشهر بولگه سینده یئرلشیب.
بو شهر ۶۰ کیلومتر مسافه ایله تبریزین گونئی باتی سیندا، اورمو گؤلون دوغوسوندا و سهند داغینین باتی سیندا یئرلشیر و تهران شهریله ۶۸۴ کیلومئتیر مسافه سی وار. شهرین اهالی سی۷۳٬۸۹۶ نفر دیر (۲۰۱۶– جی ایل- اهالی سایینا گؤره). اهالی سایینا گؤره دوغو آذربایجان اوستانی نین سککیزینجی بؤیوک شهری ساییلیر. بۇ شهرین اسکی آدی دهخوارقان اوْلموشدور.
سوغاتلاردَییشدیر
لپه، جویز، نوخودچی، باقلوا و گز آذرشهرین سوغاتلاری ساییلیر. آذرشهر لپه نظریندن ایران دا آدلی دیر و اؤنون لپه سی هامی یئرده معروف دور.[قایناق گؤسترین] آذرشهرین بعضی کندلرین ده پیسته باغلاری دا وار دیر کی بار وئریر و پیسته نظریندن دوغو آذربایجان دا اول دیر.
توفارقان ترمینالیدَییشدیر
بو ترمینال آذرشهرین ایمام خیاوانیندا یئرلشیب دیر و تهران، تبریز، مراغه و اطرف کندلره سرویس وئریری. بۇ ترمینال دا هم اتوبوس و هم مینی بوس واردیر.
مریض خانالاردَییشدیر
آذرشهر ده بیر دانا مریض خانا، شهید مدنی آدیندا واردیر کی اؤنون ۹۶ تختی وار و بۇ بیماریستانین تخصصی آرواد لار و اوشاق لار، جراحلیق(کسمگ) و داخلی(بدن ایچری سی) دیر.


text:
قولاقدیبی خستهلیگی
قولاقدیبی خستهلیگی و یا پاروتید – (فارسجا : اوریون) ویروسلار واسطهسی ایله یاییلان کسکین عفونتلی خستهلیک. اساساً اوشاقلاردا و یئنییئتمهلرده راست گلینیر. آدیندان دا گؤروندویو کیمی قولاقدیبی خستهلیگی قولاغین اؤن و آشاغی حیصّه سیندهکی آغیز سویو وزلرینین شیشمهسی نتیجهسینده یارانان بیر ویروس خستهلیگیدیر. بو خستلیین ویروسو اورقانیزمه داخیل اولدوقدان ۱۰-۱۸ گون سونرا خستهلیک اورتایا چیخیر. خستهلییه کیشیلرده قادینلارا نیسبتهن داها تئز-تئز راست گلینیر.
قولاقدیبینین ایلکین علامتلری[دَییشدیر]
- حالسیزلیق و حرارت
- اودقونان زامان قولاغین اؤن و آشاغی حیصّه سیندهکی آغیز سویو وزلرینده آغری
- قولاق اطرافی ناهییهده شیشلیک
ایلک یاردیم[دَییشدیر]
- یارانان شیشین اوزرینه ایستی کومپرئس قویولمالی
- خستهنی دیگر عائله عضولریندن آیری ساخلامالی
- خستلیین علامتلری یوخ اولانا قدر یاتاق شرایطینده اولمالی
- بیر فاکتی دا قئید ائتمک واجیبدیر کی، خستلیین کیشیلرده سونسوزلوغا سبب اولان فسادلار تؤرتمه قابیللیتی اولدوغوندان موطلق حکیمه مراجعت ائتمک واجیبدیر.
قایناقلار[دَییشدیر]
- قولاقدیبی (پاروتید) خستلیینین علامتلری و مۆالیجهسی Archived 2017-11-19 at the Wayback Machine.
قایناقلار[دَییشدیر]
- http:// az.wikipedia.org


text:
الکتروشیمی
الکتریک آخیمینین اثرینده جیسیملرده و یا مۆحیطلرده یارانان رئاکسیا و یا الکتریک آخیمی یارادان رئاکسیالاری اینجهلهیَن، کیمیا علمینین بۇ بؤلومونه، الکتروْ کیمیا و یا الکتروْشیمی دئییلیر. بئله رئاکسیالاردا، المنتلرین اوْکسیداسیوْن سویّهسی آزالیب چوْخالماقلا دگیشیلیر.
تاریخیدَییشدیر
۱۶-جی عصردَییشدیر
۱۶-جی عصرده الکتریکین یاواش-یاواش باشا دوشولمهیه باشلاندیغی عصر اوْلموشدور. بۇ عصرده، اینگیلیس عالیمی ویلیام گیلبرت ۱۷ ایل بویونجا ماقنیت و الکتریک اۆزرینه چالیشمیش و بۇ ایشلری اوْنا "مغناطیسی خاصیّتنین آتاسی" اۆنوانینی قازاندیرمیشدیر. گیلبرت، ماقنیتلرین اۆرتیم (تولید)ی و گوجلندیریلمهسی اۆزرینه فرقلی یوْللار کشف ائتمیشدیر. سورتونمه قوهسی اۆزرینده چالیشاراق ایستاتیک الکتریک چیخاران ایلک الکتریک گنراتورونو اینکیشاف ائتدیردی
17-جی عصردَییشدیر
۱۷۰۰-جی ایللرین اوْرتالاریندا، فرانسه شیمیچی شارل فرانسوا دوفئ عئینی یوکلرین بیر-بیرینی ایتتیی، ضد یوکلرین بیر-بیرینی چکدیی ایکی نؤع فرقلی ایستاتیک الکتریکین وارلیغینی کشف ائتدی.
شارل کولون یوکلنمیش جیسیملرین، هم ده ماقنیتلرین قوتبلرینین قارشیلیقلی تأثیرینی اؤیرنمیش، سورتونمه قوهلرینی تدقیق ائتمیشدیر. ۱۷۸۵-جی ایلده ایسه شارل کولون "کولون قانونونو" کشف ائدیر. ایتالیا حکیمی و آناتومییا متخصصی لویجی قالوانی ۱۷۹۱-جی ایلده یازدیغی اثرینده شابلون:الکتریکین عضله حرکتلرینه تأثیری اۆزرینه شرحلر) کیمیوی تئپکیلر و الکتریک آراسیندا بیر کؤرپو قوراراق الکتروشیمینین یارادیلیشینی ائتدی.
۱۸۰۰-جی ایلده اینگیلیس شیمیچیلاری ویلیام نیکولسون و یوهان ریتتر سویو ائلکترولیز یولویلا هیدروژن و اوکسیژنه آییرماغی باجاردیلار.
19-جی عصردَییشدیر
۱۸۱۰-جو ایلده ویلیام هید اۇوللاستون، قالوانیک پیلی داها دا اینکیشاف ائتدیریلمیشدیر. هامپری دوینین ائلکترولیز اۆزرینئ ائتدیی چالیشمالار، بسیط ائلکترولیتیک هوجیرهلرده حاضیرلانان الکتریکین یوکلو مادهلر آراسینداکی کیمیوی تئپکینین و کیمیوی باغلانمانین بیر فاکتی اوْلدوغونو گؤستردی.
۱۸۲۰-جی ایلده هانس ائرستد الکتریک آخیمینین ماقنیتیک اثریسینی کشف ائتدی. آندره ماری آمپر ائرستدین چالیشمالارینی تکرارلادی و ریاضی دوستورونو کشف ائتدی. ۱۸۲۱-جی ایلده ائستون اصیللی آلمان فیزیکی توماس یوهانن سیبک ایکی فرقلی دمیرین یرلرینده ایستیلیک فرقی اوْلدوغوندا، ائلکتریکلشدیریلمیش بیر آچیغا چیکمامیش یاراندیغینی گؤستردی.
۱۸۰۰-جی ایللر اینگیلیس شیمیچیلاری ویلیام نیکولسون و یوهانن ریتتر سویو ائلکترولیز یولو ایله هیدروژن و اوکسیژنه ائتمیی باجاردیلار. قیسا مدت سوْنرا ریتتر، الکترو-اؤرتمه پروسسینی کشف ائتدی و ائلکترولیتیک بیر پروسسده اؤرتولهن دمیر ایله چیخاریلان اوکسیژن میقدارینین ائلکترودلار آراسینداکی مسافهیه باغلی اوْلدوغونو مۆشاهیده ائتدی.[۱]
۱۸۱۰-جی ایلده ویلیام هید اۇوللاستون قالوانیک باتاریانی داها دا اینکیشاف ائتدیردی. هامپری دوینین ائلکترولیز اۆزرینه ائتدیی ایشلر، ساده ائلکترولیتیک هوجیرهلرده چیخاریلان الکتریکین ضد یوکلو مادهلر آراسینداکی کیمیوی تئپکینین و کیمیوی باغلانمانین بیر نتیجهسی اوْلدوغونو گؤستردی.
ویلیام قروو ایلک یاناجاق المنتینی ۱۸۳۹-جو ایلده چیخاردی. ۱۸۴۶-جی ایلده ویلهلم وبر الکترو-دینامومتری ایجاد ائدیر. ۱۸۶۶-جی ایلده جورج لسلانش ایندیکی واختدا بۆتون دونیادا مشهور اوْلاراق ایستیفاده ائدیلن سینک-کربون پیلتهسینین ایلک قاباقجیلی قبول ائدیله بیلهجک المنتینین پاتنتینی(ایختراع ثبتی) (ایختیراعچییا ایختیراعسینا گؤره تقدیم اوْلونان سند) آلدی.
۱۸۹۴-جو ایلده فریدریخ اوْستوالد اوْرقانیک تورشولارینین الکتریک کچیریجیلیگی و ائلکترولیتیک پارچالانماسی اۆزرینه ائتدیی ایشلرینی تماملادی. والتر هرمان نرنست ۱۸۸۸-جی ایلده آخینی چیخاران کیمیوی تئپکینین سربست انرژیسینین نجه هسابلاناجاغینی آچیقلایان و ایندیکی واختدا نرنست تنلیگی اوْلاراق بیلینهن برابرلیگی میدانا گتیردی. ۱۸۹۸-جو ایلده فریتس هابر، ائلکترولیتیک پروسسلری کاتوت آچیغا چیکمامیشی ثابت اوْلدوقدا بللی ردوکسییا محصوللارینین میدانا گله بیلجیینی گؤستردی.
20 جی عصردَییشدیر
الکتریک جریانیدَییشدیر
شابلون:ماین الکتریک جریانی – یوکلو زررجیکلرین نیظاملی (ایستیقامتلنمیش) حرکتینه دئییلیر. الکتریک جریانینین مؤوجود اوْلماسی اۆچون ضروری شرطلر آشاغیداکیلاردیر:
- یوکلو زررجیکلر
- الکتریک ساحهسی
- ناقیلین اۇجلاریندا آچیغا چیکمامیشلار فرقی
الکتریک جریانینین آشاغیداکی تأثیرلری واردیر:
- ایستیلیک تأثیری (ایفراتکچیریجیلرده ایستیلیک آیریلمیر)؛
- کیمیوی تأثیر (آنجاق الکترولیتلرده مۆشاهیده اوْلونور)؛
- ماقنیت تأثیرلری ( بۆتون ناقیللرده مۆشاهیده اوْلونور).
ائلکتروتلاردان جریان کچیریرلر. بۇ زامان ائلترولیتده باش ورهن حادثهنی محض شیمینین "الکتروشیمی" بؤلمهسی اؤیرنیر.
الکترولیتدَییشدیر
شابلون:ماین الکترولیتلر - حل ائتدیکده و یا اریتدیکده الکتریک جریانینی کچیرهن مادهلردیر. اوْنداکی گئدن پروسسلری "الکتروشیمی" بؤلمهسی اؤیرنیر. سودا محلوللاری و یا ارینتیلری الکتریک جریانینی کچیرمهیهن مادهلر غیری-الکترولیتلر آدلانیر. الکتریک جریانی وریلدیکده موثبت و منفی یوکلرین حرکتی باش وریر، اوْنلار اؤزونو بیرینجی نؤع کچیریجی اوْلان حرکت ائدن الکترون قازینا اوْخشادیر.
الکترولیتلر یالنیز محلولدا، اوْنلاردان بیر نئچهسی ایسه اریتدیکده الکتریک جریانینی کچیریر. کریستاللیک (برک) حالدا اوْنلار الکتریک جریانینی چوْخ پیس کئچیریر و یا هچ کچیرمیر. تیپیک الکترولیتلره مثال اوْلاراق ناتریوم-خلوریدی گؤسترمک اوْلار.
الکترولیتلره تورشولار، اساسلار و دۇزلار عاییددیر. سودا حل ائدن زامان اوْنلار یونلارینا دیسسوسیاسییا ائدیر. یونلارین عمله گلمهسی غیری-الکترولیتلرله مؤ قایسهده الکترولیتلرین خصوصی خاصهیه مالیک اوْلماسینی گؤستریر.
الکترولیزدَییشدیر
الکترولیز - الکتریک جریانیندان کچدیکدن سوْنرا الکترودلاردا ایکینجی تئپکیلردان یارانان حل اوْلونموش مادهلرین آیریلماسینی تامین ائدن فیزیکی-کیمیوی پروسسدیر. الکتریک قایناقنین اوْلماسینی طلب ائدیر. ائلکترولیز الکترولیتدن الکتریک جریانی کچهن زامان ائلکترودلار اۆزرینده ماده توْپلانماسینا دئییلیر. الکترولیت الکتریک جریانی کچیرهن دۇز،تورشو و قلوی محلولونا دئییلیر. الکترولیتیک دیسسوسیاسییا سودا نیترال موْلکوللارین پارچالانماسی زامانی منفی و موثبت یونلارین عمله گلمهسینه دئییلیر.
باتاریالاردا ائلکترولیزدَییشدیر
قورو باتاریادَییشدیر
جیوهلی باتاریادَییشدیر
قورغوشون باتاریاسیدَییشدیر
یاناجاق باتاریاسیدَییشدیر
فارادیین الکترولیز قانونلاریدَییشدیر
بیرینجیدَییشدیر
- (1)
- (2)
- (3)
- (4)
- (5)
-
-
-
-
- (Faradeyin birinci qanunu)
اکینجی قانوندَییشدیر
تورش موحیطدَییشدیر
Nəhayət, bu reaksiya digər reaksiyadakı elektronlarla tutuşdurularaq yazılır:
قلوی موحیطدَییشدیر
Nəhayət, bu reaksiya digər reaksiyadakı elektronlarla tutuşdurularaq yazılır:
Elektrokimya
Nəhayət, bu reaksiya digər reaksiyadakı elektronlarla tutuşdurularaq yazılır:
الکتریک خاناسیدَییشدیر
الکتریک خاناسی - الکترولیت دؤورهسینه قوشولان ۲ قایناق ائلکتروددان عبارت اوْلان ائلکتروکیمیوی تئپکیلری تامین ائدن ائلکتروکیمیوی مکانیزممدیر. ائلکترولیزده ایستیفاده اوْلونور. ایلک دفعه بۇ قورغو XVIII عصرده لویجی قالوانی و آلسساندرو وولتا طرفیندن ایختیراع ائیدلمیشدیر. قورغودان فیزیکی مودللشدیرمهده ایستیفاده ائدیلیر. چوْخ واختی بۇ قورغو ایله ائلکترود حادثهلری اؤیرنیلیر. ائلکترود ۲ جور اوْلور: کاتود و آنود.
الکتروکیمیوی المنتدَییشدیر
بیر ائلکتروشیمیسال هلمنت، اؤزباشینا اینکیشاف ائدن بیر اوْکسیدلشمه-ردوکسییا تئپکیسینی اوْرتایا چیخاردیغی انرژیدن الکتریک جریانی چیخارا بیلهن بیر جیهازدیر. بۇ جور بیر المنت لویجی قالوانی و آلسساندرو وولتایا ایتهافن قالوانیک هوجیره و یا وولتانیک هوجیره اوْلاراق دا بیلینیر. هر ایکی علم آدامی XVIII عصرین سوْنلاریندا کیمیوی تئپکیلر و الکتریک جریانی ایله علاقه دار بیر چوْخ تجروبه ائتمیشلر. قالوانیک المنتده آنود اوْکسیدلشدیریجینین، کاتود ایسه ردوکسیادیجینین راللاشدیغی ائلکترود اوْلاراق تعیین اوْلونار.
قالوانیک المنتدهکی دمیرلار فرقلی یاری-هوجیره تئپکیلرا گؤره چؤزوندوغو اۆچون فرقلی حل اوْلما سرعتلرینه ساهیبدیرلر و بۇ دا هر دمیر ایله الکترولیت آراسیندا فرقلی ائلکترود آچیغا چیکمامیشی میدانا گلمهسینه سبب اوْلار. اگر ایکی دمیر آراسیندا الکتریک بیر علاقه (مثلاً، بیر تلله) الده ائدیلسه، دمیرلار آراسیندا الکتریک آخیشی راللاشار.
الکترودلار سینک و میس اوْلان و سیراسییلا سینک سولفات و میس سولفات محلوللاریندا بیر ائلکتروکیمیسال هوجیره دانیل المنتی اوْلاراق بیلینیر.
آنود آیریلیشیندا موثبت یوکلرین ییغیلماسینی اؤنجهلهمک اۆچون، دۇز کؤرپوسو آدی وئریلن و بیر الکترولیت ایله دوْلدورولموش بیر اۇ-توبو ترس چوریلهرک المنتی یرلشدیریلیر. بئلهجه، یونلارین آخیشی و الکتریک جریانی اۆرتیم (تولید)ی تامین ائدیلمیش اوْلور.
بیر وولتمتر واسطهسیله آنود و کاتود آراسینداکی آچیغا چیکمامیش اؤلچوله بیلر. ائلکتروکیمیوی المنتی آچیغا چیکمامیشی عئینی زاماندا ائلکتروموتور قوت و یا ائهم (الکتریک حرکت قوهسی) اوْلاراق دا آدلاندیریلار. الکترونلارین ائلکتروکیمیوی المنتده ایزلدیی یولو ایفاده ائتمک مقصدیله بیر هوجیره دیاقرامی چکیلر. مثلاً، دانیل ائلمنتیوچون هوجیره دیاقرامی بۇ شکیلدهدیر:
اوّل، آنوددا اوْکسیدلشهن دمیرین (زن) ردوکسیالانمیش فوْرماسی یازیلیر. بۇ فوْرما اوْکسیدلشمیش فوْرماسیندا (زن-اوْکسیدلشمه درجهسی:۲+)، فازالار آراسینداکی سرحدی ایفاده ائدن شاقولی بیر خط ایله آیریلیر. جوت شاقولی خط، المنتدهکی دۇز کؤرپوسونون ایشارلییر. نهایت، کاتوددا ردوکسیالانمیش دمیرین اوْکسیدلشمیش فوْرماسی و ینه بیر شاقولی خط سوْنراسیندا دا ردوکسیالانمیش فوْرماسی یازیلیر.
کورروزییادَییشدیر
کورروزییا - اطراف موحیط نتیجهسینده دمیرلارین پاسلانماسیدیر. آشاغیداکی دمیر ائلمنتینین پاسلانمااسی وریلمیشدیر:
نرنست تنلیگیدَییشدیر
نرنست تنلیگی - اوْکسیدلشمه-ردوکسییا تئپکیسینین فعّال مادهلرله علاقهسینی یارادیر. بۇ تنلیک آشاغیداکی کیمیدیر:
خصوصیّتدَییشدیر
ائلکتروکیمیوی پروسسلر بیر نئچه مرحلهدن عبارتدیر: دیففوزییا، الکتریک ساحهسینین تأثیری آلتیندا یوکلو ذراتین میقراسییاسی (یرینی دییشمهسی)، ماده نین یوکونون و کۆتلهسینین (یون شکلینده) کؤچورولمهسی.
الکتروشیمی آنالیتیک شیمیدا مادهلرین تدقیقی اۆصوللاریندا ان گئنیش تطبیق اوْلونان پولیاروقرافییا اۆصولونو وردی. تدقیق اوْلونان ماده نین کیفیت و کیمیوی ترکیبی جریانین گۆجونون جیوه دامجیسی ائلکترودونون آچیغا چیکمامیشیندان وابستهلیغینا گؤره بللی ائدیلیر. پولیاروقرافییا یوْللارینین مواسیرلشدیریلمهسی بیر میللیلیتر محلولداکی قاریشیق شکلینده اوْلان ماده نی ۱۰–۱۰ ق ترتیبینده تعیین ائتمهیه ایمکان وریر.
قالوانیک المنتلرده الکتریک حرکت قوهسینین (ائ.ه.ق.) اؤلچولمهسینده ایستیفاده ائدیلن ائلکتروکیمیوی یوْللار تئپکیلرین مکانیزممینی، ترمودینامیکاسینی و کینتیکاسینی اؤیرهنمهیه ایمکان وریر. صنایعده الکتروشیمینین کمکی ایله سودا، قلوی دمیرلار، آلومینیوم و بۇ کیمی مؤهوم محصوللارین اۆرتیم (تولید)ی اۆصوللارینین اساسلاری ایشلنیلمیشدیر. الوان و نادر دمیرلارین قاریشیقلاردان تمیزلهنمهسینده ائلکتروکیمیوی رافیندیلمه (تمیزلهمه) اۆصوللاری گئنیش تطبیق ائدیلیر. ائلکتروسینتزین کمکی ایله ینی کیمیوی محصوللار آلیرلار. بیزیم دؤوروموزده اورقانیک سینتز ساحهسینده الکتروشیمی قارشیسیندا بؤیوک ایمکانلار آچیلیر. بئله کی، الکتریک جریانی واسطهسیله چوْخلو اورقانیک دیمرلر و پوْلیمرلر آلینمیشدیر. الکتروشیمینین هم ده ایکی اساس اۆصولو دمیرلارین کورروزییاسینا قارشی موباریزهده کؤمک ائدیر:
- قالوانیک اؤرتوک املگتیرمه
- کاتود و آنود مدافعهسی.
محلوللاردا الکتریک کچیرمهدَییشدیر
محلوللارین الکتریک کچیریجیلیگی حل اوْلان مادهلرین و هللدیجینین تبیتهیندن، محلولون قاتیلیغیندان، تِمپراتوردان و س.-دن وابستهدیر. محلوللار ایکینجی نؤع ناقیللردیر. بونلاردا الکتریک کچیریجیلیینی یونلار تامین ائلییرلر. خصوصی و مولیار الکتریک کچیریجیلیکلری فرقلندیریلیر. ساحهلری ۱ م۲ اوْلوب، بیر-بیریندن ۱ م مسافهده پارالل یرلشمیش ائلکترودلار آراسینداکی محلولون الکتریک کچیریجیلیینه خصوصی الکتریک کچیریجیلیگی دئییلیر و æ ایله ایشاره اوْلونور. خصوصی الکتریک کچیریجیلیگی خصوصی مقاومتین ترس قیمتیدیر. تِمپراتور آرتدیقجا æ آرتیر. بۇ اوْنونلا ایضاح اوْلونور کی، تِمپراتور آرتدیقجا یونلارین هیدراتلاشما درجهسی و هللدیجینین اؤزلولویو آزالیر. مولیار الکتریک کچیریجیلیگی بیر-بیریندن ۱ م مسافهده پارالل یرلشدیریلمیش و ایچریسینده ۱ مول حل اوْلان ماده اوْلان محلولون الکتریک کچیریجیلیگیدیر.
الکتروکیمیوی سیستملردَییشدیر
ائنرژینین کیمیوی و الکتریک فوْرمالارینین قارشیلیقلی چوریلمهسی باش ورهن سیستملره الکتروکیمیوی سیستملر و یا دؤورهلر دئییلیر. اگر ائلکتروکیمیوی سیستملرده الکتریک انرژیسی کیمیوی انرژییه چوریلیرسه، بۇ سیستملره ائلکترولیزیور دئییلیر. کیمیوی انرژینین الکتریک انرژیسینه چوریلدیی سیستملره جریانین کیمیوی قایناقلری و یا قالوانیک المنت دئییلیر. الکتروکیمیوی سیستملر ۳ اساس حیصّه دن عبارت اوْلورلار:
- یون کچیریجیلیینه مالیک اوْلان محلول و یا ارینتی الکترولیت آدلانیر.
- الکترولیته سالینمیش دمیرلیک لؤوهه الکترود آدلانیر. ائلکترودلار الکترولیتله یون و یا الکترون مۆبادیلهسینده اوْلورلار.
- ائلکترودلاری بیرلشدیرهن و اوْنلار آراسیندا الکترونلارین اؤتورولمهسینی تامین ائدن دمیرلیک ناقیللره خاریجی دؤوره دئییلیر.
ائلکتروزیوردا «-» یوکلو الکترودا کاتود، «+» یوکلو الکترودا آنود دئییلیر. قالوانیک المنتده«+» یوکلو الکترودا کاتود، «-» یوکلو الکترودا آنود دئییلیر. هر ایکی حالدا کاتودون سطحینده ردوکسییا پروسسی، آنودون سطحینده اوْکسیدلشمه پروسسی باش وریر. واحید موثبت یوکون دؤوره بویونجا تام دؤور ائتمهسی اۆچون گؤرولمهسی لازیم گلن ایشه الکتریک حرکت قوهسی (ائ.ه.ق.) دئییلیر و ائ ایله ایشاره اوْلونور. آیدیندیر کی، ائ.ه.ق.-نی الکتریک قوهلری یارادا بیلمز.
تطبیقیدَییشدیر
الکتروشیمی تکنیک و معیشته جریانین چوْخلو قایناقلرینی – قالوانیک المنتلری (باتاریالاری)، باطریلاری، یاناجاق المنتلرینی ورمیشدیر. اۇزونموددتلی تأثیره مالیک المنتلری قلوی الکترولیت و سینک آنوددان حازیرلاییرلار. کاتود رولونو میسین، مانقانین و جیوهنین اوْکسیدلری اوْیناییر. باطریلاردان ان موهومو قورغوشون باطریودور (الکترولیت – سولفات تورشوسو، ائلکترودلار ایسه قورغوشون و قورغوشون-دیوکسیددیر: پبو۲). قورغوشون باطریلاردان آوتوموبیللرده ایستیفاده ائدیلیر. یاناجاق المنتلری – آنود راگنتی کیمی برک، مایع و قاز یاناجاقدان ایستیفاده ائدیلن قالوانیک المنتلردیر.[۶][۷][۸][۹]
عالیملردَییشدیر
Vilhelm Yohan Ritter (1804)
- ↑ جهارلس کنیگهت (ائد.)
- ↑ ائجس هیستوری جنتر
- ↑ wیللیام ل. ماسترتون، ججیلئ ن. هورلی جهمیستری: پرینجیپلس و راجتیونس، جنگاگئ لارنینگ (۲۰۰۸) ایٛسبن ۰-۴۹۵-۱۲۶۷۱-۳ پ. ۳۷۹
- ↑ تهئ نوبل پریزئ ین جهمیستری ۱۹۴۸ آرنه تیسلیوس، nobelprize.org
- ↑ تهئ ایٛنترناتیونال سوجیتی اوْف ائلجتروجهمیستری
- ↑ "ائلجترونیج آلجوهول براته آنالیزرس". جرایگ مدیجال دیستریبوتیون، ایٛنج. پریدوبلژنو ۰۴.۰۶.۲۰۱۰.
- ↑ KHиra "ЭлekTpoxиMия"، روسسیان ژوورنال اوْف ائلجتروجهمیستری، ایٛسسن ۰۴۲۴-۸۵۷۰
- ↑ paздeл физичeckoй xиMии ЭлekTpoxиMия یوخلانیلیب: ۱ اۇکتوبر ۲۰۱۴
- ↑ ЭлekTpoxиMия یوخلانیلیب: ۱ اۇکتوبر ۲۰۱۴


text:
الرئیس خوان دومینقو بیرون ایستادیومو
الرئیس خوان دومینقو بیرون ایستادیومو (اینگیلیسیجه: Estadio Juan Domingo Perón) 1950 ایلینده تاسیس اوْلونوب. بۇ ایستادیوم عۆمومیلیکده ۵۱٬۰۰۰ تاماشاچی تۇتومونا مالیکدیر. صاحیبی راسینق کلوب اویاندا فوتبال کولوبودور.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Estadio Juan Domingo Perón»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۷ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده الرئیس خوان دومینقو بیرون ایستادیومو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
85181
۱۴ آبان ۱۳۹۹
آمریکانینگ جمهورباشلیغی و جمهوریتچیلرینگ دالاشگاری دونالد ترامپ بیلن دموکراتلارینگ دالاشگاری جو بایدن آراسیندا یاریش دوُوام ادیار.
۵۰ ایالت و آمریکا باغلی پورتوریکودا ۲۵۰ سایلاوچی یوردونا ۴ ییللیغینا یوُلباشچی سایلایار.
آمریکانینگ ۵۹-نجی جمهورباشلیغی کیم بوُلار؟
دوین کنگره مجلیسی نینگ ۴۳۵ آغضاسی و سنا مجلیسی نینگ ۳۵ آغضاسی اۆچین ده سایلاو گچیریلدی.
آستوشیتدپرس ترامپ ینگ کنتاکی، وست ویرجینیا، می سی سی پی، آلاباما، گون اوُرتا کارولینا، اوکلاهما، تنسی، ایندیانا، گۆن اوُرتا داکوتا، دمیرقازیق داکوتا، وایومینگ، نبراسکا، لوئیزیانا، آرکانزاس، کانزاس، مسیوری، یوتا، اوهایو، مونتانا، فلوریدا، آیووا، آیداهو و تکزاس دا ینگیش قازاناندیغینی بیلدیردی.
ورمونت، ویرجینیا، ماساچوست، دل آور، ایلینویز، نیوجرسی، مریلند، نیویورک، کانکتیکت، کلرادو، واشینگتن دی سی، واشینگتون، نیوهمپشایر، رود آیلاند، آریزونا و مین ده جو بایدن ینگ اونگده بوُلاندیغی حابار بریلدی.
سنادا بولسا شو واغتا چنلی دموکراتلار وکیللری نینگ سانینی ۴۵ سانینا یتدیردی. جمهوریتچیلر بوُلسا ۴۴٫
کنگره ده سایلاوینگ شو واغتینا چنلی جمهوریتچیلر ۱۴۵ وکیل ایبردی. دموکراتلار بوُلسا ۱۱۹ وکیل ایبردی.
رسمی بوُلمادیق نتیجه لره گؤرأ شو واغتا چنلی ترامپ ۲۱۲، بایدن ۲۳۷ الکترال سس آلدی.
۱۰۰ میلیون ۳۰۰ مۆنگه قوُلای سایلاوچی کروناویروس سباپلی اونگدن سس بریپدی.
سایلاودان سوُنگراقی دارتغینلیغا قارشی پایتاغت واشنگتن دی سی بیلن آق تام دا حووپسوزلیق چأره لری بِرکیدیلدی.
کوپ سانلی جایینگ اونگی ده دمیرلر بیلن یاپیلدی.
کانالیمیزا آغضا بولونگ
صاحیپامیزی ایزارلانگ
سیزینگ نظرینگیز
سونگقی خبرلار
۲۴ مهر ۱۴۰۰
۱۳ مهر ۱۴۰۰
۱۲ مهر ۱۴۰۰
۱۲ مهر ۱۴۰۰
۱۰ مهر ۱۴۰۰


text:
اون امر
اوْن امر(عربجه:وصايا عشر، عبرانیجه:עשרת הדברו، لاتینجا:Decalogus) دینی اعتیقادا گؤره موسییا سینا داغیندا تانری طرفیندن ایکی داش لؤوحهسی اۆستونده وئریلدیگی سؤیلنن بیر سری دینی و اخلاقی تعلیملر بۆتونودور. امرلر تورات چیخیش باب/۲۰ ده یئر آلیر.
امرلر[دَییشدیر]
۱-مۆقابیلینده آیری بیر تانری اوْلمایاجاق.
۲-اؤزون اۆچون بوْت دۆزلتمه، یۇخاریدا گؤیلرده اوْلانین، یا آشاغیدا یئرده اوْلانین، یا یئرین آلتیندا سۇلادا اوْلانین هئچ صۇرتینی دۆزلتمهیهجکسن، اوْنلارا اییلمهیهجکسن و اوْنلارا عیبادت ائتمهیهجکسن.
۳-یهوهنین، تانرینین آدینی بوْش یئره آغیزا گتیرمهیهجکسن.
۴-سبت گۆنو تقدیس ائتمک اۆچون اوْنو خاطیرینده تۇتاجاقسان. آلتی گۆن ایشلهیهجکسن و بۆتون ایشینی گؤرهجکسن، فقط یئددینجی گۆن اَفندین ربّه سبتدیر. سن و یا اوْغلون، قیزین و نؤکر و کنیزین و حئیوانلارین و قاپیدا اوْلان غریبین هئچ بیر ایش گؤرمهیهجک. چۆنکو ربّ گؤیلری، یئری و دنیزی و اوْنلارادا اوْلان بۆتون زادلاری آلتی گۆنده یاراتدی.
۵-آتا و آنانا حؤرمت ائدهجکسن.
۶-اینسانلاری اؤلدورمهیهجکسن.
۷-زینا ائتمهیهجکسن.
۸-اوْغورلوق ائتمهیهجکسن.
۹-قوْنشویا قارشی یالان شاهیدلیک ائتمهیهجکسن.
۱۰-قوْنشونون ائوینه طاماح ائتمهیهجکسن. قوْنشونون آروادینا، نؤکر و یا کنیزینه یا اؤکوزونه، ائششَگینه یا قوْنشونون هئچ بیر شئیینه طاماح ائمهیهجکسن.
قایناق[دَییشدیر]
ایستانبول تۆرکجهسی ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«On_Emir»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۴ اوْکتوبر ۲۰۱۶ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
دیوید جیمز تولس
دیوید جیمز تولس (اینگیلیسجه. David James Thouless، دوغوم گونو 1934 سپتامبری نین 21جی گونو، اسکاتلند بیرسدن) ایسکاتلندلی و بریتانیالی فیزیک بیلیم آدامی دیر. ۲۰۱۶جی ایلده، آیری ایکی بریتانیالی عالیمی جان مایکل کوسترلیتز و دانکن هالدین ایله بیرلیکده، سوئدین نوبل وقفی قورومو طرفیندن وئریلن فیزیک نوبل اؤدولونه لاییق گؤرونموشدور. بو اؤدولون یاریسی دیوید تولسین، و یاریسی دا کوسترلیتز و هالدینه وئریلمیشدیر. اونلار بو اؤدولو، ماده نین غریبه شکیله دؤنمه سی، و کوانتوم بیلگی سایاری (کامپیوتر) دوزلتمک اۆچون آراشدیرمالارینا گؤره آلمیشلار.
تحصیلات[دَییشدیر]
دیوید تولس وینچستر کالجینده و ترینیتی هال کمبریجده لیسانس و یوخاری لیسانس آلیب. پی اچ دی سی نی ده آمریکانین کورنل بیلیم یوردوندا هانس بئت نظری آلتیندا آلیبدیر.
باشاری یولو و آراشدیرمالاری[دَییشدیر]
تولس پوست دوکتورا اَییتیمی نی کالیفورنیا برکلی بیلیم یوردوندا گؤرندن سونرا ، بیرمینگهام بیلیم یوردوندا 1965-1978 آراسیندا ریاضی فیزیک پروفسورو اولدو. سونرا 1980 دا آمریکا نین واشینقتون ایالتینده سیاتل بیلیم یوردوندا فیزیک پروفسورو اولدو. تولس سیاتلده اوزونلاشمیش سیستملرده اتوملار ، الکترونلار و نوکلئونلارین تئوریده نئجه توزیع اولونماسینین دوشونمه سینه گؤره چوخلو آراشدیردی. اونون ایشلری نین آراسیندا، اوستون کئچیریجیلیک (superconductivity phenomena) اولایی، نوکلیر ماده، و نوکلیر محیطده ییغیلمیش جوشغولو حرکتلری ایسه یئر آلیر.
سئچیلمیش مقاله لری[دَییشدیر]
- جی. ام. کوسترلیتز و دی.جی. تولس، " ایکی بؤیوتلو سیستملرده دوزنلمه، متا استابیلیتی و فاز گئچیشلری"، سی فیزیک ژورنالی 1973
- دی. تولس، ام. کوهموتو، ام نایتیگئیل، و ام دن نیجس، "بیر ایکی بؤیوتلو پریودلو پوتانسیلده کوانتوملاشمیش هال کئچیریجیلیگی"، 1982
- ایلیشکیسیز فیزیکلرده توپولوژیک کوانتوم ساییلاری ، 1988
- چوخ بدنلی سیستملرین کوانتوم مکانیکی ، 1972
اؤدوللر و ایفتیخارلاری[دَییشدیر]
- 1979 ده رویال توپلومو اویه سی اولوب
- آمریکا بیلیم و صنعت توپلومو اویه سی
آمریکا میلّی آکادمی سی اویه سی(عضوو)
- 1990 دا وولف اؤدولو آلیب
- 1993 پاول دیراک مدالی آلیب فیزیک انستیتوسوندان
- 2000 ده لارس اونساقار اؤدولو آلیب آمریکا فیزیک درنگیندن
- 2016 دا فیزیک نوبل اؤدولو آلیب
قایناق[دَییشدیر]
- اینگیلیسجه ویکیپدیا صفحهسی
- ↑ Sturrock, Laura (5 October 2016). "Bearsden scientist is awarded Nobel prize in Physics". Kirkintilloch Herald. Retrieved 6 October 2016. CS1 maint: discouraged parameter (link)
- ↑ ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ Anon (2016). BBC Radio 4 profile: Professor David J Thouless. BBC.
- ↑ قایناق خطاسی برچسب
نامعتبر؛ متنی برای ارجاعهای با نام
frsوارد نشدهاست
- ↑ Devlin, Hannah (4 October 2016). British trio win Nobel prize in physics 2016 for work on exotic states of matter – live. یوْخلانیلیب4 October 2016.
- ↑ شابلون:MathGenealogy


text:
ویکیپدیا:سؤزلرینیزی دئمک اوچون ایخلالچیلیق ائتمهیین
مؤوجود اوْلان سیاستلرده مۆشکول وارسا، اوْنو ایخلال یارادان دییشدیرمهلرله دئییل، دانیشیقلا آیری ایشلدنلره خاطیرلادین. بئله ایخلالچی دییشدیرمهلر یاخشی نیتله اوْلمادیغی اۆچون سیستمی اوْیناتماق ساییلیر.
میثاللاردَییشدیر
- بیری ویکیپدیانین دموکراتیک حالتده و اکثریت رأیی ایله ایداره اوْلونماسینی ایستهسه ...
- ۷-۸ زاپاس حساب آچاراق اوْنا موخالیف سس وئرمک یئرینه، هر نفرین نئچه یدک حساب آچاراق بیر دفعهدن چوْخ رأی وئرمه ایمکانینی خاطیرلایین.
- بیر نفر سیزین یازیلارینیزی قایناقسیز اوْلدوغو اۆچون سیلسه ...
- مقالهنین بۆتون قایناقسیز یازیلارینی سیلمک یوْخسا اؤز یازینیزی قایتارماق یئرینه، اوْنا قایناق آرتیرین.


text:
کنیا
کنیا و یا رسمی آدی کنیا جومهوریتی ساحلینده یئرلشهن شرقی آفریقا اؤلکهسی. .
جوغرافییاسی[دَییشدیر]
گونئیدان تانزانیا، غربدن اوقاندا، قوزئی-غربدن سودان، قوزئیندا اتیوپی، قوزئی-شرقینده سومالی ایله همسرحددیر. باشکندی نایروبی شهریدیر.
قوروقلار[دَییشدیر]
تاریخی[دَییشدیر]
بیر چوْخ عالیملرین مولاهیزهلرینه گؤره کنیا اراضیسی ایلک اینسان مسکهنلریندن بیریدیر. اؤلکهنین شرقینده یئرلشهن رودولف گؤلو ساحللرینده ۳ میلیون ایل بوندان اول یاشامیش قدیم اینسانین قالیقلاری و امک آلتلری آشکار ائدیلمیشدیر. سوْنرالار کنیا اراضیسینده ایندیکی اتیوپی ایرقینین علامتلرینه یاخین اوْلان اینسانلار مسکونلاشمیشلار. بورادا، بیرده کویسان (ایندیکی گونئی آفریقا) ایرق تیپینه عایید ائدیلهن طایفهلار دا یاشامیشلار. سوْنرالار بۇ اراضییه غربدن ایندیکی پوکومو، میجیکئندا و سیاخیلیلرین اجدادلاری اوْلان بانتو دیللی زنجی منشألی طایفهلار گلمیشلر. ۷-جی-۸-جی عصرلرده سواخیلیلر کنیا ساحللرینده بیر چوْخ تیجارت مرکزلرینین (لامو، ماندا، پاتئ، مالیندی، مومباسا و س) اساسینی قویدولار. تدریجهن بۇ شهرلر آفریقانین داخیلی رایونلاری ایله هیندوستان و اربیستان آراسیندا واسطهچیلیک ائدن لیمان شهرلرینه شئوریلدیلر. بۇ لیمانلار واسطهسیله آفریقادان دمیر، قیزیل، فیل سومویو، گرگهدان بوینوزو، قوللار داشینیر، آفریقایا دیگر اراضیلردن مئتال سلاحلار، سنتکارلیق محصوللاری و پارچا گتیریردیلر. ۱۴۹۸-جی ایلده واسکو دا قامانین باشچیلیغی ایله هیندوستانا دنیز یولو آختاران پورتوقال اکسپدیسیاسی کنیا ساحللرینه گلدی. ۱۶-جی عصرین اوللرینده پورتوقالییالیلار هیندوستانا دنیز سفرلری زامانی آرالیق منطقه کیمی ایستیفاده ائتمک اۆچون کنیانین دنیز ساحللرینده یئرلشهن بیر چوْخ لیمان شهرلرینی اله کئچیردیلر. لاکین ۱۷-جی عصرین اورتالاریندا عومان سولتانلیغینین حؤکمدارلاری پورتوقالییالیلاری کنیادان قووماغا باشلادیلار. ۱۶۹۹-جو ایلده عومان ایمامی سلطان ابن سئیف مومباسونو توتاراق پورتوقالییالیلاری کنیانین بوتون ساحل اراضیلریندن قوودولار. عومان حاکملری عرب منشألی اوْلدوقلارینی ادعا ائدن یئرلی ساکینلردن کنیانی ایداره ائتمک اۆچون اؤز جانیشینلرینی تعیین ائتدی. ۱۹-جو عصرین اوللرینده قول تیجارتی کنیا ایقتیصادیارینین اساسینی تشکیل ائدیردی. اربیستانین قول تاجیرلرینین آفریقادا یئرلشهن وانقا دؤولتینه گئدن اساس تیجارت یوللاریندان بیری ده مومباسا لیمانیندان کئچیردی. ائله همین دؤورده مومباسادا سواخیلی منشألی مازروی سولالهسی زانزیبار سولتانلیغیندان آیریلاراق شرقی آفریقانین بوتون ساحللرینده اؤز حاکمیتینی برقرار ائتمهیه چالیشیردی. ۱۸۲۴-جو ایلده مازروی سولالهسی مومباسا اوزرینده بؤیوک بریتانیانین پروتئکتوراتلیغینی قبول ائتدی. لاکین بۇ اونلارا کؤمک ائتمهدی. ۱۸۲۸-جی ایلده زانزیبار سلطانی مومباسایا حربی دونانما گؤندردی و مازرویلرین قوْشونلارینی مغلوب ائتدی. مۆحاریبه ۱۸۳۷-جی ایلدک داوام ائتدی و زانزیبار سلطانینین قلبهسی ایله نتیجهلهندی. مازروی عائلهسینین بوتون عضولری قول کیمی عومانا گؤندریلدی. ۱۸۴۶-جی ایلدهن باشلایاراق اولجه کنیانین دنیزکناری اراضیلرینده، سوْنرالار ایسه اؤلکهلرین داخیلی رایونلاریندا دا خریستیان میسسیونئرلر گؤرونمهیه باشلادی. ۱۸۷۰-جی ایلدهن باشلایاراق شرقی آفریقا آوروپا دؤولتلری، خصوصیله بؤیوک بریتانیا و آلمان آراسیندا موباریزه میدانینا چئوریلدی. ۱۸۸۶-جی ایلده شرقی آفریقانین بؤلوشدورولمهسینه دایر طرفلر آراسیندا باغلانمیش راضیلاشمایا اساساً ایندیکی کنیا اراضیسی بؤیوک بریتانیانین تأثیری آلتینا دوشدو. ۱۸۹۰-جی ایلده بؤیوک بریتانیا ایله آلمان باغلانمیش هئلقولاند موقاویلهسینه اساساً اینگیلیسلر هئلقولاند آداسینین قوزئی حیسهسینی آلمانا وئردیلر، بیرده آلمانین تانقانیکا (مۆعاصیر تانقانیکانین ماتئریک حیسهسی) اوزرینده حقوقونو تانیدی، اوزینده ایسه کنیا و تانزانیا اوزرینده اؤز حقوقونو تثبیت ائتدی. ۱۸۹۰-جی ایلده اینگیلیسلر کنیانین داخیلی مهسولدار توْرپاقلارینی منیمسهیهرک، بۇ اراضیلرده کؤچورولهن اهالیدن - «آغلاردان» عبارت کولونیالارین اساسینی قویدولار. آرتیق ۱۸۹۷–۱۹۰۱-جی ایللرده مومباسادان ویکتورییا گؤلونه قدر دمیریول و رابطه ختتلری چکیلدی. ۲۰-جی عصرین اوللرینده کنیانین ساحل اراضیلرینده ایسلام دینی یاییلماغا باشلادی. بیرینجی دونیا مۆحاریبهسی ایللرینده بریتانیانین حاکمیت اورقانلاری ۲۰۰ مین کنیالینی اوردویا سفربر ائتدیلر، انلاردان اساساً حربی یوکلرین داشینماسی اۆچون ایستیفاده ائدیردیلر، بونونلا یاناشی بیر نئچه مین کنیالی آفریقا آتیجیلارینین کرال کورپوسونون ترکیبینده دؤیوشچو کیمی آلمان قوْشونلارینین شرقی آفریقاداکی حربی عملیاتلاریندا ایشتیراک ائتمیشدیر. بؤیوک بریتانیانین موستملکهسی اوْلوب، ۱۲ دسامبر ۱۹۶۳-جی ایلده موستقیللیک قازانیب. شرقی آفریقانین دینامیک توسعه ائدن اؤلکهلریندن بیریدیر.
اهالیسی[دَییشدیر]
کنیانین ان بؤیوک ائتنیک قروپو کیکویولار اهالینین ۲۵٪-نی تشکیل ائدیر، باشکند نایروبی اطرافیندا یاشاییرلار و اننوی اولاراق اقتداری علینده ساخلایان قروپدور. لوهیالار اؤلکهنین ۲-جی بؤیوک ائتنیک قروپودور. قربی کنیادا اوقاندا سرحدلری اطرافیندا یاشاییرلار. لوولار اوکروه گؤلو (ویکتوریا گؤلو) اطرافیندا یاشاییرلار و ۳-جو بؤیوک ائتنیک قروپو تشکیل ائدیر. اوقاندا و تانزانیادا یاشایان خالقلارلا قوهومدورلار. سون واختلار بؤلگهده باش وئرهن مۆحاریبهلر لوولارین کیکویو اقتداری ایله تاریخی حسابلاشماسیندان عبارتدیر. کنیانین ۴-جو بؤیوک ائتنیک قروپو کالنژینلر بئشینجی ایسه کامبالاردیر. کامبالار اننوی اولاراق حربیده سؤز صاحبی رولدادیر. ۶-جی ان بؤیوک ائتنیک قروپ اوْلان کیسییلر اهالینین ۶٪-نی تشکیل ائدیر و سیاسی اولاراق لوولار کیمی کیکویو اقتدارینا قارشی بیر سیاست سرگیلییرلر.
تحصیل[دَییشدیر]
نایروبیدهکی (کنیا) کیاندا کوللجی. ۱۹۶۱-جی ایلده فعالیته باشلایاندا، کالج، عومومیتله، بؤلگهده موختلیف ایرقدن اوْلان قادینلارین بیرگه تحصیل آلدیغی یگانه مرکز ایدی. کالجین کند تصروفاتی ایختیصاصی اوزره وئردیی تحصیل قادینلار اۆچون چوْخ اهمیتلیدیر. بورادا تحصیل آلانلارین اکثریتی کندلی طبقهسینه منسوبدور.


text:
ماتیاس یاکوب اشلایدن
ماتیاس یاکوب اشلایدن (اینگیلیسجه: Matthias Jakob Schleiden) آلمانلی بیلیم اینسانی. ۵ آوریل ۱۸۰۴ تاریخینده دۆنیایا گؤز آچیب. ۷۷ ایل عومر ائلهییب و ۲۳ ژوئن ۱۸۸۱ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. ماتیاس یاکوب اشلایدن هایدلبرگ بیلیم یوردودا درس اوْخویوب.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Matthias Jakob Schleiden»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده ماتیاس یاکوب اشلایدن گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
خوی
خوی(Xoy) یا دا خوی شهری خوی بولگهسینین مركزی دیر. ۱۳۸۵-جی ایلینین نوفوس ساییسی اساسیندا بۇ شهرین ۱۸۱،۴۶۵ نفر [۲] و ۱۳۹۰-جی ایلین نوفوس ساییسی اساسیندا ۲۲۶،۷۶۰ نفر جمیعتی واریمیش. بۇ جمعیتله خوی شهری، اورمیه شهریندن سونرا غربی آذربایجان اوستانینین ۲-جی بویوک شهری دیر.
خویون، تهران شهری ایله ۷۸۰ کیلومتر و تبریز شهری ایله ۱۶۵ کیلومتر آراسی واردیر. بۇ شهر تورکیه نین وان بویوک شهری ایله ۱۲۰ کیلومتر آراسی واردیر و بۇ شهره ان یاخین شهر ساییلیر.
خوی شهری ایپک یولی اوستونده یئرلشمه سببی ایله دئمک اولار آذربایجان دا ان بویوک تمدونا صاحیبیمیش و چوخلو سفرنامه یازانلار خویون آبادانلیغیندان و یاشایش وضعیتیندن یازیبلار. ایپک یولی خویون ۲۵ کیلومتر باتی قوزئی اینده(شمال غربینده)، چالدیران بولگه سینه یاخین اوْلان قوردیک دره سی نین اطرافیندان گئچیر. بۇ یولون اوستونده اوْلان دره، «ده وه اوچان» دره سی آدلاندیریلمیش دیر. بۇ دره نین چوخ اوز آشاغی اولدوغو اۆچون ده وه لر(شتر) یوکلر ایله بیرلیکده یئنرکن آز قالسین اوچوماق حالینا گلیرلردی و بۇ اوزدن بۇ دوه نی «ده وه اوچان» آدلاندیمیش لار.
سوی، دیل و دین[دَییشدیر]
خوی شهرینین اهالیسی بوتونلوکده آذربایجان تورکلریندندیرلر و آذربایجان تورکجهسینده دانیشیلار. شهرین اهالیسی دین ساریدان موسلماندیرلار و مذهبلری شیعه دیر.
خوی شهرین آدی[دَییشدیر]
خوی شهرینی آدی "چوخور" دان توتولوبدور. خویلولار اوزلری بۇ شهره "خوی چوخورو" دئییرلر. بونا اساساً بۇ شهرین آدی تورکجه بیر کلیمهدن توتولوبدور.[۳][۴][۵] چوخلاری غرضلی اولاراق خویون آدین ائرمنی بیر سوزجوک و یا پهلوی رژیمینه خیدمت اۆچون اونو کوردجه یه و یا پهلوی دیلینه باغلاماغا چالیشیبلار.[۴] اورنک اۆچون محمد امین ریاحی خوی تاریخینده خوی شهرینین آدینی کوردجه آد کیمی گوسترمهگه چالیشیبدیر. بۇ یازی اساسیندا خوی شهرینین آدی کوردجه ده "دوز" سوزجوگو ایله ایلگیلیدیر، بونادا شهرین اطرافیندا دوز معدنلرینین اولماسین سند کیمین گتیریبلر. کورد دیلینده خِ یا دا پهلوی دیلینده ده خی سوزجوگو دوز معناسی وئریر. بۇ وجه تسمیهنین دوز اولماغیندا بویک شوبههلر وار.[۴] باشقا آراشدیریجیلارین نظرینه گوره خویون آدی قوی (قویون) لا ایلگیلیدیر.[۴]
هابئله محمد امین ریاحی اورین خوی شهرین کناریندا کی داغین آدین غرضلی و غیری علمی صورتده پهلوی دیلینه ربط وئریبدیر.[۴] اصلینده اورین بیر تورکجه سوزجوک اولاراق، بویوک و اژدها معناسی وئریر بۇ سوز ده دده قورقود کیتابینداندا ایشه آپاریلیبدیر.[۶][۷]
تاریخی[دَییشدیر]
خوی شهرینین قیدمتی ۳۰۰۰ ایل و بعضی دئییشلره گوره ۷۰۰۰ ایله قاییدیر. خوی شهری جوغرافیایی قونوم و موقعیتی سببی ایله، بیر چوخ ساواشلارا شاهید اولموش و بیر چوخ حکومتین سینیرلاریندا یئر آلمیشدیر. بۇ ساواشلاردان چالدیران، بیرینجی دونیا ساواشی و روسلارین ایشغالی و جیلوولوق اولایلاری(جریانلاری) ان اونملی لریندن دیر. خوی شهری ۱۰۰ ایله یاخین عثمانلی ایمپیراتورلوغو نون سینیرلاریندا یئرلشیبدیر.
خوی شهری حمداله مستوفی و نئچه بیر تاریخچی طرفیندن ایران تورکوستانی (ترکستان ایران) آدلاندیریلیب دیر.[۸] هابئله تیمور یازیر بۇ شهر ترکستان ایران آدلاناراق اهالی سی خطایی سوی و گوزل دیلر. کاتب چلبی عثمانلی مورخی، «خوی ازلدن ایرانین تورکوستانی دیر» یازاراق، تیمورون یازدیغینا دستک وئریب دیر. بو شهر صفویلر دونمینده آذربایجانین ان گوزل شهرلریندن بیری حساب اولونوردو و شاه اسماعیل صفوی اوز یایلاق کاخینی بۇ شهرده دوزلتمیشدیر. خوی همچینین قاجار حکومتی زامانی صفالی و یاشیللی اولماغی اساسیندا «دارالصفا» آدلانیرایمیش. بۇ شهر مشروطه دونمینده ده ایراندا تحرکات باخیمیندان 2 اینجی شهر ساییلیر ایدی.
آذربایجان میلّی حوکومتی دؤنمی[دَییشدیر]
۱۳۲۴ و ۱۳۲۵ اینجی شمسی ایللرده تبریز مرکزی و سید جعفر پیشهوری باشجیلیغی ایله قورولان آذربایجان میلّی حؤکومتی دونمینده، خوی بۇ حکومتین ان اونملی شهرلریندن بیری و بۇ حکومتین مرکزی بولگه سین دن ساییلیردی. داها سونرا باتی آذربایجان بولگه سی ۱۳۲۵ اینجی ایلده یارادیلدیقدان سونرا، خوی شهری بۇ بولگه نین شهرلریندن بیرینه داخیل اولور.
هاوا دوُرومو[دَییشدیر]
1986دان 1996-دک خوی شهرینین لاپ ایستی آیینین اورتالاما هاوا ایستیلیگی 31.83 درحه، یاغینتی اورتالاماسی ایلده 214.6 میلیمتر و اورتالاما هاوا ایستیلیگی ایلده 13.4 درجه ایدی. خوی شهرینین هاواسی اورمیهیه نیسبت داها ایستی و داها قوُرودور. بوُ دؤورهده اورتالاما بوُزلوق گونلری 112.2 ایدی. یئل سورعتی اورتالاماسی ثانیهده 2200 متر، روطوبت اورتالاماسی 59.36% ایدی.[۹]
دوغاسی(طبیعتی)[دَییشدیر]
خوی دورد طرفیدن اوجا داغلار ایله ایحاطه ائدیلمیش بیر بویوک چوخور بولگه ده یئر آلیب دیر. بۇ داغلار اورین، چیلّه خانا و گؤی داغلاری آدلاندیریلیب دیر. بیر آیری داغلیق دا ولدیان داغلیقلاری دیر. بۇ جوغرافیایی قونوم(موقعیت) ندن ایله، هاواسی یای دا ایستی و قیشدا دا چوخ سویوخ اولور. بۇ اوجا داغلارین اتگینده اوْلان گوزل دوغا و طبیعت منظره لری واردیر. بۇ طبیعت لردن، جهنم دره، قیریس دره سی، پئره، وار و پسک، قطور یولوندا اوْلان دوغال (طبیعی) ایستی سو، آلیشیخ ماغاراسی (علیشیخ غاری)و عسگرآباد داغلاری نی سایا بیلریک.
اۆرۆنلری(محصول لاری)[دَییشدیر]
اکین اورونلری[دَییشدیر]
خوی شهرینین تورپاغی، آذربایجانین تورپاقلارینین بیر چوخو کیمی، اکین اۆچون اویغون دور. هابئله بۇ شهردن گئچن «قودوخ بوغان» چایی و آغچایی و باشقا سو قایناقلاری نین بول اولدوغو اۆچون اکینچیلیخ داها دا چوخ یایقینلاشیب دیر. اکین اورونلری نین ان اونملی سیندن، «گونه باخان» توخومو، «کدو» توخومو و «بینه» نی سایا بیلریک. گونه باخان توخومو خوی شهرینین سمبل و سیمگه سی اولاراق تانینیر و بوتون آذربایجان و حتی ایران شهرلری آراسیندا یالنیز خوی شهرینده سادجه توخوم آلیش وئریشی اۆچون «توخوم مئیدانی» واردیر.
خویون بال و سوت اورونلری ده مشهوردور. سون زامانلاردا خویون بالی تهران کیمی بیر چوخ شهرلرده ساتیلیر.
ال اورونلری[دَییشدیر]
خویون ماهی طرح لی فرشی یونسکو دا ثبت اولونوب دور.بو شهرین پیچاقی کی اؤنا سوموک دسته دئیرلرده اؤنون آیری ال اورونلریندن ساییلیر.
معدنلر[دَییشدیر]
خویون مرمر داش معدن لری چوخ مشهور دور و «خوی داشی» تبریز، شیراز، ایصفاهان و تهران کیمی ایرانین بیر چوخ شهرینده تاپیلا بولر. خوی دا «دوز»، «داش کومور»، «میس» و «قیزیل» معدنلری ده واردیر.
صنعتی اورونلر[دَییشدیر]
خویون صنعتی شهرجیگی خوی-سالماس یولوندا دیر. نیروگاه، سیمان کرخاناسی، ایکی اوزلو شوشه کرخاناسی و ایزوقام کرخاناسی خوی دا اوْلان ان اونملی کرخانالاردان ساییلیر.
مریضخانالار[دَییشدیر]
خویون بیماریستانلاری «شهید مدنی» و «قمر بنیهاشم» دیر. شهید مدنی بیماریستانی ۱۳۰۰ده ۱۲۵ ثابیت تخت ظرفیتی ایله قوُرولوبدور. ایندیلیکده ۷۳ تخت ایله ایشلهییر. بیماریستاندا اوْلان تخصّوصلار بوُنلار دیر: داخلی، نورولوژو، CCU. قمر بنی هاشم بیماریستانی ۱۳۴۹دا ۳۵۰ ثابیت تخت ظرفیتی ایله قوُرولوبدور. ایندیلیکده ۲۰۵ تخت ایله ایشلهییر. بوُ بیماریستاندا اوْلان تخصّوصلار بوُنلار دیر: جرّاحلیق، قادینلار، اوُشاقلار، گؤز طبیبلیگی، قوُلاق-بوغاز-بوُرون، اورتوپِدی، اورولوژو، چاغالار.[۱۰]
خوی دا آیت الله خویی آدلی بیماریستان، ۱۳۷۵ اینجی ایلده تیکیلمه یه باشلائدیلمیش و هله ده باشا چاتمامیشدیر. خویون فنایی پارکی و ولیعصر شهرکی نین آراسیندا یئر آلان بۇ بیماریستان، آیت الله خویی، موسلمانلارین خوی کوکنلی اوْلان بویوک عالیمی، نین آدی نی داشییر. بۇ بیماریستانین ۵۱۵ تختلی اولماسی پیلانلانیب دیر.
داشیماجیلیغی[دَییشدیر]
ترمینالی[دَییشدیر]
خوی اون شهرلر آراسی سردار شهید درستی آدلی ترمینالی ۱۳۸۷اینجی ایلده آچیلیبدیر. آشاغی داکی سفلر دوزنلی اولاراق هر گون واردیر:
هاوا لیمانی(فرودگاهی)[دَییشدیر]
خوی هاوالیمانی باتی آذربایجان بولگه سینین ایکینجی هاوالیمانی اولاراق ۱۳۸۳-نجو ایلده ایشه باشلادیلمیشدیر. بۇ هاوالیمانی سون زامانلاردا، اوزللیکله تورکیه سینیر قاپیسی آچیلدیقدان سونرا، داها چوخ ایلگی(توجه) گوروبدور. ایندی کی دوروم دا تهران دان شنبه و یکشنبه گونلری ساعات ۶:۱۰ خویا دوغرو اوچوش اولونور. خوی دان ایسه، همین گونلر ساعات ۸:۱۰ دا تهرانا دوغرو اوچوش اولونور. چرشنبه گونلری ده ساعات ۱۶:۱۰ تهران دان اوچاق قالخیر و ۱۸:۱۰ دا دا خوی دان تهرانا دوغرو اوچوش اولونور. گلجک ده خوی دان نجف و کربلا اوچوشلارینین قالخماسی پیلانلانیر.
دمیر یول دوراغی[دَییشدیر]
تهران مسیرینده اوْلان دمیر یولو خوی و سالماس آراسیندا اوْلان قره تپه بولگه سیندن گئچرکن، رازی سینیر قاپیسین دان گئچیب و اوردان دا توریکه یه دوغرو یولونا دوام ائدیر. ۱۳۸۰-نجی ایلده تهران-آنکارا قاطاری یولا دوشوبدور. بۇ قطار چرشنبه ساعات ۲۲:۱۵ ده تهران دان آنکارایا دوغرو یولا دوشور. دوشنبه گئجه تبریزدن یولا دوشوب و سه شنبه سحرچاغی وان شهرینه یئتیشیر. وان ایسکله سینده، یولجولار واپور(یولجو گمی سی) ایله وان گؤلو اوزریندن گئچیرلر و تات وان شهرینه یئتیشیرلر. تات وان دان دا آنکارا قاطاری نا مینیب و یوللارینا دوام ائدیرلر و سونوندا، شنبه گونو ساعات ۱۰:۰۰ دا آنکارایا یئتیشمیش اولورلار.
شهر ایچی داشیماجیلیغی[دَییشدیر]
۱۳۷۰-نجی شمسی ایلینده ۹ اوتوبوس و ۱۱ مینی بوس لا ایشه باشلییان داشیماجیلیق سیستمی، گونوموزده ۸۸ اوتوبوس و ۱۱۷ مینی بوس ایله، ۳۵ خط قالیبینده شهر اهالی سینه خیدمت ائدیر.
ترانزیت یولو[دَییشدیر]
خوی شهری ایپک یولی اوستونده یئرلشمک اۆچون تورکیه مملکتینه ان یاخین شهرلردندیر. خوی شهریله وان شهرینین آراسیندا (تورکیه ده یئرلشن ان یاخین شهر) اوتوموبیلله بیر ساعاتلیق یول وار. 2006 اینجی ایلده، ایرانلا تورکیهلی هئیتلری آراسیندا، کئچیلرین دانیشیقلار اساسیندا یول وضعیتلری آراشدیریلدی و اوبیری مرزی بازارچهلرین فاصیلهلری وان شهریندن اوزاق اولدوغونا گوره، 26/01/1390 تاریخده رازی مرزی ایران و تورکیه مقامات ایله آچیلمیشدیر.
گؤرمهلی و تاریخی یئرلر[دَییشدیر]
هتل لر[دَییشدیر]
- ثمین هتلی، اوچ اولدوزلو
- زمرد هتلی، ایکی اولدوزلو
- جهانگردی مهمانسرا سی
بازارلار و آلیش وئریش مرکزلری[دَییشدیر]
- تاریخی اوست اورتولو بازار
- سؽنؽر بازاری (مرزی بازار)
- شمس آلیش وئریش مرکزی (آ.وِ.مِ)
- فرشاد پاساژی
- شهرداری پاساژی
- اسکان پاساژی
جشنواره و فئستیوال لار[دَییشدیر]
گونه باخان فئستیوالی[دَییشدیر]
خوی شهرین ان اونملی اکین محصول لاریندان بیری «گونه باخان توخومو» و  > دور. نئجه کی بوتون آذربایجان و حتی ایران شهرلری آراسیندا، یالنیز خوی شهرینده «توخوم مئیدانی»، توخوم آلیش وئریشی اۆچون واردیر. بۇ ندنله ۱۳۹۳-جو ایلدن خوی دا «گونه باخان» فئستیوالی یایین آخیرلاریندا، شهریور آییندا قورولور.
میلتلر آراسی(بین المللی) شمس تبریزی کنگره سی[دَییشدیر]
بو کنگره شمس تبریزی مقبره سینده هر ایل قورولور و بیر چوخ شاعیر، یازار و آراشدیرماجی(مۆحقیق) ایراندان، آذربایجان جومهوری سیندن، تورکیه دن و باشقا اؤلکه لردن قاتیلیرلار.
خوی کابابی[دَییشدیر]
بوتون تورک شهرلرینه تای، خوی شهرینین ده اوزون زامانلاردان بری اصلی ییجک لریندن بیری کاباب دیر. خویون قدیم اوست اؤرتولو بازاریندا اوْلان حاج علی کابابی چوخ مشهور دور و چوخلو یولجولار بۇ کبابین دادینی آلمادان شهری ترک ائدمیرلر.
آدلیم لار[دَییشدیر]
سید ابوالقاسم خویی: موعاصیر ایرانین بویوک مجتهدلریندندیر.
شهاب الدین خویی: 6 و 7جی عصرین بؤیوک دانشمندلریندن.
، اخی اَورَن: قونیهده اخیان فیرقهسینین رهبرلریندن.
قارداشلیق[دَییشدیر]
شکیللر[دَییشدیر]
خاریجی کئچیدلر[دَییشدیر]
- رسمی دؤولت سایتی - فارسجا
- خوی یون بلهدییه سایتی Archived 2009-07-22 at the Wayback Machine. - فارسجا
- خوی آزاد اونیوئرسیتئتی - فارسجا
- دؤنیا , آذربایجان و خوی خبرلری Archived 2012-09-04 at the Wayback Machine. - فارسجا
قایناقلار[دَییشدیر]
سوغاتی های آذربایجان غربی
- ↑ https://www.amar.org.ir/english
- ↑ ایرانین آمار مرکزی، ۱۳۸۵-جی ایلین نوفوس سایی سی
- ↑ سازمان میراث فرهنگی و گردشگری، سایت تخصصی میراث فرهنگی و گردشگری، خوی. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2011-09-12. یوْخلانیلیب2013-01-14.
- ↑ ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ ۴٫۳ ۴٫۴ تاریخچه خوی-- پايگاه اينترنتي شهرداري خوي. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2012-09-29. یوْخلانیلیب2012-10-01.
- ↑ موسسه آموزش عالی غیردولتی-غیرانتفاعی علامه خویی[دائمی اولو باغلانتیلی]
- ↑ هئیت کوهنوردی سردرود[دائمی اولو باغلانتیلی]
- ↑ سفر[دائمی اولو باغلانتیلی]
- ↑ http://www.xoy.ir/815-khve-trkstan-aeran-....html[دائمی اولو باغلانتیلی]
- ↑ با توجه به اينكه در طول دورة آماري 1986 لغايت 1996 متوسط درجه حرارت گرمترين ماه 83/31 درجه سانتيگراد و ميانگين بارندگي سالانه 6/214 ميليمتر و ميانگين دماي متوسط سالانه 4/13 درجه سانتيگراد بوده است. اقليم شهر خوي نسبت به اروميه خشكتر و گرمتر ميباشد.ميانگين روزهاي يخبندان در طي اين دورة آماري 2/112 روز ميباشد و متوسط سۆرعت وزش باد 2200 متر بر ثانيه و ميزان متوسط رطوبت طي اين دورة آماري 36/59 درصد ميباشد. Archived 2012-04-22 at the Wayback Machine..
- ↑ مشخصات بیمارستانهای استان آذربایجان غربی. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2017-04-30. یوْخلانیلیب2014-09-05.


text:
`علی اکبر صالحی` نتیجهلر
خبرلر [315]
- آذربایجاندان ایرانا: سوروملو اولون!
- محمد علینین طرح و تابلولاری تخمیناً بیر میلیون دلارا ساتیلدی
- ایراندا سامسونگ و الجی محصوللارینین وارداتی قاداغان ائدیلدی
- آذربایجانلی آکتیویست اکبر آزاد مرخصییه گؤندریلدی
- باخان آکار، ژنرال حسنوولا گؤروشدو
- ایران: شانگهای تشکیلاتینا عضولوک اؤنوندهکی سیاسی انگللر قالخدی
- شمخانی: ایرانا قارشی سلاحلی مبارزه ائدنلر عراق کورد بؤلگهسینده قالیر
- آذربایجانلی آکتیویست اکبر آزاد گؤزآلتینا آلیندی
- ایلهام علی یئو و امانوئل ماکرون آراسیندا تلفون دانیشغی اولوب
- ایراندا رئیسی دؤنمی باشلادی
- تبریزده گؤزآلتینا آلینان تورک آکتیویست تهرانا گؤندریلدی
- آذربایجان و روسیا پرزیدنتلری بولگهدهکی وضعیتی موذاکیره ائدیبلر
- جمهور باشقانی اردوغان مالزی-نین تیجارت ناظیرینی قبول ائدیب
- دوبیده پاتلاما
- ربیعی: سابوتاژ اولدوغونو دوغرولامیشدیق
- اعتصابا قاتیلانلارین ساییسی آرتدی
- خامنهای، حرام اعلان ائتمهیه چاغیردی
- مطهریدن ترامپا قارشی سوءقصد چاغریسی
- عراق کورد بؤلگهسل ادارهسی و تورکمن جبههسیندن سؤزده خاطره تمبری آچیقلاماسی
- ایلهام علی یئو تورکیه بؤیوک میللت مجلیسینین نماینده هئیتینی قبول ائدیب
- مهربان علی یئوا رسمی “اینستاگرام” صحیفهسینده جبراییل رایونوندان گؤرونتولر پایلاشیب
- الهام علی یئو“حربی وضعیت اعلان ائدیلمهسی حاقیندا” فرمان ایمضالاییب
- حیدر علی یئو مرکزیندن تورکیه-یه دستک
- آذربایجان پرزیدنتی: "شوشا شهری ایشغالدان آزاد ائدیلیب"
- پرزیدنت الهام علی یئو مولود چاووش اوغلونا "دوستلوق" نشانی تقدیم ائتدی
- آذربایجان پرزیدنتی الهام علی یئو ایشغالدان آزاد ائدیلن بؤلگهده
- شوشا شهری ایشغالدان آزاد ائدیلیب
- آذربایجان پرزیدنتی الهام علی یئو ت.ر.ت-یه موصاحیبه وئریب


text:
پاریسن ژرمن فوتبول کولوبو
پاریس سن ژرمن ( Paris Saint-Germain) فوتبال کلوبو اولور.پاریس شهری فرانسه ده.
1970جی ایل 12 اوت آییندا «Paris FC» و «Stade Saint-Germain» کولوبلارین بیرلشمسیندن قورولدو.1974 دن بوتون فرانسه نین دسته بیر لیقاسیندا اوْلوب.6 دفعه شامپیونلوقو قازانیب.
90 جی اون ایلده بۇ کلوب دویناین لاب یاخشی کولوبو تانینیدی .میللتلر آراسیندا فوتبال تاریخ و آمار فدراسیونو بۇ ایللر پاریسن ژرمنی بیرینجی بیلندیریب.
بو کولوب اۆچون آیدمان ائوی (Parc des princes) پارک دپرنس آدلانیر.پارک دپرنس فرانسه اؤلکه سینده اۆچونجو اولور
قایناقلاردَییشدیر
فارسیجا ویکی پدیا [۱]


text:
رابرت قریوز
رابرت قریوز (اینگیلیسجه: Robert Graves) بریتانیالی شاعیر، رومانچی و یازیچی - .۲۴ ژولای ۱۸۹۵ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. ۹۰ ایل عومر ائلهییب و ۰۷ دسامبر ۱۹۸۵ میلادی تاریخیندا وفات ائدیب. اوْ، اثرلرینی اینگیلیس دیلینده یازیب.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Robert Graves»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده رابرت قریوز گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
لور دیلی
لورجا (لورجا: لری، لوری، Lori,Luri)، ایران، عراق، عمان اؤلکهلرینده دانیشیلان، هیند-اوروپا دیل عائیلهسینه منسوب بیر دیلدیر. هیند-اوروپا دیل عائیلهسینین بیر قولو اولان هیند-ایران دیل عائیلهسینین ایران دیللرینه باغلیدیر. سیا دونیا حقاییق کیتابینا گؤره، دونیا دا ۸ میلیونا یاخین آدامین آنا دیلی لورجادیر و توپلامدا، ۹ میلیون نفر بو دیلده دانیشماغی باشاریر. ایرانین لوریستان ، چارماحال و بختیاری، کهگیلویه و بویراحمد اوستانلارینین چوخونلوغو لور دیلار و لور دیلینه دانیشیرلار، همچنین خوزیستان اوستانیندا دا لورلار، عربلردن سونرا خوزستان اوستانینین ایکینجی بؤیوک خالقی سایا گلیرلر، هابئله لور دیلی ایصفاهان، فارس، بوشئهر، ایلام اوستانی، همدان اوستانی، مرکزی اوستانی و قزوین اوستانی اوستانلاریندا آزینلیقجا دانیشیلان بیر دیل دیر. همچنین لور دیلی عیراق و عمان اراضیلرینده یاییلمیش دیلدیر و لورلار بو ایکی اؤلکهده ده آزینلیقدا یاشاییرلار.
لهجه لر و دیالئکتلردَییشدیر
- بختییاری دیالئکتی
- لکی دیالئکتی
- لوری مینجایی دیالئکتی
- لوری جنوبی دیالئکتی
- کومزاری لهجهسی
- بروجئرد لهجهسی
- خوررمآوا لهجه سی
- ممهسنی لهجه سی
- سیلاخور لهجه سی
- پوشتکوه لهجه سی
- کهگیلویه لهجه سی
- بویر احمد لهجه سی
- دشتی لهجه سی
- چرامی-بابوئی لهجه سی
- طیبی-بهمئی لهجه سی[۸]
سوزلر موقاییسهسیدَییشدیر
آذربایجان تورکجهسی لور دیلی آذربایجان تورکجهسی لور دیلی قارپیز شومی گئجه شوو قارتال دال قوزو وه رک آتا بووه آنا دا/دالئکه قوچ قورچ دیش دئنو گوز یاشاردیجی آسئر کیرپی ژئژو چای قئلال قارین ائشکه م اوغلان کور قیز دوختئر یئل بای سو اوو قادین زئینا که کلیک کوک
قایناقلاردَییشدیر
- ↑ Northern Luri at Ethnologue (18th ed., 2015)
- ↑ Historical Dictionary of Iraq. Scarecrow Press (7 November 2013).
- ↑ Najm S. Mehdi, al-Fayli, Stockholm 2001.
- ↑ Faylee Archive - الارشيف الفيلي.
- ↑ Black-Michaud, J. (1974). «An Ethnographic and Ecological Survey of Luristan, Western Persia: Modernization in a Nomadic Pastoral Society. Middle Eastern Studies, 10(2), 210–228».
- ↑ Shoup, J.A.2011.Ethnic Groups of Africa and the Middle East: An Encyclopedia.ABC-CLIO, Incorporated. p.177
- ↑ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, eds. (2017). "Luric". Glottolog 3.0. Jena, Germany: Max Planck Institute for the Science of Human History.
- ↑ ويکي پديا


text:
ائل اوبا – محمد حنیفه جنابلاری احوالاتدان خبر توتدوقدا قارداشی حسینین خدمتینه گلیب « قارداش ، منیم یانیمدا سن هامیدان عزیزسن» دئدی :
« سنی هامیدان آرتیق سئویرم . سندن باشقا بیر کیمسه منیم نصیحتیمه لایق دئییلدیر. معاویه اوغلو یزیده بیعت ائتمه ییب شهرلردن چیخ.
ائلچیلر وسیله سی ایله خالقی اؤزونه چاغیر. اگر خالق سنه بیعت ائدرسه تانریا شکر ائدرسن ، یوخسا آللاه دینینی و عقلینی آزالتمایاجاقدیر.
قورخورام بیر شهره یا خود اؤلکه یه گئده سن جمعیتین بیر تعدادی سنین لهینه باشقا بیر تعدادی ایسه علیهینه اولا نتیجه ده توققوشما باش وئره.
سن ایسه غرضلرین بیرینجی نشانی اولاسان. و بئله لیکله اؤزونه آتا – آناسینا گؤره ان یاخشی شخصین قانی باتا .امام حسین علیه السلام « قارداش مدینه دن گئدیرم » دئدی.
محمد حنیفه عرض ائتدی: مکه ده دوش . شرایط ال وئریشلی اولارسا اوردا یئرلش یوخسا چیخ دوزلره و داغلارا و او قدر بیر اؤلکه دن باشقا بیر اؤلکه یه گئتگیلن خالق سنین نظرینی بیلسین. بئله بیر حالدا یقین کی نظرین دوز عزمین ایسه گؤجلو اولاجاقدیر.
ایشدن خبرسیز قالمازسان ایشلر سنه چتینلیک تؤرتمیه جکدیر.
امام حسین علیه السلام بویوردو: مهربانلیقلا منه نصیحت ائتدین قارداشیم نظرینین مؤحکم و اوغورلو اولدوغونا امید ائدیرم .
قایناق : کربلا ماجراسی ، روایت : ابو مخنف لوط بن یحیاداندیر ، نشر ائدن : اسلامی تبلیغات تشکیلاتی ، تدقیقاتچی : شیخ محمد هادی یوسفی ، چئویرن : شیخ عباس امامی کرکوکلو ، دیجیتال یاییمجیلیک : ائل اوبا


text:
آران 1
آران 1 : تورکجه تورکجه
[آد،صفت]
یایلاق یئرلره گؤره آلچاق و ایستی اوْلان یئرلر، «بایاتی: عزیزیم یاز آراندا.قیش داغدا یاز آراندا.بیرجه کلمه سؤزوم وار.یارینان اؤز آرامدا» (فا:منطقه گرمسیر). aran
(تا) سال، تابوُت. {آران سؤزو توٌرک ائللری آراسیندا چوخ مختلف شکیللرده ایشلنمکدهدیر، بو کلمه¬نین، توٌرکمنلرده اوْرانژی، قاراقالپاقلار داخلینده اوْرانشی، و قیْپجاق سوْیلاریندان اوْلان اوْران سؤزلریله یاخینلیقلاری وار، بو کلمه بیر سیرا یئر آدلاریندادا اؤزونو گؤستریر: «پایتاکاران: پایتاک +آران (قدیم آلبان ولایتینده بیر بؤلگه آدی،بو گوٌنکو موغان لنکران وآستارا)، ارونق (آرانیق)، و آذربایجاندا چوخلو کند آدلاری، هشتَری¬ده یایلاق آدی؛ بیر زامانلار آران سؤزو آذربایجانین قاراباغ بؤلگهسینه دئییلیب»؛ کؤک باخیمیندان: آر سؤزو یئر سؤزجوک ایله یاخینلیغی وار،و ارمک سؤز ایله ایلگیلی اوْلاراق اریلن و واریلان یئری گؤسته¬ریر بو باخیمیدان گؤزل و اوْتلاقلی یئری و دوٌزلوگو گؤسته¬ریر؛ (آران کلمهسی اَرَن سؤزویله قاریشیلمامالیدیر)؛ ت: آخوُر، آت طوله¬سی؛ سن:
دوُزاق.
گئنیش آلان،ایلیملی و آز ایستی هاوالی یئر؛ باخ: آرا،آرین}.
آران2aran(اؤزل آد) کاشان¬دا بخش وکرج، نهاوند ده کند آدی