text:
آندرانیک اوزانیان
آندرانیک اوزانیان (ائرمنیجه . Անդրանիկ Թորոսի Օզանյան؛ 25 فوریه 1865 – 31 آقوست 1927) — ائرمنیستان میلّی قهرمانی، بولقاریستانین میلّی قهرمانی. 1918-جی ایلده اساساً قاراباغ و زنگهزوردا آذربایجانلیلارین[۱]یاشادیقلاری کندلرین داغیدیلماسیندا و اهالیسینین قیرغینیندا آندرانیکین باشچیلیق ائتدیگی دسته بؤیوک رول اوینامیشدی[۱][۲][۳][۴][۵][۶][۷].
ایلک ایللر[دَییشدیر]
عوثمانلی ایمپراتورلوغوندا آنادان اولوب. بیر مودّت " هنچاک " پارتیاسی نین، سونرا ایسه " داشناکسیونون " عوضوو اولوب. 1880-جی ایللرده آندرانیک عوثمانلی دؤولتینه خیانت ائتدیگی اوچون جزا کیمی اونون قولاغینی کسیرلر، بوندان سونرا اونا خالق آراسیندا " بیرقولاقلی آندرانیک " دئییرلر. آندرانیک تورکیه ده فعالیت گؤسترن ائرمنی سیلاحلی دستهلری اوچون سیلاح قاچاقمالچیلیغی ایله مشغول اولور. 1890-جی ایللرده تورک اوردوسونا قارشی دؤیوشلرده ایشتیراک ائدیر. 1904-جو ایلده تورک اوردوسو ائرمنی عوصیانینی یاتیردیقدان سونرا آندرانیک تورکیه دن قاچیر. بیر مودت قافقازدا اولور، سونرا ایسه اوروپایا یوللانیر. 1907-جی ایلده بولقاریستاندا، داشناکسیونون دؤرد قورولتاییندا ایشتیراک ائدیر.
بالکان ساواشی[دَییشدیر]
1912-جی ایلده ساواشی باشلایاندا، قارِقین نژده ایله بیرلیکده ائرمنیلردن عیبارت کؤنوللو دسته یارادیر. بورادا ائرمنی سیلاحلی دستهلری یئرلی تورک اهالیسینه قارشی کوتلوی قیرغینلار تؤرتمکله مشغول ایدی. بو دؤیوشلرده ایشتراکینا گؤره آندرانیک اوزانیان بولقاریستانین عالی دؤولت تلطیفی اولان، " ایگیدلیگه گؤره قیزیل خاچ " اوردِنی ایله تلطیف اولونور. بوندان علاوه اونو دیگر موکافاتلارلا دا تلطیف ائدیرلر، همچنین آندرانیک بولقاریستان وطنداشلیغینا قبول اولونور.
بیرینجی دونیا ساواشی[دَییشدیر]
1914-جو ایلین آقوستوندا آندرانیک روسیهنین قافقاز اوردوسونون کوماندانی ژنرال آلکساندر مالیشایئوسکی ایله گؤروشور و روس اوردوسونا اؤز خیدمتلرینی تکلیف ائدیر. روس اوردوسو آندرانیکه ائرمنی حربی دستهلرینی فورمالاشدیرماغی تاپشیریر. تورک اوردوسونا قارشی حربی عملیاتلاردا ایشتراکینا گؤره روس و فرانسه اوردوسونون کوماندانلیغی طرفیندن بیر سیرا اوردِن و مداللارلا تلطیف ائدیلیر.
1916-جی ایلده چار اوردوسونون کوماندانلیغی ایله یارانان پروبلملره گؤره جبههنی ترک ائدیر. آندرانیکین تورکیهنین شرقینده اولدوغو بوتون مودت عرضینده، اونون باشچیلیق ائتدیگی سیلاحلی ائرمنی دستهلری بوراداکی تورک و کورد اهالیسی نین کوتلهوی قتللری ایله مشغول اولوردولار.
1917-جی ایلدن سونرا[دَییشدیر]
1917-جی ایل فوریه اینقیلابیندان سونرا قافقازداکی روس اوردوسو تدریجاً داغیلماغا باشلاییر. یارانمیش وضعیتدن ایستیفاده ائدن ائرمنیلر، اؤز سیلاحلی دستهلرینی گوجلندیریر، تزار اوردوسوندان قالمیش سیلاح و سورساتی منیمسهییردیلر. بو زامان باشسیز قالمیش روسیهنین قافقاز اوردوسونون کوماندانلیغی آندرانیکه ژنرال-مایور روتبهسی وئریر، لاکین قئید ائتمک لازیمدیر کی، یارانمیش وضعیتده کوماندانلیغین وئردیگی روتبهلر داها چوخ رمزی اهمیت کسب ائدیردی. آندرانیک 1918-جی ایلده ائرمنیستانلا تورکیه آراسیندا ایمضالانمیش موقاویلهنی تانیماقدان ایمتیناع ائدیر. بو دفعه آندرانیک بولشویکلرله امکداشلیق ائتمگه باشلاییر، او، 1918-جی ایلین ژوئیهسینده استِپان شاومیانا تلقرام گؤندریر، تلقرامدا آندرانیک بیلدیریر کی، " ناخچیوان قزاسی اؤزونو شوروی روسیهسینین بیر حیصهسی ساییر، و او اؤزو دستهسی ایله بیرلیکده بولشویکلرین تابعلیگینه کئچمگه حاضیردیر " . لاکین ژوئیهنین 19-او تورک اوردوسو ناخچیوانی و جولفانی توتور، آندرانیک زنگهزورا قاچیر. زنگهزوردا آندرانیکین رهبرلیک ائتدیگی سیلاحلی دستهلر آذربایجان کندلرینی داغیتماقلا مشغول ایدیلر. بو کندلرین اهالیسی کوتلهوی شکیلده اؤلدورولور، دیری-دیری یاندیریلیر، قیلینجدان کئچیریلیردی.
آندرانیکین قولدورلارینین وحشیلیگی باره ده ائرمنی تاریخچیسی آ.لالایان بونلاری یازیر:
" آندرانیکین باشچیلیق ائتدیگی داشناک دستهلری، تورک کندلیلرینین اوشاقلارین، قادینلارین و قوجالارین قتلی زامانی " بؤیوک شوجاعت " گؤستریردیلر. داشناک دستهلری طرفیندن توتولموش موسلمان کندلرینده، ساغ آداملار قالمیردی، اونلار اینسان قالیقلاری ایله دولو، خارابالیغا چئوریلیردی ".
آندرانیکین سیلاحلی دستهلری 1918-جی ایلده ناخچیوان قزاسی نین یایجی کندینه هوجوم ائدهرک 2500 نفری قتله یئتیریر، مئییتلرینی ایسه آراز چایینا آتیر. 1918-جی ایلین سونلاریندا آندرانیکین دستهلری قاراباغدا بیر چوخ آذربایجان کندلرینه هوجوم ائدهرک کوتلوی قتللر تؤرهدیر، کندلری تالان ائدیر. رسمی معلوماتلارا گؤره بو دؤورده 115[۵] آذربایجان کندی داغیدیلمیش، 10 میندن آرتیق[۵]اهالیسی قتله یئتیریلمیش، املاکلاری تالان ائدیلمیشدیر.[۸]
1919-جو ایلین آوریلینده آندرانیک اوچمیادزینه گلیر، بورادا او دستهسی نین بؤیوک حیصهسینی سربست بوراخیر، بیر حیصهسینی ایسه اؤزو ایله موهاجیرته آپاریر. بیرینجی دونیا ساواشی سیندن سونرا تورکیه حؤکومتی آندرانیکین حربی جینایتکار کیمی بین الخالق آختاریشینی اعلان ائدیر.
ائرمنی کؤنوللو دستهلری[دَییشدیر]
مارس s 1915ده واندا باشلادیلان عوصیانی دستکلهدی. 18 آوریل 1915 تاریخینده دیلماندا خلیل پاشا رهبرلیگینده کی عوثمانلی قووهلرینی مغلوبیته اوغراتدی.
ژانویه 1916دا روس اوردوسویلا بیرلیکده بیتلیسه گیردی. اوّلکی یازین وان حادیثهلرینه میثللهمه اولاراق شهری یاندیردی و وطنداش خالقدان چوخ سایدا آدامی اؤلدورتدو. بو سببله روس دیوانی حربینده موحاکیمه اولونوب حبس اولوندو ایسه داها سونرا روتبه سی قایتاریلدی.
1917ده روس ایمپراتورلوغو ییخیلمیش، آنادولوداکی نیظاملی روس بیرلیکلری داغیلماغا باشلامیشدی. قافقاز جبههسی کوماندیری ژنرال لبدنسکی آنادولودا ائرمنی بیرلیکلریندن دؤیوشن باشقا سیلاحلی بیرلیکلرین قالماماسی اوزرینه ژانویه 1918ده آندرانیکی ژنرال مایور اعلان ائتدی و او ارزورومو عوثمانلی قووّهلرینه قارشی مودافیعه ائتمک ایله وظیفهلندیریلدی.
2 مارس 1918 تاریخینده ارزوروم مرکز کوماندیرلیگینی اوزرینه گؤتوردو. ایلک گونلر اوردوسوندا نیظام یاراتماغا جهد گؤستردی، آنجاق عوثمانلی بیرلیکلری ارزوروما یاخینلاشدیقجا عسگرلری قیرغینلارا باشلادی. 12 مارس 1918 تاریخینده عوثمانلی اوردولاری ارزوروما گیررکن قاچان ائرمنی عسگرلری آرخالاریندا خاراب اولموش بیر شهر، قادین، اوشاق، قوجا چوخ سایدا اؤلو بوراخمیشلار. [۹]
ایرهلیله ین قافقاز ایسلام اوردوسو قارشیسیندا اینگیلیس اوردولاری ایله بیرلشمک اوچون ایران آذربایجانینا چکیلدی، لاکین خوی شهری یاخینلاریندا علی احسان پاشا امرینده کی عوثمانلی اوردوسو قارشیسیندا 9 ژوئن 1918 تاریخینده مغلوب اولاراق ناخچیوانا چکیلدی.[۱۰]
28 مه 1918ده قورولان ائرمنیستان دموکراتیک جمهوریتی، عوثمانلی ایمپراتورلوغو ایله باتوم آندلاشماسینی ایمضالایینجا ائرمنیستان جومهوریتی رهبرلیگی ایله باغلارینی قوپاردی. ائرمنیستان جومهوریتینین بو شرطلر آلتیندا وارلیغینی و قووهلرینی داغیتماغی ردّ ائدن آندرانیک، جولفا [۱۱]و ناخچیوان [۱۲] بؤلگه سینده تورک/ آذربایجان میلیسلرینه قارشی نیظامسیز دؤیوشو داوام ائتدیردی.
تورک اوردولاری نین ناخچیوانا ایرهلیلهمهسی اوزرینه زنگهزور داغلارینا چکیلهرک پارتیزان حرکتی باشلاتدی. [۱۳]اینگیلیسلرین موداخیلهسی اوزرینه ائرمنی حؤکومتی باریشماغا راضی اولدو. آنجاق آوریل 1919دا یئنیدن عوصیان ائدیب اوردوسویلا ایروان اوزرینه گئتدی. راضی سالیناراق خاریجه چیخاریلدی. آندرانیک موحاجیرتده فرانسه، سونرا ایسه آمریکا دا یاشاییر. آمریکادا کالیفورنیا ایالتینین فرِسنو شهرینده وفات ائدیر.
موتتفیقلره دؤیوش بویونجا ائتدیگی یاردیملاردان اؤتری فرانسه جومهورباشقانی ریمون پوانکاره طرفیندن لژیون دونور مدالی ایله موکافاتلاندیریلدی.[۱۴]
1927-ده اؤلدو. نعشی پاریسه گتیریلهرک پرلاشز قبیریستانلیغینا باسدیریلدی.
شوروی دؤورونده، آدی شوروی ائرمنیستانیندا سیاسی باخیمدان ساقینجالی ایدی. 1990دا ائرمنیستانین موستقیللیگیندن سونرا یئنیدن میلّی قهرمان اعلان ائدیلدی. نعشی ایروانا گتیریلدی. ایروانین آنا مئیدانینا آندرانیک هئیکلی تیکیلدی.
28 مه 2011-جی ایلده روسیهنین سوچی شهرینین یاخینلیغینداکی وولکونکا قصبهسینده آندرانیک اوزانیانین آبیدهسی آچیلمالی ایدی. تدبیرده کراسنودار دیاریندان 5-6 مینه قدر ائرمنینین گلهجگی گؤزله نیلیردی. آنجاق یئرلی حاکیمیت اورقانلاری تدبیره اعتیراض ائتدیلر. بیلدیریلدی کی، ائرمنیلر آبیدهنی سؤکمهلیدیرلر، یوخسا یئرلی حاکیمیت اونو داغیتمالی اولاجاقدیر.[۱۵]
اتکیازیلار[دَییشدیر]
- ^ ۱٫۰ ۱٫۱ Mark Levene. Devastation: Volume I: The European Rimlands 1912-1938. Oxford University Press, 2013. S. 217.
In Van and Bitlis provinces on the one hand, and in the cross-border Kars region on the other, Armenian units—notably those led by Andranik in the latter case—went on a veritable killing spree 'emptying one Tatar (Azeri) village after another'.
- ^ The Modern Review, Volume 36, 1924.
As soon as the troops of the Azerbaidjan government had departed, the bands of Andranik began again to pillage and massacre the population... Acts of savagery and revolutional atrocities were committed by Armenian insurgents of Turkey commanded by Andeanik who continued to destroy the Musulman villages of Karabakh.
- ^ Donald Bloxham. The Great Game of Genocide: Imperialism, Nationalism, and the Destruction of the Ottoman Armenians (Oxford University Press, 2005)
From mid-1918, Andranik was prominent in the destruction of Muslim settlements during the purging of the Armenian-Azeri border region of Zangezur.
- ^ AcлaH XaлилoB. ГeHoцид пpoTиB MycyлbMaHckoro HaceлeHия ЗakaBkaзbя B 1917-1920 rr. B иcTopичeckиx иcToчHиkax. Archived 2010-07-29 at the Wayback Machine.
- ^ ۵٫۰ ۵٫۱ ۵٫۲ Haluk Selvi. Armenian question: from the first world war to the treaty of Lausanne. Sakarya University, 2007. S. 129.
As well as assisting the policies of Great Powers in the region, Andranik was in search of making his ideals come true. Upon his arrival, the massacres in the region hastened and 10.068 people were killed and 115 villages destroyed.
- ^ Mehmet Saray. The Principles of Turkish Administration and Their Impact on the Lives of Non-Muslim Peoples: The Armenians as a Case Study. Atatürk Research Center, 2003. S. 32.
As a result of this British protection the Armenian terror organizations, under the command of Andranik, massacred thousands of Muslim Turks.
- ^ ЛaлaяH A., ЖypHaл PeBoлюциoHHый BocTok, 1936, № 2—3. S. 36—37.
ДaшHakckиe oTpяды, BoзrлaBляeMыe AHдpaHиkoM, AMaзacпoM и дpyrиMи, пpoяBили MakcиMyM “oTBarи” B дeлe yHичToжeHия Tюpkckиx жeHщиH и дeTeй, cTapиkoB и пoдpocTkoB. Ceлa, зaxBaчeHHыe дaшHakckиMи oTpядaMи, были иMи “ocBoбoждeHы” oT жиBыx людeй и пpeBpaщeHы B пepeпoлHeHHыe oбeзoбpaжeHHыMи TpyпaMи pyиHы.
- ^ http://www.sherg.az/2012/07/05/get=51297[دائمی اولو باغلانتیلی]
- ^ "Turks, Armenians and Erzurum, 1916-1918". 28 Nisan 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi:
- ^ Birinci Dünya Harbi Türk Harbi Kafkas Cephesi, 3. Ordu Harekatı, C. II, 2. Kitap, Genelkurmay Başkanlığı Yayınları, Ankara, 1993, s. 537.
- ^ Birinci Dünya Harbi Kafkas Cephesi, 3. Ordu Harekatı, C. II, Birinci Kitap, Genelkurmay Başkanlığı Yayınları, Ankara, 1993, s. 533-537.
- ^ Cafer Guli Mirzayev, “Nahcivan Kendlerinde Andranik’in Türeddiği Vahşilikler ve Ona Karşı Mübarezenin Teşkili”, a.g.e., s. 128.
- ^ Mehmet Fatih Öztarsu, Osmanlıdan Kopan Daşnakların Büyük Çözülüşü,Beyaz Tarih 9 Haziran 2015 tarihindeWayback Machine sitesinde arşivlendi., 2015
- ^ H. Pasdermadjian, Histoire de L’ Armenie, Paris, 1949, s. 465.; Lang, The Armenians, s. 114
- ^ archive copy. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2013-04-29. یوْخلانیلیب2020-10-13.


c: text/html

text:
- شۆبهەسیز سنین راببین /صاحیبین دائیما اۆستۆن وە ایکرامئ بۇل اۇلاندئر.
- بو قورئان، ألبتتە وارلئقلارئن راببی /صاحیبی طارافئندان ایندیریلمیشتیر.
- بونو، گۆونیلیر روح (جبرائیل) ایندیرمیشتیر.
- اویارئجئلاردان اۇلمان ایچین سنین قالبینە ایندیرمیشتیر.
- آپآچئق عاراب دیلییلە…
- بو، ألبتتە اؤنجەکیلرین زبورلارئندا /کیتابلارئندا واردئر.
- ایسرائیل اۇغوللارئ بیلگینلرینین بونو بیلمەسی، بونلار ایچین بیر آیت /دلیل دگیل میدیر؟
- اۇنو عاراب اۇلمایان بیرینە ایندیرسەیدیک؛
- اۇ دا بونلارا اۇقوسایدئ، اۇنا اینانئپ گۆونمزلردی.
- بیز سوچلولارئن قالبلرینە اۇنو (قورئانئن گرچک اۇلدوغونو) ایشتە بؤیلە ایشلەریز.
- بونا راغمن اۇنلار، آجئقلئ عاذابئ گؤرۆنجەیە قادار اۇنا اینانئپ گۆونمزلر.
- اۇ عاذاب اۇنلارا آنسئزئن گلیر دە فارقئنا بیلە وارامازلار.
- اۇ زامان؛ “بیزە فئرصات تانئنسا اۇلماز مئ؟” دەرلر.
- عاذابئمئزئن بیر آن اؤنجە گلمەسینی می ایستییۇرلار؟
- هیچ دۆشۆندۆن مۆ، اۇنلارئ یئللارجا نیعمتلردن یارارلاندئرساق؛
- سۇنرا تهدید أدیلدیکلری عاذاب اۇنلارا گلسە؛
- یارارلاندئرئلدئقلارئ نیعمتلرین اۇنلارا بیر فایداسئ (اۇلور مو؟) اۇلماز!
- اویارئجئلارئ اۇلمایان هیچبیر کنتی هلاک أتمەدیک!
- بیلگیلندیرمک ایچین (اویارئجئ گؤندریریز)؛ بیز یانلئش یاپمایئز.
- قورئانئ شەیطانلار ایندیرمەدی.
- ذاتن بو، اۇنلارئن یاپابیلەجگی بیر ایش دگیلدیر؛ بونا گۆچلری دە یتمز.
- چۆنکی اۇنلار (اینیش سئراسئندا واحیی) دینلەمکتن بیلە اوزاق توتولموشلاردئر.
- ساقئن آللاە ایلە بیرلیکتە باشقا بیر ایلاها یالوارما، یۇقسا عاذابا اوغراتئلانلاردان اۇلورسون!
- أن یاقئن چەورەنی اویار!
- سانا اویان مۆمینلرە قۇل قانات گر!
- سانا باش قالدئرئرلارسا دە کی: “بن سیزین یاپتئقلارئنئزدان اوزاغئم.”
- سن دائیما اۆستۆن وە ایکرامئ بۇل اۇلانا گۆونیپ دایان!
- قالقتئغئندا سنی گؤرنە؛
- وە بۇیون أگنلر آراسئندا دؤنۆپ دۇلاشمانئ گؤرنە (دایان)!
- چۆنکی دائیما دینلەین وە بیلن اۇدور.
- شەیطانلارئن کیمە ایندیگینی سیزە بیلدیرەییم می؟
- اۇنلار هر گۆناهکار ایفتیراجئیا اینرلر.
- بو گۆناهکارلار، شەیطانلارا قولاق وریرلر. اۇنلارئن چۇغو یالانجئدئر.
- شاعیرلرە گلینجە، اۇنلارا دا بۇش حایالە قاپئلئپ یۇلدان چئقانلار اویارلار.
- اۇنلارئن هر ساحادا اؤوگۆ وە یرگییی آبارتتئقلارئنئ گؤرمەدین می؟
- یاپمایاجاقلارئ شەیلری سؤیلەییپ دورورلار.
- فاقاط اینانئپ گۆونن، ایی ایشلر یاپان، آللاهئ چۇقچا آنان وە بیر دە حاقسئزلئغا اوغرادئقتان سۇنرا قارشئلئق ورن شاعیرلر حاریج. حاقسئزلئق أدنلر ایسە یاقئندا ناسئل آلت اۆست اۇلاجاقلارئنئ اؤگرنەجکلردیر.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
غربی گؤی تورک خاقانلیغی
باتی گؤیتۆرک خاقانلیغی — میلادی ۵۸۲-جی ایلینده گؤیتۆرک خاقانلیغینین غرب یابغوسو اوْلان تاردۇنون ایشبارا خاقانا قارشی عۆصیان ائتمهسییله شرق گؤیتۆرکلردن آیریلان خاقانلیق.
تاردو خاقانین ایلک ایللری و حاکمیتیدَییشدیر
تاردو خاقان مۆستقیللیگینی اعلان ائتدیکدن سوْنرا اؤزونه تابع اوْلان اراضیلری گئنیشلندیرهرک حاکمیتینی گۆجلندیردی. غربی گؤی تورک خاقانلیغینین سرحدلری غربی تبتدن کریما قدر گئنیشلنمیشدی. تاردو خاقان بیزانسلا مۇحاریبهلرده ضعیفلهین ساسانیلرله مۆباریزهسی نتیجهسینده حتی بۇ دؤولتین داخیلی ایشلرینه قاریشا بیلیردی. تاردو خاقان حاکمیتینی مؤحکملندیردیکدن سوْنرا اساس مقصدی شرقی گؤی تورک خاقانلیغینی دا اؤزونه تابع ائتمک و چینی تضییق آلتیندا ساخلاماقدی. تاردو خاقان مقصدینی حیاتا کئچیرمک اۆچون چینه قارشی یۆروشه باشلادی، لاکین مغلوب اوْلدو. بۇ مغلوبیتدن سوْنرا تاردو خاقان ضعیفلهدی. تاردو خاقانین اؤلوموندن سوْنرا حاکمیته اوْغلو تامان خاقان کئچمیشدی.
تامان خاقانین حاکمیتی (603 - 611)دَییشدیر
تامان خاقان تاردو خاقاندان سوْنرا حاکمیته کئچمیشدی. تامان خاقان تاردو خاقانین عکسینه اوْلاراق چینله یاخشی مۆناسیبتلر قۇرماغا چالیشمیشدی. تامان خاقان حاکمیته کیچیک یاشلاریندا کئچمیشدی و اوْنون کیچیکلیگیندن ایستیفاده ائدن تئلئوتلار عصیان قالدیراراق اوْنون اوْردولارینی مغلوب ائتدی. داها سوْنرا 610-جۇ ایلده تامان خاقانا قارشی عصیان باش وئردی. یانق سوْوخ تئگینین اوْغلو شئکوی یئنی خاقان اعلان اوْلوندو. تامان خاقان چینه قاچدی. بۇ وضعیتدن ناراحات اوْلان شرقی گؤی تورک خاقانلیغینین حؤکمداری شیبی خاقان تامان خاقانی چیندن آلدی و اؤلدوردو. تامان خاقانین حاکمیتی ایللری غربی گؤی تورک خاقانلیغینین ضعیفلهیهرک داغیلماغا باشلادیغی دؤورون باشلانغیجی حساب اوْلونور.
شئکوی خاقانین حاکمیتی (611 - 618)دَییشدیر
شئکوی خاقان تامان خاقاندان سوْنرا حاکمیته کئچدی، آمّا اوْنون دؤورو جدی بیر حادثه ایله یاددا قالمادی. قێسا مدتلی حاکمیتینده تامان خاقانین دؤورونده آرتان چین تأثیریندن قۇرتولا بیلمسه ده، چینله مۆناسیبتلردن اۇزاق قالماغا چالیشمیشدی. حاکمیتی ایللرینده شیبی خاقانلا مۇحاریبهلر آپاردی. شئکوی خاقان 618-جی ایلده اؤلدو.
توْنق يابقو خاقانین حاکمیتی (618 - 628)دَییشدیر
توْنق يابقو خاقان تاردو خاقانین کیچیک نوهسی ایدی. توْنق يابقو خاقانین حاکمیتی ایللرینده غربی گؤيتورک خاقانلیغی چینده باش وئرن داخیلی مۆناقیشهلر نتیجهسینده مستقل سیاست يۆروتمهيه باشلامیشدی. توْنق يابقو خاقانین دؤورو غربی گؤيتورک خاقانلیغینین ان گۆجلو دؤورو حساب اوْلونور.اوْ، اوْردوداکی نیظامسیزلیقلاری آرادان قالدیراراق تؤلؤسلرین قالدیردیغی عصیانلاری ياتیردی. اوْنون حاکمیتی ایللرینده تان سۆلالهسی ایله ده ياخشی مۆناسیبتلر قۇرولموشدو. توْنق يابقو خاقان تان سۆلالهسیندن اوْلان شاهزاده ایله ائولنمیشدی. اوْ، ساسانیلره قارشی بیزانسلا متفق اوْلموشدو. متفق قۆووهلرینین هۆجوملاری نتیجهسینده ساسانیلر اۆزرینده مهم غلبهلر الده اوْلونموشدو. 628-جی ایلده توْنق يابقو خاقانین اؤلوموندن سوْنرا غربی گؤيتورک خاقانلیغی ضعیفلهيهرک سقوط مرحلهسینه قدم قوْيدو.
خزر خاقانلیغینین يارانماسیندا توْنق يابقو خاقانین روْلو اوْلموشدور. اوْنون حاکمیتی ایللرینده قافقازین شادی، يابقوسو و تۇدونو اوْلان بؤری شاد توْنق يابقو خاقان اؤلدوکدن سوْنرا مستقل سیاست يئریتمهيه باشلادی و خزر خاقانلیغینین اساسینی قوْيدو.
سی یابقو خاقانین حاکمیتی (631 - 633)دَییشدیر
سی یابقو خاقان توْنق یابقو خاقانین اوْغلو ایدی.اوْ، حاکمیته نۇشیبیلرین دستگی ایله گلمیشدی. اوْنون حاکمیتی ایللرینده غربی گؤیتورک خاقانلیغی ضعیفلهدی و اؤلکهده چینین تأثیری یئنیدن آرتدی. سی یابقو خاقان توْنق یابقو خاقانین دؤورونده اوْلان بیرلیگی یئنیدن تامین ائده بیلمهدی. بۇ سببدن نۇشیبی قوْلونون ایستکلرینی قارشیلایا بیلمهدی و اوْنلار طرفیندن حاکمیتدن اۇزاقلاشدیریلدی. سی یابقو خاقان قانقلیلارین یانینا قاچدی و بلخ شهرینده اؤلدو.
غربی گؤی تورک خاقانلیغینین ضعیفلهمهسی و سقوطودَییشدیر
سی یابقو خاقانین اؤلومو و شرقی گؤیتورک خاقانلیغینین سقوطوندان سوْنرا غربی گؤیتورک خاقانلیغی چینین هدفینه چئوریلدی. سی یابقو خاقاندان سوْنرا حاکمیته نیشا تۇلو خاقان کئچسه ده، اوْ، بیر ایلدن سوْنرا خستهلنهرک اؤلدو. نیشا تۇلو خاقاندان سوْنرا حاکمیته قارداشی ایشبارا تئریش خاقان گلدی. اوْنون حاکمیتی ایللرینده چینین تأثیری داها دا آرتدی و طایفالار عصیان قالدیردی. بۇ قاریشیقلیغی فرصت بیلن چین اوْردوسو خاقانی اؤلدوردو. ایشبارا تئریش خاقانین اؤلوموندن سوْنرا شرقده نۇشیبیلرین دستکلهدیگی خاللیق ایشبارا یابقو خاقان، غربده ایسه تۇلولارین دستکلهدیگی شرقی گؤیتورک خاقانلیغیندان اوْلان ایللیگ خاقانین اوْغلو یۆکوک شاد حاکمیته گلدی. بیر نئچه ایل سوْنرا خزر خاقانی ایربیس شئکوی خاقان دا اؤزونو غربی گؤیتورک خاقانی اعلان ائتدی. خاللیق ایشبارا یابقو خاقان و یۆکوک شاد آراسیندا گئدن مۆباریزهدن سوْنرا 638-جی ایلده ایلی چایی صولح ایمضالاندی. بۇ صولحا گؤره ایلی چایینین شیمالی یۆکوک شاد و اوْنو دستکلهین تۇلو طایفالارینا، جنوبو ایسه خاللیق ایشبارا یابقو خاقان و اوْنو دستکلهین نۇشیبی طایفالارینا وئریلدی. بۇنا باخمایاراق بۇ صولح اۇزون مدت داوام ائتمهدی. 642-جی ایلده تۇلو طایفالاری یۆکوک شادی دستکلهمکدن ال چکدی و بۇنو فرصت بیلن نۇشیبیلر یۆکوک شادی مغلوب ائتدیلر. یۆکوک شاد کۇندوز شهرینه قاچدی و اوْرادا دا اؤلدو. بعضی تاریخچیلر طرفیندن ایلک خزر خاقانی اوْلدوغو ادعا اوْلونان ایربیس شئکوی خاقان دا حاکمیته ادعالی ایدی، آمّا 650-جی ایلده خاللیق ایشبارا یابقو خاقان طرفیندن اؤلدورولدو. خاللیق ایشبارا یابقو خاقان ایسه حاکمیتینی 657-جی ایله قدر داوام ائتدیره بیلدی. اوْ، حاکمیتی ایللرینده چینه قارشی مۆباریزه آپارماغا چالیشدی. تۆرکئش و قارلوقلاری اطرافیندا بیرلشدیرمهیه نایل اوْلسا دا، چینله مۆباریزهده اۇغور قازانا بیلمهدی. خاللیق ایشبارا یابقو خاقان اسیر آلیناراق چانقانا گتیریلدی و بئلهلیکله غربی گؤیتورک خاقانلیغی سقوط ائتدی.


text:
هندبول
هندبول — بیر کوماندانین ۶-سی ساحه، ۱-i قاپیدا اوْلان ۷ اویونچو ایله ایکی کوماندا اوینادیغی بیر ایدمان نؤوودور.
اویون مدتی ۳۰ دقیقهلیک ایکی دؤورهدن عبارتدیر. ایلک ایللرینده بؤیوک ایستادیونلاردا ۱۱ نفر عبارت کوماندالار حالیندا اوینانان هندبول، ۱۹۵۰-جی ایللردن سوْنرا بیر سالون ایدمانی اوْلموش و آچیق ساحهده هندبول گئدهرک مشهورلوغونو ایتیرهرک ایتمیشدیر.
ایندیکی واختدا هندبول، خصوصیله آوروپا قیتهسینده بؤیوک دقتی جلب ائتمکدهدیر. ایسپانییادا آسوبال لیگا، آلماندا هاندبالل بوندئسلیگا، سوئیسده هاندبول ائلیتسئریئن، دانیمارکدا تدج لیگائن ایدمانین ان یوخاری سوییهده اویناندیغی یئرلی لیقالار اولاراق خاراکتئریزه ائدیلمکدهدیر.
مۆعاصیر هندبولدا دونیا و اولیمپیادا چئمپیونلوغونو آوروپا قیتهسی خاریجینه چیخارا بیلهن تک کوماندا کورئیا اوْلموشدور. هم کیشیلرده، هم ده قادینلاردا آسییا قیتهسینین ان یاخشیسی اوْلان کورئیالیلار، آوروپانین نهنگلری ایسوئچ، آلمان، ایسپانییا، روسیه، دانمارک، نوروئچ و فرانسه یا باش آغریسی وئرمیشدی.
آفریقادا فوتبولدان سوْنرا ان چوخ دقتی جلب ائدن ایکینجی کوماندا ایدمانی اوْلان هندبول، سون ایللرده قورو قیتهده بؤیوک ایرللییش ائتمیشدیر. مصرده ۱۹۹۹-دا تشکیل ائدیلهن دونیا کیشیلر هندبول چئمپیوناناتیندا ائو صاحبی اؤلکه ۴-جو اولارکهن، ۲۰۰۵-جی ایلده ده تونیس اؤز اؤلکهسیندهکی چئمپیوناناتدا ایلک دؤرده گیرمه موفقیتی گؤسترمیشدیر.
ساحه ایچی پایلانما (مؤقعلر)[دَییشدیر]
- قاپیچی
- ساغ اویون قوروجو
- سول اویون قوروجو
- اوْرتا اویون قوروجو
- ساغ قاناد اویونچوسو
- سول قاناد اویونچوسو
- پیووت


text:
شاعرین سؤزو آغزیندا قالدی
«پریسا اسلاموند» حیاتلا وداعلاشدی
کوچهمیزی قار آلدی
سویوقدو، قالما قالدی
سالام وئردیم آلمادین
سؤزوم آغزیمدا قالدی
«پریسا اسلاموند»
تاسفله، استعدادلی آذربایجان شاعری «پریسا اسلاموند»ی ده فروردین آیینین سونونجو گونو گؤزلنیلمهدن ایتیردیک. ۱۳۵۸نجی ایل تبریز شهرینده دونیایا گؤز آچان پریسا خانیم اسلاموند چاغداش شعریمیزین استعدادلی نمایندهلریندن ایدی. چوخ تاسفله واختسیز اؤلوم اونون یارادیجیلیغینین داهادا چیچکلنمهسینه آمان وئرمهدی و حیات نغمهسینین سؤزلرینی یاریمچیق قویدو؛ او ابدیلیک آرامیزدان آیریلدی. خاطیرهسینی عزیزلهییر، حؤرمتلی عائلهسینه، یولداشلارینا و ادبی جمعیتیمیزه باش ساغلیغی وئریریک.
ایشیق – آذربایجان ادبیات و اینجه صنعت سایتی
۳۱/۰۱/۱۴۰۰
“


text:
گنجه دن گلیرم ، یوکوم اوزومدو
گنجه نین عسگری دوزوم ، دوزومدو
بیر عمیم قیزی وار ، ایکی گؤزومدو
اؤزگه یه وئرمه رم ، من اؤزوم آللام
شیرین قاداسینی جانیما ساللام
گنجه دن گلیرم ، یوکوم خورمادی
گنجه نین یوللاری بورما ، بورمادی
گنجه ده بیر قیز وار ، تئلی دورنادی
گونشه سن چیخما ، من چیخیم دئییر
گنجه دن گلیرم ، یوکوم چیچکدی
گنجه نین گوللری لچک – لچکدی
گنجه ده بیر قیز وار ، آدی چیچکدی
قوشلارا سن اوچما ، من اوچوم دئییر
گنجه دن گلیرم ، مالیم نه مالدی
گنجه دن آلدیغیم ایپکدی ، شالدی
گنجه ده بیر قیز وار ، آدی مارالدی
جئیرانا سن قاچما ، من قاچیم دئییر
گنجه دن گلیرم ، یوکوم خینادی
کؤنلوم دلی قوشو اونا قونادی
گنجه ده بیر قیز وار ، آدی سونادی
سولارا سن آخما ، من آخیم دئییر
گنجه دن گلیرم ، سؤزه بند اولوب
گنجه نین مئیوه سی شکر ، قند اولوب
گنجه ده بیر قیزا گؤزوم بند اولوب
جوادا سن باخما ، من باخیم دئییر


text:
آلتمیش یاشی قویدوم دالا، آلتمیش بیره دوشدوم
آلتمیش بیر ایل اولموش، بو جهاندا گیره دوشدوم
شکسیز، منه روزی یازیلیب تک لبنیّات
شیت سوددن آنام آچدیدا، شور پندیره دوشدوم
شایدده فلک اؤنجهسی گون روزی یازیرمیش
یوللار ترافیک اولدو، قالیب، تأخیره دوشدوم
وارلی اوشاغی موز یئدی، نارگیلده دویونجا
منده بیر اووج قوردلو- چوروک انجیره دوشدوم
قیش فصلی دوغولدوم، ولی عؤمروم بویو یاندیم
بلکه سببی شاختا ایدی تندیره دوشدوم؟!
یئرسیز دگیل ایپ باغلاییرام چوخلارینا من
اوّلده اؤزوم بنده گیریب، کندیره دوشدوم
تاختا بئشیگ آلمیشدی آتام، چئورهسی زنجیر
اون گونلوک ایدیم من، او زمان زنجیره دوشدوم
آزادلیق اوچون، اسکی- بلکله گولهشیردیم
شؤرتوک بادالاق سالدی، ییخیلدیم، زیره دوشدوم
شؤرتوک- بلکایله ال- آیاق باغلانیر اوّل
لاپ دوز دوغولان گون بو آجی تقدیره دوشدوم
گویا او زمان چوخلو خرابکارلیق ائدیردیم
یوزلر یول آتام حُکم وئریب، تعزیره دوشدوم
ظنّیم بودو، غرب ائیلهدی فرهنگی تهاجم
چونکی، بو خرابکارلیغا بیردن- بیره دوشدوم
آمریکالی یوزلر کانال، اینتئرنئته لعنت
چونکی، هله قونداق زمانی تقصیره دوشدوم
نئیلهک؟ یئتیب آلتمیش بیره ایندی یاشیم، «آرش»!
مس اولدو قیزیل، شعرکیمی اکسیره دوشدوم


text:
مجبوری امک
مجبوری امک یوخسا زورلا ایشچکمک (اینگیلیسجه: Forced labour ، عربجه: عمل قسري ، تورکیه تورکجهسی: Köle emeği) — زورنان ایشچکمق یوخسا کؤله امک یعنی اینسان لاری مودرن دونیادا قورخوتماق نان یارالاماق نان گؤیول لری اولمادیغی ایشده ایشه توتماق و اونلاردان اوجرتسیز شکیلده ایجباری ایش چکمک و بعضاً آز اوجرتی اولان بیر ایش اولور و چوخ چتین ایش لر دیر لر.
گئچمیش ده[دَییشدیر]
شوروی ده و ایندی ده قوزئی کوره ده اینسانلاری قولاگ آدیندا اولان یئر لرده زورنان ایشه توتورلار.
آفریقالی قره لر بیر دؤنم زورنان کؤله اولور موش لار.


text:
نه زامان شخصیتلرین حیکایهده دانیشمالاری گرکلیدیر؟ نه دئسینلر؟ نه دئمهسینلر؟ نئجه دئسینلر؟ دانیشیقلا نئجه ائتمک اولار شخصیتلرین هوسین اوزه چیخاردیب همده تانیملاما[شخصیت پردازی] ایله، اوخوجو اونلا جانداشلیق[همدلی] حسی تاپسین؟ نئجه کاراکتئرلرین دانیشیقلاری بحرانلا آسلانیشی حیکایهده چوخالدا بیلهریک؟
نئجه دانیشیقلاری حیکایه، روایت و حادثهلری ایله بیرلشدیره بیلهریک؟
نئجه حیکایهده یئرله زامان بیلگیلرینی دانیشیقلاردا آچیقلایا بیلهریک؟
بو چئشید[نوع] سؤاللارا، خانیم کمپتون چالیشیب “دانیشیق” [دییالوق] آدلی اؤز کیتابیندا اوخوجولار اوچون ایضاح گتیرسین. یازیچینین باخیشی ایله حیکایهده دانیشیق یازما، چوخ دا چتین ایش دئییل، آما بیز اونو چتینلشدیریریک. او بو کیتابدا چالیشیب دانیشمانی اوخوجویا چوخ راحت و طبیعی صورتده آچیقلاسین، نفس چکمهیه تای.
دئمک بیز نفس چکنده فکر ائدیب سونرا نفس چکیریکمی؟ بو ایش اوچون کاراکتئرلرین دریسینه کئچیب اونلارلا بیر اولماق لازیمدیر. یازیچی توصیه ائدیر، دانیشیق یازما سیزه راحات اولسون دئیه، بئله دوشونون، بو ایش سیزه بیرجور باش قاتمادیر.
بیر جانلی حیکایهنین شخصیتلری
خانیم کمپتون بئله اینانیر، حیکایهده تام روایت یئرینه، دانیشیق گتیرمک، حیکایهنی چکیجی ائدیب، کاراکتئر ایسه جانلی گؤرونور.
یازیچی بونا گؤره بئله دئییر:
- حیکایهنین کاراکتئرلرینی اوخوجویا تانیتدیریب، همده اونون کئچمیشین، دویغولارین، دورومونو و هدفینی اوخوجویا گؤسترمک اولور.
- کاراکتئرلرین دانیشیقلاری ایله، حیکایهده اولان احوال-روحیه اوخوجویا داشینیر[منتقلاولور]. تاپماجالی[معمالی] یوخسا قورخمالی حیکایه، اوخوجونو قورخودوب، رومانتیک حیکایه ایسه اونو عاشیق ائدیر.
- شخصیتلرین دانیشیغی، حیکایهده آسیلی[وابسته] اولماق ایله گرگینلیگی[تنشی] اؤنه آپاریر. هانسی دانیشیقدا، آسیلما، گرگینلیک یوخدور و نیگرانچیلیق یاراتماییب، هئچ زادی تهلوکهیه سالماییر، دئمک گهوهزهلیکدیر [ورّاجی].
- دانیشیق، حیکایهنین یئیینلیگین[سرعتین] چوخالدیر.
- حیکایهنین یئر، زامان آرخا پلان [پس زمینه] لا بیلگیلرینی دانیشما ایله اوخوجویا وئرمک اولار.
- حیکایهنین یئتیردیگی آنلامی، گاهدان روایتدن یاخشی دانیشما ایله اوخوجویا یئتیرمک اولار.
سینیرلندیرن[عصبی ائدن] آداملار
حیکایه، لال کاراکتئرلرله اوخوجونون عصبین کورلاییر، باشقا یاندان ایسه یازیچینین آماجین بیلمز. چوخ دانیشما گتیرن حیکایهلر ایسه اوخوجونو یورار.
کمپتون دئییر، یازیچیلارین چوخو، قورخور کاراکتئرلری دانیشسا، هم اونلارین، همده یازیچینین آبیری گئدیب، آخماق و یونگول گؤرونسونلر. آما بو قورخو روحسال[روانی] سیخینتیلاری گتیرمکله بیزی فلج ائدیب، دانیشمالاری دوزگون یازماغیمیزا مانع اولور. بو دورومدا، قورخو بیزه حاکیم اولوب، قورخودان گلن سؤزلردن فایدالانیریق.
دانیشمادا گلن قورخولاردان بونلاری دئمک اولار:
- حیکایهمین کاراکتئری دانیشیرسا، اوخوجو منی باشا دوشمهییب، کاراکتئری آخماق حساب ائده.
- کاراکتئرلرین بوتون سؤزلری بیر- بیرینه اوخشایا.
- کاراکتئرلرین دانیشماسی، حیکایهنی اؤنه آپارماییب، روحسوز و داریخمالی ائده.
- دانیشمالار، رسمن قوندارما گؤرونوب، من، کاراکتئرلرین آغزینا سؤز قویورام، دوشونوله.
- کاراکتئرلریم دانیشدیقدا حیکایهنین دانیشما صحنهسینین کنترلو الیمدن چیخا.
- دانیشمالارین آراسیندا، یئتهرینجه روایتدن استفاده ائده بیلمهدیگیم اوچون، اوخوجو دانیشمالارین آردینی[داوامین] توتمایا.
- دانیشمالارین آراسیندا، روایتدن حددن آرتیق استفاده ائدم و دانیشمانین سورعتی آزالا.
کمپتون دئییر:
سیزین قورخونوز یئرسیزدیر. سیزین کاراکتئرلرینیزین آخماق گؤرونوب- گؤرونمهمهسی تام بیر ذهنی مسئلهدیر. اونلار گاهدان بیر آخماق کیمی دانیشیب، گاهدان ایسه یاخشی سؤزلر دئییرلر. دوغرو حیاتدا اولان اینسانلارا تای. آما کاراکتئرلری آخماق بیلیرسینیزسه، کاراکتئرلرینیزی دَییشین. ایستهییرسینیزسه کاراکتئرلرینیز بیر- بیرینه اوخشار دانیشماسینلار، اوندا هر بیرینین حیات، ایش و پئشهسی فرقلی اولماسیندان آرخایین اولون.
اؤیکونو سیزین دانیشمالارینیزین اؤنه آپاریب اوخوجونو یورماسین دئیه، کاراکتئرینیزین هارا گئدیب و هانسی یول ایله گئتمهسینی دقیق بیلین. بو یول ایله کاراکتئر حیکایه یولوندان آزان سؤزلر دانیشسا، اونو سیله بیلهرسینیز.
زور ایله دانیشماق یازساق، او دانیشما قوندارما گؤرونهجک. کاراکتئرلری راحات بیراخماق یئرینه، اونلاری اؤز کنترلوموزا آلمایاق. یعنی ائله اولماسین هر زامان بیزه لازیم اولدو دانیشسینلار.
حیکایهنین ایلک نوسخهسینی یازاندا، اونو کنترل ائتمهیه گرک یوخدور، اجازه وئرین هرنه الینیزدن چیخسین. دانیشمانین یاخشیلیغی، کاراکتئردن سیزله اوخوجونو تعجبلندیرن سؤزلری ائشیتمکدیر. اجازه وئرین کارکتئر هرنه سئویر دئسین، حتی دانیشما داعوایا چکسین. اوندا حیکایهنین چکیش-بکیشی چوخالار. یازیچی، دانیشما یازما اوچون، کاراکتئرلرین آغزینین قاباغین آلمامادان علاوه، بیرآن دا اونلاری الدن وئرمهیهجک.
حیکایهنین سورعتینی دوزنلهییب، یادا آزاتماق اوچون، بعضی صحنهلرده سادهجه، چیم[ناب] دانیشمالاردان استفاده ائتمهلیییک، آرتیق روایت ایله حادثهسیز دانیشمالار. آما دانیشمالاری یاخشی باش تاپماق اوچون بعضی صحنهلرده چوخ روایتدن فایدا آپارمالیییق.
دانیشمالارین اصلین آنلاماق اوچون بعضی صحنهلرده ایسه حادثهیه احتیاج واردیر. گاهدان، دانیشمالار اوزانماییب، یوروجو اولماسینلار دئیه حادثه لازیمدیر.
هرحالدا گئرچک دانیشمالارا تای، حیکایهدهکی دانیشمالاردا، همن ایشی گؤرورلر. بیز دانیشیریق، دوشونوروک همده چالیشیریق و بوتون بو ایشلر بیلمزدن ائدیلیر.
چوخ سس- کویلو حیکایهلر
هر یازیچینین اؤزل بیر سسی اولان کیمی، هر حیکایهنینده اؤزل بیر سسی واردیر. بو ندنله، بوتون حیکایهلر اوچ قولا بؤلونور:
۱. حیکایهنین بللی اولان قالیبلریندن بیرینده یئر توتان حیکایهلر. فانتزی، بیلیمسل، قورخمالی، معمالی، حادثهلی، ماجرالی، چوخ آسلانیشلی [پر تعلیق]، پلیسلی، نفس آلان، رومانتیک حیکایهلری ایله، یئنی یئتمه حیکایهلر.
۲. نئچه قالیبین بیتیمیندن تشکیل تاپان و یا عمومی حیکایهلر. بوتون مخاطبلره اولان معاصر حیکایهلر. بئله حیکایهلر، اوخوجونون اینانج دوزنی ایله آتیشمادا اولوب، حیاتدان یئنی بیر گؤروش سونوب، ایشلهدیجی [محرکی] سؤاللار سوروشوب اوخوجونو فکره سالیر.
۳. ادبی حیکایهلر، اؤنده اولان و تجربی حیکایهلر.
بو حیکایهلر، مختلف سبکلرین قاریشیغی و گئلئنکسل اولمایان[غیرسنتی] و نُوْن-آنلاشما[غیرقراردادی] فنلردن استفاده ائدیرلر. بئله حیکایهلرده، تاسارلار[طرحلر] ضعیف اولوب، تانیملاما [شخصیت پردازی] ایسه گوجلو اولار. خانیم کمپتون دئییر: هر حیکایه، اؤزو ایله اویغون اولان دانیشمایا احتیاجی وار. حیکایهنین فرقلی شکیللری، مختلف کاراکتئرلره، گرگینلییه[تنش]، حیکایه سورعتینی، تئملره[درون مایه] و مختلف دانیشمالارا احتیاجی واردیر.
چوخ حادثهلی و ماجرالی حیکایهلر، صحنهلرین هر تک-تکینده یئیین ریتملی دانیشمالارا احتیاجی وار، و بودا حیکایهنی سورعتله اؤنه آپاریر. آنجاق ادبی حیکایهلرده، دانیشمالارین سورعتینی، بو نوع حیکایهلرین سورعتی ایله اویغون اولمالیدیر. بونا گؤره بوتون ائلئمئنتلرین[عنصرلارین] سورعتی آزاد اولاجاقدیر.
کمپتون، هر حیکایهنین هانسی دانیشمالارا احتیاجی واردیر دئیه، بوتون حیکایهلری یئددی قولا بؤلوب، دئییر:
“حیکایهلرین مختلف نمونهلرینی یئددی قولا بؤلموشم، بودا کؤمک ائدهجک اوخوجو بیزیم حیکایهلردن، خصوصا کاراکتئرلره یازدیغیمیز دانیشمالاردان گؤزلهنیلن قاوراییشی[درکی] گؤتورسون”. بو یئددی قول بونلاردان عبارتدیر: ۱- “سئحرلى[جادویی]، ۲- گیزلیلی[رمزی]، ۳- تانیملاییجی[توصیفی]، ۴- یانیلسامالی[وهمآمیز]، ۵- نفسکسن، ۶- هوسلندیریجی[ترغیب کننده]، ۷- دؤگوشکن [بی پروا]”.
میثال اوچون، “اولدوزلار ساواشی” ایله “اؤز یوردونون عجاییب سئحربازی” کیمی سئحرلی حیکایهلره، دانیشما یازماق، “ناتور آرانی[دشتی]”، “سالینجئر” کیمی، عمومی حیکایهلرین دانیشما یازماغی ایله فرق ائدیر. فانتئزی، بیلیمسل و رومانتیکلی حیکایهلره، گوونلی[فاخر] و مجازی سئحرلی[استعاری جادویی] دانیشمالاردان استفاده ائتمک اولار، آنجاق بئله دانیشمالاری، ادبی حیکایهلرده ایشلتمک اولماز.
گیزلی[رمزی] دانیشمالاردان، چوخلو ادبی و دینی حیکایهلرده استفاده اولونور، بو یازیلار چوخسایلی آنلاملار ایله فرقلی یوروملار ایستهییر.
عمومی، ادبی و تاریخی حیکایهلرده تاریخچهنین آنلاتماسی، کئچمیش و حیکایهنی تانیملاما دانیشمانین بویونونا اولدوغو اوچون، تانیملاییجی دانیشمالار ایشلهنیلیر. تانیملاییجی دانیشمانین آماجی، اوخوجونون احتیاجی اوچون اونا بیلگی وئرمکدیر. بو ایش له اوخوجو کاراکتئرلری دوزگون آنلاییر.
قورخولی و معمالی حیکایهلرین یازارینین آماجی، اوخوجونو قورخوتماقدیر. بونون اوچون، قورخو گتیرن دانیشمالاردان چوخ استفاده اولار.
یانیلسامالی[وهملی/گؤزآلدادیجی] دانیشمالاردا، حیکایهنین کاراکتئرینین رولو اوخوجونو آسیلیلیق، واهیمه و قارانلیقدا ساخلاماقدیر.
نفسکسن حیکایهلرده، دانیشما گتیرمهنین آماجی، اوخوجونو هیجان دوروموندا ساخلاماقدیر. بئلهلیکله صوبحهدک حیکایهنین صحیفهلرینی واراقلایاجاقدیر. بو ندن له بو حیکایهلر، آسیلیلیق ایله دولودور. بو تیپ دانیشمالاری مایکل کرایتونون “ژوراسیک پارکی” رومانیندا، گؤرمک اولار. نفسکسن حیکایهلرین دانیشمالاریندا، تانیملاما[توصیف] دانیشمادان سیلینیر. یئرینه چیم[ناب] دانیشمالاردان استفاده اولوب، اونا حادثهنی آرتیرماقلا، حیکایهنین سورعتی چوخالیر.
عمومی و ادبی حیکایهلرده گؤردویوموز کیمی هوسلندیریجی حیکایهلر، ایستهییرلر مخاطبی بیر ائورنسل[جهان شمول] ساوی[پیامی] قبول ائتمهیه هوسلندیرسینلر. بئله حیکایهلر تاسار مرکزلی[طرح محور] یئرینه، کاراکتئر مرکزلی اولارلار. اونلار اوخوجولارین باخیشینی قول آتماغا چاغیریب، اونلارین دوشونجه دوزونتو[نظام فکری] ایله باخیشلاریندا دییشیکلیکلر یارادیرلار. بو چئشیت حیکایهلری “هارپلی”نین “تقلیدچی تویوغو اؤلدورمک” اثرینده گؤرمک اولور. بو یازیچی، آمئریکالیلارین دوشونجهسینین ترسینه بئله گؤستهریر، قارا دریلیلر همیشه سوچلو دئییللر.
دؤگوشکن[بی پروا] حیکایهلرده ایسه هوْزو[دؤگوشکن/دلی] دانیشمالاردان استفاده اولونور، هرنه اورکلرینده اولانی دئسین، گنجلرین دانیشمالارینا تای.
دوزسوز دانیشمالار
یازیچینین اینانجینا گؤره، دانیشما، حیکایهنی اؤنه آپارمالیدیر. او بو بؤلومده بیر دوزسوز دانیشما گتیریبدیر. بیر ار-آروادین سحر یئمهیی باشیندا دانیشمالاری. او دئییر: بو دانیشمانی کیلاس باشیندا گتیریب، اؤیرنجیلردن سوروشدوم: نئجه، بئله دانیشمالاری جدی ائتمک اولار؟ اؤیرنجیلرین جاوابی بو ایدی: “گؤیدن بیر اوزای گمیسینین[سفینه فضایینین] گلمهسی ایله ، کیشی، آروادا دئیهجک، من باشقا بیر قادینا علاقه تاپمیشام. کیشی آرواددان، یا دا آرواد کیشیدن ایراد توتوب، بوشانماق تکلیفی وئرهجکدیر و …”.
سونرا خانیم کمپتون دئییر: “اؤیرنجیلرده آنلادیلار بو دانیشیقدا اسگیکلیک وار. دانیشمالارین تئم و حیکایه تاساری[طرحی] ایله ایلگیسی اولماییرسا، حیکایهنی اؤنه آپاردیغی اوچون، گرگینلیکله آسیلیلیق اوندا اولماسا موفتهده دیهری یوخدور. »
سونوجسوز سؤزلر
حیکایهنی اؤنه آپارا بیلمهین دانیشمالار، ساکندیر و اوخوجونو یورار. آنجاق نئجه دانیشمالار حیکایهنی اؤنه آپارار؟
اونون باخیشی ایله بو اؤزللیکلری اولان دانیشمالاردیر:
- چاتیشمالاردان[تنش] کاراکتئرلره، یئنی بیلگیلر وئره.
- حیکایه کاراکتئرینین یولو اوستونه، یئنی مانعلر یاراتمالی دیر.
- حیکایهنین تئمینی گئنیشلندیرمک اوچون، صحنه کاراکتئرلرینین آراسیندا، گؤستریشلی ایلیشگیلر قویمالی دیر.
- بو صحنه ایله حیکایهنین آماجینی خاطیرلادان بیر بحث یاراتسین.
- کاراکتئرلر اوچون، آسیلیلیغی چوخالدیب، حیکایهنین دورومونون تعجیلی اولماسی اوچون، حیکایهنین سورعت، جوشقو ایله دویغوسونو چوخالتسین.
اولای ایله آنلاتی
اؤیکو، یالنیز دانیشما دئییل. هر بیر حیکایهنین اوچ شئیه احتیاجی وار:
۱- سؤیلنتی[روایت]،
۲- اولاى[حادثه]
۳- و دانیشما.
کمپتونون باخیشینا گؤره تانیملاما، سؤیتلنتینین او بیری بیچیمىدیر. او دئییر: “دانیشما، کاراکتئرلرله حیکایهنی کاغیذ صحیفهسی اوزهرینده جانلاندیریر. حادثه، حیکایهده گئدیش یارادیب، سؤییلنتیایسه اؤیکویه درینلیک و ایچهریک[محتوا/مضمون] وئریر”.
حیکایه یازما، بونلاری قاتیشدیرماق آنلامیندادیر، و بونلاری قاتیشدیرماقلا حیکایهنین سورعتینی آزالدیب، چوخالتماق اولار.
ممکوندور، حیکایه فقط، دانیشما اولا، یادا یالنیز سؤیلنتی، و یا فقط حادثه اولوب، چوخدا یاخشی بیر ایش چیخسین، یوروجودا اولماسین، آمما بو دوروملار آیریجالیقلیدیرلار[مستثنیدیرلار].
نئجه واختیندا، دانیشما آراسیندا، روایت و یا حادثه گتیرمهیی( ایکی-ایکی ترکیبی له یادا هر اوچو) و نه زمان دانیشما آخینینی کسمهمهیی، اؤیرنمک گرکلیدیر.
بو اوچ عنصردان فایدالانماق، گئرچک حیاتدان یامسیلاماقدیر. میثال اوچون، بیر زاماندا ایش گؤرهسینیز (حادثه)، دوشونهسیز (روایت) و دانیشاسینیز (دانیشما).
کاراکتئرلر دانیشما واختی حرکتله فکر ائتمهسهلر، تئلویزیون وئرلیشلرینه چؤنرلر “بیر-بیرلری ایله دانیشان باشلار” و حیکایه، تک بُوْیوتلو[بعدی] اولار.
بعضا فقط بو عنصرلارین یالنیز بیریندن صحنهده استفاده ائتمهیی، اؤیرنمک گرکلیدیر، میثال اوچون، بیر تیکینتی یانغینیندا، کاراکتئرلر دایانیب بیر-بیرلری ایله دانیشمازلار، حرکت ائدرلر.
اوچ عنصر و یعنی حادثه، روایتله دانیشمانی، ترکیب یادا تجزیه ائتمک ایستهدیگیمیز زامان، حیکایهنین سورعتینین اؤلچوسو ان اؤنملی عنصردور.
حیکایهده دئنگه[تعادل] یاراتماق اوچون، هرزامان هر صحنهنین هدفینی بیلمکله، هانسی عنصردن فایدالانا بیلهجهییمیز راحات اولار.
کاراکتئرلری نئجه آچیقلایا بیلهریک؟ نئجه کاراکتئرلرین اؤز دیلی ایله، کاراکتئرلرله ماراقلارین اوخوجویا آچیقلاماق اولار؟ حیکایه یازان، هر دفعه، کاراکتئرین هر صحنهده ایستهیینی و نهیین دالیسیجا اولماسینی بیلمهلیدیر. کاراکتئرین هوسیندن، داورانیش لا ایشلریندن، یادا دوشونجهسی ایله سؤزلریندن بللی اولار.
کمپتون سونرا، بوتون فردلرین کاراکتئرلرینه، دوققوز اساس تیپ تانیتدیریب، توصیف ائدیب، هر تیپین کاراکتئرینی بیرجور دانیشماسینا اینانیر.
- بیرینجی تیپ: باریشدیران[مصلح]. باریشدیران آداملار، همیشه ایستهییرلر دوز یاشاییب، چئورهلریندهکیلرهده بونو اؤیرهتسینلر. اونلار چالیشیرلار اطرافلارینداکی دونیانی دوز ائتسینلر.
- ایکینجی تیپ: کاراکتئر وئریجی و باغیشلایان. بونلار هامینین گؤزونده سئویلن و فایدالی گؤرونمک ایستهییرلر. یعنی هامی اونلاری هم سئوسین همده فایدالی اینسان گؤرسون.
- اوچونجو تیپ: همیشه چالیشقان و باشاری دالیسیجادیرلار.
- دؤردونجو تیپ: صنعتچی. صنعتچی آداملار حسلرینی بیر داها تجربه ائدیب، اونلاری جانلاندیرماغا احتیاجلاری وار. اونلار ایستهییرلر هامی اونلاری آنلاسینلار. اونلار ایستهییرلر نورمال اولسونلار.
- بئشینجی تیپ: باخمان[گؤروجو/ناظر]. هر نهیی بیلمک ایستهییرلر، آما ایچار[درونگرا]دیرلار. چوخو مشاهده ائدهرلر، اونلاردان بیرزاد سوروشمایین، دانیشمازلار.
- آلتینجی تیپ: قوشقوجو[شکّاک]. بئله آداملارین گؤونلیگه احتیاجلاری واردیر. قوشقوجو ایله قورخاق آداملار، قورخوب، گؤونلیک آرخاسیجا اولارلار.
- • یئتدینجی تیپ: ماجراچی. بئله آداملار خوشلوق ایله لذت دالیجا اولارلار. دونیا ایشلرینده اشتراک ائتمهیی سئویب، کدر ایله آجیدان اوزاق گزرلر.
- • سککیزینجی تیپ: اؤنجو. بئله آداملار اؤز آیاقلاری اوسته دورماغی سئویب، آیریلارینا باغلیلیقدان آجیقلانارلار. باشقالارینی قوروماق و عدالت اوچون مبارزه ائتمهیین دالیسیجا اولارلار.
- • دوققوزونجو تیپ: باریش ایله آرینلیق سئور. باریش ایله دینجلیک دالیجا اولوب، باشقالاری ایله بیرلشمکدن خوشلانارلار، اونلار مناقشهدن اوزاق گزرلر.
کمپتون، کیتابیندا هر قروپ اوچون، نشر اولونموش رومانلاردان کاراکتئرلر گتیریب، دانیشمالارین گؤستریر. دؤنهمین سونوندا دئییر: ممکن دور بعضی کاراکتئرلر بیر زاماندا مختلف تیپ لردن تشکیل تاپسین. آنجاق اونون باخیشی ایله بو سیرامالارین اؤنهمی بیر قاتلین کاراکتئرینین، صلح و صفا طلبین کاراکتئری ایله فرقلی اولماسی دیر. فقط یالان دییالوقلاردا شرایط فرق ائدیر.
سورعتلی حیکایهلر
هر بیر حیکایه اؤزل بیر سؤرعت ایستهییر. میثال اوچون، او دانیشدیغیمیز اوچ چئشید حیکایهدن، عمومی و ادبی حیکایهلر، اؤزل فورومدا اولان حیکایهلر، یعنی پلیسی حیکایه، ماجرالی، بیلیمسل و… ایله توتوشدورمادا و یا کاراکتئر مرکزلی حیکایهلر نورمال دورومدا اولای مرکزلی حیکایهلردن داها یاواشدیرلار.
سیز بیلگی اوزو ایله حیکایهنیزین سورعتینی بللی ائدندن سونرا، حیکایهنیزین سورعتینی دانیشما ایله نئجه کنترللا تنظیم ائتمهیی اؤیرنمهلیسینیز. دانیشما، حیکایهنین سورعتینی چوخالدار، اوزللیکله صحنهده تک یا نئچه کاراکتئری اولان زامان، حسلر ایله باخیشلاری آچیب، یادا آراج [وسیله/ابزار] ائدیرلر، بعضن ایسه، صحنه کاراکتئرلرین حسلریله دولغون اولان زامان، بودا کاراکتئرلرین ایش گوندملری ایله آماجلاری بیر- بیریله ترسلیک تاپسین.
ترسینه کاراکتئرلرین دانیشمالاری گرگینلیک ایله آتیشما اولمادان اوزونا چکنده حیکایه یاواشلانیب یوروجو اولار. البته آرابیر حیکایهنین سورعتی داها چوخ اولوب، کاراکتئرلر ایسه بیر باشا دانیشاندا، اوخوجو نفسین یئنیلهیه بیلمهییر. بو اوزدن حیکایهچی تووونو چوخالتمانین یانیندا آراسیرا بالاجا ترمز توتماق ایله سورعت توتانلارادا احتیاجی وار.
دانیشمالارین سورعتینی آزالتماق اوچون، منیم اؤنهریمجه حیکایهچیلر، دانیشمالارین آراسیندا آراسیرا سؤیلنتی، تانیملاما و حیکایهدن بیلگیلر وئریب، یادا زیققانا-زیققانا دانیشان آدامی صحنهیه گتیرسینلر! صحنه و یا حیکایهنین سورعتینی آلماغین باشقا یولو، کاراکتئرلرین منطقلی دانیشمالارینی گتیرمکدیر. بو دانیشمالاردا حیکایهنین دوروموندان اولای ایله دویغولاردان خبر یوخدور.
دانیشمالارین سورعتینی مناسب اولماسینی نئجه بیلمک اولار؟ معمولا حیکایهنی باشا یئتیرمهیینجه بو مؤوضوعنو بیلمک اولماز. فقط حیکایهنی تکرار اوخویاندا، بیر یاخشی سوروجویه تای بیلمک اولار هارانین سورعتی آز یوخسا چوخدور.
صحنهنین اورهیی هارادیر؟
چاتیشما، آسیلیلیق ایله آتیشما، دانیشمالارین صحنهسینین اوره یینده اولمالیدیر. بو اوچ ائلئمئنت ایله حادثه سیز هر بیر دانیشما تک بویوتلو، یوروجو و بیردورولو[یکنواخت] اولار.
حیکایهنین هامیسی آتیشما ایله چکیش-بکیشدیر، دانیشمالار ایسه بو آتیشمالاری دئییر. آتیشما اولمادان، بیر حیکایهده یوخدور.
کاراکتئرلر، اؤزلری چئوره و یا باشقا کاراکتئرلر ذهنی، شفاهی و فیزیکی اولان آتیشمانی، دانیشمالاردا گتیرنده، دانیشمالار گوجلو اولار.
کاراکتئرلر، اؤز آرالاریندا دوشونمهلى اویونلار ائده بیلرلر. ذهنلرینده نیفرتلی و جانسیخان فکرلر اولا بیلرر (ذهنی آتیشما)، بیر-بیرینه پیس-پیس یامانلار دئیه بیلرلر (شفاهی یا کلامی آتیشما)، یادا فیزیکسل آتیشمالاری اولسون. آتیشما قالخاندا ، ممکندور هر اوچ تور[نوع] آتیشما، بیر صحنهده آرایا گلسینلر.
حیکایهده، آتیشمالارین قیزیشماسی و یا سارسیلماسی اوچون بعضی یوللار واردیر. دانیشانلاردا چاتیشمانی آزالتماق اوچون، سوسمادان استفاده ائتمک اولار. کاراکتئرلر دانیشمانین اورتاسیندا ساکیت اولوب، هر نهیی سال-چیخ ائدیرلر. دانیشمادا چاتیشمانی چوخالتماق اوچون دیسکینتی یاراتماقاولار. کاراکتئر نیگران، عصبلی، هیجانلی، دیسکینیشلی و قورخموش اولاندا داها چوخ آسیلیلیق[تعلیق] یارانار.
گوزیاشلاری ایله گولومسهمهلر
حیکایهده دویغوسال صحنهلری یاراتماق اوچون، دانیشمادان استفاده ائدنده بعضی نکتهلری گؤزه آلماق لازیمدیر. حیکایهچیلر اونودولماز بیر کاراکتئرلری یاراتماغی سئویرلر. بو هدفه چاتماق اوچون داها دویغوساللی دانیشمالار یازمالیییق.
البته مهم دئییل بو حس غم، شادلیق، آجیق و یا باشقا بیر شئی اولسون. کاراکتئرلر دویغونو بیلیندیرمهلیدیرلر. رومانتیکله سولو دانیشیقلار، کاراکتئرلرین آغلاماسی، آبارتما( اغراق آمیز) عصبلنمهلر و یا تیکه آتمالاری دئمیرم. دئمک، کاراکتئرلر کیبریت چؤپو اولمامالیدیرلار، باشقالارین دانیشمالاریلا اولایلارین اؤنونده، اویغون تپکی گؤسترمهلیدیرلر. بو اوزدن حیکایهده اولان هر بیر دانیشمادا بیرجور دویغو اولمالیدیر. سادهجه دویغونون چئشیدینی بللی ائتمهلیسینیز. کاراکتئرلر بعضی جملهلری ایشلتمهلیدیرلر، میثال اوچون “سندن زهلهم گئدیر!”، “داها دیری قالماق ایستهمیرم…”، “قورخمورسان یئریندن ترپن…” و… پاخیللیق، پوزونتو، اومودسوزلوک کیمی، یالان دویغولاریمیز اولسادا، آجیق حسی، غم، شادلیق و قورخو، باش حسلریمیزدیرلر.
کمپتون، بعضی اؤیکولرین دانیشمالاریندان نمونهلر گتیرهرک، گؤستریر حیکایهلرده نئجه دانیشمالارین کؤمهگی ایله کاراکتئرلرین درین حسلرینی گؤسترمک اولار، سونرا یازیر: “اولا بیلر غم حسینی دانیشما صحنهلرینده گؤسترمک او بیری حیسلرین هامیسیندان چتین اولسون، بو اوزدنده یازیچی اؤزو بیلمهدن سوجاق[آبکی] حسلرده باتسین. قایغیداشلیغی، جانداشلیقی نورمال دورومدا گؤسترمک اولماز، بونا گؤره، گؤسترمک اوچون -ائشیک اوزونو گؤسترمک- بیر یول تاپماق لازیمدیر و بودا چتین ایشدیر.
کیمسل[فردی] اؤزللیکلرین یانسیماسی[بازتاب]
دانیشما، هر کاراکتئرین اؤزللیکلرینین یانسیماسیدیر. هر کیمسه بیرجور دانیشیر. دیلی توتولان بیر آداما تای، یئیین دانیشان بیرینه تای، دانیشینجا آدامی جانا گتیرن بیر آدام کیمی، لهجه ایله دانیشان بیری کیمی، یادا کلمه-کلمه دانیشیر، یا بیری تعارفله دانیشیر، بیری ایسه هجوم ائدنه تای دانیشیر و… حیکایهچی دانیشما یازاندا کاراکتئرلرین بو اؤزللیکلرینه دقت وئرمهلیدیر.
خانیم کمپتونون قبول ائتدیگینه گؤرهده اینسانلارین بعضی اؤزللیکلرینی کلمهلرله گتیرمک اولماز و کیتابدا تقریبا، هئچ گؤسترمک اولماز. بم و زیل سسی اولانلارا تای. باشقا طرفدن ایسه دئییر، کاراکتئرین دانیشمالارینین خاص فورمونو آشیری ایشلتمکده دوز ایش دئییل، بو ایش اوخوجونون عصبی اوسته یول گئتمک دئمکدیر. میثال اوچون، تئز-تئز بیر لهجه ایله دانیشان آدامین دانیشماسینی گتیرمک. بلکه گاهدان و بیر-ایکی نمونه یئترلیدیر.
دیلبیلگیسینی بیربهبیر قوروماق
خانیم کمپتون، حیکایهلرین دانیشما واختی کئچن یانلیشلیقلاریدا یازیر. او جملهدن، آداملارین آدینی دانیشما واختی تئکرار ائتمک، قیدلر، صفتلر و باشقا قوشولمالاری[ملحقات] دانیشمادان قاباق، بو دانیشمادان سونرا گلن دانیشمانین بیر- بیری له ایلگیسی اولماسی، کئچمیش صحنهلرین بللی اولان بیلگیلرینی تئکرارلاماق، دانیشمانی چیخیش چئویرمک، قرامئری قوروماق و دانیشمالاردا تانیملامالاردا و حادثهلرده بیلگیلری تئکرارلاماق.
دانیشمادا ریتم
بو بؤلومده دانیشیق یازمادا اولان سون گؤزهلهمهلر[ملاحظهلر]، یعنی قرامئرله نقطه قویما آرایا گلیر. دانیشمادا لازیم اولان ریتمه چاتماق اوچون دوز نقطه قویماق، گرکلیدیر. هردن، بیر ویرگول، مناسب بیر یئرده اوتورمایاندا، بیر جملهنی و یا صحنهنی قاتیشدیریر.
خانیم کمپتون، میثال گتیرمکله، قوشادیرناق، اوچ نقطه، نقطه و ایکی نقطه و حتی سواللا تعجب علامتلریندن دوز استفاده ائتمه یولونو آچیقلاییر. آنجاق، او، حیکایهده نقطه-ویرگولون(؛)، ایشلتمهسینه قارشیدیر. اونون ایناندیغینا گؤره داها پیس، هیجان یاراتماق اوچون تعجب (!) علامتینی ایشلتمکدیر. او دئییر: اجازه وئرین کاراکتئرلرین سؤزونون اؤزو هیجان یاراتسین. باشقا سؤز پاراقراف باغلامادیر. دانیشمادا پاراقراف باغلاماق اوچون سادهجه بیر گوجلو قایدا واریمیزدیر، اودا، دانیشمادا، کاراکتئرلرین هرنهیی، هر سؤزو آیری-آیری پاراقرافدا گلمهسیدیر.
ایری[əyri] حرفلردنده هر آراجا تای، اثر قویوب، ایشه گلمهسی اوچون چکینیش[امساک] ایله استفاده ائدین. دانیشمالاردا ایری حرفلردن، هردن، بیر زادی وورغولاماق اوچون و هردن ایسه بیر متنین اورتاسیندا گلنده، دانیشمانین آراسیندا کاراکتئرین فیکیرلرینی آچیقلامادیر.
ایکس[فلانکس] دئدی، ایقرئق[بئهمانکس] دئدی، داییمن دانیشمادان قاباق گلمهلری لازیمدیرمی؟
یالنیز بیر دفعه بو ایش اولسا یئتر. بونا گؤره اوخوجو دانیشانین کیم اولدوغونو بیلندن سونرا لازیم دئییل دئیک کیم دانیشیر. فعللر، قیدلر و صفتلریده اویغون اولمایان یئرده ایشلهدنده بئلهدیر.
میثال اوچون، دانیشانین عصبلهنمهسی دانیشیغیندان بللی اولدوغو زمان لازیم دئییل دئیک “عصبله دئدی”؟
طنز دانیشمالارین یازماغینی باجارمیرسینیزسا، اؤزونوو زورا سالیب مزهلی یازمایین، بلکه چالیشین دقتینیزی، کاراکتئرلرین جدی دانیشمالارینا وئرهسینیز.
ایلنجهلی ایله بیلگیلندیریجی
کیتابین سون بؤلومونده، یازیچی دئییر، حیکایه کیتابلاریندا اولان دانیشمالارین چوخو، چوخلو اوخوجولارین حیاتین بو اوزدن-او اوزه چؤنهریبدیر. چون همیشه ذهنلرینده قالیبدیر. حیکایهچیلرهده بو هدفین دالیسین توتمادان یاخشی بیر ایش اولا بیلمز. هر حالدا دانیشمالار اوخوجونون باشیندا قاتمالی دیر. بونون یانیندا اوخوجویا بیرزاد لاردا اؤیرتمه لی دیر. بو اؤیره تیم ده درین اولمالی دیر.
میثال اوچون “کن کیسی”نین، “یاکریم یوواسینین اوستونده اوچوش”، رومانینا ایشاره ائدرک دئییر: دانیشمالاری، اوندا درین تاثیر قویوبدور. باشقا بیر نکته ده، دانیشمالار اوخوجونو ماراقلاندیرمالیدیر، قویمایاق اوخوجو پاپاغانا[طوطییه] تای اولان دانیشمالاری اوخوماقلا اسنهسین.
اوخوجونو سارسیتماق یوللاریندان بیری اونون اینانجلاری و سانمالاری لا تارتیشماقدیر. یازیچی کیتابین سونوندا گلن قوشونتودا[ضمیمهده]، دانیشمالار اوچون اونبئش مهم نکته گتیرهرک، یازیچیلاردان ایستهییر رومان و حیکایه یازاندا، دانیشمالاریندا بو اونبئش نکته ایله اؤلچسونلر.
قایناق:
- ماهنامه “داستان”، شماره ۸ (اسفند ۱۳۹۱)، «داستان» فقط گفت و گو نیست، گلوریا کمپتون، ترجمه محسن سلیمانی
* تانیتیم:
آمئریکالی یازیچی “گلوریا کمپتون”، “بلوو کامیونیتی” فاکولتهسینده حیکایه یازما معلیمی، سییاتئلده، یازیچیلیق اؤیرتمه مرکزلرینین مودورودور. اؤنجهلر، درگی باش یازاری، رئداکتهچی و کیتاب یاپیمی مودورو ایدی. بو یازیچیدان نئچه رومان و نئچه حیکایه ایله ایلگیسی اولمایان کیتاب چاپ اولوبدور. ایندی ایسه “ریدئرز دایجئست” درگیسینین بؤلوم یازمانی و ریدئرز دایجست سایتیندا یازیچیلیق اؤیرتمنیدیر.


text:
فیکیر ائلهمهیین اؤزومو اؤیورم؛ اصلن خوشوم گلمز اؤزومدن دانیشام. مندن گرگ دونیا دانیشسین. دونیانین ائوی ییخیلسین، باشین ترامپلا، نجفییله قاتیب. فیکیری قالیب گمی، نفت، دلار یانیندا .
منملیک اولماسین؛ من یازان شعری هله -هله یازان اولماز .من آذربایجان شعرینین بوتون ژانرلاریندا شعیر یازمیشام؛ ایستر کلاسیکا اولسون -عروض یا خود هجا وزنیند-؛ ایسترسه سربست، پست مدرن، فول پست، فرا پست مدرن؛ منه سو ایچیم کیمیدیر .
حقیقتن بو گون چوخ شاعیرلرین شعرین اوخویاندا آدامی آغلاماق توتور. قارداش! هیچ اولماسا گل منیم بو یئتیم قالمیش کیتابلاریمدان نئچهسینی اوخو، اؤیرن دا! قارداش، باجی! قیرخ بئش ایل بوندان قاباق تیر آیینین اوتوزونجو گونو گئجه ساعات ایکینی اون دؤرد دیقه، اون دؤرد ثانیه کئچنده، دیب اوتاقدا قیرمیزی فرشین اوستونده بونو یازمیشام :
گئتدیم گؤردوم باغدا آدام
سیندیریب یئییردی بادام
ایندی، سن اوغلان تاپ بادامین دؤر-برینه دولانسین و یا آذربایجان سربستینده تایی اولمایان بیر شعری بیلدیریرم: بایرامدان اون بئش گون کئچنده هله آغاجلار گول آچمامیشدی، گئجه یوخودا گوردوم منی بتر قووورلار. هراسان آییلدیم. فوری ال به ال بو سربستی یازدیم:
آیاقلاریم چیینیمده
باشیمی قووالاییرام
بو سرحدن اوسرحده …
سیز الله، ایندییهجک بونون تایین کیمسهدن ائشیدیبسینیزمی؟ من اؤلوم اوتانمایین ها!
چوخلاری منه دئییر: سنین او پست مدرن شعرین یاماندی، قیامتدی. سیز اؤلهسینیز، بونو ایکی ثانیهده یازمیشام:
قاینجیمین اوجو داریخیررررر
قافقازدا میل دورورام
دونیانین گیلیفلریندن تیرن کئچرمی؟
ساعات ۱۵ده باشیمی کسدیلر
قارقالار گیردکان اوینایاندا .
بیر نفر فرانسهدن منه یازمیشدی: قارقالارین گیردکان اویناماسی بتر یئرینه دوشوب. بلکه ده بو فراپستمدرندیر ؟ دئدیم: یوخ قارداش، بو تامامیله پستدور! منیم فراپستمدرنلریمی هله امریکالیلاردا یازانماییب .اونا بیر نمونه اوخودوم اوچ گون آغزی آچیق قالدی:
کوچهمیزین اوتوز ایکی دیشی وار
ماشینلار دیلیمین اوجوندان سویروشور
سرابدا حالوا چالیرلار
گؤزلرین دونیانین ائوین ییخیر
شالوارینی چک
آماندی
یالقیزلیغیمی داشییان کروان
تورموزون قیردی .
قزئتلردن لاپ زحلم گئدیر. هر گون اونون- بونون دالینجا مین سؤز یازیرلار، آغای دؤکتور، فلانکسین ساوادی ائلهدی، بئلهدی .بابا، شعر آللاه وئرگیسیدیر. کیتاب اوخوماقلا کیمسه شاعیر اولماز .بو قیبلهیه آند اولسون، من هئچ بو گون قدر ایکی دنهده کیتاب اوخومامیشام. شاعیر اولسان، کیتاب اوخوماق لازیم دئییل کی؛ شعر سنه یا یوخودا ایلهام اولار، یا دا اویان- بویاندان گؤتوررسن. نه کیتاب بازلیغیدیر؟!
فیکیر ائلهمهیین اؤزومو اؤیورم؛ اصلن خوشوم گلمز اؤزومدن دانیشام. مندن گرگ دونیا دانیشسین. دونیانین ائوی ییخیلسین، باشین ترامپلا، نجفییله قاتیب. فیکیری قالیب گمی، نفت، دلار یانیندا .


text:
ینگی اوزبیکستان جمهوریتی، ترقی و انکشاف یوکسک باسقیچلرینی باسیب اوتیب، اوچنچی رنسانس پای دیوارینی یرتماقده. علمی پرنسیپلر، سِنلگن تجربه لر، حقیقی فکت و فیگورلر گه اساسله نیب دولت رهبری تامانیدن طرح ایتیلگن «حرکتلر استراتیگیه سی» ناملی بیش ییللیک انکشاف ریجه سی نینگ عملگه آشیریلیشی، مملکتنی اقتصادی، سیاسی و اجتماعی جهتدن یوکسک مرحله لرگه کوترماقده/
شورالر دولتی بوتون اتفاق بوییچه شاعر و یازووچیلرکتته کوچ ایکنلیگینی بیلردی و سوسیالیستیک غایه لرنی ترقتیش ده اولرنینگ چیکسیز کوچیگه ایشانردی. شونینگ اوچون رژیمگه قرشی برچه کوچلرنینگ آچیق فعالیتیگه نقطه قویگندن کیین، یازوچیلرنی بیرلشتیریش مقصدیده ایش آلیب بارردی.


text:
`سوچی` نتیجهلر
حابارلار [21]
- روس توریستلار گأمی بیلن آماسرا گلدی
- أردوُغان سوچی دا پوتین بیلن دوشوشدی
- أردوُغان سوچی شهرینده
- أردوُغان روسیا گیدیأر
- أردوُغان پوتین بیلن دوشوشیق گچیریأر
- تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی، روسیالی ایشدشی بیلن دوشوشدی
- روحانی أردۇغان بیلن دوشوشدی
- أردۇغان روسیا گیتدی
- تۆرکیه، روسیا و ایران ینگ یۇلباشچیلاری سوریه باراسیندا گنگهش گچیرر
- أردۇغان: سوچی ده دوشوشیق گچیرریس
- أردۇغان بیلن پوتین ینگ دوشوشیغی تاماملاندی
- أردۇغان بیلن پوتین دوشوشدی
- أردۇغان روسیا گیدیأر
- سوچی: سوریه باراسینداقی کنگره اؤز ایشینی تاماملادی
- اردوغان بیلن روحانی سوچیده دوشوشدی
- ویدئو: أردۇغان پوتین بیلن دوشوشدی
- أردۇغان پوتین بیلن دوشوشدی
- أردۇغان: سوریه مسئله سینده روسیا بیلن اوتغاشیقلی ایشلهشمأگه دۇوام ادریس
- أردۇغان روسیا ساپار قورار
- أردۇغان روسیادا پوتین بیلن دوشوشار


text:
اؤن سؤز
نبیلر وە اۇنلارا وریلن کیتابلارئن مشروعیەتی بۆیۆک اۇراندا تاصدیق ایلیشکیسینە دایانئر. کندیندن اؤنجەسینی تامامن یۇق سایان، گچرسیز قئلان بیر نبییە اینسانلارئن تابیع اۇلما یۆکۆملۆلۆگۆ یۇقتور. دۇلایئسئیلا؛ ینی بیر نبی گلنە قادار اؤنجەکی شریعاتین گرکلرینی یرینە گتیرن کیمسەلرین، گلن نبییە تابیع اۇلدوقتان سۇنرا شرعی آحکاما دائیر حایاتلارئندا کؤکلۆ دگیشیکلیکلر بکلنەمز. مثەلا؛ موحاممدە (ع) تابیع اۇلانا قادار، زینا أتمەین، فائیض یەمەین، ایچکی ایچمەین بیر أهلی کیتابئن، موحاممدە (ع) تابیع اۇلدوقتان سۇنرا، هرحانگی بیر واحی هنۆز اینمەدیگی گرکچەسییلە بو قۇنولاردا بیر آرا دؤنم یاشایئپ تۆم بو حوصوصلاردا سربست اۇلدوغو، یاعنی ایستەرسە زینا أدیپ فائیض ییەجگی، ایچکی ایچیپ آبدستسیز ناماز قئلابیلەجگی دۆشۆنۆلەبیلیر می؟
ینی بیر نبییە تابیع اۇلانلارئن، شرعی حۆکۆملر حوصوصوندا اؤنجەکی شریعاتتان قۇپوق بیر آرا دؤنم یاشادئقلارئنئ دۆشۆنەبیلمک، بو اینسانلارئن نبی اۇلدوغوندان أمین اۇلمادئقلارئ بیرینە تابیع اۇلاجاق قادار بۆیۆک بیر ریسکی گؤزە آلدئقلارئنئ قابول أتمک آنلامئنا گلیر کیم صامیمی هیچبیر مۆمین بؤیلە بیر شەی یاپماز. تابیع اۇلدوغو شریعات اویارئنجا حارام اۇلدوغو ایچین ایچکی ایچمەین آما سۇن نبییە تابیع اۇلدوقتان سۇنرا کندیسینە ایچکینین حاراملئغئ حوصوصوندا هرحانگی بیر آیت اینمەدیگی سؤیلندیگی ایچین ایچکی ایچن بیر مۆمین اۇلابیلیر می؟
ألینیزدەکی چالئشمادا ایلاهی کیتابلار آراسئنداکی ایرتیباطئن آدئ اۇلان آنجاق گلەنکتە ایهمال أدیلن تاصدیق قاورامئنا دائیر گنل بیر چرچوە چیزیلەجکتیر. بؤیلەلیکلە اؤنجەسی اۇلمایان دین آلغئسئنئن یا دا دین آدئنا هر شەیین میلادئ 610 یئلئندان ایعتیبارن باشلایئپ تاماملاندئغئنا دائیر دۆشۆنجەنین ینی باشتان دگرلندیریلمەسینە زمین حاضئرلاناجاقتئر.
دۇک. فاتیح اۇروم
تاصدیق
گیریش
قورئانئ وە اۇنون اینیش سۆرجینی دۇغرو آنلامادا اؤنملی گؤردۆگۆمۆز قاوراملاردان بیریسی دە “تاصدیقتیر”. بو بؤلۆمدە تاصدیق قاورامئنئن گلەنکتە نە شکیلدە ألە آلئندئغئنا قئساجا دگیندیکتن سۇنرا بو کلیمەنین قورئانداکی قوللانئملارئنئ تثبیت أتمەیە چالئشاجاق، سۇنراسئندا دا بو قاورامئن قۇنوموز آچئسئندان اؤنجە کلیمەنین کؤکنی وە قوللانئم آلانلارئنا دائیر قئسا بیر بیلگی ورمک ایستییۇروز.
تاصدیق کلیمەسینین آنلامئ
“تاصدیق” کلیمەسینین کؤک حارفلری “ص-د-ق“دئر. مۆتعاددی یاعنی گچیشلی اۇلان وە ایکی مفعول (نسنە) آلابیلن بو فیعیل، سؤزلۆکلردە؛ “دۇغرو سؤیلەمک، سؤزۆندە دورماق، صامیمی اۇلماق، ایچتن سەومک، دۇغرو حابر ورمک، گۆچلۆ اۇلماق، جسارت گؤسترمک” آنلاملارئنا گلیر. فیعیلین “ص-د-ق” شکلیندەکی کؤک حالینین، هرحانگی بیر شەیدەکی قووتە دلالت أتتیگینە، دۇغرونون یالان قارشئسئندا گۆچلۆ اۇلماسئ سببییلە دە، دۇغرو سؤیلەمەنین؛ “گۆچ” آنلامئنا گلن “ص-د-ق” کؤکۆندن تۆرەمیش اۇلدوغونا دیققات چکیلیر.
فیعیلین قورئانداکی ثۆلاثی قوللانئملارئ “دۇغرو سؤیلەمک، سؤزۆندە (واعادیندە) دورماق” آنلامئ أطرافئندا یۇغونلاشئر وە فیعیل بو یؤنۆیلە یالان سؤیلەمەنین ضئددئ اۇلاراق قوللانئلئر. بو فیعیلین ثۆلاثی قالئبئنئن أن چۇق قوللانئلان ماصدارئ اۇلان “الصدق = صئدق“؛ “دۇغرو سؤیلەمک، دۇغرولوق” آنلامئنا گلیر. کلیمە قورئاندا فارقلئ کلیمەلرین موضافون ایلەیهی (تاملانانئ) یاپئلاراق کندیسینە ایضافە أدیلن شەیین دۇغرولوغونو، گۆجۆنۆ گؤسترمەدە قوللانئلمئشتئر.
ثۆلاثی قالئبئن ایسمی فاعیل اۇلان “صادق = صادئق” کلیمەسی؛ “دۇغرو سؤیلەین، سؤزۆندە دوران، دۇغرو” آنلامئنا گلیر وە قورئاندا دا بو آنلامدا قوللانئلئر. کلیمەنین قورئاندا؛ “سؤزۆندە دوران، وردیگی سؤزۆن گرگینی یاپان کیمسە” آنلامئنداکی قوللانئملارئندا، أللریندەکی کیتابئ تاصدیق أدن بیر رسول گلدیگیندە اۇنا اینانئپ یاردئم أتمە سؤزۆنۆ یرینە گتیرن کیشی آنلامئندا بیر درینلیگە صاحیب اۇلدوغو دا گؤرۆلۆر.
“ص-د-ق” حارفلریندن تۆرتیلمیش اۇلان فیعیل، تفعیل بابئندا “صَدَّقَ“؛ “دۇغرولاماق، اۇنایلاماق، تاصدیق أتمک” آنلامئنا گلمکتەدیر. بو یؤنۆیلە کلیمە قورئاندا؛ “یالانلاماق، تکذیب أتمک” آنلامئنداکی “کَذَّبَ” فیعیلینین ضئددئ اۇلاراق قوللانئلئر. تفعیل بابئندان ماصدار اۇلان “تصدیق – تاصدیق” کلیمەسی قورئانئن، کندیندن اؤنجەکی کیتابئ اۇنایلاماسئ آنلامئندا قورئاندا ایکی دفعا گچمکتەدیر. بو بابئن ایسمی فاعیلی اۇلان “مصدق = موصاددئق” کلیمەسی دە؛ “دۇغرولایان، اۇنایلایان، تاصدیق أدن” آنلامئندا قورئاندا، گرک کیتابلارئن گرک رسوللرین صئفاتئ وە حالی قۇنوموندا ییرمییە یاقئن یردە گچر. یینە عاینئ بابدان صئفاتئ مۆشببهە وە ایسمی فاعیل اۇلاراق گلن “صدیق = صئددئق” کلیمەسی دە؛ “دۇغرو کیشی وە تاصدیق أدن” آنلامئندا قورئاندا قوللانئلئر.
سۇنوچ اۇلاراق “تاصدیق؛ اۇنایلاماق، دۇغرولاماق” وە “موصاددئق؛ اۇنایلایان، دۇغرولایان” آنلامئنا گلمکتەدیر. “تاصدیق” قاورامئنئن قورئانداکی قوللانئمئنئ آیرئنتئلئ بیر شکیلدە ألە آلمادان اؤنجە بو قاورامئن گلەنکتە ألە آلئنئشئنئ قئساجا گؤرەلیم.
گلەنکسل تاصدیق آنلایئشئ
تاصدیق کلیمەسی؛ تفسیر، مانطئق، کلام وە بلاغات أثرلریندە چشیتلی آنلاملاردا قوللانئلماقتادئر.
مثەلا أهلی سۆننت کلامجئلارئنا گؤرە؛ ایمانئن، قالبین تاصدیقیندن عیبارت اۇلدوغو بلیرتیلیر.
یینە مانطئقتا تاصاوور، بیلگی أدینمە سۆرجیندەکی ایلک آشامایئ اۇلوشتورورکن تاصدیق، أن آز ایکی تاصاوور وە بونلارئن آراسئنداکی ایلیشکییی بلیرلەین بیر باغلاچتان مەیدانا گلن جۆملە آنلامئندا قوللانئلئر کی بونا “اؤنرمە” دە دەنیر.
مانطئقتاکی تاصاوور وە تاصدیق قاوراملارئ بلاغاتتا دا قوللانئلئر. بلاغاتتا؛ “أوە گیتتین می یۇقسا گیتمەدین می؟”، “آحمدی دؤودۆن مۆ، آزارلادئن مئ؟” شکلیندەکی سۇرو جۆملەلرینە “طالبی تاصدیق”، “آحمد می گلدی محمت می؟” گیبی سۇرو جۆملەلرینە ایسە “طالبی تاصاوور” دەنیلمکتەدیر. آیرئجا عارابچادا؛ “حوروفی تاصدیق” دەنیلن وە “نعم، بلی، أجل، إن، إی” گیبی حارفلردن دە سؤز أدیلیر.
تفسیر أثرلریندە “تاصدیق” کلیمەسییلە ایلگیلی آچئقلامالارا؛ آ- ایمانئن تانئمئ وە ب- دۇغرودان تاصدیق وە موصاددئق کلیمەلرینین گچتیگی آیتلرین تفسیرینین یاپئلدئغئ یرلردە راستلانماقتادئر. مثەلا غایبا (غایبئندا) ایمان أتمکتن باحثەدن آیتلر وسیلەسییلە تفسیر أثرلریندە ایمانئن تاصدیق آنلامئنا گلدیگی بلیرتیلیر. ایمانئن تاصدیق اۇلدوغوندان باحثەدیلمکلە بیرلیکتە عاملە دە وورغو یاپماق آماجئیلا اۇلسا گرک، ایمان سؤز قۇنوسو اۇلدوغوندا، قالب وە سؤز ایلە اۇلان ایقرارئن فیعیللە تاصدیق أدیلمەسی گرگیندن دە سؤز أدیلیر.
قورئانئن “تاصدیق وە موصاددئق” واصفئنا دائیر آیتلرین تفسیریندە، قورئانئن “موصاددئق” اۇلماسئنئن، تەورات وە اینجیلی تاصدیق أتمەسی آنلامئنا گلدیگی بیلدیریلیر. مثەلا تاصدیق کلیمەسینین گچتیگی ایکی آیتتن بیری اۇلان یوسوف سورەسینین 11-نجی آیتییلە ایلگیلی اۇلاراق، یوسوف قئصصاسئنئن تەوراتتا دا قورئاندا آنلاتئلدئغئ شکلییلە گچتیگینە دائیر یۇروملار یاپئلئر. یینە قورئانئن تاصدیق واصفئنئن اؤنجەکی کیتابلار اۆزریندە مۆهەیمین وە اۇنلاردا یاپئلان تاحریف، تەویل وە تبدیل آچئقلایئجئ اۇلماسئیلا دا ایلگیسی قورولور. قورئانئن اؤنجەکی کیتابلارئ تاصدیق أتمەسینین، بو کیتابلارئن تاحریف أدیلمەمیش قئسئملارئیلا ایلگیلی اۇلدوغونا دا دیققات چکیلیر.
تفسیرلردە تاصدیق کلیمەسینین، تەورات وە اینجیلدە رسولوللاهئن نۆبۆووتینی تاصدیق أدن ایفادەلرە عاطئفتا بولونماق ایچین قوللانئلدئغئ دا گؤرۆلۆر. مثەلا نیسا سورەسینین 37-نجی آیتیندە گچن؛ “آللاهئن فاضلئندان وردیگینی گیزلەینلر” ایفادەسی ایلە قاصدەدیلن تەورات وە اینجیلدە موحاممدین (ع) نۆبۆووتینی تاصدیق أدن ایفادەلرین گیزلنمەسی اۇلدوغونا دائیر ریوایتلر ذیکرەدیلیر. یینە باقارا سورەسینین 44-نجۆ آیتینین تفسیری باغلامئندا، أهلی کیتابئن، رسولوللاهئ تاصدیق أتمە حوصوصوندا آللاها وردیکلری عاهدی بۇزدوقلارئندان سؤز أدیلیر.
تاصدیق کلیمەسی تفسیر أثرلریندە رۆیانئن تاصدیقی آنلامئندا دا قوللانئلئر. مثەلا، یوسوف سورەسینین 100-نجۆ آیتیندە گچن؛ “باباجئغئم! ایشتە بو، گؤردۆگۆم رۆیانئن تەویلیدیر” مئالیندەکی ایفادە رۆیانئن تاصدیقی اۇلاراق تفسیر أدیلیر.
قورئاندا تاصدیق قاورامئ
قورئاندا تاصدیق قاورامئنئ “تاصدیق” وە “موصاددیق” کلیمەلری آچئسئندان ألە آلمایا چالئشاجاغئز.
آ- قورئاندا تاصدیق کلیمەسی
تاصدیق کلیمەسی قورئاندا ایکی آیرئ یردە تۇپلام ایکی دفعا گچر. ایلکی یونوس سورەسینین 37-نجی آیتیدیر. آیت شؤیلەدیر:
وَمَا كَانَ هَذَا الْقُرْآنُ أَنْ يُفْتَرَى مِنْ دُونِ اللَّهِ وَلَكِنْ تَصْدِيقَ الَّذِي بَيْنَ يَدَيْهِ وَتَفْصِيلَ الْكِتَابِ لَا رَيْبَ فِيهِ مِنْ رَبِّ الْعَالَمِينَ ﴿۳۷﴾ (سورة یونس)
بو قورئان، باشقاسئ طارافئندان اویدورولوپ آللاها مال أدیلمیش دگیلدیر. آما کندیندن اؤنجەکیلری تاصدیق أدن وە اۇ کیتابئ (کیتابلارئ) آچئقلایان، ایچیندە شۆبهەیە دۆشۆرەجک هیچبیر شەی اۇلمایان وە وارلئقلارئن صاحیبی طارافئندان ایندیریلمیش اۇلان کیتابتئر. (یونوس سورەسی؛ 37)
یوقارئداکی آیتتە قورئانئن، آللاهئن ایندیردیگی بیر واحی دگیل، ایفتیرا أدیلەرک اۇنون آدئنا اویدورولان بیر کیتاب اۇلدوغو ایددیعاسئ تاصدیق قاورامئنا وورغو یاپئلاراق رددەدیلمکتەدیر. یاعنی قورئانئن بشر سؤزۆ دگیل، بیر واحی اۆرۆنۆ اۇلدوغو گرچگی، اۇنون اؤنجەکی ایلاهی کیتابلارئ تاصدیق أدییۇر اۇلما واصفئیلا اۇرتایا قۇیماقتا، بؤیلەلیکلە بیر نویع أهلی کیتابا، ایکی واحی آراسئندا قارشئلاشتئرما یاپمالارئ تکلیف أدیلمکتەدیر.
چۆنکۆ موحاممد (ع)، اوزونجا بیر زاماندئر کندیلرینە اویارئجئ گؤندریلمەمیش، دۇلایئسئیلا أللریندە ایلاهی کیتاب بولونمایان بیر تۇپلولوغا منسوبتو. اۇ آیرئجا کندیسینە نۆبۆووت وریلمەدن اؤنجەکی یاشامئندا کیتابی بیر بیلگییە دە صاحیب دگیلدی. ایشتە بو حوصوصیەتلرییلە یاقئندان تانئدئقلارئ بیر کیشینین، کندی کیتابلارئنداکی اینسانلاردان ساقلادئقلارئ بلکی أن ماحرم قۇنولارئ داحی اۇنلارا حابر ورمەسی، دتایلاندئرماسئ، أهلی کیتاب ایچین، موحاممدین (ع) نۆبۆووتینین بیر بلگەسی اۇلماقتایدئ.
یوقارئداکی آیتتە گچن؛ “وتفصیل الکتاب” ایفادەسی قورئانئن اؤنجەکی ایلاهی کیتابلارئ تاصدیق أدرکن تافصیل دە یاپتئغئ، بونون دا أهلی کیتابئن، قورئانئن بیر واحی اۆرۆنۆ اۇلدوغونو آنلاملارئ حوصوصوندا اؤنملی اۇلدوغو وورغولانماقتادئر. بنزەر دوروما أنعام سورەسینین 114-نجۆ آیتیندە دە دگینیلیر. آیتتە کیتابئن “موفاصصال” اۇلاراق ایندیریلدیگی بیلدیریلدیکتن همن سۇنرا “وهو الذی أنزل إلیکم الکتاب مفصلا”، کندیلرینە کیتاب وریلنلرین، قورئانئن آللاە طارافئندان ایندیریلن بیر کیتاب اۇلدوغونو بیلدیکلرینین سؤیلنمەسی “وَالَّذِینَ آتَینَاهُمُ الکِتَاب یَعلَمُون أنَّەُ مُنزِل مِن رَبُکَ بِالحَقّ” دیققات چکیجیدیر.


text:
اییلیگی سۇنسوز، ایکرامئ بۇل آللاهئن آدئیلا.
- مۆمینلر (اینانئپ گۆوننلر)، کسینلیکلە اومدوقلارئنا قاووشاجاقلاردئر.
- اۇنلار، نامازلارئندا درین بیر سایغئ ایچیندە اۇلانلاردئر.
- اۇنلار، بۇش شەیلردن قاچئنانلاردئر.
- اۇنلار زکات ایچین فاعالیەتتە بولونانلاردئر.
- اۇنلار أدب یرلرینی وە چەورەسینی قۇرویاندئر.
- آنجاق حۆر أشلرینە وەیا مۆمینلرین حاکیمیەتیندە اۇلان أسیر أشلرینە قارشئ قۇرومالارئ گرکمز. چۆنکۆ بوندان دۇلایئ عایئبلانمازلار.
- کیم بونون اؤتەسینە گچمە ایستگییلە حارەکت أدرسە، ایشتە اۇنلار سئنئرلارئ آشانلاردئر.
- آیرئجا مۆمینلر، أمانتلرینە وە سۇروملولوقلارئنا ریعایت أدنلردیر.
- اۇنلار نامازلارئنئ سۆرکلی قئلارلار.
- ایشتە اۇنلار صاحیب اۇلاجاق اۇلانلاردئر.
- اۇنلار فیردەوس جننتلرینە صاحیب اۇلاجاقلار، اۇنلار اۇرادا اؤلۆمسۆز اۇلاراق قالاجاقلاردئر.
- شوراسئ کسین کی اینسانئ چاموردان، سۆزۆلن بیر اؤزدن یاراتتئق.
- سۇنرا اۇنو، قارارئ مکیندە (یومورتایا اولاشما ایمکانئ ورن یردە) دؤللنمیش یومورتا حالینە گتیردیک.
- سۇنرا دؤللنمیش یومورتایئ، راحیم دووارئنا آصئلئ أمبریۇ حالینە گتیردیک. اۇ أمبریۇیو بیر چیگنم أت حالینە گتیردیک. اۇ أت پارچاسئنئ کمیکلر حالینە گتیردیک وە کمیکلرە أت گییدیردیک. سۇنرا دا اۇنو فارقلئ بیر یاپئدا اۇلوشتوروپ گلیشتیردیک. یاراتانلارئن أن گۆزلی اۇلان آللاە، نە یۆجە بیر برەکت قایناغئدئر!
- سیز داحا سۇنرا کسینلیکلە اؤلەجکسینیز.
- سۇنرا سیز قئیامت (مزاردان قالقئش) گۆنۆ ینیدن یاراتئلئپ قالدئرئلاجاقسئنئز.
- سیزین اۆستۆنۆزدە یدی یۇل یاراتمئشئزدئر. بیز یاراتتئقلارئمئزدان حابرسیز دگیلیز.
- گؤکتن بللی اؤلچۆدە سو ایندیریپ یرین ایچینە دپۇلارئز. بیز اۇنو یۆرۆتمەنین اؤلچۆسۆنۆ دە ألبتتە قۇیموشوزدور.
- اۇنونلا سیزین ایچین حورما وە اۆزۆم باحچەلری اۇلوشتوروپ گلیشتیریریز. اۇرادا سیزین ایچین چۇق میقداردا مەیوەلر دە اۇلور. اۇنلاردان یەرسینیز.
- سینا داغئندان چئقان، یاغ وە ییەنلر ایچین بۇیا (یەمگی وە وۆجودو گۆزللشتیریجی شەی) اۆرتن بیر آغاچ دا یتیشتیریریز.
- أنعامدا (قۇیون، کچی، سئغئر وە دوەدە) سیزین ایچین کسینلیکلە آلئناجاق درسلر واردئر. ایچلریندە اۇلاندان (سۆتلریندن) سیزە ایچیریریز. اۇنلاردا سیزین ایچین بیرچۇق یارار واردئر. بیر دە اۇنلاردان یەرسینیز.
- هم اۇنلارئن اۆزریندە هم دە گمیلردە تاشئنئرسئنئز.
- نوحو حالقئنا ألچی گؤندردیک. اۇنلارا شؤیلە دەدی: “أی حالقئم! آللاها قوللوق أدین؛ سیزین اۇندان باشقا ایلاهئنئز یۇقتور. یانلئشلاردان ساقئنمایاجاق مئسئنئز؟”
- حالقئنئن اؤندە گلنلردن کافیرلیک أدنلر دەدیلر کی: “بو سادەجە سیزین گیبی بیر بشردیر. سیزە اۆستۆنلۆک قورماق ایستییۇر. آللاە گرک گؤرسەیدی، ملکلر ایندیریردی. اؤنجەکی آتالارئمئز آراسئندا دا بؤیلە بیر شەی اۇلدوغونو دویمادئق.
- اۇ، جینلرین أتکیسینە گیرمیش بیر آدامدان باشقاسئ دگیلدیر. بو یۆزدن اۇنو بیر سۆرە گؤزلملەیین!”


text:
تورکیه سوپر لیگی: "فنرباغچا" ایلک توردا خال ایتیردی
سون اویون گونونده اوچ گؤروش رئاللاشیب.
تورکیه سوپر لیگینده 1-جی تورا یئکون وورولوب.
سون اویون گونونده اوچ گؤروش رئاللاشیب.
"باشاکشهیر" "کاسیم پاشا"نی قبول ائدیب و 4 جاوابسیز گل ایله غلبه قازانیب، "آنکاراگوجو" – "کونیاسپور" قارشیلاشماسی باشلادیغی حسابلا بیتیب.
"فنرباغچا" ایسه اؤز میدانیندا "عمرانیه سپور"لا بول گل لو هئچ-هئچهیه راضیلاشاراق ایلک تورداجا بودرهییب.
تورکیه سوپر لیگی
1-جی تور
8 آوقوست
باشاکشهیر – کاسیم پاشا 0:4
آنکاراگوجو – کونیاسپور 0:0
فنرباغچا – عمرانیه سپور 3:3
7 آوقوست
فاتح کاراگومروک - آلانیاسپور 4:2
گیره سون سپور- آدانا دمیرسپور 3:2
آنتالیاسپور - قالاتاسارای 1:0
6 آوقوست
سیواس سپور – غازی آنتپ 1:1
بشیکتاش – کایسری سپور 0:1
5 آوقوست
ایستانبول سپور - ترابزونسپور - 2:0
ایلگیلیلی خبرلر
تۆرک میللی تیمی لوکزامبورگو قوناق ائدیر
ایندیه دک اوینادیغی ۴ اویوندا هئچ گل یئمهدن قازانان تۆرک میللی تیمی، ۱۲ پوئنله لیدئردیر
آلوارس، ۴۵ میلیون دلار قازاندی
حرفهای بوکسدا سوپر اورتا چکینین ایکی بؤیوک ایدمانچیسی سائول کانلو آلوارس و گنادی گلوکین آمریکانین لاس وگاس شهرینده اوز اوزه گلدی


text:
اویان نیوز: ژاپندا اعدام جزاسی عمومیتله بیردن چوخ آدامی اؤلدورنلر اوچون تطبیق اولونور
ژاپندا اوچ اعدام محکومونون جزاسی اجرا ائدیلدی.
اعداملار ژاپن باشباخانی شینزو آبه دؤوروندکی ایلک اعداملار اولما اؤزللیگینی/خصوصیتینی داشیییر. محکوملاردان بیری کیچیک بیر قیز اوشاغینی اؤلدورمکدن سوچلو گؤرولموشدو. محافظهکار باشباخان شینزو آبه دؤنمینده ایلک دفعه اعدام جزالاری اجرا ائدیلمیش اولدو. ژاپندا اعدام جزاسی عمومیتله بیردن چوخ آدامی اؤلدورنلر اوچون تطبیق اولونور. اؤلکهده هله ده ۱۳۰دان چوخ حؤکملو اعدام ائدیلمهیی گؤزلییر.
آنکئتلر ژاپن خالقینین یوزده ۸۰-دن چوخونون اعدام جزاسینا اونای وئردیگینی اورتایا قویور. آنجاق اینسان حاقلاری تشکیلاتلاری اعدام محکوملارینین ایللرجه اعدام ائدیلمهیی گؤزلمهلری سببیله بؤیوک چتینلیکلر چئکدیگی سببیله ژاپنو تنقید ائدیر. دموکرات پارتی رهبرلیگینده ۲۰۱۱.جی ایلده ژاپندا هئچ بیر اعدام جزاسی اجرا ائدیلمهدی. آنجاق اسکی یؤنتیم گئچن ایل سبتامبر آییندا اعدام جزاسینی اویقولامیشدی.
ت ر ت


text:
عزیز اوقوچیلر!
سیز تصویرده، تاشکینتده گی اسلام تمدنی مرکزی ریکتری حرمتلی شاه عظیم منوروف تشبثی بیلن مرکز خطاطی آرقه لی مخصوص رنگ بیلن مخصوص قاغازگه آلتی آی دوامیده کتته راق قیلیب کوچیریلگن و اوزبیکستان آلتونی سووی بیلن بیزه تیلگن بایسنقر میرزا آته سی شاهرخ میرزا اوچون ثلث خطیده اوز قلمی بیلن کوچیرگن اینگ کتته حجملی قرآن کریم نینیگ بیر صحیفه سینی کوره سیز.
ثلث خطی، آلتی ته عرب یازوی ایچیده اینگ مرکب و چیرایلی خط حسابلنه دی و اسلیمی بیزه تیشلرده کوپ ایشله تیله دی. شاهرخ میرزانینگ اوغلی و میرزا اولوغ بیک نینگ ایناغه سی بایسنقر میرزا، تیموری شهزاده لر ایچیده علم و صنعتگه قیزیقیشی بیلن اوزیگه خاص اورین ایگللگن ایدی. او عالی قریحه لی شاعر، اقتدارلی خطاط، مهارتلی نقاش، موسیقه چی، صنعت شناس و عالم صفتیده افغانستانلیک مورخ عبدالحی حبیبی یازیشیچه هرات شهریده بدیعی صنعتلر اکادمیسی گه اساس سالدی. اونینگ صنعت مرکزیده 40 دن آرتیق خطاط و کاتبلر تورلی نفیس کتابلردن نسخه کوچیریش بیلن شغللنردی. کوچیریلگن کتابلر تورلی میناتوره و نقشلر بیلن بیزه تیلیب، زرحل مقوالنگندن کیین سرایده گی«دارالصناعه»( صنعت مرکزی ) گه تاپشیریلردی. بایسنقر میرزا اینگ مشهور بدیعی صنعت اربابلریگه کتته حقوق تولب، اولرنی دارالصناعه (صنعت اویی) مرکزیده توپلگن ایدی.
علیشیر نوایی «مجالس النفایس» کتابیده اونینگ حقیده یازه دی:«هنر پرور پادشاه ایردی. خطاط و نقاش و سازنده و گوینده دین مونچه بی نظیرکیشی کیم انینگ تربیتی دین اراغه کیردی، معلوم ایماس کیم هیچ پادشاه زمانیدا پیدا بولمیش بولغای».
بایسنقر آلتی خیل عرب یاوویده شمس بایسنقری نینگ شاگردی ایدی و خطاطلیک تاریخیده محقق و ثلث خطلری نینگ اتاقلی استادی حسابلنردی.
ایران نینگ مشهد شهریده آنه سی تمانیدن قوریلگن گوهر شاد جامع مسجدی نینگ چیرایلی خطلری بایسنقر آرقه لی ثلث یازوویده بیتیلیب سونگره، کاشی لوحه لریگه کوچیریلگن. او یازگن اوشبو اثرلر هنوزهم گوهرشاد مسجدی نینگ جنوبی ایوانیده اوز چیرایلیگی بیلن کوزنی قمیشتیره دی. کتیبه نینگ آستیده «بایسنقر بن شاهرخ بن تیمورکورگانی فی 821» عباره لری یازیلکن. اونگه کوره بایسنقر اونی 20 یشرلیگیده یازگن بولیشی ممکن.
اوشبو نفیس و تینگسیز قرآن صحیفه سینی اوزبیکستانده گی اسلام سویلیزتسیه سی ده عثمان مصحفی بیلن بیر جایده قوییش هم اسلام مدنیتی نقطۀ نظزیدن و هم ایککینچی شرق رنسانسی (تیموریلر رنسانسی) نقطۀ نظریدن کتته اهمیت گه ایگه. نیگه که بایسنقر میرزا تیموریلر دوریده هرات صنعت مکتبی نینگ اساسچیسی و حامیسی حسابلنه دی.
شرعی جوزجانی


text:
(۱)
قیزینین چانتاسی آباژورون یاشیل ایشیغی آلتیندا گؤزونه چارپدی. اوخول أشیالارینی سلیقه ایله ییغیب، سالونون بیر کونجونه قویموشدو. چانتانی آچیب، أشیالاری بیر ده گؤزدن کئچیرمه قرارینا گلدی، هر شئیین حاضیر اولماسیندان أمین اولماق ایستهییردی. تَپ-تَزه دفترلر، رنگبهرنگ قلملر، سو قومقوماسی، یئمک قابی، هر شئی حاضیر ایدی. ألینی دوم-دوز اوتولنمیش، قیرمیزی اوخول فورماسینا چکدی. بارماقلاری، قیزینین گؤودهسی ایچینده وارمیش کیمی، محبتله فورمانین اوستونده سوزولدو. مطبخه ساری گئتدی.
چایداندا قالان چایی ایستکانا سوزدو. ایچدیگی چایلارین نئچه-جی اولدوغونو بئله هئچ بیلمیردی، هرحالدا بیر چایدان چایی قورتارمیشدی. لوش ایشیقلی مطبخده، ماسانین دالیندا اوتوروب، سویودوجو موتورونون ضعیف ویزیلتیسینا قولاق آسیردی، ائوین سسسیزلیگینده سسلر داها آیدین ائشیدیلیردی. گؤزو ماسانین اوستونه سریلمیش سوفرانین گوللرینده گزینیردی. ساری، نارینجی یئمک لکهلرینی گؤروب، «صاباح سوفرانی یومالییام» دوشونوردو. قندی ألینه گؤتوروب چایا باتیراندا، قند بارماقلارینین آراسیندان بوراخیلیب چایا جومدو، قندین چایدا أریییب یوخ اولماسینا باخیب، دوداق آلتی «سئوینهجهیم» دئدی. چایی ایچیب، ایشیقلاری سؤندوروب، یاتماق قرارینا گلدی.
حیات یولداشی چوخدان یاتمیشدی، یاواشجا یاتاغین قیراغیندا اوتوروب، موبایلینین ساعاتینی آلتی یاریما قوردو، یاتاغا اوزاندی، یئنیدن موبایلی گؤتوروب، ساعاتی ۶:۱۵ دقیقهیه چکدی. راحات بیر مؤوقع سئچیب، یاتماغا چالیشدی، ألینی یاسدیغین آلتینا قویدو، اوزو اوسته اوزانیب، گؤزلرینی یومدو. اؤزونو یاتماغا زورلادی، صاباح، قیزی اوخولا باشلایاجاقدی. دئمک اولار، او قیزیندان چوخ هیجانلیایدی، اما بو هیجانی یاتیشدیریب، یاتمالی ایدی. ساغ طرفه، حیات یولداشینا ساری دؤنور، همیشهلیک عادتی اوزَری، نفسینی اونون نفسیایله اویغولاشدیریب، یاتماغا چالیشیر. اما اولمور، ایچیندهکی جوشقو اونون راحات و دوزنلی نفس آلماغینا مانع اولور. اوقدر چایی ایچدیگی اوچون اؤزونو قینیییر. گؤزلرینی تاوانا زیللهییب ذهنینده بیر حئکایه باشلادیب، اونو ذهنینده جانلاندیراراق یوخویا دالماغا چالیشیر، اما بو گئجه ذهنیندهکی قوش بیر بوداقدا اوتورماق بیلمیر. واز کئچیب، گؤزلرینی یومور. شیدیرغی یاغیش اوتاغین پجرهسینی دویجلهییر. یورغانی باشینا چکیر. یاشیل بیر کیتاب حیطتین اورتاسینداکی حوووضا تولازلانیر. حووضون یاغیشدان دالغالنمیش سویو داها دا دالغالانیر، کیتابین یاپراقلاری ایسلانیب، یاواش-یاواش سویا جومور. یاشیل کیتاب حووضون ماویلیگینده بوغولور. بیر کیتاب داها حیطده اوچوشور و بیری داها. یاشلی گؤزلرینی، یوموق گؤز قاپاقلاریینین دالیندا گیزلهدیب، داملالارین یاناقلارینا آخماماسینا چالیشیردی. آجی بوتون قلبینی جایناغینا آلیب، قلبی سیخسنتیدان پارتلاییردی. چکدیگی آجی زهر کیمی قانینا آخیب، بوتون اورقانلاریندا دولانیردی. قیچلارینی قارنینا ییغیب، ألی ایله یورغانی قارمالاییردی. گؤزلرینی آچیب دیوارا ساری دوندو. قارانلیق گؤزلرینی هجوما آلدی.
– آه آتا، کئشکی سنده ده بیر شمس کرامتی اولاردی، او کیتابلار او حوووضدان، او یاغیشدان قورخو چیخاردیلار، من ده مولانا کی «قیل و قال» دان چیخیب، «وصف و حال» گیرردیم. اؤز-اؤزونه دئدی.
یاغیشلی بیر پاییز آخشامی ایدی، اؤفکهلی گؤیون قاباران پارلاق دامارلاری هاوادا چیرپینیردی.
– هله اوقدر بئغیرت اولمامیشام، قیزیم شعر درنکلرینده اؤزگه اوغلانا عشق شعرلری اوخویا. ددهم گورو بیر داها دا ائشیدم، بیلم او قورومساقخانا درنَگه آیاغین قویوبسان، آیاغین سیندیرارام. بو گوندن ده درس، کنکور کیتابیندان باشقا بیر کیتاب بو ائوه گیرمهیهجم. باشین سال آشاغییا، درسینی اوخو. ائله ایش گؤرمه قویماییم بو درسی ده اوخویاسان.
کیتابلار اوتاغین کیتابلیغیندان بیر-بیر حیطه تولازلانیردی، بیر نئچهسی حوووضا دوشوب، قالانی دا یاغیشین آلتیندا ایسلانیب، أزیلن صفحهلری یئره یاپیشیب، یاسلیلار کیمی پالچیغا بورونوردو. اوتاغیندا بوزوشوب اوتورموشدو، آتاسینن قورخونج، قارانلیق بیر قویو کیمی آچیلان گؤزلرینین گیلهلری اونو دهشتلی بیر بوشلوغا سوروکلویوردو. او آنلاردا بیر دوز خط گؤزونون اؤنونده اوزانیب گئدیردی. سیسییو اوتاقلارینین مانیتوروندا، قلبین دوردوغونو خبر وئرن او اوفوقی خط. اونون قلبییندهکی حیسلین اؤلوم خطی. او گون اورهگینده ایکی سئوگینی اؤلدوردو، بیری یازیچی اولماق سئوگیسی، بیری ده وولکان پوسکورن باخیشلارییلا قلبینه اود سالان او شاعیر اوغلانین سئوگیسی. او گوندن ایستک و آرزولارینی اوز یالقیزلغیندا، دومانلی باخیشلارینین اوجقاریندا گیزلتدی، حسرتی، حسرت اوستونه قویوب، بیریکدیردی.
یورغانی اوستوندن آتیر، دیرناقلاری یورغانا ایلیشیر، بیرینین قیراغی سینیر. سینان دیرناق تؤرپو کیمی روحونا، فیکرینه چکیلیب، دؤزونولمز بیر عذابا چئوریلیر. قارانلیقدا یانینداکی چکمجهنی قاریشدیراراق دیرناق قایچیسینی تاپیر. دورور، توالته گئدیب، دیرناقلارینی توتماغا باشلاییر. گؤزو آیناداکی قادینا ساتاشیر، آلنینداکی نازیک جیزگیلره، قومرال ساچلارینین آراسینداکی آغ تئللره، گؤزلرینین آلتینداکی گؤیومتول حالقالارا. آلا گؤزلری بیر آز سولوب دورغون بیر گوُلو یانسیتسادا، اوزو اولغون بیر قادین اوزو اولسا دا، باخیشلارینین درینلیگینده هله ده او اونسککیز یاشلی قیزین آرزولاری یاشاییردی…
(۲)
یازیلارلا دولو، چیرکدن آغ رنگی سارییا دؤنموش تؤکوک دیوارلی صینیفدا، قارا مغنعهلی قیزلار، پاسلانمیش، اوستلری یادیگارلیق قازینتیلارلا دولو نیمکتلر دالیندا سیخیشیب اوتورموشدولار. مبادا معلم تخته قاباغینا چاغیرا دئیه، هرهسی گؤزلرینی بیر طرفه تیکیب، معلمله گؤز-گؤزه گلمکدن چکینیرلر. بیر تک اونون دالغالی، جوشغون گؤزلرندن سئوای. خانم قراجهداغی قارا پارلاق ساچلارینی مغنعهنین آلتینا تیخیشدیریب، باخیشینی گؤزلوگونون اوستوندن صینیفدا گزیندیریر. او گؤزلرینی معلمین اوزونه زیللهییب، صبیرسیزجه خانم قراچهداغینین ایری گیلهلی قارا اوزوم کیمی أتلی، پارلاق دوداقلارینین آراسیندان آدینین چیخماسینی گودور. سوبانین ایستیسی ایله قیزلارین نفسی بیرلَشیب، بورکولو صینیفا مورگولنمه هاواسی چؤکموشدو.
– پاشایی، دور پنجرهلردن بیرینی آچ. معلم دئدی.
قیزلازین بیری صینیفین او تاییندان: «خانیییم، سن الله قوی صبا گلیب اینشاسین اوخوسون. هامینین یوخوسو قاچار، بیز ده پنجره قاباغیندا سویوقدان دونماریق.» گولوشمه سسی گؤیه قالخدی. دوغرودان دا، او یازیلارینی اوخویاندا سانکی اطرافینداکی هاوا دالغالانیب، یوخو بورکوسو صینیفدان داغیلاردی. صینیف جانلانیب، چیرک باسمیش دیوارلار بئله ایشیلداییردی. گؤزلریندن داها دنیز یازیلاری، اوزمک هوسی وئریردی اینسانا، خیال دالغالارینا توتوشدوروب آپاریردی اینسانی.
خانم قراچهداغی گولومسهنهرک: «اینشا اوخوماقدان قاچماغا یاخشی بهانه تاپیبسیز» دئدی، سونرا «صبا اینشاسین اوخوماقدان قاباق اونا و سیزلره بیر یاخشی خبریم وار، صبانین اوخوللار آراسی حئکایه یاریشماسینا گؤندردیگی حئکایه، بیرینجی مقامی قازانیب. بو گون وزارتخانادان بیر مکتوب گلیب، صبانی تهرانا، اؤدول تؤرهنینه دعوت ائدیبلر. صبا، سنی اورکدن تبریک ائدیرم.»
کیلاسی آلقیش سسلری بورودو. صبا سئوینجدن قیشقیریب، معلمین قوجاغینا آتلادی. اؤزونه حاکیم اولا بیلمهییب معلمین اوزونه اوپوشلر یاغدیردی. خانم قراچهداغی دوروخاراق، صبانی اؤزودن آییریب، «یاخشیدا اؤزوندن چیخما، ایندی اینشانی اوخو گؤرک بوگون بیزه نه یازیبسان»
(۳)
او گونلری خاطیرلایاراق گؤزلرینین دنیزیندن، دوداقلارینا گولوشلر آخیر. سویو آچیب اوزونه بیر آووج سو سپیر، ائشیگه چیخیب سالونون کونجوندهکی کیتابلیغین أن اوست قاتیندان رنگی سولموش أسکی بیر دفتر چیخاردیر. آتاسینین بو دفتردن خبری یوخویدو، یوخسا بو دفتر ده او کیتابلار کیمی یاغیش آلتیندا داغیلیب یوخ اولاجاقدی. او پاییز آخشامیندان بیر بو دفتر قالدی بیلهسینه، بیر ده اورهگینه دامغالانمیش کدر داغی. بوتون شعرلری، حئکایهلری، یازیلاری بو دفترده یازیلمیشیدی. یازیچی اولماق هوسی بو دفتری یازا-یازا اورهگینده کؤک سالمیشدی. اما نه یازیقکی قوجامان بارلی بیر آغاج اولمادان، کؤورک بیر فیدان اولاراق کسیلیب، قورودولدو.
دفتری تومارلاییب، بیراز ورقلهیندن سونرا، بوکوب یئرینه قویور. ساعاتا باخیر، بیری اون بئش دقیقه کئچیر. کئچیب سالونون بوجاغینداکی موبلون اوستونده اوتورور. یانینداکی آباژورون ایشیغینی یاندیریر، یاشیل ایشیق آباژورون اطرافیندان ساللانان کریستاللاردا مین پارچایا بؤلونور. موبایلینی ألینه آلیب، تئلئگرامینی آچیر. بیر حئکایه کانالیندان، حئکایه اوخوماغا قرار وئریر. بلکه یوخو گؤزلرینه دولا. ایلگیسینی چکن بیر حئکایه تاپماق اوچون کانالی آلت-اوست ائدیر، بارماغی ایله اسکرینی اوسته چکیر، یازیلار سرعتله گؤزونون قاباغیندان کئچیر، بیردن بیر یازی گؤزونه ساتاشیر، «قیسا حئکایه یاریشماسی». بیر ادبی درنک طرفیندن بیر اعلان وئریلیب، مهر آیینین سونونا قدر زمانی وار، سئچیلمیش اثرلر بیر کیتابدا یاییملاناجاقدی. بو یاریشما اونبئش ایل بوندان قاباق اولسایدی، هئچ تردید ائتمهدن اونا قاتیلاردی، اما ایندی نئجه؟ کؤکسونو اؤتورور. أللرینی گؤزلرینین قاباغینا توتور. گوندهلیک ائو ایشلریندن ظرافتینی ایتیرن بو بارماقلار بیر داها قلم توتا بیلرمی؟ بئینی نئجه؟ او یارادیجیلیق هله ده او بئیینده دیریدیرمی؟ قلبیندهکی حیسلر هله ده اوقدر دورو و ایشیقدیرمی؟
بالکونون قاپیسینی آچیر، ملایم بیر أسینتی، آی ایشیغی گؤزلرینده رقص ائدن تور پردهنی اوخشاییر. پاییزین سرین هاواسی اوزونه جالانیر. قونشو ائولرین پنجرهلری یوخودادیر، بیر تک اونون یاشیل ایشیغی اونونلا یانیر. مطبخه گئدیب سماوری یاندیریر، بیر چای دملهییب، ایستکانا سوزور. بیر دفتر و قلم گؤتوروب بالکونا چیخیر. سایریشان اولدوزلارین آلتیندا، آغ ماسانین دالیندا اوتورور. یئل بالکونون مَهَججرینه دولاشان تیترک، احتراصلی سارماشیقا ساریلیب قولاغیندا محبت ماهنیلاری پیچیلداییردی. درین بیر کؤکس آلیب، دیبچکدهکی شمعدانیلرین قوخوسونو ایچینه چکیر. او یوخوسوز گئجهلرین حئکایهلرینی کاغاذا آخیتماق وقتی گلمیشدیر. قلم أللرینده تیترهییر، دامارلانمیش أللریندن، سؤزجوکلر یاواش-یاواش آخیب آغ کاغاذی جانلاندیریر. اونبئش ایللیک حسرتین باشی آچیلیر، دورمادان یازیر. او حسرت دامغاسیندان یازیر، بو گونهدک قلبینین گیزلی صاندیقدا ساخلانان آرزولاریندان یازیر.
سوپورگهچینین خزللری سوپورمک سسیایله اؤزونه گلیر، گونشین قیزیل ایشیغی گؤزلرینین ماوی دنیزینده چاخناشیر. سون کلمهلری یازیر، حئکایهسینی بیتیریب، قلمی یئره قویور. دوداغیندا بیر گولوش، قیزینی اویاندیرماغا گئدیر.
سون
۷/۴/۱۴۰۰


text:
یئنی گاموحون ۱۰-جو قورولوش ایل دؤنومو ایله باغلی
(گونئی) آزربایجان سیاسی قورولوشلارینین امکداشلیق پلاتفورماسینین بیلدیریشی
یئنی گاموحون ۱۰-جو قورولوش ایل دؤنومو ایله باغلی
(گونئی) آزربایجان سیاسی قورولوشلارینین امکداشلیق پلاتفورماسینین بیلدیریشی
عزیز آزربایجان تورک میللتی
۲۹ مارت (۹ فروردین) یئنی گاموح قورولوشونون ۱۰-جو قورولوش ایل دؤنومودور. بو موناسیبتله یئنی گاموح باشقانی سایین دوکتور لطیف حسنینی، مرکزی کومیتهسینی، اویه لرینی، سئونلرینی، ائلجه ده گونئی آزربایجان میللی حرکاتینا کؤنول وئرمیش هر بیر وطنداشیمیزی تبریک ائدیریک.
یئنی گاموح قورولوشو ۱۰ ایلدن بری فعالیت ائتسه ده هامیمیز بیلیریک کی بو قورولوشون یارادیجیلاری ان آز ۲۵ ایلدن بری میللی حرکاتیمیزدا جان و کؤنولدن موباریزه ائدیرلر و حرکاتیمیزین بو گونلره گلیب چاتماسی اوچون بؤیوک امکلر وئریب، بؤیوک بدللر اؤدهییبلر و اؤدهییرلر. یئنی گاموح مرکزی شوراسینین بوتون عوضولرینین توتوقلانارق حاقسیزجاسینا اوزون مودتلی حبسه محکوم ائدیلمهسی، میللی حرکاتیمیزین تاریخی دؤنوم نؤقطهلریندن اولموشدور. اؤزللیکله یئنی گاموح باشقانی سایین دوکتور لطیف حسنینین زیندانداکی تاریخی دیرنیشی حرکاتیمیزین تاریخینه قیزیل حرفلرله یازیلمیشدیر. یئنی گاموحون یاشادیقلاری میللتیمیزین گرچک معنادا سؤمورگه آلتیندا یاشادیغینین ان آچیق ثوبوتلاریندان بیریدیر. چونکی بیر داها گؤسترمیشدیر کی ایران رئژیمی حتی اؤز یاریمچیلیق آنا یاساسینین چرچیوهسینده بئله تورک میللتینه یاشام شانسی تانیمیر.
امینیک کی، وطنیمیزین بو سویوق قیشی بیر گون سونا چاتاجاق و وطن تورپاغیندان چیخان قار چیچکلری بیر داها وطنیمیز، گؤزل اما مظلوم و تالانمیش آزربایجانی آل-الوان بیر گول باغچاسینا چئویرهجک.
او گونون اومیدیله… یاشاسین میللی قورتولوش و اؤزگورلوک موباریزهمیز
(گونئی) آزربایجان سیاسی قورولوشلارینین امکداشلیق پلاتفورماسی
آزوح – دیرنیش – گادپ
۳۰/۰۳/۲۰۲۲


text:
قولام دایینین تصادیف ائلهمهسی
قولام دایی هر نه قدهر کی فهی زندایینین ساغلیغیندا ایپه – میریغا یاتماز، قایدا- قرارا سیغمازایدی. دیلشاد خانیمی آلاندان سونرا گوندن گونه موم کیمی یوموشانیب، یای کیمی اییلیر. یاواش- یاواش گئجه ائشیگه چیخمالارین؛ میخانایا، قفهخانایا گئتمهلرین ترگیدیر. سحردن آخشاما ائودهدی: باغچا سوواریر، دویو دوشورور، سبزی آریدیر. دیلشاد خانیما دا کی، ماشالله، نرد اؤریهدیب اللری بوشا چیخجاق در حال داشلاری دوزوب اویونا باشلاییرلار. البته قولام دایی داریخاندان داریخانا خانیمی آلیر یانینا چیخیر سفره؛ بو گون انزلیدی صاباح سرعین؛ بیری گون اورمو گولو، او بیریسی گون ائیوهره سویو…
گونلر بیر_ بیرینین آردینجا گلیر کئچیر. هر شئی اوز قایداسیندادی. ایرج درسین قورتاریب آلمانا کؤچوب. تورج ده بو گون صاباحدی دیپلومون آلا، پرواز اولا، ائوی داها دا سایخاشلادا.
اینقلاب گونلرینده قولام دایی مطلق ائشیگه چیخمیر. هئش کیمه قوشولمور. دئینده ده دئییر: «کیشی، قوی بوغوشسونلار! گؤرهجکسن، خیاواندا باغیرانلارا آخیردا بیر ییرتیق بوغاز قالاجاق. بویور مملکت بئصاحاب دی داا. آمما یوخ، دوزدو قاپ – باجا شولوخدی، او ایکی هفتهدن بیر پاشا قفهسینه گئدهر، شوفیری حمیش ایله ماشینین گلیرینین حسابین چورودر. گلیرین تومنه سکگیز قیرانین آلیب، ائوه قاییدیش یولوندا اؤز- اؤزونه میزیلدار: «بو گهده ده دئیهسن قویروغ چیخارداجاغ هاا؛ پهلوی رژیمیله منی دهییشیک سالیب؛ دای دئمیر کی او تومانچاغ گزنده، او فرمانین دالیندا من اوتورموشدوم. بویون تومنه اوش قیران ایستر، لابود صاباح کی گون دئیهجک ماشینی چئویر آدیما!
اینقلابدان سونرا بیر یاندان حمیشین دیلینین اوزانماسی، او بیری یاننان دا دیلشاد خانیمین سوساییب، حؤکمن «ولوونو سات بیر دوز– تؤرهلی ماشین آل قوی آیاغیوین آلتینا» دئمهسی، قولام دایینی وادار ائلیر ولوونو ساتسین. او بیر تازا پیکان آلیر، پولون قالمیشینی دا قویور پساندازا کی آیدان – آیا بهرهسین آلا، یئیه. دیلشاد خانیمی راضی سالماق مقصدیله دفترچهدن پول گؤتورمهنی ایکی ایمضایا باغلاییر. بیر اؤز ایمضاسی، بیر ده دیلشاد خانیمینکی.
اینقلابین اؤتگون نفهسی قولام دایینی دا دهییشیر. او اوولجه امام ریضانین قوللوغونا یئتیشیر؛ عاراغین، قومارین داشین بیلمرره آتیر. سونرا دیلشاد خانیملا برابر یازیلیر مکه نؤبهسینه. ایکی ایلدن سونرا کعبهیه موشررف اولور. البتده اوراسینا توخونموروق کی رحمتلیک قولام دایی هامیسی بیر آی مککهده اولوب اولماسینا باخمییاراق عؤمورونون سونونادک او بیر آیدا باشینا گلن حادیثهلردن و خاطیرهلردن دانیشاردی، هر دفعه ده اونلاری بیر جور تعریفلردی. دئینده ده «حاجی قولام بس سن بونو باشقا جوره دئیهردین آخی!» فیلفور جاواب وئرردی کی، «آی بابا بوشلا سن ده! اینساندی دا قوجالیر. بیلیرسن کی قوجالاندا آدامین ذهنی زووگش اولور، هئش زاد یادیندا قالمیر، چوخ دا دیبینه گئتمه!» هر حال؛ قولام دایی مکهدن قاییداننان سونرا تازا ماشینین اوجوباتینا بیرجه گون ائوده دایانمیر؛ بو یول آمما خط سئیرین دهییشیب؛ انزلی – سرعینی بوراخیب، چوخلو مشهد – قوم خطینده ایشلهییر. اؤزو دئمیشکن گزمهیی گزمک، ثاوابی دا ایضافه.»
محاریبهنین باشلانیب داوام ائتمهسی قولام دایینین یاشایشیندا ائله بیر تاثیر قویمامیشدی، آنجاق بیرجه حادیثه اونون احوالاتین پوزور. البتده قولام دایی اونو دا اؤزونه مخصوص شیوهیله باشیندان سووور: دیلشاد خانیمین ایکینجی اوغلو تورج جنگین اوچونجو ایلی سربازلیغا گئتمهلی اولور. او بیر موددت بوروخ وئریر، اؤزون معرفی ائلهمیر. آنجاق آخیردا گیره دوشور، قولاقلانیب یوللانیر خطه. نئچه آیدان سونرا مرخصییه گلدیکده اوغلان ایکی آیاغین سوخور بیر باشماغا کی جبههیه قاییتماق ایستهمیرم کی ایستهمیرم. باشلاییرلار اوغلانی دانلاییب دانساماغا کی بابام ددهن یاخشی، ننهن یاخشی، بو اولان ایش دئییل؛ آدامین دریسینه سامان تپرلر؛ گهده باخمیر کی باخمیر. نهایت ایرجین مصلحت – مشورتایله بئله بیر قرارا گلیرلرکی بیر قاچاقچی تاپالار، گلن یول مرخصییه گلنده، اوغلانی گؤتوره آپارا تورکیه سرحددیندن سوووشدورا؛ ایرج ده او تایدان گله اونو اوردان گؤتوره آپارا آلمانا.
قرار قویولدوغو کیمی یئرینه گئدیر. تورج جبههنی بوراخیر قاچیر تورکیهیه، اوردان دا آپاریلیر آلمانا. بیر ایکی آی هئش بیر خبر اولمور. آنجاق گونلرین بیر گونو قاپی چالینیر. قولام دایی قاپییا چیخیر. قاپیدا دایانان ایکی مامورون بیری سوروشور:
– تورج مرادینین ائوی بورادی ؟
قولام دایینین درحال گؤزلری آخینیر، دیل -دوداغی اسیر:
– تو.. تو..تورش تو..تت تورشدن خبر چیخیب. آی دی، دی دیلشاد دی د،دیلشاد گل،گل آشاغی ت و تو تورشدن خه خبرچیخیب.
دیلشاد خانیم دوغروداندا دیکسینیر، هؤوولجک چادیراسیز- چارقادسیز آشاغی قاچیر. قولام دایینی او حالدا مامورلارین قارشیسیندا گؤرنده لاپ ال- آیاغین داغیدیر. قولام دایی مامورلارین بیرین گیرلهییب دالبادال سوروشور:
– هه هاردادی، دئ گوروم دیری دی یا یوخ؟ اسیر،اسیر دوشوب هه؟ دیریدی یا یوخ، دوزون دئ. دی دانیش آخی…!
یازیق مامور گیجلمیش حالدا نه ائدهجهیینی بیلمیر. بو حالدا دیلشاد خانیم مات و مبهوت قالیب قضیهنین نه تهر اولدوغونو بیلر- بیلمز کؤورهلیر، آغلاماغا باشلاییر. ایکی جاوان مامورون بیری ایشی بو یئرده گؤرنده یولداشینا دئییر:
– آی قارداش والله بو ایش بیزیم ایشیمیز دئییل، بوراخ گل گئدک!
ایکینجی مامور گوج – بلا یاخاسینی قولام دایینین الیندن قورتاریب دابان آلیرلار. دیلشاد خانیم اؤز دئدیینه اساسن هله ده گیژ- گیژ آغلاییرمیش. دئییرمیش بلکه دوغرودان دا تورجین باشینا بیر ایش گلیب.
قولام دایینین بئله – بئله ایشلری چوخ اولوب؛ هامیدان چوخ دیلشاد خانیم اولاری گؤروب بیلیر. گلهسینیز بیر خاطیره ده دیلشاد خانیمین اؤز آغیزیندان ائشیدک:
«قیزا، من نه دئییم آخی، بونو لووا قالماسین. او قدهر عجیب – قریب ایشلری وار کی آدام گؤره – گؤره ده اینانمیر. بیزیم ایرج آلماننان گلیر، بیز ده یولا دوشموشوک گلمیشیک تهرانا مثلن گئدهک اونون قاباغینا. فرودگاه یولوندا ماشینی ائله یئین سورور کی، قیز من قورخومنان بوزوشوب اولموشام بیر یوماق، یاپیشمیشام صندله. قارا یولا، آغزیما گلدی هاا، دئدیم حاجی بیر آز توختاق سور دا، نه خبریندی ؟ دؤندو منه کی طیاره الان اوتورار…، قیزا سیزه شوغلوزومه اولوم من فقط اونون دؤنمهسین گؤردوم، شارراق…گوپهدی. وای دده! ماشین دا نه ماشین، لاپ او باهالی خاریجی ماشینلاردان. دالی بوتون داغیلدی. بیر کوکول – کراواتلی ماشیننان انیب گلدی:
– کیشی به سن کورسان؟ ماشین سورمه باشارمیسان مژبورسان اوتوراسان فرمان دالیندا، گؤر نئینهدین ماشینی؟
– من ماشین باشارمیرام. سن آنادان اولمامیشدین، منیم پایه یئکیم واردی. سن نه تههر شوفیرسن؟ او نه تورموزیدی ائلهدین؟ گوج بیلا ماشینی ییغیشدیردیم من. آروادین باشی دهیدی شوشویه بئینی پاتدییاجاغدی. هله دیلین ده وار؟
– سهفه – سهفه دانیشما ! فاصیلهوی ساخلایایدین. دؤز پولیس گلسین معلوم اولار.
– گهده من اللی ایل شوفیرلیکدن سونرا اؤزومه کارشناسام. سنه دئیهرم موقصیر کیمدی.
قیز، گؤردوم بولار ایکیسی ده سیغار یاندیردیلار. گؤزله ها گؤزله کی هاچان پولیس گلهجک. اؤز اؤزومه قیزیشدیم دئدیم وای ایندی اوشاغین گؤزو فرودگاهدا بیزی آختاریرهآآ. وای قادان اورهییمه بالا! بئش ایل یولووو گؤزلهدیم، آخیری دا بئله اولدو! بیلمهدیم هاواخ کئچدیم قاباغا دئدیم: «قوربانین اولوم آی آغا! من بئش ایلدی بالامین اوزونه حسرتم؛ ایندی او گلیر، بوراخ بیزی قوی گئدهک اللهها خاطیر.» بو سؤز منیم آغیزیمنان چیخار- چیخماز قولام یئریندن سیچیرادی: «نه دئدین سن؟ هه؟! نه دئدین؟ اوغلوم؟» قیز، من ال – آیاغیمی ایتیردیم، دئدیم گؤرهسن الله نه خطا ائلهدیم من. برلمیش گؤزلریمله کیشییه باخیرام کی گؤرهسن بو نییه بئله ائیلیر. قولام منی قویوب، کیشییه دؤندو: «بو نه دئدی؟ دئدی اوغلوم!؟ هه، دئدی اوغلوم، ائله دئدیی؟» کیشی گیجلمیش کیمی باخدی باخدی، سونرا باشینان «هه» دئدی. قولام: «منیم اوغلوم هاردایدی؟ دای دئ ائویم ییخیلدی دا »- دئیه کیشینی یاخالادی: «دایان ائویمی ییخدین سن! دایان آرواد قاریشدیردی. هانسی اوغولونان دانیشیر او؟ من سونسیز بیر آدام، بیلمیرم هانسی اوغلوننان دانیشیر او، دئمهدیم باشی دهیدی شوشویه؟ سنه دئمهدیم؟…» قولامین سؤزلریندن منیم گؤزوم چیخیب کللهمه. بئچارا کیشی ده تئز – تئز دؤنور منه باخیر. او تای بو تایدان تؤکولدولر کیشینین یاخاسین قولامین الیندن قورتاردیلار. ماشینلار دالبادال بوق چالیرلار. کیشینی ایتهلیه- ایتهلیه ماشینینا ساری آپاردیلار. بیر دن گؤردوم یازیق کیشی سیچیرادی ماشینی یاندیریب،اوخ کیمی آرادان چیخدی. قولامی گؤردوم گولومسونه – گولومسونه گلیر ماشینا ساری. اؤزو ایله دانیشان کیمی میزیلداییر: «کوپئیاوغلو، گؤر خسارت آلمادین!» من تزه – تزه آییخیردیم. سوروشدوم: «قولام او نه اویونودو سن چیخارتدین؟» دئدی: «سن ائله ائله ایشلره قاریشما !» سون


text:
`بمت` نتیجهلر
خبرلر [203]
- ماریا اشمید:"تورکیه-نین بمت ایله تاخیل سازیشینه دایر دیپلماسیسی تقدیره لاییقدیر"
- مقتدی الصدر هنیس پلاسشارت ایله گوروشوب
- گوترش:"اوکرایناداکی محاربه ارزاق، انرژی و مالیه ایمکانلارینا جدی تأثیر گؤستریر"
- دوجاریک: "آنتونیو گوترش ایلک تیجارت گمیسینین یولا دوشمهسینی آلقیشلاییب"
- بمت تورکیه و پاکیستانا تشکور ائدیب
- بمت تهلوکهسیزلیک شوراسینین یئنی غیری-دایمی عضولرینین آدلاری آچیقلانیب
- دونیادا 1،6 میلیارد اینسان بحران شرایطیندهدیر – بمت
- بمت: اوکراینا قاچقینلارینین سایی 6 میلیونو کئچیب
- اوکراینادا 12 میلیوندان چوخ اینسان دیدرگین دوشوب
- بمت-نین اوکراینالی قادینلار و قاچیریلان اوشاقلارلا علاقهدار آچیقلاماسی
- آنتونیو گوتورش "اینسانی آتشکسه" چاغیریب
- بمت: اوکراینادان قونشو اؤلکهلره تخمینن 1 میلیون 209 مین 976 قاچقین کؤچوب
- بمت-نین اوکراینایا یاردیم پلانی
- چاووش اوغلو بمت-نین باش کاتیبی گوترش ایله تلفونلا دانیشیب
- بمت-دن اوکراینایا عاجیل یاردیم
- بمت روسیا ایله علاقهدار ناراحاتلیغینی بیلدیردی
- بمت: چاتیشمالارین قارشیسی آلینمالیدیر"
- بمت اوکراینا اطرافیندا وضعیتین دیپلماسی یولو ایله حلینده ماراقلیدیر
- امریکا بمت تهلوکهسیزلیک شوراسینی توپلانتییا چاغیردی
- تورکیه بمت-نی تنقید ائتدی


text:
ویدئو: أردوُغان توگ اتومبیلینی تست اتدی
توگ ینگ بو مدلی 2023-نجی ییلینگ بیرینجی چأریِگینده تۆرکیه ده ساتیلماغا باشلار
تۆرکیأنینگ یوُلباشچیسی رجب طیب أردوُغان تۆرکیأنینگ ایلکینجی یرلی الکتریکلی اتومبیلی بوُلان توگ ینگ پروتوتیپ مدلینی سۆردی.
توگ ینگ بو مدلی 2023-نجی ییلینگ بیرینجی چأریِگینده تۆرکیه ده ساتیلماغا باشلار.
بو اولاغلاردان 2030-نجی ییلا چنلی 1 میلیون سانی ساتیلار.
دِگیشلی حابارلار
تۆرکیه بیر آیدا داشاری یورتلارا 136.1 میلیون دلار پیندیق ساتدی
روسیا حیتایا یانگاداندان طبیغی گاز ایبرمأگه دوُوام ادیأر
گازپروم شرکتی، یانگاداندان حیتایا طبیغی گاز ایبرمأگه دوُوام ادیأندیگینی بیلدیردی
آگوست آییندا تۆرکیأنینگ داشاساتوو موقداری 21 میلیارد 337 میلیون دلار بوُلدی
آلمانیا تۆرکیه دن 1 میلیارد 664 میلیون دلار اؤنۆم ساتین آلدی


text:
مینی
مینی ، 1950 – جی ایللرین سونوندا چیخارلماغا باشلانان ، 60 – جی ایللرین سیموولو (سمبل) اولاراق گؤرولن بیر اوتوموبیل مارکاسی دیر. ان مشهور اینگیلیس ایستحصالی اوتوموبیل دیر. 1950 – جی ایللردن 1999 – جو ایله قدر تخمینا 40 ایل کیچیک جوزی دییشیکلیک لرله مدل اولاراق ایستحصال دا قالمیشدیر. .گئنیش دیامترلی بیر آنکته (anketə) گؤره فورد مدل – تی دن سونرا ان تاثیر ائدیجی اوتوموبیل مدلی دیر. ایندیکی واختادا مینی مارکاسی ، بی ام و فروپونا عاید بیر مارکا دیر. 2001 – جی ایلده ، بی ام و بونیه سینده اینکیشاف ائتدیریلمیش تامامیله یئنی 2 – جی نسیل بازارا تقدیم ائدیلمیشدیر و بو مدل ، رترو (retro) دیزاینی ساحه سینده گونوموزده کی ان موفقیت لی تطبیق لردن بیری اولموشدور. آیریجا بو مدل سانکی گوکارت (go-kart) حیس سی وئرن اوستون یول توتوشویلا دونیا مطبوعاتیندا و ایستیفاده چی لر آراسیندا بیر چوخ تعریف آلمیش دیر.
مارکانین ان یئنی 3 – جو نسیل مدل لری ایسه 2006 – جی ایلین سونلاریندا دونیا مطبوعاتینا تانیدیلمیش دیر. ساتیشی ایسه 2007 ایلی ایچری سینده آوروپادا باشلامیشدیر. [۱]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ ویکی پدیا


text:
اوُوغانیستانا بوغدای آلیپ باریان قطار آغدی
واقادا ییتگی چکیلمه دی
قازاغیستان دان اوُوغانیستانا بوغدای آلیپ باریان قطارینگ 12 واگنی دمیریوُلدان چیقیپ آغدی.
قازاغیستان ینگ دمیریوُللاری شرکتی بو قطارینگ قاراغاندی ایالتینده موینتی- ساری شاغان دورالغاسیندا آغاندیغینی حابار بردی.
واقادا ییتگی چکیلمه دی.
دِگیشلی حابارلار
زلنسکی: روسیانینگ ایسلهگی و ادن ایشی قابول ادیلیپ بیلینمهز
روسیا کریمه یاریم آداسیندان سوُنگرا دونتسک، لوهانسک، خرسون و زاپوریا ولایاتلاری و شهرلرینی ده اؤز توُپراغینا قوُشاندیغینی بیلدیریپدی
آق دنگیزده 9 ییلدا 25 مۆنگ بوُسغون اؤلدی
آقدنگیزده (مدیترانه دنگیزینده) سوُنگقی 9 ییلدا 25 مۆنگ بوُسغون آرادان چیقدی
سومالی دا پلیس یوُلباشچیسی اؤلدۆریلدی
فرهان محمد عدن یوردونگ اوُرتا شبل بؤلگه سینده ترور قوراماسی الشباب بیلن گؤرهشه یوُلباشچیلیق ادیأردی


text:
د ایبرویل، میسیسیپی
د ایبرویل، میسیسیپی (اینگیلیسجه: D'Iberville, Mississippi) آمریکانین میسیسیپی ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و ۱۹ کیلومتر موربّع ساحه سی وار. ۲۰۱۰-جی ایلين نۆفوس ساییمی اساسیندا ۹۴۸۶ نفر دیر. بۇ شهر ۴ متر دنیز سئوییهسیندن اۇجالیقیدا یئرلشیر.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
بیرده باخ[دَییشدیر]
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده د ایبرویل، میسیسیپی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«D'Iberville, Mississippi»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۱۳ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
(5)
دین، ایسلام وە مۆسلۆمان
فَأَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّينِ حَنِيفًا فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتِي فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْهَا لَا تَبْدِيلَ لِخَلْقِ اللَّهِ ذَلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ ﴿۳۰﴾ (سورة الروم)
یۆزۆنۆ دۇسدۇغرو بو دینە، آللاهئن قۇیدوغو فئطراتا (یاعنی دۇغال دۆزنە) چەویر. آللاە، اینسانلارئ اۇنا گؤرە یاراتمئشتئر. آللاهئن یاراتتئغئنئن یرینی توتاجاق بیر شەی یۇقتور. اینسانلارئن چۇغو بیلمەسە دە دۇغرو دین بودور. (روم سورەسی؛ 30)
“مۆسلۆمان، اینسانلارئن ألیندن وە دیلیندن أمین اۇلدوغو کیمسەدیر.” (نسائی)
دگرلی گنچلر،
بوگۆن سیزە اؤنجە دینین تانئمئندان وە فئطراتتان باحثەدەجگیز. یاراتئلئشتا گچرلی اۇلان گنل ایلکەلرین تامامئنا یاعنی “دۇغال دۆزنە” فئطرات دەنیر. فئطراتئن نە اۇلدوغونو آنلاتماق ایچین بیر بنزتمە یاپالئم.
هر اینسانا، عادتا بیر بیلگیسایارا یۆکلنن فابریکا عایارلارئ گیبی، فئطراتا؛ یاعنی دۇغال دۆزنە اویاجاق عایارلار، یارادئلئشتا یۆکلنمیشتیر. بو عایارلارئنئ بۇزمادان قۇرویان تۆم اینسانلار، دۆنیانئن نەرەسیندە اۇلورسا اۇلسون اییلیکلرە یؤنلیر، کؤتۆلۆکلردن حۇشلانماز. بنزەر دوروملارا سەوینیر، بنزەر دوروملارا اۆزۆلۆر.
ذاتن دین دە بو عایارلارئ یاعنی یارادئلئشتان گلن دوروموموزو قۇروماق اۆزرە گؤندریلمیشتیر. قۇنوشمامئزئن باشئندا اۇقودوغوموز آیتتە دە، دۇغرو دینین؛ “فئطراتا اویماق اۇلدوغو” بلیرتیلمیشتیر:
فَأَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّينِ حَنِيفًا فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتِي فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْهَا لَا تَبْدِيلَ لِخَلْقِ اللَّهِ ذَلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ ﴿۳۰﴾ (سورة الروم)
یۆزۆنۆ دۇسدۇغرو بو دینە، آللاهئن قۇیدوغو فئطراتا (یاعنی دۇغال دۆزنە) چەویر. آللاە، اینسانلارئ اۇنا گؤرە یاراتمئشتئر. آللاهئن یاراتتئغئنئن یرینی توتاجاق بیر شەی یۇقتور. اینسانلارئن چۇغو بیلمەسە دە دۇغرو دین بودور. (روم سورەسی؛ 30)
دگرلی گنچلر،
ایسلام، آللاە تعالانئن اینسانلار ایچین آدمدن (ع) بری ایندیردیگی تک دینین آدئدئر. بو دین، تاریح بۇیونجا، بینلرجە نبی-رسول واسئطاسئیلا دۆنیانئن هر یریندەکی تۇپلوملارا کندی قۇنوشتوقلارئ دیلدە اولاشتئرئلمئشتئر. اینسانلار، کندی دیللریندە بو دینە فارقلئ ایسیملر ورسەلر دە؛ “آللاە قاتئندا دین: ایسلامدئر.” بو بیلگی، آلی عیمران سورەسی؛ 19-نجو آیتتە بلیرتیلمیشتیر.
آللاهئن گؤندردیگی واحیین تمل پرەنسیپلری هر دؤنمدە عاینئ اۇلموشتور.
بونو آلی عیمران سورەسی؛ 64-نجۆ آیتتە نت بیر شکیلدە گؤرەبیلیریز:
قُلْ يَا أَهْلَ الْكِتَابِ تَعَالَوْا إِلَى كَلِمَةٍ سَوَاءٍ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ أَلَّا نَعْبُدَ إِلَّا اللَّهَ وَلَا نُشْرِكَ بِهِ شَيْئًا وَلَا يَتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضًا أَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللَّهِ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُولُوا اشْهَدُوا بِأَنَّا مُسْلِمُونَ ﴿۶۴﴾ (سورة آل عمران)
دە کی: “أی أهلی کیتاب! سیزینلە بیزیم آرامئزدا اۇرتاق اۇلان شو سؤزە گلین: آللاەتان باشقاسئنا قول اۇلمایالئم. اۇنا هیچبیر شەیی اۇرتاق سایمایالئم. بیریمیز، بیریلرینی آللاە ایلە آرایا قۇیاراق رابلر أدینمەسین.” یۆز چەویریرلرسە دەیین کی: “شاهید اۇلون! بیز آللاها تسلیم اۇلموش کیمسەلریز.” (آلی عیمران سورەسی؛ 64)
آیتتە گچن “أهلی کیتاب“، داحا اؤنجە کیتاب وریلنلردن، “کیتاب قۇنوسوندا اوزمان اۇلانلاردئر“.
“ایسلام” سؤزجۆگۆ دۇقونولمازلئق، بارئش، أسنلیک آنلامئنا گلن “سلام” کلیمەسی ایلە عاینئ کؤکتندیر. آللاها تام تسلیم اۇلان کیشییە عارابچادا مۆسلیم، تۆرکچەدە مۆسلۆمان دەنیر. آللاها تام تسلیم اۇلماق، “اۇنون بویروق وە یاساقلارئنا هر قۇشولدا اویماق” دەمکتیر.
بؤیلە کیشیلرین، أللری یا دا دیللرییلە کیمسەیە ضارار ورمەیەجکلری، باشتا اۇقودوغوموز حادیثی شریفتە بیلدیریلمیشتیر.
قورئاندا، آللاە بیزدن اؤنجەکی اینانانلارئ دا “مۆسلیم” یاعنی “آللاها تام تسلیم اۇلموش” کیشیلر دییە آدلاندئرئر. یاهودی یا دا حئریستیان گیبی آدلار ایسە تۇپلوملارئن کندیلرینە کندی دیللریندە وردیکلری آدلاردئر:
وَجَاهِدُوا فِي اللَّهِ حَقَّ جِهَادِهِ هُوَ اجْتَبَاكُمْ وَمَا جَعَلَ عَلَيْكُمْ فِي الدِّينِ مِنْ حَرَجٍ مِلَّةَ أَبِيكُمْ إِبْرَاهِيمَ هُوَ سَمَّاكُمُ الْمُسْلِمِينَ مِنْ قَبْلُ وَفِي هَذَا لِيَكُونَ الرَّسُولُ شَهِيدًا عَلَيْكُمْ وَتَكُونُوا شُهَدَاءَ عَلَى النَّاسِ فَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ وَاعْتَصِمُوا بِاللَّهِ هُوَ مَوْلَاكُمْ فَنِعْمَ الْمَوْلَى وَنِعْمَ النَّصِيرُ ﴿۷۸﴾ (سورة الحج)
آللاە یۇلوندا حاققئیلا مۆجادلە (جیهاد) أدین. سیزی سچن اۇدور. بو دیندە سیزە گۆچلۆک یۆکلەمەمیشتیر. بابانئز ایبراهیمین شریعاتئنا اویون. آللاە سیزە داحا اؤنجە “مۆسلۆمان (تام تسلیم اۇلان)” آدئنئ وردی. بو کیتابتا دا اۇ آدئ وردی کی ألچیمیز سیزە اؤرنک اۇلسون، سیز دە اینسانلارا اؤرنک اۇلاسئنئز. نامازئ تام قئلئن، زکاتئ ورین وە آللاها سئقئ سارئلئن. اۇ سیزین أن یاقئنئنئزدئر؛ نە ایی دۇست وە نە ایی یاردئمجئدئر. (حاج سورەسی؛ 78)
مۆسلۆمانلار نبیلر آراسئندا آیرئم یاپمازلار؛ چۆنکۆ حپسی ایسلامئن نبیلریدیر:
قُولُوا آمَنَّا بِاللَّهِ وَمَا أُنْزِلَ إِلَيْنَا وَمَا أُنْزِلَ إِلَى إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ وَإِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ وَالْأَسْبَاطِ وَمَا أُوتِيَ مُوسَى وَعِيسَى وَمَا أُوتِيَ النَّبِيُّونَ مِنْ رَبِّهِمْ لَا نُفَرِّقُ بَيْنَ أَحَدٍ مِنْهُمْ وَنَحْنُ لَهُ مُسْلِمُونَ ﴿۱۳۶﴾ (سورة البقرة)
سیز شؤیلە سؤیلەیین: “بیز آللاها اینانئپ گۆوندیک؛ بیزە ایندیریلنە، ایبراهیمە، ایسماعیلە، ایسحاقا، یاعقوبا وە (یاعقوبون) تۇرونلارئنا ایندیریلنە، موسایا وە عیسایا وریلنە، راببی طارافئندان نبیلرە نە وریلمیشسە حپسینە ایناندئق. هیچبیرینی دیگریندن آیئرمایئز. بیز آللاها تسلیم اۇلموش کیمسەلریز.” (باقارا سورەسی؛ 136)
رسولوللاە بو قۇنودا شؤیلە بویورموشتور:
بنیملە بندن اؤنجەکی نبیلرین میثالی، چۇق گۆزل بیر بینا اینشا أدن آدامئن میثالی گیبیدیر. بینانئن سادەجە کؤشەلرینین بیریندە بیر کرپیچ یری بۇش قالمئشتئر. اینسانلار حایرانلئقلا بو أوی دۇلاشئیۇرلارکن أکسیکلیگی گؤرۆپ: “بو أکسیک پارچا تاماملانمایاجاق مئ؟” دییە سۇرویۇرلار. ایشتە أکسیک اۇلان اۇ پارچا بنیم؛ بن نبیلرین سۇنونجوسویوم. (بوحاری وە مۆسلیم)
ایسلام، آللاهئن بیر وە تک اۇلدوغو أساسئنا دایانئر؛ تۆم زامان وە مکانلار ایچین گچرلیلیگینی قۇرور. ایسلامدا، حایاتئن هر آلانئ ایچین بلیرلنمیش اؤلچۆلرلە، دۆنیا وە آحیرت قورتولوشو هدفلنیر.
ایسلام، یاراتئجئمئز طارافئندان تۆم اینسانلار ایچین اویغون گؤرۆلمۆش “یاشام دۆزنیدیر”. مائیدە سورەسی؛ 3-نجۆ آیتە گؤرە، قورئانئن اینیشییلە بو دین تاماملانمئشتئر. آرتئق هیچبیر أکلەمە یا دا چئقارما یاپئلاماز.
بیزلر دە آللاهئن بویروق وە یاساقلارئنا هر قۇشولدا اویالئم وە کندینی بۇزمایانلاردان اۇلالئم.
اومولور کی بؤیلەجە قورتولوشا أرنلردن اۇلوروز.