text:
علی شریعتی و فارس شعوبیه چیلیگی23
کئچمیش دانیشیقلاردا آذربایجان تورکلوگوندن اولموش اومتچی، پان ایرانیست و فارس مدنیت راسیستلیگی گؤروشلرینی علی شریعتی نین "ایران فرهنگی" آنلاییشی اساسیندا نقده چکمه گه چالیشدیق. بو دانیشیقدا ایسه اؤزلرینی "حزب کومونیست کارگری ایران – فارس" تشکیلاتینا منسوب ائدن "جهان وطنی" قلمه آلان، آنجاق فارسلیق اساسینداکی گؤروشلرینی ایفاده ائتمگه چالیشان محسن ابراهیمی نین گؤروشلرینی گؤتور قوی ائتمگه چالیشاجاییق. علی شریعتی ایدئولوژی مقوله سینه دیل و مدنیت اساسلی بیر آنلام و معنا یوکلمگه چالیشمیش. بو دوغرولتودا اوخویوروق:
"ایدئولوژی اساسیندا اؤزگه لشمک!! پیغمبردن حدیثدیر: مَن تَشبَهُ بِقوم فَهو مِنهم" (هرکس اؤزونو باشقا بیر قوم و طایفایا بنزتسه، او شخص، او قوم و او طایفادان ساییلار). بو آنلاییشی من "دیل، مدنیت و ملیت" اوزره گئنیشلتمک و تعمیم وئرمک ایسترم. او دا بو: بیر آیدین اؤز ملی کیملیگی و منلیگیندن قوپارسا، او ملیتینی اولوشدوران اؤز تاریخیندن، دیلیندن، عادت و عنعنه سیندن بیر ملی وارلیق اولاراق آیریلارسا، او اؤز بوشلوغونو اؤزگه بیر دیل و مدنیت ایله دولدورارسا، او اؤز ملی منلیگی و کیملیگینه اؤزگه ساییلار. بو "اؤزگه لیک بیر جین کیمی اونون ذاتینا، ملی شخصیته گیره رک اونو اؤزگه لشدیرمگه و اونو اؤز ملی کیملیگینه اؤزگه ائتمگه یول آچار. بئله لیکله او شخص اؤزونو اؤز ملی کیملیگینه و انسانلارینا قارشین دگیشیک و عوضی بیر شخص حیس ائدر، عوضی دانیشار، عوضی نظریه وئرر، یولونو دا عوضی سئچر، عوضی ده عمل ائدر. عامیانه، آنجاق چوخ معنالی دئییشله دئسک، "دگیشیک و عوضی آدم (آدم عوضی)" اولار"[i].
اوسته گؤروندوگو کیمی علی شریعتی دونیا گؤروشلرینی ده دیل و مدنیت اساسلی بیر آنلاییشلا قلمه آلار. ایران ممالیکی محروسه سینده کی مسلمانلار اؤز دین و مذهبلریندن ال چکمزلر دئیه علی شریعتی "شیعه" مذهبی نی "سنی" مذهبی نین قارشیتی (مخالفی) دئیه فارسلیق و شیعه لیگی بیر بیرلرینه باغلارکن، آذربایجان تورکلوگونون شیعه لیک تاریخینده اوینادیغی نقشینی و رولونو شیعه لیک تاریخیندن سیلمک اوچون اویدوردوغو "تشیع علوی" دئییمینی "تشیع صفوی" قارشیتی قلمه آلاراق "قومیت ایرانی" دئییمی نی ده ایشین ایچینه سوخماقلا شیعه لیگی فارسلیغین خدمتینه آلماغا و دولاییلی اولاراق "ایرانیت" آنلاییشینی "ایران فرهنگی" دئیه تعریف ائتمگه چالیشار[ii]. علی شریعتی ایدئولوژیلری دیل و مدنیت اساسلی اله آلماسینا باخماراق یازیلی دیل و مدنیت بیلینجی مسئله سینی درک ائتمک قابلیتینده اولماز. دئمک، هرهانکی بیر تورک یوخسا فارس انسانی نین بیلینج و شعورو عربچه یوخسا روسچا شکیلله نرسه، اونون دونیا گؤروشلری ده بیلینج و شوعورا مالیک اولدوغو دیللرده اؤز عکسینی تاپار. بو دئدیکلریمیز یاخشی آنلاشیلسین دئیه اؤزونو "حزب کومونیست کارگری ایران- فارس" محفلینه باغلی بیلن، آذربایجان تورکلوگوندن اولموش، آنجاق جهان وطنی دئیه محسن ابراهیمی نین گؤروشلرینی "ایرانیت یوخسا فارسلیق" باخیمیندان اله آلماق علی شریعتی نین بیلینج و شعور مسئله سینی درک ائتمدیگینی آچیقلیغا قاویشدیرماق اوچون فایدالی ساییلار. جمهوری ایسلامی ایران حاکیمیتی نین رسمی اورقانی اولان "ایران" گونده لیگینده 2006 اینجی ایل آذربایجان تورکلوگو بؤجک و سوسکا بنزه دیلدیگینه داییر آذربایجان تورکلری نین بو مسئله یه اعتراض ائتدیکلری نین علیهینه آذربایجاندان اولموش محسن ابراهیمی اؤز گؤروشلرینی یازمیش، اوخویوروق:
"ظولم آلتیندا اولان ملیتچیلیک یوخوموزدور. ظاهیرده ایرانلی ملیتچیلیگی ایله تورک ملیتچیلیگی ایکی گوج و ایکی حرکت اولاراق بیربیرلری نین قارشیسیندا و قاباغیندا دورموشلار. بیرینجی سی (ایرانلیسی) عظمت طلب، حاکیم، ظالیم، غالیبدیر، ایکینچیسی، تورک ملیتچیسی محکوم، مظلوم و ایشغال آلتیندادیر"[iii].
مؤللیفین ایفاده ائتدیگی "ناسیونالیسم" کلمه سی نین اوزرینده دوراقلارساق، گونئی آذربایجان میللی فعالارینا حاکیمیتچیلیک باخیمیندان نسبت وئردیگی بو ایفاده بوهتان ماهیتی داشییان بیر دئییم کیمی اورتایا آتیلمیش گؤرونر. دئمک، گونئی آذربایجان میللی حرکتی و اونا منسوب اولموش فعاللار حاکیمیتچیلیک باخیمیندان گوج اعمال ائتمک دوروموندا اولمادیقلاری اوچون بو حرکتی "–ایسم/-یسم" باشلیغی آلتیندا یوروملاماق دوزگون ساییلماز. اوسته لیک "ایرانیت/ایرانلی اولماق" آنلاییشینی حاکیم دیل و مدنیت گؤزو ایله قبول ائتمک اؤزلوگونده حاکیم مدنیت یانیندا یئر آلماق ساییلار. محسن ابراهیمی نین ایران ممالیکی محروسه سی وطنداشلاری اوزره "ناسیونالیسم ایرانی و ناسیونالیسم ترک" دئییملری، اونون دؤلتلر آراسی حقوق نورمالاریندان اولدوقجا اوزاق اولدوغونو و یالنیز فارس ایستعمارچیلیق ادبیاتیندان فایدالاناراق معنوی احتیاجلارینی گئدرمگه چالیشدیغینی، بئله لیکله مفکوره باخیمیندان اؤزونو فارس ایستعمارچیلیغی نین ترکیب حیسسه سی ائده رک دوشونجه یئریتدیگینی اورتایا قویار.
دیل بیلیمینده 1836 -اینجی ایل هیندشیناس Christian Lassenطرفیندن اورتایا آتیلمیش "ایران دیل قوروپو" ایفاده سی یالنیز فارس دیلی اوچون دئییل، بیر دیل قوروپونا وئریلمیش و بیلیم اوجاقلاری طرفیندن قبول اولموش آد ساییلار[iv]. اؤرنک و نمونه اولاراق آشاغیداکی دیللر ایران دیل قوروپوندا یئر آلار:
فارسچا ، اوردوجا، کوردچه، لورجا، نوریستانچا، بنگلادیشچه، نئپالچا، سئری لانکاچا و بیر پارا آیری دیللر "ایران دیل قوروپو"نا منسوب ساییلار. دئمک، دیل آنلاییشی، بیلیم و سیاست اساسلی دئییل، هر هانکی دیلی بیر جغرافی بؤلگه یه اساسلاندیرماق بیر آنلاییشی ساییلار. بو دیللر تاریخده ایران آدی آلمیش افغانستانین شرقی و هیمالیا داغلاری اطرفینا نسبت وئریلدیکلری اوچون "ایران دیل بؤلوگو" و قوروپو آدینی آلمیشلار.
دئمک، سیاست دونیاسیندا بوگون ایران ممالیکی محروسه سی اوزره "ناسیونالیسم ایرانی" دئییم و اصطلاحینی اورتایا قویانلار ایستر، ایستمز پان ایرانیستلرین فارس ایستعمارچیلیغی مفکوره سینه قاتقیدا بولونموش اولارلار. محسن ابراهیمی نین "ایرانیت" اساسینداکی گؤروشلری محمدرضا شاهین اطلاعات وزیری اولموش داریوش همایون نون گؤروشلری ایله کسیشدیگی نقطه-ده یئر آلار، ظاهیرده آذربایجان تورکو اولموش، آنجاق فارس مدنیت راسیستلیگینی اؤزونه "جهان وطنی" بیر آنلاییش دئیه قبول ائتمیش محسن ابراهیمی دن اوخویوروق:
" ...پاکتورک قومپرست باندلار ایرانداکی اسلامی حؤکومت قدر بشریتین امنیتی و راحاتلیغی اوچون ضررلی و خطرلیدیرلر. بونلارین قارشیسیندا گرک دوراق. بونلار یوگوسلاوی جامعه سینی قیسا بیر زاماندا تجاووزا معروض قویان ... توجمان، کارادیج و ماللادیچ ساییلار. بونلار ایران خالقی نین خوشبختلیگی اوچون بیر بوغوم و مانع ساییلارلار. اسلام حؤکومتیندن قورتولماق و اونون علیهینه ووروشماق اوچون بونلار بؤیوک بیر بوغوم و سد اولوشدورموشلار".[v]
اوسته گؤروندوگو کیمی فارس مدنیت راسیستلیگینی اؤزو اوچون "جهان وطنی" دئیه بیر آنلاییش قبول ائتمیش محسن ابراهیمی نین بو گؤروشلری، فارس فاشیست تشکیلاتی کیمی کئچمیشده تانینمیش سومکا تشکیلاتی نین فعال عضولریندن اولموش و سونرا محمدرضاشاهین اطلاعات وزیری اولموش داریوش همایوندان دا قات قات انسانلیق دوشمنی ساییلار. بو ذات جهان وطنی دئیه یاش ایله قورونو بیرلیکده یاخیب یاندیرماغی و فارس ایستعمارچیلیغی آلتیندا یوخ ائتمگی هدف توتار. بئله لیکله حزب کومونیست کاگری ایران- فارس یانچیلاری کومونیستلیگی فارسلیق اساسیندا حاکیم ائتمک اوچون عارض و معروض تانیماریق دئیه انسانلیق علیهینه مئیدان اوخوماغا چالیشارلار. بیلیندیگی کیمی یوگوسلاوی فئدرال بیر سیستیم اساسیندا اداره اولونارمیش. زامان آخاریندا صربلر اؤز تمامیتچیلیکلرینی باشقا ملی توپلوملارا تحمیل ائتمگه چالیشدیقلاری اوچون بو فئدرال سیستیم داها داوام گتیره بیلمه میش. بئله لیکله صربیستان جمهور باشقانی میلوسوویچ هر یئرده بیر صئرب وارسا، اوراسی صربیستاندیر دئمگه باشلاماسی ایله، باریش یولو ایله چکیلمیش سرحدلر ده پوزولموش و گوناهسیز انسانلارین اؤلومونه یول آچیلمیش. دئمک، انسانلیق آنلاییشی حقوق برابرلیگی اساسیندا اولمالیدیر. "ایران" کلمه سی نین بیر سیاسی آلانا نسبت وئریلمه سی منظور اولارسا، بوگون بو ایران آدلانمیش ایران ممالیکی محروسه سینده مختلیف دیل و مدنیت صاحابلاری یاشامالارینا باخمایاراق سیاسی نیظام و اینتیظام باخیمیندان بیر چوخلاری اوچون قبول ائدیلمه سی آجی دا اولسا، فارس حاکیمیتچیلیک سیستیمی حؤکوم سورمکده دیر. یئری گلمیشکن بونو دا دئمکده فایدا وار: بوگون ایران دیل قوروپونا قوشا (پارالئل و موازی) اولاراق دیل بیلیمینده تورک دیللری یوخسا تورک دیل قوروپو آدی دا قبول اولموش، بیلیمه دایالی بیر آد ساییلار[vi].
دئمک، فارس ایمپراتورلوغو و ایستعمارچیلیغی نی "ایران میللتی" باشلیغی آلتیندا حزب کمونیست کارگری ایران- فارس محفلی نین ناسیونالیسم "عظمت طلب" آدلاندیرماسی دا فارس ایستعمارچیلیغی و فارس مدنیت راسیستلیگی دوغرولتوسوندا فارس مدنیت راسیستی اولموش، ائرمنی ژوبین رازانی (منصور حکمت) یانچیلاری طرفیندن اورتایا آتیلمیش بیر یئنی تاپینتی (اختراع) ساییلار. بو تاپینتییا اساسن ایران ممالیکی محروسه سینده میللی ظولوم دئیه بیر آنلاییش قبول ائدیله بیلمز. فارس ایستعمار یانچیلاری و مدنیت راسیستلرینه گؤره دؤلت – میللت آنلاییشی رضا شاه طرفیندن اورتایا قویولموش و فارس ایستعمارچیلاری و فارس مدنیت راسیستلری طرفیندن آسدی و کسدی واسیطه سی ایله قبول اولوندوغو اوچون هر هانکی فارس اولمایان ائتنیکلرین دیل و مدنیت مسئله لری ده "خرافاتی، قوم پرست، ناسیونالیست فاسد، مخل نظم، غیر انسانی" دئیه قلمه آلینمالی ایمیش[vii]. محسن ابراهیمی و منصوب اولدوغو محفل، فارس حاکیم دیل و مدنیت سیستیمی نی "ناسیونالیسم عظمت طلب" دئیه قلمه آلماسی دا دقت چکیجی ساییلار. دئمک، باسقییا معروض قالمیش میللی حرکتلره اوسته کی چیرکین و پیس صفتلری نسبت وئرمک، اؤزلرینی منصوب بیلدیکلری حاکیم دیل و مدنیت دؤولتچیلیگی نی یاخشی صفتلر ایله بزه مک و "بیزیم قوروپ: - یاخشی، انسانچیل، مدنی"، "او بیری قوروپ: - پیس و غیر انسانی و مدنیتسیز" ایفاده لری، توپلوم تانیما بیلیمینده قوروپلار اوزره ایشلنمیش "قوروپ دینامیکاسی" آلمانجا Gruppen Dynamik دئیه داورانیشلار و رفتارلار ساییلار[viii]. محسن ابراهیمی گئنه ده یازمیش:
"... یئری گلمیشکن ناسیونالیسمین بیر باسقی آلتیندا اولمایان حرکت اولمادیغینی وورقولاماق لازیم. بو خالق بللی بیر ملت، عیرق یوخسا ملیته باغلی اولاراق ظولمه و آیری سئچکیلیگه معروض قالمیش. ظولمه معروض قالمیش ملیتچیلیک معمول اولاراق اویقولانمیش و اعمال اولموش ظولوم و آیری سئچکیلیکدن بیر اجتماعی ملزمه کیمی اؤزلرینه سیاسی مشروعیت قازانماق اوچون استفاده ائدر"[ix].
اوسته گؤروندوگو کیمی محسن ابراهیمی بیر ماتئریالیست کیمی بحث ائتمک ایستدیگینه باخمایاراق روحانیت دونیاسیندا سئیر و حرکت ائتمکله لمس اولوناجاق واقعیتلری ده درک ائتمک ایسته مه یه رک کلمه لر ایله اوغراشماغا و جمله قورماغا چالیشار. بئله لیکله، ناسیون کلمه سی نین نه اولدوغونو دا درک ائتمک ایستمز. یئری گلمیشکن آلمانی سؤزلوک کتابیندان ناسیون کلمه سی نین نه اولدوغونو دا اؤیرنمیش اولاق: دوغولدوغو یئر، دیل، گله نک (عنعنه)و گؤره نک (عادت)، مدنیت و سیاسی گلیشمه لر اساسیندا بیر بیرلرینه باغلی اولان توپلوم ناسیون (Nation) و خالق (Volk) ساییلار[x].
اوسته کی وئریلمیش تعریفه اساسن ائتنیک آذربایجان: آذربایجان تورکلری نین دوغولدوقلاری یئر (. دیل: (آذربایجان تورکلری نین دانیشدیغی و اؤزلرینه ادبیات دیلی ائتدیکلری آذربایجان تورکچه سی. گله نک، گؤره نک: آذربایجان تورکلوگونه عایید اولموش معنوی دگرلر، عادت و عنعنه لر. مدنیت: آذربایجان تورکلوگونه عایید اولموش تاریخی عابیده لر و اثرلر. سیاسی گلیشمه لر: آذربایجان تورکلوگو تاریخده دیل بیلینجی و تاریخ بیلینجیندن یوخسول قالدیغی اوچون، آذربایجان مشروطه حرکاتی زامانی، آذربایجان سیاسی ائلیتی زامانی درک ائتمه یه رک خاریجی عامیللر واسیطه سی ایله حاکیمیتچیلیگی فارس میللیتچیلیگی و ایستعمارچیلیغینا اودوزاراق مغلوب ائدیلمیش و بئله لیکله آذربایجان تورکلوگو مستعمره آلتینا کئچمیش بیر میللت ساییلار. دئمک، بو باسقی آلتینا آلینمیش توپلومو نماینده لیک ائدن میللی حرکت ده بو توپلومون آیریلماز بیر پارچاسی اولاراق ایستعمارچیلیغا تابع توتولموش آذربایجان تورک وارلیغی نین سیاسی ائلیتی ساییلدیغی اوچون سؤمورگه چیلیک علیهداری و قورتولوش حرکتی قلمه آلینمالیدیر. بو آنلاییشلا باسقیلارا سئیریجی قالمایاراق میللی حرکتین عضولری ده سورگون و توتساق اولماغی جان کؤنول ایله قبول ائتمیش گؤرونرلر. بئلنچی آجی واقعیتلری گؤز اؤنونه آلاراق داها آرتیق قضاوتی اوخوجولارا بوراخارساق، داها یاخشی اولار دئیه دوشونورم. محسن ابراهیمی گئنه یازیر:
"یوز اَللی ایل بوندان قاباق اوتوزایکی مستقیل مملکت دونیا سیاسی جغرافیاسیندا وار ایمیشسه، بوگون اونلارین سایی یوزدوقسان اولموش. دئمک، کئچمیش یوزاونبیر ایل ایچریسینده یوزقیرخبیر مملکت مستقیل اولموش. بئله لیکه هر بیر ایلدن آز بیر زامان ایچریسینده بیر ممکلت دوغولموش، تازا بیر ملت مملکت صاحابی اولموش"[xi].
اوسته گؤروندوگو کیمی ایدئولوژی باخیمیندان حاکیمیتچیلیگه سوسامیشلارین میللت آنلاییشلاری دیل و مدنیت اساسیندا قورولموش میللی دؤلتلر دئییل، ایدئولوژیلری اساسیندا قوردوقلاری سیاسی ایدئولوژیک محفللر دئیه اساس قلمه آلینار. دئمک، ایدئولوژی قوللاری نین انسانلیق آنلاییشلاری دیل و مدنیت اساسلی بیر مدنی آنلاییش دئییل، اوزدن ایراق قویون سوروسو کیمی انسانلاری یؤنتمک و اداره ائتمک آنلاییشینا اساسلانار. بو آنلاییش 1945 اینجی ایل سوسیال دئموکرات بیر شخص کیمی تانینمیش Georg Orwell طرفیندن یازیلمیش Animal Farm (حئیوانلار تارلاسی) دئیه انگلیستاندا چاپ اولموش کتابدا اؤز عکسینی تاپار[xii]. ایران ممالیکی محروسه سی ساکینلریندن اوزاق آدی کئچن تارلا و زمیده کی حئیوانلار برابرلیک آدینا تارلا صاحابی نین علیهینه باش قالدیراراق برابرلیک آدینا قدرت و حاکیمیتی دونوزلارا (خالق آراسیندا دوووزلارا) تسلیم ائدرلر. دونوزلار دا اؤزلرینی دوشونور و متفکر قلمه آلدیقلاری تارلاداکی حئیوانلاری اسارته چکرلر. بو دونوزلارین جانلی حؤکومت اؤرنک و نمونه سینه روسیه سؤیئتلیگینده تانیق و شاهید اولدوق، دئسک، یانلیش اولماز. روسیه چارلیغینداکی کومونیستلر ده چار حؤکومتیندن خلاص اولموش ملی توپلوملاری کومونیستلیک آدینا روسلوق اسارتینه آلماغا چالیشمیشلار. بو داورانیش و رفتار ژوبین رازانی قوروجوسو اولموش "حزب کومونیست کارگری ایران- فارس" تشکیلاتی نین فارس اولمایان ملی توپلوملارا یاناشماق آنلاییشی نین ایضاحی ساییلار.
محسن ابراهیمی نین بئلنچی فارس ایستعمار محفلینه آیاقچیلیق ائتمه سی و آذربایجان تورکلوگو علیهینه "حزب کومونیست کاگری ایران آذربایجان کمیته سی" یاراتماسی دا دهشت ساییلار. قیسا سؤزله دئمک جاییزسه، حاکیم اولموش بیر دیل و مدنیت اوچون کؤله دورومونا دوشموش انسانین، اؤز خالقینا اؤزگه لشمه سینه و یوخلوغا محکوم گؤرونمه سینه باخمایاراق بو موجودلارین ایستعمارچیلیق حاکیمیتی کیملیگینی میللی کیملیک دئیه قبول ائتمه سی مدنیت راسیستلیگی ساییلار.
علی شریعتی دیل و مدنیت اساسلی هر هانکی بیر دونیا گؤروشونه مالیک اولمایان انسانلاری اؤزگه لشمیش(از خود بیخود شدن) ایچی بوش اشیاء قلمه آلار، اوخویوروق:
"... بئله بیر آدام داها فرق ائتمز، تحصیل ائتمیش اولسون، متجدد یوخسا مارکسیست، یوخسا لیبرالیست، ایسترسه ده سولچو ویا ساغچی اولسون. بو مارکا و نشانلار ایچی بوش قابلارین اوستونه یاپیشدیریلمیش ائتیکئت ساییلار. بیزیم اوچون مارکسیسم ده بیر نوع اؤزگه لشمک ساییلار. دئمک، مارکسیسم ائدعا ائتدیگینه باخمایاراق اؤزو ایله بیرلیکده اؤزگه لشمگی، اؤزگه دیل و مدنیت صاحابلاری نین جیلدینده اورتایا چیخماغی اؤز ذاتیندا داشییاراق اؤزگه بیر بیچیمده و شکیلده تظاهور ائدر. مارکسیسم مطلق ماتیریالیسمه دایاندیغی و اؤزونو اساسلاندیردیغی اوچون بوتون عئلم، دوشونجه و اخلاقی دگرلری اؤز انحصارینا آلدیغی اوچون اونلاری ماتئریالیسم نظریه سی ایله توجیه ائتمگه و انساندا اولان بوتون خصلتلری ماتئریالیسم نظریه سی ایله اساسلاندیرماغا چالیشار. مارکسیسم انسانی بیر شئی و اشیاء اولاراق طبیعتده اولان کؤر و اراده سیز، بیلینجسیز بیر ماده نین خدمتینه آلماغا چالیشاراق انسان اراده سینی و اونون دگر و ارزیشلرینی نفی ائده رک "جبرِ مادیِ تاریخ و فلسفه" دئیه ماتیریالیسمَه دویونلمگه و انسانی بیر مستقیل ذات و فطرت اولاراق دانماغا چالیشار. بئله لیکله انسان ایستر مادی علیت اولسون، ایسترسه ده یوکسلمیش عنصور کیمی بیر علت اولاراق تظاهور ائده بیلمز. نتیجه اعتیباری ایله مسئولیت و فضیلت انساندان آلینار. بئله بیر انسان اؤزگه لشمیش، اؤزونه اؤزگه اولموش انسانلاردان بیر اؤرنک و نمونه ساییلار. بئله بیر انسان اؤزونو دیری و جانلی بیر شئی دئیه قلمه آلار. وسیله دوزتمکله ایشی یولونا قویولار و دگیشیکلیک یولوندا اؤزو بیلمدن دگیشیمه اوغرار و اراده سی ده اختیاری دئییل، جامعه بطنینده جبری بیر عمل و داورانیش ساییلار. انسانین بیلینج و شعورو دا آیری و منفعل شکیلده خاریجی شئی و گؤرولموش ایشلردن ذهنینده نقش باغلامیش قلمه آلینار. ذهن ایله گؤرمگین ده رابیطه سی حرکتلی و بیر طرفلیدیر. انسانین ذاتیندا اولان گوج، طبیعتی و توپلومو تانیماق اوچون دئییل، اشیاء قارشیسیندا بیر گوزگو و آینه کیمی بیر عامیل اولاراق سئچمک، دگیشمک و ایشه آلماق اوچون استفاده اولونار. بو دا انسانین اؤزگه لشمه سی اوچون یاخشی بیر اؤرنک و مثال ساییلار"[xiii].
علی شریعتی نین نظرینه گؤره دونیا گؤروشلری، اؤزللیکله مارکسیست ایدئولوژیسی پاکتلر اوزرینه وورولموش سیمگه و مارکا بنزر. بو پاکتلر اوستلرینده سیمگه و مارک داشیدیقلارینا باخمایاراق ایچلری بوش ساییلار. بو اساسدا اؤز دیل و مدنیتلرینی اساس گؤتورمه میش انسانلار دا اؤز کیملیک و منلیکلریندن آریندیقلاری، بوشالدیقلاری و اؤزگه لشدیکلری اوچون ایچی بوش پاکت ساییلار. علی شریعتی نین گلدیگی بو قناعته گؤره هر بیر تورک انسانی تورک دیلی و مدنیتینی اساس گؤتورمدیگی و تورکلوگه اؤزگه لشدیگی اوچون اؤزگه لشمیش و الیمینه اولموش (از خود بیخود شده) بیر نسنه و اشیاء ساییلار. بئله لیکله ده سولچولوق و مذهبیلیک آدینا فارسلیق اسارتینه توتولماق دا انسانلیق مقوله سی دئییل، بیر پاکت ماهیتی کسب ائتمیش بیر شئی ساییلار. علی شریعتی فارسلیغی شیعه لیک اساسیندا تانیملادیغینا باخمایاراق فارس مارکسیستلری و اؤزونو ایرانلی قلمه آلان مارکسیستلر فارسلیغا علی شریعتیدن هئچ آز دوشگون اولمامیشلار. دئمک، علی شریعتی فارسلیغی شیعه لیک اساسیندا یوروملادیغی اوچون فارسلیغی اساس گؤتورموش ساغ و سول ایدئولوژی صاحیبلرینه مئیدانی دار ائتمک ایسترکن اؤزونون ده دئموکرات اولمادیغینی اورتایا قویموش.
ایشیق سؤنمز، 30.11.2018
[i] علی شریعتی، بازشناسی هویت ایرانی- اسلامی، چاپ تهران، ص. 307.
[ii] علی شریعتی، تشیع علوی و تشیع صفوی، تهران 1351، ص. 104 - 105
[iii] محسن ابراهیمی، : ستم ملی در آذربایجان و راه حل آن! (قسمت دوم) ناسیونالیسم تحت ستم نداریم! نشریه روزنه اورگان حزب کمونیست کارگری ایران- فارس، کمیته آذربایجان، شنبه, 19 بهمن 1392!: https://rowzane.com/notes/7256-%D9%85%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D8%A7%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%87%DB%8C%D9%85%DB%8C-%D8%B3%D8%AA%D9%85-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%D8%B0%D8%B1%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%B1%D8%A7%D9%87-%D8%AD%D9%84-%D8%A2%D9%86-%D9%82%D8%B3%D9%85%D8%AA-%D8%AF%D9%88%D9%85-%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D9%88%D9%86%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%B3%D9%85-%D8%AA%D8%AD%D8%AA-%D8%B3%D8%AA%D9%85- %D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D9%85.html
[iv] ایشیق سؤنمز، ایران دؤلتی و ایران دیل قوروپو آدی نین اورتایا آتیلماسی: http://www.isiqsonmaz.com/Seite269.htm
[v] محسن ابراهيمي، نفرت پراکني قومي محکوم است، انترناسیونال شماره 141، تاریخ 05.05.2006، :http://www.wpiran.org/farsi1/maqalat/2006/05may/2905_mohsen.htm
[vi] Turksprachen: http://de.wikipedia.org/wiki/Turksprachen
[vii] باخ اورادا، ایشیق سؤنمز، حزب کمونیست کارگری ایران- فارس محفلینه باغلی اولان محسن ابراهیمی ...
[viii] König, Oliver und Schattenhofer, Karl; Einführung in die Gruppendynamik, Heidelberg 2006.
[ix] محسن ابراهیمی، : ستم ملی در آذربایجان و راه حل آن! (قسمت دوم) ناسیونالیسم تحت ستم نداریم!، باخ اورادا.
[x] Wahrig, Deutsches Wörterbuch, çap Munix, S. 925.
[xi] محسن ابراهیمی، : ستم ملی در آذربایجان و راه حل آن! (قسمت دوم) ناسیونالیسم تحت ستم نداریم!، باخ اورادا.
[xii] Georg Orwell, Animal Farm: A Fairy Story, London 1945.
[xiii] علی شریعتی، بازشناسی هویت ایرانی- اسلامی، چاپ تهران، ص. 309


c: text/html

text:
اوزومه بیر سو چیله دیم. کاغاذ دستمال ایله اوزومو، دوداقلاریمی سیلیب، تمیزله دیکدن سونرا بیرده سو ایله یودوم. قطارین توالتینین کیچیک گوزگوسونده بیر داها اؤزومه باخدیم. دوداقلاریم تر- تمیز ایدی. اوزومده ده بویا دان هئچ ایز بئله قالمامیش ایدی.
گون باتانا آز قالمیش کؤلنه یاخینلاشدیغیمدا ایچیمی بیر قارامسارلیق (بدبین لیک) دولدوردو. بو شهرده یاشادیغیم، یاشامیمین ان اؤنملی دؤنمینی اولوشدوران، ایکی ایل ایچینده باشیمدان کئچنلرین هامیسی بیر آرادا اونودولموشلوقدان قورتولوب، قارانلیق و آنلاشیلماز بیر بیچیمده گؤزومون اؤنونو قارالتدی. باشیم گیجه للندی، اورگیم بیر آز بولانماغا باشلادی. منه نه اولدوغونو او آن آنلایابیلمه دیم، "هاوا دگیشیکلیگینین ائتگیسی دیر" دییه اؤزومو اوغوندورماغا، تسکین وئرمگه چالیشدیم. آنجاق آلتی ساعاتلیق یولون یورقونلوغوندان تسکین فیلان ایله قورتولماق ممکن دگیل ایدی. ال چانتامی گؤتوروب، کوپه دن چیخیب، واگونون بویونجا اوزانان کریدورون سونوناجان گئتدیم. شانسیمدان توالت بوش ایدی. اؤنجه اوزومه بیر سو چیله دیم. کاغاذ دستمال ایله اوزومو، دوداقلاریمی سیلیب، تمیزله دیکدن سونرا بیرده سو ایله یودوم. قطارین توالتینین کیچیک گوزگوسونده بیر داها اؤزومه باخدیم. دوداقلاریم تر- تمیز ایدی. اوزومده ده بویا دان هئچ ایز بئله قالمامیش ایدی. قاشلاریمی الیم ایله سیغارلاییب، ساچلاریمی داراییب، باشیمین دالیندا باغلادیم. توالتین قاپیسیندان چیخارکن گئنه باشیم گیجه للندی. قطارین پنجره سینین توتاناغینی توتوب دوردوم. جامی بیر آز آشاغی چکدیم. سویوق، تمیز هاوا اوزومه وورونجا بیر آز راحاتلاندیم. جامین دالیندان کؤلنون قوجامان بیر گؤبه لگه بنزه ین تلویزیون قالا سینی گؤرونجه شهر مرکزینه یاخینلاشدیغیمیزی حس ائدیب، ائنمک اوچون تله سمگیم گرکدیگینی دوشونه رک اؤزومو تئز کوپه مه یئتیریب، پالتووم ایله کیچیک چامادانیمی گؤتوروب، کوپه نین قاپیسینین قاباغیندا ائنمگه حاضیر بیر وضعیتده دوردوم. قطار یولونون قیراغیندا سرعت ایله بیردن بیره گؤرونوب، عینی سرعت ایله بیردن - بیره گؤزومون قاباغینیدان کئچیب، یوخ اولان آغاجلار یاشامیمین عینی سرعت ایله گلیب -کئچمیش گونلرینی آنیمساتیردی. بو خارابا قالمیش دان چیخیب، گئدیگیم دؤرد ایلدن بو یاینا هر ایکی-اوچ آیدا بیر یول رحیمی، محبوبه خالا ایله قیزلارینی گؤرمک اوچون، اونلارین وئردیکلری اومید ایله گئنه گلیب، گئنه پئشمان قاییدارکن بو اوزو قارا اولموشلارین سؤزونه بیر داها اینانمایاجاغیما آند ایچمیش ایسم ده، گئنه اؤزومو آلدادیب، اونلارین اومیدلندیرمه لرینه اینانمیشام. بیر گؤزو کور اولموش گئدیب، عبدالله یا دوغرو دوزگون بیر شکیلده، " بو قیز سنی ایسته ییر" دئمگه جسارت ائتمه ییر. یالاندان منی آلداتیرلار، منه بوشونا اومید وئریرلر؛ "قیز یولداشینا، آداخلیدیر دئیه خبر گؤندردیک، موزیک گئجه سینده شعر اوخودوق، قاپیسینین آلتیندان کاغاذ آتدیق، شعر گئجه سینده آندیردیق، سون تاپدیغیمیز اوفسونچو سنین محبتینی اونون اورگینده یئرلشدیرمگه سؤز وئردی، محمد حسین ایله خبر گؤندردیک؛ عبداللة یاواش- یاواش قوجالیرسان، ائولن، بویوک قارداشینا خبر سالدیق، او راضیلاشدیرار، آیری قیزا یاخین گئدرسن تاپانچا ایله اؤلدوره ریک دئیه تهدیدائتدیک".
بو دا سون وعده، "میکائیلین تویوندا الینی الینین ایچینه قویوب، ایکینیزی بیربیرینیزه تاپیشیراجاغام". لیلانین بو سؤزونه اینانماق ایسته ییردیم. لیلا اوبیری لردن بیر آز باشقا ایدی. سؤزونده توتارلیلیق واردی. بو اینانج ایله یولا چیخمیشدیم. آنجاق وارلیغیمین درینلریندن بیر هارای چیخیردی:"یالاندیر، هامیسی یالاندیر، اینانمیرام. منی آلداتیرلار. هئچ بیرینین منه اورگی یانمیر. منی اوغوتماغا چالیشیرلار. باشدان بری هر شئی بوشونا ایدی، باشدان بری منی آلداتتیلار. چولاق اولموش یعقوب عمی ایلک باشدا، " سنی اصرافیله آلاجاغام" دئیه سؤز وئردی. پاخما لیغیمدان ایناندیم. اصرافیلی چوخ دا ایسته میردیم . آنجاق ایش او یئره یئتیشدیکدن سونرا راضیلاشمیشدیم. قالخیب، محبوبه خالا و یعقوب عمی ایله مونیخ دن بو خاراب قالمیشاجان گلدیک. اصرافیل منی گؤرونجه سئوینجیندن ال-آیاغینی ایتیردی، منی باغیرینا باسیب، یاناغیمدان اؤپدو. آنجاق ایشین جدی اولدوغونو ائشیدینجه، بیردن - بیره یوخ اولدو. توز اولوب، هاوایا اوچدو. دؤرد گون گؤزله دیکدن سونرا خبرینی بیلمیرم هانسی جهنم دن آلدیق. هاردان تلفون ائتدیگینی بئله دئمدی، " منیم ایشلریم چوخدور، بو هفته ائوه گله بیلمه یه جگم"- ی ائشیدینجه اونون دا ده ده سیندن باشقا بیریسی اولمادیغینی آنلادیم. ایشلری چوخ ایمیش، بیلمیرم هانسی دیسکودا آلمانلی قیزلارین گؤتونو یالاماقدان ائوه گلمگه زامان تاپابیلمیر ایمیش. ایلک باشدا گؤستردیگی یاخینلیق منی یالنیز بیر یول قوجاقلاماق، بیر یول اؤپمک اوچون ایدی. بئلی سینمیش یعقوب عمینین اوغلو دگیل می؟ هله بیرده اوتانمازجاسینا اؤز آنا سینا "من سنین ارینین پوخونو یویا بیلمه رم. هر زامان جبرائیلی مندن دها چوخ ایستردینیز، بو گولدسته نیزی ده اونا توتون" دئدیگینی ائشیتدیگیمده الیم چاتسا ایدی بارماغیمی سؤخوب گؤزونو اویوب، آووجونون ایچینه قویاردیم والاهی. محبوبه خالا " اولسون قیزیم، قایقیلانما، سنی جبرائیله آلارام" دئیه ساچیمی اوخشادیغیندا پیچاق ایله قارنینی سؤکوب، او اریندن آلدیغی توخوملاری نئجه سیچدیغینی اونا گؤسترمک ایسته ییردیم. جبرائیلدن سونرا دا سیرا میکائیل ایله عزرائیله یئتیشه جگینی بیلیردیم. قارنی اوت ایله دولموش منصوره خالا یددی اوغلوندان بیرینی راضیلاشدیرابیلمه یینجه، سونوندا عبدالله نی تاپدی.
کؤلنون مرکز قطار دوراغیندا ائندیگیمده اؤزومده بیر قارارسیزلیق ایله قارشیلاشدیم. گلدیگیمه بئله پئشمان اولدوم. کیمین یانینا گئدیم؟ رحیمی چوخ گؤرمک ایسته ییردیم. نه قدر غیرتسیز بیر قارداش اولسا دا، گئنه قارداشدیر. منه قارشی سویوقلوغو، منی اؤنمسه ممه سی آروادینین ائتکیسیدیر. بیلمیرم او گؤزو کور اولموش الیزابت او بویدا جوانی نه جور اؤزونه قول ائیله دی. داش اولوم دوشوم باشینا جوان، سحردن اخشاماجان حامبالیق ائله، جانین گؤتوندن چیخسین، آخشام دا ائوه گلدیگینده الیزابت خانیم اوچون ائو تمیزله، آشپزلیک ائله، اوشاق گؤتو یو. الیزابت خانیم دا سحردن آخشاما دک اوتوروب، موسیقی چالسین، تلویزیونا باخسین، گؤت- باشی ایله اویناسین، دانس کلاسینا گئتسین، یولداشلارینی قوناق چاغیرسین. اوز دوغما باجین دا، "ایکی گؤن سنی گؤرمگه گلیرم" دئیه تلفون ائتدیگینده، " دور هله بیر الیزابتدن سوروشوم گؤروم، آیری ایشی یوخدور؟ بیلیرسن من سحردن آخشاماجان توکاندایام، الیزابت ائوده دگیلسه، گلیب، بوردا یالنیز قالارسان، داریخارسان" دئییر.
"یوخ، او قارنی یانمیش الیزابتین اوزونو بیر داها گؤرمک ایسته میرم" فیکری ایله رحیمین ائوینه گئتمکدن جایدیم. "دور، گئدیب، توکاندا اؤزونو گؤروم. الیزابت خانیمی یانیندا دگیلسه منیم اؤز دوغما باجیسی اولدوغومو، ایکمیزین ده بیر قاریندان دوغولدوغوموزو بیلر" دئیه یاری کؤنوللو اون ایکی نمره لی تراموایا میندیم. تک صندللرین هامیسی دولو ایدی. قاپینین قاباغینداکی میله دن توتوب،اوردا دوردوم. ایکی نفرلیک صندلده اوتورماقدان قورخوردوم. " گئنه بیر جوان گلیب، یانیمدا اوتوراجاق، پنجره دن ائشیگه باخیرام بهانه سینه گؤزونو گؤزومون ایچینه تیکجک، اورگیمین باشی گؤونه یه جک، باغارساقلاریم دوگونله نیر کیمی اولاجاق، بیر چووالین ایچینده محبوس ائدیلمیش کیمی نفسیم دارالاجاق، بوغازیم قورویاجاق، بوتون دریم ییغیشاجاق، قؤللاریم چیگینلریمه آغیرلیق ائده جک، بؤینومون دامارلاری قوروموش کیمی سیخیشاجاق. گئنه ائسنه مه گه، ایچگیرماغا باشلایاجاغام، گئنه بارماقلاریم ایله اویناماغا باشلایاجاغام. او دا، بیر باخیشدا گول جمالینا وورولدوغومو ظن ائدیب، منی دانیشدیرماغا چالیشاجاق، "هارالیسینیز؟ هارا گئدیرسینیز؟ کؤلن ده یاشاییرسینیز؟ نه ایش ایله مشغولسونوز؟ ... بویورون گئدیب، بیرلیکده دانس ائدک". سنه نه هارا گئدیرم ایتین قودوغو، گئدیرم سیچام ده ده نین قبیرینه، شیش اوتور اوتوردوغون یئرده، اوز ایشینه باخ. بیرلیکده دانس ائتمه دیگیم بیر سن می قالمیش ایدین بو دونیا دا؟ سن کیمسن کی؟ منه اؤز عمی اوغلانلاریمدان داها می یاخینسان؟ سیز کیشیلری یاخچی تانییرام. هامینیزی تانییرام. قیزی آلتینیزا باساناجان دالیسیجا قاچارسینیز. یالوارارسینیز. " سنی سئوریرم، سنین اوچون اؤلورم، سنسیز یاشایابیلمرم، عشقی سنین ایله آنلادیم سنسیز نه گئجه بیلرم نه گوندوز..." دئیه آغلارسینیز. سونرا ایسه توز اولوب، هاوایا اوچارسینیز، زامانینیز اولماز، ایشینیز باشینیزدان آشار، باشی یوخاری جواب وئرمگه باشلارسینیز، سن ده اوبیری کیشیلردن باشقا دگیلسن... " دئیه فیکیریمدن گئچرکن بیر آن دوشوندکلریمی تراموایدا اوتوران هرکسین دققتینی چکه جک قدر اوجا بیر سس ایله دوشونموش اولدوغومو حس ائدینجه الیم ایله آغزیمی توتدوم. گؤز آلتی ساغیما سولوما باخدیم. "دوشوندوکلریمی اوجا سس ایله دوشونموش اولسام بئله، بوردا کیمسه منیم دیلیمی آنلاماز." دئیه اؤزومو ساکینلشدیرمگه چالیشارکن تراموای لوهزه اشتراسه (لوهزه خیابانی) دوراغیندا دوران کیمی آشاغی آتیلاییب، قاچماغا باشلادیم. دوشونجه لریمین بئینیمدن آخیب، بوغازیمدان یوکسه لیب، دیل- دوداغیمدا اوجا سسلره دؤنوشمه سینین قاباغینی آلابیلمیردیم، "ایت اوغلو ایتلر، نه ایسته ییرسینیز مندن، بیراخین اوز دردیمه، گئدین اوز ایشلرینیزین دالیسیجا، ایسته میرم ، گؤرمک ایسته میرم، هئچ بیرینیزی گورمک ایسته میرم..." کرئفلدر اشتراسه (کرئفلدر خیاوانی) نین اورتاسینا یئتیشینجه گوجوم توکندی، نفسیم دارالدی، قیچلاریم توتولدو، قاچماقدان یورولدوم. بوتون بدنیم تر ایچینده اوزوردو. الیمده کی دورت- بئش کیلولوق چامادان ایله نه قدر قاچدیغیمی بیلمیردیم. هارادان گلیب، بو خیاوانا یئتیشدیگیمی بئله بیلمیردیم. یاواشلادیم. قورخاقجا دؤنوب، دالیما باخدیم گؤروم اوغلان دالیمجا گلیر، یا یوخ؟ دالیمدا کیمسه یوخ ایدی. آنجاق چوخ اوزاقدان اوشاغینین الیندن توتاراق گئدن بیر خانیم گؤرونوردو. تراموایدا بیر گئنجین یانیما اوتوردوغونو، گؤزونو گؤزومون ایچینه تیکدیگینی و سونرا، " بویورون گئدیب، بیرلیکده دانس ائدک " دئدیگینی چوخ اوزاق بیر آنی کیمی خاطرلاییردیم. آنجاق بو اولایین نه زامان و هاردا اولدوغونو اؤزومه آیدینلاشدیرابیلمیردیم. هامبورگدا می ایدی ؟ یوخسا کؤلن ده می؟ دؤنوب، بیر داها دالیما باخدیم. کیمسه نین دالیمجا گلمه دیگیندن آرخایینلاشدیقدان سونرا گئری قاییتدیم. اینره کانال اشتراسه نی (اینره کانال خیاوانینی) کئچیب، اورتاسیندا بؤیوک بیر اوشاق اویناغی اولان پارکا یئتیشدیگیمده گونشین سون ایشغی آغاجلارین اوجوندان، ائولرین داملاریندان چکیلمه گه باشلامیشدی. سرین گولک آغاجلارین دیبینه تؤکولموش خزللری اوینادیردی. کیمسه نین اولمادیغی، بوم- بوش پارک اونودولموش بیر قبرستانا بنزه ییردی. قوجامان داغداغان آغاجی سون یارپاقلارینی کوله گه وئرمه مک اوچون دیره نیردی. یورقونلوقدان بیر آددیم بئله آتماغا داها گوجوم قالمامیشدی. اؤزومو آنجاق پارکین اورتاسینداکی اوشاق اویناغینین آلاچیغینا یئتیریب، تاختا پیلله لردن یوخاری چیخیب، آلاچیغین ایچینده اوتوردوم. قاشین گون باتاندان سونراکی قیرمیزیلیغی قانا دؤنموش باغریمدان دانیشیردی سانکی. اوزاقدان گؤرونن پنجره لردن تک تک ائولرده چیراغلارین یاندیغینی، گؤروب، "او ائوین تک اوشاغی اولسا ایدیم، بو ساعاتدا آتام گولر اوز ایله قاپیدان گیریب، منی قوجاغینا آلیب، "آی منیم گؤزل قیزیم، آی منیم نازلی - دوزلو قیزیم" دییه ساچیمی اوخشاسا ایدی! آتامین آلدیغی قولچاغی قاچیردیب، میطباغدا یئمک پیشیرن آناما گؤسترسه ایدیم!. آنام سئوینج ایله میطباغدان چیخیب، آتاما خوش گلدین دئیه رک اوزوندن اوپسه ایدی!" آرزولاییردیم. آنجاق پنجرلرده کی ایشیقلاری گؤردوکجه یالقیزلیق دویغوم داها دا آرتیردی، اؤزومو یاری قارانلیق، کیمسه سیز، اونودولموش بیر قبرستانا بنزه ین پارکین اورتاسینداکی ائوجیکده داها دا کیمسه سیز، داها دا اونودولموش حس ائدیردیم. ائوجیگین تاختا دووارینا دایانیب، قیچلاریمی قارنیما ییغیب، قوللاریمی دیزلریمین اوستونده چارپازلاییب، چنه می قوللاریمین اوستونه دایاییب، اوتوردوم. آغلاماغیمین قاباغینی توتابیلمدیم. آنجاق قارنیمین درینلریندن دالغالاناراق قالخیب، سینه مده هارایا، گؤزومده یاشا آلنیمدا قیریشا دؤنوشن قارا باختیمین قارالیغیندان قورتولماق ممکن دگیلدی سانکی . "یوخسا بیزیم آلین یازیمیزی قارا یازمیشلا؟" دئیه فیکریمدن گئچدی. کبری اره گئتدیگینده داها اون آلتی یاشیندا ایدی. مشدی علی اکبرین آناسی قومشوموز سلطان خانیم ایله بیرلیکده کبری نی مشدی علی اکبره ایسته مگه گلدیگی گون، نه اوچون بیزه قوناق گلدیکلرینی بیلمیردیم. او زامان داها سکگیز یاشیندا اولدوغوم اوچون هرشئیی مندن گیزله دیردیلر. آنجاق کبری نین قورخولو هیجانینی ، رنگینین ساپ- ساری اولدوغونو و قوناقلارا چای ، میوه گتیررکن اونلارین اوزونه باخمادان، بوکولوب، تیترک اللری ایله چای توتارکن ،اونلاردان نفرت ائتدیگینی، اونلارین اوزونه توپورمک ایسته دیگینی کبری نین اؤزوندن ده داها درین حس ائدیردیم. او گئجه سحره دک یاتابیلمه دیگیمی، اوزون و اییرنج خورتومونو ساغا- سولا توولایاراق منی توتوب، یئمک اوچون دالیمجا گئلن فیله بنزر قارا بیر خورتاندان قاچماق ایسترکن قیچلاریمین توتولدوغونو، نفسیمین کسیلدیگینی و ییخیلدیغیم یئرده قارا خورتانین آغیرلیغی آلتیندا بوغولارکن قابا و دویغوسوزجا گولوشونون قولاقلاریمی پاتلاتدییغینی حس ائتدیگیم قورخولو قاراباسمالاردان سویوق تر ایچینده اوزدوگومو و قونشولاری بئله یوخودان اویاندیراجاق قدر چیغیردیغیمی ایندی ده خاطرلاییرام. ایکی هفته سونراسی مشدی علی اکبر بیزه قوناق گلدیگی آخشام کبری دانیشابیلمیردی. آتامین "بله" دئدیگینی گئری قایتارابیلمه یه جگینی بیلدیگی اوچون بوتون وارلیغی ایله، "یوخ، من بو کیشینی ایسته میرم" دئیه باغیران اعتراضینی ایچینده بوغماق زوروندا قالدیغیندان چنه سی قیفیللانمیش ایدی. ائرته سی گوندن ساعاتلارجا ائوین بوجاغیندا دیزلرینی قوجاقلایاراق اوتوروب، قارا- قارا دوشوندوگونده آنام " قیزیم قورخما، عادت ائلرسن، آلتی - یئددی آی سونرا مشدی علی اکبری دونیالاردان دا داها چوخ سئوه جکسن" دئیه اؤگوت وئرردی. آنجاق کبری نین بئش آیلیق بویلو ایکن بیر سحر چاغی مشدی علی اکبرین سیلله- یوموروغوندان پاتلامیش دوداغی و قارالمیش اوز- گؤزو ایله آغلایاراق ائوه گلدیکی آلتی- یئددی آی بئله چکمدی. آتام قاینالتی سفره سینین باشیندا درین- درین دوشوندوکدن سونرا یئیب، ایچمه دن آیاغا قالخدیغیندا، اوزونو آناما چئویریب، " من ائویمده دول قیز ساخلایا بیلمرم! گؤتور بو قیزی آپار اؤتور ائوینه، ائو سؤزسوز، گور عذابسیز اولماز!" دئیب، کبری نین اوزونه بئله باخمادان قاپیدان چیخدی. آخشام گئری گلدیگینده ایسه کبری نین روحونون، یئدیگی سیچان داواسی ایله یئر اوزونده اولان بوتون باغلاردان قوپوب، گؤیلره اوچاراق سونسوز آزادلیغا قاووشدوغونو ائشیتدیگینده گؤز یاشلارینین قاباغینی توتماغا چالیشارکن، دیل دوداغی آراسیندا " آلین یازیسینا قارشی گئدیلمز" دئدی.
هاوا قارالماغا باشلایینجا گئجه نی اوردا کئچیرده بیلمه یه جگیمی دوشونه ره ک قالخیب، گئتمک ایستدیگیمده، تراموایداکی اوغلانین لوهزه اشتراسه دوراغیندا دوروب، منی گؤزله یه جگی قورخوسو بوتون وارلیغیمی قاپسادی. چامادانیمی آچیب، قارا پولیوریمی چیخاردیب، گیرده له ییب، کؤینگیمین آلتیندا یئرلشدیردیکدن سونرا "" بویلودور" دئیه آرتیق هئچ بیر اوغلان منه یاخین گلمز" دوشونجه سی ایله قالخیب، گئن- گئن آددیملار ایله یولا دوشدوم. "کیمین یانینا گئدیم؟" سوروسو گئنه فیکریمه گلدی. او دورومدا آرتیق رحیمین یانینا گئده بیلمز ایدیم. اونا دوغرودان بویلو اولمادیغیمی آنلاتینجایا قدر اون سفر باشیمی کسمیش اولاردی. یاخشی تانییرام، قارداشیم دگیل می ؟ غیرت داماری آنجاق منه قابارار. آغزینی آچیب، یعقوب عمییه، قودوقلارینا، یادا محبوبه خالایا بیر یول، نییه بو قیزین غرورو ایله اویناییرسینیز؟ نییه بو قیزی بوش وعده لر ایله آلداتیرسینیز؟ نییه بو قیزی الدن اله سالیرسینیز؟ نییه بو قیزا آد قویورسونوز؟ نییه بو قیزین گله جگینی پوزورسونوز؟ دئمگه جرئت ائتمدی ایسه ده، منی گؤرونجه غیرت داماری شاهلانار " آبروموزو آپاردین، نه زاماناجان سنه ار آختاراجاغام، سنه ار آختارماقدان باشقا ایشیم-گوجوم یوخ مو؟ کؤلنده نه وار کی هر هفته باشی قالخیب گلیرسن بورایا؟ " بو دوشونجه ایله یولومو دگیشدیریب، پارکین ساغ یانیندان بازار میدانینا ساری اوزانان دار کوچه یه گیردیم. هارا گئتمک ایسته دیگیمی آرتیق بیلمیردیم. محبوبه خالانین ایکینجی قیزی لیلا فیکریمه گلدی. قوجا دونیادا منیم دردیمی آنلایجاق بیریسی وار ایسه، آنجاق لیلا اولابیلر. گئدیب، اوتوروب هر شئیی آغدان قارایا اونا آنلاتاجاغام: "باشیما نه لر گله جگینی بیلمیردیم. یعقوب عمی هفته لرجه زور ووردوقدان سونرا "صغری نی دا کبری کیمی بدبخت ائله مه یین، بیراخین گلسین آلمانا، درس اوخویوب، خوشبخت اولسون، اونو اصرافیله آلاجاغام، بوتون سوروملولوغو منیم بوینوما، من اؤز گلینیمین دوقتور اولماسینی ایسته ییرم" دئیه آتامی راضیلاشدیردیغیندا، سئوینجیمدن قاناد چیخاردیب گؤیه اوچماق ایسته ییردیم. نه الوان خیاللار قوروردوم. نه گؤزل آرزولاردا یاشاییردیم. آوروپادا آرتیق باش اؤرتوسونون آلتیندا بوغولماق زوروندا اولمایاجاق ایدیم. یازین ایستیسینده اوزون مانتونون ایچینده تر تؤکمکدن دریم چورومه یه جک ایدی. ایکینجی درجه دن بیر انسان دگیل، هر قادین و هر کیشی ایله عینی حاقلارا صاحب اولاراق اونیورسیته یه گئدیب، اوغلانلار ایله بیرلیکده درس کلاسیندا اوتوراجاق ایدیم. قار کیمی آغ اوزون کوینگی گئییب، خسته خانادا خسته لرین یاخچیلاشماسی اوچون چالیشاجاق، یارالیلارین یارالارینی توخداداجاق، انسانلیغا یئنی جان قاتان گئنج قادینلارین دوغماقلارینا کؤمکچی اولاجاق ایدم. آنجاق سنین آتان اولان گؤزو کور اولموش یعقوب عمی منی باشقا نیت ایله آلمانا گئتیرمک ایسته ییرمیش....". " بو سؤزلری هاردان چیخاردیرسان؟ بو یالانلاری هاردان تاپیرسان؟ منیم آتاما نییه بهتان وورورسان. من آتامی یاخشی تانییرام. منه باخ بیزه بئله بهتانلار یاپیشماز. کؤنلون باشقا شئیلر ایسته ییردی ایسه، آوروپادا آوروپالی قیزلار کیمی بو گون بو اوغلانلا صاباح او بیری اوغلانلا بیرلیکده اولماق ایسته ییردینسه، بیزه نه. نییه گتیریب پوخونو بیزیم اوستوموزه سورتورسن. قالخ گئت منیم ائویمدن، منیم سنین قاراباسمالارینا قولاق وئرمگه زامانیم یوخدور. بیرده منیم آتاما بئله یالانلار یاپیشدیرماغا چالیشسان آغزینی قولاغینین دیبینه جن جیرارام.
لیلانین یانینا گئتمه گه گرک قالمادی. اونو گؤرمه دن، آغزیمی آچیب، تک کلمه بئله دئمه دن جوابیمی آلدیم. "لیلا منیم دردیمی آنلار" فیکرینین آنجاق بوش بیر خیالدان آیری بیر شئی اولمادیغی گؤزومون قاباغیندا گون کیمی آیدینلاشدی. ایللردن بری دردیمه قولاق آسیب، منی آنلایاجاق بیرینی آختارارکن، اؤزومو آنلامادیغیمی، اؤزومو آلداتدیغیمی بیر آن ایچینده باشا دوشدوم. فیکریمدن کئچنلرین دگیشدیگی کیمی یولومو دا دگیشدیردیم.
"واللاهی صاباحاجان گؤزله یه بیلمرم. کیمسه نین گؤزونه گؤرونمه دن، کیمسه نه زامان گلدیگیمی بیلمه دن، بوردان دوز عبدالله نین ائوینه گئدیب، قاپیسینی دوگوب، دیشیمین دیبیندن چیخانی سؤیله یه جگم: ایتین اوغلو آیلارجا دالیمجا گلیب، یالواران سن دگیل می ایدین؟ آیاغیما دوشوب، آغلایان سن دگیل می ایدین؟ "سنسیز یاشایابیلمرم" دئین سن دگیل می ایدین؟ "پوخونو یئه ییم" دئین سن دگیل می ایدین؟ نه اولدو ایندی ؟ نییه بو یول جن بسم الله دان قورخان کیمی منیم آدیمدان بئله قوروخورسان؟ یوخسا سن ده منی یالنیز بیر یول آلتیوا باسماق ایسته ییردین؟ مندن نه گؤزله ییرسن، بیر قیزین اوغلانین آیاغینا گئتدیگی هاردا گؤرونوب؟ آنجاق ایندی من اؤزوم گلدیم. سون سؤزون نه دیر؟ ایسته ییرسن یا یوخ...؟"
بو فیکیرلرده ایکن نه قدر زامان کئچدیگینی، هارالاردان کئچیب، گلدیگیمی، هاردا کؤینگیمین آلتینا یئرلشدیردیگیم پولیوری چیخاردیب، چامادانیما قویدوغومو و نه جور "دوم کلیساسی" نا یئتیشدیگیمی آنلایابیلمدیم. کؤلن قاطار دوراغینین قاباغینداکی ساعات اون بیری گؤستریردی. دوم میدانیندان قاطار دوراغینا ائنن پیلله لرین اوستونده اوتوران جوان قیزلارلا اوغلانلار، اللرینده کی عراق شیشه لری، ییرتیق و چیرکین پالتارلاری ایله، سیگار توسدوسوندن سارالمیش بارماقلاری و آلکولون ائتکیسی آلتیندا قیزارمیش چیرکین یاناقلاری، قولاق- بورونلارینا و دوداقلارینا تاخدیقلاری دمیر حلقه لری ایله بیربیرینین قوجاغینا گیریب، چیرک و چیرکین بارماقلاری ایله بیربیرینین چیرک و چیرکین ساچلارینی اوخشاییردیلار. "ائو سؤزسوز، گور عذابسیز اولماز" دئیه ائودن چیخاردان آتالاری، "سنی اوغلوما آلاجاغام" دئیه سؤز وئریب، آلداتان عمیلری، "قیزیم قایغیلانما، سنی اوبیری اوغلوما آلارام" دئیه تسکین وئرن خالالاری، "آبروموزو آپاردین، هاچاناجان سنه ار آخداراجاغام" دئیه باشلارینا چیغیران قارداشلاری، "سنین قاراباسمالارینا قولاق آسماغا زامانیم یوخدور" دئیه قووالایان خالاقیزیلاری و اؤنجه یالواریب، آغلایان، سونرا توز اولوب، هاوایا اوچان سئوگیلیلری یوخ مو ایدی بونلارین؟ یوخسا بونلاردا بئله بیر آتادان، بئله بیر عمی دن، بئله بیر قارداشدان، بئله بیر خالادان بئله بیر سئوگیلیدن قاچیب، ییرتیق پالتاردا، چیرکده - کثافتده، آلکول ایچیب، حشیش چکمگی، آجلیقدا، سوسوزلوقدا، زیبیل قابلاریندان ییه جک آخدارماغی، دیلنچیلیکله، اوغورولوقلا یاشاماغی و گئجه نی بوردا، دوم میدانیندا سویوق و ایسلاق پیلله لرین اوستونده سحرائتمگی اونلارین اوزونو گؤرمکدن یئی می بیلیرلر؟
قطارین جامیندان گینه کولنون تلویزیون قالاسینی ایزله یردیم. آنجاق بو یول قارانلیقدا بوغولموش قوجامان قالا اوزاقلاشاراق کیچیلیب، گؤزدن ایتیردی. کولن شهری، بو خارابادا یاشادیغیم گونلریمین، زامانین کئچیشی ایله اونودولموشلوقدا یوخ اولدوغو کیمی، ثانیه لرین آخیشی ایله کیچیلره ک قارانلیقدا گؤرولمزلیگه ساری اوزاقلاشیردی. ساعاتلارجا دوروب بو منظره یه باخماق ایستردیم. آنجاق کوپه نین قاپیسینی آچیب، ایچری گیرن بیلیطچی دقتیمی داغیتدی. بیلیط آلمادیغیمی سویله یینجه، "اولسون، اؤنملی دگیل، سیز هارا گئتمک ایسته دیگینیزی سویله یین، من اونا گؤره بیلیط یازیم" دئدی. "هارا گئتمک ایسته ییرم؟" سوروسونا جواب تاپابیلمه دیگیمدن، "بیلمیرم، هارا گئتمک ایسته دیگیمی بیلمیرم" دئدیم.

robotstxt: allowed

filter: keep


text: (لیلی و مجنون اثری نین اؤن سؤزو) انسان دوهاسینین الچاتمازلیق نمونهسی بؤیوک شاعر و متفکّری نظامی گنجوی دنیا ادبيّاتینین نادر ادبی سیمالاریندان بیریدیر. اونون ادبیاتیندا هر بیر موضوع و حادثه متفکّر شاعر قلبیندن کئچهرک، درین اجتماعی و فلسفی مضمون آلمیشدیر. “سیرلر خزینهسی”، “خسرو و شیرین” پوئمالاریندان سونرا “لیلی و مجنون” موضوعسوندا اثر یازان شاعر بو موضوعدان استفاده ائدهرک، انسان و زامان، طبیعت و جمعيّت حادثهلری اطرافیندا رنگارنگ دوشونجهلرینی عکس ائتدیرمیشدیر. بئله بیر موضوعدا اثر یازماغی…بیشتر بخوانید


text:
ادبیات ساحهسینده نوبئل موکافاتینین غالبلری تعیین ائدیلدی
سوئد آکادمیاسی جومه آخشامی ادبیات ساحهسینده نوبئل موکافاتینین ۲۰۱۸ و ۲۰۱۹-نجو ایل غالبلرینی اعلان ائتدی.
یاییلان معلوماتلار اساسیندا ۲۰۱۸نجی ایل نوبئل موکافاتی لهستانلی یازیچی و ضیالی «اولگا توکارشوک»ا و ۲۰۱۹نجو ایل نوبئل موکافاتی ایسه اتریشلی ترجمهچی، دراماتورق و یازیچی «پیتر هاندکه»یه وئریلمیشدیر.
۱۷۸۶نجی ایلده قورولان سوئد آکادمیاسی، ادبیات اوزره نوبئل موکافاتینین غالبینی سئچمک وظیفهسینی داشیییر. بو ایل ایکی ایلین نوبئل موکافاتی غالبلرینی بیر یئرده اعلان ائتمگینین سببی آکادمیانین ۲۰۱۸نجی ایل دچار اولدوغو سکس قالماقالی ایله یارانان جدی بحرانلا علاقه داردیر. بو قالماقالا کمیتهنین یئددی دایمی عضووندن بیری سوئد وطنداشی «ژان کلود آرنو»نون جنسی تجاوز ائتمکده گوناهلاندیریلماسی سبب اولموشدو.
۲۰۱۸نجی ایل نوبئل موکافاتی آلان «اولگا توکارشوک» اؤز اثرلرینی دوغما دیلینده یازیر، آنجاق اؤلکهسیندن علاوه دونیانین انگلیس دیللی بیر چوخ اؤلکهلرینده ده تانینیر. ۷۶ یاشلی اتریشلی ترجمهچی، دراماتورق و یازیچی «پیتر هاندکه» ده دونیا شؤهرتلی یازیچیدیر و آکادمیا اونو «بشریتین اؤزل تجربهسینین تدقیقچیسی» آدلاندیرمیشدیر.


text:
هری مورقان
هری مورقان (اینگیلیسجه: Harry Morgan) آمریکالی فیلمین سناریو یازاری, فیلم یؤنئتمنی و اوْیونچو. ۱۰ آوریل ۱۹۱۵ ایلینده میشیقان ایالتینده دۆنیایا گؤز آچیب. ۹۶ ایل عؤمر ائلهییب و ۰۷ دسامبر ۲۰۱۱ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. اؤز تحصیلینی شیکاقو بیلیمیوردودا بیتیرمیش. 1935–1999 ایللر آراسیندا سینما ساحهسینده چالیشیب.
قایناقلاردَییشدیر
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Harry Morgan»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۲ ژانویه ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده هری مورقان گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
1
کلمه ائنسان اولدو
1باشلانیشدا کلمه#1:1 کئتابین اصل دئلی یونانیده کلمه سؤزو «لوگوس» گلئب کی، «عقل» معناسی دا وار. وار ائدی، کلمه تارینین یانیندا ائدی، و کلمه تاری ائدی. 2او، باشلانیشدا تارینین یانیندا ائدی. 3هر شی اونون واسئطهسئله یاراندی و اولموش اولانلاردان هچ بئری اونسوز اولمادی. 4اوندا حیات وار ائدی و او حیات ائنسانلارا نور ائدی. 5او نور قارانلیقدا پارلاییر. آمّا قارانلیق اونا ظفر تاپماییب.
6تاری طرفئندن گؤندَرئلمئش بئر کئشی وار ائدی، آدی یحیا. 7او، شاهئد ائدی و نور حاقّیندا شهادت ورمک اوچون گلدی کی، اونون واسئطهسئله بوتون ائنسانلار ائمان گتئرسئنلر. 8او اؤزو، او نور دیئلدی. او آنجاق اونون اوچون گلدی کی، او نور حاقّیندا شهادت ورسئن.
9او حقئقی نور ائدی کی، دونیایا گلئب بوتون ائنسانلاری ائشیقلاندیریر. 10او، دونیادا ائدی و دونیا اونون واسئطهسئله یاراندی، آمّا دونیا اونو تانیمادی. 11اؤزونونکولرئن یانینا گلدی، آمّا اؤزونونکولر ده اونو قبول اتمهدئلر. 12لاکئن اونو قبول ادنلرئن هامیسینا، اونون آدینا ائمان گتئرنلره بو حاقّی وردی کی، تارینین اؤولادلاری اولسونلار. 13قاندان دوغولموش اؤولادلار یوخ، نفسئن ائستهدئیئندن دوغولموش اؤولادلار یوخ، ائنسانین ائرادهسئندن دوغولموش اؤولادلار یوخ، اونلار تاریدان دوغولدولار. 14و کلمه ائنسان اولوب آرامیزدا ساکئن اولدو#1:14 و یا «چادیرینی قوردو.» و بئز اونون جلالینی گؤردوک، آتانین یگانه اوغلونون جلالینی. او، فیض و حقئقتله دولو ائدی.
15یحیا اونون حاقّیندا شهادت ورئر. و نئدا ادئب: «بودور او ددئیئم آدام، مندن سونرا گلن آدام کی، مندن موقدّمدئر. چونکی من اولمامیشدان، او وار ائدی.»
16اونون دولولوغوندان هامیمیز فیض اوستونه فیض آلدیق. 17شرئعت موسانین واسئطهسئله ورئلمئشدی. فیض و حقئقت عئسا مسئحئن واسئطهسئله اولدو. 18کئمسه تارینی هچ بئر زامان گؤرمهیئب. آتانین یانیندا اولان او یگانه تاری اونو تانیتدی.
یحیانین شهادتی
19و بودور یحیانین شهادتی، او زامان کی، یهودئلر#1:19 مقصد یهودئلرئن ریئسی اورشلئمدن کاهئنلرله لاوئلیلری اونون یانینا گؤندَردئلر کی، اوندان سوروشسونلار: «سن کئمسن؟»
20یحیا آچیقجا ائقرار اتدی. او ائقرار اتدی کی، «من مسئح#1:20 مقصد یهودئلرئن وعدهسی ورئلمئش پادشاه و قورتاریجیسیدیر. دیئلم.»
21اونلار سوروشدولار: «بس کئمسن؟ ائلیا؟»
ددی: «دیئلم.»
«- آیا او پیغمبرسن؟»#1:21 مقصد او پیغمبردئر کی، تثنئیه ۱۸:۱۵ و ۱۸ده دیئلئر و یهود خالقی اونون ظوهور ادهجیئنه ده ائنانمیشدی.
جاواب وردی: «دیئلم.»
22اوندان سوروشدولار: «بس کئمسن؟ اؤز حاقّیندا نه دیئرسن کی، بئزی گؤندَرَنلره جاواب آپاراق؟»
23یحیا جاواب وردی: «نجه اِشَعیا پیغمبر دیئب، من چؤلده جار چکن بئرئنئن سسییَم کی، دیئر؛ ”ربّئن یولونو دوز ادئن.“»#1:23 اِشَعیا ۴۰:۳
24اونلار فرئسئلر طرفئندن گؤندَرئلمئشدئلر. 25و اوندان سوروشوب ددئلر:
«اگر نه مسئحسن، نه ائلیاسان، نه ده او پیغمبرسن، بس نه اوچون تعمئد ورئرسن؟»
26یحیا جاواب ورئب ددی: «من سو ائله تعمئد ورئرم، آمّا آرانیزدا بئری دورور کی، اونو تانیمیرسینیز. 27او، مندن سونرا گلن همن او آدامدیر کی، اونون آیاق قابیسینین باغینی دا آچماغا بله لایئق دیئلم.»
28بو احوالات اوردون چایینین او تاییندا، بیتعنیادا، یحیانین تعمئد وردئیی یرده باش وردی.
عئسا، تارینین قوزوسو
29او گونون صاباحیندا، یحیا عئسانین اونون یانینا گلمهسئنی گؤرَنده ددی: «بودور تارینین قوزوسو! دونیانین گوناهینی اورتادان قالدیران! 30بودور او کی، اونون حاقّیندا دمئشدئم؛ مندن سونرا بئر آدام گلئر کی، مندن موقدّم اولوب. چونکی من اولمامیشدان، او وار ائدی. 31من اؤزوم ده اونو تانیمیردیم، آمّا بونون اوچون گلئب سودا تعمئد ورمهیی باشلادیم کی، او اؤزونو ائسرایئله ظاهئر اتسئن.»
32و یحیا شهادت ورئب ددی: «موقدّس روحو گؤرموشم کی، گؤیدن گؤیرچئن شکلئنده اِنئر و اونون اوستونه قونور. 33اونو تانیمیردیم. آمّا سو ائله تعمئد ورمک اوچون منی گؤندَرَن، منه دمئشدی؛ ”کئمئن اوستونه روحون انئب قالدیغینی گؤرهسن، موقدّس روحلا تعمئد ورن او اؤزودور.“ 34و من گؤروب شهادت ورمئشم؛ بودور تارینین اوغلو!»
عئسانین ائلک شاگئردلری
35او گونون صاباحی، یحیا گئنه شاگئردلرئنئن ائکئسی ائله دورموشدو. 36و عئسا گزئرکن، یحیا اونو گؤروب ددی: «بودور تارینین قوزوسو!» 37او ائکی شاگئرد اونون ددئیئنی اشئدئب عئسانین دالینجا گتدئلر.
38عئسا دؤنوب اونلارین اؤز دالینجا گلمکلرئنیگؤردو و ددی: «نه آختاریرسینیز؟»
اونلار اونا ددئلر: «رابّی (یعنی اوستاد)، هارادا منزئل ادئبسن؟»
39عئسا اونلارا ددی: «گلئن، گؤررسئنئز.»
بلهجه اونلار دا گلئب عئسانین هارادا منزئل اتدئیئنی گؤردولر و او گون اونونلا قالدیلار. گونون اونونجو ساعاتی ائدی.#1:39 گون اورتادان سونرا تخمئنَن ساعات دؤرد.
40او ائکی آدامدان بئری کی، یحیانین سؤزلرئنی اشئدئب عئسانین دالینجا گتمئشدی، شمعون پطروسون قارداشی آندریاس ائدی. 41بو، اوّل اؤز قارداشی شمعونو تاپیب اونا ددی: «بئز مسئحی تاپمیشیق.» 42آندریاس شمعونو عئسانین یانینا گتئردی. عئسا اونا باخیب ددی: «سن یونا اوغلو شمعونسان. سن کئفا#1:42 آرامی دئلئنده کئفا سؤزو «داش» معناسیندادیر کی، یونانی دئلئنده اولان پطروس کلمهسی ائله هم-معنادیر. چاغیریلاجاقسان.»
عئسا فئلئپوس و نَتهناعئلی چاغیریر
43او گونون صاباحی عئسا ائستهدی کی، جلئله گتسئن. و فئلئپوسو تاپیب اونا ددی: «دالیمجا گل.» 44فئلئپوس دا آندریاس و پطروسون شهری بیتصیدادان ائدی.
45فئلئپوس نَتهناعئلی تاپیب اونا ددی: «بئز موسانین تؤوراتیندا یازیلدیغی و پیغمبرلرئن اوندان سؤز اتدئیی آدامی تاپمیشیق، یوسئف اوغلو ناصئرهلی عئسانی.»
46نَتهناعئل اونا ددی: «مگر ناصئرهدن ده یاخشی بئر شی چیخار؟!»
فئلئپوس اونا ددی: «گل، اؤزون گؤر!»
47عئسا نَتهناعئلئن اونون یانینا گلمهسئنی گؤرنده، اونون حاقّیندا ددی: «بودور ائچئنده حئیلهسی اولمایان حقئقی بئر ائسرایئللی!»
48نَتهناعئل اونا ددی: «سن منی هارادان تانیییرسان؟»
عئسا اونا جاواب ورئب ددی: «فئلئپوس حله چاغیرمامیش، سنی انجئر آغاجینین آلتیندا اولاندا گؤردوم.»
49نَتهناعئل اونا ددی: «اوستاد، سن تارینین اوغلوسان! سن ائسرایئلئن پادشاهیسان!»
50عئسا اونا جاواب ورئب ددی: «آیا او سببدن ائنانیرسان کی، سنی انجئر آغاجینین آلتیندا گؤردویومو ددئم؟! بونلاردان داها بؤیوک شیلر گؤرهجکسن.»
51عئسا اونا ددی: «دوغروسونو سئزه دیئرم؛ گؤی اورتاسینین آچیلدیغینی و ائنسان اوغلونون اوستونه تاری ملکلرئنئن قالخیب اندئکلرئنی گؤرهجکسئنئز.»


text:
آذربایجان موغاملاری(اوچونجو بؤلوم- راست موغامی)
فرهاد جعفری
راست(Rast) موغامی: آذربایجان موسیقیسینده اساس موغام لارین سایی یئددی دیر : راست، چاهارگاه، شور، بایاتی شیراز، زابول – سئگاه، شوشتر، هومایون. بونلارین بیرینجیسی، ان قدیمکیسی و ها بئله بوتون موغاملارین کؤکو ساییلان، راست موغامیدیر. بو موغام بوندان اؤنجه ایشاره اولوندوغو کیمی قدیم شرقین ۱۲ کلاسیک موغاملاریندان بیریسی و داها دوغروسو ان اؤنملیسی اولموشدور. بونون ان قدیم آدی «راسین»(Rasin) اولموش و آنلامی دا بوگونهدک بللی اولمامیشدیر. آنجاق بیر چوخ موسیقی عالیملری بو سؤزو فارس منشالی اولان «راست (دوز، دوغرو)» آنلامی ایله عئینیلشدیرمیشلر. بو مساله یالنیز راست موغامیندا دگیل، بلکه ده بعضی عالیملر طرفیندن بیر چوخ موغاملارین آدی فارس و عرب سؤزجوک لری کیمی قئید اولونموشدو. بو عالیملرین فیکریجه راست موغامی هله ده اؤز راستلیغیندا (دوزلوگونده) قالیر. حال بو کی راست موغامی و اونون آدینین یارانماسی بو موغامین بیر پارا دگیشیکلیکلره معروض قالماسی/قالماماسیندان چوخ اؤنجهیه عاییدیر. باشقا سؤزله دئسک ایلک دفعه اولاراق راست موغامینی%


text:
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/دسامبر ۴
۴ دسامبر: ویکیپدیا:تاریخده بوگون/دسامبر ۴/فایل ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۴ دسامبر/مناسبتلر، ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۳ آذر/مناسبتلر
- رویدادلار
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۰ جمادیالاول/رویدادلار ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۳ آذر/رویدادلار
- ۱۸۷۷ - توْماس ادیسوْن فوْنوْقراف جیهازینین تقدیماتینی کئچیرمیشدیر.
- ۱۹۲۲ - هوْوارد کارتِر فیرعوْن تۇتانخاموْناۇن مزارینی زیارت ائتمک اۆچون خالقا ایجازه وئرمیشدیر.
- ۱۹۲۹ - آمریکالی آدمیرال ریچارد بؤرد تاریخده ایلک دفعه جنوب قۆطبو اۆزریندن اۇچموشدور.
- ۱۹۳۸ - دوْکتوْر لۆطفو کێردار ایستانبول بلدیه باشچیسی تعیین ائدیلمیشدیر.
- ۱۹۴۴ - آلبانی خالق جومهوریسی يارادیلمیشدیر.
- ۱۹۴۵ - يۇقوْسلاوی فِدِرال جومهوریسی يارادیلمیشدیر.
- ۱۹۴۷ - عربلرین کسکین اعتراضینا باخماياراق بیرلشمیش میلتلر تشکیلاتی فیلسطین اراضیسینین بؤلونمهسی و مۆستقیل ایسرایل و فیلسطین دؤولتلرینین يارادیلماسی قراری وئرمیشدیر.
- ۱۹۶۷ – يۇنان کیپر موشکولونه دایر تۆرکیهنین ایرهلی سۆردويو شرطلری قبول ائتمیش و بۇنونلا دا بؤحران آرادان قالدیریلمیشدیر.
- ۱۹۷۴ – پاکیستاندا باش وئرن زلزله نتیجهسینده ۴۷۰۰ آدام وفات ائتمیشدیر.
- ۱۹۷۸ – "خالق معبدی" طریقتینه منسوب ۹۱۳ نفر قايانا مئشهلریندهکی بازالاریندا زهر ایچهرک کۆتلوی شکیلده اینتیهار ائتمیشلر.
- ۱۹۸۸ – آزادلیق مئيدانینداکی تظاهوراتین داغیدیلماسیندان سوْنرا آذربایجاندا عومومی تعطیللر باشلامیشدیر.
- ۱۹۸۸ – آزادلیق درگیسی نشره باشلامیشدیر.
- دوْغوم گونلری
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۰ جمادیالاول/دوغوملار ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۳ آذر/دوغوملار ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۴ دسامبر/دوغوملار
- اؤلوم گونلری
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۰ جمادیالاول/اولوملر ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۳ آذر/اولوملر ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۴ دسامبر/اولوملر
میلادی، جلالی و قمری تقویم لر بعضی ایللرده گونلر برابر دییلر، اونا گوره یادبودلاری و تقویم لری اوز صحفه سینین آلتیندا گئتیرین. یادبودلاری دییشمک اۆچون بو گونده، اشاقیداکی صحفه لری دییشدیرین:
- فایل
- مناسبت لر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۳ آذر/مناسبتلر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۴ دسامبر/مناسبتلر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۰ جمادیالاول/مناسبتلر
- رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۳ آذر/رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۴ دسامبر/رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۰ جمادیالاول/رویدادلار
- دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۳ آذر/دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۴ دسامبر/دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۰ جمادیالاول/دوغوملار
- اولوملر
و قمری گونلره گوره وپ:تاریخده بوگون/قمری بررسی ائدین.


text:
یان کوزاک (فوتبالیست، دوغوم ۱۹۸۰)
یان کوزاک (فوتبالیست، دوغوم ۱۹۸۰) (اینگیلیسجه: Ján Kozák (footballer, born 1980)) (دوْغوم:۲۲ آوریل ۱۹۸۰ (۴۲ یاش) Košice) کئچمیشده بیر فوتبالیست و ایندیلیکده بیر مربی اوْلاراق چالیشیر. ایسلوواکی میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هافبک موقعیتینده اوْیناییب. فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۰ اوْیونلاریندا مئیدانا گئدیب.
اوْیونلاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده یان کوزاک (فوتبالیست، دوغوم ۱۹۸۰) گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۸۰-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- ایسلاویا پراق کولوبونون اویونچولاری
- وست برومویچ آلبیون کولوبونون اویونچولاری
- ایسلوان براتیسلاوا کولوبونون اویونچولاری
- لاریسا کولوبونون اویونچولاری
- بونیادکار کولوبونون اویونچولاری
- ۲۰۱۰ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری


text:
عرفه گونو
ذی حجه آیین دوققوزو عرفه گونی آدلانیر.بو گون موسلمانلار اۆچون مخصوص شیعه لر اۆچون بؤیوک گون سایلیر.
شیعه لرین اۆچونجو ایمامی(ایمام حسین) بو گونده عرفه چولوندن کربلا چولونه کوچماقا مجبور اولدو.بو مجبوری کوچماقا گوره ایمام حسین دعاسی عرفه ده چوخ آدلیم اولوب.بو دعانی اوخوماقین چوخ ثوابی وار.شیعه لر اۆچون بو دعا بؤیوک بیر عبادت سایلار بو دعا گون آرتا ایکیندی نامازیندان سونرا اوخونار. عرفه گونوندن سونرا قوربان بایرامی اولور.
آد[دَییشدیر]
بو گونو آدینا گوره چوخلو سوزلر یازیبلار.
هابئله عرفه گونو اعتراف و تانریدان عذر ایستماق گونو آدلانیب .پئیغمبر و ایماملارین دعالری تانرینی عزیز توتماق و اعتراف اۆچون بیر دعالردی .پئیغمبر بو گونده دعا ائدیب و گوناهلاری اعتراف ائتماقی یاخشی بیلیر.بو گونون آدی عرفه یا اعتراف گونو آدلانیب.[۱]
حاجیلار[دَییشدیر]
حاجیلار بو گون عرفه چولونده دعا ائدر.بو دعا جبل الرحمه داغیندا اوخونور و سونرا حاجیلار مشعر الحرامه گئدر.[۲]
ایمام حسین دعاسی عرفه گونی[دَییشدیر]
بیر عرفانی و تاریا گوره محبت دعاسی اولور.ایمام حسین بو دعاده تارینی دوست توتوب و اوز ایشلرینه اعتراف ائدیب و تارینی بؤیوک یارادان و اینسانی توپراقدان یارادان بیلیر.
بو دعا عرفانی بیر کلمه ائیله باشلیر ""الحمد لله الذی لیس لقضائه دافع "" یانی :حمد اولسون او تاریا اونون دئدیقیندان قاچماق اولماز .[۳]
ایمام حسین زیارتی[دَییشدیر]
بو گونده ایمام حسینی زیارت اتماق اوزاقدان یا یاخیندان یاخشی بیر عملدی .


text:
هاکان یاکین
هاکان یاکین (اینگیلیسجه: Hakan Yakin) (دوْغوم:۲۲ فوریهٔ ۱۹۷۷ (۴۵ یاش) بازل) بیر فوتبالیست. سوئیس میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هوجومچو موقعیتینده اوْیناییب. فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۰ اوْیونلاریندا مئیدانا گئدیب.
اوْیونلاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ "Hakan Yakin – International Appearances". Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation. Retrieved 14 May 2013.
قارداش پروژهلرده هاکان یاکین گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۷۷-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- ۲۰۰۶ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
- یانق بویز برن کولوبونون اویونچولاری
- بازل کولوبونون اویونچولاری
- قالاتاسرای کولوبونون اویونچولاری
- قراسهاپر زوریخ کولوبونون اویونچولاری
- یاشایان اینسانلار
- پاریسن ژرمن کولوبونون اویونچولاری
- بازل اشتاد (کانتون) دوغوملولار
- یوفا یورو ۲۰۰۴ اویونچولاری
- یوفا یورو ۲۰۰۸ اویونچولاری
- اشتوتقارت کولوبونون اویونچولاری
- لوتسرن کولوبونون اویونچولاری
- ۲۰۱۰ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری


text:
تاپین گؤرک(اویون)
تاپین گؤرک - آذربایجاندا ان چوخ یازقاباغی (بایرامقاباغی) گونلرده اساساً اوشاق و گنجلر آراسیندا، گئنیش شکیلده اوینانیلان قدیم اویونلاریندان بیریدیر.
عومومی معلومات[دَییشدیر]
بو اویون بعضی بؤلگهلرده "قلندر، آی قلندر" ،بعضاً "سوال-جاواب" آدلاندیریلسادا بو اویون اساساً "تاپین گؤرک" اویونو کیمی تشکّول تاپمیشدیر.
بو اویونون دا آذربایجانین آیری-آیری بولگهلرینده موختلیف آدلاری ("یئنگلا ها، یئنگلا" ،"قوشوم-قوشوم" ،"دورنا-دورنا" ،"سمندر، آی سمندر" ،"یالان-پالان" ،"بیر قوشوم وار بو بویدا" و س.) معلوم ایدی.[۱]
اویونون قایدالاری[دَییشدیر]
تاپین گؤرک اویونونا حاضیر اولان اوشاقلار ساناما یولو ایله بیر نفری اویون باشچیسی (اوستا، یا موللا) سئچیرلر. اویون باشچیسی(اوستا، یا موللا) سئچیلندن سونرا اوشاقلاری سیرایا دوزور و بیر تورنا باشدا دورانا(سیرادا بیرینجی دایانانا) وئررلر.
اؤزو ایسه نیسبتاً بیر اوجا یئره چیخیب نظرده توتدوغو بیر قوشو، حئیوانی و یاخود دا باشقا بیر اشیانین علامتلرینی و حرکتلرینی اوشاقلارا نیشان وئرمکله سؤیلهیرلر:
بیر قوشوم وار بوخارتانا،
قلندر آی، قلندر.
دیمدیگی وار بوخارتانا،
قلندر آی، قلندر.
سو ایچر بوخارتانا،
قلندر آی، قلندر.
گؤزلری وار بوخارتانا،
قلندر آی، قلندر.
قانادلاری بوخارتانا،
قلندر آی، قلندر.
باشی منیم، آیاغی سیزین،
ایندی بونو سیز تاپین گؤرک.
اوّلجه اوشاقلار نؤوبه ایله جاواب وئرمهلیدیرلر. هر کس اؤز عاغلینا گلهنی بیر شئیه اوخشادار و دئیر. دوز دئمهین شخص تورنانی یانینداکینا وئرمهلیدیر.
هر هانسی کَس دوز دئسه اویون باشچیسی(اوستا، یا موللا) دئیر: "پالان"
او واخت جاوابی دوز تاپان تورنا ایله او بیری اوشاقلاری دؤیر. بئلجه سوال-جاواب داوام ائدر. هر واخت موللا دئیرسه کی، "یالان" اوشاقلار چالیشیرلار کی، جاوابی دوز تاپاندان تورنانی آلسینلار و یا اونو توتسونلار. او دا چالیشار کی، قاچاراق اؤزونو اویون باشچینین(اوستانین، یا موللانین) یانینا چاتدیرسین. او، باشچینین(اوستانین، یا موللانین) یانینا چاتاندان سونرا اویونون دؤورو قورتاریر، اویون یئنیدن باشلایارلار. یوخ اگر تورنانی کیمسه آلارسا سواللارا او، جاواب وئریر.
قایناق[دَییشدیر]
- ^ آذربایجان ائتنوقرافیاسی، باکی-2007، "شرق-غرب" نشریاتی. اوچ جیلدده. 3. جیلد. ص. 483. ایسبن 978-9952-34-152-2


text:
آذربایجان کلاسیک ادبیاتیندان یئنی بیر اثر؛ (دیوان امیر سروری)
تانینمیش آراشدیریجی، دیلچی و ادبیاتشناس دوکتور «فیروز رفاهی علمداری»نین امهییله کلاسیک ادبیاتیمیزین تاپینتیلاریندان حسابلانان یئنی بیر اثر ایشیق اوزو گؤرموشدور.
تبریزدن آنادولویا سلطان سلیم دربارینا قوناق گئدن و اورا یاشاییب قالان عالیم، ادیب و شاعیر «امیر سروری شرقی»نین دیوانی، آذربایجان کلاسیک ادبیاتی سریاسیندان «ساوالان ایگیدلری» انتشاراتی وریندن نشر اولوبدور. کیتاب ۴۵۰ صفحهده، کالیفرنیا ایالتی بیلیمیوردونون (۳۲۷)نومرهلی الیازما اساسیندا ایشلهنیلیبدیر. اثرده شاعیرین تورکجه فارسجا اثرلری یئر آلیب، شاعرین حیاتی و اثرلری بیر دَیَرلی مقدمهده آراشدیریلیب و هابئله شعرلرین راحات اوخونماسی اوچون هر شعر عرب الیفباسی و یانینداجا لاتین الیفباسی ایله درج ائدیلمیشدیر. کیتابا فارسجا بیر مقدمه و بیر تورکجه (لاتینجه) اؤنسؤز آرتیریلیب. بو کیتابی «ساوالان ایگیدلری» نشریاتی و «یاشماق» سیرا کیتابلاری واسیطهسیله الده ائتمک مومکوندور.
سایین دوکتور رفاهینین بو گونه کیمی ایگیرمی عنوانا یاخین آراشدیرمالاری یایینلانیب و او قدره یاخین دا اثری حاضیرلانماقدادیر.


text:
تۆرکمنیستان قاراشسیزلیق بایرامینا طایارلانیار
تۆرکمنیستان دا ۲۷-۲۸-نجی اکتیابردا قاراشسیزلیق بایرامی
تۆرکمنیستان قاراشسیزلیق بایرامینی دابارالی یاغدایدا گچیرمأگه طایارلانیار.
یورتدا ۲۷-۲۸-نجی اکتیابر قاراشسیزلیق بایرامی دییپ آدلاندیریلیار.
آشغابات دا قاراشسیزلیق ییللاریندا تۆرکمنیستان ینگ سؤودا و صناغات دا اؤسۆشلرینی گؤرکِزِن سرگی آچیلدی.
سؤودادان جۇغاپکأر کابینه باشلیغی نینگ اۇرونباساری اورازمراد قربان ناظاروف تاراپیندان آچیلان سرگیده تۆرکمنیستان داقی کأرحانالارینگ اؤندۆرن دۆرلی اؤنۆملری سرگیله ندی.
سرگیده هالی و دۇقماچیلیق و تۆرکمن ال هۆنأرلری ده گؤرکِزیلیأر.
۱۰۲ تۆرکمن کأرحاناسی بو سرگأ قاتناشیار.
شو ییل ۲۷-۲۸-نجی اکتیابردا قوتلانجاق قاراشسیزلیق بایرامی اؤنگۆمیزدأکی ییلدان بیلأک "تۆرکمن حالقی نینگ بایرامی" آدی بیلن ۲۷-نجی سنتیابردا قوتلانار.
دِگیشلی حابارلار
تۆرکمنیستان "الکترونیک دؤولت" حیذماتی تایدان اولی اؤسۆش اتدی
تۆرکمنیستان الکترونیک دؤولت حیذماتی تایدان 21 باسغانچاق یوُقارلادی
قیرغیز ماناسچی آدینی گینس رکوردلار کیتابینا یازدیردی
124 ساغات ماناس قوُشغولارینی اوُقایان قیرغیز ماناسچی آدینی گینس ده یازدیردی


text:
انجامنا
انجامنا (اینگیلیسیجه: N'Djamena) چاد اؤلکهسینین شهرلریندن بیریدیر. سوْن نۆفوس ساییمینا گؤره شهرین توْپلام جمعیتی ۹۵۱۴۱۸ نفردیر و بۇ باخمیدان آفریقا قارهسینین بؤیوک شهرلریندن بیری سایا گلیر. ایکینجی دونیا ساواشیندان سوْنرا اؤلکه باغیمسیزلیک قازاناراق انجامنا شهری باشکند سئچیلیب. و ۱۰۴ کیلومتر موربّع ساحهسی وار.
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ World Gazetteer. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 11 January 2013.
- ^ Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab (en).
قارداش پروژهلرده انجامنا گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
مودافع
مۆدافیعه (تورکجه: Savunma) - فوتبولدا وظیفهسی رقیب تاخیمین قاپییا گوْل وۇرماسینی انگللهمکدیر.
لیبرو[دَییشدیر]
لیبرو، فۇتبولدا مۆدافیعه ایله قاپیچی آراسیندا ایشتیراک ائدن و سۆپوروجو وظیفهسی بوْینونا گؤتورن اوْیونچولارا وئریلن آد. آذربایجانجا مۆدافیعه ایله یاریم مۆدافیعهچی آراسیندا اوْینایان اوْیونچولار اۆچون ده اؤن لیبرو لوغتی ایستیفاده ائدیلمکدهدیر. بۇ اوْیونچولار اکثریتله بیر نؤع مۆدافیعهچی اؤزللیکلرینه مالیکدیلر. یۆکسک یاریم مۆدافیعه اوْیونچولاریندان یا دا توْپو اوْیونا داخیل ائده بیلهرک مۆدافیعه اوْیونچولاریندان سئچیلیر.
مرکز مۆدافیعهچیلر[دَییشدیر]
مرکز مۆدافیعهچیلرینین وظیفهسی اساساً اوْرتا هۆجومچولارین گوْل وۇرماغینیم قارشیسینی کسمکدی. مرکزی مۆدافیعهچیلری تئز-تئز باش اوْیناماق و یۆکسک بوْیلاری اوْنلارا گوْل وۇرماق اۆچون ایمکان کیمی بیر کۆنجوندن ضربه و یا سربست وۇروشدا رقیبین جزا خطینه گلیرلر. بئله اوْیونچولاردان فابیو کاناوارونو، پاولو مالدینینی، و کارلس پویولو مثال گتیرمک اوْلار.
جیناح مۆدافیعهچیلری[دَییشدیر]
جیناح مۆدافیعهچیلری اساساً هۆجوما قاتیلماقلارییلا سئچیلیرلر. اوْنلارین اساس جهتلری هیز و دؤزوملوکلریله سئچیلیرلر. بئله اوْیونچولاردان روبرتو کارلوسو، پاول ندودی مثال گتیرمک اوْلار.


text:
جوزجان ولایتی آقچه تومنی اقتصادی قملده آلینگن
اون کوندن بویان آقچه تومنیگه یتیب بارهیاتکان یول، امنیتی قوتلر و طالبان ارا توقنشولر دوام ایتیب باریشی سبب باغلنگن. طالبان گروهی بلخ – جوزجان شاه یولی ایریم قسملریده امنیتی قوتلر حربی عملیاتلریگه توسیق یرتیش اوچون ماین جایلشتیرگن.
بو وضعیت دوام ایتیب باریشی آقچه تومنیگه، بلخ ولایتی و شبرغان شهریدن آذوقه یتکزهیاتکان یوللرنی یاپیلیشگه سبب بولگن. یول آچیلیشی اوچون امنیتی قوتلر و طالبان ارا قوم باشلیغ و آقسقاللری واسطه چیلیگی هم حاضرگه قدر ایجابی نتيجه بیرمگن.
بو تومنده جدي تهدیده آستیده بولگن بیرقطار قشلاقلر یوزلب یشوچیلری باشقه منطقه لرگه هم آواره بولگن.
آقچه تومنی ۱۲۰ مینگ کیشی دن کوپراق جمعیت گه ایگه و بو تومن یشوچیلری حاضرچه یمان اقتصادی و امنیتی احوالده کون کیچرماقده. جوزجان ولایتی قاچقینلر اداره سي مسوولریگه کوره آقچه تومنی یولی آچیلگن تقدیرده بشری یاردملرنی یتکزیش ده تیارمیز دیب ایتکن.
آقچه تومنی یشوچیلری بو تومن نینگ یمان اقتصادی وضعیتی دن خواتیرده دیلر. جوزجان ولایت کینگاشی اعضاسی بسمالله ساحل نشانه خبرآژانسی بیلن صحبت ده بیز اهالی تشویش و خواتیرلرینی محلی حکومت رسمیلری بیلن شریک قیلگن میز دیب ایتکن. ساحل جنابلری بو وضعیت دوام ایتیب باریشی آقچه یشوچیلریگه اقتصادی فاجعه توغدیریشی ممکن دیب ایتکن.
جوزجان ولایت کینگاشی بو اعضاسی علاوه ایتی اون کون دن بویان بو تومن مرکزیگه آذوقه تاشییاتکان هیچ بیر نقلیه واسطه بارمگن. ساحل جنابلری، طالبان آقچه قوم باشلیغ و آقسقاللریگه اگر دولت تمانیدن یولگه قویلگن حربی عملیات توختتیلسه آقچه یولینی ترافیک یوزیده آچیلیشی گه رخصت بیرهمیز دیب ایتکن. طالبان آقچه یولیده دولتی ملازملرنی باردی کیلدی سي آلدینی آلیش مقصدیده پوسته ايجاد ايتيش ني قصد قیلگن.
جوزجان ولایتی امنیتی و مدافعوی قوتلر رسمیلری اما طالبان نینگ بو طلب لرینی قبول ایتمگن لر.
جوزجان پولیسی سوزچیسی مسعود ندیم امنیتی و مدافعوی قوتلر حربی عملیاتلری آقچه تومنیده دوام ایتماقده و کیلهجکده هم دوامایتهدي دیب ایتکن.
امنیتی و مدافعوی قوتلرنی حربی عملیاتلری “شاهین ۲۴۱” اسمیده آقچه حدودیده اوندای بیرحالده باشلندی که طالبان آقچه تومنی قتناو یولیگه دولتی قوتلر باردی کیلدی سي آلدینی آلیش مقصدی اوچون ماین جایلشتیردیلر. طالبان جنگچی لری حربی عملیاتلر آلدینی آلیش اوچون بو یولنی بعضی حدویده ییریک چوقرلر هم قازاگنلر.
بونگه قرهمسدن ملي اردو قوتلری حربی عملیاتی قچانگهچه دوام ایتیشی معلوم ایمس. محل یشوچیلری اوروش تمانلریدن بو تومن نینگ اقتصادی قمل و محاصره سي یکونلنیشی طلب ایتکنلر.


text:
باغلانتیلی باسقیلار! (ستمهای متصل)
سودابه تقیزاده زنوز
«هرهانسی باسقی، نوعونا باخمایاراق، محاربیه یول آچار»
«سیمون دوبووار»
اینسان حقوقلاری بیاننامهسی ۱۹۴۸-جی ایلده، پاریس شهرینده و ایکینجی دونیا ساواشینین تاثیرینده، بیر مقدمه و ۳۰ ماددهلی بینالخالق مقاویلهدیر. همین مقاویلهده ایلک دفعه اینسانلارین یاشادیقلاری زامان و جغرافیایا باخمایاراق اونلارا صیرف اینسان اولدوقلاری اوچون لازیم اولان اساس مدنی، ایقتیصادی، سیاسی و ایجتیماعی کیمی حقوقلاردان صحبت گئدیر.
۱۹۴۸-جی ایل -بینالخالق اینسان حقوقلاری بیاننامهسینین تصدیق-یندن، ۱۹۹۳-جی ایل -ایکینجی بینالخالق اینسان حقوقلارینین کنفرانسی-نا قدر، قادین حقوقلاری، اینسان حقوقلاری چرچیوهسینده یئر آلمالیدیر دییه دوشونجهسینه چاتماق، ۵۰ ایله یاخین زامان طلب ائتدی!
تخمینن همین ایللر ایراندا، خصوصی ایله ۱۲۸۹-جی ایلدن ۱۳۱۱-جی ایله قدر-۱۳ ایل بویونجا- بو اؤلکهنین قادین حقوقلاری اوزره اَن پارلاق ایللریندن ساییلیر. ۶ ایل، مارت آیینین ۸-ی، دونیا قادین گونو اولاراق تعیین ائدیلمهدن اول، قادینلارین کیشیلرله برابر آکتیوجهسینه ایران مشروطه اینقیلابیندا ایشتیراک ائتمهسی اونلارین جمعیته داخیل اولماسینا سبب اولدو. قادینلارین ساوادلانماسینا داییر، خصوصی مکتبلر و ژورناللارین یارانیلماسی، قادینلارین برابرلیک و باسقیلارا قارشی آتدیقلاری ایلک آددیملاردان ساییلیر.
۱۲۹۹-جی ایلده یارانان ایران کمونیست پارتیاسی و ۱۳۲۰-جی ایلده یارانان توده آدلانان پارتیا، قادین حقوقلارینی مدافعه ائتمکله یول آچماغا چالیشدی. پارتیانین ایلک قورولدوغو گوندن بیله «مریم فیروز» آدلی شخصین رهبرلیگی ایله یارانان توده پارتیاسینین قادین تشکیلاتی و «بیداری ما» آدلی ژورنالدان سونرا، ۱۳۲۴-جی ایلده آذربایجان دموکرات فیرقهسینین الی ایله قادینلارین سس وئرمه حقوقو، همچنین قادین و کیشی اوچون برابر معاش حقوقونو رسمیته تانیماق همین آخیمین الده ائتدیگی قازانجلاردان ایدی.
بیر طرفدن مشروطه اینقیلابی دیگر طرفدن توده و خلق فداییلر کیمی قادینلارین حقوقلارینا اینانان سول پارتیالارین چالیشمالارینین نتیجهسینده قادین حقوقلارینی الده ائتمک اوزره یارانان ژورناللار، انجمنلر و سایر. باشقا اؤلکهلرده قیسیر قالدیغی کیمی ایراندا دا، ۱۳۱۱-جی ایله قدر، رضا شاهین قادینا قارشی سیاستلرینین نتیجهسینده تمامی ایله تاپدالاندی!
بئلهلیکله ۱۹-جی یوز ایلین سونونا قدر دونیا تئرمینلرینه بیله داخیل اولمایان «فمینیزم»، یایغین سوسیال حرکته چئوریلمکدن بیله عاجیز قالدی. ۱۶۳۰-جی ایللرده فمینیزم اوزره یازیلان بیرینجی اثرلر ایسه اونلاری کیشیلر ایله ائولنمکدن نهی ائدجک قدر دایاز ایدی! فرانسیز دیلینه داخیل اولان فمینیزم تئرمینی ایسه یئنه ده قادینلارین حقوقونو گؤرمزدن گلن فرانسانین پاتریآرخال اینسان حقوقلاری بیاننامهسینه اعتیراض اولاراق چیخیش ائتدی!
همین پراسئسین سونو، فمینیزمین دونیا اوزره باشدان کئچیرتدیگی اوچ دالغایا سبب اولدو. ۱۸۴۸-جی ایلده قادینلارین سس وئرمه حقوقنو الده ائتمک آرزوسو، قادینلاری دا وطنداش اولاراق رسمیته تانیما سیمبلی کیمی هدفه آلان فمینیزمین بیرینجی دالغاسی، ۲۱-جی یوز ایلین آکتیویستلرینه گولونج گؤرونسه ده ۷۲ ایل چالیشماقدان سونرا، یعنی ۱۹۲۰-جی ایلده حقیقته چئوریلدی! کؤلهلیک قانونون قالدیریلماسی ایسه بو دالغانین ایکنجی قازانجی اولدو!
۱۹۶۰-جی ایلدن یارانان ایکینجی دالغا، کؤلهلیک قانونون قالدیریلماسیندان سونرا اولان علیل، هموسکسوال و قارا دریلی قادینلار کیمی قادینلارین آراسیندا یارانمیش نئچه کاتاقوریالی قادینلارین پرابلئملرینی قالدیرماغا چالیشدی. «باغلانتیلی باسقیلار- interlocking oppressions » تئوریسیینن یارانماسی «کمباهی چایی» آدلی هموسکسوال قارادریلی گروپو طرفیندن همین سببدن ایدی. بیرینجی و ایکینجی دالغا آراسیندا یارانمیش بوشولوقلاری دولدوران ایکینجی دالغانین اَن مشهور اثری ۱۹۴۹-جی ایلده یازیلمیش تانینمیش یازار «سیمون دوبوار»ین «ایکینجی جینس» آدلی کیتابیدیر.
۱۹۸۸-جی ایلده یارانان اوچونجو دالغادا، «کیمبرلی کرنشاو»ین اورتایا قویدوغو کسیشیمسل -اینگیلیسجه:اینترسکشنالیتی/ فارسجا:تقاطع- آدلی تئوریسی، همین «کمباهی چایی» گوروپوندان ایلهام آلاراق یارانمیشدیر. کسیشیمسل تئوریسی، قادینلارین کاپیتالیزم، پاتریآرخالیزم و فاشیزم کیمی سیستملرده قازاندیقلاری تجروبه، اونلارین جمعیتده صاحیب اولدوقلاری سوسیال دوروم ایله باغلیدیر دییه اینانماقدادیر. یارانان اوچونجو دالغادا ائتنیک، صینیف، یاش، جینسی یؤنهلیم، دین و سایری ساختا آدلاندیریب، پستمدرنیسم مکتبینه دایاناراق مدرن فیمینیزم حرکاتی طرفیندن قادینلار اوچون تعیین ائدیلمیش اوستون کیملیگه اعتیراض ائدیر.
بئلهلیکله پستمدرن آدی ایله تانینان اوچونجو دالغا قادینلارا معین بیر کیملیک تانیمادان، کئچمیشده یارانان معین قورولوشلاری سیندیریب، فرقیلیکلره دیقت ائدرک چیخیش ائدیر. بئلهلیکله فرقیلی صینیفلره، دینلره، ائتنیکلره و سایر آزینلیقلارا باغلی اولان قادینلاری فیمینیزم حرکاتینا داخیل ائتمکله، اؤزلرینه مخصوص اعتیراض باشلاتمالارینا ایمکان یارادیر.
داها اول قارادریلی قادینلارین طرفیندن «قادین» تئرمینینین واحید بیر وارلیق اولاراق یاراتدیقلاری شبههدن سونرا، «فوکو»، «دریدا» و «لیوتار» کیمی سوسیولوقلارین تاثیرینده «فروید»، «لاکان» و «باتای» کیمی شخصلرین پیسیخولوژی تئوریلرینه باغلانان فمینیزم حرکاتی، فمینیزمی صیرف جینسی برابرلیک حرکاتی کیمی دئییل، بلکه «سوسیال هارمونی» ایچره و داها یوکسک مقامدان گؤرمکدهدیر.
«سوسیال هارمونی» قارادریلی قادینلارین ایرق تئرمینینی اَن گوجلو باسقی سیمبولو کیمی قادین حرکاتینا داخیل ائتمکلریندن ایلهام آلاراق، قادین تئرمینینی معین بیر وارلیق کیمی گؤرمهدن و کیمسهنی محدودلاشدیرمادن، هر کسی ایحاطه ائدیر. همین باخیشلا بوتون قادینلار، ائتنیکلر، جینسلر، صینیلر و سایر. برابر یئرده دوروب عینی حقوقلارا مالیک اولاراق قادین و کیشی، قارادریلی و آغدریلی، اوستون صینیف و آشاغی صینیف کیمی سرحدلری قالدیرماغا چالیشیر.
«سوسیال هارمونی» دوشونجهسینه دایاناراق، ۲۱-جی یوز ایلده بیزیم اوچون غریبه گؤرونن آمازونلی فیمینیزم، ضیدیتلی فمینیزم، کیشیسل فمینیزم، پاپ فمینیزم، ائگویست فمینیزم کیمی فمینیزم نوعلری، یاشادیقلاری جمعیتین احتیاجینا باغلی اولاراق یارانماقدادیر.
۲۰۰۸-جی ایلدن بری، فمینیزمین دؤردونجو دالغاسی دیجیتال دونیا و مدیالارین چیینلرینده، پستمدرنیسم فمینیزمین یاراتدیغی کسیشیمسل تئوریسینه دایاناراق سرحدسیزلیک قاورامینی داها آرتیق گئنیشلندیرمکله، فمینیزمی تکجه قادین-کیشی برابرلیک و عدالتینه محدودلاشدیرمایان و بوتون عدالتسیزلیکلره اعتیراض ائدن بیر کانسئپت کیمی اورتایا قویماقدادیر.
منبع: http://azfemina.com/fa/?p=1403


text:
۱.
گونده بو چاغلاردا اول کوچه قاپیسی، سونرا دهلیزین، لاپ آخیردا دا اوتاغیمین قاپیسی ایکی یولا تیققیلدار. دئمک بیلیر هامی آلا چیی یوخونون ایچیندهدیر. چوخ یاواش بارماقلاری اوسته یئرییه-یئرییه سوزولور ائوه. اوتاغیمین قاپیسینی اؤز ائوی سانان بیریسی کیمی آچیب، تپیلیر ایچری. گیرمهیینی گؤرمهییرم ها، بیر آن بیر شیریق ایشیق دوشور گؤزلریمه، سونراسی ایتیر اوتاغین قارانلیغیندا و من اونون سسسیزجه یاخینلاشماسینی دویورام. باشیم اوسته دایانیر. گؤزلریمی آلا آچیرام. باشیمی قالخیدماق ایستهییرم آنجاق زینه- زینه آزجا قالخیب، یاستیغا باسیلیر. آلا آچیق گؤز قارشیمدان زیرپی بیر کؤلگه اویان بویانا گئدیر. دایانمادان یئرییر، اوچور دووارلارا، تاوانا. مازالاق کیمی بیتیر. بیر آن یاییقلانیر. آختاریرام اونو. دووارلاردا، اوتوراجاغیمدا، کامپییوتئر ماساسینین دیبینده. سانکی بو عجیبه مازالاق دایانیب، منده اوشاقلارا تای ساپ الیمده گؤزلهییرم. بوندا عجیبه خصلتلری آنلایاراق هارا سوزولهجهیینی سئزنمیرم. مومکوندور بؤیرومه سوخولوب، یئره دوشه. باخیرام یان یؤرمه. هر شئی آنلاشیلماز گلیر منه. آزدان سانیرام چیخیب گئدیب. سئوینیرم یوخلوغونا. آنجاق تئزجه پوزولور بو سئوینج. سینمده بیر یئکه آغیرلیق حس ائدیرم. بوغولان کیمی اولاراق چئچهییرم. باشیمی اوچ بارماق یاستیغدان آیریرام. آغا اوتوروب سینمده. بو یوخوداکی چکیلمهییر گؤزلریمدن. چکیلسهیدی، دوراردیم آیاغا، یاپیشاردیم بو کؤلگهنین خیرتلهییندن، دئیهردیم: «نه ایستهییرسن جانیمدان؟ هن؟ گئد، قوی یاتاق.»
ذاتن بونو دئمزدیم. اوتانجاق بیرییم من. زیللهنردیم اوزونه بلکه اوتانسین. اوندا اؤزو بونلارین هامیسینی دویاردی، دویمازدی یانی؟ آمما بو اوزو گؤتوندن قیرمیزیلارداندی. دالیسی منهدیر. یونگول گولور. انلی کورهیی قیمیلداییر. یوزه یوز بو آندا او بیری اوتاغدا آنامین و او بیریسینده ده باجیلاریمین سینهلرینده اوتوروب کی منیم سایاقلاماغیما هئچ بیریسی آییلماییر. بو چاغلاردا آداما یولداش احتیاجدیر. گلیب، بوجور دارقاشاییردین گؤتوندن ووروب، سالسین چؤله. الینی اوزالتسین آداما دوغرو، قالخیدسین. هئی، یولداش. منه دئین یوخ ایتین قودوران واختی یولداش آدامین ائوینده نه دارتیر؟ لاپ اولسون، نهیه یارار؟ بو قابیلیتلی مازالاق، اونوندا سینهسی اوسته بیتردی. دئییرم: «گئده، ها گئده سنلهنم. دور، دور باس ائشییه.»
یئریندن ترپنمهدن اولور ایکی، اوچ، بلکهده مینلر مین اؤزونه تای کؤلگه یانیندان آیریلیب، بوشلانیر بیزیم ائوه. آزدان توآلئتین، اوتاقلارین، حیطین، حتی یخچهل قاپیسینین آچیلیب اؤرتولمهسی گلیر. ساعآت آلتینی چالمایینجا بو سسلر وار و خاپدان او کؤلگه کیمی یاییقلانیر. سحر ائرکن، قارانلیق یئر اوزریندن اوزولمهمیشدن اؤنجه، هامی یوخوندان آییلار و دار دانیشیق باشلانیر. یانی باشلانمیر ها. آنا توآلئتدن هایین آتیر باشینا.
– بو قیراغی کیم باتیریب؟
سونرا نه دئدییی آنلاشیلمازدیر. آمما ائله او گوجده، یوکسک سسله چیغیریر. یورقانین گوشهسینی قاتلاییرام سینهم اوسته. اللریمی باشیمین آلتینا قویوب، دئییرم؟ یوخ، چیغیریرام. آخی توآلئت کوریدورون لاپ دیبیندهدیر. ال اوزوموزوده اوردا یوواریق و بو چاغلاردا بیر بیریمیزه سؤز دئمهلی اولساق چیغیرمالیییق. چیغیریرام: «ال اوزونو سودان چک.»
چیغیریر: «هن؟»
دینمیرم. دیلیمی آغزیمداکی بیر ایکی بوش دیش یئرلرینه سورتورم. بو ایش چوخ خوشوما گئدر. او بیری اوتاغدان فیدان دئییر: «سس سالمایین.»
– هن بالام، نه اولوب؟
– من اؤلوم قویون یاتیم، چوخ یورقونام.
دوروب، اوتورورام یئریمده. یورقانی آتیرام سولوما. ساغیمدان زیرشالواری گؤتوروب، چکیرم اهینیمه. آنا قاپیدا دایانیب.
– گؤرورسن؟. یئنه با…
– گؤرورسن گؤرورسن ائلهمه کی، بیردن ایشدیر دا بیری تومانچاق یاتیب.
– سیچالار بئله شانسین ایچینه، سیچالار.
آغلایاراق دئییردی. اؤنجه آنا آرخاسیجا من قاچیریق قیزلارین اوتاغینا. فیدان بیزی گؤرجک دئییر: «سیچالار، سیچالار…»
ساققیزی توکوندن آیرانماییب تپیکله چکیر ملانین یانینا.
– دور باخ، باخ پوخونا.
اودا سایمادان ساغینا چؤنوب، یورقانی چکیر باشینا.
– مالدیر با مال.
– واللاه یورولموشام سیزین الیزدن. بو بورامیز.
دینمیر. سانیرام بورایا فیکیرلهشیر. باخیر منه. آنلاییرام ایستهدییین.
– کئچ گؤرک، من یومایاجاغیم.
الیمی گؤیه آتاراق آیاغا دوروب، آشپازخانایا دوغرو گئدیرم.
– اوغول بؤیوتموشوک نهیه؟
دالیما دؤنمهدن دئییرم: «بؤیوتمهیهیدین.»
گئرچکدن آتا آنالار اوشاقلارینی نهیه امیزدیریرلر؟ بوندان باشقادیر کی بیر ایش دارتیب، اونون ایچینده چوبالانمایا دوشورلر یادا یوخ بیر بؤیوک حس اونلاری چکیر کؤرپهلییه، تانیمادیقلاری دونیانی آچیقلاماق ایستهییرلر. بیر بلک اوشاغین دوداغلارین یاپیشیدیریللار دؤشلرینه. سومورماغی اؤیرهدیلر بو کؤرپهیه. سونرالار بو نئچه داملا بوغازیمیزا دامان سوت اولور بؤیوتموشم. زحمت چکیبسن تانیمادیغین دونیانی تانیماق ایستهییبسن. بونلار ایچیمده اولاراق یخچهلی آچیرام. هاییمی آتیرام باشیما: «خامانی کیم بارماقلاییب، هن؟ من بیلمهرم. گتیریب، قویارسیز یئرینه.»
یخچهل قاپیسینی چیرپیرام. آنا دالیمدادیر.
– اوشاقدا باخ هیرسه. دلی شئیطان دئییر قوی چیخ گئت، جانینی قورتار.
قورتاردا. نهیه دؤزورسن بئله ناتاراز اؤولادا. بیلیرسن سئویریک و بونو آنلایان مینر آدامی. یخچهلین قاباغیندا اوتوروب، اوپئنه دایانیرام. بئلیمی تئزجه آیریرام اوندان. سئومیرم یوخونون ایستیلییی چیخسین جانیمدان.
– کاشی اوسته اوتورما.
گلیب، دورور دیبیمده. باخیر اوزومه.
– بالامسان دور. ناز بالامدیر.
ملان دا آییلیب. گؤزو ایلیقلی تپیلیر آنانین دیبینه.
– بیز سنه تای دئییلیک کی، دور دا.
ائلهبیل آدامدان زاتدان دئییلم من. «بیز سنه تای دئییلیک کی»، دیل دوداغیمدا یانسیلایاراق گئدیرم توآلئته دوغرو. قاپینی آچیرام. سویلا سیناییرام، هئچ ائتکیسی یوخ. برکیمیش بیر شئیدیر. بورانین سیرامیکلرینه باخمایاراق ائله اون ایل اؤنجهسینه تایدیر. یانی بونون تایی بیتردی عینی یئرده و بابام سویلا سیناردی. آخیردا اوستونو پارچایلا باسدیراردی. اوف، او گونلر بئله دئییلدی کی، گؤستریجی بارماق، اورتا بارماغا یاپیشان کیمی ایدیک بیز. تیلویزیونا بیر تزه فیلم گلمیشدی. بیر آی ایدی گئجه گوندوز دئییردی: «قودزیلا گیرجک.» فیدانین بویو منیم قاریشلاریملا سگگیز، ملاندا یوخویدو ذاتن. من اؤزوم بابانین قاریشلاریلا ایکی یاریمی دوغروتموشدوم. دئییردیلر کیشی اولموشام. بابا اویان بویانا گئدیردی. برکیمیشله گولهشیردی اؤز دئدیی کیمی. معمار گتیردی. برکیمیشین اوستوندن سیرامیک دوزدوردو. آمما چوخ سیمیتن چیخدی او. سیرامیکی پاتلادیب، گؤیردی. ائله او گون بابا اعتراف ائتدی. گولهرک دئدی: «بو دهدهمین برکیمیشیدیر.» سونرا سیرامیکی او برکیمیشله بیرلیکده قازیب، آییردی. الینه آلیب، گئتدی ائشییه. داها قاییتمادی. دئمک میللتی ییغمیشدی باشینا، برکیمیشی گؤرسهدرک باغیرمیشدی: «باخین، بو بیزم دهدهمیزین برکیمیشیدیر. ایندییهدک گیزلتسمده یالنیش بیر ایش گؤرموشم. ایندی گوونیرم اونا.»
باش تاپمایان کیمیسی گولموشدو. کیمیسیده دئمیشدی: «باخ اورهیه.» آمما بیریسی قاباغا یئریمیشدی. بابا توکلرینی ساغدان آیریب گتیرردی سولا اورتاداکی دازلیغی گیزلتسین. دئمیشدی: «داز گئده، بیزیم بابالار سیچمازدیلار.» او نئچه دنه توکلریندن یاپیشیب، سوروموشدو اونو. سونرا قودزیلا گلدی، بابانی آپاردی. یانی آنا بئله دئدی. بیز قورخدوق. بیرلیکده گئتدیک توآلئته. بیر بیریمیزین پوخونو گؤررک یودوق گئتدی. آمما بؤیوکلوک چوخ ازینجدیر. اوتانیریق بیر بیریمیزدن. پوخلاریمیز گیزلیده قالیب برکیییر و من بو برکیمیشله گولهشیرم. یووا بیلمیرم. یالنیز اوستونه اؤرتوک سالیب، گیزلهدیرم. دهلیزه چیخاراق سسلهییرم: «آیاغیزی قویمایین ها اوستونه.»
ملان گئدیر اوزونو یووسون. منده گئدیرم اوتاغیما پال پالتاریمی دهییشیب گئدم چؤله.
۲.
هاوا آلا قارانلیقدیر. او اوزاقلاردا بیر نئچه مور داغ وار. هئچ زامان آدلارینی بیلمه میشم. بیر یولدا آنادان سوروشدوم. «آدینی، بیلمیرم» دئدی. بو آدسیز داغلارین اؤتهسیندکی بولوتلار قیزارمیش کیمی گؤرسهنیر و آی اونلاردان لاپ اوسته بیر روشول کیمی کاسدیر. بو روشولون کیشیلییندن دام دووارین دیبی بیر پرده بویانلاردان قارانلیق اولوب. ائله بو قارانلیقلارین بیریندن او یئمیشان آغاجینین کؤلگهسی دوشدو دالیمجا. بیلمیرم هاچاندان دالیمجادیر. مومکوندورده دوز قاپیمیزدان یادا آز سونراسی «شوکور قصاب»دان «گرو»یه دؤنهندن بری منی گؤرموشدو و اوجور بوداقلارینی تیترهده تیترهده من آددیم آتدیقجا منله برابر یئریییر. قاچاندا اودا قاچیر. حتی بو قاچا قاچدا یئمیشانلارینین بیری قوپدو. یئرده دیویرلانیب، اوزاقلاشدی. بیر آن دوردوم. اوزاقلاشان یئمیشانین کؤلگهسینه باخدیم. بیر مئتر گؤیه قالخدی و گؤیدکی روشولون ایشیغی اونو اودوب، یاییقلاندیردی. اودقونورام. یئمیشان کؤلگهسینی سوزرک ایشیقلی چاغلارینی تصور ائدیرم. «اسرافیل» کوکهچینین تندیر ایشیغی ساچمیر ائشییه. ایشیقلی چاغلار ساچماز ذاتن. آمما ایندی یاپما گونو اولمادان بو ایشیق یوخدور. بونون دیبینده بیر کیچیک باغچا وار. من و بوتون محلله اوشاقلاری بوتون آغاجلارینین دیبینی سووارمیشیق. اول ایکی سرو دالیسی بیر یئکه توت و ایکی قوش دیلی. هامیسی گؤنو قالیندیر. بو ایکی تزه اکیلمیشدن سونرا. آدلارینی بیلمیرم. محرم اکدی بونلاری، اوغلو اسرافیل اؤلنده. ساققالی بیر کیشییه یاخینلاشیرام.
– بونلار ندی اکیرسن؟
ایشیندن باش آییرمادان دئییر: «قوی چیخ گئت ایشینه.»
– قاپما، گئدیرم دا.
گئدیرم و یئمیشان کؤلگهسی دؤزمهلیدیر «گرو» آغزینداکی سنگهچیدن چیخام. بو عباسدا چوخ سارساقدی. نئچه ایلدیر بو زامان گلیرم بورا. همیشهده خیردا یوخوم. مینلیک وئریرم. دئییر: «نئچه دنه؟» فیروز اولسایدی بیلیردی ایکی دنه. دینمیرم. قاش قاباغینی تؤکور الیندهکی توخمالارا سپسین سنگهیه. یانی بیر شاطیر همیشه هیرسین سالار قوللارینا، کورهیی اوتورر تندیرین ایچینه. سونرا هئچ کیم بیلمهیهجک اورهیینه دوشهن چؤرک عباسین قولونداکی هیرسیدیر. عباس اولورسا اولسون یادا فیروز، هئچ فرق ائدمهییر. بورانین بوتون سنگهچیلری هیرسلیدیلر، مرندلیدیلر و آتا بابالارینین برکیمیشینی دولدوروبلار قوللارینا. عباس بو یوغون قوللارین یییهسی الینی تندیردن چیخاتمامیشدان اؤنجه اوزون تختهسینی اوزالدیب ایچری. چؤرکلری چکیب یاخینلیق، بیلیر بوروشتهسین سئورم.
اللرینی چکیر ائشییه. سنگهلری گتیره گتیره داشلارین آریدیر. مین یول دئییب، یئنه دئییر: «بونلارین بیری گئتسه ائوه، آدامین ائوی ییخیلار.» باخیر منه. سنگهلری تاخیر میخا. یانی ییخیلماز ها، ائله بو عباس گلر قاپییا، دئیهر: «داشیمی وئر.» باخار الیمدهکی خامایا.
– بونو وئر اونون یئرینه.
خامانی بورایا گلمهمیشدن اؤنجه بؤیور باققالدان آلدیم. سنگهلری سالیرام قولوم اوسته. عینی الیمده خامانی ساخلاییرام. آغزینی آچیب بارماقلاییرام. هاوا بیر پرده آیدینلاشیب آمما هلهده قارانلیق وار. یئمیشان آغاجینین کؤلگهسیده باشین آلیب بوداقلارینین آراسینا. بیر شئیه دالان کیمی گؤرسهنیر. منی گؤرجک دورور. برابر یئریییریک. بیر آن گؤزوم ساتاشیر بیر کرشابلی ائرککه. بئله گؤنو قالین آروادلار کرشاب اؤرتسهلرده، لهیهنده اسگی یوسالاردا بیر ائرککدیلر او گوبود بیغلی اوزله. یئمیشان آغاجی یاییقلانیب. آختاریرام اونو. شوبههلهنیرم بوتون قارشیمدان کئچن آداملارا، منله برابر یئرییهن مدرسه اوشاقلارینا، اوزو قارا نئفچییه. آنجاق اونون قیریقلیغی منه بللهنیب. دوشور خاما قوتوسونون دیبینه یادا سنگهلرین آلتیندا قولوم اوسته. بلکهده گیریر خامانین ایچینه. منده بارماقلایاراق اودورام اونو. قوللاریم یوغونلاییر. الیمی سالیرام جیبیمه، آچاری چیخاریرام. چوخ یاواش قاپینی آچیرام. هاوا آیدینلاشماییب هله. باخیرام کردییه. مئیوهسیز یئمیشان آغاجیندان دیسکینیرم. دهلیز قاپیسینی آچیب ایچری گیریرم. ائویمیزین عجیبه تیکیشی وار. دهلیز قاپیسینی آچار کن گیریرسن آشپازخانایا، یخچهلی گؤرورسن، قاپیسینی آچیرام. خامانی قویورام کره یئرینه. بؤرکومو چیخاریب، الیمده ساخلاییرام. اوتاق قاپیسینی آچیرام. بیر شیریق ایشیق آشپازخانا لامپاسیندان ساچیر اوتاغا و من او زیرپی کؤلگهنی گؤرورم. اوزانیب یئریمده. یاخینلاشیرام اونا. خیرتلهییندن یاپیشیرام.
دئییرم: «دور یئریمدن.»
باشینی زینه زینه قالخیدیر. الیمی اوزونه دایاییب، باشینی باسیرام یاستیغا. اوتورورام سینهسینده. دئییرم: «آییل، آییل.» فیکیرلهشیرم آییلماغا. سایاقلایان کیمیدیر. دئدییینی قانمیرام. بلکهده کؤلگهلر بئله دانیشار. هیرسیمدن گولورم. انلی کورییمین قیمیلداماسینی حس ائدیرم. دوشورم دیبینه. قانیم جوشور اونا، بوینونو قوجاقلاییرام. قوجاقلاشاراق آییلیر. منه باخیب، گولومسهییر، منده. یاییقلانیر او. منده فیکیرلهشیرم او برکیمیشی سیرامیکله بیرلیکده چیخاریب، آپارام کردیده یئمیشان آغاجینین دیبینده قویلایام. بلکهده آپارمادیم.
سون
۱۱/۳/۸۷


text:
نە یازئق کی مۆسلۆمانلارا ایسلام دییە یوتتورولموش “تاصاووف” آدلئ اینسان اویدورماسئ بیر دینی، ایسلام دییە اینسانلارا آنلاتماقتا اۇلان بیری داحا، یینە بۆیۆک بیر کانالدا دوام أتمکتەدیر.
کندی “اویقودان اؤنجە” پرۇگرامئنا… سانکی آحیرتتە اۇنلاردان سۇروملو توتولاجاقلارمئش گیبی، بۆیۆک عالیم اۇلدوقلارئ ایددیعا أدیلن کیشیلرین کیتابلارئنئ اویومایا چۇقتان راضئ اۇلانلارا “شرح” أتمکتەدیر.
اۇیسا مۆسلۆمانئن گؤرەوی قورئان ایلە اویارماقتئر:
وَأَنْذِرْ بِهِ الَّذِينَ يَخَافُونَ أَنْ يُحْشَرُوا إِلَى رَبِّهِمْ لَيْسَ لَهُمْ مِنْ دُونِهِ وَلِيٌّ وَلَا شَفِيعٌ لَعَلَّهُمْ يَتَّقُونَ ﴿۵۱﴾ (سورة الأنعام)
« راببینین حوضورونا چئقارئلاجاقلارئندان قۇرقانلارئ قورئان ایلە اویار! اۇرادا اۇنلارئن نە بیر دۇستو نە دە شفاعاتچیلری اۇلاجاقتئر. بلکی چکینیرلر. » (أنعام سورەسی؛ 51)
بونلار دئشئندا ایریلی اوفاقلئ مۆسلۆمان تۇپلولوقلارئ اویوتان نیجە “اویقودان اؤنجە” پرۇگراملارئ هر تۆر مدیا آراجئ قوللانئلاراق یاپئلمایا دوام أتمکتەدیر وە هر زامان دا أدەجکتیر.
سۆپر ماثالا سۆپر قاهرامان
هر ماثال ایچین بیر قاهرامان گرکلیدیر. بو قاهرامانئن اؤزللیکلری نە قادار اینسان اۆستۆ ایسە ماثال اۇ قادار أتکیلی اۇلاجاق، دینلەیجیسی اۇ قادار چۇق اۇلاجاقتئر. موحاطابئنئز چۇجوق ایسە ایستەدیگینیز کیشییە ایستەدیگینیز اۇلاغاناۆستۆ اؤزللیگی یۆکلەیەبیلیرسینیز. آنجاق دینلەین یتیشکین ایسە اؤیلە سئرادان اینسانلارا بیرتاقئم واصئفلار ورەرک اۇنلارئ اویوتاماز، کندینیزی دینلتەمزسینیز. ایشتە بورادا دینلر وە نبیلر حئضئر گیبی یتیشیر. گنیش یتیشکین کیتلەلرینی آنجاق بو قاوراملارئ قوللاناراق اویوتابیلیرسینیز. بؤیلە دە اۇلماقتادئر.
آنجاق اۇرتادا بۆیۆک بیر سۇرون(!) واردئر: “قورئان”!
چۆنکۆ ماثال أربابلارئ نبییی اؤلۆمسۆز یاپاراق وە اۇلیمپیادلارا، دیزیلرە تاشئیاراق اینسانلارئ اویوتماق ایستییۇرلار آما آللاە تعالا قورئاندا تام ترسینی سؤیلۆیۇر:
وَمَا مُحَمَّدٌ إِلَّا رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِ الرُّسُلُ أَفَإِنْ مَاتَ أَوْ قُتِلَ انْقَلَبْتُمْ عَلَى أَعْقَابِكُمْ وَمَنْ يَنْقَلِبْ عَلَى عَقِبَيْهِ فَلَنْ يَضُرَّ اللَّهَ شَيْئًا وَسَيَجْزِي اللَّهُ الشَّاكِرِينَ ﴿۱۴۴﴾ (سورة آل عمران)
موحاممد سادەجە ألچیدیر. اۇندان اؤنجە دە ألچیلر گلدی، گچتی. اۇ اؤلسە وەیا اؤلدۆرۆلسە، گریسین گری می دؤنەجکسینیز؟ گریسین گری دؤنن، آللاها ضارار ورەمز. آللاە شۆکرەدنلری اؤدۆللندیرەجکتیر. (آلی عیمران سورەسی؛ 144)
وَمَا جَعَلْنَا لِبَشَرٍ مِنْ قَبْلِكَ الْخُلْدَ أَفَإِنْ مِتَّ فَهُمُ الْخَالِدُونَ ﴿۳۴﴾ (سورة الأنبیاء)
« سندن اؤنجەکیلردن هیچبیر اینسانئ اؤلۆمسۆز یاپمادئق. سن اؤلسن اۇنلار اؤلۆمسۆزلشەجکلر می؟ » (أنبیا سورەسی؛ 34)
إِنَّكَ مَيِّتٌ وَإِنَّهُمْ مَيِّتُونَ ﴿۳۰﴾ (سورة الزمر)
« هیچ شۆبهە یۇق کی سن دە اؤلەجکسین، اۇنلار دا اؤلەجکلر! » (زۆمر سورەسی؛ 30)
عامجالارئمئز ماثاللارئنئن سۆپر قاهرامانئ یاپتئقلارئ نبییی داحا چۇجوق یاشتایکن پارماغئنئ گؤگە قالدئراراق یاغمور یاغدئرابیلن، ساواشتا پارماقلارئندان سولار چئقاراراق عاسکرلرینین سوسوزلوغونو گیدرن اینسان اۆستۆ بیر وارلئغا چەویرمک ایستییۇرلار آما آللاە تعالا، بو یۇلو دا قاپاتاراق نبینین بؤیلە اؤزللیکلر گؤسترمەسینی بکلەمەنین مۆشریک طاورئ اۇلدوغونو بیلدیرییۇر:
وَقَالُوا لَنْ نُؤْمِنَ لَكَ حَتَّى تَفْجُرَ لَنَا مِنَ الْأَرْضِ يَنْبُوعًا ﴿۹۰﴾ أَوْ تَكُونَ لَكَ جَنَّةٌ مِنْ نَخِيلٍ وَعِنَبٍ فَتُفَجِّرَ الْأَنْهَارَ خِلَالَهَا تَفْجِيرًا ﴿۹۱﴾ أَوْ تُسْقِطَ السَّمَاءَ كَمَا زَعَمْتَ عَلَيْنَا كِسَفًا أَوْ تَأْتِيَ بِاللَّهِ وَالْمَلَائِكَةِ قَبِيلًا ﴿۹۲﴾ أَوْ يَكُونَ لَكَ بَيْتٌ مِنْ زُخْرُفٍ أَوْ تَرْقَى فِي السَّمَاءِ وَلَنْ نُؤْمِنَ لِرُقِيِّكَ حَتَّى تُنَزِّلَ عَلَيْنَا كِتَابًا نَقْرَؤُهُ قُلْ سُبْحَانَ رَبِّي هَلْ كُنْتُ إِلَّا بَشَرًا رَسُولًا ﴿۹۳﴾ وَمَا مَنَعَ النَّاسَ أَنْ يُؤْمِنُوا إِذْ جَاءَهُمُ الْهُدَى إِلَّا أَنْ قَالُوا أَبَعَثَ اللَّهُ بَشَرًا رَسُولًا ﴿۹۴﴾ قُلْ لَوْ كَانَ فِي الْأَرْضِ مَلَائِكَةٌ يَمْشُونَ مُطْمَئِنِّينَ لَنَزَّلْنَا عَلَيْهِمْ مِنَ السَّمَاءِ مَلَكًا رَسُولًا ﴿۹۵﴾ قُلْ كَفَى بِاللَّهِ شَهِيدًا بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ إِنَّهُ كَانَ بِعِبَادِهِ خَبِيرًا بَصِيرًا ﴿۹۶﴾ (سورة الإسراء)
« دەدیلر کی؛ “بیزە بو تۇپراقتان آقئپ گیدن بیر پئنار فئشقئرتئنجایا قادار سانا ایناناجاق دگیلیز. حورماسئ وە اۆزۆمۆ اۇلان بیر باحچەن دە اۇلابیلیر؛ ائرماقلارئ اۇنلارئن آراسئندان دا آقئتابیلیرسین. یا دا ساندئغئن گیبی گؤکیۆزۆنۆ اۆستۆمۆزە پارچا پارچا دۆشۆرۆرسۆن. آللاهئ وە ملکلری قارشئمئزا گتیرسن دە اۇلور. آلتئندان یاپئلمئش بیر أوین اۇلسا یاحود گؤکیۆزۆنە چئقسان؟ بیزە اۇقویاجاغئمئز بیر کیتاب ایندیرمەدیکچە چئقتئغئنا دا ایناناجاق دگیلیز یا.” دە کی: “راببیمە بۇیون أگریم؛ بن ألچی اۇلان بیر بشردن باشقا نەییم کی؟” کندیلرینە دۇغرو یۇلو گؤسترن کیشی گلینجە بو اینسانلارئ اینانماقتان آلئقۇیان شو سؤزلریدیر: “آللاە ألچی اۇلاراق بیر آدامئ (بشر) مئ گؤندردی؟” دە کی: “یریۆزۆنە یرلشیپ دۇلاشانلار ملکلر اۇلسایدئ، اۇنلارا ألچی اۇلاراق ألبتتە گؤکتن بیر ملک گؤندریردیک.” دە کی: “بنیملە سیزین آرانئزدا شاهید اۇلاراق آللاە یتر. آللاە قوللارئنئن ایچین بیلیر وە اۇنلارئ گؤرۆر.” » (ایسرا سورەسی؛ 96-90)
هر چۇجوق سۆپرمن، اؤرۆمجک آدام، دمیر آدام گیبی سۆپر قاهرامانلارئ سەوەرک دینلەر، ایزلەر. آنجاق هیچبیر چۇجوق اۇنلارئن کندیلرینە اؤرنک اۇلابیلەجگینی دۆشۆنمز. اۆستەلیک بو سۆپر قاهرامانلار بیلە ماثاللارئندا یا دا فیلملریندە حاطالار یاپارلار وە پیشمان اۇلورلار.
تۇن تۇن ماثالجئلارئمئز ایسە حاطا یاپمایان، حاطا یاپماقتان قۇرونموش بیر نبییی کیتلەلرە قابول أتتیرمک ایستییۇرلار (چۆنکۆ بیرتاقئم بۆیۆک عالیملرە !!! دە حاطاسئزلئق عاطفەدەجکلر) آنجاق نبیلرینی هم حاطالارئیلا آنلاتئیۇر، هم حاطالارئندان ناسئل تەوبە أدیپ دؤنۆش یاپتئقلارئیلا… نبیمیزین یاپتئغئ حاطالارئ دا بلیرتەرک کندیسینی اویارئیۇر. بونونلا دا قالمایئپ بیر چۇق حاطایا دۆشمەمەسینی دە کندیسینە اؤگۆتلۆیۇر. عاکسی حالدە نبینین بیزیم طارافئمئزدان اؤرنک آلئنماسئ ایمکانسئز اۇلوردو:
وَلَقَدْ أُوحِيَ إِلَيْكَ وَإِلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكَ لَئِنْ أَشْرَكْتَ لَيَحْبَطَنَّ عَمَلُكَ وَلَتَكُونَنَّ مِنَ الْخَاسِرِينَ ﴿۶۵﴾ (سورة الزمر)
اۇیسا سانا وە سندن اؤنجەکی پەیغامبرلرە شؤیلە واحیەدیلدی: “أگر شیرک قۇشارسان کسینلیکلە بۆتۆن یاپتئقلارئن بۇشا گیدر وە ایفلاس أدنلردن اۇلورسون.” (زۆمر سورەسی؛ 65)
وَوَصَّيْنَا الْإِنْسَانَ بِوَالِدَيْهِ حُسْنًا وَإِنْ جَاهَدَاكَ لِتُشْرِكَ بِي مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ فَلَا تُطِعْهُمَا إِلَيَّ مَرْجِعُكُمْ فَأُنَبِّئُكُمْ بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ ﴿۸﴾ (سورة العنکبوت)
اینسانا آنا-باباسئنا ایی داورانما گؤرەوی یۆکلەدیک. آما بیلگی صاحیبی اۇلمادئغئن بیر شەیی بانا أش قۇشمان ایچین سانا باسقئ یاپارلارسا ساقئن بۇیون أگمە. حپینیزین دؤنۆشۆ بانادئر. بن دە نەلر یاپتئغئنئزئ، اۇ زامان سیزە بیلدیرەجگیم. (عانکبوت سورەسی؛ 8)
فَإِنْ كُنْتَ فِي شَكٍّ مِمَّا أَنْزَلْنَا إِلَيْكَ فَاسْأَلِ الَّذِينَ يَقْرَءُونَ الْكِتَابَ مِنْ قَبْلِكَ لَقَدْ جَاءَكَ الْحَقُّ مِنْ رَبِّكَ فَلَا تَكُونَنَّ مِنَ الْمُمْتَرِينَ ﴿۹۴﴾ وَلَا تَكُونَنَّ مِنَ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِ اللَّهِ فَتَكُونَ مِنَ الْخَاسِرِينَ ﴿۹۵﴾ (سورة یونس)
سانا ایندیردیگیمیز شەیدن دۇلایئ شۆبهەن وارسا، سندن اؤنجە ایندیریلمیش کیتابئ اۇقویانلارا سۇر. دۇغروسو راببیندن سانا عاینی گرچک گلمیشتیر. ساقئن شۆبهەلننلردن اۇلما! آللاهئن آیتلری قارشئسئندا یالانا سارئلانلاردان دا اۇلما! یۇقسا قایبەدنلرە قارئشئر گیدرسین. (یونوس سورەسی؛ 95-94)
وَإِذَا تُتْلَى عَلَيْهِمْ آيَاتُنَا بَيِّنَاتٍ قَالَ الَّذِينَ لَا يَرْجُونَ لِقَاءَنَا ائْتِ بِقُرْآنٍ غَيْرِ هَذَا أَوْ بَدِّلْهُ قُلْ مَا يَكُونُ لِي أَنْ أُبَدِّلَهُ مِنْ تِلْقَاءِ نَفْسِي إِنْ أَتَّبِعُ إِلَّا مَا يُوحَى إِلَيَّ إِنِّي أَخَافُ إِنْ عَصَيْتُ رَبِّي عَذَابَ يَوْمٍ عَظِيمٍ ﴿۱۵﴾ (سورة یونس)
اۇنلارا، گرچکلری آچئقلایان آیتلریمیز اۇقونونجا، بیزیملە قارشئلاشمایئ بکلەمەینلر دەرلر کی: “بیزە باشقا بیر قورئان گتیر، یا دا اۇنو دگیشتیر.” دە کی: “اۇنو کندیلیگیمدن دگیشتیرمەیە یتکیم یۇقتور. بن سادەجە بانا یاپئلان واحیە اویارئم. أگر راببیمە قارشئ گلیرسم بۆیۆک بیر گۆنۆن عاذابئندان قۇرقارئم. (یونوس سورەسی؛ 15)
بو آیتلرە داحا پک چۇق بنزەری اؤرنکلر أکلنەبیلیر. هر اینسان گیبی شیرکە دۆشمە، باسقئلارا بۇیون أگمە، کندیسینە ایندیریلن آیتلردن شۆبهە أدیپ یالانا سارئلما، راببینە قارشئ گلمە ایحتیمالی اۇلمایان بیر نبییە بو حیطابلاردا بولونمانئن هیچبیر آنلامئ اۇلماز. ایشتە بؤیلە بیر نبی بیزە اؤرنک اۇلابیلیر. بو ایمتیحانلاردان اینسان اۆستۆ اؤزللیکلرلە دگیل هرکس گیبی بیر اینسان اۇلاراق باشارئیلا چئقابیلمیش بیر نبی بیزە اؤرنک اۇلابیلیر. کندیسینە سونولموش ایلاهی تۇرپیل (عیصمت) ایلە سئناوئ قازانمئش بیر نبی عاینئ ایمتیحانئ قازانمایا چالئشان تۇرپیلسیزلرە ناسئل اؤرنک اۇلابیلیر؟
گؤرۆلدۆگۆ گیبی آصلئندا آللاهئن کیتابئندا بو ماثاللارئن وە ماثالجئلارئن بۆتۆن یۇللارئ تئقانمئشتئر. ملک (یا دا سۆپر قاهرامان) پەیغامبر آلغئسئنا آصلا گچیت وریلمەمیشتیر. حاتتا راببیمیز، اینسانلارداکی بو بشر پەیغامبری قابول أتمەمە آشئرئلئغئنئن آلتئندا آصلئندا کندیلرینی بۆیۆک گؤرمە حاستالئغئنئن یاتتئغئنئ دا بیلدیرمکتەدیر:
وَمَا أَرْسَلْنَا قَبْلَكَ مِنَ الْمُرْسَلِينَ إِلَّا إِنَّهُمْ لَيَأْكُلُونَ الطَّعَامَ وَيَمْشُونَ فِي الْأَسْوَاقِ وَجَعَلْنَا بَعْضَكُمْ لِبَعْضٍ فِتْنَةً أَتَصْبِرُونَ وَكَانَ رَبُّكَ بَصِيرًا ﴿۲۰﴾ وَقَالَ الَّذِينَ لَا يَرْجُونَ لِقَاءَنَا لَوْلَا أُنْزِلَ عَلَيْنَا الْمَلَائِكَةُ أَوْ نَرَى رَبَّنَا لَقَدِ اسْتَكْبَرُوا فِي أَنْفُسِهِمْ وَعَتَوْا عُتُوًّا كَبِيرًا ﴿۲۱﴾ (سورة الفرقان)
« سندن اؤنجە گؤندردیگیمیز ألچیلرین حپسی دە یەر ایچر؛ چارشئ پازاردا دۇلاشئردئ. صابرئنئزئ دنەمک ایچین بیرینیزی دیگرینیز ایچین سئقئنتئ قایناغئ یاپتئق. سنین راببین هر شەیی گؤرۆر.
بیزیملە قارشئلاشمایئ تمننی أتمەینلر: “بیزە (ألچی اۇلاراق) ملکلر ایندیریلسە وەیا بیذذات راببیمیزی گؤرسک یا؟” دەرلر. کندی کندیلرینی پک بۆیۆک گؤرۆرلر دە بۆیۆک بیر آزغئنلئغا دۆشرلر. » (فورقان سورەسی؛ 21-20)
آنجاق بو طاوئر اؤیلە حافیفە آلئناجاق بیر طاوئر دگیلدیر. بشر نبییی قابول أتمەینلرین عاقئبتلری پک دە پارلاق اۇلمایاجاقتئر:
أَلَمْ يَأْتِكُمْ نَبَأُ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ قَبْلُ فَذَاقُوا وَبَالَ أَمْرِهِمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ ﴿۵﴾ ذَلِكَ بِأَنَّهُ كَانَتْ تَأْتِيهِمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَيِّنَاتِ فَقَالُوا أَبَشَرٌ يَهْدُونَنَا فَكَفَرُوا وَتَوَلَّوْا وَاسْتَغْنَى اللَّهُ وَاللَّهُ غَنِيٌّ حَمِيدٌ ﴿۶﴾ (سورة التغابن)
« داحا اؤنجە اینکار أدنلرین حابری سیزە اولاشمادئ مئ؟ ایشتە اۇنلار دۆنیادا یاپتئقلارئنئن جزاسئنئ تاتتئلار. اۇنلار ایچین ألم وریجی بیر عاذاب دا واردئر.
بونون سببی شودور: اۇنلارا پەیغامبرلری آپآچئق دلیللر گتیرمیشلردی، فاقاط اۇنلار: “بیر بشر می بیزی دۇغرو یۇلا گؤتۆرەجکمیش؟” دەدیلر، اینکار أتتیلر وە یۆز چەویردیلر. آللاە دا هیچبیر شەیە موحتاج اۇلمادئغئنئ گؤستردی. آللاە زنگیندیر؛ اؤوگۆیە لایئقتئر. » (تغابون سورەسی؛ 6-5)
دینلەینلر آنلاتئلانلارئن ماثال اۇلمادئغئنا ایناندئرئلدئقلارئ ایچین دلیل ایستەیەبیلیرلر. مۆسلۆمانلارا دین قۇنوسوندا آنلاتئلانلارئن قورئانا دایاندئرئلماسئ گرکتیگی اونوتتورولدوغوندان بو سۇرونو چؤزمک دە زۇر اۇلماز. ایچینە اویدورما قاتئلابیلەجک أن قوتسال ساحا یاردئمئنئزا یتیشیر: “حادیث ساحاسئ!” بو قۇنودا نبیمیزە یاپئلان چیرکین ایفتیرالارئن تنقیدینی اوزمان حۇجالارئمئزئن یازئلارئندا بولابیلیرسینیز.
اۇنلار أرەمەسینلر مورادلارئنا!
عاجابا بو “اویقودان اؤنجە” یاپئمجئلارئنئن ایسیملرینین اؤنۆندە “ایلاهیات فاکۆلتەلریندن” آلئنمئش عۆنوانلارئ اۇلماسا یا دا قئیافتلری وە حورافەلری أزبردەکی ماهارتلری اۇنلارئ “حۇجا” یاپمئش اۇلماسا وەیا گؤزیاشئ پئنارلارئنئن “آچ-قاپا” اؤزللیگی اۇلماسا، آللاهئن بونجا آچئق آیتینە راغمن کیتلەلری کندیلرینە ایناندئرمالارئ بو قادار قۇلای اۇلور مویدو؟
شونو دا بلیرتمک گرکیر کی، بورادا آماچ شاحئصلارا یۆکلنمک دگیل. چۆنکۆ بو شاحئصلار دا سؤزلرینی بیرتاقئم کیتابلارا وە /وەیا کیشیلرە دایاندئرئیۇرلار. آصلئندا ماثاللار کندیلرینە عائید دگیل. اۇنلار ایی بیرەر ماثالجئدئرلار اۇ قادار. ماثاللار ایسە عاصئرلاردئر آنلاتئلاگلن، أسکی کیتابلاردا یر بولان حورافەلردیر.
اۇ حالدە آصئل آماچ مۆسلۆمانلارئ اویارماق اۇلمالئدئر.
آللاهئن اؤنجە قولو، سۇنرا ألچیسی اۇلان نبیلرین بیزدن بیر فارقلارئ اۇلمادئغئنئ، سادەجە بیرەر مۆژدەجی وە اویارئجئ اۇلدوقلارئنئ، وە نبیمیزین موحاممدین (ص) دە اؤیلە اۇلدوغونو؛ مۆسلۆمانلئق ایددیعاسئندا اۇلانلارا آنلاتمالئیئز:
وَمَا نُرْسِلُ الْمُرْسَلِينَ إِلَّا مُبَشِّرِينَ وَمُنْذِرِينَ فَمَنْ آمَنَ وَأَصْلَحَ فَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ ﴿۴۸﴾ (سورة الأنعام)
« ألچیلری یالنئز بیرەر مۆژدەجی وە اویارئجئ اۇلاراق گؤندرمیشیزدیر. کیم اینانئر وە کندینی دۆزلتیرسە بؤیلەلریندە قۇرقو اۇلماز؛ اۇنلار اۆزۆلمزلر دە. » (أنعام سورەسی؛ 48)
إِنْ أَنْتَ إِلَّا نَذِيرٌ ﴿۲۳﴾ إِنَّا أَرْسَلْنَاكَ بِالْحَقِّ بَشِيرًا وَنَذِيرًا وَإِنْ مِنْ أُمَّةٍ إِلَّا خَلَا فِيهَا نَذِيرٌ ﴿۲۴﴾ (سورة فاطر)
« سن سادەجە بیر اویارئجئسئن. بو گرچگی سنینلە بیرلیکتە گؤندردیک کی، مۆژدەلر ورەسین وە اویارئلاردا بولوناسئن. هر اۆممتین گچمیشیندە موطلاقا بیر اویارئجئ بولونموشتور. » (فاطئر سورەسی؛ 24-23)
آللاهئن دینینی آنجاق آللاهئن کیتابئندا بولابیلیر، اۇرادان اؤگرنیپ، آنلاتابیلیریز. آنجاق بو شکیلدە “اویقودان اؤنجە” پرۇگراملارئ بیزلرە أتکی أتمەیەجکتیر. یۇقسا بو پرۇگراملار هر زامان اۇلمایا دوام أدەجکتیر. اونوتمایالئم کی، ایبلیس دە آدمی (ع) آصلئ آستارئ اۇلمایان بیر ماثاللا قاندئرمئشتئر.
حئریستیانلارئن، کندیلرینی آللاهئن آیتلرییلە اویارماقتان باشقا بیر شەی یاپمامئش اۇلان عیسایا (ع) یاپتئقلارئنئ بیز دە نبیمیزە یاپمایالئم وە شو موحتشم آیتلر اۆزریندە تفککۆر أدەرک اۇنون گیبی “یاشایان قورئان” اۇلمایا غایرت أدەلیم:
قُلْ مَا كُنْتُ بِدْعًا مِنَ الرُّسُلِ وَمَا أَدْرِي مَا يُفْعَلُ بِي وَلَا بِكُمْ إِنْ أَتَّبِعُ إِلَّا مَا يُوحَى إِلَيَّ وَمَا أَنَا إِلَّا نَذِيرٌ مُبِينٌ ﴿۹﴾ (سورة الأحقاف)
« دە کی: “بن پەیغامبرلرین ایلکی دگیلیم؛ کندیمە دە سیزە دە نە یاپئلاجاغئنئ بیلمم؛ بن سادەجە بانا واحیەدیلنی ایزلەریم وە بن سادەجە واحیی اۇلدوغو گیبی بەیان أدن بیر اویارئجئیئم.” » (آحقاف سورەسی؛ 9)
قُلْ لَا أَقُولُ لَكُمْ عِنْدِي خَزَائِنُ اللَّهِ وَلَا أَعْلَمُ الْغَيْبَ وَلَا أَقُولُ لَكُمْ إِنِّي مَلَكٌ إِنْ أَتَّبِعُ إِلَّا مَا يُوحَى إِلَيَّ قُلْ هَلْ يَسْتَوِي الْأَعْمَى وَالْبَصِيرُ أَفَلَا تَتَفَكَّرُونَ ﴿۵۰﴾ (سورة الأنعام)
« دە کی: “بن سیزە، ‘آللاهئن حازینەلری یانئمدادئر’، دەمییۇروم. غایبئ دا بیلمم. سیزە، ‘بن بیر ملگیم’ دە دەمییۇروم. بانا نە واحیەدیلیرسە بن اۇنا اویارئم.” دە کی: “گؤرن ایلە گؤرمەین بیر اۇلور مو؟ هیچ دۆشۆنمز میسینیز؟” » (أنعام سورەسی؛ 50)
أردم اویغان


text:
تبریزین «شاعرلر قفهخاناسی»
حاجی هریزلی
تبریز شهرینه قفهخانالار شهریده دئسک بلکه یانیلماریق. بو شهرین قفهلرینه دایر مختلف تدقیقاتلار اولماغینا رغمن یئنهده بو موضوعدا اجتماعی تدقیق ایشلری آپارماغا احتیاج دویولور. تبریز قفهلرینی داها آرتیق مختلف اجتماعی و مدنی صینیفلرین و پئشه صاحبلرینین ییغینجاق و دانیشیق یئری کیمی معنالاندیرمالیییق. نییه کی بو شهرده هر بیر قفهنین اؤزونه مخصوص مشتریلری و معین اجتماعی و مدنی روللاری اولموشدور. خصوصیله ده کئچمیش نئچه اون ایللیکلرده بو اجتماعی و مدنی رول داها قاباریق شکیلده اؤزونو گؤستریردی. اجتماعی و مدنی صینیف و پئشه منسوبلارینین پاتوقونا چئوریلمیش بو قفهلر، بعضا اؤز آدلارینیدا مشتریلرینین منسوب اولدوغو اجتماعی صینیفدن و یاخود پئشهدن آلمیشدیر. نمونه اولاراق: «عاشیقلار قفهسی»، «شاعرلر قفهسی»، «میرتچیلار قفهسی»، «نقاشلار قفهسی»، «داغچیلار قفهسی»، «شوفئرلر قفهسی»، «کاشیکارلار قفهسی»، «کانکنلرقفهسی»، «خوانندهلر قفهسی» و …
بورادا، انقلابدان سونرا تبریز ادبی محیطینده چوخ دیرلی رول اوینایان «شاعرلر قفهسی»، اونون نئجه یارانماسی، مشتریلرینین ترکیبی و اورادا کئچن بعضی فعالیتلر حقینده سؤز آچماق ایستهییرم.
انقلابدان سونرا ایللر بویو سیخینتی چکمیش، آنجاق دیللرینه، مدنیتلرینه و ادبی عنعنهلرینه صادق قالمیش آذربایجان شاعر و یازیچیلاری «تربیت» کیتابخاناسینین سالونوندا ادبی ییغینجاقلار کئچیریردیلر. بو ادبی ییغینجاق و اونونلا ایلگیلی فعالیتلر «تبریز شاعرلر و یازیچیلار انجمنی» چرچیوهسینده اولوردو. بو ادبی انجمن آذربایجانین تانینمیش شاعر و یازیچیلاری یحیی شیدا، عباس صابری، محمدحسین مبین(شمشک)، فتحی خشکنابی، سلیمان ثالث، میرزه شهرک، احمد شایا(آلاو) و بونلار کیمی ادبی شخصیتلرین تشبثیایله قورولموشدو و انجمنین اورگانی «اولکر» آدیندا بیر مجله نشر ائدیلیردی. چوخ تاسفله بو انجمن هله ایکی یاشینا دولمامیش معین گروهلار طرفیندن هجوما معروض قالمیش، رهبرلری و فعال عضولری دؤیولموش و انجمن ایسه باغلانمیش و اورگانی «اولکر» مجلهسی ده بیر یوللوق سؤنموشدور.
بئله بیر شرایطین یارانماسی یئنه ده خلقین دانیشان دیلی اولان بو شاعر و یازیچیلاری یوواسیز قوشلار کیمی پریشان ائتدی. بیر مدتدن سونرا «فروغ آزادی» روزنامهسینین بیناسیندا یئرلشن اوستاد یحیی شیدانین اوتاغی انجمنین اومید اوجاغینا چئوریلدی؛ آنجاق اورادا ایش یئری اولدوغو اوچون چوخ گل- گئده امکان وئرمیردی.
اوستاد شیدانین اوتاغینداکی تشکیل ائدیلن جلسهلرین بیرینده اوستادین طرفیندن قفهلرده ادبی ییغینجاقلاری تشکیل ائتمک تکلیفی ایرهلی سورولدو و اوتاقدا حاضیر اولانلار طرفیندن قبول اولوندو. تبریزین بازار آغزینداکی «کیان» پاساژینین زئرزمیسینده «کیان» آدلی بیر بویوک قفه نظرده توتولدو. قفهچی علیآقا آدیندا گولر اوز بیر گنج ایدی. اونونلا دانیشیلدی؛ علی آقا ایسه تکلیفی ممنونیتله قارشیلادی.
او گوندن یواش- یواش تبریز ادبی انجمنینین عضولری و حتی آذربایجانین باشقا شهرلریندن شاعر و یازیچیلار بو قفهیه گلدیلر. هفته ده ایکی گون (دوشنبه آخشاملاری و جمعه سحرلری) ادبی ییغینجاق اولوردو؛ ییغینجاقدا مختلف ژانردا شعرلر، داستانلار و باشقا ادبی یازیلار اوخونوردو و اوستادلار طرفیندن خصوصیلهده گنجلره تکلیفلر وئریلیردی، اونلارین اثرلری اصلاح اولوردو، و ادبی مباحثهلر کئچیریلیردی. عینی حالدا قفهده سئچیلن ادبی اثرلر اوستاد شیدانین باشچیلیق ائتدیگی «آذری صحیفهسی»نده نشر ائدیلیردی.
تبریز «شاعرلر قفهخاناسی» آذربایجانین بوتون شاعر و یازیچیلارینا سیغیناجاق یئری اولموشدو. بورادا گنجلر، اوستاد صنعتکارلار، ادبیات هوسکارلاری سانکی بیر اورهکله آذربایجان ادبیاتی اوجاغینا ییغیشمیشدیلار. تبریزدن: یحیی شیدا، محمود پدیده، محمد عابد، یوسف نجمی، منوچهر عزیزی، سلیمان ثالث، حاج موسی هریسی، رضا ایتگین، صمد ظهوری، احمد آذرلو، سلطان آبادی، حمید سخامهر، نجاراوغلو، درویش رنجدوزان، میرزا شهرک، حیدراوغلو، عباس شبخیز، ذولفقار کمالی، قهرمان حیدرخطیبی، نصیر پایهگذار، فریدون حاصارلی، حاجی هریزلی، ائلدار موغانلی، مجید یالقیز، ایوب شهبازی(ایلدیریم)، امیرعلی مرشد، احمد شکیب، محمود میلانی، عبدالله وحدت، اسد آرش، حیدر نوروززاده، محمدحسین ملحی(طوفان)، بیوکآقا علیپور، احمد فرشی، جعفر دباغ(قائمی)، حسین آرزو، احمد شبگیر، آدلی، احد زمانی، مهندس تقوی، سئلاوغلو، قرهخانلو، خسروشاهی، بهرام ائلچین، احد باغبان، نادر شفق، علی منفرد، کامران اسدی، رضا اورمان، جمشید علیزاده؛ سرابدان: یاور(بهروز ایمانی) و حسن اسدی؛ اهردن: عباس بارز؛ اردبیلدن: محمدعلی نهاوندی(مغان)؛ مراغهدن: حیدر عباسی (باریشماز)، نادر فتحی(آیدین)، رضا پاشازاده، عباس شاهین و مثمر عاصی، «شاعرلر قفهسی»نین ییغینجاغیندا ثابت اشتراک ائدن شاعر و یازیچیلارایدیلار. بونلاردان علاوه بیر چوخ ادبیات هوسکارلاری و گنجلر ده بو ادبی ییغینجاقلارین اشتراکچیسی اولوردولار.
تبریز «شاعرلر قفهسی» اؤز فعالیت دؤرونده تکجه ادبی ییغینجاق یئری یوخ، بلکه مختلف ادبی کلاسلارین دا تشکیل یئرینه چئوریلدی. بیر چوخ گنجلر آذربایجان ادبیاتینین اساسلاریلا، خصوصیله ده آذربایجان شعریله بورادا تانیشلیق تاپدیلار. بو کلاسلارین باشلانیشیدا اوستاد شیدانین تکلیفی ایله اولدو. بئله کی اونونلا «آذری صحیفهسی»نده امکداشلیق ائدن گنجلره قفهیه گلن ادبیات هوسکارلارینا ادبیات کلاسلاری تشکیل ائتمگی تکلیف ائتدی. بیر گون قفهنین ییغینجاغی داغیلاندان سونرا اوستاد شیدا قفهنین بوجاغیندا سواللارینی اوستاددان سوروشماق اوچون انتظاردا اوتوران دؤرد نفر گنجی چاغیریب، منی اونلارلا تانیش ائتدی. سونرا دئدی کی، باشقا دوستلارینلا بو گنجلره هجا و عروض وزنلرینی اؤیرهدهجکسینیز. گنجلرله هفتهنین ایکی گونونو (یکشنبه و جمعه آخشاملارینی) کلاس گونلری کیمی ائله شاعرلر قفهسینده تعیین ائتدیک. تعیین ائتدیگیمیز گونلر هوسکارلارین سایی گونو گوندن چوخالیردی. قفهنین بیر بوجاغیندا کلاسی تشکیل ائدیردیک؛ هجا وزنیله باشلادیق و عروض وزنینهده مراجعت ائدیردیک، آنجاق منتظم بیر آموزش اولموردو. او ایللر تاسفله بو زمینهلرده کیتاب چوخ آز و یوخ حدیندهایدی. بو موشگولو حل ائتمک اوچون شاعر دوستوم ائلدار موغانلی ایله مصلحتلشدیم. او دادیما چاتدی و کلاسلارین درس کیتابلارینی تهیه ائتمگه سؤز وئردی. چوخ آز بیر مدتده آغاموسی آخوندوفون «شعر صنعتی و دیل» کیتابینی کریل الیفباسیندان عربجهیه کؤچوروب اختیاریمیزدا قویدو. سونرا «قاینار سؤز چشمهسی» آدلی بیر کیتاب عرب الیفباسینا کؤچورولدو. بو ایکی کیتاب قفه کلاسلارینین اساس درس کیتابلاری اولدو. کیتابلار قورتاراندان سونرا اوستاد شیدا کیتابلارین بوتون متنلرینی «فروغ آزادی» روزنامهسینین «آذری صحیفهسی» بؤلومونده نشر ائتدی. بو کلاسلارین دوامیندا اوستاد شیدا ایله یاخیندان امکداشلیق ائدن گنجلر «فروغ آزادی» روزنامهسینده ایکی اؤزهل بؤلوم «اوشاقلار باغچاسی» و «گنجلر» عنوانی آلتیندا نشره حاضیرلادیلار. بو ایکی اؤزل بؤلوم بو روزنامهنین «آذری صحیفهسی» حصهسینده ۱۳۶۹نجی ایلهدک نشر ائدیلدی. سونرالار نثرین شعره نسبت انکشاف ائتمهمهسینی نظرده آلاراق او دؤرون گنج شاعری و اوستاد شیدانین یاخین امکداشی «ع. چاپار» «آذری صحیفهسی» نین هر هفته بیر نومرهسینی «نثر ادبیاتیندان نمونهلر» آدلی صفحهیه اختصاص وئردی. بو صحیفه سونرالار شاعر چاپارین باشچیلیغی ایله «قار چیچگی» عنوانی آلتیندا نئجه ایل نشر ائدیلدی.
تبریز «شاعرلر قفهسی»نین فعالیتلرینین داوامیندا ارشاد اسلامی ادارهسی طرفیندن ادبی انجمن تشکیل ائدیلدی. بو زامان ارشاد اسلامی ادارهسینین رئیسی «آقای رنجبر» اولموشدو. یئنی دوزلمیش انجمنین اداره هئیتی ترکیبینه: شیدا، عابد، سلطانآبادی، پدیده و….. داخل اولدولار. یئنهده «تربیت» کیتابخاناسینین سالونوندا هر هفته چرشنبه آخشامیلار شاعر ایوب شهبازی(ایلدیریم)ین آپاریجیلیغی ایله ادبی اجلاس کئچیریلیردی و بعضاً موسیقیده ایفا اولونوردو.
بئلهلیکله تبریزین «کیان» پاساژینین زئرزمیسیندهکی «شاعرلر قفهسی»نین فعالیتی دایاندیریلدی؛ آنجاق بونا باخمایاراق بعضا تربیت کیتابخاناسیندا ادبی انجمن قورتاراندان سونرا شاعرلر و یازیچیلارین بیر چوخو چای ایچیب، ادبی مباحثهلر ائتمک اوچون یئنهده «شاعرلر قفهسی»نه اوز قویوردولار.
نئچه ایل بوندان اول «شاعرلر قفهسی»نه باش وورماق ایستهدیم. اورایا گئتدیم. قفه ییغیلمیشدی و قفهچی علیآقا او یئرده باشماق ساتیردی.
قایناق: «ایشیق» درگیسی، نومره ۲، تیر و مرداد ۱۳۹۷ (اؤزهل سایی: آذربایجان قفهخانالاری)
www.ishiq.ir


text:
قازاقیستان یئنی الیفباسینی تانیتدی
احمد بایتورسونوو دیلچیلیک انستیتوسو طرفیندن حاضرلانان الیفبا "بیر سس-بیر حرف" پرنسیپینه گؤره حاضیرلاندی
قازاقیستانین میللی الیفبا کمیسیونو ۲۰۲۳ - ۲۰۳۱ دؤنمینده تدریجاً ایستیفاده گیرهجک لاتین حرفلرینه اویغونلاشدیریلان یئنی قازاق الیفباسینی تانیتدی.
احمد بایتورسونوو دیلچیلیک انستیتوسو طرفیندن حاضرلانان الیفبا "بیر سس-بیر حرف" پرنسیپینه گؤره حاضیرلاندی.
لاتین حرفلرینه اویغونلاشدیریلمیش یئنی قازاق الیفباسیندا دوققوزو سسلی ۳۱ تمل حرف وار. آنجاق الیفبایا داخیل اولمایان ایکس و دابلیو کیمی حرفلر خاریجی منشألی سؤزلرده ایستیفاده ائدیلهجکدیر.
باشباخان آسکار مامین،
«الیفبانین تکمیللشدیریلمیش نسخهسی قازاق دیلینین یاییلماسینا یئنی بیر حرکت قازاندیراجاق و مدرنلشمهسینه کؤمک ائدجکدیر" دئدی.
۱۹۴۰.جی ایلدهن بری کیریل الیفباسیندان ایستیفاده ائدن قازاقیستان، ۲۰۱۷ده یاواش یاواش لاتین الیفباسینا گئچمهیه قرار وئردی.
ایلگیلیلی خبرلر
اردوغان، تۆرک دیل بایرامینی قوتلادی
"تۆرک دیل بایرامینینن تۆرکجهمیزین یاشادیلماسی، گلهجک نسیللره بوتون اؤزگونلوگو و درینلیگی ایله چاتدیریلماسی اوچون بیر وسیله اولماسینی دیلهییرم"
قیرقیزیستانلا اؤزبکیستان آراسیندا سرحد قونوسوندا اورتاق پروتوکول ایمضالاندی
قیرقیزیستان حکومتینین مطبوعات مرکزیندن وئریلهن آچیقلامادا، ایکی اؤلکه حکومتلری آراسیندا سرحد تعیینی هیئتلرینین باشکند بیشکئکده گؤروشدوگو بیلدیریلدی
علییئو، عرب بیرلیگی ذیروهسینین فخری قوناغی اولاجاق
الجزایر جمهورباشقانی، آذربایجان جمهورباشقانی ایلهام علییئوی، اؤلکهسینده تشکیل ائدیلهجک عرب بیرلیگی ذیروهسینه شرف قوناغی اولاراق دعوت ائتدی


text:
ایشلدن دانیشیغی:Mr,p balçi
خوشگلدینیز
سالام٬ Mr,p balçi. بۆتونلوکله کؤنوللو ایشلدنلرین چالیشماسی ایله یارادیلان ویکیپدیا بیلیملیگینین تۆرکجه دیلینده اوْلان ورژنینه خوْش گلیبسینیز.
باشلامادان اؤنجه آشاغیداکی قایدالارلا تانیش اوْلمانیزی تؤوصیه ائدیریک:
- یارادیلان مقالهلری دَییشدیرمهیه و یا یئنی مقاله یاراتماغا تردید ائتمهیین، جسور اوْلون. بیر نئچه جۆملهلیک مقالهلر یاراتماقدان چکینمهیین.
- مقالهلرین بیلگیلیک، بیلیملیکلیک، طرفسیز و غرضسیز اوْلماسینا دیقّت ائدین.
- مقالهلری دَییشردیرمهدن اؤنجه دَییشدیرمه قایدالاری ایله تانیش اوْلون.
- سوْرغولارینیزا کؤمک صفحهلرینده جاواب آختارا بیلرسینیز. اوْردا جاواب تاپانماسانیز، ایلگیلی دانیشیق صفحهسینده سوْروشون.
- باشقا ایشلدنلردن یاردیم ایستهمکدن چکینمهیین، اوْنلارین دانیشیق صفحهلرینی دَییشدیرهرک سواللارینیزی آرتیرین.
- یئنی یاراتدیغینیز مقالهلرین تۆرکجه دیلینده اوْلماسینا دیقّت ائدین. کؤچورمه یازیلیملارینی ایشه آپاران زامان یازینین دیلینی یازی قۇراللاری ایله دقیقلشدیردیکدن سوْنرا مقالهیه آرتیرا بیلرسینیز.
- مقالهلرده و بۇنلارا ایلگیلی صفحهلرده (بؤلمهلر، شابلونلار و...) ایمضانیزی و آدینیزی یازمایین. عکسینه دانیشیق، سسوئرمه، سوال-جاواب و... فوْرمادا اوْلان یازیلارینیزین سوْنوندا ۴ تیله ~~~~ علاوه ائدهرک ایمضالایین.
- مؤضوع سئچیمینده چتینلیک چکیرسینیزسه، آشاغیداکی صفحهلر سیزه یاردیم ائدهجک:
- یاراتماق ایستهدیگینیز مقالهنین آدینی آشاغیداکی بوْش یئره یازین و "مقاله یارات" دۆیمهسینه باسین. ایلک مقالهنیزی یارادین.
ویکیپدیا ایشلدنلری بیلیملیکلیک شخصلر دئییللرسه، اؤزلری حاقدا مقاله یارادا بیلمزلر. بۇجور بیلگیلری یالنیز اؤز ایشلدن صفحهلرینده وئره بیلرلر!
ئیمیل
سلام باید با شما صحبت کنم لطفا ایمیلتان را به من بدهید چون ممکنست برخی ترولها صفحه بحث شما را بخوانند و این اصلا خوب نیست. متشکرم. V.H (دانیشیق) ۲ مارس ۲۰۲۱، ساعت ۰۹:۲۲ (UTC)
قایناقلارا گوره بیر سوال
باغیشلاین؛ تورکجه ویکیپدیادا نجور فارسی ویکیپدیا کیمین یادکرد خودکار اضافه ائتمک اولار؟ Shahnazi2002 (دانیشیق) ۶ آوریل ۲۰۲۱، ساعت ۱۸:۰۱ (UTC)
سس وئرمه
سلام حؤرمتلی ایشلدن @Mr,p balçi: زحمت اولماسا بو سس وئرمهیه قاتیلین.Ziraksima (دانیشیق) ۱۱ سپتامبر ۲۰۲۱، ساعت ۲۳:۴۵ (UTC)


text:
آبرای
- مشخصات
- مجموعه: سؤزلوک
- منتشر شده در دوشنبه, 31 تیر 1392 19:23
- تعداد بازدید: 2149
آبرای a:braý. 1.همّهلِر طَرَفیٛندان اِقرار اِدیلِن ایٛنام، حُرمَت، سیٛلاغ. هر کیم اؤز گۆیجۆندِن داشاریٛ گیتسه، آبرای-دۆشِر، ماسغارا بوْلار (آتا صالح، سایلانان اثرلِر). 2. شُهرات. سوْوِت اِدِبیاتیٛنیٛنگ خَلقآرا آبراییٛ اؤسدی. ("سوْوِت اِدِبیاتیٛ” ژوُرنالیٛ). تۆرکمنیستانیٛنگ اوْپِرا و بالِت تهیاتریٛنیٛنگ کوْلِکتیوی اوُلیٛ آبرای قازاندیٛ ("میٛدام تاییار"قازِتی) سِمِنت اۆوهیجی هِم ایشچیلِرینگ آراسیٛندا اوُلیٛ آبرایدان پِیدالانیار ("سوْوِت تۆرکمنیستانیٛ"قازِتی) ◊ آبرایدان سالماق abraýdan salmak- آبرایدان دۆشۆرمِک، آبراییٛنیٛ قاچیٛرماق.