text:
تکاب
تیکانتپه افشار یوخسا تکاب ایرانین باتی آذربایجان اوستانیندا یئرلشن بیر شهردیر. بو شهر تکاب بؤلگهسینین مرکزیدیر. بو شهر اوستانین گونئیدوغوسوندا یئرلشمکله قوزئیدن چاراویماق بؤلگهسی ایله دوغو آذربایجان اوستانیندان، گونئیدن بیجار، دیواندره و سقز بؤلگهلری ایله کوردوستان اوستانیندان، دوغو دان ماهنشان بؤلگهسی ایله زنجان اوستانیندان و باتیدان غربی آذربایجان اوستانیندا شاهیندژ بؤلگهسی ایله قونشودور. تکاب شهری تکاب بولگهسینین مرکزی اولاراق ایکی بؤلومو وار: مرکزی و تختسلیمان. بولگهنین بیر شهری و ۶ قصبهسی واریدیر. تکاب شهرینین نوفوسو ۲۰۰۶–جی میلادی ایلده ۴۳٬۷۰۲ نفریمیش.[۳] تیکانتپه شهرینین آدی پهلوی حؤکومتینین زامانیندا "فرهنگستان زبان فارسی" واسیطهسی ایله تکاب اولاراق دییشیلیبدیر.[۴][۵]
آد
- تیکان تپه: تکابین اونجه کی آدی ۱۳۱۶ قدر هابئله ۱۳۲۴ جی ایللرده تیکان تپهایمیش بۇ شهر ۱۳۱۷-جی ایلدن قاباق تیکانلی تپه لرین شهرین یانیندا یئرلشمه سی اۆچون تیکان تپه آدلانیردی سوْنرالار فرهنگستان زبان فارسی نین تصویب ائتدیگی طرح ده آدی تَکاب اوْلوبدور.
- بیجار ، گروس ، زنجان ، سراسکند میانا آراسیندا یئرلشیب افشار منطقهسینین (یوخاری ماحالین اورتاسی) تکاب دیر و اوبیری منطقه نین سایین قالا اورتاسیلا (آشاغی ماحال) آدلانیب.[۶]
تاریخ
ایسلامدان اؤنجه
ایندیکی تیکانتپه آدلانان بؤلگه، میلاددان اؤنجه ۹-جو عصرین آشورلو ایللیکلرینده زاموآ آدلانیبدیر. آشورلولار همیشه بوُ بؤلگهیه حمله ائدرمیشلر. لولوبی و قوتی ائللری بوُ بؤلگهده یاشاییرمیشلار؛ سوْنرالار ماننا دؤلتی بوُ بؤلگهده قوُرولدو. میلاددان اؤنجه ۷-جی عصرده، ماد دؤلتی قوُرولاراق بوُ بؤلگه اهمیتلی ایقتیصادی مرکزلریندن اوْلدو. کرفتو زاغاسینین داش اثرلری، تیکانتپه بؤلگهسیندهکی مادلار دؤورهسیندن قالمیش اثرلردن دیر. بوُ زاغا دیفاع اۆچون ده ایشلنردی؛ آشورلولار و اورارتولار حملهسینده اهالی بوُ زاغایا قاچارمیشلار. تاریخچیلیک آختاریشلاردا، سلیمان تختی و سلیمان محبسینده، هخامنشلیلر دؤورهسیندن ده اثرلر تاپیلیبدیر. بوُ آختاریشلار تیکانتپه بؤلگهسینین اشکانلی و ساسانلی چاغیندا یوُخاری تمدّونون مرکزی اولماسینی گؤستریر؛ کرفتو زاغاسینین اثرلریندن باشقا بلقیس داغینین اثرلری ده اونو گؤسترنلردن دیر.[۷]
ایسلامی دورهسی
تکاب منطقهسی ۲۲-جی قمری ایللرده عمر خلیفهسینین وقتی تازیلر الیله فتح اوْلوندی بۇ ایللرده شیز (سوغورلو) دان سوْنرا یایشایش یئری اولمادان ایسلامین اول یوز ایللرینده اوْلان قایناقلاردان سوْنرا منطقهدن آد گلمهییب سانکی تاریخی اوبیری آذربایجان یئر یوردلاری کیمین گلیب و او قونو دا ثبت اوْلوب. تکابین طبیعی وارلیقلارینا اۆچون سلجوق تورکلرینه اؤنملی اولاراق سلجوقلار بو منطقهیه گلیبلر. موغول خانلاری دا آذربایجان منطقهسینه دَیَر وئریردیلر ائلهکی هولاکو مراغا نی اؤز پایتختی اۆچون سئچیب و اوندان سوْنراکیلار دا آذربایجان یوردو اؤنملی اراضیلریندن ساییلیردی. حمدالله مستوفی نین یازدیغی اساسدا ایندیکی اوْلان تکاب شهرین اراضی لری آنجرود ولایتیندن عراق عجم ده حسابا گلیب.آباقاخان موغول ساسانی وقتیندن قالمیش کاخلاری مرمت ائدنن سوْنرا ایندیکی آدلانان اونو ستوریق ادلاندیردیلار ائله کی بۇ یئر ائلخان لارین یای یئر یوردلاریدی و اوردا یاشایدیلار.مغول لاردان سوْنرا کی قایناق لاردا بۇ منطقه ساروقورغان آدلانیب ایندیلیکده بۇ اد ساری قورخان آدلانیر و بیر قالا و کند آدی تکابین ۱۸ کیلومتیرلیغینده دیر ۷۷۷ جی قمری ایلدن تورسن ادیندا امیر عادلین قوهوم لاریندان و بۇ قلعه نین مالیکی بیر دویوش ده اصفهان شاه جاندار شاه شجاع نیماینده سین اسیر توتوب و اونون مال و اموالین آلدی ۷۹۵-جی قمری ایلده امیر تیمور ساروقورغان و کرفتو قالاسین آلیب و ییخدی صفوی دولتین ایش اوسته گلمه سی زامانلاردا عراق کوردلرین آدلانان موکری طایفاسی مرکزی دولتین ضعیف اولماغیندان ایستفاده ائدیب آذربایجان و کوردوستانین بعضی قیسمت لرینه اللرینه کئچیدیلر شاه اسماعیل وقتی ساروقورغان قالاسی صارم بیگ موکری سیف الدین موکری نین اوغلونون الینده یمیش و اوردا حکومت ائدیردی او کی شاه اسماعیلین قدرتلشمه سیندن قورخولویدی عثمانلی سلطان سلیم اطاعتینه کئچدی شاه ایسماعیل اونون باشین ازمک اۆچون اونون توپراقلارینا قوْشون چکدی صارم اولندن سوْنرا اونون یئر یوردلاری عمواوغلان لارین آرسیندا بولوندی ائله که هر اوچو عثمانلی لارین فرمانلارین آلیتیندان چیخدیلار و شاه طهامسب آلتینا کئچدیلر شیخ حیدر امیر پاشا اوغلو مکری نین آخیر حاکیمی خراب اوْلونموش ساروقورغان قالاسین یئنی دن مرمت ائدیب ائله کی خضر پاشا عوثمانی دولتین آدامی تبریزده گوزاریش وئریب ساروقورغان قالاسینین مرمت ائتمه سی مراغانین خراب اولماسینا سبب اولاراق اودا مراغالی لاری تحریک ائدیب ساروقورغان و اونون اویان بۇ یانین حاکیملیغین محمودی طایفاسینا وئریلدی ائله کی مکری طایفاسی ایجازه وئرمه دی ائله او منطقه موکری طافالارین الینده قالدی ۱۰۱۲-جی قمری ایلده شاه عباس عثمانلی لاری آذربایجان و کوردوستان دان ائشیگه اوتوردی و محلی ائلات لارین نفوذون آزاتماق اۆچون افشار تیره لرین او ایل لره قدر ابیورد و نسا دا یاشایشدایدیلار آذربایجانا کوچوردوب اونلاری اورمیه دوزلوغونده یئرلشدیردی ائله کی بۇ منطقه افشار آدلاندی افشار یئرلری ایکی بولومه دن آییرلانیر ایندیکی اوْلان تکاب یوخاری ماحالین اورتاسی اولاراق اوبیری محال آشاغی محال آدلانیب اورتاسی شاهین دژ دیر.[۷]
خالق
اتنیک، دیل و دین
شرفالدین میرزا قهرمانی قاجار دؤنَمینین سونلاریندا تیکانتپهنی گؤروب یازیر تیکانتپه بیر بؤیوک قصبه اولاراق اونون آبدانلیغی هئچ نیسبتی بیجار شهریایله یوخدور. یاخشی باغلاری، گوزل خیابان و آغاجلی و گوزل توکان و بازارلاری وار. بۇ قصبهنین اهالیسی بوتونلوکده افشار و شیعه دیرلر.[۸] حاجعلی رزم آرا ۱۳۳۱-جی شمسی ایلده فرهنگ جغرافیایی ایران کیتابیندا تیکاب شهرینه عایید بئله یازیر: «تکاب قصبهسی ۳٬۲۱۰ نفر اهالیسی واردیر کی بوتونلوکده تورک اولاراق، شیعه مذهبلری واردیر. هابئله یازیر شعبات دوائر دولتی، سکگیز یاتاقلی خستهخانا، مکتب، ۲۵ باب توکان، ۳ باب حامام و ایشیق کارخاناسی واردیر. تیکانتپه قصبهسی ایکی اصلی خیابانی (پهلوی ، شاپور) آدلاریلا واریدیر.»[۹] ایندیلیکده تکاب شهرینین اهالیسی اکثراً تورک دورلر و آذربایجان تورکجهسینده دانیشیرلار.[۱۰][۱۱] تورکلرین یانیندا کوردلر ده بو شهرده یاشاییرلار و سوران کوردجهسینه دانیشیرلار.[۱۲][۱۳][۱۴][۱۵][۱۶][۱۷]
سوی
افشار آدی تورکمانلارین بیر بؤلومونون آدیدیر. بۇ طایفا یازدیخلار اساسیندا اسلامین اوّللرینده آذربایجاندا واریدیلار، سانکی آیری قایناقلاردا بۇ طایفا موغوللارین هوجومونا معروض قالیب اؤز یئر یوردلارین اترک چایینین یاخینلیغیندا اوتوروب آذربایجانا اۆز گتیردیلر. شاه اسماعیل وقتی بونلارین بیر بؤلومو خوراسانا کؤچورلنیب ابیورد و نسا منطقهسینده یئرلشیبلر. سوْنرالار شاه عباس بعضی یئرلری طایفالارین قاباغیندا دایاندیرماق اۆچون خوراساندان کؤچوردوب اورمیه و افشار منطقهسینده یئرلشدیردی.[۶]
جمعیت
تکاب شهری ۱۳۸۵-جی ایلده ۴۳٬۷۰۲ نفر جمعیتی واریمیش. ۱۳۹۰–جی ایلده بۇ شهرین جمعیتی ۴۴،۰۴۰ نفره چوخالیب.[۱۸] تیکانتپهنین جمعیتی ۱۳۹۵ ایلینده ۴۹٬۶۶۷ نفره چوخالیبدیر.
طبیعی دوروم
جوغرافیا
جوغرافیایی موقعیتی
تکاب شهری باتی آذربایجانین گونئی دوغوسوندا یئرلشرک اونون جغرافیایی موقعئی ۳۶ درجه و ۸ دیقه ۳۰ ثانیه جغرافیایی انینده و ۴۷ درجه و ۷ دیقه دوغو اوزوناسیندا یئرلشیب و یوکسکلیگی آزاد دَنیز سولاریندان ۱۸۴۰ مئتردیر.[۲۰]
چایلار
چایلارین بویوشمه سی باخیمیندان تکاب منطقه سین چایلارین اوچ بولومه آییرماق اولار دائیمی ، فصلی ، ایتیفاقی ، بۇ منطقه نین یالنیز همیشه آخان چایی ساروق چایی دیر هابئله تکابین اَن اوزون چاییدا سایا گلیر و جیغاتی چایینین اصلی بوداقیدیر. هابئله منطقه نین فصلی چای لاریندان قوجور چایی و حاج بابا چایلارینین دا آدینی چکمک اولار ریجال چایی دا تکاب منطقه سینین ایتیفاقی چایلاریندان دیر.[۲۱]
هاوا دورومو
تکاب (تیکان تپه افشار) شهرینین هاواسی آذربایجان دا اوْلان حاکیم ایقلیمه تابع دیر آنجاق توپوقئرافی اوجالیغی هابئله اوست آشاغی داغیناقلاری و دنیزلردن و رطوبتلردن اوزاق اولماسی اونون اۆچون اؤزل دوروم اولوب. بۇ شهرین اونملی هوا دورومو سویوق ، قارلی قیشلار و قورولوق اعتداللی یایلار دی بئلهلیکله آذربایجان منطقهسینده اوْلان حاکیم ایقلیمله آز اولاراق فرقی وار. هابئله میانگین یاغینتیسی ایل ده ۳۵۰ میلی مترله ، یاریم صحرالی و یا یاریم قورولوق، و یاریم داغلیق یاغینتی جرگهسینده یئرلشیر.[۲۲][۲۳]
دپریم
فرهنگ
دبلر و رسملر
چیلله گئجهسی تیکانتپه افشاردا اؤزل دبلر ایله کئچیریلیر. قارپیز، نار، اوزوم، قوز ایچی، بادام، اییده، گونه باخان توخومو و کدو توخومو چیلله گئجهسینین یئمهلیلریندن دیر. تاپماجا و بایاتی سؤیلهمک ده بوُ گئجهنین دبلرین دیر.[۲۴]
افشارلارین ان قدیمی دبلریندن بیری کوسا دولاندیرماق دیر. بوُ دبی کوردلر ده توُتارلار. کوسا دولاندیرماق بؤیوک چیللهنین اورتالاریندا توُتولور و موشخص گونو یوخ دور. کوسا ناخشنی ایفا ائدن، اؤزونو گولمهلی شکیله چیخاردیب خالقی گولدورور. کندین چوبانی کیشی ناخشیندا سوپورگهدن اؤزونه بوینوز دوزلدیب، چئچهدن دوزلمیش بیر ماسکایله اوزونو اؤرتوب و آیاقلارینا زینغیرُو و بئلینه تاختادان بیر خنجر تاخیر. محلّی دیلده «دوا چوبان» آدلانان بیر نفر ده، آرواد پالتاری گئییب بزهنیر. سوْنرا ایکیسی ال اله وئریب، جاوانلار ایله کندی دولانیب، ائولره گئدیب و چوبانلیغین اهمیتی و اؤز چکدیگی زحمتلردن قوشوق اوخویورلار. کوسالار گولمهلی سؤزلر و ایشلر ایله خالقی گولدورورلر. کند اهالیسی کوسانین آتیمین آیدین ساییب، قیشا ییغدیقلاری یئمکلردن اونا وئریرلر. بئلهجه کوسا (کندین چوبانی) یئمک ییغیب قیشی راحات گئچینیر.[۲۴]
بؤیوک چیللهدن سوْنرا کیچیک چیلله گلیر. افشار کندلرینده، هر عائیله کیچیک چیللهنین هر گئجهسینی بیر قونشونون ائوینده بیلرلر؛ او گون قار یاغیب بوران اولسا، او ائوین صاحابینی اتآجی بیلرلر. او ائو صاحاب دا بوُ سؤزو ایتیرمک اۆچون، اؤزونو گولشقاباق و دئییب-گولن گؤسترر؛ قونشولار ایله تانیشلاری شاما قوناق چاغیریب، او گئجهنی بیرلیکده دئییب گولرلر.[۲۴]
سینما
شهرین نئچه منظوره سینماسی ۱۳۸۹-جو ایلهجه ۷۰٪ ایشلری گؤرولموش ایمیش.[۲۵]
کیتابخانا
تکاب شهرینده کلیتده اوچ کیتابخانا وار میلت کیتابخاناسی و مجتمع فرهنگی کیتابخانا سی و فضیلت کیتابخاناسی بیر کیتابخانا دا تخت سولیمان دا واردیر تاسوف له تکابین اونملی موشکیل لریندن کیتابخانالارین آز اولماسی و هابئله اونلارین دوزگون یئرده تکیلمه سی دیر خالقین ال ائوینده دئییل.[۲۶][۲۷][۲۸] هابئله تکابین میلت آدلانان کیتابخاناسی اوستانین ۶۳ کیتابخاناسینین آراسیندا ۵-جی رتبه سی واردیر[۲۹]
سیاست
تیکانتپهنین بلدیه باشچیسی «رسول رنجبر» دیر.[۳۰] مهدی انصاری، کامل رحیمی، مجید لطفی، سید اسد سعیدی، نسرین جعفری و بهنام قاسملو، شهر شوراسینین عوضلری دیرلر.[۳۱]
مجلیس شورا وکیلی
مجلیس سئچیم لرین گئچمیش دوره لرینده تکاب بولگه سینین خالقی باتی آذربایجانین گونئی شهرلریندن میاندوآب و شاهین دژ بولگه لرین له بیرلیکده اوز ایکی وکیل لرین سئچمک اۆچون بیرلیکده و مشترک صاندیق باشینا گئدیب لر سانکی اول دوره دن سوْنرا تکاب خالقی اوز وکیل لرین مجلیس اۆچون سئچیم دن چیخاردا بیلمیب لر ایکی جی تا دققوزو نجی مجلیس دوره لرینده هر ایکی وکیل میاندوآب و شاهین دژ بولگه سئچیلیب و هر دفعه تکاب خالقی اوز آرزیلاری اۆچون موستقیل میلت وکیلی اولماغا ناکام قالیب لار.
میاندآب ، شاهین دژ ، تکاب بولگه لرین وکیلین دئدیغینه گوره تکاب و شاهین دژ بولگه لرین جمعیتی دوزگون اعلام اوْلونمور او کس و نهادلار کی تکاب بولگه سینین جمعیتین ۸۰ مین و حقیقت دن اشاغی اعلام ائلیرلر هدف لری بۇ منطقه نین حوزه انتخابیه سین آییرماقین قاباغین آلماق دیر. و نفوسون ساییلماقی بۇ منطقه ده دوزگون اعلام اولمور تکاب بولگه سینین واقعی نوفوسو کندلرله بیرلیکده ۱۵۰ مین نفر دیر و حوزه نین جمعیتی میاندوآب و شاهین دژ بولگه لرینله بیرلیکده ۶۵۰ نفر دیر.
تکاب بؤلگهسی اۆچون مۆستقیل نماینده نین اولمامازلیغی و اونون میاندوآب و شاهین دژ شهرلرله بیر اولماسی چوخلارین نظرینه بویوک سبب اوْلوب تکابین محروم و دالی قالماغینا ائله کی هله اونا بیر فیکیر قیلینمهییبدیر، و بۇ شهرین چوخلو موشکوللری حل اوْلونمامیش قالیبدیر.[۳۲]
مکتبلر
عمومی مکتبلر
تیکابین ان قدیم مدارسیندن و ایران دا ساییلان قدیمی مدارسدن بیری تیکانتپهنین محمدیه مدرسهسی دیر، بۇ 1297 شمسی ایل ده حاج حسینقلی خان سردار افشار الیله تاسیس اوْلوب بۇ مدرسه ایندی قدر منظم و وقفه سیز صورتده اوز ایشینه ادامه وئریر تزه لیکده بۇ مدرسه نین آدی شهید چمران مدرسه سینه تغیر نام تاپیب دیر وتاسیس اوْلان زامان دا ۱۳۶۸ چان ابوالحسن هاشمی الیله اداره اوْلونوردو[۳۳]
عالی مکتبلر
تیکانتپهنین «پیام نور» دانیشگاهی ۱۳۸۲ده بیر تربیتی علوم ریشتهسی و ۴۵ اؤیرنجی ایله ایشه باشلادی. ایندیلیکده ۱۵ ریشته و ۱۲۰۰ اؤیرنجیسی واردیر. ایندیهجه ۴۰۰ اؤیرنجی بوُ دانیشگاهدا درسلرینی قوُرتارا بیلیبلر. دانیشگاهین ریشتهلری بوُنلار دیر: مدیریت دولتی، مدیریت بازرگانی، الهیات(علوم قرآن و حدیث)، علوم اجتماعی (پژوهشگری)، حقوق، علوم تربیتی (مدیریت و برنامه ریزی آموزشی)، علوم تربیتی (پیش دبستانی)، مشاوره و راهنمایی، حسابداری، مهندسی کشاورزی، روانشناسی، شیمی محض، شیمی کاربردی، زیستشناسی عمومی، زیستشناسی علوم گیاهی.[۳۴]
تیکانتپهنین آزاد اسلامی دانیشگاهی ۱۳۸۵ده، بیر ریشته و ۲۰ اؤیرنجی ایله ایشه باشلادی. ایندیلیکده ۵۰۰ اؤیرنجی و ۲۵ ریشته یاخین واری دیر. ۴۵۰ نفر بوُ دانیشگاهدا درسلرینی قوُرتاریبلار. دانیشگاهین باشچیسی «حسن قهری» دیر.[۳۵]
دینی و حوزوی مکتبلر
تکابین علمیه مکتبی رسول اکرم آدلانیر و ایندیلیکده ۶۰ نفر طلبه له، پ5 نفر اوستاد لا دبیرنجی سطحی ده چالیشماق دادیر بۇ حوزه مکتبین ایکی جی فاز ۸۵۰ مئتیر مربع مئتراژیلا ایکی طبقه ۱۲ حوجره دوزلمک حالیندا دیر.[۳۶][۳۷]
شهر مؤعضللری
کمربندی
تیکانتپهده چوخلو معدن اولاراق، کامیونلاری گئجه-گوندوز شهر ایچیندن گئچیرلر. شهرین کمربندیسی ده هله آچیلماییبدیر. بئلهجه شهر ایچیندهکی ۶۰٪ یوللار کورلانیبدیر. بوُ معدنلره گؤره شهره چوخلو خسارت دئییلیر، آنجاق بلدیّه بوُنلاردان آز قازانیر. شهردهکی چوخلو ائولر چیکرپیجدن اولاراق، کامیونلار گئت-گلینده تیتیریر.[۳۸]
دولنماق ، رفاهی، ایقتیصاد امکاناتین اولمامازلیغی
تخت سولیمان کیمین بنالار تکاب دا یئرلشیب ایرانین اسلام دان اونجه تاریخی و مذهبی بینالاریندان دیر که جهانی اوْلوب بوحالدا کی مسئولارین اونا دیر و ارزیش وئرمیرلر اوبیری اوستان لاردا تاریخی بینالارا حقسیر حسابسیز دیر و ارزیش وئریلیر و اونلاری بازسازی و مرمت ائدیرلر هر ایل ایرانی دولانان و دونیانی دولانان لار بۇ جومله:آمریکا ، آلمان ، هندوستان ، انگلیس مملکت لریندن بۇ تاریخی بینالاردان گوروش ائدیرلر ائله یئرکی نه دوزگون و اسفالتی و نه ایستانداردلی یولو وار و امکانات دان بهره سیز دیر هابئله تکاب شهرین اوزو ده دیرلی دذولانمالی یئرلری وار و تهرانین دربندی کیمین دیر سانکی یوللاری دوز دئییل و خالق اۆچون چوخلو موشکول لر قاباغا گلیر نئجه کی چوخلاری یوللاردا اوْلوب یارالانیرلار شهرین وورودی سی 5 کیلومتیردن چوخ حادیثه لی دیر بئله بیر شئی لر بۇ شهرین گردشگری دن توسعه تاپمامازلیغینا سبب اولور.[۳۹]
تیکانتپهنین چوخلو گؤرمهلی یئرلری وار، آنجاق توریستی ایمکاناتی آز دیر.[۴۰]
شهرین یئرلرین موقوفه اولماسی
شهرین اوچ دن ایکی سی موقوفه یئرلری دیر ائله کی بۇ اوزو شهر اۆچون بیر موعضل حسابا گلیر نئجه کی هرکس ایستیر ساختمان دوزلده دئیرلر وقف دیر. ائله کی سلیمان خان افشار زامانی قاجار وقتینده شهرین اوچ دن ایکی سی اخباری لر اۆچون وقف اوْلوب بۇ موعضلین حل اوْلونماسی اۆچون گرک دولت برنامه توکوب و بۇ یئرلرین عوضینه خالقا یئر وئره نئجه تکاب خالقی بۇ موشوکل لردن راحات اولالار.[۴۱]
شهرین فاضیلابی
۸۲ مینلیق تکاب شهرینده بیر سانتی متیر ده شهری فاضیلاب یوخدور و خالقین تمام قویولاری کوچه پاجایا ساری دیر یانی بۇ ایش هله قانونو اولمویوب.[۳۹]
یوْللار[۴۲]
ایدمان
تیکانتپهنین ایدمانلی یئرلری بوُنلار دیر: تکاب (گولش سالونو)، تختی (تمرینی چمن مئیدان)، غدیر (تمرین سالونو)، کوثر (تمرین سالونو، خانیملارینکی)، تختی (۱۰۰۰ نفرلیک سالون)، تکاب (۲۰۰۰ نفرلیک سالون)، تختی (ساواشلیق ورزیشلر اۆچون)، تکاب (اوستو اؤرتولو سالون)، اغولبیگ (تمرینی توْرپاق مئیدان)، دورباش (ورزیش سالونو)، قرهناو (تمرین سالونو)، نصرتآباد آموزش و پرورش (۵۰۰ نفرلیک سالون)، شهید فهمیده (۵۰۰ نفرلیک سالون)، روستای اغولبیگ آموزش و پرورش (۵۰۰ نفرلیک سالون)، همت آموزش و پرورش (ورزیش سالونو).[۴۳]
ساغلاملیق
تیکان تپه شهرینین ساغلاملیق باخیمیندان چوخ چتین دورومو واردیر نئجه کی بۇ شهرده ایمکاناتین اولماماسی هابئله متخصص ایشچیلرین اولماماسی سبب اوْلوب تکاب خالقی اوز نوخشلار و ایش لرینه گوره آیری شهرلرین خسته خانالارینا گئده لر و بۇ قونویا گوره تکاب خالقی چوخ ناراضی دیرلر. ایندیلیکده تکابین تکجه خسته خاناسی نئچه ایلردن دن سوْنرا یئنی دن مرمت اوْلوب ایشلنیر کی تکاب شهرینین خالقینین احتیاج لارینا عایید چالیشا بیلمیر.[۴۴] تیکانتپهده تکجه بیر بیماریستان واردیر. بوُ بیماریستان ۴۰ ایللیک اولاراق هلال احمرین دیر و یاخشی وضعیتی یوخ دور. شهرین ۶۴ تختلی بیماریستانی ۱۳۸۵دن تیکیلمکده دیر، آنجاق هله قوُرتولماییبدیر.[۴۵]
مدیا و درگیلر
رادیو و تیوی
تکاب شهرین خالقی اوز دیل لرینده تۆرکجه اوستانی وئریلیشلردن ایستفاده ائدیرلر. هابئله تزلیکده بۇ شهر ده دیجیتال تئلئویزیا و رادیو مرکزی آچیلیب. شهرین ۸۰ فائیزی و ۱۹ کند ده بۇ ایمکانات دان ایستیفاده ائده بیلرلر. شهرین قالان ۲۰ فائیزی ده تئزلیکده بۇ ایمکاناتدان بهره لنجک لر.[۴۶][۴۷][۴۸]
درگیلر
ایندیلیکده تکاب شهرینده بیر نئچه درگی و خبرگزاری یایلماق دادیر.
محلهلر
گؤرمهلی و تاریخی یئرلر
تکاب طبیعی و تاریخی وارلیق لاریندان حئیرتلی و جذبه لی دیر تخت سولیمان مجموعه سی اؤلکه نین گورمه لی و دیرلی گئچمیشلرین آثارلاری دیر یئر آلتی سولاری اونون حئیرت ائتمه لی طبیعی دورمولارین دان دیر معدنی وارلیغین اولماسی گئچمیشلری اوزونه عایید چکیب ائله کی قالمیش اثرلردن بللی دیر بۇ یورد تای سیز دیر آنجاق میراث فرهنگی نین مسئوللارین توجهه ( مرمت ، ساخلاماق ، زیر ساختلاری دوزتمک) ائتمه مزلیگی سبب اولاراق تکابین دولماق صنعتی گورلمه سین ائله کی بیر بئله وارلیق و دیرلی ظرفیت لر باعیث اوْلوب خارجی و داخلی دولانان لار و علاقه ساخلیان لار بۇ اثرلردن ایستفاده ائتمیش اولمویالار.[۴۹]
تکاب بؤلگهسینده دولو بنا و تاریخی یئرلر واردیر، ائله کی بونا عایید ایلده چوخلو دولانان بو بؤلگهیه گلیرلر.[۵۰]
تکاب بؤلگهسی 1 جهانی اثرله و 155 میلی اثرله اؤلکهنین قدیمی و تاریخی بؤلگهلریندندیر. بۇ بولگه اقلیمی دورمونا گوره یایدا یایلاقی و اعتدال داغلی هواسی وار گوزل داغ لار ، شلاله لر، میوه باغلاری، چیمنلیق لری ، ایستی سو بولاغ لاری تاریخی اثرلرله بوتونلیکده بیر گورمه لی طبیعی تاریخ دیر.[۵۱]
مسجیدلر
تیکانتپهنین مسجیدلری بوُنلار دیر: ۱۴ معصوم مسجیدی (کمربندی خیاوانی)، ابوالفضل مسجیدی (آغال نفت شیرکتی دالیندا)، ابوالفضل مسجیدی (مینجیقتپه محلهسی)، امام حسن مجتبی مسجیدی، امام حسین مسجیدی (سبزیخانا محلهسی)، امام خمینی مسجیدی، امام رضا مسجیدی (قره ناو محلهسی)، امام سجاد مسجیدی، امام شافعی مسجیدی، امام علی مسجیدی، امیرالمومنین مسجیدی (سبزیخانا محلهسی)، امیرالمومنین مسجیدی، جامع مسجیدی، صاحب الامر مسجیدی، صاحب الزمان مسجیدی، فاطمه زهرا مسجیدی، ابوالفضل مسجیدی، فاطمه زهرا مسجیدی (امام خیاوانی)، فاطمه زهرا مسجیدی (قره ناو محلهسی)، حضرت بقیت الله موصلاسی، موسی بن جعفر مسجیدی، ولیعصر مسجیدی.[۵۲]
تاریخی یئرلر
سوغات
تکاب دا اکین اورونلریندن سوْنرا ال ایش لرین یادیگار و سوغات حِسابیندا آلماق اولار بۇ جومله:مونبت ایشلری، شوشهَچیلیک، سرامیک دوزتمک و هامیدان اؤنملی خالچا، تکابین اونملی سوغات لاریندان دیر. تکابین فرشی افشار خالیسی آدلانیر هابئله بۇ فرشین دونیاسال ثبت اولماغی اۆچون اؤنری وئریلیب.بو شهرین آیری بیر سوغات لاریندان چَرمی و دَریسَل ایشلریندن هابئله یئمیشی و بالی دا تانیمیش دیر.[۵۳][۵۴][۵۵]
هوتللر
شهرین هوتللری بوُنلار دیر: هوتل رنجی[۵۶]
شهرین ۲ اوْلدوزلو هوتلی ۱۳۹۳-جو ایلین مورداد آییناجا ۸۵٪ ایشلری گؤرولموش ایمیش.[۵۷]
محلی یئمک و غذالار
تیکانتپهدهکی افشار ائلینین محلی یئمگی ماوکا دیر. «شوْر» تکجه ایرانین بوُ بؤلگهسینده تاپیلاراق، افشارلارین یئمکلریندن دیر. دیشلیک پیشیرمک دبی تیکانتپهده واردیر.[۵۸]
تیکانتپهنین قدیمی شکیللری
آدلیملار
ال یازماچیلیق
- اباصلت صادقی: ایرانین بؤیوک ال یازماچیلیق اوستادلاریندان
- اوستاد جمشید یاری شیر مرد:
- اوستاد منوچهر صحرایی:
شهرین گؤرونوشو
تیکانتپه آوشارین گؤرونتولری
قایناقلار
- ^ Statistical Center of Iran > Home.
- ^ Burns, Robert (October 8, 2016). "U.S.: Several Russian cruise missiles landed in Iran". Military Times. Archived from the original on January 24, 2017.
An earlier report by Fars on Wednesday quoted Iraj Saghafi, acting governor of Takab in northwestern Iran, saying an explosion heard in the region was "possibly related to work in a nearby rock quarry."
- ^ ایرانین آمار مرکزی. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2016-06-18. یوْخلانیلیب2021-06-25.
- ^ (نوبان، ص ۱۴۷، ۱۵۲؛ فرهنگ جغرافیائی آبادیها، ج ۲۴، ص ۸۵؛ فرهنگستان زبان ایران، ص ۲۵).
- ^ http://www.encyclopaediaislamica.com/madkhal2.php?sid=3779
- ^ ۶٫۰ ۶٫۱ محمدی، علی، تاریخ تکاب افشار، فصل هجدهم - وجه تسمیه تکاب وافشار صفحه ۹۳-۹۸
- ^ ۷٫۰ ۷٫۱ دائره المعارف بزرگ اسلامی - تکاب
- ^ ختم غائله سیمیتقو - شرف الدین میرزاقهرمانی - به کوشش میر هاشم محدث - پردیس دانش 1392 - صفحه 46
- ^ فرهنگ جغرافیایی ایران - حاجعلی رزم آرا - 1331 - جلد 4 - صفحه 133
- ^ دكتر م پناهايان، مجموعه اي در چهار جلد به نام " فرهنگ جغرافياي ملي تركان ايران زمين " سال 1351
- ^ سيری در تاريخ زبان ولهجه های تركی , دكتر جواد هئيت- چاپ سوم , سال1380,ص307
- ^ https://www.shahrmajazi.com/Contents/معرفی-شهرستان-تکاب
- ^ Error on call to شابلون:وب قایناقلاماسی: Parameters باغلانتی and باشلیق must be specified .
- ^ [۱]شابلون:پیوند مرده
- ^ [۲]
- ^ http://www.tekab-ag.ir/fa/wagov/aboutcity
- ^ هواشناسی باران. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2014-06-25. یوْخلانیلیب2014-08-11.
- ^ شهر شما چقدر جمعیت دارد؟. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2014-04-23. یوْخلانیلیب2014-04-23.
- ^ пpeдпoлaraeMoe
- ^ فرهنگ جغرافیایی ایران - حسیعنلی رزم آرا - جلد 4 - 1331 - انتشارات ستاد ارتش - صفحه 133
- ^ محمدی، علی، تاریخ تکاب افشار، فصل اول - رودخانهها صفحه 19–20
- ^ هواشناسی کشور. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2014-08-29. یوْخلانیلیب2014-08-31.
- ^ accuweather
- ^ ۲۴٫۰ ۲۴٫۱ ۲۴٫۲ چیلله گجه سی و آداب زیبای مردم تکاب[دائمی اولو باغلانتیلی], فاش
- ^ پيشرفت 70 درصدي سينماي چندمنظوره تكاب Archived 2010-09-20 at the Wayback Machine., فارس نیوز
- ^ نهاد کتابخانه های عمومی. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2015-02-06. یوْخلانیلیب2014-09-01.
- ^ جامعه خبری تحلیلی تکاب[دائمی اولو باغلانتیلی]
- ^ خبرگزاری فارس[دائمی اولو باغلانتیلی]
- ^ پایگاه خبری تحلیلی شیز. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2014-03-06. یوْخلانیلیب2014-09-01.
- ^ شهرداری تکاب Archived 2014-07-15 at the Wayback Machine., پایگاه خبری و اطلاع رسانی خدمات شهری ایران
- ^ شورای اسلامی شهر تکاب. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2014-04-23. یوْخلانیلیب2014-09-02.
- ^ عصر ایران
- ^ محمدی، علی، تاریخ تکاب افشار،فصل ۱۶ (آموزش و پرورش ) صفحه 84 -89
- ^ دانشگاه پیام نور واحد تکاب. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2014-09-21. یوْخلانیلیب2014-09-01.
- ^ درباره دانشگاه[دائمی اولو باغلانتیلی] دانشگاه آزاد اسلامی واحد تکاب
- ^ خبرگزاری رسا[دائمی اولو باغلانتیلی]
- ^ پایگاه اطلاع رسانی پیامبر اعظم. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2016-03-05. یوْخلانیلیب2014-08-31.
- ^ معادن تکاب به رشد شهر کمک نکرده اند[دائمی اولو باغلانتیلی], شورای اسلامی شهر تکاب
- ^ ۳۹٫۰ ۳۹٫۱ جامعه خبری تحلیلی تکاب[دائمی اولو باغلانتیلی]
- ^ آثار باستاني، جاذبه هاي گردشگري و مناطق ديدني مهم شهرستان تكاب, anobanini
- ^ جامعه تحلیلی خبری تکاب[دائمی اولو باغلانتیلی]
- ^ بهراه شهر تکاب
- ^ اماکن ورزشی شهرتکاب-استان آذربایجان غربی, مدرسهنیوز
- ^ بازتاب آنلاین[دائمی اولو باغلانتیلی]
- ^ تکاب ۸ سال در انتظار احداث و تکمیل یک بیمارستان ۶۴ تختخوابی [دائمی اولو باغلانتیلی], شیز
- ^ ایسنا
- ^ پارسی نیوز
- ^ خبرگزاری مهر
- ^ تلکس اینترنتی مهر
- ^ باشگاه خبرنگاران
- ^ استانداری آذربایجان غربی[دائمی اولو باغلانتیلی]
- ^ مساجد تکاب Archived 2014-10-04 at the Wayback Machine., تبیان
- ^ خبرگزاری میراث فرهنگی. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2016-03-05. یوْخلانیلیب2014-08-30.
- ^ خبرگزاری ایسنا
- ^ جوان انلاین
- ^ رزرو هتل رنجی در تکاب Archived 2014-07-03 at the Wayback Machine., hotelsboook
- ^ پیشرفت 15 درصدی هتل چهار ستاره تخت سلیمان تکاب, باشگاه خبرنگاران
- ^ غذاهای سنتی و محلی استان آذربایجان غربی Archived 2014-10-19 at the Wayback Machine., سایت آشپزی


c: text/html

text:
تورکیه: تورکیه-نین 1974-جو ایلده قیبریسا موداخیلهسی قانونی و حاقلیدیر
تورکیه 1974-جو ایلده قیبریسا موداخیلهسینین "قانونی و حاقلی" اولدوغونو بیان ائتدی.
تورکیه 1974-جو ایلده قیبریسا موداخیلهسینین "قانونی و حاقلی" اولدوغونو بیان ائتدی.
تورکیه خاریجی ایشلر ناظیرلیگی یونانیستانین خاریجی ایشلر ناظیری نیکوس دندیاسین قیبریس باریش حرکاتینین ایکینجی مرحلهسینین 48-جی ایلدؤنومو (14 آوقوست) ایله باغلی توییتر صحیفهسینده "تورکیه-نین قیبریسا موداخیلهسی ایله باغلی حقیقتلر" باشلیغی ایله ائتدیگی پایلاشیملارا جاواب وئریب.
ناظیرلیگین پایلاشیمیندا تورکیه-نین موداخیلهسینین لندون و زوریخ راضزیلاشمالارینا اساسلاندیغی وورغولانیب و بونون "قانونی و حاقلی" اولدوغو وورغولانیب.
پایلاشیمدا قیبریس-دا باریش و ثابیتلیگین تامین ائدیلدیگی، عملیات سایهسینده روملارین حیاتینین خلاص ائدیلدیگی بیلدیریلهرک، قیبریسلی روملارین 1960-جی ایل آنایاساسینی پوزاراق 1963-جو ایلده آداداکی اورتاقلیغی محو ائتدیگی قئید ائدیلیب.
1974-جو ایلین جولای آییندا قیبریس-دا یونان چئوریلیشیندن سونرا تورکیه-نین "قیبریس تورکلرینه قارشی زوراکیلیق و قان تؤکولمهسینی دایاندیرماق اوچون موداخیله ائتمک مجبوریتینده قالدیغی" وورغولانیب.
موداخیله ایله قیبریس-داکی یونانیستان حربی جونتاسینین آخیرینا چیخدیغی، یونانیستان و قیبریسلی روملارین "آدادا دایمی حل اوچون لازیملی ایرادهسینی اصلا نوماییش ائتدیرمهدیکلری، قیبریس-لی روملارین 2004-جو ایلده عنان پلانینی رد ائتدیکلری و 2017-جی ایلده ده Crans-Montana-دا ماسادان قالخدیقلاری خاطیرلادیلیب.
پایلاشیمدا "آدادا حقانیتی،عادیل و تطبیق ائدیله بیلن بیر حل اوچون قیبریس تورکلرینین طبیعی حقوقلاری، آگمن برابرلیگی و برابر ایستاتوسو بیر داها تصدیقلنمهلیدیر". دئییلیب.
خاطیرلاداق کی، یونانیستانین خاریجی ایشلر ناظیری نیکوس دندیاس بازار گونو شخصی توییتر حسابیندا ائتدیگی پایلاشیملاردا تورکیه-نین موداخیلهسینی "قانونسوز ایشغال" کیمی قیمتلندیریب.
ایلگیلیلی خبرلر
اردوغان: اسیر دییشیمینده ۲۰۰ نفر قوناغیمیزدیر
اردوغان، ایستانبولدا روسیا ایله اوکراینا آراسیندا اسیر دییشیمی ایله باغلی دانیشدی
بیرلشمیش میللتلردن تۆرکیهیه تشکر
آنتونیو گوترش، روسیا ایله اوکراینا آراسیندا ۲۰۰دن چوخ ساواش اسیرینین دییشیمیندهکی رولو ندنی ایله تۆرکیهیه تشکر ائتدی
پکاکا عضوو ۱۴ تروریست ضررسیزلشدیریلدی
بؤلوجو ترور هؤرگوتو پکاکا/یپگ عضوو ۱۴ تروریستین ضررسیزلشدیریلدیگی بیلدیریلدی

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
فردوسی
فیردوسی (د. ۹۳۵–۱۰۲۰، تام آدی: ابولقاسیم حسن ابن علی توسی، فارس دیلی: حکیم ابوالقاسم فردوسی توسی) - ایران ادبیاتینین گؤرکملی سیمالاریندا بیری.
فیردوسی سولطان محمود غزنوینین زامانیندا یاشامیشدیر. او اثرلرینده عرب دیلی سؤزلریندن یایینماغا جهد ائتمیش ایلک ایران شاعرلریندن بیریدیر. دونیا شؤهرتلی شاهنامه اثری اوزرینده ۳۰ ایل زحمت چکمیش و دونیا ادبیاتینین ان گؤزل اینجیلریندن بیرینی یاراتمیشدیر.
فیردوسی فارس دیلیندن علاوه، عرب دیلی و پهلوی دیلی دیللرینی ده کامیل بیلمیشدیر.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Ferdowsi»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده فردوسی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- ایرانلی شاعیرلر
- فردوسی
- Medieval Persian poets
- Medieval Persian writers
- ۹۴۰-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- ۱۰۲۰-جی میلادی ایلده اؤلنلر
- Ghaznavid-period poets
- Samanid-period poets
- Epic poets
- Mythopoeic writers
- Dehqans
- Iranian folklore
- Iranian Shia Muslims
- خوراسانلیلار
- People from Tus, Iran
- Shahnameh
- 10th-century Iranian people
- 11th-century Iranian people
- 10th-century Persian poets
- 11th-century Persian poets
- 10th-century Persian writers
- 11th-century Persian writers


text:
سائو فرانسیسکو چایی
سائو فرانسیسکو چایی (اینگیلیسجه: São Francisco River، فارسجا: رود سائو فرانسیسکو، آلمانجا: Rio São Francisco، ایتالیاجا: Rio São Francisco، عربجه: نهر ساو فرانسيسكو، تورکیه تورکجهسی: São Francisco Nehri، روسجا: CaH-ФpaHcиcky) برزیل اؤلکهسینده یئرلشن بیر چای. اۇزونلوغو۲۸۳۰ کیلومتر دیر. بۇ گۆن سائو فرانسیسکو چاییندان ثانییهده ۲۹۴۳ متر مکعب سۇ آخیر.
بیرده باخ[دَییشدیر]
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده سائو فرانسیسکو چایی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«São Francisco River»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
والاهی بو قیسقانجلیق منی اؤلدورهجک. خورتدان بانو بیر ماییزدان یازسین، من یازماییم؟! اولاسی ایش دئییل. اؤزومو اودا- کؤزه وورسام دا یازمالییام.
بیری دئمیشدی« بیز تقویم لرین آدامیییق» من اینانمیردیم. ایندی اؤزوم شش دانگ گیرمیشم تقویمین ایچینه. یازماق اوچون دیشه باتان بیر سوژه آختاریرام.
بو ایل دونیا تقویمینین ایشچیلر گونوایله، وطنی تقومین آنالار گونو اوست- اوسته دوشوب. هانسیندان یازیم، بیلمیرم.
دئییرم ائله گل، ایکیسینی ده قات بیر بیرینه، دونیانین گؤزه گلمهین ایشچیلریندن یاز. ادعا سیز، مزد سوز ایشچیلردن. نه صینفلری وار، نه ده سندیکالاری.
گؤزومو یومورام. نیسگیللی آرزولاریم باش قالدیریر. آنالار سندیکاسی خیالیمدا جانلانیر. عظمتلی آغ مرمردن تیکیلمیش بیر بینادان ایچری گیریرم. آغ بایراق بینانین باشیندا یئللهنیر. شستلی، یاراشیقلی قادینلارین وار- گل ائتمهسینه باخیرام. اوتاقلارین باشیندا یازیلمیش عنوانلارا گؤز گزدیریرم. کامپیوتر سایتی، کنفرانس سالونو، شورا اوتاغی، سندیکا رئیسینین اوتاغی… قاپیلاری بیر به بیر آچیرام. اؤزومو اوتاقلاردا آختاریرام. اؤزومو رئیس اوتاغینین اؤنونده گؤروروم . چاش- باش قالمیشام. بیلیمرم قاپینین اؤنونده دوران من، رئیس دی یا مرئوس!
گؤزومو آچیرام. چاش باش خیالیما« چوخ سئوینمه» دئییرم. « آژ تویوخ یاتیب یوخودا داری گؤرَر!»
اؤز- اؤزومه دئییرم آخی ایشین قورتولوب؟! بیزیم باشچیلیق دا نئچه صینف، نئچه سندیکا تانییرسان کی هله بیریسی ده آنالار سندیکاسی اولسون!
یئددی هاوالی اولموشام. هر دقیقه بیر هاوا باشیمدا دولانیر. دئییرم مدرن لشمیشیک. آنالار دا، آتالار کیمی تقدس لرین الدن وئریبلر. اونلاری بوش وئریم. ائله «بیر ماییز» دان یازیم. یازدغیمدا قلمیم جرجهنک قالیر. «ایندی ایشچیلیق مدرن له شیب. قره فعهله لردن یازمالیام یوخسا فوق لیسانس مدرک لرین قولتوق جیبلرینده گیزلی توتوب، خیاوانلاری اؤلچن متخصص ایشچی لردن یازیم؟»
بیر آن اؤزومه گلیرم:« هوشون- باشین هاردادی؟ عاغلین قورتولوب؟ بو قره او قره لره بنزه مز هاااااا» دئییرم. دونیا تقویمینین بیر ماییزین، وطنی تقویمین ۱۱ اردیبهشتین بیرلیکده بوش وئریرم. « بلکه ده وطنی تقویمین ۱۲ینجی گونون، معلیم گونونون قولاغین توتوب یازیلاریما گتیریم» دئییرم….
خیالیم دیش دورمور. معلیم لرین سندیکالارینین بیناسین آختاریر. خیالیمین قولاغیندان توتوب دئییرم: « هارا گئدیسن؟ سنی باشینا بوراخدیم آیاغین یئر آلدی؟! بیلمیسن اوزانان آیاغی سیندیرارلار؟!» ….
۹۲.۲.۹


text:
یهودیلیک
یهودی یهودیلیک یا یهودیلر (عربجه:الیهودی) (اینگیلیس دیلی:Jews یا دا Jewesh)(عبرانیجه:: יְהוּדִים یهودیم-ایسرائیلده جیهودیم) بیر اینانیش و بیر میلت آدی اورتا دوغو یئرینده تاپیلدیلار. باشقا آدلاری موسوی، کلیمی و عبرانی دیر. ابراهیمی دینلردن بیریدیر.
عبرانیلر یا بنی ایسرائیل بو اینانیشی دونیادا یایدیلار. کیتابلاری اسکی عهد یا تورات آدلانیر. بو اینانیش نئچه مذهبه صاحبدیر: اورتودوکس یهودیلر ، کابالا، کلیمی، آشوری و...
موسی پئیغمبر بو اینانیشین بیناسینی قویموشدور و بو اینانیش ابراهیمی دینلردن دیر. عبرانیلر یا بنی ایسرائیل، ایسرائیل یا همان یعقوب نسلی و اوغوللاری دیرلار. یعقوبون لقبی و آدی ایسرائیل اولاراق یازیلیب و اونون ائل-طایفاسی بنی ایسرائیل (ایسرائیل اوغوللاری) آدلانیر.
موسی تانری امری ایله بنی ایسرائیلی میصردن فیلیسطین یا همان کنعان اؤلکهسینه کؤچدوردو. اونلار بو اؤلکهده یاشاییردیلار و بیر چوخ شاهلاری اولموشدور. باشقا میلتلر بو اؤلکهنی ایشغال ائتدیکده عبرانیلرین چوخو باشقا یئرلره کؤچدولر.
قایناق
گؤرونتولر
- Yemenite Elder Blowing Shofat, February 1, 1949.jpg


text:
ییر شعر، بیر باخیش
کامیل قهرماناوغلو
(اوههه ühhə – ارشد نظری)
داها بو گونکو ائمپئریال تابوت
وال ایستریت فهلهسیله
ساوالانین اَتهیینده
لاله ورلی اَتهیینی
دالغالایان
سوبای قیزین
فرقینده دئییل.
۱۹ نومرهلی باش داشی
هر کیمسهیه یئتر!!
تویوقلارین یاس تویودو
حکیم ده خستهدیر
نئچه ۱۹ کئچیر
باغلی قاپیلارین
تورشا شیرین قاش قاباغیندان
هله بیزیم ۱۹ یاشلیلار
غئیرت دوُنوم دونگهسینده
قورخوسوز، آرخایین
دینج بیر دوداق دَیمه شعری
یاپماییبلار…
***
شعر یانی حرکت، حرکتین دونموش آخار دامارلارینی اویانیشا و قیزینماغا اوغراماقدیر. بو حرکتدن سبب اولور بوتون روحلار آچیسی اؤز کیملیگینی گؤستهرهرک، پئشهکار شاعر بو آچینی آچمادان آرتیق نئچه باغلی و داش دوگونلو آچیلارا پنجره وئرسین. هر بیر پراسئسده حرکت اولاراق باغیمسیزلیغینی هر نسنه ده بیلدیریب و داها آیدینلاشدیریر.
بعضن واخت اولور بیر رومان حرکتی بؤیوک بیر انقلاب یارالدارکن بوتون خالقی انقلابا چاغیریر. بلی بعضن ده واخت اولور بیر شعر یاتمیش میللتی اویانیشا دوغرو آپاریر.
کئچمیش انقلابلارا شاهید چوخلو شعرسل شوعارلارا راست گلمیشیک اوخورکن ده گؤرموشوک.
هاچان هونر و شعر روحو گؤیلره اوچاندا دوغا اوستو (متافیزیک) ایلاههلریده بو هونری آلقیشلاییب و شاعر ایچین بویالیبویالی(رنگارنگ) آپآیدین، یام یاشیلجاسینا یوللاردا گؤسترمیشدیر.
شعررر، تانریلاردان مقدس بیر “پای”دیر دئمیشلر و آرتیق شعرین باشلانغیجینی پریلر ایلهاملاییر شاعر ایچین (البتده بورادا یالنیز پئشهکار شاعرلردیر آماج).
منجه؛ شعر اگر گوجلو، و ایچایچه ایمگهلرله و.. باشلاناراق سونونا کیمی حرکتلی و بویالی سورولدو قاباغا و اؤنجوللویه رغمن بایراق قالدیردی گؤیلره، او اؤلمز و جانلی، روحلو بیر اثر اولا بیلر. اگر بئله یارانماسا و بوتون رایج یاراشیقلارا شاعر ال آپارماسا، یاری یولدا قالیب آخسایاجاقدیر آرتیق.
شاعر، پریشان آنلیقلار آزمانیدیر. بیر ساغالماز قورقونانین تاپدانمیش قاسناقیدیر. شاعر کلمهلر پادیشاهیدیر بوتون سؤزلریسؤزجوکلری پیجاقلاییب جرراحلیق ائدرکن، یئنی ایمگه کشف ائدیر. بو کشّافلیق همن حایاتدیر. پئشهکارلیقدیر و…
سئوگیلی شاعر ارشد بئی نظری جینابلاریندان بو شعری اوخویاراق نئچه اؤنملی واریانتلارا قارشی گلدیکده، نئچه بویالی اوخونوشا راست گلدیم.
دئدییم سایاق شعر چووووووخ گوجلو باشلاناراق، گوجلوجهسینه سونا چاتیر.
شعر اؤزونده اؤزللیکله دانیشیق سبکی(شعر گفتار) داشییارکن شاعرین اثرینه باغلی آماجینی یئترینجه اؤنلشدیریر. بو یؤن و سبک آرتیق آذربایجان ادبییاتیندا اؤزونه یئر آچمیشدیر.
شاعر، ائمپئریالی بلگه توتاراق و دونیاسینی آغیر دوشونومده آنلارایکن اعلا درجه ده آماجینی حرکته سالیر. البتده ائمپئریالیزمین ماهیتی باشقا میللتلرین و اؤلکهلرینین، تورپاقلارینین استثماری و استثمارلیغیدیر. هله بونو (یئنی ائمپئریالیزم) سایاق تانینان اقتصادی و مالیه آسیلیلیقلارینین قورونماسی یولایلا داوام ائتمیشدیر.
نهایتن ائمپئریالیست اولماق موطلق آنتییاتیریملیق* دئییل و اولاسیدا مومکون اولماز.
حقیقت بودورکی ایندیسه کئچمیشلره سایاق یاتیریم ظولمو و محوی نئچه میلیان اینسانلار حایاتینا تأثیر، بوراخمیشدیر و یئنه ده بوراخیر.
سئوگیلی شاعر شعرینده نئچه اهمیتلی کلمهلردن(ائمپئریال (imperialism)، وال ایستریت (Wall Street) ساوالان، ۱۹ عددی، و…) یاردیم آلیر و بونلاردان خیال چیزگیسینه جیزیق چکرکن توپلومسال ایرینلره و اینیلتیلیکلره مئیدان آچارکن آماجینا خولبوداق وئریر. شاعر بو کلمهلری عمومیلشدیررک دونیانین قاریشدیغی آغریلیق و آجیلیقلارلا ال با یاخادیر. و ۱۹ عدیندن آماج “Covid 19” اون دوققوز کووید ویروسونا استناد ائدرک دونیانین حیات داواملیغی چوووخ چتین اولاجاق بیر سو قصدله اوزلشدیینی ایفاده ائتمک ایستهییر.
باشقا سؤزله دئیه بیلسم یعنی دؤولتلر و حکومتلر چیرکین وارلیقلارینی گوناهسیز اینسانلاری اؤلدورمکله و اؤزلرینی دیگر حکومتلردن اوستون گؤسترمکله، بیربیرلرینی باسیبباسدیرماق ایچین اؤلومجول بیر ویروسو آرایا سالدیلار. بو طریق ایله آرتیقجاسینا سوچسوز اینسانلاری شورانلیق سوسوزلوغو یاغیشی سوران کیمی آلیب، و اؤزونده تورپاقلاییر.
محتوا یؤنهتیسیندن بو شعردن اساس مقصد همن اوسته سادیلادیغیم اؤنملى کلمهلره و استفاده اولونموش دیگر سؤزلره دایاناراق، ایمپئریالار اؤزونو دونیادا دیگر دؤولت یوخسا دؤولتلره اوستون توتاراق و باشقا اؤلکهلرین اقتصادیاتلارینی آشا بیلمهدیکلری ایچین بو ویروسو دونیایا یاییندیردیلار .
نئجه کی شاعر : “غئیرت دؤنوم دونگهسینده / قورخوسوز، آرخایین…” دئییر؛ بو ویروسون تهلوکهلریندن قورخمایاراق چوخدا آلچاقجاسینا باشلارینی دیک توتاراق آرخایینجاسینا اوتوروب و اینسانلارین گوناهسیز اؤلومونه باخیرلار…
شاعر، شعرین باشلیغیندا اؤسگوررکن (اؤههه) ، ان یوکسک درجهده یئنه بیر یئرده دئییر: ( ۱۹ نومرهلی باش داشی/
هر کیمسه-یه یئتر…) یعنی بو اؤلومجول ویروسو نه جاوان”گنج”، و نهده یاشلی آهیل اولدوغونو تانیمادان، سؤیلهمک ایستهییر. و هامینی قارانلیق داماغینا چکیب و محو اولماغینا آپاریر. و شاعر هامینی “حکیمی، خستهنی و عومومیتله توپلومسالی” هر بیر ندن زارینجی و خسته گؤررکن، شعرینی قاشقاباقلی و بیر نوع اعتیراض هاراییایلا اؤنلشدیریر .
سایین دوکتور ارشد نظری آذربایجانین ایسترایستمز تورک ادبییاتیندا سرت و سیلینمز ایز قویوجو شاعرلریندن بیریسی حسابا گلیر. شعرررر، عومومییتله آخارلی، آنلاملی و تپهدندیرناغینا دک ساده دیللی و تامام ایله بوتون قاوراییش باخیمیندان ساده و صمیمیدیر و عئینی حالدا درین بیر آنلاییشا مالیک بیر اثرررر تانینیر.
آرتیق قئید ائیتمهلییم سایین شاعریمیز دوقتور ارشد نظری بیدن بوندان اوول اوخومالی و درین تفککورلو بیر شعر توپلوسونون( چکمهلی هاوا) عنوانلی، شاهیدی اولموشوق.
سئویملی ارشد بی بیزیم تاریخ و تورک دیلی، آذربایجان ادبییاتیمیزدا ان بیلیکلی و یوکسک ساوادا مالیک اولاراق، قالارغی بیر دوشونجه صاحیبلی شاعریمیزدیر.
بو شاعریمیزه آللاهدان ساغلاملیق و یئپیئنی باشاریلار و باهار بویالی اوغورلار آرزومدور.
آذر آیینین اوچو – ۱۳۹۹


text:
`محافظه کار پارتی` نتیجهلر
خبرلر [69]
- اردوغان: هامیدان آیریشدیق
- یونانیستانین تورکیه سولارینا ایتهلهدیگی قاچقینلار قورتاریلیب
- آسوشیتدپرس:"جو بایدن پرزیدنت سئچکیلرینده غالیب گلیب"
- عمر چلیک: "اصل گوناهکارلار ائرمنیستانی دستکلهینلردیر"
- جمهور باشقانی اردوغان ماکرونا رئاکسیا وئریب
- مشهور ایتالیالی بسته کار انیو موریکونه وفات ائدیب
- عمر چلیک:"ماکرون اؤلکهسینین وضعیتیله اوزلشمهلیدیر"
- تونیسده پرزیدنتلیک سئچیمی ایکینجی تورا قالدی
- بوریس جانسون اینگیلترهنین یئنی باش ناظیری اولدو
- بؤیوک بریتانیا-دا بیر ناظیر داها ایستعفا وئردی
- تورکییه بؤیوک میللت مجلیسیندن اورتاق تپکی
- جمهور باشقانی اردوغان امام اوغلونو تبریک ائتدی
- ترامپ، گؤچمنلرین گؤندریلمهسی
- تورکیه ایله کانادا آراسیندا موقاویله ایمضالاندی
- باش ناظیر ترزا می پارتی صدرلیگیندن ایستعفا وئریب
- اینگیلیستاندا ایقتیدارداکی پارتی، آوروپا پارلامنتی سئچیملرینده مغلوبیته اوغرادی
- اوسترالیاداکی سئچیملرده ایقتیدار دییشمهدی
- بوریس جانسون محافظه کارلار پارتیسینین صدری وظیفهسینه نامیزد اولاجاق
- یانلیش پارتییه سس وئرهن شخص بارماغینی کسدی
- ایسرایل-ده ساغ پارتی لر نتانیاهونو دستکلهدیلر


text:
ای مقدس مسکنیم، ای شانلی آذربایجان!
بیز سنینله فخر قیللیق یئر اوزونده هر زامان.
قوی وار اولسون ای وطن، اصلان صفت اوغلانلارین!
اؤپسون آلنیندان آنا! اونلار سنین، سن اونلارین.
***
هر زامانکی باخیرام باشینا قار وار گؤرورم
اوغلو اؤلموش آنا تک گؤزلرین آغلار گؤرورم
هر طرفدن چکیلیب سینهوه داغلار گؤرورم
آی آلان اوستونو غم چیسگینی، هر یانی دومان
آی یاغان باشینا غملر اودو، یاسلی ساوالان
گؤرموشوک یازدا کؤچکلرده چیچکلر آچیلار
هر طرفدن چیمنین سینهسینه گول ساچیلار
ماهنیلار قوشماغا باشلار یئنهده قوشماچیلار
یاز گلیب گئتدی یئنه گولمهدین اوچ آیدا بیر آن
آی یاغان باشینا غملر اودو، یاسلی ساوالان
قرنیلر کئچدی سنین گولمهدی بیر لحظه اوزون
قانلی یاش تؤکدو سارالمیش اوزونه یاشلی گؤزون
غصّهدن دؤندو قارانلیق گئجه اولدو گونوزون
نه سوران حالینی اولدو نه وئرن جیسمیوه جان
آی یاغان باشینا غملر اودو، یاسلی ساوالان
آند وئررم سنی او قانه بلنمیش داشیوا
گئجه-گوندوز او گؤزوندن تؤکولن قان باشیوا
اورهگین دردینی بیلدیر او سهند قارداشیوا
سنی وارلیق، سنی تانری، سنی بو آه و فغان
آی یاغان باشینا غملر اودو، یاسلی ساوالان
سالارام یادیما بیر لحظه او کئچمیشلریوی
تؤکولن سنگ جفائیله او دور دیشلریوی
ایزلرم بیر بیر او حئیرت یارادان ایشلریوی
هامیدان من سنین احوالینا آرتیق نیگران
آی یاغان باشینا غملر اودو، یاسلی ساوالان
ساکیت اول، آغلاما قوی بیرجه چکیلسین بو دومان
گون چیخیب ظولمتی بیر یوللوقا قووسون بورادان
نبی گلسین، بوز آت اولسون یئنه داغلار آتیلان
هجرین بلکه ییغیلسین گؤزو یولدان، آناجان
آی یاغان باشینا غملر اودو، یاسلی ساوالان
سؤندوره بیلمهدی گؤز یاشین اورهکدن اودووی
چاغیریم قوی کؤمک ائتسین سنه اؤز اؤولادیوی
افتخاریله بوگون ذیکر ائدهءرم پاک آدیوی
مرد اوغوللار بئجریب خلقه وئرن شؤهرت و شأن
آی یاغان باشینا غملر اودو، یاسلی ساوالان
بابکین گئتدیسه بوش قالمادی آمما قوجاغین
دولودور مین ائله اوغلانلاریلا هر بوجاغین
نه قدهر یئل اسه طوفان قوپا سؤنمز اوجاغین
ای بلالر سپری، خالقا یامان گونده آمان
آی یاغان باشینا غملر اودو، یاسلی ساوالان
چنلی بئلده دلیلر قوی یئنه قورسون بوساطی
قوچ کوراوغلو یئنه جولانه گتیرسین قیر آتی
هئچ زامان اصلین ایتیرمز او کی دوزگوندو ذاتی
آند اولا آدیوا، آی گؤزلری آغلار یاشی قان
آی یاغان باشینا غملر اودو، یاسلی ساوالان
سن دؤیوشلرده بیر آسلان کیمی دوردون آیاغا
اوخ آتیلدیقجا بیزه سینهنی وئردین قاباغا
غم یئمکدن داها جانیم یئتیشبدیر دوداغا
نه یامان گونلره گؤر قالدی بو احساسلی بالان
آی یاغان باشینا غملر اودو، یاسلی ساوالان
بابالاردان بیزه قالمیش بو مثل هاممی بیلیر
سو گلن آرخا دئییبلر یئنه بیرگون سو گلر
فلکین داش اورگین آه اوخو آخیردا دلر
“بارز” اوغلوندا یئتر سئودیگی یاره او زامان
آی یاغان باشینا غملر اودو، یاسلی ساوالان


text:
اورمو گولی ایللر بویی آغلادی
آغلاییب آخیر اوره گین داغلادی
ایندیسه هیجرینده یانان دالغادی
اورمو گولی گوز یاشیوا نه گلدی؟
بوجور یاشدا گور باشیوا نه گلدی !
اورمو گولی داده یئتن یوخدی یوخ
غم سوزونه قولاخ وئره ن یوخدی یوخ
آغلار گوزون یاشین سیله ن یوخدی یوخ
چه ن چکیلیب گوز قاشیوا نه گلدی !
بوجور یاشدا گور باشیوا نه گلدی !
اورمو گولی چایلارینی دانلاماز
سوز دمه یه خوروز کیمی بانلاماز
ساکیت یاتیب دردین ئوزگه آنلاماز
چای دا اولان سیر داشیوا نه گلدی؟
بوجور یاشدا گور باشیوا نه گلدی !
اورمو گولی سن دا کمک سسله مه
اوزاخ، یوخون چایدان مدد ایسته مه
سن اونلارین باتان یئرین ایزله مه
آرخا دوران یولداشیوا نه گلدی؟
بوجور یاشدا گور باشیوا نه گلدی !
اورمو گولون دادینه یئت سن آراز
اوزاخدی یول آمما کی گئت سن آراز
گل بو گوله بیر یاردیم ائد سن آراز
آراز چایی گور قارشیوا نه گلدی !
بوجور یاشدا گور باشیوا نه گلدی !
شعر: امید الهامی علمداری
105


text:
ادبیاتدا اساس مسأله، مسأله یاراتماقدیر
محمد نوری
ادبیاتین، اؤزللیکله پوئزیانین دونیا سویهسینده گئنیشلنمهسی، اونون بیر باشا داخیلیندهکی موعاصیر مؤوضوعلاری، سسلری، خاراکتئرلری مسألهیه چئویرن چاباسیدیر. اؤنجهلیکله بونو آرتیرمالییام کی، پوئزیامیزدا کیلاسیک دؤور و اوندان اؤته شیفاهی ادبیات دؤنهمیندهکی شاعیرلریمیز، عاشیقلاریمیز، فولکولورموز و سایر رنگبهرنگ قالیبلرله، او جوملهدن؛ گرایلیدا، چارپارادا، قوشمادا، یارادیجیلیقلاریندا اؤزلرینی تام شکیلده دئمهسم ده، بیر چوخ مقاملاردا ثبوتا یئتیریبلر. بونا باخمایاراق قئید ائتدیییم همن دؤوره ادبیات تاریخینده چوخ زامان صرف ائدیلمیش و دانمایاراق دا ایچینده چوخ بؤیوک و دیرلی شاعیرلریمیزین وارلیغی، یاراتدیقلاری بدیعی اثرلرله بو گون بیزلره کئچمیش ادبیاتیمیزی اؤیمهیی بخش ائتمیشدیر.
آمما ادبیاتدا اساس مسأله، مسأله یاراتماقدیر. کیلاسیک شاعیرلریمیز او جوملهدن: فضولی، نباتی، و سایر، و بونلاردان اؤنجه ده نسیمی اؤز عصرینین، سوسیال حیاتینین، یاشادیغی دؤنهمین و داخیل اولدوغو مکتبین، مسألهلرینی دیرچلدهرک، تاریخ گؤزگوسو قارشیسیندا هله ده ائلئشتیریلیر، ائله کی آذربایجان کیلاسیک پوئزیاسینین زیروسینده قوجامان بیر داغ کیمی اونلارا یاسلانماق اولار.
قئید ائتدییم کیمی ادبیاتدا اساس «مسأله»دیر. چاغداش پوئزیامیزا گلدیکده، نئچه سورغو ایشارهسی ایله قارشیلاشیریق؛ عمومی شکیلده بو سورغولارا یانیت وئریلمهمهسی شاعیرلرین تکجه زامان ایچیندهکی عمومی سوروملولوقدان قاچیشی دئییل، اوسته گل اونلارین پوئزیا آخیشلاریندان بیر او قدر ده اوزاق اولمالارینی بلیرلهییر.
۱-) ایندیکی عصریمیزین مسألهسی نهقدر چاغداش شاعیرلریمیزین مسألهسینه چئوریلیبدیر؟
۲-) هانسی دیل، کولتور، فلسفه و ایستئتیکا ایله موعاصیر پوئزیامیزین (هم کیلاسیک هم سربست فورمادا) قارشیسینا چیخمیشیق؟
گؤردویونوز کیمی، کیلاسیک، سربست و یا باشقا ادبی قالیبلر سؤز قونوسو دئییل؛ اساس متنین ایچدنلییینی ائحتیوا ائدن و اونو ایندیکی زامانلا گوندم مسألهسینه چئویردییی چابادیر. هانسی مسألهلره و اونلارا نئجه یاناشما طرزیدیر.
معاصیر زاماندا، اجتماعی – سیاسی سوروملولوقلار، جانلی دیسکورسلارین اوخونوشونا اویغون اولاراق، زامان خطی ایله دییشدییینده، شاعیرلریمیز نهقدر چئویک و اسنک(انعطافلی) داورانیرلار؟ سوروملولوقلارینین قارشیسیندا هانسی ادبی، شعر و یاخود اجتماعی آخینی یارادا بیلیبلر؟ تأسوفله بو گون، موعاصیر پوئزیامیزدان چوخ نمونهلر سایا بیلریک کی کئچمیشله عینی فضا، عینی طرز، عینی دیل و عینی آب-و هاوا سایاغی، دونوخموش و استابیل وضعیتی گؤسترمکدهدیرلر. گویا کی بو شاعیرلری اسکی دؤوردن گؤتوروب بیر باشا موعاصیر چاغا گتیریبسن!
یئنه خاطیرلادیرام، کئچمیش ادبیات، اؤزللیکله کیلاسیک پوئزیامیز، بوتون تمللی، یئرلی و یئترلی قورولوشوق سجییهلری ایله، ایچینده آخان پوئزیانین ایرماقجا آخیمینی قبول ائدرک اونلارین نهقدر دیرلی اولدوقلارینی بیر داها وورغولاماق ایستهییرم. لاکین کئچمیش شعریمیزین تعریفه لاییق اولونماسی او دئمک دئییل کی بو گونکو چاتیشمامازلیقلاری دا اونلارین چییناغینا یوکلهیک. منجه اصیل مقصدیمیز کئچمیش دئییل، گلهجهیه اؤز یاشادیغیمیز دؤورون، سسین، سوروملولوقلارین، محصولون و عینی حالدا اجتماعی روایتلرین آپاریب چیخارماق دئیه دوشونورم.
تأسوفله پوئزیامیزدا بئله بیر سیتواسییا(وضعیت) ایله قارشیلاشیریق کی بعضا شاعیرلر کئچمیش ادبیاتی آیاق اوسته ساخلادیقلارینی سانیرلار؛ حال بو کی بونلاردان اؤنجه ده و سونرا دا ادبیات، تاریخی دؤنملرینی، دؤنگهلرینی عکس ائتدیرن ائلئمتلرله، کئچمیش دؤوردهکی بوتون مسألهلری قاورادیغی اوچون قالارغیلاندیریلیر.
بوگون چاغداش شعریمیز قالیبدن کنار، تئخنیکا باخیمیدان گئریده قالیمش طرزله، اوزلشمه باش وئردییینی گؤروروک، حال بو کی بیر چوخ شعرلریمیز مجرد توصیف اوزرینده کانسئپتلرین قوراشدیریرلار. او سبب دن هله ده نئچه یوز ایل بوندان اؤنجهنین سئنتیمئنتاللیغین(حددیندن آرتیق نازیک اورکلیلیک)، سئمانتیک باخیمیندان پوئزیامیزا داخیل اولونماسینی بلیرتیر.
سوندا بونو قئید ائتمهیی لازیم بیلیرم؛ البته موعاصیر چاغدا فئنومئن شاعیرلریمیز واردیر کی تابولاری سیندیرماقلا، شعری گئریده قالمیش حالدان چیخاریب، چیینلرینده داشیییب، موعاصیر مسألهلره بولاشدیریبلار و جسارتله یئنی بیر اینتئنسیو(گوجلو) خاراکتئر یاراتماغا چابا گؤستریرلر.


text:
======================================================================================
زائور اوستاج
"علیش و آننا"
(پوئما)
بیلدییینیز کیمی ایکی مین ایرمی ایکی(2022)جی ایلده,علیش به ی؛که ره م لی نین(اونو اروپا دا آلیس کیمی تانیانلار)آنادان اولماسی نین یئئدی یوز(700)ایلی تامام اولور. پوئما گؤرکه م لی معمار شاماخی لی علیش به ی سوبحان اوغلو؛که ره م لی- شیروانی نین؛آنادان اولماسی نین 700 ایل لی یی موناسیبه تیله قه له مه آلینمیشدیر.
2018/06/07(19:00) باکی
شوکرانلیق
سلام اولسون سه نه ای گؤزه ل اینسان؛
مین شوکور حاققاکی؛حاققاچاتمیسان.
حه له گؤرونمه ییب؛اولسون بئله حال؛
بیر کیتاب اوخویان گؤره قئیل وقال.
بوتون عورفان اهلی بو رای ده یئک دیل؛
کیتاب سایه سینده؛زه ن گین له شیر دیل.
شوکور یارالدانا قیلیبدیر ایمکان؛
بئله بیر گؤروشو ائدیپ آرماغان.
هر یئنی فورصه تی مه نه وئره ن ده؛
ایلکین شوکرو ثنابیتیر دیلیمده.
لینده ن توتدوغون بیر ییغین کاغیذ؛
کیتاب اولاجاقدیر دیندیکجه آغیز.
قوتلو یارانیشین اشرفی اینسان؛
عالی اولدوغونو خاطیرلا هر آن.
آند گه ل دی قه له مه؛قه له م توتانا؛
قه فیل له ر اویانا بلکه اوتانا.
وخوماق اؤیره تدی ؛یازماق اؤیره تدی؛
قوروجا تاختادان بیر دیل اوره تدی.
کاغیذی موقه دده س بیلمیشیک هر واخت.
اوستونده جانلی سؤزیاشاییر حیات.
شوکور بو نعمه ته شوکورقیسمه ته.
ایسده ره م بوپایدان هامییا یئته.
شوکوریارالدانا نئچه کی ساغام؛
اونون ساراییندا سیزه قوناغام.
مه ن یازیم بولاقلارسوزولسون گؤله؛
میرواری کلمه له ر دوزولسون دیله.
مین شوکورحاققا کی دیل وئریب بیزه؛
سیزین له گؤروشه یول وئریب بیزه...
توحید
اوجا یارالدانین تک اولدوغونا؛
نه باده قه ل بینده شوبهه اویانا.
چون اگر اولسایدی خیلاف قئیریسی؛
بونو آنلایاردی موطله ق بیریسی..
گونه شین ساعتی آیین ساعتی؛
چوخ دقیق دؤنده ریر؛توم کایناتی.
ائله قورولوب کی؛نیظام محوری؛
گئجه ی له ؛ گوندوزون سهو دوشمه ز یئری.
ذرره ده ن ان بؤیوک اولدوزا قه ده ر؛
بیر؛؛اول؛؛-آ باغلیسا؛اوندا نه که ده ر...
حمد اولسون آللاها تانیریق اونو؛
هر کلمه باشیندا آنیریق اونو.
تک دیر احتیاج سیز؛بیز اونا ؛ باغلی؛
بونجا درک ائیله یه ر اینسانین عاغلی...
عدل
شوکور یارالدانین عه داله تینه؛
اوعادیل آللاهین مه ر حه مه تینه.
ائله بؤلوشدوروب ائله پایلاییب ؛
هامی قیسمه تینده ن چوخ راضی قالیب.
دویورامایچینی شوبهه گه میریر؛
خه یالین هارداسا ناراضی گه زیر
گه ل تامام صه میمی اولاق بوآرا؛
عاغلیندان راضیدیر هر بیر آوار
عاغلی ائله بؤلوب وئریب یارالدان؛
هئچ کیم اؤز عاغلیندان دئییل بدگومان.
یلاهی حیکمه تین قودره تینه باخ؛
عاغیلدان کم له رده دئییلمیش آحماق.
عاریف ایشاره ت ده ن آنلار حیکمه تی؛
هئچ کیم بو خوصوصدا یئمه ز مؤحنه تی…
نبوت
سلام اولسون سه نه ای حاققین سه سی .
جلال صاحیبینین سئچکین بنده سی.
محمد مصطفی (ص.ه)حاققین نبی سی,
بوتون کائناتین سون ائفئندیسی.
حاققین یئراوزونه موژده سی آندی,
حاققین یئر اوزونده قوشا قانادی.
سلام اولسون سه نه کیتاب صاحیبی,
سلام اولسون سه نه سونون جو نبی
قورآن - کریمی بیزه گه تیره ن,
حاققین کلامینی بیزه یئتیره ن,
خاتم الانبیا حکم ائدیبدی حاق
حؤکوم صاحیبینه مخصوص حؤکوم حاق.
سلام یئر اوزونون ایشیغی نورو,
ای حؤکوم صاحیبی بو نورو قورو.
امامت
نبوت اودوندان نورآلان ایشیق,
آتادان بابادان بئله دویموشوق.
رسولون دیزینین دیبینده ن چیخان
, چئشمه دیر هئچ کیمه گه ل مه ییب زیان...
نومونه اولوبدور جومله جاهانا,
البته عاییددیر عاریف اولانا.
امامت جیغیردیرحاققا آپاریر,
البت, قایناغینی حاققیمدان آلیر…
ده میـری ده میـرچی اوغلو بیله ن تک,
بو علمی,ان دوغرو یولدان اؤیره نه ک.
ایسته مه م بو یولـدا چاشقین لیق اولا,
اینجه جیک بیــر فیـدان ناحاقدان ســولا.
علمین شه هه رینین تک دیر قاپیســی,
بو ایشین بئله دیـر ته مه ل, یاپیســی...
سلام اولسون سه نه ای اهل بیت,
آللاهیــم بو یـولـو ,داهـا روان ائت…
معاد
معلم وئردی یی ده رسی سوران تک,
البته ایمتاحان گونو گه له جک.
سانما کائناتین یوخدو صاحیبی؛
بوشونا گه ل مه ییب بو قه ده ر نبی...
حه له کی دعوت وار آچیقدیر قاپین,
ده رک ائیله دونیانی آللاها تاپین.
حقیقی علم ده ن بیر داملا دادان,
هئچ زامان دؤنمه ییب بو دوغرو یولدان.
بو یولون مه ن سه بی ائله مه ن به یی,
بوردا که سیلیبدیر علمین گؤبه یی...
حاق ایله باطیلین مایاسی عئینی.
ایکی یه بؤلونموش سونو...
قضا و قه ده ری قیلما بهانه,
فاعیلی موختار تک گه ل دین جهانه...
ناماز
ناماز فرض عمل دیر,بیزه فایدالی؛
ده سته ماز واجیبدیر, موطله ق اولمالی .
ناماز به ن زه دیلیب ائومیزده چایا,
گه ره ک دیر بئش که ره گیــره ک بو ســویا...
روحوموز آرینسین پاک اولسون بدن,
تکبیــرده ال له ری آسمایاق گؤیده ن.
غوسلو, آب ده س تی ,تام عمل له ری,
مات قویوب دونیــادا توم عالیم له ری.
هئچ نه اسکیک دئییل, یوخ بیــرجه آرتیق,
نامازدان حه یاتین ده رسین آلاریق.
ایمکان ائت خرج له مه بوشا زامانــی,
حه یات ائله زامان زامانین آنــی.
چالیش کی اؤتورمه بیـرجه آذانی.
آج قویما نه روحو نه ده اعضانی.
اوروج
اوروج بیر امردیر حق - تعالادان,
اینسانی قورویار,مین جور به لادان.
ائله کی یئتیشدی شاه - رمضان,
گه ره ک دیر نه ف سینی دوشاقلایاسان...
جیسمینی ؛ روحونو؛ سه فه ر به ر ائیله,
آغزینی گؤزونو پرهیزگار ائیله...
دیلینده ن چیخماسین فیتنه یا کوفور,
چئهره نی ساریسین خوش نیت ذیکیر…
زکات
اگر ایسده ییــرسن روزی - برکت,
گه ره ک کی واختیندا وئریله زکات.
بیلیره م بورادا قاچدی دوداغین,
دوشوندون کی شاعیر چیخارتدی آغین...
آنجاق تام صمیمی گه ل مه نه اینان,
کیمسه یه فایدا یوخ زکات سیز مالدان...
سه ن وئردین,وئرمه دین,چیخاجاق او مال,
اؤزون الین له وئر,ثاوابینی آل...
خمس
زکاتلا مالینی قورویان اینسان,
خمس ایله جانینی قورومالیسان.
زکات مالا, پاک لیق گه تیردی یی تک,
خمس ده جانینی حیفظ ائیله یه جک...
سونرا لقمان طبیب گه زمه سین دئیه,
لازیم دی هئچ کیمسه خومسو یئمه یه...
حج
هاچانسا عیبره ته دویسان احتیاج,
ایلاهی امر وار - یولون اولسون حاج...
دونیانین مرکزین زیارت ائیله,
کؤنول سارایینی عمارت ائیله.
زمزم چئشمه سینده یویولسون ئوزون,
معاد صحنه سینه آلیش سین گؤزون…
جهاد
جهادبیزیمله دیر داندان غوروبا,
چوخونون دیلینده بیتیب دی "طوبی ".
یارالدان درس وئره ر اینسان اوغلونا,
مین رحمت دیله یه ک آغا اوغلونا...
روحو نئچه که ره اولوب قوناغی,
ائدیم ائتمه ییمله دولوب اوتاغی...
بو بیر نومونه دی هامیمیز بئله,
جهاد قاداغادیر نه ف سه,دیله...
جهاد ائشیده ن تک,غوغا دوشونه ن,
جهاددا اؤزونله دؤیوشمه لی سن...
امر به معروف
شوکور یارالدانا,سه ن حیکمه ته باخ,
خئیر عمل له ره داییم توت چیراق.
واجیب بویورولوب هر موسه ل مانا,
گه ره ک دی خئیره وسیله اولا.
یاخشیلیق الینده ن گه ل میرسه اگر,
پیسلیقده ائله مه باشینا گه له ر...
فقط بو واجیبدیر گه ره ک بیله سن,
خئییره چاغیریب , دعوت ائده سن.
بو واجیب عمل دیر گه ره ک دیر بیله ک,
خئییره چاغیراق,خئییر اؤیره ده ک...
نهی از منکر
ویجدانین یئرینی اعضادا گه زه ن,
حاققا اینانانین اومیدین اوزه ن,
بو واجیب عملی اونوتما هئچ واخت,
ابدی دئییلدیر هئچ بیر تاج و تاخت...
اؤزونو مسلمان تانیدان که سین,
گه ره ک دیر یانیندا پیسلیک اولماسین.
پیس ایشده ن چه کین سین,هم چه کیندیرسین,
بونو بیله ن یوخسا قوی بئله بیلسین...
یولدان اؤته نی ده قورویون شه رده ن,
اؤزونوز حاقدادا دوشونون هر ده ن...
تولی
آللاهین دوستلاری دوستون اولمالی,
ایلک اول آللاهین دوستلارین تانی.
جلال صاحیبینه شریک قوشمایان,
نبی یه,ایماما شک سیز اینانان,
موس لیمی موس لیمین قارداشی بیله ن,
موباره ک ایسلامین یولویلا گئده ن...
اوتوروب -دوردوغون اولسا بو شخص له ر,
کیمسه یه توخونماز سه ن ده ن ؛بیر خطر.
چئوره ن ده دوستلارین دینسه علمده ن,
هر دم دورر تؤکولسه اگر دیلینده ن,
نه خوش حالیمیزا به خ ته وه ریک بیــز,
آللاهین دوستلارین دوست سئچه ریک بیــز…
تبری
جلال صاحیبینه شریک قوشانلار,
اونون دوستلارینا پیس یاناشانلار,
اندازه نی پوزوب حه ددین آشانلار,
یئرسیز کؤروک له نیب , جوشوب داشانلار,
بئله آداملاردان, اوزاق ,دولان گه ز,
حدسیزده ن کیمسه یه,بیر خئییر گه ل مه ز...
بو حاققین امریدیر, قارشی گه ل مه ریک,
آللاهین دوشمه نین دوشمه ن بیله ریک.
مناجات
شوکورده ن گوج آلیب سؤزوم صؤحبه تیم,
سه ن ده ن گیزلی دئییل شک سیز نیی یه تیم.
قلب له رده اولانی,گؤروب,بیله رسن,
کیمه نه لازیمدی اونو,وئره رسن.
یازار آنجاق یازار دئمیشه م هر دم,
قه له مه آند ایچه ن اوجا یارالدان,
موناجاتا چیخیب بو, قه له م توتان...
ال له ریم گؤیده دیر,دیلیم دوعادا,
دوعا ائیله ییره م قوهوما یادا...
شاماخی تورپاغی قه دیم ده ن قه دیم,
خاقنیسی مه نیم نه سیمی مه نیم...
باشقا بیر دوهانی گه زیره م بوردا,
تاریخین که له فین چؤزوره م بوردا,
اوستونده دوردوغوم بو,
کهنه کؤرپو یوز ایل له ر اووه له آتاجاق تؤرپو...
یازدا گه ل میشه م قیشدادا بورا,
ایچیمده بیر اوجاق مؤحتاجدیر قورا.
هر شئی چین-چین دوروب روحون ره فینده,
کلمه له ر سیرایا دوروب دیلیمده...
بیـرطورلو"بیسم ایللاه" ائده بیلمیره م,
یئددی یوز اقده مه گئده بیلمیره م...
روحوما قاناد وئر عادیل آللاهیم,
بـر که ره او گونه گئدیم قاییدیم...
بو کهنه کؤرپونون داشی دانیش سین.
دوز یئددی عصردیر شاهیدیک ائده ن,
بو کؤرپو بیـر نامه وئرسین هیمینده ن...
ای بوتون گیزلینده ن آگاه آللاهیم,
داغلاری داشلاری یاندیریب آهیم.
خئییره یوزولو نیشان وئر مه نه,
شوبهه سیز به ل لیدیر هامیسی سه نه...
نه هاردا ,کیمیندیر تک بیله ن سه ن سن...
کیمه نه لازیمدیر اونو وئره ر سن...
اوصولی التماس
سه ن ده ن ایسته میره م نه شؤه ره ت, نه شأن.
سه ن ده ن ایسته میره م بئش گونلوک آد - سان.
وار دؤوله ت, سارایلار دئییل شاکه ریم,
اؤز الیم آیاغیم اولسون نووکه ریم...
نیی یه تیم به ل لیدیر ایسته ییم دقیق,
اوستاج هئچ ایسته مه ز نه آلتون, عقیق...
موص ته فا اوغلونون ایسته یی ,تک دیر,
زائورون آرزوسو دقیق دیر یئک دیر...
نوروندان روحوما چیله بیـر مه رره,
ایی نه نین ییلدیزی اولسون پنجره.
زه رینده ن ذه رره جیک دوشسون قلب ایمه,
آیدین لیق , فه راح لیق وئرسین عقل ایمه.
ارمه ک ایسته ییره م همین گونله ره,
وارماق ایسته ییره م اوزاق دون له ره...
علمین قاپیلارین ئوزوموزه آچ,
او گول لو باغچاندان بیـر آز عه طیر ساچ.
روحوموز مست اولسون, اولسادا آن لیق,
دیلی ته ر ک ائتمه سین بیـر آن شوکران لیق.
ده ده م قورقود
سینه م ده قوپوزوم یوخدو,نئیله ییم,
سیمله ره توخونوب, مدد اوماردیم...
ده ده م قورقود روحو,کؤمه ک اول مه نه,
قوپوزون نامینا, سازین خه ط رینه...
بیـرخیشما تورپاغین داشین خه ط رینه,
یانمایان قورونون , یاشین خه ط رینه...
ارله ره آد وئریب,سان سایلامیسان,
بویلارا یول وئریب بوی بویلامیسان...
کامانین خه ط رینه, اوخون خه ط رینه,
اصلینده, وار اولان یوخون خه ط رینه,
بیـر اومید چیراغی یاندیر بو آخشام,
مه له ک له ر بیلیر کی, خئیلی بیهوشام...
بیلیره م او یولچواوباندان کئچیب,
بلکه مزار باشی قوناغین اولوب...
بیلیره م صؤح به تین اولوب اونولا,
نه یی بؤلوشموسوز, بؤلوش مه نیم له...
شاه اسماعیلا رحمت
روحونا مین رحمت شئیخ اوغلو شاهیم ...
سینه می داغلاییـر کؤکسومده آهیم...
نه قه ده ر , چه ک سه ک ده , عذاب , اذیت,
سؤزسوز, بیر گون دوغار, شمسی - فضیلت.
پارام پارچا اولوب تورکمن ائل له ری,
مین شوکور یاشاییـر یئنه دیل له ری...
هر ده فه رحمت له , آنیریق سیزی,
دویدوقجا شیپ شیرین اؤز دیلیمیزی...
قوردوغون سلطنت بو گونده یاشار,
کؤنول انگل بیلمه ز, سه رحه دی آشار...
کرکوک ده بیـر عسگر قارداش دئییرسه,
پاکستان پاشاسی سیرداش دئییرسه,
بونون ته مه لینده سه نین الین وار,
عاریف له ر آدینی رحمت له آنار...
اجدادی آنماق
اوستاجلیام الیم عرش اعلادا,
بو نه سیته م ,میل له تیم نه به لادا؟
تا شامدان سیواسا اویلاغیم اولوب,
قاراداغ ؛قاراباغ اویماغیم اولوب...
آرازا هئچ مه حه ل قویماییب اونلار,
اردبیل ؛ ایروان یول سوروب اونلار...
قارقارین یاتاغی اولوب یورد یئری,
اجدادین اوتاغی اولوب قورد یئـری...
قوتلو اجدادلارین اؤولادی ییق بیـز,
دونیانین دؤرد یانی اولوب ائویمیز...
ایندی یورد یئـرینین داشی آغلاییر...
گؤزسوز قورد پیریمین باشی آغلاییـر...
ای قوتلو اجدادین,قوتلو اؤولادی,
گه ره ک قورویاسان بو شانلی آدی...
حورریی یه ت
مین شوکور حریت اوجاقیمیز وار,
کؤلگه لیک بیـر فیـدان آغاجیمیـزوار...
ای اوجا یارالدان سه ن قورو بیـزی,
داییم , قاییم ائیله حورر ائلیمیزی.
بینه چادیرلاری داش اتاق ائیله,
اؤزون بو اولوسو؛مین بوداق ائیله...
نه قه ده ر خالقلار وار یوخ بیـر مه ته سی,
چوخونون دیلی یوخ کلمه اؤته سی...
بیـزیم سؤی که نه جه ک دایاغیمیـز وار,
حه له یول آلاجاق,اویلاغیمیـز وار...
نسیمی نی آنماق
گه زدیکجه شه هه ری,مست اولور اینسان,
هر تینده دؤنگه ده , دویغولانیرسان...
آدی مامیرلی داش,یا پاسلی ده میر,
روحونو دینجه ل ده ن بیـر اومید وئریر.
بو شه ه رین هاواسین اودوب نسیمی,
مطلق بو مسجد ده اولوب نسیمی...
بو داشی دیواری گؤروب گؤزله ری,
یقین او گونبه زه هوپوب سؤزله ری...
روحونا مین رحمت یا سئییید علی ,
یول آچدین اوستاجا , اولمادی ده لی...
بو جومعه مه س جیدی قه دیم ده ن,قه دیم,
کیتابی یازیلی , سؤیله ییر الم...
اون ایکی یوز ایللیک قویوب آرخادا,
کیم له ر گه لیب -کئچیب هامی اورتادا...
اهل قلم
شاعیرله ر شه هه ری,طبیب له ر ائلی ,
یوردا چیراغ توتان اولاما الی...
نه قه ده ر عالیمی,صنعت کاری وار,
شاماخی همیشه اولوب ضیا دار...
افضل الدین خاقانیسی بیر دوها,
عمادالدین نسیمی ده ن یوخ داها,
سید عظیمی شیروانیدیر تک آنجاق,
کیم نه بیلیر, بیرده صابیر اولاجاق؟
عباس صحت, یا دا هادی بو یئـرده,
کؤنول له رین فاتح ایدیر زیروه ده...
قصه ای – کتاب
گؤرک لو نبی خاتم اینین(ص.ا.)عشق اینه,
اهل-بیت, ده ده م قورقود عشق اینه,
شاه اسماعیل ختائی نین عشق اینه,
آزادلیغین نسیمی نین عشق اینه,
بو تورپاغین علما نین عشق اینه ,
سازین- سؤزون, قه له م - کاغیذ عشق اینه,
یارالدانیم جیغیر آچدی ,یول آچدی,
آرزو توتان قؤنچه له ریم گول آچدی.
مهربان آللاهین عزیز آدیلا,
صؤح به ته باشلادیم سؤز مورادیلا.
دوققوز مه رته به سی وار بو صؤح به تین,
ازل ده ن بیلینه گه ره ک نیی یه تین.
نه قه ده ر دقیق سه آرزو و ایسته ک,
حه یاتا او قه ده رآسان کئچه جه ک .
بیـر حیات باشلاییب,بیتیره جه ییک...
دونیایا بیـر عبرت گؤسته ره جه ییک...
بیـرینجی فه صیل
فصل بهار
میلادین 1322(مین اوچ یوز ایرمی ایکیسی ایدی).
باهار بایرامیندان بیـر آی کئچیردی.
بیر اوشاق دوغولدو صوبح اذانیلا,
هامی آخیشیردی گؤز آیدین لیغا.
آتاسی سوبحانین کئفی کؤک ایدی.
اوشاق نور توپو تک,بیـر اوغلان ایدی.
علی کؤمه ک اولسون ائتدیله ر آلقیش,
آتاسی آدینی سؤیله دی علیش.
اذان اقامه سی سؤیله ن دی بیـر- بیـر,
علی کؤمه ک اولسون آدین علیش دیر.
علیش این آدینا که سیلدی قوربان ,
قامو ته ن جه ره یه چاتدی بو پایدان.
سوبحانین یوخوسو چین اولموشدو, چین,
پای - اوروش پایلاندی هر قاپی اوچون.
هامی دوعا ائتدی کؤرپه بالایا,
دوعالار دا یئتدی حق تالایا.
گونله ر بیر- بیرینی عوض ائیله دی.
علیش ده بؤیودو, په ر وازائیله دی.
ده رسی - تعلیم اینی کامالائیله دی.
منطیق ده حسابدا بیرینجی ایدی.
ایسلامی عورفانیتامام کامال دی.
اونو دوشوندوره ن بیـرجه آمالدی.
قوروب یاراتماقدی عزم-آمالی.
مه ق صه دی بیر ایدی معمار اولمالی.
قه ل بیندهنیی یه تی دیلینده آللاه,
آمالی یولوندا ائتدی بیسمیللاه.
تبریزی,عراقی گه ز دیدولاندی.
دمشق ده باغداد داآد- سان قازاندی.
عؤمور وفا ائتدی , دؤندو وه طه نه.
یارالدان هئچ کیمی سالماز چه تینه.
قه ل بیندهنیی یه تی دیلینده آللاه,
آمالی یولوندا ائتدی بیسمیللاه.
تبریزی,عراقی گه ز دیدولاندی.
دمشق ده باغداد داآد- سان قازاندی.
عؤمور وفا ائتدی , دؤندو وه طه نه.
یارالدان هئچ کیمی سالماز چه تینه.
باهاردا دوغولدی یاز تک یاشادی.
اوغور اونون دوستو یول یولداش ایدی.
دونیانین دؤرد یانی نامی نی دویدو.
علیش که ره م لیدی,سوبحاناوغلویدو.
دؤورونون اطراف دا,تک معمارایدی.
خه به ری شیمالدا ک ن یاز دا آلدی...
ایکینجی فه صیل
شیروانشاه شئیخ ایبراهیم این حوضوروندا
موسکوا ک ن یازی دویونجا نامی.
گؤزونون اؤنون ده اوجال دی دامی.
چوخدان آرزوسوی دو, داش قالا تیکمه ک.
آنجاق لازیم ایدی بو ایشی بیلمه ک.
هر ایشی اودون دان تاختادان اولان,
یوخدو مملکت ده داشدان آنلایان.
ک ن یاز که ره م لینی سوراقلایار کن,
گؤردویو ایش له ری واراقلایارکن...
علیش شاماخی دا اوجاق باشیندا,
هر آخشام قوناق دی دوست - تانیشدا...
قیرخ دؤرد یاشینین ایچینده ایدی.
گونله ری بئله جه راوان کئچیردی.
قارلی قیش که س میشدی قاپینی چوخدان,
اوچ - دؤرد گون کئچه ر دی بؤیوک چیل له ده ن.
علیش به یه خه به رچاتدی سارای دان,
ائلچی له ر یولدادیر چیخیب لار چوخدان...
چیچه یی چیتلادی سئوین دی بیـر آز.
دوشوندو زاوال یوخ, تا ,هئچ نه اولماز.
قیرخینا کئچه ن ده,قیرخیندان سونرا,
ره قه م له رچه کیردی علیشی دارا...
قیرخ دؤرد ده ن قالمیشدی لاپ سه ک سه که ده,
ایکی دؤرد سالمیش دی اونو که مه ن ده...
ایشین ده ن گوجون ده ن الی سویموشدو.
دوغما شه هه رین ده یووا قورموشدو.
ایندی ائشیده ن ده گاویردانخه به ر,
دوشوندو یقین کی اوردادیر ظه فه ر...
دوز , بریوک چیل له نین اون بئشی(15 ای) گونو؛
ائلچی له ر سارای دا آچدی یوکونو.
باشدا قافور به ی,باراتینسکی,
اون دا(10) دا آتلی ایدی کن یاز ائلچی سی.
خه بهر آلان کیمی شئیخ ایبراهیم ده ن,
یول لاندی سارایا که ره م لیهه مه ن.
قافور به ی صؤح به ته اولدی ته رجومان,
ائلچی دانیشیردی ک ن یاز آدین دان.
شیروانشاه ته ره ددودایچینده ایدی,
علیشی گؤنده ر مه ک هئچ ایسته میردی.
بیـر آز که ره م لی نین خوشحال اوقاتی,
اساس دا ک ن یازین دوست ضه مانه تی...
آزدیردی شیروانشاه شئیخ ایبراهیمی,
گیزله ت دی بیـرآندا ایلاهی فه ه می...
قه رارا آلیندی اولاجاق سه فه ر,
شیرین دیل آلتیندا گیزله نه زه هه ر...
سه فه ره حاضیرلیق باشلادی او گون,
قافیله حاضیردی, یئتیشدی او گون...
ایرمی جی(20)جی گونویدو بؤیوک چیل له نین,
شه هه ر یولا سالدی اؤز ایلچی له رین...
قارلی بیـر گون ایدی,گونه ش سه پارلاق,
گه ره ک بیـز او گونوهئچ اونوتمایاق...
اوچونجی فه صیل
ک ن یاز دیمیتری ایوان اوغلوایله عقد
یورغون یولچولوغو ووردولار باشا,
هامی که ره م لی یه دئییردی "یاشا"...
دسته موسکوایاچاتمیشدی چوخدان,
که ره م لی حسابین توتموشدو یوخدان...
باهار بایرامینا یئددی گون قالا,
عقد ایمضالان دی ایوان اوغلویلا...
میلادین مین اوچ یوزآتمیش یئددی سی ایدی(1367)ایدی ,
اون دؤرد(14)-مارت ایدی,داها که سه سی.
ک ن یازین ماراغی تک واخت دا ایدی ,
دؤردایل علیش این واختی وارایدی...
ک ن یاز بو واختین موقابیلینده,
سرحد تانیمیردی استه ک له رینده...
ایشی واختیندان تئـز بیتیرسین دئیه,
علیش تام اختیارآلدی اؤزونه...
ک ن یاز دیمیتری دئدی: "ای بویار,
بو گونده ن اولموسان کوللیاختیار"
شاماخی لی "به ی","ار اولموشدو"بویار",
ایشینده آغایدی,کوللی -اختیار...
عقدی دؤرد(4) ایله باغلاسالاردا,
که ره م لی اوچ(3)ایلی توتدی حسابدا.
آیلیق مه واجیبی اوچ یوز(300) قیزیل پول,
اگر سونوندا ایش اولسا قبول,
زحمت حاققینی تام آلاجاقدی,
حاقق - حساب اوصول -شرق اولاجاقدی.
هر ایش یوز اؤلچولوب,بیـر یول بیچیلدی,
مه ن زیلآننا گیلین ائوی سئچیلدی.
ک ن یاز بوتون خه رجیبوینونا آلدی.
آننا نین آتاسی ناراضی قالدی.
علیش ای قوروماق مسئله سینده,
ک ن یاز ایسده میردی گوذه شته گئده
یئددی سئچمه عسگر وئردی علیشه,
علیش سه گووه ن دی تک جه بولیچه.
ائله کی هر ایشه آیدین لیق گه ل دی,
که ره م لی "قورآنا"آند ایچیب دئدی:
-" که ره م لی قالاسی اینجی اولاجاق,
بو شهری مین ایل له ر او قورویاجاق"...
دؤردونجو فه صیل
که ره م لی قالاسینین تیکینتیسی
بوتون واجیب له ری سالیب ساهمانا,
که ره م لی یئرله ش دی اؤز اوتاقینا.
ک ن یازین باجیسی ائو ایدی بورا,
اری بوبروکوو دا صاحیب اونورا.
ننای لا اوتاقی عئینی قاتدای دی,
که ره م لی بو حالدان احتیاط دایدی.
ائله بیرینجی گون دویموشدو بونو,
آننا گیزلین - گیزلین سئیر ائدیر اونو...
بو ایشی آلماییب ائله جیددی یه,
که ره م لی یوللان دی تئز تیکیندی یه .
بوتون ایشچی له ری تک-تک او سئچدی,
مین اؤلچدو, یوز اؤلچدو,بیرجه یول بیچدی...
بوتون ایشچی له رله ائیله دی صؤح به ت,
ایشین موکافاتی اولاجاق البه ت.
باهار بایرامینی قئید ائتدی علیش,
آننا نی حئیره ته سالمیشدی بو ایش...
آننا چوخ جاوان دی قیزی یئرینده,
سوزه ردی علیشی حئیره ت ایچینده...
تیکینتی ایشله ری تامام حاضیردی,
ساده جه ایلک داشی قویماق قالیردی,
باهار بایرامیندان دؤرد گون کئچه ن ده,
ک ن یازین اؤزونون دئدی یی گون ده.
بالاقووئشئن یه, ایرمی بئش - مارت(25 مارت),
بوتون شه ه ر اهلی تامام قالدی مات...
موسه ل مانکه ره م لی کیلیسه یه گئتدی ,
مه ریه مآنایا دوعالار ائتدی...
او دا هامی کیمی شامیاندیرمیشدی,
عیسامه سیح ده ن صؤح به ت آچمیشدی.
کیلیسه ده ن گه ل دی له رقالا یئرینه,
ک ن یاز ته مه ل داشین قویدو یئرینه,
یئپیسکوپ"اینجیل"ده ناوخودو بیرآز,
که ره م لی" قورآندان"اوجالتدی آواز...
بئله خئییر - دوعا سؤیله دی هامی,
یارالدان بول ائتسین ایشده ایلهامی...
بئش اینجی فه صیل
علیش و آننا
ایش له ر ووسعه تآلیب لاپ قیزیشمیش دی,
, که ره م لی نین باشی به رک قاریشمیش دی...
سوفره ده , دهلیزده, ایش اوتاغیندا,
بیر گوز گه زیردی دایم یانیندا...
آنناگؤزله رینی چه ک میردی اوندان,
باخماق ایسته ییردی ائله یاخیندان...
هر ده ن باخیشلاری توققوشان زامان,
علیش لاپ چاشیردی اوتاندیغین دان...
قیرخ بئشین ایچینده اولسادا حه له,
ساچیندان بیـر توک ده وئرمه ییب یئله.
زیل قارا ساچلاری,شه وهبیغ - ساققال,
بوی - بوخون یئرینده صیفه تی خوشحال.
زیره ک لیک, چئویک لیک ایشده مه ها ره ت,
آننا نی بوسبوتون ائیله میشدی مست...
آشکاردا؛ گیزلینده اولموشدو کؤلگه,
سون واختلار که ره م لی گه ل میش دی ته ن گه...
بیلمیردی نه ائتسین, نه ده دی چؤزوم,
بیتمیش دی جانیندا تا طاقه ت , دؤزوم...
که ره م لی گوله ر ئوز ,مهربان ایدی,
بو حالی آننایا اومید وئریردی...
جاوابسیز اولسادا عشقی آننانین,
کؤله سی اولموشدو آرتیق قالانین...
هر گون که ره م لی نین یانیندا ایدی,
سانکی , روحو اونون جانیندا ایدی...
علیش ده قالادان صؤح به ت ائده ردی,
"که ره م لی قالاسی"یئک دیر دئیه ردی ...
علیش دانیشدیقجا باخاردی آننا,
اونون گؤزله رینده آخاردی آننا...
بئله جه گونله ری چاتیب باش - باشا,
سونوندا ایش له ری ووردولار باشا...
آلتینجی فه صیل
که ره م لی قالاسی حاضیردیر
قالا حاضیر اولدی گه ل دی مونصیفله ر,
هامی آلقیش دئدی ,وار اولسون ال له ر...
گیزله ده بیلمیردی هئچ کیم حئیره تین,
"که ره م لی" اینجیدیر, تایی یوخ, چه تین...
ک ن یاز آلقیشلاری قه بولائیله دی,
هامی چوخ سئویندی,بایرام ائیله دی...
یئددینجی فه صیل
بؤیوک ک ن یازین حیله سی
یا اوردا, به ل کهده اوندان چوخ اووه ل,
ک ن یازین وه دینی دالادی زاوال...
شوبههتوخوملاری دوشدو قه ل بینه,
قورخدو تای تیکیله اونون"کرملی" – نه...
دوشونوب ,داشینیب وئردی قه راری,
دئدی:-"صاباح یولا سالاق معماری"
تاپشیردی بیر گؤزه ل مه ج لیسقورولسون,
سونوندا معمارین بوینو وورولسون...
سه ک کیزینجی فه صیل
قانلی ضیافت
میلادین مین اوچ یوزیئتمیش بیر(1371)- ایدی,
مه ج لیس اییونون ایرمی ایکی(22)سی دی...
هامی تعریف له دی دئدی ساغلیقلار,
مه ج لیس ده قالمادی داها ساییقلار...
علیش موسه ل مان دی ایچمیردی شه راب,
آننانین باخیشی وئریردی عه ذاب...
مه ج لیس سونا چاتدی دیکه ل دی ک ن یاز,
حساب تام اؤده ن دی نه چوخ,نه ده آز...
آننا دا گؤزیاشی تؤکدو نه قه ده ر,
ک ن یاز ساغوللاشیب گئده نه قه ده ر
آننا نین آناسی یاخینا گه ل دی,
علیش له یاشید دی , یا آز بؤیوکدو.
یولون آچیق اولسون ,سالاماتیاشا,
آننامین ایلک عشقی توخونوب داشا...
بلکه گئتمه یه سن, قالاسان بوردا,
آننا سه نه باخیب اؤزون اووودا...
سون واختلار علیش ده دوشموشدو تورا,
شئیطانا لعنت له چاتمیشدی بورا...
یئنه ده بیر لعنت دئدی شئیطانا,
بو واخت دهلی کازاک گیردی مئیدانا...
قیلینجی سیییریب چاپدی آرخادان,
وار گوجله بیر نعره چه ک دی آتامان...
علیشین بدن ده ن آیریلدی باشی,
آننانین دورمادی بیر آن, گؤز یاشی...
هر شئی ائله آنی ,قه فیل اولدو کی ,
علیشین اؤزوده اولموشدو ایکی...
بیری باشسیز بدن قالمیشدی یئرده,
بیری بدن سیز باش اوچوردو گؤیده
سه رخوش؛ سه ر سه م کازاکخورجونائشیردی,
آننا ساچین یولوب شیوه ن ائدیردی...
هاوادان آسیلی قالمیش دی علیش,
ائله بیل آننانی ایندیجه گؤرموش...
ایسته دی آننانی ساکیت ائله سین,
گئتمیره م قالیرام,بوردایام دئسین...
هئیهات, کیم ائشیده ر؟ تای اونون سه سین,
ائله بیر یئرده دیر گئده ر؛ گه ل مه زسین...
نه هایه تآنلادی بونو؛ که ره م لی,
ایندی چوخ اوزاقدان گؤردو "کرملین"...
دوققوزاینجی فه صیل
آننا صه داقه تی
آننا ساچین یولوب,ائدیردی شیوه ن,
علیش چالیشیردی توتسون الینده ن...
الینده ن توتوردو ؛ دویموردو آننا,
ئوزونده ن اؤپوردو گؤرموردو آننا...
تالادا های - هه شیر قوپموشدو یامان,
یوخ ایدی علیشی بیر کیمسه دویان...
تالاندی کاروانی , سویولدو نعشی,
بئله ناقیصلی یین اولماییب ائشی...
ک ن یازدا قاییتدی؛سانکی خه به رسیز,
علیش دفن اولوندو قوسلو که فه ن سیزسیز.
آننا ساچین یولوب وئردی یئل له ره,
گئتدی عیباده ته,قوربه ت ائل له ره...
مه زاری باشینا گه له ره ک هه رده ن,
هه دی یهگه تیردی گول ده ن چیچه ک ده ن...
اوزون زامان اولدو چه ک دیله رحسرت,
بیر-بیرین دویماییب ائتدیله ر صؤح به ت...
ووصالدا واریمیش دئمه قیسمه ت ده,
بیر گون آنلاشدیلار قه فیلصؤح به ت ده...
هر ده فهآننایایازیق دئیه ن له ر,
جانسیز به ده ننینی یولدا گؤردوله ر...
مسکوا ؛اسمولنسک,دوققوز(9)-جو وئرست,
یولون کئناریندا بیتمیشدی حه یات...
او واخت کی که ره م لی دویموشدو اونو,
حه یاتین اونونچون چاتمیشدی سونو..
ایندی همین یئرده؛هر ایل قومرولار,
اییوندا؛اییولدا نه غ مهاوخورلار...
کامیل لیک
یارالدان عاغیلی وئریب ؛ برابر,
کامیل کیک آختاران؛ذکاء جوجه رده ر.
ده رسی باشقاسینی سهوینده ن آلان,
اینسانلار ایچینده ان کامیل اولان.
بئله سؤیله میشدیرسئویملی مودریک,
ته ج روبهبیر داراق,که ل سه ک,نئی نیریک...
"رب زدنی علما"-دئیه ن دیل له ره,
خوش عطیرراحییه یایان گول له ره,
ای اوجا یارالدان یاردیم ائت هر دم,
آدین دوعامیزدا یاشاسین موده م...
حقیقت
یاشامین معناسی ؛ قایه سی تک دیر,
بیزه معلوم اولان حقیقت یئک دیر.
کشف ائتمه ک؛ اولانی تاپماق دئمه ک دیر.
تاپماق وار اولانا یئتمه ک دئمه ک دیر...
ته صادوفایسته ک له گؤروش آنیدیر,
ضه روره تآرزونون قول - قانادیدیر...
قضادا قه ده ر ده بیزیمله یاشار,
طالع ده ن ایسته یه ن؛ قیسمه ت ده ن آلار...
اوستاج بو سؤزله ری دئمیر بوشونا,
باخمایین هئچ اونون جاوان یاشینا...
بیر بیلسه ن روحونون کیم اولوب دوستو,
بوئوزده ن باشینین تاجی دا اوسدو...
نصیحت نامه
ایشین هئچ چه تینی ؛ آسانی یوخدو,
قه ل بی , صاف اولانین؛ گؤزوده ؛توخدو.
بیـر "اول" - آ باغلیسا,دونیادا نه وار؟
بیر دوشون چه تین لیک؛ به س نه ده اولار؟
اوجا یارالدانین گوچو سینیرسیز,
نه یی ایسته ییرسیز؛ اونو آلارسیز...
حه یات دئدیی نین دوستورو بودو,
نه ایسته ییرسن ؛ آلدیغین اودو...
مه ق صه دآیدین اولسون؛ نیی یه تده تمیز,
زحمت این ؛ بهره سین گؤره جه ک سینیز...
مناجات و سون
زائورون ال له ری بوشدا قالمادی,
آرزوسو قه له م ده؛ گولدو آغلادی...
اوصولو - اوصولو نئچه داستان باغلادی,
راضی دیر؛ مین شوکور؛ یارالدان حاقدی...
اوستاج؛بابالاردان آلیب میراثی,
سئوه ن سئویله جه ک؛اولمایین عاصی...
توقع ام ؛ شوکور ائدین,ائیله یین آلقیش ,
آرزو؛ ایسته یی نیز ؛ اولماسین قارغیش...
جلال صاحیبینه سیغینین؛ هر؛ آن,
مه قاما گووه ن یوخ هئچ واخت,هئچ زامان...
زمان و مکان
اوجا یارالدانین وئردی یی گوجله,
قه ل بیمده؛آچدیغی جیغیرلا ایزله...
زامان قئید اولدو البت؛میلادی.
مه کان باکیشهری قئیر-ایرادی.
یئددی (7)سی اییوندا؛آخشام یئددی(7) ده,
ایکی مین اون سه کگیز(2018)اولوندو سیفته...
گیریشده ن بیرینجی فه صیله کیمی,
هامیسی یازیلدی ائله او گونو...
سونرا اؤته ن گونله ر ؛ ناز ائتدی قه له م,
اوتوروب گؤزله دیم نه ائده بیل له م؟
بیرده ایرمیسی )20 (سیآخشام یئددی(7) ده؛
قه له م فعله کئچدی؛ مه ن ده بیهوده...
فه صیل له رده بیتدی گه ل دیک بوراجان,
قالدی بیرشوکرانلیق,بیر زامان؛ مکان.
ایکی مین اون سه کگیز(2018) میلادی ایله,
ایرمی بیر(21)-ایاییون صوبح اذانیلا,
قه له م ده آیریلدی هه مه نکاغیذدان,
شوکور, حمدو-ثنا قوپدوآغیزدان...
ایرمی بیر(21)-ای اییون دوغموشدو گونه ش,
قه له مین جانیندا یئنی بیر آتش...
ایندی بو سؤزله ری وه ره غهه یازیر,
جیسم بو ماسادا,روح یولون آزیر...
یئددی یوز اولین بو چاغلاریندا,
مسکوا یولوندا,یول قیراغیندا...
بیتمیش بیر عؤمورون داستانین یازیر,
بیتمیش دیر بو اثر آرتیق تام حاضیر.
شوکرانلیق
مین شوکور یارالدان,شوکور حیکمه ته,
باشلادیق ؛ سون وئردیک قه م لی صؤح به ته...
علیشین آننانین روحو شاد اولسون,
اوخویوب دینله یه ن ؛ پایدار اولسون...
2018/06/21 (11:00) باکی
زائور اوستاج
(موصطافایئو زائور موصطافا اوغلو)
"علیش و آننا"
(پوئما)
رئداکتورو رسام:شهین ثنایی فرد؛
ترتیباتچی:گولو.


text: شعر بیر اوغرودور. یعنی اوغرونون یادینا داش سالما. یعنی گؤزلریمه یاش سالما. سن چئویرمکدهمی اوزمانسان!؟ سنین گؤزلرین شاعیردیر دئمک. پولیسلره سؤیله سئوگیلیم هر گئجه شههری آلت-اوست ائدیب شیرین یوخولاری گؤزلردن پوزماسینلار بیز باخیشارکن، من سینماییم دئیه بو سایکوپئت حیاتی بوینوما کراوات ائتمیشم. آجیمدان قارنیما یوخ، اورهییمدهکی سؤزجوکلرین آردینا داش باغلاییرام، یوخ، داش آغلاییرام! سیرداش… یولداش… وطنداش… سئوگیداش… یالقیزلیقداش… من گیزلهدیلیرمکدهمی اوزمانام؟ منیم گؤزلریم شعردیر دئمک. هئئئی… یازدیقلاریمدان هویوخوب ائو-ائو منی آختارانلار؛ هر ۲۴ ساعاتدان…بیشتر بخوانید


text:
`دمیتری پسکوو` نتیجهلر
خبرلر [41]
- روسیا گاز نقلینی اوچ گون مدتینه دایاندیریب
- پسکوو: "ایلک تیجارت گمیسینین اودسا لیمانیندان یولا دوشمهسی مثبت حالدیر"
- پسکوو:"هوجوملارین تاخیل داشینماسی موقاویلهسی ایله هئچ بیر علاقهسی یوخدور"
- پسکوو: "روسیا اوکراینادان تاخیل اوغورلاماییب"
- نوبل اؤدولونو، اوکراینالی سیغینماچی اوشاقلار یارارینا ساتدی
- روسیا ناتو-نون اوکراینادا باریش گوجو قوهلرینین یئرلشدیریلمهسی احتیمالینا منفی باخیر
- روسیادان نوکلئر سلاح تهدیدی
- روسیادان توافق اوچون طرفسیزلیک فرمولو
- مولود چاووش اوغلو آنتونی بلینکن و دمیتری کولبا ایله تلفونلا دانیشیب
- اوکراینانین گؤروش طلبینه روسیانین جاوابی
- بلینکن ایله کولبا روسیایا قارشی آتیلاجاق آددیملاری موذاکیره ائدیبلر
- ناتو-نون روسیایا تکلیفی
- نوبل باریش اؤدولونون صاحیبلری بللی اولدو
- روسیا، پرزیدنت اردوغانین بو اؤلکهیه سفرینه حاضیرلاشیر
- پوتینین مطبوعات کاتیبی کروناویروسا یولوخدو
- پئسکوو: تورک اوردوسو اونلارین اوزریندن گئچر
- کرملیندن سوچی ذیروهسی دگرلندیرمهسی
- پئسکوو: پلانلاندیغی کیمی داوام ائدیر
- پئسکوو: بعضی بیلگیلر آچیقلانمایاجاق
- پسکوو، روسیا و تورکیه آراسیندا ایدلیب قونویوندا فیکیر آیریلیغی اولمادیغینی سؤیلهدی


text:
- موجودی: موجود
- مدل: 143913 - 93/5
- وزن: 0.30kg
یاغیشلی نغمه
نویسنده: رامیز روشن
تصویرگر : اردشیر رستمی
ناشر: اندیشه نو
زبان کتاب: ترکی آذری
تعداد صفحه: 218
اندازه کتاب: رقعی - سال انتشار: 1392 - دوره چاپ: 2
مروری بر کتاب
ایلک شعرلر
مصور
رامیز ممدعلی اوغلو روشن 15 دسامبر 1946 ایلده باکینین امیرجان قصبه سینده دوغولوب. ایلک و اورتا مکتبلری سوراخانی بولگسیندکی 208 نومرالی مکتبده تاماملادیقدان سونرا ایلک لسانسین 1969-1964 ایلری آراسیندا آذربایجان دولتی دانشگاهیندا علوم انسانی دانشکده سینده، ایکینجینی ایسه 1978-1976 ایلری آراسیندا مووسکوداکی یوکسک سناریو دوورلرینی بیتیردن سونرا الده ائلییب.
رامیز روشن 1987-1971 ایلر آراسیندا جعفر جاببارلی آدینا «آذربایجان فیلم» کینوستودیوسوندا (خانه سینما) مختلیف ایشلرده چالیشدی، او جوملدن «موزالان» ساتیریک کینو ژورنالیننین رئداکتورو اولوب 1992 - 1987 ایلرینده ایسه کینوستودیودا باش رئداکتور کیمی ایشله ییب. (2009-1992) کیمی آذربایجان ترجومه مرکزینده باش رئداکتور وظیفه سینده ایشینه داوام ائتتیردی.
بیر تورپاق پارچاسی قاچیر دالیمجا
ائله بیل بویوما بیچیلیب منیم.
قوپوب کندیمیزین آی ایشیغی یلا
قورباغا سسی دولو
آخشاملاریندان،
قوپوب ائولریندن آدام لاریندان
بیر تورپاق پارچاسی قاچار دالیمجا.
قاتاردا، ماشیندا
اوره یی بولانان بنؤوشه ننه م،
شهره گلمه یه
منی گؤرمه یه
کؤنلو غبارلانان بنؤوشه ننم
بیر پارچا تورپاغین دوشر دالینجا
یویورر یویورر چاتانماز آنجاق.
بیر تورپاق پارچاسی آزار شهرده
منی آختارماقدان
بئزر شهرده
ایشیقلی رئکلام لار دئشیر گؤزونو
آغلاماق ایسته یر
آغلایا بیلمز
آخیردا اؤزونو ساخلایا بیلمز
گئنیش کوچه لرین
گوموش آسفالتینا آتار اؤزونو
تکرلر آلتینا آتار اؤزونو ...
... بیر تورپاق پارچاسی قاچار دالیمجا،
کاش گلیب تاپایدی بو گوندن منی
بو شهر ایچینده
آیری قویمایایدی اؤزوندن منی
گئجه لر او تورپاق پارچاسی اوسته
بیر آغاج اکه یدیم
بیر ائو تیکه یدیم
گلین گتیره یدیم اؤز کندیمیزدن ...


text:
اییلیگی سۇنسوز، ایکرامئ بۇل آللاهئن آدئیلا.
- ألیف، لام، میم، صاد.
- بو، سانا ایندیریلن کیتابتئر. بوندان دۇلایئ ایچیندە بیر سئقئنتئ اۇلماسئن. بونونلا اویارئدا بولوناسئن وە اینانئپ گۆوننلرین عاقئللارئندا توتمالارئ گرکن بیر بیلگی اۇلسون دییە ایندیریلمیشتیر.
- راببینیزدن (صاحیبینیزدن) سیزە ایندیریلنە اویون؛ آللاە ایلە آرانئزا قۇیدوغونوز ولیلرە اویمایئن! دۇغرو بیلگیلری نە قادار آز قوللانئیۇرسونوز!
- نیجە کنتی هلاک أتتیک. اۇنلارا باسقئنئمئز، یا گجە اویقوسوندا یا دا اؤگلندە دینلنیرکن گلدی.
- باسقئنئمئز گلینجە شونون دئشئندا سؤیلەیەجک سؤزلری قالمامئشتئ: “بیز، گرچکتن یانلئشلار ایچیندەییز!”
- کندیلرینە ألچی گؤندریلنلری موطلاقا سۇرغویا چکەجگیز. ألچیلری دە موطلاقا سۇرغویا چکەجگیز.
- نە یاپتئقلارئنئ بیلدیگیمیز ایچین اۇنلارا بیر بیر آنلاتاجاغئز. چۆنکۆ اۇنلاردان اوزاقتا دگیلدیک.
- اۇ گۆن تارتئ قورولاجاغئ گرچکتیر. کیمین تارتئسئ آغئر گلیرسە، ایشتە اۇنلار اومدوقلارئنا قاووشاقتئر.
- کیمین تارتئسئ حافیف گلیرسە، اۇنلار دا آیتلریمیز قارشئسئندا یانلئش داورانمالارئ سببییلە کندیلرینی حۆسرانا اوغراتمئش اۇلاجاقلاردئر.
- سیزی یریۆزۆنە بیز یرلشتیردیک، اۇرادا سیزە یاشاما ایمکانلارئ اۇلوشتوردوق. گؤرەولرینیزی نە قادار آز یاپئیۇرسونوز.
- سیزی یاراتتئق، سۇنرا سیزە اؤزگۆ بیر بیچیم بلیرلەدیک. (آتانئزا هر وارلئغئ اؤگرتتیک) سۇنرا ملکلرە: “آدمە سجدە أدین /بۇیون أگین!” دەدیک؛ ایبلیس حاریج همن سجدەیە قاپاندئلار. ایبلیس سجدە أدنلردن اۇلمادئ.
- آللاە: “سانا أمرەتتیگیمدە سجدە أتمەمەنە یۇل آچان أنگل نەیدی؟” دییە سۇردو. ایبلیس: “بن اۇندان داحا دگرلیییم. چۆنکۆ بنی آتشتن یاراتتئن، اۇنو بالچئقتان یاراتتئن.” دییە جواب وردی.
- آللاە دەدی کی: “این اۇرادان! اۇرادا بۆیۆکلۆک تاسلامایا حاققئن یۇقتور. چئق دئشارئ! سن آشاغئلئقلاردانسئن.”
- ایبلیس: “بونلارئن تکرار دیریلتیلەجگی گۆنە قادار بانا یاشاما فئرصاتئ ور!” دەدی.
- آللاە: “تامام، سن یاشاما فئرصاتئ وریلنلردنسین.” دەدی.
- ایبلیس دەدی کی: “مادم بنی آزدئردئن، بن دە اۇنلار ایچین، کسینلیکلە سنین دۇغرو یۇلونون اۆستۆندە اۇتوراجاغئم.
- سۇنرا اؤنلریندن، آرقالارئندان، ساغلارئندان، سۇللارئندان سۇقولاجاغئم. اۇنلارئن چۇغونو، شۆکرەتمەین (سانا قارشئ گؤرەولرینی یرینە گتیرمەین) کیشیلر اۇلاراق گؤرەجکسین.”
- آللاە دەدی کی: “دگرسیزلشتیریلمیش وە قۇوولموش اۇلاراق چئق بورادان! حلە اۇنلاردان بیری سانا اویسون، کسینلیکلە سیزی تۇپلوجا جهننمە دۇلدوروروم.
- آدم! سن وە أشین شو باحچەیە یرلشین. ایستەدیگینیز یردن یەیین آما شو آغاجا یاقلاشمایئن، یۇقسا یانلئش یاپانلاردان اۇلورسونوز.
- شەیطان هر بیرینین بدنیندەکی اؤرتۆلۆ یرلری کندیلرینە گؤسترمک ایچین اۇنلارا فئسئلدایئپ شؤیلە دەدی: “باقئن، راببینیز بو آغاجئ سیزە صئرف ایکینیز دە حۆکۆمدار یا دا اؤلۆمسۆزلشنلردن اۇلورسونوز، دییە یاساقلادئ.
- ایکیسینە دە شؤیلە یمین أتتی: “بن سادەجە سیزین اییلیگینیزی ایستەینلردنیم.”
- بؤیلەجە ایکیسینی دە قاندئرئپ بولوندوقلارئ یردن ایندیردی. اۇ آغاچتان تاتتئقلارئندا ایکیسینین دە بدنلری کندیسینە گؤرۆندۆ. باحچەنین یاپراقلارئنئ اۆست اۆستە قۇیوپ اؤرتۆنمەیە باشلادئلار. راببی اۇنلارا شؤیلە سسلندی: “ایکینیزە دە بو آغائ یاساق أتمەدیم می؟ ‘شەیطان ایکینیزین دە دۆشمانئدئر،’ دەمەدیم می؟”
- دەدیلر کی: “راببیمیز! بیز کندیمیزی کؤتۆ دوروما دۆشۆردۆک. بیزی باغئشلاماز وە ایکرامدا بولونمازسان، قایبەدنلردن اۇلوروز.”
- آللاە دەدی کی: “اۆچۆنۆز دە اۇرادان اینین! هر بیرینیز دیگرینە دۆشماندئر. حپینیز ایچین بو تۇپراقلاردا یرلشەجک مکان وە بیر سۆرەیە قادار گچینمە ایمکانلارئ واردئر.”
- (آللاە) دەدی کی: “بورادا یاشایاجاقسئنئز، بورادا اؤلەجکسینیز، (تکرار دیریلتیلیپ) یینە بورادان چئقارئلاجاقسئنئز.”
- “أی آدم اۇغوللار! سیزە بدنینیزی اؤرتن، بیر دە سیزی گۆزل گؤسترن ألبیسە ایندیردیک. ایی ألبیسە، سیزی قۇرویان ألبیسەدیر. بو، آللاهئن آیتلریندندیر /گؤسترگەلریندندیر، بلکی عاقئللارئنداکی بیلگیلری قوللانئرلار.
- أی آدم اۇغوللارئ! شەیطن، ساقئن سیزی سئقئنتئیا سۇقماسئن. نیتەکیم اۇ، آنا-بابانئزئن بدنلرینی بیربیرلرینە گؤسترمک ایچین ألبیسەلرینی سئیئراراق، اۇنلارئ اۇ باحچەدن چئقارتمئشتئ. ایبلیس وە طایفاسئ، سیزین اۇنلارئ گؤرەمەیەجگینیز یردن سیزی گؤرۆرلر. بیز شەیطانلارئ اینانمایانلارئن ولیلری /أن یاقئنلارئ یاپتئق.”
- اۇنلار، چیرکین بیر ایش یاپتئقلارئ زامان: “آتالارئمئزئ بو ایشی یاپارکن بولدوق، بونو بیزە آللاە أمرەتمیشتیر.” دەرلر. دە کی: “آللاە چیرکین داورانئشلار یاپئلماسئنئ أمرەتمز. بیلگیسیزجە سؤیلەدیکلرینیزی آللاها مئ مال أدییۇرسونوز؟”
- دە کی: “راببیم اؤلچۆیە اویغون داورانمایئ أمرەدر. سیز، سجدەأدیلن هر یردە بۆتۆن بنلیگینیزلە اۇنا یؤنلین، آللاهئن دینینە بیر شەی قاتمادان اۇنا دوعا أدین. یاراتئلئشئنئزئ ناسئل باشلاتتئیسا حایاتا تکرار دؤنمەنیز دە اؤیلە اۇلاجاقتئر.”
- آللاە (اینسانلاردان) بیرتاقئمئنئن دۇغرو یۇلدا اۇلدوغونو اۇنایلار. بیرتاقئمئ دا ساپئق سایئلمایئ حاق أدر. ساپئقلار، شەیطانلارئ آللاەتان داحا یاقئن قۇنومدا توتان، اۆستەلیک کندیلرینی دۇغرو یۇلدا سانانلاردئر.
- أی آدم اۇغوللارئ! سجدە أدیلن هر یردە سۆسلرینیزی (سیزە یاقئشانئ) گیینین. یەیین، ایچین آما ایسراف أتمەیین. آللاە ایسراف /آشئرئلئق أدنلری سەومز.
- دە کی: “آللاهئن قوللارئ ایچین چئقاردئغئ سۆسۆ وە تمیز رئزئقلارئ کیم حارام أدەبیلیر؟” دە کی: “بونلار دۆنیادا مۆمینلر ایچیندیر (آما کافیرلر دە یارارلانئر). قئیامت (مزاردان قالقئش) گۆنۆندن ایعتیبارن سادەجە مۆمینلر ایچین اۇلجاقتئر.” بیلن بیر تۇپلولوق ایچین آیتلریمیزی ایشتە بؤیلە آیرئنتئلئ اۇلاراق آچئقلارئز.
- دە کی: “راببیم سادەجە شونلارئ حارام قئلمئشتئر؛ آچئق اۇلسون، گیزلی اۇلسون فوحوش چشیتلری، گۆناەلار (کیشییی دۇغرولوقتان اوزاقلاشتئران داورانئشلار)، حاقسئز سالدئرئ، آللاهئن، حاققئندا کسین دلیل ایندیرمەدیگی بیر شەیی اۇنا اۇرتاق سایمانئز وە بیلگیسیزجە سؤیلەدیکلرینیزی آللاها مال أتمەنیز.”
- هر تۇپلومون بیر أجلی واردئر. أجلی گلینجە، بیر آن بیلە أرتەلەیەمزلر. اۇنو، اؤنە دە آلامازلار.
- أی آدم اۇغوللارئ! ایچینیزدن، آیتلریمی سیزە تام اۇلاراق آنلاتان ألچیلر گلدیگیندە کیم یانلئشلاردان ساقئنئر وە کندینی دۆزلتیرسە، اۇنلارئن اۆزریندە نە بیر قۇرقو اۇلور، نە دە اۆزۆلۆرلر.
- آیتلریمیز قارشئسئندا یالانا سارئلان وە بۆیۆکلۆک تاسلایانلار ایسە اۇ آتشین آهالیسیدیر. اۇنلار سۆرکلی اۇرادا اؤلۆمسۆز اۇلاجاقلاردئر.
- بیر یالانئ آللاها مال أدن وەیا اۇنون آیتلری قارشئسئندا یالانا سارئلاندان داحا بۆیۆک یانلئش یاپان کیشی کیمدیر؟ کیتابتا اۇلانلاردان حاق أتتیکلری باشلارئنا گلەجکتیر. ألچیلریمیز (اؤلۆم ملکلری)، جانلارئنئ آلمایا گلینجە: “آللاەتان اؤنجە یالواردئقلارئنئز نەرەدە؟” دییە سۇرارلار. اۇنلار: “قایبۇلوپ گیتتیلر!” دییە جواب وریرلر وە کافیر اۇلدوقلارئنا بیذذات کندیلری شاهیدلیک أدرلر.
- آللاە اۇنلارا شؤیلە دیەجکتیر: “سیزدن اؤنجە شو آتشە گیرمیش اۇلان اینسان وە جین تۇپلولوقلارئنا قاتئلئن!” اۇرایا گیرن هر تۇپلولوق، کندی قاردش تۇپلولوغونو دئشلایاجاقتئر. نیهایت حپسی اۇرادا بیربیرلرییلە بولوشونجا، سۇنرا گیرنلر اؤنجەکیلر ایچین شؤیلە دیەجکلردیر: “راببیمیز! ایشتە بیزی بونلار ساپتئردئلار. سن اۇ آتشین عاذابئنئ بونلار ایچین بیر قات داحا آرتئر.” آللاە دیەجک کی: “حپینیزینکی بیرر قات آرتاجاق آما سیز بونو بیلمییۇرسونوز.”
- اؤنجە گیرنلر سۇنراکیلرە شؤیلە دیەجکلردیر: “سیزین بیزدن بیر اۆستۆنلۆگۆنۆز یۇق کی! سیز دە قازاندئغئنئزا قارشئلئق بو عاذابئ تادئن!”
- آیتلریمیز قارشئسئندا یالانا سارئلان وە اۇنلارا قارشئ کیبیرلننلر ایچین گؤک قاپئلارئ آچئلمایاجاق، دوە ایگنە دلیگیندن گچینجەیە قادار جننتە گیرەمەیەجکلردیر. سوچلولارئ ایشتە بؤیلە جزالاندئرئرئز.


text:
جیمز چادویک
"سر جیمز چدویک" (اینگلیسیجا: Sir James Chadwick) بریتانیالی فیزیک بیلگیسی اولان کی 1932 اینجی ایلده نوترون ذره سین تاپدی اوندان ایلکن رادرفورد 1920 اینجی ایلده بو ذره نین اولاریشین بیلمیشدی و جیمز چادویک اونی بیرینجی دفعه اتوم ایچره تاپدی.
بولینگتن شهرینده بریتانیاده آنادان اولدو و بو شهریده بؤی آچدی و سون ایللر منچستر شهرینه یوخاری مکتب اۆچون کوچدو و کمبریج یونیورسه سینه یول تاپدی. 1913 ده آلمانا کوچدو و برلین شهرینده هایسن گایگر آلمانی فیزیک بیلگیسی اولان ائیله چالیشدی.بو ایللرده ارنست رادرفورد ائیله فیزیک بیلگیلرینده چالیشدی.بیرینجی دونیا ویریشماسیندا او آلماندا ایشلیردی و برلیندن کناردا بیر اردو یئرینده ایشلرین گوردی.او بیر آت پره سینده اوز ایشلرین فیزیک بیلگیسینده گوروردی و چارلز آلیس اونا یاردیم اولدی و او فسفر یونیزاسیون اوسته و کولور و مونواکسیدکربون شیمیائی ایشلرینده باش قاتدی.
1932 اینجی ایلده کمبریج یونیورسه سینده بیر یئنی ذره نی اتوم چکیردکینده تاپدی و آدین نوترون قویدی.نوتورن تاپیلماسی اورانیم 235 سیندیرماق اۆچون چوخ دئیرلی اولدو و بو ذره نین الکتریکی یۆکو یوخدو و چکیردکی سیندرماق اۆچون ایشه گلدی.آلفا ایشیقی و بتا ایشیقی الکتریکی یوکو اولماقا گوره اتوم چکیردکیندن اوزاخلاشیردیلار اما نوترون الکتریکی یوکو الماماقا گوره چکیردکین ایچه ریسینه یول تاپیردی و چوخ آغیر چکیردکلری بمباردمان ائتماقیلا اولاری سیندیرماق اولدی و اورانیوم 235 بو ایشده ان دئیرلی سینان ماده تانیندی.اونون تاپماخداانریکو فرمی ایشلریندن فایدلاندی انریکو فرمی ایتالیالی فیزیک بیلگی سی اولان ونوبل جایزه سی آپاراندی.
1935 ده لیورپول شهرینده یونیورسه اوستادی اولدی.او لوسی مود کمیته سینده باش اولدی و تیزارد ایشلرینه گوره کانادا و آمریکا اؤلکه لرینن بیرلیقدا اتوم بمبی (چکیردیک بومبی) دوزتماق اۆچون 1940اینجی ایلده قوزی آمریکا اؤلکه سینه یوللاندی و منهتن پروژه سینده اتوم بمبی تاپماقا چوخلی بیلنلرینن ایش گوردی.او 1940 اینجی ایلده نوامبر ایندا ایشدن ال گوتوردی و بریتانیا اؤلکه سینه قایتدی و بئله بیلدی کی بو ایش چوخ چتین دی و ایکینجی دونیا ویریشماسیندا بو تئزلیقدا اونا ال تاپماق اولماز.فرانتیس سیمون دسامبر آیندا بو ایل لوسی مود ایشچی سی اولدو و بئله بیلدی کی اورانیوم چکردکین سیندیرماق اولار.سیمون سوزلرینده بوتون برنامه لر و ایشلر اورانیوم چوخاتماق اۆچون و بوتون مخاریج بو بؤیوک اورانیوم چوخالدان یئری دوزتماق اۆچون دئیلدی.جیمز چادویک یازار کی من بو سوزلری اوخودوم وبیلدیم کی اورانیوم پالانیشی نه تکجه اولار بلکه اوندان آیری یول یوخدو و گرک بو قورخولو ایش گورولسون و یازار کی من بونی بیلندن سورا چوخ قورخولو اولدوم و گئجه لر یوخی داواسی آتاردیم.
بیر آز سورا منهتن پروسه سین قوردو و چوخلو فیزیک بلنلر بو پورسه ده ایشله دی. آخیرده ائیله بیلدیلر اورانیوم چکیردکین داغیلدیب وهیروشیما وناکازاکی شهریلیرن بمباردیمان ائتدیلر.1940 اینجی ایلده سلطنتی انجمن اونی ایکی فرانسوی فیزیک بیلنین ایشلرینه گوره سئچدی و او بو ایکی بیلن هنس ون هالبان و لو کوارسکی ائیله ایشلرین گوردی و دئیلدی کی بو ایکی بیلنین یازیلاری و ایشلری گیزلیکده قالسین.2007 اینجی ایلده بو ایکی فرانسوی یازیلاری پول سایلارا یئیشن چاغدا تاپیلدی.هله بیلنمیر کی بو ایکی فرانسوی نجور اتوم پاتلانیشیندا ایش گوروبلر.


text:
تورکیه نینگ مطبوعات خلاصه لری
تورکیه نینگ مطبوعات خلاصه لری
صباح گزیته سی: جمهور باشلیغی ایردوغان یونان وزیر دندیئاس گه حدینی بیلدیرگن تشقی ایشلر وزیری چاووش اوغلی منتدارچیلیک بیلدیردی سرلوحه سی بیلن خبر بیردی.
جمهور باشلیغی رجب طیب ایردوغان توناون کونی حزبی عدالت و ترقیات حزبی نینگ تورکیه بویوک ملت مجلسی گروپ جلسه سیده قیلگن صحبتیده اوتگن هفته پایتخت انقره گه کیلگن یونان تشقی ایشلر وزیری نینگ کسبداشی مولود چاووش اوغلی بیلن قیلگن مطبوعاتی کنفرانس گه اشاره قیلدی. ایردوغان تشقی ایشلر وزیری مولود چاووی اوغلی گه یونان وزیر دندیئاس گه حدینی بیلدیرووچی بیاناتلری اوچون منتدارچیلیک بیلدیردی.
خبر تورک گزیته سی: تجارت وزیری موش: یگانه مقصدیمیز 84 میلیون نینگ رفاهینی یوقاری آلیب باریش دیر" سرلوحه سی بیلن خبر بیردی.
تجارت وزیری مِحمِد موش "تورکیه نینگ صادراتی نینگ کوپه یتیریش و اقتصادی کتته لیگینی، رفاه سویه سینی یوقاری آلیب باریش اوچون قولیمیزدن کیلگن نی قیلاپمیز. یگانه مقصدیمیز 84 میلیون نینگ رفاهینی یوقاری آلیب باریش دیر" دیدی.
حریت گزیته سی: "جاری ییل نینگ ایلک چاره گیده ییر توتی صادراتیده 333 فایزلیک ریکارد سرلوحه سی بیلن خبر بیردی.
تازه موزلنگن ویا قوروتیلگن بولیب 29 اولکه گه صادر قیلینگن ییر توتی نینگ تورکیه مقیاسیده گی صادراتی 2021 ییل نینگ ایلک چاره گیده ریکارد اورنه تیب 333 فایز کوپه یدی. تورکیه مقیاسیده صادرات ایلک 3 آیده 993 مینگ دالردن 4 میلیون 307 مینگ دالرگه کوتریلدی.
ستار گزیته سی: دی ایندیپیندینت: اروپانینگ تاجینی استانبول آله دی سرلوحه سی بیلن خبر بیردی.
انگلستان نینگ دی ایندیپیندینت گزیته سی نینگ سیاحت خبرنگاری سیمون کلدر "هواچیلیک تیکشیرووچیسی هترو اروپانینگ تاجینی استانبول گه بیره جگینی بیلدیرماقده. بو عنوان بیلن بیر مقاله یازدی. کلدیرنینگ مقاله سیده "خلق ارا انتقال بیریش مرکزلری کوید-19 پاندیمیسیدن کیین توزه لگینچگه قدر استانبول نینگ میگا قونلغه سی اوزینی اروپانینگ اینگ رواجلنگن بوله جگینی ایتدی.
یینی شفق گزیته سی: ییتوپ کیدس تورکیه ده فعال قیلیندی سرلوحه سی بیلن خبر بیردی.
ییوتوب دنیا مقیاسیده انچه اولکه ده فعال قیلگن ییتوب کیدس نی تورکیه ده هم ایجاد ایتدی. بوتونله ی باله لر اوچون سیلنگن سرویسده یاشلرگه خاص اوله راق تورلی فلترلشیش استفاده قیلینه دی.


text:
«گونئی آذربایجان اوشاق ادبیاتی آنتولوگیاسی» چاپ اولونوب
آذربایجان میللی علملر آکادئمیاسی نیظامی گنجوی آدینا ادبیات اینستوتونون ایران آذربایجان ادبیاتی شعبهسینین باش علمی ایشچیسی، فیلولوگیا علملری دوکتورو، اسمیرا فوادین ترتیبچی، اؤنسؤز و ایضاحلارین مؤلفی اولدوغو «گونئی آذربایجان اوشاق ادبیاتی آنتولوگیاسی» چاپ اولونوب. ایران آذربایجانیندا اوشاق ادبیاتینین اینکیشافی چاغداش ادبی پروسئسین اساس اؤنجهلیکلریندن بیریدیر…» باشلیقلی اؤنسؤزده مولیف کیتاب حاقیندا اطرافلی معلومات وئریب.
کیتابین باش مصلحتچیسی رسول قدیری، رئداکتورلاری فیکرت سولئیمان اوغلو و سوسن نوادهرضیدیر. کیتابین داوَرلری اینستیتوتون امکداشلاری پروفئسور محرم قاسیملی، دوچئنت (دانشیار) ائلناره آکیم اووا و دوچئنت آیگون باغیرلیدیر.
۷۹۰ صحیفهلیک آنتولوگیا، غیر دؤولتی تشکیلاتلارا دؤولت دستهیی شوراسینین مالیهسی و لایحهسی اساسیندا «علم و تحصیل» نشریاتیندا ایشیق اوزو گؤروب.
ایلک دفعه نشر اولونان آنتولوگیا ایران آذربایجان شاعیر و یازیچیلارینین سون یوز اللی ایلده یاراتدیقلاری زنگین اوشاق ادبیاتی خزینهسیندن فرقلی ژانر و اوسلوبلارا عاید پوئزیا، نثر و دراماتورگیا نمونهلری داخیل ائدیلیب. بو اثرلر ایران آذربایجانیندا اوشاق ادبیاتینین ایدئیا- مضمون و صنعتکارلی باخیمیندان اینکیشافینی ایزلمک، قیمتلندیرمک اوچون فایدالی قایناقلاردیر.


text:
موریتانی
موریتانی (عرب دیلی: موریتانیا، یا دا موریتانی ایسلام جومهوریتی) — غربی آفریقادا یئرلشن بیر دؤولت، باتیده آتلانتیک اوقیانوسی ایله یویولور. اؤلکهنین دؤولت قۇرولوشو ۱۹۹۱-جی ایلده قبول اوْلونموش آنا یاسا ایله ایداره ائدیلن جومهوریتیدیر. عۆمومی سس وئرمه یوْلو ایله ۶ ایللیک مدته سئچیلمیش باشکان اؤلکهنی ایداره ائدیر. یۆکسک قانونوریجی اوْرقان میلّی ییغینجاق (آشاغی پالاتا) و سنادان (یۇخاری پالاتا) عبارت ایکی پالاتالی مجلیسه مخصوصدور.
بایراغیدَییشدیر
موریتانی بایراغی یاشیل رنگ اۆزرینده قیزیلی ساری رنگلی اۆفوقی آیپارا و ۵ گوشهلی اۇلدوزدان عبارتدیر. یاشیل و قیزیلی ساری رنگ پان-آفریقا (پان-یونانجا بیرلیک، بوتونلوک، تام) رنگلری اوْلاراق قبول ائدیلیر. یاشیل رنگ ایسلامی تمثیل ائدیر، ساری رنگ ایسه صحرا چؤلونون قوملارینی تمثیل ائدیر. آیپارا و اۇلدوز دا ماوریتانیانین اساس دینی اوْلان ایسلاما ایشارهدیر.
جوغرافیاسیدَییشدیر
موریتانی ۴ اؤلکه ایله همسرحددیر: غربی صحرا، سنقال، الجزاییر و مالی.
تاریخیدَییشدیر
۱۹۰۴-جو ایلده موریتانین بیر حیصّه سی، ۱۹۴۶-جی ایلده ایسه بوتونلوکله فرانسه نین ایدارهسینه کئچمیش، ۱۹۵۸-جی ایلده ایسه فرانسه جمعیتینین آوتونوم جومهوریتی دۇروم آلمیشدیر.
۱۹۶۰-جی ایل، ۲۸ نوْوامبر تاریخده اؤلکه فرانسهنین اسارتیندن قورتولاراق موستقیللیک الده ائتمیشدیر.
اهالیسیدَییشدیر
۳٬۳۵۹٬۱۸۵ نفردیر. کؤللیین ان گئج لغو اوْلوندوغو اؤلکه موریتانی ایسلام جومهوریتیدیر. کؤلهلیک ۱۹۸۱-جی ایلده لغو اوْلونوب، کؤله صاحیبی اوْلماغا گؤره جزا نظرده توتان قانون ۲۰۰۷-جی ایلده قبول ائدیلیب. رسماً لغو اوْلونسا دا عملده کؤلهلیک داوام ائدیر، اؤلکه اهالیسینین ۱۰ ایله ۲۰٪-نین کؤله اوْلدوغو دوشونولور. اساس کؤله صاحیبلری اؤلکهنین الیت طبقهسینی تشکیل ائدن عربلردیر، کؤله هدیّه
ائتمک بؤیوک حؤرمت ژستی ساییلیر.
ایقتصادیاتیدَییشدیر
ماوریتانیانین پول واحیدی اۇقییادیر.
حاضیردا موریتانی ایقتیصادی جهتدن ضعیف توسعه ائتمیش اؤلکهلر سیراسینا داخیلدیر. ایخراجاتدا اساس یئری بالیق و بالیق محصوللاری، قیزیل، دمیر فیلیزی، میس کونسنتراتی تۇتور. چین، فرانسه، ایسپانیا، ایتالیا، هولند و بلژیک کیمی اؤلکهلرله تیجارت علاقهلری واردیر.
ایستینادلاردَییشدیر
- ^ "États généraux de l'Éducation nationale en Mauritanie". Le Quotidien de Nouakchott. 13 November 2011. Archived from the original on 14 April 2013.
{{cite news}}: Unknown parameter
|deadurl=ignored (
|url-status=suggested) (help)
- ^ ۲٫۰ ۲٫۱ "1: Répartition spatiale de la population" (PDF). Recensement Général de la Population et de l’Habitat (RGPH) 2013 (Report) (in فرانسوی). National Statistical Office of Mauritania. July 2015. p. v. Retrieved 20 December 2015.[دائمی اولو باغلانتیلی]
- ^ World Population Prospects: The 2017 Revision. United Nations Department of Economic and Social Affairs, Population Division.
- ^ ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ ۴٫۳ Mauritania. International Monetary Fund.
- ^ Gini Index. World Bank. یوْخلانیلیب2 March 2011.
- ^ 2016 Human Development Report. United Nations Development Programme (2016). یوْخلانیلیب21 March 2017.
بیرده باخدَییشدیر
== گؤرونتولر ==


text:
سیفالدین قوتاز
قوْتاز یا دا بۆتون آدییلا سیفالدین قوْتاز عربجه: سيف الدين قطز — تۆرک سوْیلو عسگر و دؤولت آدامی. جلالالدین خوارزمشاهین قارداشی اوْغلو ایدی. میصردا قیسا بیر سۆره مملوکلرین سولطانی اوْلموشدور.
سۇلطان اوْلماسی[دَییشدیر]
چنگیز خانین نوهسی هولاکونون امریندهکی ائلخانلار ۱۲۵۸-ده باغدادی یاخیب ییخدیلار٬ خلیفه مستعصم باللهی اؤلدوروب باغدادی آلدیقدان سوْنرا میصره اۆز چئویردیلر. ائلخانلی حؤکومداری هولاکو٬ میصره ائلچی گؤندرهرک آچیقجا تهدید ائتدی. بۇ تهدید سوْنوجو چیخان قاریشیقلیق سیراسیندا٬ قوْتاز کیمی بیر قاهرامان باشچینین موْغوللاری دایاندیرا بیلهجگی دۆشونجهسی ایله خالقین ایستگی اۆزَره ۱۲۶۰ ایلینده میصرده سۇلطان اعلان ائدیلدی.
عین جالوت دؤیوشو[دَییشدیر]
بۇ آرادا کیتبوغا باشچیلیغینداکی بیر موْغول اوْردوسو٬ سینا یاریمآداسینا قدر قاباغا گلمیشدی. سۇلطان قوْتاز٬ ۲۰٫۰۰۰ نفرلیک بیر اوْردویلا موْغوللاری فلسطینده قارشیلادی. ایکی اوْردو ۳ اوکتوبر ۱۲۶۰-دا٬ عین جالوتدا قارشیلاشدی. قوْتاز بۇ ساواشدا موْغوللاری مغلوب ائتدی. موْغوللار بۇ ساواشدان سوْنرا میصره اصلا گیره بیلمهدیکلری کیمی٬ بۇ مغلوبیت تاریخین دؤنوم نؤقطهلریندن بیری و موْغوللارین سوْنونون باشلانغیچی اوْلموشدور.
اؤلومو[دَییشدیر]
قوْتاز٬ ساواشدان بیر نئچه گۆن سوْنرا بایبارس طرفیندن بیر سوءقصد سوْنوجو اؤلدورولموشدور.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
آنادوْلو تۆرکجهسی ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Seyfeddin Kutuz»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۸ ژانویه ۲۰۱۶ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
لاتین ایمپراتورلوغو
لاتین ایمپراتورلوغو (اینگیلیسجه: Latin Empire، فارسجا: امپراتوری لاتین، عربجه: الإمبراطورية اللاتينية، فرانسهجه: Empire latin de Constantinople، آلمانجا: Lateinisches Kaiserreich، ایتالیاجا: Impero latino di Costantinopoli، روسجا: ЛaTиHckaя иMпepия) اوروپادا بیر اسکی دؤولت. مسیحیت بۇ اؤلکهنین رسمی دینیدی. و لاتین دیلی رسمی دیلیدی. لاتین ایمپراتورلوغو 1204 میلادی ایلینده قۇرولدو و 1261 میلادی ایلینده داغیلدی.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- اینگلیسیجه ویکی پدیا


text:
Jan 29, 2020
"آشویتس" دوشه رگه سینده (اردوگاه) اؤلدورولن یوز مینلر گناهسیز انسانین خاطیره سی، شوونیزم، راسیزم و فاشیزمه دور دئمکده دیر!...
س. سیداوالی
بو گون یانوار آیی نین ایگیرمی یئددی سی، لهستان اؤلکه سینده یئرلشیلن "آشویتس" دوشه رگه سینده (اردوگاه) اؤلومه محکوم اولان مینلر محبوسون، قیزیل اوردو (ارتش سرخ) واسیطه سیله آزاد اولماسینین یئتمیش بئش ینجی ایلدؤنومودور. اونون اوچون دونیانین بیر چوخ اؤلکه سینده، او جمله ده ن لهستاندا و فئدرال آلماندا مراسیملر، ییغینجاقلار و تؤرنلر کئچیریله جکدیر. بو مراسیملر فئدرال آلماندا خصوصی یئر آلیرلار و مدرسه لرده، اونیوئرسیته لرده، پارلماندا، کابینه ده، دؤولت اداره لرینده و مختلف انستیتوتلار و آراشدیرما مرکزلرینده قئید اولوب و توپلانتی لار کئچیریلیر.
بونو نظرده آلاراق، آلمان مئدیا سیندادا هر زمانکی کیمی راسیزمه و فاشیزمه قارشی خصوصی حساسیت گؤسته ریلیر و یئنی نسلین - اونلارین آتا بابالارینین یاراتدیقلاری جنایتلر اوچون - بشریتین قاباغیندا مسئولیتی، بیر داها خاطیرلادیلیر.
میلادی ۱۹۳۹- ینجی ایل، آلمان اوردوسونون لهستان اؤلکه سینی اشغال ائتمه سی ایله باشلانان ایکینجی دونیا ساواشیندا، تخمینا یئتمیش میلیون انسان حیاتینی ایتیرمیشدیلر. بو اؤلنلرین بیر چوخونون حیاتی، آلمانلارین مختلف اؤلکه لرده یاراتدیقلاری دوشه رگه لرده سونا چاتمیشدیر.
ایکینجی دونیا ساواشینی باشلایان آلمان اوردوسو (وئرماخت و اس- اس بیرلیکلری)، "آلمان هر شئی ین اوزه رینده" و "آریالار بوتون نژادلاردان اوستوندور" شعارلارینین پرده سی آلتیندا، بو ساواشدا بشریت تاریخینده مثلی گؤرونمه ین غدارلیق گؤسته رمیش و خصوصیله او زامانکی سوویتلر بیرلیگی تورپاقلاریندا میلیونلار سیویل انسانین اؤلومونه سبب اولموشدور.
آلمان اوردوسو اشغال ائتدیگی اؤلکه لرین تورپاقلاریندا یاراتدیغی دوشه رگه لرده، ساواش مئیدانلاریندا اسیر دوشموش عسگرلر ایله بیرلیکده، سیاسی و عادی محبوسلاری، ها بئله آلمانلی و دیگر اؤلکه لره منسوب اولان یهودیلری ده محبوس ساخلاییردی.
بو دوشه رگه لرین ان آدلیمی، بو گون لهستان تورپاقلاریندا یئرلشن "آشویتس" دوشه رگه سی دیر.
" آشویتس"، بشریت ین اوز قاراسی کیمی، تاریخ بویو بشر واسیطه سیله اؤز همنوعلارینا قارشی یارادیلان جنایتلرین موزه سینه چئوریلمیشدی.
بئش ایل عرضینده، "آشویتس" دوشه رگه سینده ساخلانیلان محبوسلاردان بیر میلیون نفری اورادا آجلیقدان، آغیر فیزیکی ایشلرین نتیجه سینده، اشکنجه ده ن و یا گاز سالون لاریندا بوغولماقدان حیاتلارینی ایتیرمیشدیلر.
" آشویتس" ده اؤلدورولن محبوسلارین چوخونلوغو، اروپا قطعه سینین مختلف اؤلکه لرینده یاشایان خصوصیله آلمان یهودیلری اولموشلار.
بو گون دونیانین بیر چوخ اؤلکه لرینده، فاشیستلر، راسیست لر و اؤزلرینی "اوستون نژاد" بیلنلر، آلمان فاشیستلرینین ایکینجی دونیا ساواشیندا یاراتدیقلاری جنایتلرده ن درس آلمادان و اوتانمادان، گینه ده ایره لیلمکده دیلر.
بو اؤلکه لرده ن بیری ده قارا بخت ایران مملکتی دیر.
هر شئی ین کپیه سی اصلینده ن داها گولونج و مسخره اولدوغو کیمی، کئچن یوز ایل ده آلمان فاشیست لرینی تقلید ائده نلرده بو اؤلکه ده، قوندارما و هئچ بیر عاغیل، منطق و حسابا اویمایان شیوه لر ایله فارس شوونیزمی نین " بیر دیل، بیر ملت، بیر دین" دوکتورینینی زوراکیلیق، باسقی، قورخو یاراتماق و مخالفلری اؤلدوروب و حبسه آتماق واسیطه سیله حاکیم ائتمه یه چالیشمیشدیلار.
بونلار فارس ملتی نی "آریا اوستون نژادی" فرض ائدیب، تورک، عرب و "غیر آریائی لره" خور باخیب، گولونج و مسخره آکسیونلار ایله بیر طرفده ن فارس دیلینی عرب سؤزلرینده ن تمیزله مه یه و دیگر طرفده ن اؤلکه ده تورکلرده ن هر بیر اثر و نشانه وارسا آرادان آپارماغا چالیشمیشدیلار.
بونلار ایگیرمی بیرینجی عصرده اینانیلماز بیر جهالت و فاناتیزم ایله، هله ده میلیونلار غیر فارس اوشاقلاری آنا دیللرینده تحصیل آلماقدان محروم ائتمکده دیلر.
بو گون اؤلکه نین بوتون امکانلارینی سفربر ائدیب، غیر فارس ملتلری فارس شوونیزمی نین بویوندوروغو آلتیندا ساخلاماغا چالیشانلارا، "آشویتس" بیر عبرت آیناسی اولمالیدیر.
بو گون اؤلکه ده، بیر طرفده ن تورک دیللی کولتورون سون اوجاقلاریندان اولان " اندیشه ی نو" و " تک درخت" ناشر و کتابفروشلارینی باغلاییب و دیگر طرفده ن "ایرانشهر" کیمی فاشیست و شپه فاشیست دایره لری سوت ایله بسله یینلره، "آشویتس" بیر عبرت موزه سی اولمالیدیر.
بو گون " آشویتس" ین آزاد اولونماسینین یئتمیش بئشینجی ایلدؤنومونده، بشریته - بلکه باشقا ملتلرده ن داها چوخ- یوزلر و مینلر داهی فیلسوفلار، بؤیوک یازیچیلار - شاعیرلر، موزیک بسته کارلاری و اونودولماز طب- علم خادم لری هدیه ائده ن آلمان ملتی نین - آلمان فاشیستلری نین یاراتدیقلاری جنایتلر اوچون - انسانلیغین قاباغیندا باشی آشاغی دیر. بو اؤلکه ده یاشایان هر کس، بو اوتانج و باش آشاغیلیغی هر گون حس ائتمکده دیر.
ایراندا یالانچی، پوچ و خیال دونیاسیندا یارادیلان افسانه لر و ناغیللارا دایاناراق " تمیز فارس و آریا ملتی" یاراتماغا چالیشانلار و بئله لیکله میلیونلار انسانی خصوصیله اوشاقلاری اسیر ساخلایانلاردا بیلمه لیدیلر کی، تاریخ اونلارین عمللرینی جزاسیز قویمایاجاقدیر. بونلار آلمانلیلارین معاصیر تاریخینه باخیب، اوتانیب و عبرت آلمالیدیلار.
فاشیزم بیر دوکتورین اولاراق، هاوادان و هئچ ده ن یارانان بیر فنومن دئییل. فاشیزمین یارانماسی اوچون اونا مساعد زمینه و شرطلر لازیمدیر. فاشیزم، یالنیز اوز نژادینی و یا ملتی نی باشقالاریندان اوستون توتماق ایله یارانمیر. لاکن ائله بو سؤزلر و عمللر فاشیزمین یارانماسینا بیر باشلانقیج اولا بیلرلر.
اونون اوچون اؤز ایچیمیزده ملتیمیزین تاپدانمیش و آیاق آلتیندا ازیلمیش حقلری اوچون جان و باش ایله فعالیت گؤسته ره ن فعاللاریمیزدا بونو اونودمامالیدیلار کی، آذربایجان تورک ملتی دونیامیزدا یاشایان ملتلرده ن بیری دیر و باشقالارینا هئچ بیر اوستونلویو یوخدور. انسان حقلری، دموکراسی، انسانلارین برابرلیگی - خصوصیله قادینلارین کیشی لر ایله برابرلیگی - اوغروندا مبارزه ائده ن فعاللاریمیز، بیلمه لیدیلر کی فاشیزم و آشیری ملتچیلیک، یالنیز فارسلارا و آریا پرستلره مخصوص دئییل و "سیاسی بهداشت" ین اولمادیغی هر بیر یئرده، بو ایرنج دوشونجه لر کؤک سالا بیلرلر.
دینچی، قان تؤکن و غدار رژیمه قارشی مبارزه ائده ن انسانلار، بیلمه لیدیلر کی، بو اؤلکه ده انسانلارین آزادلیق و دموکراسی اوچون چیخیش یولو، بو تورپاقلاردا یاشایانلارین - سؤزده یوخ عملده - حقیقی برابرلیگی ایله باشلایا بیلیر.اونون اوچون تورک، کورد، عرب، بلوچ و تورکمن ملتلرینی اسیر ساخلایان فارس ملتی ده - بو ملتلر آزاد اولمادیغی تقدیرده - هئچ زمان اسارتده ن آزاد اولا بیلمز.