text:
ایکبانا
ایکبانا ("ایکی" – حیات ، جانلی ، "بانا" – گول لر) – کسیلمیش گؤل لردن کومپوزیسیالار () یاراتماقدان ایعبارت عنعنوی ژاپون صنعتی.
تاریخی[دَییشدیر]
۱۵. یوز ایلده ژاپونیادا میدانا گلمیش ایکبانا صنعتی اول دینی کاراکترلی اولونموش و الله لارا هدیه داشیمیشدیر.
3 مشهور ایکبانا مکتبی واردیر. ایکنوبو ، اوخارا ، سوقئچو.
ایکبانا استیل لری : ریککا ، سیوککا ، ناقیر ، (دیگر آدی خیکا) ، تیابانا (موریبانا) ، دزییوکا
شکیل لر[دَییشدیر]
داخلی کئچیدلر[دَییشدیر]
خاریجی کئچیدلر[دَییشدیر]
- ایکبانا تاریخی - روسجا Archived 2016-03-04 at the Wayback Machine.


c: text/html

text:
حجاز
حجاز عربیستان یاریم آداسینین باتی طرفینده یئرلشن بیر منطقه دیر. بو منطقهده مکه و مدینه شهرلری یئرلشیب و ایسلام کولتورونده اؤنملی بیر یئردیر. حجازین معناسی یعنی "آرایئر یادا آرادا قالمیش بیر یئر". حاجز یانی ایکی یئرین آراسی. بو یئر داغلیقدیر و تهامه(غور) و نجد چؤللرینی آییریبدیر. تهامه قیزیل دنیز ساحیلی و نجد عربیستان ایچره بیر یئردی.
قورولوق و سوسوزدور. ایسلام چاغیندا تکجه مدینه، مکه و خیبر و طائف یاشام یئرلری ایدیلر. یاشیل و سولو یئرلری آزدیر. بوگون حجاز، عربسیتاندا ان یاخشی و یاشاملی یئردیر.
قوزئی طرفی فیلیسطین، گونئی طرفی یمنین عسیر چؤلو، باتی طرفی قیزیل دنیز ساحیلی (تهامه) و دوغو طرفی شمر، نجد و برالشام چؤللریدیر. تهامه قیزیل دنیز ساحیلینده اونون باشلانیشیدیر. تهامه داشلیق بیر چؤلدور. بطلمیوس یازیلاریندا تهامه، آرابیا پتریا (داشلیق عرب یئری) آدلانمیشدیر.
قایناق[دَییشدیر]
فارسجا ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«حجاز»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۱۶ بهمن ۱۳۹۵ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
سلوکیلر ایمپیراتورلوغو
سلوکیلر ایمپیراتورلوغو (اینگیلیسجه: Seleucid Empire, فارسجا: سلوکیان ، عربجه: سلوقيون ، فرانسهجه: Séleucides , آلمانجا: Seleukidenreich , ایتالیاجا: Impero seleucide , روسجا: ГocyдapcTBo CeлeBkидoB) آسیادا بیر اسکی دؤولت؛ و یونان دیلی رسمی دیلیدی. سلوکیلر ایمپیراتورلوغو ۳۱۲ میلاددان اؤنجه قۇرولدو و ۶۳ میلاددان اؤنجه داغیلدی.
تاریخچهسیدَییشدیر
الکساندر کبیر(اسکندر مقدونی) فتوحاتی آسیادا و اروپادا اونون اولوموندن سونرا چونکی واریثی یوخودو اونون فاتح ژنراللارینین آراسیندا کی اولاری دیادوخوی آدیلا تانیاردیلار بولوشوندی.
گؤرونتولردَییشدیر
اسکندردن سونرادَییشدیر
اسکندر اؤلن واختی اونون هچ بیر واریثی یوخیدی، و اونون اوشاغی هله ننسینین قارنیندا ایدی و دونیایه گلمهمیشدی. حؤکومتین بؤیۆکلری ائلیه بیلمدیلر کی بیر مؤحکم واریث تاپالار و بیر مودتدن سونرا اونون حؤکومتی ژنراللارین آراسیندا بؤلوندو، بو بؤلمهلر بو قرارداندی:
- ایران، شامات، اورشلیم و باختر سلوکیلر حؤکومتینین عنوانیندا قورولدو.
- مصر حؤکومتی بطلمیوسیلر حاکیملرینین الینین آلتیندا تشکیل تاپدی.
- تراکیاییلر یا تراسیلر بسفر بوغازیندا تشکیل اولوندو.
- مقدونیه و سونرالار اپیروس، آتن و اسپارتا حؤکومتلری بوگونکو یونان و مقدونیه اؤلکهلرینین توپراقلاریندا قورولدو.
بیرده باخدَییشدیر
قایناقلاردَییشدیر
- اینگلیسیجه ویکیپدیا


text:
راکتیار و شریک جرملرنینگ تاریخ و مردم هیچ قچان اونوت مه یدی!
- رده: اۉزبېکچه بۉلیمی
- نویسنده: افغانستان همبستگی حزبی
- منتشر شده در چهارشنبه، 07 میزان 1395
امریکا باسقینچ دولتی و نوکرلری گلبدین لاشه سینی «صلح» آتی بیلن ینه بیر مرتبه دردلی مظلوم ملتگه اونینگ ظلمینی قبول قیلدیریش اوچون اینتیلماقده. کوپینچه گلبدینلر اوشبو دولت نینگ اینگ دالزرب مهره لریدن بولگن ینه هم باسقینچلر ایچکی ساتیلگن لر بیلن بیرگه اوشبو نفرتلنگن میتیدن فایده لنیب زوال یولینی آلگن نی صفتلب جنایت عمللری اوچون خذمتگه آله دی.
ع و غ دولتی نقد پول، بنالر، دولتی اداره لر، قضایی امانلیک و باشقه امتیازلرنی گلبدین جنایتکارگه بغیشله گن. همده بیرلشکن ملتلر نینگ قاره لستیدن اۉچیریش اوچون اینتیلماقده. راکتیار نینگ هم فکرلریدن شکللنگن دولتدن بودن آرتیق امیدوار بۉلیش لازیم ایمس. خلقی، پرچمی و تنظیمی جنایتکارلری نیچه ییل آلدین معافیت سندنی پارلمان گه تصویب ایتیب میلیونلرچه قربانلیک لر قانینی بیر-بیراویگه بغیشله دی. ایندی ینه بیر جانی بو گروه گه اضافه بۉلگنیده قیسی بیر قیینچیلیک کۉرمه یدی. قضایی امانلیک بېریش گلبدین و یمان آت چیقارگن حزبیگه کته خیانت سنله دی. بولر باره سیده محاکمه قیلیش حقی و تصمیم آلیش فقط گینه مظلم کیشیلرنی حقی دیر. بیرلشگن ملتلر و باسقینچلر اینگ آلوده و تاش یورک قاتللرینی قاره لستی دن یۉق قیلسه لر. بیراق گلبدین، قطب الدین هلال، غیرت بهیر، قدیرکریاب، هارون زرغون، کریم امین آدمخوار اسلام حزبی نینگ باشقه آدمکش لری نینگ هیچ بیر کوچ تاپیلمس تاریخ ایسده لیگیدن یۉق قیلسه لر. بیرکون کېلیب، گلبدین تنظیمی و طالبی گناه کار شریک لری بیلن بیرگه بنگله دیشلیک همجنسلری کبی کیشلر محکمه سیگه جزالش اوچون محکوم بۉلسه لر.
استعمارچی دولتلر اینیقسه امریکا و برتانیا همپیمانلری عرب، پاکستانلیک و ایرانلیک لرنی بنیادگرا و آدمکش حزبلر نینگ اچیق تاریخی بیلی قیلگن دست نشانده عنصرلرینی مده لنگن غده کبی اسرب کیره ک بۉلگنده نقشلری و هدفلرینی ادا ایتیش اوچون فرمان صادر ایته دی. بوگون باسقینچ دولتلر «تینچلیک پروسه سیگه قوشیلیش» آتیده گی پروسه گه گلبدین کته ترتیریب ملتگه تحمیل قیلیشنی ایسته یدی. لیکن نیمه بیر شبه قالگن یوق که امریکا نینگ یلغان «اوریش» اوشبو مزدور نازدانه لری مینم «صلح» ادعا قیلیشی رزیلیک الدش دیر بونی ارقه سیده خونریزلیکدن باشقه ارمغانی بولمگنیگه هیچ بیر شبه قالگن ایمس. همده بیزنینگ دردلی مظلوم مردمی میزنینگ بوندن آرتیق اوشبو ملی خاینلردن شکلنگن دولتنی کوتمه یدی. خلیلی، سیاف، دوستم، عطا، عبدالله و باشقه کابل جنایتچیلر مصون بولیب حکمران لیق قیله دی. راکیت یار ایناغه لری و جرم شریکلری اوشبو دربارگه اوزنی حقلی بیله دی.
«افغانستان همبستگی حزبی» دردلی مردملرنی همیشه تاووشی بولگن. اولکه نینگ برچه دردلی و پیشرو کوچلرگه سېس چیقاریب، ملی خاینلر جمله دن گلبدین و جرم شریک لریگه قرشی تورمسک! افغانسان قان توکیلیش، قیرشاولیک و دهشت وحشتدن قویی بیریلمه یدی. بیزنینگ جیملیگیمیز، ظالم لر راکتیار کبی لرنی هارتر قیلیب، بیزدن سونگی نسللر هم ظالم لر ظلمینی و اسراتینی کوتریشی کوتیله دی.
افغانستان همبستگی حزبی
1395میزان آیی نینگ بیرینچی کونی – میلادی سپتامبر آیی


text:
اوکاوانقو چایی
اوکاوانقو چایی (اینگیلیسجه: Okavango River، فارسجا: رود اوکاوانگو ، آلمانجا: Okavango ، ایتالیاجا: Okavango ، عربجه: نهر أكفانجو ، روسجا: OkaBaHro (peka)) آنگولا اؤلکهسینده یئرلشن بیر چای. اۇزونلوغو۱۷۰۰ کیلومتر دیر. بۇ گۆن اوکاوانقو چاییندان ثانییهده ۴۷۵ متر مکعب سۇ آخیر.
بیرده باخ[دَییشدیر]
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده اوکاوانقو چایی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Okavango River»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
روسیا آمریکا محصوللارینا محدودیتلر گتیریلهجک
روسیا ایقتیصادی قالخینما باخانی ماکسیم اورشکین، ایدخال پولاد و آلومینیوما علاوه گؤمروک تعریفهسی تطبیق ائتمهسی سببی ایله، آمریکا محصوللارینا محدودیتلر گتیریلهجگینی دئییب
روسیا ایقتیصادی قالخینما باخانی ماکسیم اورشکین، ایدخال پولاد و آلومینیوما علاوه گؤمروک تعریفهسی تطبیق ائتمهسی سببی ایله، آمریکا محصوللارینا محدودیتلر گتیریلهجگینی دئییب.
ماکسیم اورشکین، باشکند موسکوادا ژورنالیستلره آچیقلامادا، آمریکانین علاوه گؤمروک تعریفهلر یولویلا قوروماچی تدبیرلر آلماغی داوام ائتدیرمهسی و روسیانین یاشادیغی ایتکیلری تلافی ائتممهسی سببیله، دونیا تیجارت تشکیلاتی (دتؤ) یانینداکی حاقلاریندان ایستیفاده ائدهجکلرینی دئییب.
بو چرچیوهده قیسا بیر مدت ایچریسینده آمریکایا یؤنهلیک بیر سیرا تدبیر آلیناجاغینی قئید ائدن اورشکین،
"آمریکادان ایدخال ائدیلن و روسیادا یئرلشدیرمهسی اولان محصوللارا قارشی محدودلاشدیریجی تدبیرلر گؤرجگیک. سؤزوگئدن تدبیرلر روسیانین ماکرو ایقتیصادی قورولوشوندا منفی تأثیر یاراتمایاجاق." دئدی.
آمریکا، آرالاریندا روسیانین دا اولدوغو چوخ سایدا اؤلکهدن ایدخال ائدیلن پولاد و آلومینیوما سیراسی ایله یوزده 25 و یوزده 10 گؤمروک تعریفه تطبیق ائدجگینی آچیقلامیشدی.
روسیا، کئچن آی دونیا تیجارت تشکیلاتینه ائتدیگی معلوماتدا، آمریکانین علاوه گؤمروک تعریفه قرارینا جواب تدبیرلری کیمی تخمینن 550 میلیون دولارلیق آمریکا محصوللارینا علاوه گؤمروک تعریفه تطبیق اولوناجاغینی بیلدیرمیشدی.
ایلگیلیلی خبرلر
تورکیهنین دونیا صادراتینداکی پایی یوزده بیری آشدی
"آرتیق تورک محصوللاری دونیانین دؤرد بیر یانینا صادر ائدیلیر. بو اوغور تورکیهنین"
تورکیه ایله آذربایجان آراسیندا طبیعی گاز تیجارت آنلاشماسی
"تورکیه، باشاریلی بیر انرژی دیپلوماسیسی ایجرا ائدرک دونیانین جدی بیر عرضه بحرانییلا قارشیلاشدیغی دؤورو سیخینتیسیز شکیلده سوووشدوراجاق"
تورکیهده خاریجیلره ائو ساتیشیندا رکورد
ایران وطنداشلاری، توپلام ۱۳۲۳ ائو آلیشی ایله، تورکیهدن ائو آلان خارجی اؤلکه وطنداشلاری آراسیندا بیرینجی یئری توتدو


text:
أردوُغان: تۆرکیه اقلیم مسئله سینده تاریحی بیر أدیم أدیأر
تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی یوردونگ ایقدیصادی تایدان اؤسۆشینه دوُوام ادیأندیگینی بیلدیردی
تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی رجب طیب أردوُغان گلوبال سیستمینگ چؤزگۆت اؤندۆریپ بیلمهیأن، عادالاتسیز نتیجه لره یتندیگینی ایلایتا دا کروناویروس یوُقانچ کسلی و اقلیم مسئله سینده گؤرۆلیأندیگینی آیتدی.
تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی، دۆنیأنینگ عادالات چاغیریشینا جوُغاپ برمأگه نیتی بوُلمادیقلارینگ ساغلیغی قوُراییش و اقلیم مسئله سینده تاپاووتلی قاراییشلارا ایه بوُلماغی نینگ قین بوُلاندیغینی آیتدی.
أردوُغان "بو مسئله لر، بیله کیلردن تاپاووتلی و اینانچ و رنگ یالی تاپاووتلار بیلن بیله لیکده، بای- غاریپ، گۆیچلی- گۆیچسیزه قارامانی هممه لره تأثیر یتیریأر" دیدی.
رجب طیب أردوُغان تۆرکیأنینگ اقلیم مسئله سی باراسیندا تاریحی أدیم أدیأندیگینی بیلدیردی و "تۆرکیأنینگ 2053 ماقصادی نینگ اینگ أهمیتلی هدپلریندن بیری یاشیل قوُراغ مسئله سیدیر. یوردومیز بیلینشی یالی 2015-نجی ییلیندا پاریس اقلیم ایلالاشیغینا قاتناشان یورتلاردان بیری. اِمما جوُغاپکأرچیلیک مسئله سینده بوُلان عادالاتسیزلیغا قارشیلیق گؤرکِزمهگیمیز سبأپلی بو ایلالاشیغینگ مجلیسیمیزدأکی تاصصیقلانما اِتابی باشلانمادی. اۆیتگأن یاغدایلار بیلن اؤنگۆمیزدأکی آی مونی مجلیسیمیزده باشلاداریس. مونی بیرلشن میللتلر قوراماسیندا آیدیپدیق" دیدی.
أردوُغان تۆرکیأنینگ حالقارا مایاقوُیومچیلارینگ اۆنسۆنی اؤزۆنه چکیأندیگینی آیتدی و تۆرکیأنینگ ایقدیصادیهتی نینگ کروناویروس یاغداییندان و اوُزالقی دارتغینلیقلاردان گچندیگینی و اؤسمأگه دوُوام ادیأندیگینی نیغتادی.
دِگیشلی حابارلار
أردوُغان: زنانالار تاریحی اۆستۆنلیک گؤرکِزدی
تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی اسکی شهیرده ایشه وۆر، دایحان، اوُقووچی، تۆرگِن، صونغاتچی و ایشچی زنانالار بیلن دوشوشدی
تۆرکیه ده 2 دُز واکسن اوردورانلارینگ سانی 77.49 گؤتِریمه یتدی
تۆرکیه ده اورلان واکسن سانی 115 میلیون 270 مۆنگ دُز-دان گچدی


text:
اوره کدن ایئلهمیشم من بو عهدی تاریم ایله
گونوم کئچه ایدی همیشه او نازلی یاریم ایله
وفالی بولبولیم بیر گول اوزلو جانانین
اینانمیشام اونا اؤز دوغرو اعتباریم ایله
شرفله عؤمر کئچیرمک بؤیوک سعادتدیر
فداسییام بو یولون من اؤز اختیاریم ایله
همیشه خوش کئچه جکدیر حیاتیمیز، گونوموز
بیر اولسا هر سؤزوموز نازنین نیگاریم ایله
وطن اوغوللاری نسلیله افتخار ائیلر
اودورکی، فخر ائدرم منده یادگاریم ایله
بهشتی گؤرمهمیشم، آرزودا ائیله مرم
وطنده کئچسه گونوم یار گلعذاریم ایله
محبت اهلینه، واحد، چالیش، یاخین گلمه
کی، قورخورام، یانا قلبین بو آه و زاریم ایله


text:
جک کلی (اویونچو)
جک کلی (اویونچو) (اینگیلیسجه: Jack Kelly (actor)) آمریکالی اوْیونچو. ۱۶ سپتامبر ۱۹۲۷ ایلینده آمریکادا دۆنیایا گؤز آچیب. ۶۵ ایل عؤمر ائلهییب و ۷ نوامبر ۱۹۹۲ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. 1939 - 1991 ایللر آراسیندا سینما ساحهسینده چالیشیب.
اوْینادیغی فیلملر[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Jack Kelly (actor)»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۲ ژانویه ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده جک کلی (اویونچو) گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
هانری ماتیس
هانری ماتیس (Henri Émile Benoît Matisse) (دو. 31 دسامبر 1869 – اؤ. 3 نوامبر 1954) 20.جی یوز ایلین أن اهمیتلی نقاشلارینداندیر. رنگلری بؤیوک بیر اوستالیقلا ایشلتمکده ،پیکاسو و کاندینسکی ایله بیرلیکده،مودئرن هونرین ان بؤیوک صنعتچیلریندن بیری ساییلا بیلینیر.
ماتیس 1869 ایلینین سون گونونده شومال فرانسه"ده دونیایا گلدی. 1887 -1888"ده پاریسده حقوق ائییتیمی آلان ماتیس ،ائرتسی ایل سنت کوئینده بیر وکیلین یانیندا آسیستانلیق ائتمه یه باشلادی. عئینی زاماندا،سحر تئز ساعاتلاردا کوئینتین اوخولو (École Quentin)"ده رساملیق کورسلارینا دوام ائتدی. آنجاق 1890 ایلیندهگئچیردیگی آپاندیس عملیاتینین آردیندان بؤیوک اؤلچوده یاتاقدا گئچن بیر دؤنم یاشادی و بو آرادا ترسیم ایستکلری گئدرک بیر توتقو(شور و اشتیاق) حالینا دؤنوشدو
بئلجه،1891 ایلینده حقوق آلانینداکی (حقوق حوزه سی) موقعیتینه سون وئررک تمامن ترسیمه یؤنلدی و پاریسه گیدرک ژولیان آکادئمیسینده ویلیام بورگئرونون کیلاسینا یازیلدی. عئینی زاماندا قیستابیر سوره سونرا،École des Arts Décoratifs’ه یازیلدی ،1895 ایلینده سیناوی قازاناراق رسماً مورئونون اؤیرنجیسی اولدو.
ماتیس بو دؤنمده ،اؤزو کیمی رسام اولان قونشوسو ائمیل وئری ایله بیرلیکده فرانسانین بروتانیا بؤلگه سینی زیارت ائتدی. داها اؤنجه پول قوگین کیمی قاباقجیل صنعتچیلره أسین(الهام) قایناغی اولان بروتانیا دان دؤنوشونده ماتیس ، صاف پریزماتیک(منشوری) رنگلره ایلگی حیس ائتمه یه باشلادی. 1897 ایلینده، لوکزامبورگ موزه سینده
1900-1904 ایللری آراسینداکی دؤورده، پول سئزانین ماتیس اوستونده کسین بیر ائتکیسی واردیر. ماتیس ،بو سیرادا سرگیلره ده قاتیلماقدایدی،1903ده Salon d’Automne (گۆز سالونو)نا رسیم وئردیکدن سونرا 1904 ایلینده وولاردین ایلک کیشیسل سرگیسینی گرچکلشدیردی.
ماتیس 1905 ایلی یایی"نی درئین و ولامیک"له بیرلیکده آقدنیز آداسیندا بیر بالیقچی کند اولان کولییوردا (Collioure) گئچیتدی. آقدنیز،حیاتی بویونجا ماتیس اۆچون صنعتینه گوج وئرن بیر چکیم مرکزی اولدو. درئین و ولامیک و مارکو ایله بیرلیکده ،1905 پاریس- گۆز-سالونو سرگیسینه قاتیلدی. بو صنعتجی-گروهونون گؤستریلن چالیشمالاری،شیدتلی بیر خلق تپکیسینین (واکنش) ایجادینا ندن اولدو و نقاد اولان لوئیس واکسلئس بیر یازیسیندا اونلاری قورخوسوز رنگ سئچیملری ندنیله، وحشیلر (Fauves) آدلاندیردی. بو تانیمی قبول ائدرک اؤزلرینی فوویست ( Fovist) دییه ن صنعتجیلر ،رسیملرینده رنگی تمل عنصر اولاراق قوللانیرلار و صاف رنگین ایفاده گوجوندن یارارلانمایی آماجلاییردی. ائلئشتیریلرین هدفینده ماتیس و اؤزللیکله ده اونون "بؤرکلو قادین" آدلی رسیمی یئر آلدی.بو رسیم دؤنمی آوانقارد صنعتینه ایلگی گؤرسدن اشتاینلار طرفیندن ساتین آلیندی.
ماتیسین لاب صبیرلی مودئلی اولان قادینی ،اونون بیر آیری باش یاپیتیندا (شاه اثرینه) دخیلیدی.1905 ایلینده تاماملانان خانیم ماتیس:یاشیل چیزگی صاف ساده رنگلی دوزلملرله صنعتجینین اسلوب تمایلون اورتایا قویموشدور.بو رسیمدن قیسا بیر سوره سونرا "یاشاماق سئوینجی" آدلی بؤیوک بویوتلو یاغلی بویا چالیشمایی گرچکلشدیردی.بو رسیمده بلیرگین(بارز،صریح واضح) منحنیلرله سینیرلانمیش نسنه و فیقورلار،صاف رنگلرله تانیملانمیشدیر(to define ).
- Nude art
- هانری ماتیس
- ۱۸۶۹-جو میلادی ایلده دوغولانلار
- ۱۹۵۴-جو میلادی ایلده اؤلنلر
- 19th-century French painters
- 19th-century French sculptors
- ۲۰. یوز ایلده فرانسهلی نقاشلار
- 20th-century French sculptors
- Alumni of the Académie Julian
- Fauvism
- French atheists
- French male painters
- French male sculptors
- French printmakers
- Matisse family
- Modern painters
- Orientalist painters
- لو کاتو-کامبرزی دوغوملولار
- Post-impressionist painters
- School of Paris


text:
گیردهکان
گیردهکان یا دا جویز و یا قوْز[۱] — بیر قورو یئمیش نؤوعو'دور. بو قورو یئمیشی اونون برک قابیغیندان چیخارتماغیایله ایستیفاده ائتمک اوْلار. گیردهکانین بئیینینی بئین یئمکی آدیایله ده یاد ائلییبلر، چونکو گیردهکان بئیینی اومگا۳ ایله دولودور، کی اینسان بئینینین یاخشی ایشلهمگاینه یاردیم ائدر. گیردهکان یا جوز یا قوز[۱] بیر یووارلاق میوه دیر، ایکی قابیغی (دریسی) وار، قابیقلارینین بیری یوموشاقدیر کی یاشیٛل رنگی وار کی بیر مودتدن سوْنرا قۇرویوب آیریلار، و بیر قابیغی دا برک دیر و چؤپ جینسایندن دیر. گیردهکانین بئیینی یئمهلی اوْلار و چوْخدا یاغلی اوْلار.


text:
گنجه خانلیغی
گنجه خانلیغی (اینگیلیسجه: Ganja Khanate، فارسجا: خانات گنجه ، فرانسهجه: Khanat de Gandja ، آلمانجا: Khanat Gandscha ، روسجا: ГяHджиHckoe xaHcTBo) – اون سککيزینجی عصرين اورتالاريندا، پايتاختي گنجه شهري اولماقلا يارانان آذربايجان خانليقلاريندان بيريدير. گنجه خانليغي موُرووْداغ سيلسيلهسيندن کور چايينادک اولان تورپاقلار، قاراباغ، ايروان خانليقلاري، قازاخ و شَمشَدديل سولطانليقلاري و گورجوستانلا همسرحد ايدي. خانليغين مرکزي گنجه شهري ايدي. گنجه خانلیغی 1747 میلادی ایلینده قۇرولدو و 1805 میلادی ایلینده داغیلدی.
اهالينین مشغوليتي[دَییشدیر]
گنجه خانليغينین تصروفاتيندا مالدارليق، ايپکچيليک، باغچيليق، اوزومچولوک، بوستانچيليق اساس يئر توتوردو. توخوجولوق، خالچاچيليق، زرگرليک، بوياقچيليق، دولوسچولوق کيمي صنعت ساحهلري اينکيشاف ائتميشدي. اهاليدن مالجهت، بهره، دارغاليق و س. وئرگيلر توپلانيردي.
گنجه خانليغينین يارانماسي[دَییشدیر]
1736.جي ايل موغان قورولتاييندا نادرين شاه ائلان ائديلمهسينه قارشي چيخديقلاري اۆچون نادر شاه اونلاري سورگونه يوللاميشدي. سورگون ائديلن زیاداوغلولار نادرين اؤلدورولمهسيندن سونرا وطنه قاييديب دؤولت ياراتماغا ايمکان تاپديلار. گنجه خانليغينین بانيسي قاجار طايفاسينین يئرلي نسلينین نومايندهسي 2. شاهوئردي خان زیاداوغلو اولموشدور. او، نادر شاهين گنجهدهکي قارنيزونونو دارماداغين ائتمکده يارديمچي اولان کارتلي-کاخئتييا حاکيمي 2. ايراکلي 5 کؤپوک پول وئرمگي عؤهدهسينه گؤتورموشدور. شاهوئردي خانین اوغلو محمدحسن خان (1760-1780) بو پولو وئرمکدن ايمتيناع ائدهرک کارتلي-کاخئتييادان آسيليلغا سون قويموشدو. قارداشيني اؤلدورهرک حاکيميته گلن محمد خان دا بو سیاستي داوام ائتديرميشدير.
ايکي حاکيميتليليک دؤورو[دَییشدیر]
1780.جي ايلده کارتلي-کاخئتييا حاکيمي 2. ايراکلينین و قاراباغ خاني ابراهیم خلیل خانین بيرلشميش قوشونلاري گنجهني توتدو. حاکيميته يئني گلن محمد خان کور ائديلهرک شوشا قالاسينا ساليندي. بوندان سونرا گنجه خانليغيني غاليبلرين عئيني واختدا تعيين ائتديکلري ايکي نوماينده ايداره ائديردي.ايکي حاکيميتليليگين بوتون آغيرليغي خالقين اوزرينه دوشوردو.
موستقيلليک اوغروندا موباريزه[دَییشدیر]
گنجه خانليغيندا ايکيحاکيميتليليگه سون قويماق اۆچون 1783-جو ايلده حاجي بيگين باشچيليغي ايله عوصيان باشلادي و حاکيملر گنجهدن قووولدو. 1784-جو ايلين پاييزيندا 2. ايراکلي پولکوونيک س.بورناشووون باشچيليق ائتديگي روس قوشونو ايله بيرليکده گنجهيه هوجوم ائتدي. لاکين داغيستان حاکيملرينین کؤمگي ايله گنجه خانليغي يئنه تجاووزدن خيلاص اولدو.
يئرلي عيانلارينین بير حيصهسينین شوشا قالاسيندا حبسده اولان محمد خاني يئنيدن گنجه تاختيندا گؤرمک ايستگينین حياتا کئچيرمهسينه مانع اولماق اۆچون ابراهیم خلیل خان اونو اعدام ائتديردي. لاکين اونون قارداشي رحيم بيگ (1785-1786) شوشا قالاسيندان گنجهيه قاچاراق حاکيميتي اله آلماغا نايل اولدو. بوندان ناراضی قالان ابراهیم خلیل خان 2. ايراکلي ايله بيرليکده گنجهيه هوجوم تشکيل ائتديلر و موعين مبلغده خراج اؤدمگه راضي اولان جاواد خان (1786-1804) حاکيميته گلدي.
لاکين او، 1795-جي ايلده بو خراجي وئرمکدن ايمتيناع ائتدي. جاواد خان بو آسيليلغا سون قويماق مقصديله جاواد خان 1795-جي ايلده آغا محمد خان قاجار تیفلیسسه هوجوم ائدنده اونا قوشون و عرضاقلا يارديم ائتميشدي. 1796-جي ايلده بئش.زوبووون جنوبي قافقازا هوجومو زاماني بوندان ايستيفاده ائدن جاواد خان نومايندهسي محمدقولو بيگي اونونلا دانيشيغا گؤندردي. 2. يئکاتئرينانین اؤلوموندن سونرا روس قوشونو گئري چاغريلدي. جاواد خان روس قوشونلاري آذربايجاني ترک ائتديکدن سونرا، نادر شاهين واختيندا کارتلي چارليغينا وئريلميش شَمشَدديل، قازاخ و بورچالي ماحاللاريني گئري آلدي. بو مقصدله او، گورجو شاهزادهسي آلئکساندري حیمایه ائتدي. گنجه خانليغي ايله گورجوستان و روسیهنین موناسيبتلري کسکينلشدي، روسلارين گنجهني توتماق پلاني رئاللاشدي.
گنجه خانليغينین روسلار طرفيندن ايشغالي[دَییشدیر]
گنجهنین خوصوصيله الوئريشلي مؤوقئعده يئرلشديگيني نظره آلان روسیه همين اراضيني اوردونون داياغي کيمي ايستيفاده ائدهرک آذربايجانین ديگر خانليقلاريني دا ايشغال ائتمک اۆچون بو اراضيني سئچميشدير. روس اوردوسونون کوماندانليغي گنجهني "ايرانین شيمال ايالتلرينین آچاري" آدلانديريردي. گئنئرال سيسيانوو يازيردي کي، گنجه قالاسي اؤزونون الوئريشلي جوغرافي مؤوقئعيي ايله آذربايجان اراضيسينده خوصوصي رول اوينايير، اونا گؤره ده روسیه اۆچون اونو توتماق ان اؤنملي مسلهدير.
جاواد خانا تسليم اولماغي بير نئچه دفعه تکليف ائدن سيسيانوو هر دفعه ردّ جاوابي آلدي. 1803-جو ايل نويابرين 20-ده گئنئرال سيسيانوو تیفلیسس ايستيقامتيندن گنجهيه ساري حرکته باشلادي، قوشون دئکابر آييندا گنجه قالاسينا گليب چاتدي. قالانین آلماغي چتين اولدوغونو باشا دوشن سيسيانوو، موعين حاضيرليقدان سونرا، 3 يانوار 1804-جو ايلده سحر ساعات 5-ده هوجوم امري وئردي آغير دؤيوشدن سونرا روسلار قالاني آلديلار. بو دؤيوشده جاواد خان و ايکي اوغلو قهرمانجاسينا هلاک اولدو. گنجه موحاريبه سينده ياراليلاردان ساوايي، ايکي ميندن چوخ آدام هلاک اولموشدو، اون سککيز مينهدک آدام ايسه اسير توتولموشدو. بو ايشغالدان سونرا گنجه خانليغي لغو اولوندو و آدي آلئکساندرين آروادي يئليزاوئتانین شهرينه دييشهرک يئليزاوئتپول قويولدو. خانليغين يئرينده يئليزاوئتپول دايرهسي ياراديلدي.
گنجه خانليغينین اينضيباطي بؤلگوسو[دَییشدیر]
آراشديرمالار نتيجهسينده «گنجه-قاراباغ ايالتينین موفصل دفتري»نده گنجه خانليغينین سرحدلري چرچيوهسينه دوشن تخميني اراضيلرده 1727-جي ايلده 12 ماحال: گنجهباسان، سوُنقورآباد، بؤيوک کورکباسان، کيچيک کورَکباسان، کورَک باسان، دانقي، قاراقايا، تورکَنلر، يوخاري زَيَم، آشاغي زَيَم، شمکورباسان، خيلخينا ماحاللاري قئيده آلينميشدير (گنجه-قاراباغ ایالتینین موفصل دفتري، س.29-272). قئيد ائتمک لازيمدير کي، گؤستريلن ماحاللاردان گنجهباسان، سونقوراباد، بؤيوک کورَکباسان، کيچيک کورَکباسان، کورَکباسان و دانقي ماحاللاري بوتؤولوکده قاراقايا، تورکَنلر، يوخاري زَيَم، آشاغي زَيَم، شمکورباسان و خيلخينا ماحاللاري اراضيسينین ايسه يالنيز بير حيصهسي گنجه خانليغينین ترکيبينه دوشوردو (گنجه-قاراباغ ایالتینین موفصل دفتري، س.29-272).
گنجه خانليغينین روسیه طرفيندن ايشغال ائديلمهسيندن سونرا آپاريلميش کامئرال تصوير سندلري اون دوققوزنجو عصرين اوّللرينده خانليغين اينضيباطي بؤلگوسو حاقيندا داها دقيق تصوور يارادير. 1807-جي ايلين فئوراليندا چار مأمورلارينین يئليزاوئتپولدا کئچيرديگي کامئرال تصوير دايرهده گنجه، کورنباسان، شامخوُر، ساموْخ و آيريم ماحاللاريني قئيده آلميشدير((ЦГИAAP. ФoHд 24. oп 1. д.10, B. 9-15
1817.جي ايلده يئليزاوئتپول دايرهسينده کئچيريلميش موفصل کامئرال تصوير سندلرينده ده بو دايرهده 5 ماحالين: گنج، کورکباسان، شامخور، ساموخ و آيريم ماحاللارينین اولماسي گؤستريلميشدير (ЦГИAAP. Gəncə. 1817 B. 1-267)
1831.جي ايلده دايرهده کئچيريلميش کامئرال تصوير سندلري يئليزاوئتپولون 6 ماحالدان عيبارت اولماسيني قئيد ائدير:
- 1. داغليق ماحالي-دايرهنین جنوب-غربينده، گنجه داغلاريندا يئرلشير؛
- 2. شمشدديل ديستانسيياسي ايله سرحدده اولوب شامخور چايين هر ايکي ساحيلينده يئرلشن شامخور ماحالي؛
- 3. قاراباغ ایالتی ايله همسرحد اولوب کورکچايين اساساً سول و بير آز دا ساغ ساحیليني احاطه ائدن کورَکباسان ماحالي؛
- 4.شامخور و کورَکباسان آراسيندا يئرلشن گنجهباسان ماحالي؛
- 5.کور چايينین ساغ ساحیلي بويو ساموخ داغ سيلسيلهسيني احاطه ائدن ساموخ ماحالي؛
- 6.بوتون دايرهيه سپلنميش، کؤچريليکله مشغول اولان آيروملار ماحالي ((OбoзpeHиe…ч. ЫЫ, c.355-356.) گؤرونور، گنجه خانليغي لغو ائديلديکدن سونرا، چوخ احتيمال کي، اون دوققوزنجو عصرين 20-جي ايللرينین ايکي ياريسيندا، چار مأمورلاري يئليزاوئتپول دايرهسينین اينضيباطي قورولوشوندا بعضي دييشيکليکلر ائتميش و نتيجهده يئني بير ماحال-داغليق ماحالي ياراديلميشدير.
گنجه خانليغينین ماحاللاري[دَییشدیر]
- ساموْخ ماحالي
- کورَکباسان ماحالي
- داغليق ماحالي
- شامخوُر ماحالي
- آيريم ماحالي
گنجه خانلاري[دَییشدیر]
- قارا پيري بيگ قاجار
- رستم بيگ قاجار
- سردار بيگ بيگديلي-شاملي
- شاهوئردي سلطان زیاداوغلو-قاجار 1551-1568
- ابراهیم سلطان زیاداوغلو-قاجار 1568-1570
- يوسف خليفه زیاداوغلو-قاجار 1570
- پِيکر سلطان زیاداوغلو-قاجار 1570-1577
- امامقولو خان ييوا-قاجار 1577-1587
- حسین خان زیاداوغلو-قاجار 1587
گنجه-قاراباغ ایالتی[دَییشدیر]
- محمد خان زیاداوغلو-قاجار1606-1616
- مرشدقولو خان زیاداوغلو-قاجار 1616- ؟
- محمدقولو خان زیاداوغلو-قاجار؟-1626
- داوود خان اوُنديلادزئ 1626-1633
- محمدقولو خان زیاداوغلو-قاجار1633-1642 ايکينجي دفعه
- مرتضی قولو خان زیاداوغلو-قاجار 1642-1664
- اوغورلو خان زیاداوغلو-قاجار 1664-1666
- عباسقولو خان زیاداوغلو-قاجار1666- ؟
- کلبعلی خان زیاداوغلو-قاجار؟- ؟
- 2. اوغورلو خان زیاداوغلو-قاجار1730-1738
- حاجي خان جاميشگُزَکي 1738-1747
1747.جي ايله قدر بيگلربيگي[دَییشدیر]
- شاهوئردي خان زیاداوغلو-قاجار - 1747-1760
- محمدحسن خان زیاداوغلو-قاجار، (1760-1780)
- محمد خان زیاداوغلو-قاجار، (1742-1785)
- محمدرحيم خان زیاداوغلو-قاجار
- جاواد خان زیاداوغلو-قاجار، (1749-1804)
قایناقلار[دَییشدیر]
م.اي. امراهوو، ا. چينگيز اوغلو، ه.اي.حسنوو. قاراباغ خانليغي. باکي: موترجيم، 2008، 220.ص.
انور چينگيز اوغلو، قاراباغ و گنجه خانليغينین سياسي علاقهلري، "سوي" درگيسي،نومره 4 (12)، باکي، 2008، ص.80-83.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- اینگلیسیجه ویکی پدیا


text:
اویان نیوز:
آذربایجان تورکجهسینه اویغونلاشدیران: تورکان اورمولو
۱۴- نجو بؤلوم
اؤزگورلشدیریجی ائولیلیک و بیرگهلیک
گونوموزون فمینیست حرکتی زیروهسینه چیخدیغیندا، ائولیلیک قورومونو کسکین بیر شکیلده تنقید ائتدی. بیر چوخ هئتئروسئکسوال قادینین حرکته قاتیلماسینی، توپلومسال جینسیت ائشیتسیزلیگینین بیر نورم اولدوغو محرم ایلیشکیلردهکی،اؤزللیکله ده اوزون سورهلی ائولیلیکلردهکی ائرکک باسقیسینی تحریک ائتمیشدی. حرکت، ان باشیندان بری جینسللیکله ایلگیلی ایکیلی ستانداردا مئیدان اوخودو. قادینلاری باکیره یادا بیر سئوگیلی یادا ائش اولمادیقلاری اوچون محکوم ائدن، آمما ائرککلرین جینسل آنلامدا ایستهدیکلری هر شئیی ائتمهلرینه ایذن وئرن و داورانیشلارینی گؤرمزدن گلن بو چیفته ستانداردا قارشی چیخدی. جینسل اؤزگورلشمه حرکتی، ائولیلیگین فمینیست تنقیدینی، اؤزللیکله ده ساغلیقلی و ایستیفادهسی آز اولان دوغوم کونترولو طلبینی گوجلندیردی.
ایلک زامانلاردا فمینیست آکتیویستلر، اؤزل باغلارا و ائو ایچی ایلیشکیلره یاخشیجا دیقت ائتدیلر. چونکی بوتون سینیف و عیرقلردن قادینلار، ائرکک باسقیسینین ان آغیر ضربهسینی بو شرطلرده آتاارکیل والیدئینلردن ویا ائشلریندن یئییردیلر. بیر قادین جینسیتچی بیر ائرکک رئیسله یادا اؤز اوستونده باسقی ائتمهیه چالیشان بیر یابانجییلا باشاری ایله موباریزه ائتدیکدن سونرا ائوه گئدیب حیات یولداشینا بویون ایه بیلردی. گونوموزون فمینیستلری، هم اوزون سورهلی ائولیلیکلردن گلمیش اولان هئتئروسئکسوال قادینلار هم ده اونلارین موباریزهدهکی لئزبیین موتتفیقلری، ائولیلیگی جینسللیگین بیر باشقا بیچیمی اولاراق تنقید ائتدیلر. گلنکسل جینسیتچی باغلارین، ایچریسینده یاخینلیق، مئهریبانلیق و سایغی کیمی اونسورلارین فدا ائدیلدیگی، ائرککلرین تویوق یوواسینداکی پاتریارخال خوروزلار کیمی تپهیه چیخدیغی ائولیلیکلره یول آچدیغینی گؤستردیلر.
ایلک زامانلاردا بیر چوخ فمینیست قادین، ائرککلرین دییشه بیلهجگی خوصوصوندا بدبین ایدی. بعضی هئتئروسئکسوال قادینلار، جینسیتچی ائرککلرله قوراجاقلاری ائشیتسیز ایلیشکیلر اوچون چابالاماق یئرینه جینسل ایلیشکی قورماماغی یا دا لئزبیینیزمی سئچمهیه اوستونلوک وئردیلر. دییرلری ائرککلرله یاشاناجاق تک ائشلیلیگین، قادین بدنینین قادینی باغلی اولدوغو ائرکهیه عایید بیر مولکیت اولدوغو فیکرینی گوجلندیردیگینی دوشوندولر. تک ائشلی اولمایان ایلیشکیلری سئچدیک و داها چوخ ائولنمگی ردد ائتدیک. آتاارکیل توپلوم ایچینده، ائرکک ائشله دؤولت تصدیقلهین ائولیلیک اولمادان بیرلیکده یاشامانین، ائرککلرین قادینلارین موستقیللیگینه قارشی ساغلام بیر سایقینی قورومالارینا یاردیم ائتدیگینه اینانیردیق. فمینیستلر، جینسل کؤلهلیگین سونا چاتماسینی طلب ائدیب بیر یاندان دا عاییله ایچی تجاووزون یایگینلیغینا دیقت چکرکن، عئینی آندا قادینلارین جینسل ایستکلرینی ایفاده ائتمه، جینسل قارشیلیقلی ائتکینی باشلاتما و جینسل اولاراق دویوما چاتما حاقلارینی دا ساوونوردولار.
اردملی قادینلارین جینسل اولاراق آکتیو اولمایاجاقلاری اؤیرهدیلدیگی اوچون سئکسله ایلگیلنمهیهن ائشلری ایله ایلیشکیلرینده، جینسل آنلامدا دویومسوزلوق یاشایان بیر چوخ هئتئروسئکسوال ائرکک، تام بو اوزدن فمینیست دوشونجهنی منیمسهدی. بو ائرککلر، قادین ائشلره اؤزگورلشدیریجی بیر جینسل پارادیقما سونان فمینیست حرکته بورجلویدو، چونکی اؤزلرینین داها دویوروجو بیر جینسل حیاتی اولاجاق ایدی. فمینیست دوشونرلر، بیر قادینین اردمینین او قادینین جینسل پراتیکینه گؤره بللی اولدوغو دوشونجهسینه مئیدان اوخویاراق یانلیزجا باکیرهلیک دامغاسینی بیر کنارا آتمادیلار، عئینی زاماندا قادینلارین جینسل موتلولوغونو ائرککلرینکی ایله ائشیت بیر یئره قویدولار. فمینیست حرکت، قادینلاری اصلینده ائله اولمادیغی حالدا جینسل دویوما چاتمیش کیمی ائتممهلری خوصوصوندا خبردارلیق ائدهرک، ائرککلرین جینسل عکسیکلیکلرینی اوزه چیخارما تهدیدینی اورتایا چیخارتدی.
جینسیتچی ائرککلر، بو تهدیدی اورتادان قالدیرماق اوچون، بیر چوخ فمینیستین لئزبیین اولدوغونو یا دا فمینیست بیر قادینین درسینی آلماسی اوچون “یاخشی بیر س..ایلمهسی” گرکدیگینی سؤیلهدیلر. گئرچکده ایسه فمینیست عوصیان، بیر چوخ قادینین آتاارکیل ایلیشکیلرده ائرککلرله تتمین ائدیجی بیر سئکس حیاتی یاشامادیغینی گؤستردی. قونو محرم ایلیشکیلر اولدوغوندا بیر چوخ ائرکک، فمینیزمین قادین جینسللیگینده یول آچدیغی و قادینلارین جینسل اولاراق داها آکتیو اولمالارینا ندن اولان دییشیملری منیمسهمیه، اؤز جینسل داورانیشلارینی دییشدیرمهلرینی طلب ائدن دییشیملری منیمسمکدن داها ایستکلی ایدی. فمینیست گوندم هئتئروسئکسواللیغا ایلک اوداقلاندیغیندا، ان چوخ دارتیشیلان قونولاردان بیری ده اؤن سئویشمهنین یوخلوغو ایدی. هئتئروسئکسوال قادینلار، ائرککلرین جینسل باسقیسیندان و قادینلارین حظظینی اؤنمسهممهلریندن یورولموشدو. فمینیزمین جینسل حظظه اوداقلانمیش اولماسی، قادینلارا ائرککلرین جینسل داورانیشینی الشدیرهجکلری و بونا مئیدان اوخویاجاقلاری بیر دیل سوندو.
قادینلار جینسل اؤزگورلوک قونوسوندا چوخ ایرهلیلهدیلر. جینسل یوللا بولاشان خستهلیکلرین یایغینلاشماسی قادینلارین راست گلن بیر شکیده جینسل ایلیشکیلری سئچمهسینی زورا سوخدوغو اوچون بو گون تک ائشلیلیک تنقیدی ده اونودولموش دورومدادیر. قیچس کیمی یاشامی تهدید ائدن، ائرککلرین قادینلارا یالان سؤیلهمهیه جسارتلندیریلدیگی بیر توپلومدا ائرککدن قادینا کئچمهسی داها راحات اولان خستهلیکلر، هئتئروسئکسوال قادینلارین فرقلی پارتنئرلر سئچمهسینی چتینلشدیردی. آتاارکی ایچیندهکی هئتئروسئکسوال باغلاردا وورغو تک ائشلیلیک اوزرینه اولدوغوندا، قوشا اولانلارین جینسیتچی پارادیقمانی قورمالارینین گئنلده داها چتین اولدوغو آچیقدیر. عئینی زاماندا آتاارکیل دوزن ایچینده بیر چوخ فمینیست قادین، تک ائشلی اولمایان ایلیشکیلرین داها چوخ قادینلارا ضرر وئردیگینی و سادجه ائرککلره داها چوخ گوج قازاندیردیغینی دا فرق ائتدی. قادینلار، باشقا بیر قادینلا بیرلیکده اولان بیر ائرککله جینسل ایلیشکییه گیرمگی اؤزگورجه سئچه بیلرکن، ائرککلر باشقا بیر پارتنئری اولان قادینلارا گئنلده جینسل ایلگی گؤسترمیهجکدیرلر. یا دا ایقتیداری، سورکلی قادینین پارتنئره ساییلان ائرکهیه تسلیم ائدهجک و حتّی بیرلیکدهلیکلری قونوسوندا اونون تصدیقینی آلماغا چالیشاجاق قدر ایرهلی گئدهجکدیلر. بو چتینلیکلره باخمایاراق، تک ائشلی اولماما اؤزگورلوگونه صاحیب اولان قادینلار، بو اؤزگورلوگو قوللانسا دا قوللانماسا دا قادین بدنینین ائرککلره عایید اولدوغو دوشونجهسینه مئیدان اوخوماغا و آلت اوست ائتمهیه داوام ائتمکتهدیر. جینسل حظظه داییر جینسیتچی دوشونجهلره قارشی فمینیست تنقیدین اورتدیگی دیگر بوتون اولوملو(موثبت) دییشیملر کیمی، بو دا قادینلارین و ائرککلرین داها دویوروجو جینسل ایلیشکیلر قوردوقلاری بیر دونیا یاراتماغا یاردیم ائدیبدیر.
ایلک باشدا جینسل باغلارین طبیعتیندهکی دییشیملر ائو ایچیندهکی ایلیشکیلرده دییشیملره، مثلا ائرککلرین، گوندهلیک ائو ایشلرینی و اوشاق باخیمینی ائشیتلیک آلانیندا پایلاشماسینا یول آچاجاق کیمی گؤرونوردو. گونوموزده بیر چوخ ائرکک، ائو ایشی گؤرسه ده گؤرمهسه ده، ائرککلرین بو ایشلری گؤرمهلری گرکدیگینی قبول ائدیر و گنج قادینلار بونو بیر نورم اولاراق قبول ائتدیکلری اوچون ائو ایشلرینی پایلاشماغی پروبلئم حالینا گتیرمیرلر. طبیعی کی گئرچک، بونون هئچ بیر زامان نورم حالینا گلمهدیگی، ائو ایشی و اوشاق باخیمینین بؤیوک قیسمینی هله ده داها چوخ قادینلارین یئرینه گتیردیگیدیر. گئنل اولاراق ائرککلر، یاتاق اوتاغینداکی ائشیتلیگی قبول ائتمک و اونایلاماقدا ائو ایشی و اوشاق باخیمی قونوسونداکی ائشیتلیگی قبول ائتمکدن داها ایستکلیدیرلر. قادینلارین ایسه بیریسل بیر آلاندا سینیفسل ایقتیدار قازاندیقجا ائشیتسیزلیکله، اؤزلرینین ده ائشلرینین ده ائتمک ایستمهدیگی ایشلری ائدهجک بیر یاردیمچی توتاراق باشا چیخماسی شاشیردیجی دئییل. یئنه ده هئتئروسئکسوال ایکی شخص، جینسیتچی دوشونجهنین “قادین ایشی” اولاراق تانیملادیغی ایشلر اوچون پول اؤدهدیگینده، یاردیمچینی چالیشدیران و ائتدیگی ایشی کونترول ائدن یئنه قادین اولور.
بیر قادینین حیاتینداکی تک دویوروجو آماج اولاراق گؤستریلن آنالیق فاکتینا قارشی فمینیست تنقیدی، ائولیلیگین و اوزون سورهلی بیرلیکدهلیکلرین طبیعتینی باشقا عامیللردن چوخ داها آرتیق دییشدیردی. بوندان سونرا بیر قادینین دیری اوشاق دوغوب دوغمادیغینا یا دا اوشاق بؤیودوب بؤیوتمهدیگینه گؤره بلیرلنمهدیگینه گؤره، اوشاقسیز قالماق ایستهین و هر ایکیسی ده کارییئر آرخاسیندا اولان بیر جوتون، ایکی برابرین ائولیلیگینی، یعنی ائشیتلر آراسینداکی بیر ایلیشکینی تصوور ائتمهسی بئله مومکون گلدی. اوشاقلارین اولماماسی ائشیت اولمایی راحاتلاشدیردی؛ چونکو آتاارکیل توپلوم بعضی گؤرولرین آوتوماتیک اولاراق آنالار طرفیندن ائدیلهجگینی دوشونر و بو دوروم قادینلارین اوشاق باخیمی قونوسوندا توپلومسال جینسیت ائشیتلیگینه چاتمالارینی هر زامان چتینلشدیرر. مثلا، داها اؤنجهلری امزیرمگی هئچ اؤنه چیخارمایان آتاارکیل طیب موسسیسهسینین، فمینیست حرکت سونوجوندا، امزیرمه قونوسونو بیردن بیره سادجه اولوملو گؤرمکله یئتینمهدیلر و ایشی ایصرارجیلیغا واردیرماسی چوخ شئی آنلاتماقدادیر. بو هئتئروسئکسوال اولسون ویا لئزبیین، دوغان قادینا آوتوماتیک بیر شکیلده داها چوخ سوروملولوق گتیرن اوشاق بؤیوتمه فاکتینین یانلیزجا بیر اوزودور. ائرککلرله ایلیشکی ایچیندهکی قادینلار، اوشاق صاحیبی اولمانین ایلیشکیلرینی بیردن بیره داها جینسیتچی بیر آلاندا تانیملانمیش روللارا گئری گؤندردیگینی شوبههسیز سیخلیقلا فرق ائتمیشدیلر. ینه ده جوتلر هر آلاندا، اؤزللیکله اوشاق باخیمی قونوسوندا ائشیتلیگی قوروماق آدینا چوخ چالیشسالار بونو گئرچکلشدیره بیلردیلر. یئنی مثلاین ماهیتی چوخ چالیشماقدیر، آمما بو گونه قدر ائرککلرین چوخو، اوشاق باخیمی قونوسوندا چوخ چالیشماغی سئچمهمیشدیر.
فمینیست موداخیلهلر هم اوشاقلارین موتلولوغو هم ده توپلومسال جینسیت ائشیتلیگی آچیسیندان ائرکک والیدئینلیگینین دیر و اؤنمینه دیقت چکدیلر. ائرککلر والیدئینلییه ائشیت شکیلده قاتیلدیقلاریندا، ایکی والیدئین ائولی ده اولسا، بیرلیکده ویا آیری دا یاشاسالار دا قادینلار و ائرککلر آراسینداکی ایلیشکیلر داها یاخشی گئتمکتهدیر. فمینیست حرکت سایهسینده، بیر چوخ ائرکک ائسکیسیندن داها چوخ والیدئینلیک ائدیر.
یئنه ده توپلومسال جینسیت ائشیتلیگینین یاخینینا بئله گله بیلمهمیشیک. حال بو کی سؤز قونوسو ائشیت قاتیلیمین بوتون طرفلر آچیسیندان والیدئینلیگی داها اولوملو، داها دویوروجو بیر تجروبه حالینا گتیردیگینی بیلیریک. ایش یاشامینین طلبلری، البتته چالیشان والیدئینلرین، اؤزللیکله ده ائرککلرین اوشاق باخیمیندا ایشتیراکی قونوسوندا سیخلیقلا انگل یاراتمیر. ایشه آیریلماسی گرکن زامانین قورولوشلاندیریلماسیندا بؤیوک دییشیکلیکلر گئرچکلشمهدن، یاشامین ائرککلره والیدئینلیک ائتمهلری اوچون زامان و آلان وئرهجک شکیلده دوزنلهدیگی بیر دونیادا یاشایا بیلمیهجگیک. ائله بیر دونیادا، ائرککلر والیدئینلیک ائتمه قونوسوندا داها ایستکلی اولاجاقلار. آنجاق او زامانا قدر، چوخ یورولان و آز امک حاقی آلان بیر چوخ ائرکک، قادینلار دا عئینی شکیلده یورولموش اولسالار و آز امک حاقی آلسالار بئله اوشاق باخیمینین هامیسینی قادینلارین عؤهدهلنمهلری قبول ائتمهیه ایستکلی اولاجاقدیر. آیریجا، آغ دریلی اوستونلوکچو کاپیتالیست آتااَرکی ایچیندهکی ایش دونیاسی بو گون، تام آنلامی ایله والیدئینلیک ائتمگی قادینلار اوچون ده داها چتین حالا گتیریبدیر. بو گئرچکلیک، بیر کارییئر سئچه بیلهجک اولان قادینلاری ائولرینده اوتورماغا سوروکلهمکدهدیر. قادینلاری ایش گوجونون دیشیندا توتان و ائولرینه گئری یوللایان عامیل، ائرکک باسقیسی قونوسونداکی جینسیتچی دوشونجه دئییل، “والیدئینسیز” اوشاقلاردان یارانان بیر توپلوم یاراتدیغیمیز قورخوسودور. بیر چوخ قادین، رقابتچی کارییئریزمین سئوگی دولو ایلیشکیلری بسلهمهیه چوخ آز زامان بوراخدیغینی آنلاییرلار. کیمسهنین تام زامانلی والیدئینلر اولماق اوچون ایشلرینی بوراخان ائرککلردن دانیشماماسی، روللار حاقینداکی جینسیتچی دوشونجهنین نه درجه حؤکم سوردویونو گؤسترمکدهدیر. توپلوموموزداکی بیر چوخ اینسان هله ده اوشاق بؤیوتمه قونوسوندا قادینلارین ائرککلردن داها یاخشی اولدوقلارینا اینانیر.
بیر یاندان آنالیغی تنقید ائدرکن، دیگر طرفدن ده والیدئین ایله اوشاق آراسینداکی اؤزل باغ سؤز قونوسو اولدوغوندا آنالیغین اؤزلرینه گتیردیگی اؤزل ستاتوسدان و ایمتییازلاردان راضی اولان قادینلار، والیدئینلیکدهکی یئرلریندن واز کئچمهیه، فمینیست دوشونرلرین اومدوغو قدر ایستکلی دئییلدیلر. دیگر بوتون آلانلارداکی بییولوژیک دئترمینیستیکلیگی تنقید ائدن بیر چوخ فمینیست دوشونر، قونو آنالیق اولدوغو زامان سیخلیقلا بییولوژیک دئتئرمینیستیکلیگی قوجاقلادیلار. آتالارین دا آنالار قدر اؤنملی اولدوغو و آنالار قدر یاخشی والیدئینلیک ائده بیلهجگی دوشونجهسینی بوتونلوکله منیمسهیه بیلمیردیلر. جینسیتچی دوشونجهنین حاکیمیتینین یانیندا بو چئلیشکیلر ده قونو اوشاق باخیمینا گلدیگینده، توپلومسال جینسیت ائشیتلیگینه ایلیشگین فمینیست ایستهیه ضرر وئردی.
گونوموزده کوتله مئدیاسی، بیزلری دایم ائولیلیگین گئری دؤندویو مئساژی ایله بومباردیمانا توتور. ائولیلیک هئچ بیر زامان موددان دوشمهییبدیر. اینسانلار ائولیلیگین گئری دؤندویونو اعلان ائتدیکلرینده، اصلینده، داها جینسیتچی بیچیملرده تانیملانمیش ائولیلیک قاوراملارینین یئنه “یایقین” اولدوغونو سؤیلهمهیه چالیشیرلار. بو فاکت فمینیست حرکت آچیسیندان داریخدیریجیدیر. چونکی جینسیتچی بیر تمل اوستونده قورولان ائولیلیکلرده درین سورونلار تاپیلاجاغی و بو ائولیلیکلرین نادیرن سوردویو، بو گون ده کئچمیشده اولدوغو قدر آچیقدیر. گلنکسل جینسیتچی ائولیلیکلر داها دا مودا اولدولار. بونلار ائو ایچی ایلیشکیلردهکی فمینیست عوصیان اوچون کاتالیزور ایشلو(فونکسییا) گؤرموش اولان صفالتین و دویومسوزلوغون توخوملارینی یئتیشدیرمهیه مئیللی اولسالار دا، گلنکدن اصیل آیریلان اؤزللیک، بو باغلارین چوخونون همن قوپماسیدیر: اینسانلار گنج ائولهنیب گنج بوشانیرلار.
ائولیلیک و بیرلیکدهلیکلردهکی آتاارکیل ائرکک باسقیسی، توپلوموموزدا آیریلیق و بوشانمالاری یارادان بیرینجی گوج اولموشدور. باشاریلی ائولیلیکلره داییر یاخین زاماندا ائدیلن بوتون آراشدیرمالار، توپلومسال جینسیت ائشیتلیگینین، جوتلر اوچون، هر ایکی طرفین ده دیگر طرفدن موثبت تاثیر آلدیغی بیر باغلام(کونتئکست) یاراتدیغینی گؤسترمیشدیر. بو اولوملاما(موثبتلشدیرمه)، ائولیلیک سونسوزا قدر سورمهسه بئله موتلولوغو آرتیریر؛ آیریجا، برابرلیک اوزرینه قورولان و آراداکی باغا تمل تشکیل ائدن دوستلوق داوام ائدر. گلهجکده، فمینیست حرکتده، آتاارکیل ائولیلیک باغلارینی تنقید ائتمکله داها آز زامان صرف ائدهجک و آلتئرناتیولری گؤسترمک اوچون داها چوخ چالیشاجاییق. ائشیتلیک و سایقی پرینسیپلرینین یانیندا ایلیشکیلرین قانع ائدیجی و دایمی اولماسی اوچون هم قارشیلیقلی دویوما هم ده اولغونلاشماغا احتییاج دویولدوغو اینانجینا اساسلانان، فردلرین بیر- بیرینه برابر مؤوقئعده یئر آلدیغی ایلیشکیلرین دیرینی گؤسترمک اوچون داها چوخ چالیشاجاییق.


text:
۲۳ آوریل
پرش به ناوبری پرش به جستجو
- ۱۸۲۷ - ویلیام رووان هامیلتون٬ ایشیق سیستملری تئوریسینی حاضیرلادی.
- ۱۹۰۶ - روسیهده تزار ایکینجی نیکولای اساس یاسالار اوْلاراق آنایاسانی اعلان ائتدی.
- ۱۹۲۰ - تۆرکیه بؤیوک میلّت مجلیسینین آچیلیشی.
- ۱۹۲۳ - لوزان باریش کونفرانسی ۲۳ آوریل ۱۹۲۳-ده ایکینجی دفعه کئچیریلدی.
- ۱۹۴۸ - ایکینجی دۆنیا ساواشیندان بری باغلی ساخلانان توْپقاپی سارایی موزهسی و ایستانبول آرکئولوژی موزهسی خالقا آچیلدی.
- ۱۹۸۲ - ت.ر.ت٬ هفتهده ایکی گۆن رنگلی تلویزیون یایینینا باشلادی.
- ۱۹۹۴ - قاقاووزیا قۇرولدو.
- ۲۰۰۳ - سارس ویروسو سببی ایله چین خالق جۆمهۇریتینده مدرسهلر ایکی هفته باغلاندی.
- ۲۰۰۶ - ماراپی یانارداغی پاتلادی.


text:
آبل آقیلار
آبل آقیلار (اینگیلیسجه: Abel Aguilar) (دوْغوم:۶ ژانویهٔ ۱۹۸۵ (۳۶ یاش) بوقوتا) بیر فوتبالیست. کولومبیا میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هافبک موقعیتینده اوْیناییب. فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۴ و فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۸ اوْیونلاریندا مئیدانا گئدیب.
اوْیونلاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ ۱٫۰ ۱٫۱ 2018 FIFA World Cup Russia: List of players: Colombia (PDF). FIFA (10 June 2018). آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2019-12-06. یوْخلانیلیب11 June 2018.
قارداش پروژهلرده آبل آقیلار گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- صفحههای دارای تابع تجزیهگر آرایشعدد با آرگومان غیرعددی
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- AC with 0 elements
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۸۵-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- دیپورتیوو کالی کولوبونون اویونچولاری
- اودینزه کولوبونون اویونچولاری
- ایسکولی کولوبونون اویونچولاری
- خرز کولوبونون اویونچولاری
- هرکولس کولوبونون اویونچولاری
- رئال ساراقوسا کولوبونون اویونچولاری
- دپورتیوو لاکرونیا کولوبونون اویونچولاری
- تولوز کولوبونون اویونچولاری
- بلننسس کولوبونون اویونچولاری
- ۲۰۰۵ کونکاکاف قیزیل کاپ اویونچولاری
- ۲۰۱۴ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
- فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۸ اویونچولار


text:
یکی دیگر از کتابهای یوسف اعظمی ترجمه اشعاری از پروین اعتصامی است.یوسف اعظمی در این کتاب نزدیک به یکهزار ششصد بیت از اشعار پروین اعتصامی را با وزن عروضی متن اصلی شعر به زبان ترکی آذربایجانی ترجمه کرده است.این ابیات شامل قصاید،مثنوی و قطعات اختر چرخ ادب پروین اعتصامی است که توسط نشر اختر تبریز چاپ و منتشر گردیده است.نمونه هایی از این ترجمه ها را مطالعه کنید.
حاققین لوطفو
چوٍن بویورموشدو خداوند جلیل
آتدی موسانی آناسی، آلدی نیل
بیر دوروب حسرتله باخدی اوٌ یولا
سؤیلهدی: ای خیرداجا معصوم بالا!
آللاهین لوطفو اونوتسا بیرجه آن
بو بلالی دریادا قالماز بو جان
خالیقین بیزدن بیر آن کسسه نظر
اوندا سندن ذرهجه قالماز اثر
وحی اولوندو: بو نه باطیل فیکر ائدیر؟
گؤرکی چاتمیش منزیله، یودا گئدیر!
شکّی قویما تا کی یار اولسون سنه
خئیری- شری آشیکار اولسون سنه
توتموشوق بیز آتدیغین او صاندیغی
حق الی ایدی، اؤزگهنین نه ساندیغی!
توتموشوق بیز آتدیغین او صاندیغی
حق الی ایدی، اؤزگهنین نه ساندیغی!
سنده یالنیز بیر آنا عشقی اولوب
هر یئر آمما حقین عدلی ایله دولوٌب
محکم اول، حقین ایشی اولماز اویون
آلمیشیقسا هر نهیی، اوللوق بویون
سو اوزو نننیکدی سانکی موسایا
دالغا ـ داشقین هم آنادیر هم طایا
بیز دئسک چای داش! داشار چایلار، بوغار
بیز دئسک بوغ او بوغار، یا کی دوغار
دریا بیزدن حؤکم آلیب طوفان ائدر
دالغا ـ داشقین بیز دئسک طغیان ائدر
چیخماز آللاه خاطیریندن بندهسی
کوفره گئتمه، اولما حق شرمندهسی
یاخشی کی، سن دؤن ائوه تاپشیر بیزه
او بیزیمچون چوخ عزیزدیر، یا سیزه؟!
گؤردویون عالم بوتون بیر پرده دیر
یئل، سو، تورپاق بیل! بیزه بیر برده دیر
گؤردویون هر داملا کی چایدا گئدیر
آللاهین بیر امرینی اجرا ائدیر
بیز نه چوخ آزمیشلاری گتدیک یولا
بیز نه آجلار ایستهدیک قارنی دولا
هر سفیل بیزدن تاپیب بیر چوخ نوا
چوخ غریب وار کی بیزه دیر آشینا
بیز چاغیرریق لاپ بیزی رد ائتسه لر
عئیبینی بیلدیرمهریک، بد ائتسه لر
ایگینه، ساپ بیزدن، تیکیب بیز سرمیشیک
شمع یانیرسا، نورونو بیز وئرمیشیک
بیر گمی گلدیکده تا گیردابه توش
گئتدی باشدان عقل، چیخدی تا کی هوش
بورلاغانلا یئل، او آن یول باغلادی
قاره گون اولدوقدا، هر کیم آغلادی
نه سکان نه لؤوبره گلدی گومان
تاپمادی بیر کس یوخ اولماقدان آمان!
ایش بیلن اولسا گمیچی هر زامان
ایستهمزسه خالیقی، قالماز بو جان
نه اریش نه آرغاجی هئچ قالمادی
باسدی سو جانلارا رحمین سالمادی
هر نه مال، انسان کی وار اولدو سقط
خیردا بیر معصوم اوشاق قالدی فقط
طفل معصوم قوش کیمی آچدی قانات
سو دئییل سانکی، آنا قوینو، راحات
دالغالار ایستیردی اوّل تئز بوغا
بورلاغان دا اینجه بوینون بیر اوغا
امر وئردیم دالغالار بسدیر، دایان
بو اومیدین قصرینه وئرمه زیان!
فرق قویماز آللاه هئچ یئرسیز یئره
بو اوُشاق اولماز بو یئرده جان وئره
سؤیلهدیم اولما قایا محکم باری
آخما سو امر ائیلهدیم اونا ساری
امر وئردیم طفلی تاپشیردیم یئله
دریادان آلسین گتیرسن ساحیله
داش دئدیم یومشال اونون آلتیندا سن
قار دئدیم ایستی سو اول، اولسون او شن
صبح آچیًلسین سؤیلهدیم گولسون اوٌنا
گون ایشیقلاندیقدا نور اولسون اونا
سؤیلهدیم لاله بیته او طفل اوٍچون
اوز یوماقچون سو یئته او طفل اوچون
تیر ـ تیکان حاشا کی خالخال آچماسین
یا ایلانلار دا اوشاغی سانجماسین
درده بیلدیردیم اوشاقدیر، یوخ دؤزوم
گلمه، گئت کی او اوشاقدا وار گؤزوم
قوردا امر ائتدیم کی جانین آلماسین
اوغرو طفلین بوینو باغین چالماسین
بخته امر ائتدیم حوکومت وئر اونا
عقله امر ائتدیم ذکاوت وئر اونا
هر قارا، هر بیر قارانلیق اوٌلدو نور
هر نه قورخو، هر نه دهشت اولدو دور
امنه چاتدیقدا، امانی آلدیلار
دوستودوم من، آمما دوشمن اولدولار
گؤردولر ایشلر، نئجه؟ چیرکین عمل
پالچیغی آینا ائدیب، اصلی، بدل
اوندا کی یول ـ یؤوندهمی اؤیرهندیلر
خلق اوچون، قازمیش قویو، وئیلندیلر
نورو کسمیش، ظولمتی قالدیردیلار
سو اوزونده نه سارای سالدیردیلار
چوخ ناغیللار سؤیلهنیب آمما یالان
اوٌغرولار اولدو وکیل یا پاسیبان
هر فساددان مین قدح قالدیردیلار
اگریلیک، دوشمنلیگی اولدوردولار
عارسیزلیق اؤیرهنیب اؤیرهتدیلر
نوخداسیز آتلار مینرکن، گئتدیلر
دئولر اولدو یا قاپیچی یا وکیل
هانسی یئرده، محضر رب جلیل
بوت یونوب باش اگدیلر داش ـ تورپاغا
بوشلاییب آللاهی، اولدولار دغا
چاشدیلار یوخ، جایدیلار، یول آزدیلار
آلدیلار وزرین، وبالین یازدیلار
قاخدی یئردن گؤیلره شئیطان ایشی
بد عمللردن آلوولار جنبشی
دالغا ـ داشقیندان قوتولموش بندهمیز
اویدو نفسه، اولدو تا شرمندهمیز
آخیر اول نوردان چیخان تام دود اولوب
اول یئتیم، معصوم اوشاق نمرود اوٌلوب
قیرقیدان ـ قارتالدان آلدیقدا کؤمک
منله جنگ ائتمک اونا اولدو دیلک
مهریبانلیق ائیلهدیم دولدو یاشا
ییرتیجی قورد تک اورک دؤندو داشا
بو منملیک نه چوخ آتشلر یاخیب
یاندیریب ائولر، نه شیمشکلر شاخیب
ایستهدی شئیطان چیراغین یاندیرا
ظنیجه جاه و جلالیم سیندیرا
عرشی آتدی، مسکنی تا ائتدی خاک
چیخدی یولدان آخیری اولدو هلاک
امر وئردیم میغ ـ میغا قاخسین او آن
گؤز اؤنونده دونیاسین یاخسین او آن
چالخاسین بورنوندا تا یئل قالماسین
هر قارانلیق نوردان آد آلماسین
دوشمنه بیز بؤیله ائتدیکده نظر
رحمتیم دوستلار اوچون، گؤر نئیلهیر!
اول کی نمرودا بوجور احسان ائدر
ایشلری موسایا بیل آسان ائدر
سن ده «پروین» بیل، دئییل بو سؤز هاوا
هاردا کی نور اولدو، وار نور خدا
نمونه ای دیگر از ترجمه اشعار پروین اعتصامی به قلم یوسف اعظمی:
دویون آچان (گره گشای)
بیر قوجا چوخ دا یازیق، دوشموش دارا
بختی قارا، چرخدن گلمیش زارا
هم قیزی هم اوغلو چوخ بیمار ایدی
یوخسول آمما اونلار اوچون یار ایدی
قیز داوا ایستیردی اوغلو بیر حکیم
سؤیله ییردی هانسی دردی من چکیم؟
او بال ایستیردی بودا دادلی قیدا
او جیریلمیش یورغانی، بوندا قبا
هر باخاندا کوچه ده بو یا اونا
یالواردیردی گاه اونا گاه دا بونا
آچمیش ایدی ال کی تاپسین بیر چؤرک
نه تانیردی قار-یاغیش نه بیر کولک
پوللو بیر کس گؤردوسه، قاچدی اونا
بلکه آلسین بال اونا شوربا بونا
بوش الیله چون دؤنوردو هر گئجه
بیلمه ییردی بو غمه دؤزسون نئجه؟
هر گئجه ـ گوندوز گؤرور محنتله غم
یوخ فراغت دردلردن بیرجه دم
بیر سحر گئتدی تاپا اهل کرم
بلکه ده بورج آلسین اوندان بئش درم
هر قاپی دؤیدوکده، باغلاندی اونا
بیر اومیدی وار ایسه، چاتدی سونا
گؤردو آرتیق شهرده چوخ خواردیر
دوشدو دیلدن، باخدی حالی زاردیر
گؤردو نه درهم قالیب نه دیناری
بوش الیله گلدی دؤنمکدن عاری
فیکرینه گلدی گئدیب بوٌغدا آلا
بیر کیسه اوندان آلیب دوشدو یولا
باغلادی اول کیسه نی برک اول فقیر
یولدا آغلیر، سسلیر: ای حیّ قدیر!
فضل گؤستر، کؤنلومه بیر نور ساچ
باغلانیب بختیم، منیم ده دوینوم آچ
قیش گلیر یارب، من آرتیق نئیله ییم؟
خسته اؤولادلاریما نه سؤیله ییم؟
بوغدانی بیرسی آلا، من ده ساتیم
من ده بال، مرجی آلیب کامه چاتیم
مرجینی شوربا ائدیم اوغلوم یئسین
بال قیزیم دا بال یئسین، احسن دئسین
درد بیرسه، درمانی بیردیر خدا
تکجه بیر دردی اولانا جان فدا
چوخ دویونلر آچمیسان، من ده علیل
آچ دویون مندن ده، ای رب جلیل
دیلده قلبینده دعا، ذکرین ائدیر
گؤردو کیسه ییرتیلیب بوغدا گئدیر
بیرجه آن فیکر ائتدی کی نه سؤیله ییب؟
آچ دویون_ذکری، اونا گؤر نئیله ییب؟
های چکیب سسلندی: آخیر ای خدا
اؤز خیالیمدان منی ائتدین جدا
اولمایا آللاه اولوبسان سن بوگون
بختیمی آچ من دئدیم، نه بو دویون
بو دویون نه ـ او دویون نه، بیلمه دین؟
بیر کره گؤزلرده یاشیم سیلمه دین
ای خدا سنده بصیرت بس هانی؟
بیلمه دین نه سؤیله میشدیم من یانی؟
هر ایشی من بیرجه تاپشیردیم سنه
سن ده آجلیقدیر کی چکدیردین منه
دونیامی قاتدیقدا ورودون بیر ـ بیره
هم بالی هم شوربانی تؤکدون یئره
من اوجامی سؤیله دیم یا کی یاواش:
تؤک یئره بوغدا، چؤرگیم ائیله داش؟
بیلمه دیم من هئچ، گوناه دا منده دیر
من سانیردیم کی مروّت سنده دیر
آچمادین مندن دویون سن بیر کره
بوغدامی آخیر نییه تؤکدون یئره؟
بیر دوٍیون آچدین، او دا اولدو ائله
بونه آللاه لیقدیر ائیلیرسن بئله؟
الغرض اولموشدو مسکین، بیر دغا
اگلشیب بوغدانی تورپاقدان ییغا
تا کی اگدی باشی، اگلشدی یئره
گؤردو زردن بیر کیسه بیردن ـ بیره
دوشدو سجده ائتدی: ای ربّ ودود
من غلط ائتدیم باغیشلا بو عنود
هر بلا سندنسه، رحمتدیر منه
گلسه یوخسوللوق دا، دؤولتدیر منه
عفو ائله مندن گوناهی بیلمه دیم
سنده دیر فرمان ایلاهی بیلمه دیم
ائتمیسن ظولمت، گؤرم من نورونو
آختاریب بلکه تاپام مستورونو
تاپتاییب بو چرخ اگر وئردی بلا
گؤوهری سورتر، اونا وئرسین جلا
روزگاردان درد اگر اولدو نصیب
آخیرینده سن اؤزون اولدون طبیب
کیم کی مسکیندیر، پریشاندیر سنه
بیلمه ییر بیچاره مئهماندیر سنه
وئرمه دی کیمسه چؤرک، اولدو لئیم
تکجه روزی سن وئررسن ای کریم
ساغلامی خسته ائدیرسن، ای خدا
آنلاسین سندندی هر شئی ربّنا
قاپلاری دؤیدوم سنی بلکه بولام
تکجه اؤز آللاهیما بنده اولام
دردلره دوشدوم بیلم کی تک حکیم
راضی اولماز بو قدر محنت چکیم
بیلمه دیم خلقه آپاردیم حاجتی
ایندی بیلدیم چوخ گئنیشدیر رحمتی
چوخلارین گؤردوم ییغیبدیر چوخ دا مال
آمما بیر تک سن کریم سن، ذوالجلال
قاپلاری بیر ـ بیر دؤیوب آچدیم الیم
تکجه سن توتدون الیمدن ای علیم
بوغدامی تؤکدونسه، وئردین سیم و زر
کیسه می ییرتدینسا، وئردین بو گؤهر
بیل کی "پروین"گاهدان عاغلین اویناییر
حاق قازانی بوردا هر آن قایناییر


text:
ایکی تورک فعال اؤزگورلوگونه قوووشدو
آذربایجانلی محبوسلار یوسف کاری و مهرداد شیخینین محکومیت سونو مرخصی حاقینی قوللاندیقلاری بیلدیریلیر
اردبیل حبسخاناسیندا توتولان آذربایجانلی محبوسلار یوسف کاری و مهرداد شیخی سربست بوراخیلدی.
محکومیت سونو مرخصی حاقینی قوللانان تورک فعاللاردان یوسف کارینین ایکی ایللیک حبس سورهسیندن ۵۰ گون، مهرداد شیخینین ۶ آیلیق حبسیندن ایسه ۲۰ گون داها قالدیغی بیلدیریلیر.
کاری، ۱۳۹۸.جی ایلین آذر آییندا ملی گوونلیگه تهدید اولوشدورما سوچوندان، شیخی ایسه گئچن ایلین اسفند آییندا نظام علیهینه تبلیغ سوچوندان حبسخانایا گؤندریلمیشدی.
ایلگیلیلی خبرلر
اردوغان، تورک شوراسی توپلانتیسینا ویدئو مئساژلا قاتیلدی
"تورک دونیاسی اولاراق تجروبه پایلاشماسینا گئتمهلی، گوج بیرلیگی ائتمهلی و الیمیزدهکی ایمکانلاری ان تأثیرلی شکیلده دگرلندیرمهنین یوللارینی آختارمالیییق"
قیرغیزیستان، تورکیهدن سیها آلاجاق
"سیهالاری کنترل ائدجک شخصلر تورکیهده تعلیم آلدی. بو سیهالار یاخیندا اؤلکهمیزه گلهجک"
آذربایجان ساوونما باخانلیغی، شهید ساییسی ایله باغلی بیلگیلری گونجللهدی
۲۷ سپتامبر ۲۰۲۰ده باشلایان و ۱۰ نوامبر ۲۰۲۰ده ارمنیستانین مغلوبیتی قبول ائدن آنلاشمایا ایمضا آتماسییلا سونا چاتان ساواشداکی جان ایتکیلری ایله باغلی بیلگیلر گونجللهندی


text:
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/فوریه ۲۳
- رویدادلار
- ۱۷۹۶ (میلادی) - ناپلئون بوناپارت ایتالیا اوْردوسونون باشچیسی تعیین ائدیلدی.
- ۱۸۹۳ (میلادی) - رودولف دیزل٬ دیزل موْتورونو ثبت ائتدی.
- ۱۹۰۳ (میلادی) - کوبا قۇآنتاناموداکی بازانی آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینه عؤمورلوک ایجاره وئردی.
- ۱۹۰۵ (میلادی) - شیکاقودا (آمریکا) حۆقۇقشۆناس پوْل پِرسی هاریس ایلک روتاری کلوبونون اساسینی قوْیدو.
- ۱۹۱۸ (میلادی) - قیزیل اوْردو یاراندی.
- ۱۹۴۵ (میلادی) - تۆرکیه-آمریکا ایکیلی کؤمک آندلاشماسی ایمضالاندی.
- ۱۹۴۵ (میلادی) - تۆرکیه٬ نازی آلمان و ژاپون ایمپراتورلوغونا ساواش اعلان ائتدی.
- دوْغوم گونلری
- ۱۴۸۳ - دوغوم گونو: بابور، بابورلولر ایمپیراتورلوغونون قوروسوجو.
- ۱۶۸۵ - دوغوم گونو: قئورق فردریک هندل، آلمانلی-اینگیلیسلی اوخوجو.
- ۱۸۸۳ - دوغوم گونو: کارل یاسپرس، آلمانلی فیلسوف.
- ۱۹۹۴ - دوغوم گونو: داکوتا فانینق، آمریکالی اویونچو.
- اؤلوم گونلری
- ۱۸۲۱ - اولوم گونو: جان کیتس، اینگیلیسلی رومانتیزم شاعیر.
- ۱۸۴۸ - اولوم گونو: جان کوئینسی آدامز، آمریکالی سیاستچی؛ آمریکا اؤلکهسینین ۶-جی جومهورباشقانی.
- ۱۸۵۵ - اولوم گونو: یوهان فردریک قاوس (عکسدهکی)، آلمانلی ریاضیاتچی.
میلادی، جلالی و قمری تقویم لر بعضی ایللرده گونلر برابر دییلر، اونا گوره یادبودلاری و تقویم لری اوز صحفه سینین آلتیندا گئتیرین. یادبودلاری دییشمک اۆچون بو گونده، اشاقیداکی صحفه لری دییشدیرین:
- فایل
- مناسبت لر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۵ اسفند/مناسبتلر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۳ فوریه/مناسبتلر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۱ رجب/مناسبتلر
- رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۵ اسفند/رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۳ فوریه/رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۱ رجب/رویدادلار
- دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۵ اسفند/دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۳ فوریه/دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۱ رجب/دوغوملار
- اولوملر
و قمری گونلره گوره وپ:تاریخده بوگون/قمری بررسی ائدین.


text:
`خزر بیلیم یوردو` نتیجهلر
خبرلر [44]
- تورک بیلیم اینسانی 'گ۲۰'یه دعوت ائدیلدی
- روسیادا بیلیم یوردوندا آتیشمادا 8 نفر اؤلوب، بیر چوخ اینسان یارالانیب
- خزر دنیزینده پارتلاییش اولوب
- ایران خزر دنیزینده مانور ائتدی
- تورک بیلیم انسانلارینا لیاقت نشانی وئریلدی
- تورک بیلیم انسانلاریندان بیر باشاری داها
- تورک بیلیم انسانلاریندان یئنی کشف
- ایراندان ۲ تورک بیلیم اینسانینا اؤدول
- ایران پارلامنتینده خزر دنیزی اعتراضی
- تۆرک بیلیم قادینی نسبتی آوروپا اورتالاماسینین اوستونده
- بیلیم اینسانی یوخا چیخدی
- تورک بیلیم اینسانی اویرنجیلره ناسادان سسلندی
- اردوغاندان تورک بیلیم اینسانلارینا چاغری
- "خزر دنیزینین قوروما احتیمالی وار"
- تورک بیلیم انسانلاریندان اویونلا معالجه
- آستانادا بیلیم و تکنولوژی ذیروهسی
- الازیغ شهریندکی خزر گؤلو یئرلی و خاریجی توریستلرین دقت مرکزیندهدیر
- تورک بیلیم اینسانلاری بیر گزهگن کشف ائتدی
- بیلیم انسانلاری آغجییر گلیشدیردی
- تورک بیلیم قادینینا یونسکو اؤدولو


text:
هر بیر متنین ترجومهسینده قاوراملاری اوْلدوغو کیمی باشقا دیله داشیمالیییق. آنجاق حرفی [لفظی] ترجومهدن اوزاق گزمهلییک. ألبته نادیر حاللاردا حرفی ترجومه یئرینه دوشور. اؤرنهیین، فارسجا ”سرمایه“ سؤزو، عربجه ”رأس المال“ین حرفی ترجومهسیدیر. باخمایاراق کی، هر ایکیسی capital سؤزونون غئیردقیق قارشیلیغی [معادلی]دیر. بیزدهکی ”یاتیریم“ سؤزو آنلام باخیمیندان بونلارین هر ایکیسیندن ده capital تئرمینینه یاخیندیر.
آنجاق حرفی ترجومه چوْخ واخت گولونج و چیرکین آلینیر. مثلن ”بید مجنون“ ترکیبی بیزده ”دلی سؤیود“ دئییل، ”سالخیم سؤیود“ کیمی سسلنمهلی، ”بیماری مسری“ ایسته ”یوْلوخوجو خستهلیک“ کیمی چئوریلمهلیدیر. بونلاری نظرده آلاراق نئچه آی اؤنجه وئردیییم قیسا بیر خبرین ایکی دیلده چئوریسینی درج ائدیرم. خبر، عینی قاوارمی فرقلی سؤزجوکلر و جومله قورولوشلاری ایله چاتدیریر:
ــ قازاخیستانلی آکتریسا “سامال ایسلیاموْوا” کن فئستیوالینین أن یاخشی قادین اوْیونچو اؤدولونو قازاندی. اوْینادیغی فیلمین آدی “آیکا”دیر.
ــ فستیوال کن جایزه بهترین نقش زن را به خاطر بازی در فیلم آیکا به ”سامال ایسلیامووا“ هنرپیشهی قزاقستانی اهدا کرد.


text:
بایه د سانتا آنا
بایه د سانتا آنا (ایسپانجا: Valle de Santa Ana) ایسپانیادا بیر یاشاییش منطقهسیدیر و باداخس اوستانینده یئرلشیب. بۇ شهرین مساحتی ۳ کیلومتر موربّع دیر. ۵۰۵ متر دنیز سویهسیندن اۇجالیقی وار. سوْن نۆفوس تخمینلرینه گؤره ۱۲۳۰ نفر دیر.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
ایسپانیا ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Valle de Santa Ana»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۷ مارس ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده بایه د سانتا آنا گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
دانوب چایی
دونای یا دانوب چایی (آلمانجا: Donau، روم. Dunărea، ماج. Duna، سئرب. ДyHaB، سلوواک Dunaj، بولق. ДyHaB، خورو. Dunav، اوکر. ДyHaй، لات. Danubius, Danuvius، ق.یون. Ίσtpoς) — آوروپادا وولقادان سونرا ایکینجی ان اوزون چای. اۇزونلوغو۲۸۶۰ کیلومتر دیر. بۇ گۆن دانوب چاییندان ثانییهده ۷۰۰۰ متر مکعب سۇ آخیر. و دلتای دانوبا تؤکولور.
دونای چایی آلمانییانین گونئیینده شوارتسوالد (Schwarzwald) بؤلگهسینده برئق و بریقاخ داغ چایلارینین 678 م یوکسکلیکدهکی دوناوئشینگئنده (Donau-Eschingen) بیرلشمهسی ایله مئیدانا گلیر. دوناوئشینگئن قصبه سیندن باشلایاراق کیچیک بیر کانال سایهسینده بریقاخ چایینا تؤکولدویو نؤقطهدن اعتیباراً چای دونای آدلانماغا باشلاییر.
دوناوئشینگئندن قارا دنیزه تؤکولدویو سولینا لیمانینا قدر اوزونلوغو 2779،0 کم-دیر. بونون 2415،0 کم-ای گمیچیلیک اۆچون یارارلیدیر. دونای چایی جوغرافی باخیمدان اوچ یئره بؤلونور: منبعییندن گئنو یاشاییش منطقه سینه قدر یوخاری دونای (988 کم)، گئنودن تورنو-سئوئرین شهرینهدهک اورتا دونای (860 کم)، بورادان منصبینهدهک آشاغی دونای (931 کم). منبعییندن دنیزه تؤکولدویو نؤقتهیه قدر آلمانییا، آوسترییا، سلوواکییا، ماجاریستان، خورواتییا، سئربییا، بولقاریستان، رومینییا، مولدووا و اوکراینا داخیل اولماقلا جمعی 10 اؤلکهنین تورپاقلاریندان کئچیر.
دونای چایی حؤوزهسینین ساحهسی 817 000 کم²، اوزونلوغو 1690 کم، ائنی ایسه 820 کم-دیر. بو هیدروقرافیک هؤوزهده یئرلشن موختلیف اوزونلوقدا 120-یه قدر چای دونای چایینا تؤکولور. بونلار آراسیندا 500 کم-دن داها اوزون اولانلار اینن (505 کم)، دراوا (894 کم)، تیسزا (966 کم)، سووا (861 کم)، موراوا (563 کم)، اولت (542 کم)، سیرئت (726 کم) و پروت (950 کم) چایلاریدیر.
گالری[دَییشدیر]
بیرده باخ[دَییشدیر]
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده دانوب چایی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Danube»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
- لاتین آذربایجان ویکیسی.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
- Pages using infobox river without units
- چایلار
- جوغرافیا قارالامالاری
- دانوب چایی
- Danube basin
- International rivers of Europe
- Geography of Central Europe
- شرقی اوروپا جوغرافیاسی
- جنوبشرقی اوروپا جوغرافیاسی
- Rivers of Bavaria
- Rivers of Bulgaria
- Rivers of Croatia
- Rivers of Hungary
- Rivers of Moldova
- Rivers of Romania
- Rivers of Serbia
- Rivers of Slovakia
- Rivers of Odessa Oblast
- Rivers of Baden-Württemberg
- Rivers of Upper Austria
- Rivers of Lower Austria
- Rivers of Vienna
- Bačka
- Banat
- Geography of Bács-Kiskun County
- Geography of Vojvodina
- Syrmia
- Border rivers
- Bulgaria–Romania border
- Croatia–Serbia border
- Hungary–Slovakia bo


text:
۴۰۰ تروریست یارغیلاناجاق
بوکو حرام ترور هؤرگوتونون ۴۰۰ عضوو نیجریهنین باشکندی آبوجادا فدرال یوکسک محکمهده محاکیمه اولوناجاق
نیجریهنین قوزئی دوغوسوندا یاخالانان بوکو حرام ترور هؤرگوتونون ۴۰۰ عضوو باشکند آبوجادا فدرال یوکسک محکمهده محاکیمه اولوناجاق.
حاکم آنوولی چیکره، یاخالانان ۴۰۰ تروریستین مختلیف حبسخانالاردا اولدوغونو، ۱۷ سپتامبردا باشکند آبوجاداکی فدرال یوکسک محکمهده یارغیلاناجاغینی بیلدیردی.
نیجریهده بوکو حرامین ۲۰۰۹.جو ایلدهن بری تؤرهتدیگی کوتلوی ترور ائیلملرینده ۲۰ میندن چوخ انسان اؤلدو.
ایلگیلیلی خبرلر
کوروناویروسلا باغلی سون ایستاتیستیک
ویروسدان 4 میلیون 889 مین 433 خسته اؤلوب، 217 مین 297 مین 764 نفر ساغالیب.
فیلیپین-ده قاسیرغا نتیجهسینده 13 نفر هلاک اولوب
فیلیپین-ین قوزیی ینده طغیان ائتمیش "کومپاسو" تروپیک قاسیرغاسی نتیجهسینده 13 نفر هلاک اولوب.


text:
اویان نیوز: اوکنومیست ژورنالینین تشکیل ائتدیگی کونفرانسا قاتیلان تامسن، ترویکا ایله حکومت آراسیندا راضیلاشما ساغلاندیغینین ایفاده ائدهرک “اؤلکهنین مالیه اویغونلاشما پروقرامینین دوغرو یولدا اولدوغونو” ایفاده ائتدی
اولوسلار آراسی پول صاندیغی یونانیستان ماساسی رئیسی پاول تامسن، “یونانیستانین مالی اویغونلاشما پروقرامینین دوغرو یولدا اولدوغونو سؤیلهدی.
اوکنومیست ژورنالینین تشکیل ائتدیگی کونفرانسا قاتیلان تامسن، ترویکا ایله حکومت آراسیندا راضیلاشما ساغلاندیغینین ایفاده ائدهرک “اؤلکهنین مالیه اویغونلاشما پروقرامینین دوغرو یولدا اولدوغونو” ایفاده ائتدی.
حقوقلاردا و تقاودچو حقوقلاریندا یئنی کسینتیلر ائدیلمهدن اؤلکهنین هدفلرینه چاتا بیلهجگینی دیله گتیرن تامسن، وئرگی قاچاقچیلیغینا باغلی آلینان قرارلارین حیاتا کئچیریلمهسی واجیبلیگینی وورغولادی.
جمعیتده چالیشانلارین سایسینین آزالدیلماسی مسئلهسینه ده توخونان تامسن، ایشلهیه بیلهجک چوخ سایدا ایستعدادلی گنج اینسانین وار اولدوغونو قید ائتدی.
تامسن، می آیی اورتالاریندا توپلانماسی گؤزلنیلن اولوسلار آراسی پول صاندیغینین، ۱،۸ میلیارد آورولوق کرئدیت دیلیمینین آزاد بوراخیلماسینی دا اونایلاناجاغینی بیلدیردی.
بو آرادا ترویکا هیاتینین یونان ایقتیصادیاتییلا باغلی یئنی قیمتلندیرمه راپورو اوچون ژوئن آییندا یئنیدن اؤلکهیه گلمهسی گؤزلنیلیر.
ت رت


text: من ۱۳۸۴ – جو ایل و آذر آیی نین ۲۶ -سی ( یاندیریلان کیتاب گونو) مناسبتی ایله اوستاد هاشم ترلان لا بیرلیکده زنجان بیلیم یوردوندا و ائله بو گونله باغلی چیخیش ائتمه یه دعوت اولموشدوق . بیز ایکیمیز تهراندان زنجان دانشگاهینا چاتانا کیمی بیر – بیریمیرین یانیندا اولدوغوندان اوستاد ترلان دئمیشکن ” یولا نردیوان قویاق ” دئیه اوستادین ۲۱ آذر نهضتیندن خاطره لرینی سورشدوم . سواری ماشین یولونا داوام ائدرکن ( سوروجو وار ایدی) اوستاد ترلان قوزئی آذربایجاندان نئجه گلدیکلریندن و انزلی ده باشلارینا نه اویون آچانلاردان توتدو ۲۱ آذر نهضتی نین باشلانقیجیندان سونونا قدر شیرین و آجی خاطره لرینی منه دانیشدی ، منیم ذهنیمین یادداشی چوخ گوجلو اولماسادا بو شیرین و آجی خاطره لر جمله جمله منیم ذهنیمده قالیب و او یول یولداشلیغی و زنجان دانشگاهی مراسیمیندن ۸ ایل کئچمیشسه ده او صحبتلرین هامیسی منیم ذهنیمده دیر . اوستاد ترلانا و ۲۱ نهضتیندن یادگار قالان بوتون انسانلارا جان ساغلیغی و ساغلاملیق آرزو ائدیرم .


text:
شارل پینو دوکلو
شارل پینو دوکلو (اینگیلیسجه: Charles Pinot Duclos) فرانسهلی یازیچی - .۱۲ فوریه ۱۷۰۴ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. ۶۸ ایل عومر ائلهایب و ۲۶ مارس ۱۷۷۲ میلادی تاریخیندا وفات ائدیب. اوْ، اثرلرینی فرانسه دیلینده یازیب.
بیرده باخدَییشدیر
قایناقلاردَییشدیر
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش «Charles Pinot Duclos»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ اوت ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتیلاردَییشدیر
قارداش پروژهلرده شارل پینو دوکلو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
ویکیپدیا:قوْروما سیاستی
ویکیپدیا بیر آچیق بیلیکلیک اوْلاراق، هر کیمسهنین دییشدیرمهسی اۆچون آچیقدیر. آنجاق بعضی صفحهلرده واندالیزم و باشقا مشکللرین قاباغینی آلماق اۆچون اوْ صفحهلرده موقت یا دا سوْنسؤز دییشدیرمه محدودیتلره قوْیماق گرک اوْلور. بۇ محدودیتلره قوْروما دئییلیر.
صفحهلری قوْرویوب، قوْرومادان چیخارتماق ویکیپدیا ادارهچیلر طرفیندن گؤرولور. آنجاق هر ایشلدن بیر صفحهنین قوْروما یا دا قوْرومادان چیخارتماغینی ایستمک اۆچون یوْل وئریلیر.
لاپ یایغین قوْروما بۆتؤو قوْروما ایله یاری قوْرومادیر. بۆتؤو قوْرومالاری تکجه ادارهچیلر، یاریمقوْرومالاری دا حسابلارینا گیریب و حسابلاری تأیید اوْلموش ایشلدنلر دییشدیره بیلر. هر ایشلدن حسابی ان آزی ۴گۆن ایله ۱۰ دییشدیرمهدن سوْنرا اوْتوماتیک اوْلاراق تایید اولونور. هر نوع قوْروما بیر مخصوص بوْیالی قیفل ایله بیلینیر. قیفلی گؤرستمک اۆچون
{{Pp}} شابلونو صفحهده قوْیولور.
قوْروما نوعلارینا بیر قیسا باخیش
قوْروما نوعلاری بوْنلاردیر:
- بۆتؤو قوْروما تکجه ادارهچیلر طرفیندن دییشدیرمه اوْلا بیلر.
- یاریم قوْروما تکجه ادارهچیلر ایله حسابلاری تأیید اوْلموش ایشلدنلر طرفیندن دییشدیرمه اوْلا بیلر.
- یاراتما قوْروماسی بیر صفحهنی یاراتماغینین (چوخلو سیلینمیش بیر صفحه) قاباغینی آلیر.
- داشیما قوْروماسی صفحهنی دییشدیرمه آچیقدیر آنجاق صفحه داشیماسی تکجه ایدارهچیلر اۆچون آچیقدیر.
- یؤکلمه داشیماسی فایل توضیحاتینی دییشدیرمک آچیقدیر، آنجاق فایلا یئنی نسخه یۆکلهمک تکجه ایدارهچیلره آچیقدیر.
- یوْخلاما قوْروماسی تأیید اوْلونمامیش ایشلدنلرین دییشدیرمهلری دوْلانان ایشلدنلرین یوْخلاما ایله تأییدیندن سوْنرا گؤروشور.
- پیللهلی قوْروما قوْرونان صفحهده یئرلشن بۆتون صفحهلری (شابلون، فایل و ...) قوْرویور.
ایشلدنلر ویکیپدیا:صفحه قوْروما ایستکلری صفحهسینده بیر صفحهنین قوْرونماسی یا دا قوْرومادان چیخارتماق ایستگینی یازا بیلرلر.
ویکیمدیا طرفیندن ایداری قوْرومالاردان سوای، آیری قوْرومالاردا قوْروما ندنی سوْنا چاتسا، کافی بیر مدت گئچسه یا دا بیر صفحهنی قوْرومادان چیخارتماغا اجماع اوْلسا، ایدارهچیلر صفحهنی قوْرومادان چیخاردا بیلرلر. قوْرومادان چیخارتماق ایستهین ایشلدنلر، بیرینجی آددیمدا قوْرویان ایدارهچی ایله اؤز ایستکلرینی آرادا قوْیمالیدیرلار، ایکینجی آددیمدا قوْرومادان چیخارتماق ایستکلرینده اؤز ایستکلرینی یازمالیدیرلار.دیقت ائدین، قوْرویان ایدارهچی فعال اولسا، قوْرومادان چیخارتماق ایلک آددیمدا اوْنلا آرادا قوْیولماسا، قوْرومادان چیخارتماق ایستگی معمولاً رد اوْلاجاق. قوْروما بیلگیلری قوْروما لیستینده ثبت اوْلور.
قوْروما نوعلاری
بۆتؤو قوْروما
بۆتؤو قوْرومالی صفحهلری تکجه ایدارهچیلر دییشدیریب، داشایا بیلرلر. بۇ قوْروما موقت ییوْخسا دایمی اوْلا بیلر.
بیر بۆتؤو قوْرومالی صفحهده دییشدیرمه ایستگی دانیشیق صفحهسینده ایدارهچیلره خبر وئرمک اۆچون یازیلمالیدیر.
دییشدیرمه ساواشلاری
دییشدیرمه ساواشی ایله اۆز-اۆزه اوْلان صفحهلرده بۆتون قوروما، طرفلری دانیشیق صفحهسینده دانیشیق ایله ایجماعا چاتماغا مجبور ائدر.
دییشدیرمه ساواشی اۆچون صفحه قوْروناندا ایندیکی وضعیتینده قوْرونمالیدیر. یانی قوْرومادان قاباق قایتاریلمامالیدیر. تکجه ایندیکی نوسخه واندالیزم، کوپیرایت یوخسا دیریلرین بیوقرافیسی کیمی موحتوایی سیاستلرله موخالیف اولورسا، قایتارما گرکدیر. هر حالتده دییشدیرمه ساواشیندان سوْنرا بیر صفحه ایدارهچیلر طرفیندن قوْرونورسا، قوْرونموش نوسخهنین تایید اوْلونماسی معناسیندا دئییل. صفحهنی سوْن وضعیتینده قوْروما، ساواشان طرفلرین بیرینین نفعینه اوْلورسا، ایدارهچی قوْرومادان قاباق، صفحهنی دییشدیرمه ساواشیندان قاباقکی نوسخهیه قایتارا بیلر.
بیر دییشدیرمه ساواشینا قاتیلان ایدارهچیلر اوْ صفحهنی قوْرویا بیلمزلر. بۇنون ایستثنالاری بیر ساده واندالیزم اتفاق توشنده و بیر دیری کیمسهنین مقالهسینده آرتیریلمیش یامان-یوْغوز سؤزلری سیلمک اۆچون قاباغا گلمیش دییشدیرمه ساواشیدیر.
واندالیزم
واندالیزیمین قاباغینی آلماق اۆچون صفحه موقت یا دا دایمی اوْلاراق بۆتؤو یوْخسا یاریم قوْرونا بیلر.
شابلون قوْروماسی
بیر قوْرونموش شابلون تکجه ایدارهچیلر و ویرایشگران الگو گروهوندا اولان ایشلدنلر طرفیندن دییشدیریله بیلر. بۇ قوْروما تکجه حساس شابلونلار ماژوللار و چوخ-چوخ ایشلهنن شابلونلاردا اعمال اوْلونا بیلر.
بۇ قوْروما سطحی[۱] چوخلو صفحهلرده ایشلنن حساس شابلونلاردا بۆتؤو قوْروما یئرینه ایشلهنیر. بۇ قوْروما سطحی تکجه حساس و چوخ گؤروشلو و بۆتؤو قوْروما حدینده اولان شابلونلاردا فایدالانمالیدیر.
یاریم قوْروما
یاریم قوْروما آدیازدیریلمامیش ایشلدنلر (آی.پی.لر) و حسابلاری اوتوماتیک تایید اولونمامیش ایشلدنلر (آزی ۴ گون و ۱۰ دییشدیرمهدن قاباق) دییشدیرمه قاباغینی آلیر. بۇ قوْروما بیر مقالهده یئنی آدیازدیریلمیش ایشلدنلر یوخسا آیپیلر طرفیندن موحتواسیندا چوخلو ایختلاف یوخسا خارابکارلیق اۆز وئرنده قوْیولور.
یاریمقوْرومالی صفحهلرده دییشدیرمه ائده بیلمهین دییشدیریجیلر دییشدیرمه ایستکلرینه مقالهنین دانیشیق صفحهسینده و
{{یاریمقوْرونما دییشدیرمهسی}} شابلونونو فایدالانماقلا یازمالیدیرلار. دانیشیق صفحهسی ده قوْرونموش اولورسا، ویکیپدیا:دییشدیرمه ایستکلری صفحهسینده ایستکلرینه آرادا قوْیمالیدیرلار.
ایدارهچیلر قیلاووزو
ایدارهچیلر دواملی و گئنیش حالتده واندالیزم معرضینده اولان یوخسا دیریلرین بیوقرافیسی و طرفسیزلیک کیمی ویکیپدیا مؤحتوا سیاستلرینی نقض ائدن صفحهلرده سوْنسؤز یاریمقوْروما قورا بیلرلر. یاریمقوْروما اؤز وئرمهمیش خارابکارلیقلار قاباغینی آلماق اۆچون یوخسا بیر مؤحتوا اوستونده معمول ایختلافلار وارسا، آدیازدیریلمیش ایشلدنلری، آدیازدیریلمامیش ایشلدنلره ترجیح وئرمک اۆچون فایدالانمامالیدیر.
بوندان آرتیق، ایدارهچیلر بو موردلرده موقت قورومادان فایدالانا بیلرلر:
- مدیادا ایزلنمهسی کیمی دلیلر اوچون گئنیش آنجاق موقت خارابکارلیق و چیرپیشمابا معروض قالیب، اینفرادی ایشلدنلر باغلاما ایمکانی اولمایان صفحهلرده.
- صفحههایی که صحنهٔ جنگ ویرایشی هستند هنگامی که همهٔ طرفهای درگیر کاربران ثبتنام نشده یا جدید هستند (که در غیر این صورت حفاظت کامل باید به عمل میآمد). چنین قاعدهای در مواردی که پای کاربران تأییدشدهٔ خودکار وسط است کاربرد ندارد.
- آیپیلرین چوخلو کامپیوترلردن یوخسا داینامیک آیپیلردن فایدالانماقلا دییشدیرن آد یازدیرمامیش و آیپی دییشدیرنلر طرفیندن دییشدیرمه ساواشی یوخسا خارابکارلیق معرضینده اولان صفحهلر.
- صفحههای بحثی که تحت اخلالگری مداوم بودهاند. چنین حفاظتی باید با مضایقه اعمال شود، چرا که از مشارکت کاربران ثبتنام نشده و جدید در گفتگو جلوگیری میکند. معمولاً یک صفحه و بحث آن بطور همزمان نباید محافظت شوند. در صورتی که یک صفحه و صفحهٔ بحثش بطور همزمان محافظت شدهاند، در صفحهٔ بحث باید کاربران محروم شده از ویرایش به درخواستهای ویرایش دعوت شوند تا از اینکه هیج ویرایشگری بطور کامل از مشارکت محروم نشده است اطمینان حاصل شود.
- باغلانمیش ایشلدنلر و آیپیلرین دانیشیق صفحهلری محدود حالتده قوْرونمالیدیر. اوْنون یئرینه ایشلدن یئنیدن باغلانیب، اؤز دانیشیق صفحهسینین دییشدیرمه حقی آلینمالیدیر. باغلانما یانیندا قوْرونما گرک اولورسا، قوْروما چاغی باغلانما مودتیندن چوخ اولمامالیدیر.
یاراتما قوْروماسی
ایدارهچیلر بیر قیرمیز صفحهنی یارانما قاباغیندا قوْرویا بیلرلر. بۇ ایش بیر سیلینمیش مقاله، نئچه دفعه و موداوم یارادیلیرسا، گؤرولور. بۇ صفحهلری اؤزل:قوْرونان باشلیقلار دا تاپا بیلرسینیز.
داشیما قوْروماسی
داشیما قوْروماسیندا صفحهنین آدینی تکجه ایدارهچیلر دییشدیره بیلرلر. بۇ قوْروما بۇ یئرلرده قۇرولور:
- آد دیشدیرمه واندالیزم گئچمیشی اوْلان صفحهلر
- آدلاری اۆستونده چیرپیشما اوْلان صفحهلر
آیپیلرله تأیید اوْلونمامیش حسابلار هئچ صفحهنین آدینی دییشدیره بیلمزلر.
یوْخلاما قوْروماسی
یوْخلاما قوْروماسی واندالیزم و اوْنا اوخشار موداوم موشکوللرین قاباغینی آلیب، بۆتون ایشلدنلره صفحهلرده دییشدیرمه ایجازهسی وئرمک اۆچون بیر یوْلدور. یوخلاما قوروماسی یاریم قوْروما یئرینه ایشلهنیب، آیپیلر و تأیید اولونمامیش ایشلدنلره صفحهلر دییشدیرمهسی ایجازهسینی وئریر آنجاق اونلارین دییشدیرمهلری بیر یوخلایان تأیید ائدینجه، اوْخوجولار گؤزوندن گیزلی اولاجاقدیر.
یوخلانمالی دییشدیرمهلر صفحه گئچمیشینده «یوخلانمالی دییشدیرمه» اتیکتی ایله گوروشهجکدیر. بوتون اوخوجولار طرفیندن سوْنونجو یوخلانمیش نوسخه (قالیجی نوسخه) گوروشهجکدیر. سیستمه گیریش ائدن ایشلدنلر صفحهنین بوتون سونونجو دییشدیرمهلر اعمال اولونموش نوسخهسینی گورهجکلر. یوخلاما حقی اولمایان ایشلدنلر یوخلانمامیش دییشدیرمهسی اولان صفحهلرده دییشدیرمه ائدیرلرسه، اونلارین دییشدیرمهلری ده «یوخلانمالی دییشدیرمه» اتیکتی یئییب، سیستمه گیرمهمیش ایشلدنلر اوچون گیزلی اولاجاقدیر. بۆتون ایشلدنلر دییشدیر دۆیمهسینی باساندا مقالهنین سونونجو نوسخهسینی گؤروب، دییشدیرهجکلر. مقالهده «یوخلانمالی دییشدیرمه»لر وارسا، مقاله آدینین سوْل طرفینده اوْنلاری بیلیندیرن بیر قۇتو گؤروشهجکدیر. داها آرتیق ایطلاعات اوچون ویکیپدیا:یوخلانمالی دییشدیرمهلر صفحهسینه باخین.
یوْخلاما قوْروماسینین چاغی؟
یوْخلاما قوْروماسی بۇ یئرلرده ایشلهنیر:
- سئچیلمیش مقالهلر
- چوْخ گؤروشلو مقالهلر
- شدید واندالیزم آلتیندا اوْلان مقالهلر
- متنینده کوْپیرایتی نقض ائدن مطلب یازیلان مقالهلر.
- دیریلرین بیوقرافیسی سیاستینه ضید دییشدیرمهسی اوْلان دیریلر مقالهسی.
سئچیلمیش و یاخشی مقالهلردن سوای باشقا موردلرده اوْلونمامیش واندالیزملر قاباغینی آلماق اۆچون یوْخلاما قوْروماسینا گرک یوْخدور.یاریم قوْروما کیمی، اوستونده چیرپیشما اوْلوب، آد یازدیرمامیش دییشدیرنلر ضررینه تبعیض احتیمالی اوْلان صفحهلرده یوْخلاما قوْروماسی قۇرولمامالیدیر. دییشدیرمهسی یۇخاری اوْلان صفحهلرده بۇ نوع قوْروما یئرینه یاریمقوْروما اعمال اوْلونمالیدیر.
ایدارهچیلر آغیر آنجاق عین حالدا کئچیجی واندالیزم آلتیندا اولان مقالهلری ده، ایگیلی ایشلدنلرین حسابینی باغلاماق ایمکانی اولمایاندا، موقت شکیلده یوْخلاما قوْروماسیلا قورویابیلرلر. باشقا قوروما نوعلارینین دا زامانی قاباغا گلمیش موشکوله باغلی اولمالیدیر، سونسوز یوْخلاما قوْروماسی تکجه اوزون مدتلی آغیر واندالیزمله اوزلشرکن ایشه آلینمالیدیر.
یوخلاما قوروماسیندان چیخاتما ایستکلرینی ایدارهچیلر دانیشیق صفحهسینده یوخسا ویکیپدیا:صفحه قوْروما ایستکلری#قوْرومادان چیخارتماق ایستکلری صفحهسینده یازا بیلرسینیز.
سوْنسۇز قوْروما
ویکیپدیا بعضی بولوملری دایما مدیاویکی یولو ایله قوْرونور. سایت رابطلرین تعریف ائدن مدیاویکی آد فضاسی سوْنسۇز و بۆتون قوْروما آلتیندادیر و ایدارهچیلر اوْنلاری قوْرومادان چیخاردا بیلمزلر. ویکیپدیا سیستمی اوتوماتیک حالتده CSS صفحهلری و ایشلدن:میثال/monobook.css یوخسا ایشلدن:میثال/cologneblue.js کیمی ایشلدنلر جاوااسکریپتی بۆتؤو قوْرویور و تکجه اوْ ایشلدن و ایدارهچیلر الی ایله دییشدیریله بیلر. بوْ قوْروما «css.» یوخسا «js.» اولان ایشلدن آلتصفحهلرینده اعمال اولونور. ایدارهچیلر بۇ صفحهلری دییشدیرب، موناسیب اوْلمایان ایشلدن اسکریپتلرینی سیله بیلرلر.
اۆستدهکیلردن آرتیق بۇنلاردا سوْنسۇز قوْرونورلار:
- چوْخ گؤروشلو صفحهلر (مثلا:آنا صفحه).
- حقوقی یوْخسا کوْپیرایت باخیمیندان دییشدیرلمز صفحهلر، مثلا ویکیپدیا:عمومی یالانلاما یا دا ویکیپدیا:ترجمه مجوز کریتیو کامنز.
- چوْخ ایشلهنیب باغلانتی وئریلن صفحهلر،
- فایللار داشیما قاباغیندا.
پیللهلی قوْروما
بۇ قوْروما ایشلنن یئرلر:
- چوخ گؤروشلو صفحهلر، مثلا آنا صفحه.
پیلله٬لی قوْروما، اوْ صفحهده یئرلشن بۆتون صفحهلرین (شابلون، فایل و ...) قوْروماسینا ندن اوْلور.
ایداری قوْروما
ویکیپدیا قۇروجولاری، مخصوص و اهمیتلی وضعیتلرده شخصا صفحهنی قوْرویورلار. ویکیپدیا ایدارهچیلریندن، تشکیلاتی اعضاسیندان اجازه آلمامیش بۇ قوْرومالاری دییشدیرمهمک گؤزلهنیر.
قوْرومادان چیخارتماق
ویکیمدیا طرفیندن قوْرونان صفحهلردن سوای، ایدارهچیلر باشقا صفحهلری بیر معقول مدتدن سوْنرا قوْرومادان چیخاردا بیلرلر. قوْرویاندا قوْروماغا مدت بللیلشدیرمک ایله ده، مهلتین سوْنوندا، اوْتوماتیک اوْلاراق صفحه قوْرومادان چیخابیلر.
آد فضالارینا گؤره قوْروما
ایشلدن دانیشبق صفحهلری
ایشلدن دانیشیق صفحهلری آزاراق، موقت و تکجه آیپیلر طرفیندن شدید واندالیزم اۆز وئرنده قوْرونور.
باغلی شابلونلار
بیرده باخ
اتک یازیلار
- ↑ Error on call to شابلون:وب قایناقلاماسی: Parameters باغلانتی and باشلیق must be specified .


text:
بنؤشهیی اوستو ایشیغی
بنؤشه یی اوستو ایشیقی اینگیلیسجه: Ultraviolet خولاصه سی: UV، الکترومغناطیس دالغاریندا ۱۰ nm دن ۴۰۰ nm جا دالغا بؤیو اولان ایشیق ساچلارینا بنؤشه یی اوستو ایشیقلار دئیلیر. بو ایشیق ساچلاری گؤرونمئز و گؤرمک اۆچون اولارین دالغالارین توتان گؤزلوکلار ایشله نیر. بو ایشیق ساچلارینین دالغا بؤیلاری گؤروشن ایشیق دالغالاریندان آز و ایکس ایشیقی دالغالاریندان چوخدور.
گونش ایشیقیندا یوزه ۱۰ بنؤشه یی اوستو ایشیقلاریدیر. الکتریک تخلیه سینده و چوخلو الکتریک و الکترو مغناطیس ایشلرده بو ایشیق دالغالاری یارانیر.