text:
جهان مطبوعاتیدن خلاصه لر 06.10.1396
جهان مطبوعاتیدن خلاصه لر 06.10.1396
امریکا قوشمه ایالتلری نینگ Turkish American ویب سایتی رسمی بیر سفر بیلن سودان گه تشریف بویورگن ترکیه جمهوریتی جمهوررئیسی رجب طیب اردوغان نینگ سودان لیک تینگداشی عمر البشیر بیلن مشترک بیلن اعلامیه ترقتگن لیگی نی بیلدیرماقده.
خبرده, اوشبو مشترک بیلدیروده, یوقاری سویه لی ستراتیژیک همکارلیک کینگشی نینگ قوریلیشی بیلن انیق بیر قدم تشلنگن لیگی نینگ بیلدیریلگن لیگی ایسله تیلماقده.
عینی دمده خبرده, اردوغان نینگ اوشبو ایککی کون لیک سفری نینگ ترکیه بیلن سودان آره سیده گی موجود چقور تاریخی, فرهنگی و اجتماعی علاقه لر نینگ ینه ده چقورلشتیریلیشی بوییچه رول اوینه گن لیگی دیک, اقتصادی و تجارتی همکارلیک لرنینگ ینه ده آرتیریلیشی گه هم کتته حصه قوشگن بیلدیریلماقده.
ایران نینگ IRIB رادیوسی, ترکیه جمهوریتی جمهوررئیس لیگی سوزلاوچیسی ابراهیم قلین نینگ, امریکا قوشمه ایالت لری دولت رهبری دونالد ترامپ نینگ بیت المقدس نی اسرائیل پایتختی اوله راق اعلان ایتیشی آرتیدن باشله گن پروسه بیلن علاقه لی بیر مقاله یازگن لیگی نی معلوم قیلماقده.
خبرده, قلین نینگ, بیت المقدس نینگ اِرقچی اسرائیل نینگ پایتختی اوله راق تن آلینیشی بیلن علاقه لی قرار نینگ بیرلشگن ملت لر تشکیلاتیده رد ایتیلگن لیگی گه دقت قره ترایکن, بیت المقدس بیلن علاقه لی قرار نینگ دنیا اولکه لری نینگ بیر یقه دن باش چیقاریش لری اوچون زمینه یره تگن لیگی نی بیلدیریب, ایندی تهدید دیپلماسی سی نینگ فایده سی بولمَیدیگن لیگی نی ایسلتگن لیگی معلوم قیلینماقده.
روسیه نینگ خبر آژانسی دن عبارت اسپوتنیک, هالند پایتختی امستردامده گی قونلغه ده تُرک مسافر لرنینگ بکس لری نینگ ایت لر واسطه سی بیلن تلاشی قیلینیشی آرتیدن, هالند دن ترکیه گه کیلگن مسافر لرنینگ هم بکس لری نینگ ایت لر واسطه سی بیلن تلاشی قیلینگن لیگی گه دقت قره تماقده.
فرانسه نینگ یورو نیوز انترنت سایتی, ترکیه ده اتاترک عالی بیلیم یورتی زراعت فاکولته سی اوسیملیک بولیمیده قریب 30 ییلدن بیری حشره لر باره سیده علمی تحقیقات لر آلیب باریاتگن پروفیسر داکتر ایرول ییلدیریم نینگ, ترکیه نینگ دیاربکر ولایتی سیلوان اولسواللیگیده Tiphiidae عایله سی گه عاید بیر حشره نوعی نی کشف ایتگن لیگی نی بیلدیرماقده.
خبرده, پروفیسر ایرول ییلدیریم نینگ, "اوزاق ییل لر دن بیری حشره لر باره سیده تحقیقات آلیب بارماقده من. آتَم ینگی بیر حشره نوعی نی تاپشیم تقدیرده, اونینگ آتی نی اونگه قویشیم نی طلب ایتگن ایدی. شوباعث اوشبو ینگی حشره نینگ آتی نی Tiphia Bahattini قویدیم. شونده ی قیلیب خودی منه شوو حشره خلق ارا مقیاسده اوشبو اسم بیلن اورین ایگلله دی. آتم هم اوشبو خبر نی ایشیتگچ جوده خرسند بولدی" دییه قید ایتگن لیگی معلوم قیلینماقده.


c: text/html

text:
قیرغیزیستان دا اتنوشأهِر آچیلدی
بۆتین دۆنیأ چاروالار اۇیونی قیرغیزستان دا دۇوام ادیأر
قیرغیزیستان ینگ جمهورباشلیغی سورون بای ژگن بکوف ینگ قۇلداوی بیلن باشلان ۳-نجی بۆتین دۆنیأ چاروالار اۇیونی باشلاپدی.
شۇل چأرأ دگیشلی تۆرک چادیرلاری بیلن بیر شأهِر آچیلدی.
اتنوشأهِرینگ آچیلیشینا قیرغیزیستان ینگ جمهورباشلیغی ژگن بکوف بادالغا بردی.
آچیلیش داباراسیندا صونغات اوسساتلاری و طالیپلار چاروالارینگ آلتین عاصری آدیندا تئاتر اۇیونینی گؤرکِزدی.
بۆتین دۆنیأ چاروا اۇیونلاری تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی رجب طیب أردۇغان، قازاغیستان ینگ جمهورباشلیغی نورسلطان نظربایف، مجاریستان ینگ جمهورباشلیغیث ویکتور اوربان، روسیانینگ تاتاریستان جمهورباشلیغی رستم مینی حانوف دا قاتاشدی.
بۆتین دۆنیأ چاروا اۇیونلاری هر ایکی ییلدا بیر گِزِک گچیریلیأر.
بو یاریشلارینگ دؤردۆنجیسی تۆرکیه ده گچیرلر.
قیرغیزستان ینگ جمهورباشلیغی تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی أردۇغانا برن قۇلداولاری سبأپلی مینتدارلیق بیلدیردی.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
صونغات وه مده نیّت حاقدا غئسغا گیریش «عبدالعظیم ممی زاده»
1358-نجی یئـل دا ، تهران –دا نشیربوُلان «دیل، صونغات وه مده نیّت» آدلی کیتاپ، مُروارید انتشاراتی نئنگ اوٌستی بیلن یایرادئلدی. اوُل کیتاپ اولی عالئم، علئم وه بیلیمینگ تای سئز یئلدئزی ا... ت ... طاراپئندان یازئلئپدی حأضیرکی ماقالا شوُل کیتابئنگ بیر بؤله گیندن، غئسغاچا وه آزاد ترجیمه سی دیر.
حأضیرکی دؤوریمیزینگ صونغاتئنا، هوٌنأرینه سر سالانئنگدا، آقئمی نئنگ اوٌچ خیللی گؤرنوٌشینه دوش گِلیأرسینگ، بیرینجی دن خالق صونغاتی یأ-ده ایل آرا فوُلکلور صونغاتی، ایکینجی دن کلاسیک صونغاتي ، اوٌچونجی دن بوُلسا دؤووٌردش موُدرن صونغاتی .
ایل خالقئنگ، مده نیّت نینگ بیر بؤله گی خاساپ لانان خالق صونغاتی، اؤز بوُلوشلی وه اؤزوٌنه ماخصوص بوُلان حأصیت لره ایه دیر. بو صونغات دا دورموش وه طبیغات کنایالی و همده صئیال لانما صوراتئندا یوٌزه چئقئپ یانی بیلن کؤپ-کؤپ آرتدئرما ، اوٌسته غوُیما، مبالغه گؤرنوٌشینده اؤنگه باریار. بو صونغاتئنگ ایه لری عومومان نأبللی وه آدسئز بوُلوپ، اوُلارئنگ دؤره دیجیلیگی دینگه غورساقدان، غورساغا گچیپ گلیأر.
کلاسیک صونغاتی عومومان هوٌنأر آقئم لارئندان وه اوُنونگ سنّت سوٌتوٌن لریندن عمله گلیپ ، آدی بللی اوسسات لار طاراپئندان یوٌزه چئقیار. اوٌندا اؤز بوُلوشلی لئق و اؤزوٌنه ماخصوص بوُلان قانون آرقالی یؤرأپ، دورموش وطبیغات ، دوُلی لئغئندا وهمده دوُغری و گؤنی لیگینده یوٌزه چئقئپ، صورات لار وه اؤومه لر اوٌستی بیلن تأکیدلی، تصویرلنیأر.
موُدرن صونغاتی 19-نجی عاصئرئنگ آیاق لارئندان باشلانئپ، یک-یارئم شفاهی صونغاتی نئنگ زیبایی شناسی اؤلچگ لرینه سئغئنیار-دا، کأ واغئت لار اؤز-اؤزوٌندن دوٌیبی بوُلمادئق معیارلارا غئششاریار. موُدرن هوٌنأرده «شخصی باقئش» ، «واقعی دأل» (سور رئال)، نأدوُغری اوُیلانمالار یئغی-یئغی دان اؤنگه سوٌروٌلیأر وه تکنیک دیر صنعت اؤزی چه اوُنونگ دؤره یشینه تأثیر غوُییار. موُدرن هوٌنأری مرکب و چئلشئرئملی دوٌشوٌنچه خاساپ لانئپ، اونگ قانونی بوُلسا، یک-یارئم کلاسیک قانون لاردان گؤزباش آلئپ، کأبیر یوُل لاری-بوُلسا اوُل قانونئنگ ترسینه غابات گلیأر.موُدرن صونغاتی عومومان اؤومه لردن، پانقارمالاردان، چیشمه لردن، یوُل ییتیرمه لردن دوُلی، پوٌره-پوٌر، یؤنه عاحائیپ درنگؤولردن وه گؤزؤو چیلیک لردن هم حایئرلانیار.
اگر-ده بو هوٌنأر آراسئنی فولکلوریک وه کلاسیک صونغات لاری بیلن دوُغری صورات-دا آچئپ بیلسه، اوُندا هوٌنأر دؤره دیجیلیگینده تأزه بیر آقئم لاری اوٌستونلیک بیلن یرینه یتیریپ بیلر دیییپ ائنانیارئس.
موُدرن آقئم لارئنئنگ، صوراتکش لیک اوغورئندا پیکاسو وه غوُشغی اوغورئندا بوُلسا گارسیا دولورکا وه پابلو نرودا ، و همده دراما یازماسئندا برتولدبرشت داغی دایاو وه آکتیو وکیل لر حؤکموٌنده یوٌزه چئقیارلار.
صونغات دؤره دیجیلیگینده یأ-ده اثر دؤره یشینده اوٌچ بوغونئنگ بیر-بیرینه باغلانشئغئنی گؤروٌپ بوُلیار: بیرینجی دن ماضمون یأ-ده اندیشه، ایکینجی دن بدیع مختصات لاری، اوٌچوٌنچی دن فنی بوغون لاری. اثرینگ ماضمون تایئندان سئن سالانئنگدا، اوُنونگ نأمه دردی نینگ باردئغی ، نأمانی غوُرایاندئغئنی وه نأمانی یازغاریاندئغنا غابات گلمه لی، ایکینجی دن بدیع مختصات لارئندا، صورات لاردان، منگزه تمه لردن. سجیه لردن وه تعبیرلرِدِن وه یوُرمالاردان خایئرلانئپ دورموش وه طبیغاتی گؤرکز یأنینی آنگمالی. اوٌچوٌنچی تایدان فنی بوغون لارئندا یاغنی ایچکی ماضمونئنی ساپاق وه اؤوره نیش اصول لارئندان پیدالانئپ بیان ادیأنینی دویمالی.
عومومان اثر-ده، ماضمون بیلن شکیل بیر-بیرینه باغلانشئغی بار. ماضمونی بوُلمادئق یأ-ده ینگیل ماضمون لی شکیل، اؤز-اؤزوٌندن هیچ بیر ارزش و اغتئبارا ایه دأل دیر، سبأبی ماقصادا و ماغنا ایه رمه ین اثر، فورمالیسم یا شکیل سؤیگی سینه خئذمات ادیأر.
بیریانئندان فرم وه شکیلی أسگِرمه یأن، دینگه ماضمونا غوللوق ادیأن اثر-ده، دوُلی صورات-دا وه دوُغری صورات-دا دینگله یجأ تأثیر غوُیوب بیلمه یأر. صونغات وهوٌنأر اوغروندا ایکی یوُل یأ-ده ایکی مکتب ، تأثیرلی اوُرنا ایه بوُلوپ دئر.
بیرینجیسی رمانتیسم وه ایکینجیسی –ده رئالیسم دئر. رمانتیسم مکتبنده دورموش وه طبیغات آیراتئن لئق بیلن تأکید لندیریلیپ صورات لاندئرئلیار وه شاخصئیات لار غوُوی یأده اربد یاغدایئندا دویغی لار آرقالی ایچگین سئن سالئنئپ ، اپوسی وه حماسی گؤرنوٌشینده تیمارلانئپ یوٌزه چئقیار. یؤنه رئالیسم مکتبینده دورموش وه طبیغات (واقعیت) اؤز بولوشلی لئغئندا، گؤنی آقئمئندا یؤنه کی وه یری گلسه اؤچگین کشیب لرینده- ده بیان ادیلیأر.
رئالیسم دورموشئنگ امین واصئپ چیسی حؤکموٌنده ، ایکی بؤلوٌمه بؤلونیأر: بیرینجی دن منفعل (پاسیف) رئالیسم، ایکینجی دن فعال (آکتیو) رئالیسم.
منفعل رئالیسم - دا یازئجی دینگه مسه لانی آرا آتییار- دا سیزی هیچ بیرزادا چاغئرمایار، هیچ زاتدان غوُرانمایار، حؤکوٌم دیر بویروق برمه یأر، اوٌیتگه دیب غورما حرِکت ادمه یأر، غاراشئزلئق یاغدای دا دینگه روُوایات ادیأر (دیکنس وه بالزاک) اثر-ده یازئجی نئنگ ایسله گی وه ماقصادی توتوش لئغئندا گیزلین یاتیار.
یؤنه فعال رئالیسم (سوسیالیستی)، سیزی بیرزادا چاغئریار، بیرزاتدان غوُرانیار، حؤکوٌم بریأر، اوٌیتگه دیلمه اوغوردا حرکت ادیأر. یوُقار بیلیم لی یاغدای دا قضاوت ادیأر. هوٌنأر مده نیّتی آدامزاد اوٌچین دوٌرلی-دوٌرلی یوُل لاری، سوژه لاری، غارایئش لاری دؤره دیب دیر. صونغات، طبیغاتئنگ وه دورموشئنگ آیناسی حؤکموٌنده کؤپ دوٌرلی، اؤویشگن لی وه همده بارلی یاغدای-دا بوُلوپ دئر. اوُنی غئسغا شکیل لرده، ژانرلاردا، مسه له لرده ساقلاماغئمز نأ دوغری بوُلار.
کأبیر یاغدای لاردا کؤپچوٌلیک خاص بیر تمالاردا وه مسه له لرده غئزئق لانیار، اثر دؤره دیجی شرایطئنگ ماخصوص بویروق لارئندان أگأ بوُلوپ گینگ گؤوریم لرده یوٌزمأنی وه اوُیلانمانی باشارمالی.
ناغئنگ غارشی سئندا حاقدان، دورغون لئغئنگ غارشی سئندا اؤسوٌش دن، کلیشیک سیزینگ غارشی سئندا گؤزل لیک دن غوُرانمالی.
واقعیّت دوٌشوٌنمه سینی دینگه بیلیم وه پلسپه آرقالی آنگمازلئغا چأک لنمأن، صونغاتئنگ موٌمکین چیلیک لِریندن-ده خایئرلانماغی باشارئپ بیلمه لی. علئم، واقعیتی مفهوم لاردا وه هوٌنار بوُلسا اوُنی صورات لاردا وه اؤومه لرده گؤرکزیأر. علئم، تعمیم یوُل لارئنا سئغئنیار، هوٌنأر بوُلسا الگولاری هؤدوٌرله یأر. هوٌنأرده خئیال لانماق گوٌیچلی بوُلیار، علئم ده بوُلسا دینگه حاقئل اساسلانیار.
«اثر دؤره دیأنینگ ارکین لیگی» وه همده « کؤپچوٌلیگینگ گؤزؤوچیلیگی»، ایکیسی-ده اؤز یرینده گرگلی دیر یؤنه کؤپچوٌلیگینگ ناظارتی اپ اسلی گوٌیچلی و تأثیرلی بولیار.
کوپچوٌلیگینگ ایسله گی بوُیونچا هوٌنأر یوٌزه چئقیار شوُل اساس-دا اوُنی ایل-گوٌنینگ سلجرمه لریندن وه سئن لارئندان غئراقدا غوُیماق هم یالنگئش لئق وه همده نأدوُغری بوُلار.
اثر دؤره دیأن لر تاریخ بوُیونچا، اوٌچ صئپات لار بیلن سایلانیارلار: بیرینجی دن صداقت، ایکینجی دن آدام کأرچیلیک وظیپه لری دوٌشوٌنمک، اوٌچوٌنجی دن تأزه لیگه وه ترلیگه ائمتئلماق.
صداقت دیییأنمیزده ایکی یوٌزلی بوُلمالی دألدیگیمیزی دوٌشوٌنیأریس، یاساما شکیلینده یازمالی دألدیگیمیزی آنگلایارئس. یالان هوٌنأرده یؤنه کی اثرده ، ایکی یوٌزلی لیک، ثناگو لئلئق، دورموشی یالاندان تیمارلاندئرماق لئق یاغدایی اؤنگه سوٌروٌلیأر. آدام کأرچیلیک بوُرچ لارئنی دوٌشوٌنیأن هوٌنأرمندلر هر هاچان-دا بوُلسا، یری گلسه دیمه لی زادی دییرلر، وظیپه لرینی کم سیز یرینه یتیررلِر، پیکیرلِرینی یایرادارلار، سس لرینی یانگ لادارلار.
رسالت سئز هوٌنأر، پلسیه سیز یانغئن ، هؤوس سیز شوُوئر صونغات دألدیر. تأزه لیک اوغوردا آیدانئمئز-دا، اؤتن –گچن یازئـجی لارا اؤیکنمِک، اوُلاری یؤنه کی ساناماق وه اوُلارئنگ یوُلوندا یؤرأپ غایتالانماق ، اولی لئق دألدیر. اولی یازئجی لار اؤزوٌندن بیر کؤز وه اؤزوٌندن بیر مؤهوٌر غوُیوب گیتمه لی دیرلِر.
12/10/93


text:
یونان پولیسی افغانستان لیک قاچاق مهاجرلرنی چیگره حدودیگه کیلتیریب تشله دی
تورکیه دن قاچاق اوتگن مهاجرلرنی یونان پولیسی اوشلب-آلیب چیگره حدودیگه کیلتیریب تشله گن.
قاچاق اوله راق یونانگه اوتگن 100 کیشی مهاجرنی یونان پولیس اداره سی اوشلب، تورکیه نینگ چیگره سیگه کیلتیریب تشله دیلر.
مذکور مهاجرلر، مریچ دریاسی آرقه لی یونان گه اوتیب بارگن لیکلرینی بیراق یونان پولیسی اوشله گندن کیین تیاق آتیب یمان معامله قیلگنینی بیلدیردیلر.
پاکستان، افغانستان و سوریه لیک قاچاق و پناهنده لر ادیرنه کوچ اداره سیگه تسلیم بیریلدیلر.


text:
ائرمنی سیلاحلی بؤلمه لری جبهه نین مختلیف ایستیقامتلرینده گون عرضینده آتشکس رئژیمینی عمومیلیکده ۲۵ دفعه پوزوب.
مؤدافیعه ناظیرلیییندن آخار.آذ ـ ا وریلن معلوماتا گوره٬ ارمنیستان رسپوبلیکاسی ایجئوان رایونونون پاراواکار٬ نویئمبئریان رایونونون بارئکاماوان٬ ووسکئوان کندلرینده یدرلشن موقع لردن قازاخ رایونو اراضیسیندکی ادسیز یؤکسکلیکلرده و قوشچو ایریم کندینده یرلشن مؤوقع لریمیزآتشه توتولوب.
اشغال آلتیندا اولان ترتر رایونونون چیله بؤرت٬ گؤیارخ٬ آغدام رایونونون شیخلار٬ مرزیلی٬ باش قروند٬ فضولی رایونونون هورادیز کندلری یاخینلیقیندا٬ همچینین گورانبوی٬ ترتر٬ خوجاوند٬ فضولی و جبراییل رایونلاری اراضیسیندکی آدسیز یؤکسکلیکلرده یرلشن موقع لردن ده سیلاحلی قوّه لریمیزین مؤوقع لری آتشه توتولوب.


text:
کریم صادق زاده تبریزی، دکتر صادق نجفی ایله برابر تبریزه یئنی قاتیلان بو ایکی کنددن گوروشده، بو کندلرین بوندان سونرا تبریزی بیر محله و منطقه سی اولاراق توسعه و انکشاف مسیرینده اولدوقلارنی دئدی.
صادق زاده آرتیردی: تبریزین بئشینجی شوراسی همشهری لره خدمت ائتمه گی، متوازن توسعه نین ضرورت لری اساسیندا، مخصوصا بو ایکی کند ده داها دا آرتیراجاق.
تبریزین بئشینجی اسلامی شورا عضوو، همشهری لرین تبریز بلدیه سی ایله مشارکت و ایش بیرلیگینی، تبریزین توسعه سینده ضروری بیلیب آرتیردی: بوتون تبریز اهالیسینین بو شهرین گله جگ نسله داها گوزل بیر شهر اولماسی اوغروندا ال اله وئریب چالیشمالاری لازیمدیر.


text:
چئویرن: حسین مسلمی، مونترال
ایران مطبوعاتی نین ایگیرمی بئش ایلک ایللری، محمدحسن خان اعتمادالسلطنه (1259-1313 ه. ق.) نین آدی ایله عجیندیر. اونون یازیلاریندان «دُررالتیجان فی تاریخ بنی الاشکان»، «احوال بلوک مال امیر»، «تاریخ منتظم ناصری»، «روزنامه خاطرات»، و... وسونوندا «خرنامه یا منطق الحمار»دان آد آپارماق اولار.
ائششک نامه، 1379 -جو گونش ایلینده یئنیدن باسیلیب و 1388 ایلینه قدر یئدی یول باسیلمیشدیر. بو ائششک دیلی ایله یازیلان کیتابین مضمونو، هله ایندی ده مملکتیمیزده گئچن مسئله لرایله چوخ بنزریشی اولدوغوندان، بیر حکایه اوندان تورکجه یه چئویریب، سیز عزیز اوخوجولارا تقدیم ائدیرم:
بیر ساعات گون چالمادان گئچمه میش، کندلیلر هامیسی، عائله لری ایله بیرلیکده، کندین مئیدانینا ییغیشدئلار. هاوا خوش و مساعید ایدی. بللی ایدی کی میللت، بیر اونوتولمویان «سیزده گونونو» گئچیرتمک ایسته ییر. خانیملار، بگلر، قیزلار و اوغلانلار، بایرام پالتارلارینی گئیمیش، کندین مئیدانینی گؤزه چارپان، رنگارنگ و کندلی بگنن جیغ بویالار ایله، بیر الوان گولزارا چئویرمیشدیلر. کندلی لر هامیسی، «گبر قالاسی» نا گئتمک ایسته ییردی!
محمد حسن خان اعتمادالسلطنه
من آداملاردان سؤز ائشیدیب فایدالانماغا راغب اولدوغوما گؤره، کندلیلردن چوخ اوزاق گزمه ییب آستاجا اونلارین دئدیکلرینه قولاق آسیردیم: «بو گبر قالاسی، دهشتلی بیر یئر و توپراغی آغیر بیر زمیندیر! گئجه لر بوردان گئچنلر، بو خرابه لردن عجایب سسلر ائشیدرلر! بورا، یا جینلرین مأواسی یا دا گبرلرین روحلارینین یوردودور! گئجه لر مزارلاریندان چیخیب، زمانیندا مسکنلری اولدوغو بو قالا اوچون، نوحه لر اوخویارلار!» دئییردیلر.
هر حالدا، سیز آداملار بو مسئله نین حللینه دوشونمه میشکن، من بیر ائششک اولاراق، اونون حل ائتمه سینه ماییل اولوب آچیقلاماسینا بئل باغلادیم. اووساریم بوینوما ساریلمیش، ایلییه ایلییه چیچکلری دریب، ساللانا ساللانا خرابه یه گیردیم. علی المُشاع اولاراق، قالانین بوجاغلاریندا اولان بورجلارین بیرینه یاخینلاشدیم. بیر مودت دووارلارین کؤلگه سینده دولاناراق، دونیاداکی گئچن دئوریملری دوشونوب هابئله بو قالانین آباد اولان زمانینا گئچدیم. نه خوش گئچرمیش بورادا یاشایان آداملارین گئجه گوندوزو! و ایندی یالنیز بیر افسوس و یوز آه اونلارین ایتمیش گئتمیش دبلری و رسم و رسوم لاریندان قالمیش!
ائله بو فیکیرلرده ایدیم کی آیاقلاریم آلتیندان گلن، بیر قورخونج سس ائشیتدیم. باشیمی یئره سالیب قولاغلاریمی دیکدیریب بئله آنلادیم کی سس، بورجون آلتیندا اولان دالانلاردان گلیر. آمما دالانلارین گیریش- چیخیش یولونو تاپانمادیم. بیر دمدن، پیشمیش و چیی، سینیق و اوچورولموش کرپیجلرین آراسیندان بیر آدام باشی گؤروندو. اویان بویانا بیر باخیب سونرا گیزلندی: «بیریسی یوخ! ائشیکه چیخین! بو خرابه یه گیرن ائششک نقددیر. اوّل بونو توتون! بیر تدبیر ده ائلییک الباقی ائششکلره و اییه لرینین سوُیولماغینا!» آدامین بئله بونلاری آستاجا دئدیگینی ائشیتدیم. اون ایکی اوغرو، او دلیکدن چیخیب اؤنجه منی، سونرا دا باشقا ائشّکلری توتدولار. یولداش ائششکلرین، زحمت و صدمه ایله او دلیگه سوخولدوقلارینی گؤردوم. اورادایدی کی بیلدیم، بو قالادان ائشیدیلن سسلر، نه جن و پریدن و نه گبرلرین روحلاریندان، کی بو اوغرو حرامئلاردان ایمیش!
من صبیرلی اولدوغوما گؤره، بو دوستاقدا چوخ اینجیمه دیم. منی توتان کیشی، مندن داها هئیکلی و قولدور ائششکلر نصیب اولدوغونا گؤره، آریق وچیرکین لییمی ده گؤرونجه، منی او دار و سویوق دالانلار ایچینه سوخماییب اووساریمی یئره تاخیب یولداشلاری ایله برابر سردابه یه گیردی. من ده یاواشجاسینا، میخ طووله می چکیب ییخیلمیش قالادان ائشیکه چیخدیم. اوشاقلارین اوینیا- اوینیا قالایا ساری گلمه لرینی گؤرونجه، قارشیلارینی آلیب بو تهلوکه لی یئره گیرمه لرینه مانع اولدوم. اونلاردان اصرار مندن انکار، سونوندا مستأصل اولوب بیر نئچه داش منه آتدیلار. من گنه ده محبت اوچون ده اولورسا، سیزین جنسیزدن اولان اوشاقلارین، صدمه گؤرمه لرینه راضی اولماییب و ایستر-ایسته مز قالا ایچینه گیرمه لرینه ایذن وئرمه دیم. حیدرعلی اوشاقلارا دؤنوب: «منیم ائششگیم بیلگین! خطری دویموش بیزی ایچری قویمور! نه یاخجی کی گئدیب بؤیوکلریمیزی بیلدیرک!» دئدی.
اونلار قاباقدان من ده دالئدان، قوجالمیش چینارین آیاقینا یئتیشدیک. اوشاقلار ماجرانی آنلاتدیلار. بایرام آغا منیم اییه م ، تجروبه لی بیر کیشی ایدی: «بو خرابه ده عادتدن اوستون بیر مسئله وار! هامیمیز حئیوانلارین خطره قارشی انسانلاردان داها حساس اولدوقلارینی بیلیریک! گئجه ده یاخینلاشیر، یاخجی بو کی کنده دؤنک. ائششکلر هاردا؟ ائششکلری گتیرین!» دئدی.
هر کیم قالخیب آختارماغا باشلاییب ائششکلری تاپمایینجا خیاللاری منیم خطره قارشی دوزگون حیسّیمه آرخایین اولدو. «دورماق وقتی دگیل! بلکی حئیوانلار کنده ساری گئتمیشلر. کنددن ده کی چوخ ایراق دگیلیک؛ کؤرپه اوشاقلاری بو ائششگه میندیریب اؤزوموز ده پیادا گئدریک.» حیدرعلی آتاسی دئدی. دؤرد کوچوک اوشاغی دالیما میندیردیلر؛ دؤردو ده بیر یئتیشکین کیشی آغیرلیغیندا اولمیاراق! حیدرعلی آتاسی ائششکلرین اوغرولار طرفیندن اوغرولانماسینی اؤنجه دن باشا دوشوب خانیملار و اوشاقلارین قورخماییب باغیرماماسی و آخشام چاغی اوغرولارا فرصت یارانماماسینا گؤره یالان دئمیشدی؛ آنجاق سوسوب داها دانیشمیردی. ائوه یئتیشینجه، آتا مینیب« قره سورَن*-لری» خبردار ائتمک اوچون و اونلاردان کؤمک آلیب مئشه یه گئری دؤنوب اوغرولارین یئرینی تاپیب اونلاری توتماق یا دا ائششکلری صاحیبلرینه یئتیرمک اوچون قصبه یه گئتدی. گئجه دن ایکی ساعات گئچمه دن، بایرام آغا اون «قره سورن» ایله ائوه دونموشدو. شامی یئییب سحر گون چالمادان اؤنجه مئشه یه گئدیب بیر ایش گؤرمه لری، نه جور و نه حیله ایله قالانی دووره له ییب اوغرولارا یوروش آپارماق اوچون بیر اوتوروم قوردولار. بو اوتورومدا، هامیلیق بئله بیر نظره یئتیشدیلر کی منیم کیاستلی و شعورلو اولدوغوم دفعه لرجه تجروبه اولوب و بو محالدا فراستده آدلیم اولدوغوما گؤره، منی ده یولداش و بلدچی، بلکی ده اؤزلرینه اؤن قاراوول سئچه لر.
اعتمادالسلطنه، ناصرالدین شاه-ین حوضوروندا
خرابه نین قاپوسوندا دوردوم. «مهتر اصلان» و قره سورنلر آتلاردان ائندیلر. گنه اووساریمی بوینوما دولاییب منی آزاد بوراخدیلار. من قالانین قاپوسوندان یوز آددیم گئری چکیلدیم. قره سورنلر باشا دوشوب اونلاردا یوز آددیم گئری چکیلیب دوردولار. سونرا من دوُنوب یالنیز قالایا گیریب آنقیرماغا باشلادیم! منیم حبس اولان آرخاداشلاریم دا منیم سسیمی ائشیدینجه، هامیسی باغیریب آنقیرماغا باشلادیلار! اوغرولاردان بیری، ائله او گئچن گونون احتیاطی ایله، دلیکدن چیخیب منی گؤرونجه باغیردی کی بو ائله دوننکی آریق و ذاتسیز ائششکدیر؛ بوگون اونو توتوب بو دار دالانین ایچینه سوخماق گرکیر، دئییه دلیکدن ائشیکه آتیلیب منه یاخینلاشدی. من نئچه آددیم گئری گئدیکجه او دا ایرلی گلدی. گئری- گئری گئده رک، قره سورنلره یاخینلاشدیم. اونلار دا منی آنلاییب آغاجلارین دالینا چکیلیب اؤزلرین گیزلتدیلر. من بیر یئرده دوراراق اوغرو الینی اووساریما اوزاتارکن، قره سورنلر دؤرد یاندان اوستونه تؤکولوب قوللارینی دالیدان باغلادیلار. من گنه قالایا ساری یورویوب دلیک دیبینده آنقیرماغا باشلادیم. بو کره «چیخمادی باغلیلاریمیزدان سس!»
اوغرولارین حیله ایشله دیب یولداشلاریمین قویروقلارینا داش آسدیقلارینی آنلادیم. بیز ائششکلر، آنقیراندا قویروقلاریمیزین دیک توتماسینا مجبوروق و قویروق قالخمازسا آنقیریب باغیرماغا گوجوموز چاتماز! باری آرخاداشلاردان سس ائشیتمه دیم، آمما بیر آیری اوغرو، ائله او احتیاط ایله باشینی چیخارتدی. منی گؤرونجه توتماغیما قالخدی. من ده ائله اونجه کی تدبیرله اونو دا قره سورنلرین الینه تاپشیردیم.
قره سورنلر باشچیسیندان ائشیتدیم کی آنیدن بو ائششگه بیر اؤدول میدالی وئریلیرسه یا دا بیر بؤلگه نین امنیه رئیسلیغینا سئچیلیرسه حقیقتاً یاراشیر. حیدرعلی آتاسی دئدی کی بو ائششک عیسی ائششگی نتیجه لریندن اولمالیدیر! «بو ائششک تمدن دؤره سینده یاشادیغینا گؤره آنلاییشی البته کرامتلی دده لرینین آنلاییشیندن داهادا آرتیقدیر» قره سورنلرین رئیسی سؤیله دی.
آنجاق گینه خرابه قالایا دؤنوب آنقیردیم. آمما کیمسه ائشیکه چیخمادی. اوغرولارین شوبهه لی اولوب چاره تاپماقا قالخدیقلاری بللی اولدو. من ده قیوراق دؤنوب اؤزل اشاره لرایله قره سورنلری هجوما تحریک ائتدیم. آلتی اوغرو« قره بینه»لری ایله قالادان ائشیکه چیخیب قره سورنلری گؤرونجه قره بینه و تاپانچالارینی بوشالتدیلار. قره سورنلردن بیر نفر اؤلوب ایکیسی ده یارالاندی. قالان یئدیسی، «بایرام آغا» و «مهتراصلان» توفنگ و تاپانچالاری ایله اوغرولارا شللیک ائدیب اوچونو اؤلدوروب ایکیسینی ده آغیر و قاچماغا طاقتی قالمایان درجه ده یارالادیلار. بو گؤرکملی ظفردن سونرا، منیم بلدچیلیگیم ایله دالانلارا گیردیک. قالانین اوچدن ایکیسی بیر بیرینه یاپیشیق دالانلاردان عبارت ایدی. ایلک دالاندا منیم دیلسیز آرخاداشلاریم ایدیلار، قویروقلاریندان داشلار آسیلمیش و قولاقلاری ساللاق. من یاخینلاشیب پوزوم و باشیم ایله آرخاداشلاریمین قویروقلارینی گؤسترمکدن یولداشلار آنلادیلارکی اؤنجه بو داشلاری آچماق گرکیر. منیم اشاره می تئز باشا دوشوب بو لطفو منیم سویداشلاریمین حاققیندا یئرینه یئتیردیلر. اونلاردا راحات اولدوقلاریندان سونرا، بیرلیکده آنقیرماغا باشلادیلار. آز قالمیشدی کی محافظلرین قولاقلارینی ساغیر ائتسینلر. بو یئرسیز آنقیرمادان، قره سورنلر راحاتسیز اولوب اونلاری قیناییب یامانناماغا باشلادیلار. من گولومسه ییب اؤز-اؤزومه دئییردیم کی ائششکلرین آنقیرماسیندان باشقا هئچ بیر موسیقی اونلارا یاراشیقلی دئییل! بو انسانلار ائششکلر سسینی بگنمه مه لرینه گؤره، منیم گؤزومه نه قدر احمق گلیردیرلر!
*قره سورنلر= قره سوارلار، امنیه لر


text:
1.دیل
دیل، اینسان ایله ائوره ن آراسیندا اولان آنلاشیم آراجی، دوشونجهنین ائشیدیلن سؤزجوکلر دیزگیسیدیر.
دیل، اینسانین دوغادان آلدیغی، دویغولاری ایله یوغوردوغو ان درین ائتکندیر. اینسان جانلیلارین ایچینده ان ایرهلیلهمیش دیلسل وارلیقدیر.
بو قیسا دئییملردن یولا چیخاراق دیل اینسان، اینسان ایسه دیلدیر!
دیل، اینسانین یاخین دوغاسی ایله اولان ایلک دویومودور.
دیلدن تؤرنن دانیشیقسا اینسانین دوغاسییلا اولان باغلانتیسی نین ایچ گودوسونون دیشارییا سیچرایان آنلامیدیر.
دیل ایله دوشونجه آراسیندا اولان باغلانتینی، چئوره ایله اینسانین آراسیندا اولان ایلیشگی سل سئنتزله ده تانیملاماق اولار. باشقا آنلامییلا، دوشونجه اینسانین اؤز-اؤزیله گیزلی و گؤرونمز دیالوغودورسا، دیل او گیزلیلیگی دیش دونیایا آچان ایلتیشیم آراجیدیر.
دیل ایله اینسان آراسیندا اولان ایلک باغلانتیلارین یارانماسی ایشارتلرله، هیم-جیملرله باشلامیشدیر. ایشارت ایسه، گؤز گوجو ایله گؤزوشن چئوره سل اورونلر، ایلکین دوشونسل ایمگهلر اولموشدور. گؤروندویو کیمی، یوز مین ایللرجه سورن ایمگه و سیمگه گلیشمهسیله دیل یاپیسی اورتایا چیخمیشدیر. دیل، اینسانلیق وارلیغییلا ائش زامانلی ساییلیر.
توپلوملارین یارانماسیندا دیلین آنا رولو اولموشدور. اینسانلا دوغانین اورتاق اورونو اولان دیلین توپارلاییجی، بیرلشدیریجی رولو توپلوملارین یارانماسینا ندن اولموشدور.
بو گون یئر اوزونده ۷۰۰۰ دن آرتیق دیل چئشیدی تانینماقدادیر. بو دیللرین ان آزیندان اوچده بیری آسیادا دانیشیلیرسا، بیر بلیرگین توپلومدا دانیشیلان چئشیدلی دیللر آفریکانین گینه اؤلکهسینه عاییددیر. گینه ده یاشایان ۴ میلیونلوق چئشیدلی خالقلارین ۸۰۰-دن آرتیق آیری-آیری دیللری واردیر. ویا روسیانین داغلی بؤلگهسینی گؤتوره رسک هر یاماجدا بیر خالق اؤز دیلیله یاشاماقدادیر. بو ایسه، بللی توپلوملارین یارانماسیندا دیل ایله مکان بیرلیگینین آنا تمل اولوشدوردوغو بللی اولور.
2-آنا دیل
آنا دیل، کؤکو، سسی، دوزن یاپیسی ایله بیتیشیک تورپاقلار اوزرینده گئنیش آلانلی -بوداقلانان دیلدیر. آوروپادا یوزلرجه دیلین کؤکو لاتینجهدیر. لاتینجه بیر آنا دیل اولاراق اینگیلیزجهنین، یونانجانین، آلمانجانین، فرانسیزجانین، اسپانجانین وب. کؤکو ساییلیر. سادالانمیش دیللرین باشقا-باشقا دیللر اولدوغونو قبول ائتسک ده، دیل بیلیمینه گؤره، زامان سوره جینده آنا لاتینجهنین کؤکوندن بوداقلانمالاری بللی اولموشدور.
آنا تورکجهنین بوداقلانماسییلا ایلک اؤنجه دیل قوروپلاری یارانمیش، سونرا ایسه گئنیش آلانلی تورک دیللی خالقلار فورمالاشمیشدیر. اؤرنگین گؤک تورک ایمپراتورلوغوندان سونراکی سورجده یاواش-یاواش یاخین چئوره ایلیشگیلردن اورتایا چیخان باتی قوْلو کیمی تانینان بولقار، اوغوز، قیپجاق، کارلوق و دوغو قولو اولاراق دئییلن اویغور، قیرقیزقیپچاق ویا آلتای تورک قوْللاری فورمالاشمیشدیر. بو گون، 30 دان آرتیق دیل چالاری، یؤنتهمی و آغیزی اولان آنا تورک دیلی، یاخلاشیق ۳۰۰ میلیون تورک اینسانی اوچون آنا دیل ساییلیر.
3-آنا دیلی
بللی بیر توپلومون یاشام فلسفهسینی، میللی کولتور، گله نک، یازین و تاریخینی، گوندم ایلیشگیلرینی، گلهجگه اولان اولکوسونو، اومیدلرینی و دونیاداکی یئرینی اؤز ائتگیسینده اولوشدوران اؤزولداشی اونون "آنا دیلی"دیر.
آنا دیلی، آنا دیلدن تؤرنن دوغما قوهوم-قارداش دیللرین سیراسیندا اولان بللیرگین بیر میلتین میللی دیلی و بوتون یاشام آلانینی دوزنه سالان آنا اؤزک و تمل اؤیه دیر.
آنا دیلی، اینسانین دوغولدوغو ایلک آندان اعتیباریله اونونلا دوغور و اؤلونجیهدک اونون دوشونجه بلگینین سؤز داغارجیغی اولور. داها قولای آنلامییلا آنا دیلی، آناسیندان، آتاسیندان، عاییله سیندن، یاخین قوهوم-تانیشلاریندان و چئورهسیندن اؤیرنن بیر اوشاغین دانیشدیغی دیلدیر.
آدیندان دا بللی اولدوغو کیمی آنا دیلینین کؤکو آنا قوشاغیندان گلیر، اونونلا ایچ-ایچه گلیشیر، فورمالاشیر.
وارلیغینی آنا دیلی ندن آلمیش دیل فلسفهسی قونوسونو، ۲۰-جی یوزیللیگین ان اؤنملی فیلیزوفلاریندان اولان آلمانلی هایدگرین توتومویلا اؤزتلهمک ایستردیم.
هایدگره گؤره، دیلین یارانیشی هئچ ده دوشونجه و تجروبهدن سونرایا دایانماییر. دیل، دونیانین سویغولانماسیندا آنا دایاق کیمی رول اویناییر. بوتون سویغولارین اؤزولونده اینسانین چئورهسیندن قازاندیغی دویوملاری، دویغولاری واردیر. بونلاری ایسه، دیلین اورتایا قویدوغو اوبژه لرله فورمالاشماقدادیر.
قیساجا، دیل   ایله   آراسیندا اولان آنلامین اؤزلوگونو اورتایا قویور. یعنی منیم دیلیم، منیم دوشونجه قایناغیم؛ سنین دیلین، سنین دوشونجه قایناغین!
بیر دیلین ایچینده بولونان اؤزل آنلامی باشقا دیلده بولماق اولماز! دیل اؤز وارلیغییلا اولوشوم بولور. دیل فلسفهسی ایسه بو اولوشومون چئوره و بئلینج آخیمینین چریدکیدیر.
آلمان فلسفهسی، اینگیلتره فلسفهسی، فرانسا فلسفهسی، چین فلسفهسی، ژاپونییا فلسفه سی وب... بو اوزدن بیر-بیریندن فرقلهنیر. یئنه بیر هایدگئر دئییمینی دیقته آلاراق بو قونویا سون
وئریرم: "دیل یاشامین جان ائویدیر"!
4-نیفرت دیلی
یئر اوزونده کسکین سئویملی-سئویمسیز دیل یوخدور. بؤیوک-کیچیک لیگیندن آسیلی اولمایاراق، دیللر میلتلرین اؤزول داشی، کیملیک سیمگهسی، ایلتیشیم تمهلیدیر. هر دیلین اؤز میلتی اوچون قودسال و سئویملی اولماسی اولدوقجا نورمالدیر. دیل، بشریتین الده ائتدیگی ان بؤیوک کشیفی اولدوغو کیمی، توپلوملارین دا اؤزللشمهسینده ان ائتگین اؤیه دیر. یئر اوزونده دیلسیز توپلوم اولمادیغی ایله یاناشی تک دیللی توپلوم دا یوخدور. هارداسا بوتون دؤولتی اولان توپلولوقلاردا نئچه-نئچه دیللی میلتلر واردیر. نئچه میلتلی دؤولتلرین دیله باخیشییلا او دؤولتین چاغداش عیارلاری بللی اولور. بو ایسه، سیاستین دیللر اوستوندهکی حؤکمونون گؤسترگهسیدیر.
نیفرت دیلینین یارانماسی سیاست اورتامیندان ایرهلی گلمکدهدیر. بو قونودا دموکراتیک، چاغداش و لایک دؤولتلرینین دیل سیاستلری آزدان-چوخدان بللی اولدوغونا گؤره، ساده جه ایکی ایسلام جومهوریسی اولان ایران و افغانیستان دؤولتلرینین دیل سیاستلرینه بیر آچیقلیق گتیریرم.
افغانیستان دونیانین ان یوخسول، قالما-قاللی، ایسلامین چئشیدلی قوْللارینین تؤرهسینه یئنیلمیش، سؤمورگه جایناغینا چئوریلمیش، ائتنیکلر توپلوسودور. جهالت، ساواش، اویوشدوروجو آلیشقانلیغی، تؤره گئریچیلیگی وب... ندنلردن هر ایکی وطنداشدان بیری ساوادسیزدیر. بونا باخمایاراق افغانیستان ایسلامی جومهوریسی آنایاساسیندا ائتنیک و رسمی دیللرله باغلی دونیانین ان قاباقجیل اؤلکهلریندن بئله، آیدین مادّهلری واردیر.
افغانیستاندا 8 بؤیوک ائتنیک ویا آنا دیلی و بیر چوخلو کیچیک-کیچیک دیللر آنایاسادا آیدینلاشمیشدیر. ایکی بؤیوک دیل اولاراق تانینان پشتون و دری دیللری دؤولتین ایکی رسمی دیلی کیمی اؤلکهنین بوتون ائییتیم سیستئمینه گیرمیشدیر.
ایالت-ولایت سیستئمیله ایداره اولونان افغانیستانین بو ایکی بؤیوک دیل کسیمیندن باشقا ولایت دیللریده رسمی دیل کیمی قبول اولونورلار. اؤرنگین، اوزبک تورکجهسینین یوغون اولدوغو یئرلرده اوزبک تورکجهسی ده پشتون و دری کیمی ولایتین رسمی دؤولت دیلی کیمی بوتون ائییتیم سیستئمینه گیرمیش اولور. تورکمن تورکجهسی ایسه چوخ دانیشیلان ولایتده یئنه پشتون و دری دیللری کیمی رسمی دؤولت دیلی تانینیر. هابئله، بو سایاغی بلوچ دیلی، نوریستانی دیلی، پاشایی دیلی، باشند دیلی، پامیر دیلی وب...اؤز ایالتلرینه رسمی دیل کیمی اوخوللاردا تدریس اولونورلار.
سون ایللرین تجروبهسینه دایاناراق، افغانیستان دؤولتینین دیل سیاستی نتیجهسینده او اؤلکهنین ایچیندهکی قاینار وولکان کئچری اولاراق سونموش گؤرونور. افغانیستاندا یاشایان پشتونلار، تاجیکلر، تورکلر اؤلکهنین ان ائتگین ائتنیکلری اولاراق داها یاخین ایلیشگیده بولونماقدادیرلار. بو میلتلرین آراسیندا درین نیفرت دیلی حاکیم دئییلدیر. سؤزسوز کی، بونون آنلامی افغانیستانین ائتنیک سورونونون چؤزومو دئمک دئییلدیر. سؤز قونوسو میللی سوْروندا، حاکیم دیلینین نیفرت دوْغوران رولودور.
ایران دونیادا یاشادان نیفرت دیلینین ان آچیق اؤرنگیدیر. بو اؤلکهده ۱۰-دان آرتیق آنا دیلی، آزینلیقدا اولان فارس دیلینین آلتیندا یوخ اولماقلا قارشی-قارشیادیر. ایراندا ۹۵ایلدیر حاکیم اولان پانفارسیزمین تک دیل سیاستی سونوجوندا فارس دیلی اؤلکهنین تکجه رسمی و قوْرونان دؤولت دیلی اولماغا داوام ائتمکدهدیر. فارس دؤولتی، ۸۰ میلیونلوق اؤلکهنین ۶۰ میلیوندان آرتیق وطنداشی اولان تورک، تورکمن، عرب، بلوچ، کورد، لور، لک، کیلک، مازن و باشقا خالقلارین دیلینی و یاشام فلسفهسینی دؤولتین آزینلیقدا اولان دیلینه و یاشام طرزینه قوربانلیق ائدهرک فارسلاشدیرماغا سوروکلهییر.
فارس دیلی اؤزلوگونده بوتون دیللر کیمی بیر دیلدیر. بوتون اؤزللیکلری، گوجلو و آخساق یؤنلریله بیر میلتین آنا دیلی کیمی سایغین اولماسی گرهکیر. آنجاق، بو دیلین رسمی دؤولت دیلی کیمی آسسیمیلاسیا آراجی اولاراق سیاسی لشمهسی اونا باشقا بیر کیملیک وئریر. فارس دیلی فارسچی رئژیمین راسیزم پلانلارینین مرکزینده یئرلشمکله، آنا دیلی ساییلان باشقا دیللرین دوشمنینه چئوریلیر.
ایران آدلانان اؤلکهنین یوزده اون سئککیزینی اولوشدوران بیر دیلین ۱۰-لارجا چوخونلوق و آزینلیق اولان آنا دیلینی ایمحا میکانیزمینه چئوریلمهسی ایستر-ایستهمز حاکیم دیلین نیفرت دیلینه چئوریلمهسینه سببیت وئریر. فارس دؤولتینین اینادییلا %۸۰ وطنداشینین اؤز آنا دیلیندن یوخسون قالماسی بوس-بوتون فاشیستی سیاستیدیر.
فارس دیلی بیر دیل اولاراق بوتون دیللر کیمی سایغین اولماسینا راغمن، بیر فاشیست رئژیمینین ایمحا میکانیزمی کیمی سئویمسیز و نیفرت دیلی ساییلیر.
ائلدار قاراداغلی
2017-09-24


text:
مَرقُس 14
14-نجی باب
عیسانی اُلدورمِک بارادا دیلبیرلِشیک
مَتّیٰ 26:1-5؛ لوقا 22:1-2؛ یوحنا 11:45-53
1پِسَح و پِتیر بایرامینا ایکی گون قالیپدی. یُلباشچی کاهینلار، دین عُلَمالار عیسانی حیله بیلِن توتوپ، اُلدورمِگینگ یُلونی آغتاریاردیلار. 2یُنه وِلین بیری-بیرلِرینه: «بایرام گونلِرینده دَل، خالق قالماغال تورزایماسین» دیییشیَردیلِر.
بیر آیال عیسانینگ باشینا یاغ قوییار
مَتّیٰ 26:6-13؛ یوحنا 12:1-8
3عیسی بِیتعَنیادا جُزامی شمعونینگ اُیونده ساچاق باشیندا اُتیرقا، بیر آیال آغزی مُهورلِنِن مِرمِر قاپدا باهالی ساپ-آراسّا سُنبُل یاغینی آلیپ گِلدی. آیال سویشَهنینگ آغزینداقی مُهری دُودی-ده، یاغی اُنونگ دِپهسیندِن قویدی. 4کَبیرلِری قاهارلانیپ، بیری-بیرلِرینه: «نَمه اوچین بو یاغ بِیله حایپ اِدیلدی؟ 5مونی بیر ییلّیق قازانچ پولوندان هِم قیمّاتلی ساتیپ، قاریپلارا پایلاپ بُلاردی آخیری» دییشیپ، آیالا کَییندیلِر. 6اِمّا عیسی اُلارا: «آیالا دِگمَنگ، نَمه اوچین اُنی اینجیدیارسینگیز؟ اُل مِنینگ اوچین عجاییپ ایش اِتدی. 7چونکی قاریپلار هِمیشه سیزینگ یانینگیزدا، اُلارا ایسلَن واقتینگیز یاغشیلیق اِدیپ بیلِرسینگیز، اِمّا مِن هِمیشه یانینگیزدا بُلمارین. 8بو آیال اِلینده بارینی اِتدی، اُل بِدِنیمه عاطیر قویوپ، مِنی جایلاماغا اُووندِن تاییارلادی. 9سیزه دُغروسینی آیدیارین، خوش خابار دونیَهنینگ نیرِسینده آیدیلسا، بو آیالینگ اِدِنی-ده شُل یِرده یادلانار» دییدی.
یهودانینگ خایینلیغی
مَتّیٰ 26:14-16؛ لوقا 22:3-6
10اُنسُنگ اُن ایکیلِرینگ بیری بُلان یهودا اِسخریوطی عیسی خایینلیق اِتمِک اوچین یُلباشچی کاهینلارینگ یانینا گیتدی. 11اُلار مونی اِشیدیپ بِگِندیلِر، اُنگا پول بِرمَگه سُز بِردیلِر. اُل عیسانی اُلارا تابشیرماق اوچین، قاوی فورصاتینگ ایزیندا گِزدی.
پِسَح بایرامی
مَتّیٰ 26:17-30؛ لوقا 22:7-23؛ یوحنا 13:21-30؛ 1 قُرِنتُسلیلار 11:23-25
12پِسَح قربانی اِدیلیَن گونی، یَعنی پِتیر بایرامینینگ اَوَّلکی گونی شَگیرتلِری عیسادان: «پِسَح شامینی اییمِگینگ اوچین، نیرَه باریپ تاییارلیق گُرمِگیمیزی ایسلِیَرسینگ؟» دیییپ سُرادیلار. 13عیسی شَگیرتلِرینینگ ایکیسینی یُلّاپ، اُلارا: «شَهره بارینگ، کویزه بیلِن سو آلیپ باریان بیر آداما ساتاشارسینگیز، شُنونگ ایزینا دوشوپ گیدینگ. 14اُل نیرَه باریپ گیرسه، شُل اُیونگ اِیهسینه: ”شَگیرتلِریم بیلِن پِسَح شامینی اییِر یالی، میهمان اُتاقی نیرِده دیییپ اُستاد سُرایار“ دییینگ. 15اُل هِم یُقارقی مِرتِبِدَه دوشِلیپ، تاییار گینگ بیر اُتاقی گُرکِزِر. شُل یِرده تاییارلیق گُرونگ» دییدی. 16شَگیرتلِر یُلا دوشوپ، شَهره گِلدیلِر. هِمّه زادی عیسانینگ آیدیشی یالی تاپیپ گُردولِر و پِسَح شامینی تاییارلادیلار.
17آغشام عیسی اُن ایکی شَگیرتلِر بیلِن بیله گِلدی. 18ساچاق باشیندا شام ایییپ اُتیرقالار، اُل: «سیزه دُغروسینی آیدیارین، مِنینگ بیلِن شام ایییپ اُتوران بیرینگیز، مانگا خایینلیق اِدِر» دییدی. 19اُلار هِم قینانیپ، ایزلی-ایزینا اُندان: «مِن شُل دَلمی؟» دیییپ سُراماغا باشلادیلار. 20عیسی اُلارا: «اُل اُن ایکیلِردِن بیری، مِنینگ بیلِن بیله اُقارا چُرِک باتیریپ اُتورانینگ بیری. 21هاووا، اینسان اُغلی اُزی حاقدا یازیلیشی یالی جان بِرِر، اِمّا اینسان اُغلونا خایینلیق اِدِنینگ حالینا وای! اُل آدام اِنهدِن دُغمادیق بُلسا، اُنونگ اوچین خاص قاوی بُلاردی» دییدی.
22شام ایییپ اُتیرقالار، عیسی چُرِک آلیپ، شوکور اِتدی و اُنی بُلوپ شَگیرتلِرینه بِردی-ده: «آلینگ، بو مِنینگ بِدِنیمدیر» دییدی. 23اُنسُنگ بیر کَسه شِراپ آلیپ، شوکور اِدِنیندِن سُنگ، اُلارا بِردی، هِمّهسی اُندان ایچدی. 24سُنگرا عیسی اُلارا: «بو مِنینگ کَن آداملار اوچین دُکولیَن تَزه عَهد قانیمدیر. 25سیزه دُغروسینی آیدیارین، خودایینگ پاتیشاهلیغیندا تَزهسینی ایچجِک گونومه چِنلی اوزوم شِرابینی قایتادان ایچمِرین» دییدی.
26اُلار خودایا اُوگی آیدیمی آیدانلاریندان سُنگ، زِیتون داغینا چیقدیلار.
عیسی پِطرُسینگ اینکَر اِتجِکدیگینی آیدیار
27- عیسی شَگیرتلِرینه: «سیزینگ هِمَّنگیز مِندِن اِل چِکِرسینگیز، سِبَبی ”چُپانی اورارین، قُیونلار پیتراپ گیدِر“ دیییپ یازیلاندیر. 28اِمّا مِن دیرِلِنیمدِن سُنگ، سیزدِن اُنگ جلیلَه بارارین» دییدی. 29پِطرُس اُنگا: «هِمّهلِر سِنی تِرک اِتسه-ده، مِن بِیله اِتمِرین» دییدی. 30عیسی اُنگا: «سانگا دُغروسینی آیدیارین: شو گون گیجه خُرُز ایکی گِزِک قیغیریانچا، سِن مِنی تانییاندیغینگی اوچ گِزِک اینکَر اِدِرسینگ» دییدی. 31اِمّا پِطرُس جانچِکیپ: «مِن سِنینگ بیلِن اُلمِلی بُلسام-دا، سِنی آصلا اینکَر اِتمِرین» دییدی. شَگیرتلِرینگ هِمّهسی-ده شِیله دییدیلِر.
جِتسیمانی باغیندا
مَتّیٰ 26:36-46؛ لوقا 22:39-46
32اُلار جِتسیمانی دییِن بیر یِره گِلدیلِر. عیسی شَگیرتلِرینه: «سیز شو یِرده قاراشینگ، مِن گیدیپ، خودایا دُغا-دیلِگ اِتجِک» دییدی. 33عیسی پِطرُسی، یعقوبی و یوحنانی اُزی بیلِن اَکیتدی. عیسی آغیر دِرت چِکیپ، قایغیلانماغا باشلادی. 34اُلارا: «مِنینگ جانیم اُلِر یالی غاملی، سیز بو یِرده قالینگ-دا، اُیا بُلونگ» دییدی. 35عیسی بیرآز اُوه یُریدی-ده، یِره یوزین دوشوپ: «مومکین بُلسا، شو قینانچ واقت مِندِن داشلاشسین» دیییپ دُغا-دیلِگ اِتدی. 36اُل: «آبّا+ ، آتام، سِن هِمّه زادی باشاریارسینگ. بو عاذاپ کَسهسینی مِندِن داشلاشدیر، یُنه مِنینگ خاییشیم دَل، سِنینگ ایسلِگینگ بُلسون» دییدی.
37عیسی شَگیرتلِرینینگ یانینا قایدیپ گِلِنده، اُلار اوقلاپ یاتیردیلار. عیسی پِطرُسا: «اوقلاپ یاتیرسینگمی؟ بیر ساغات-دا اُیا بُلوپ بیلمِدینگمی؟ 38اُیا بُلونگ، ایمتِحاندا دوشمِز یالی، دُغا اِدینگ. روح ماییلدیر، اِمّا بِدِن ناتوواندیر» دییدی.
39عیسی یِنه گیدیپ، شُل اُوالقی سُزلِری آیدیپ دُغا اِتدی. 40ایزینا قایدیپ گِلِنده، شَگیرتلِری یِنه اوقلاپ یاتیردیلار، سِبَبی اُلارینگ گُزلِری آغیر اوقیدادی. اُلار اُنگا نَمه دییجِکلِرینی بیلمِدیلِر. 41عیسی اوچونجی گِزِک گِلیپ، اُلارا: «سیز هِنیزِم اوقلاپ یاتیرسینگیزمی؟ دینجینگیزی آلیارسینگیزمی؟ بُلدی، واقت گِلدی، اینسان اُغلی گونَهکَرلِرینگ اِلینه بِریلیَر. 42تورونگ، گیدِلینگ، اینه، مانگا خایینلیق اِدِن قُلایلادی» دییدی.
عیسی توتولیار
مَتّیٰ 26:47-56؛ لوقا 22:47-53؛ یوحنا 18:3-12
43عیسی هِنیز کِپلَپ دورقا، اُن ایکی شَگیرتلِرینگ بیری بُلان یهودا گُرنوپ باشلادی. اُنونگ یانیندا یُلباشچی کاهینلار، دین عُلَمالار و یاشولیلار طارافیندان ایبِریلِن قیلیچلی، تایاقلی بیر جِماغات باردی. 44عیسی خایینلیق اِدِن یهودا اُلارا: «مِن کیمی اُغشاسام، عیسی شُلدور. اُنی توتونگ-دا، قُریپ آلیپ گیدینگ» دیییپ کِپلِشیپدی. 45اُل گِلیپ-گِلمَگَه عیسانینگ یانینا باردی-دا: «اُستاد!» دیییپ، اُنی اُغشادی. 46اُنسُنگ آداملار عیسانی توتوپ، باسدیلار. 47عیسانینگ یانیندا دورانلارینگ بیری قیلیجینی چِکیپ، باش کاهینینگ خیدماتکَرینی اوروپ، اُنونگ قولاغینی کِسدی. 48عیسی اُلارا: «نَمه اوچین بیر یُل کِسِنینگ قارشیسینا چیقیان یالی، مِنی توتماق اوچین قیلیچلی هِم تایاقلی گِلیپسینگیز؟ 49هِر گون عیباداتخانادا آرانگیزدا بُلوپ، سیزه اُورِدیَردیم، شُندا مِنی توتماندینگیز. یُنه، قُی، مُقادِّس یازغیلار بِرجای بُلسون» دییدی. 50شَگیرتلِرینینگ باری اُنی قُییپ قاچیپ گیتدیلِر.
51-52یالانگاچ بِدِنینی پارچا بیلِن اُرتِن بیر یاش ییگیت عیسانینگ ایزینا دوشوپ باریاردی. سِربازلار اُنی هِم توتدولار، اِمّا اُل پارچاسینی زینگیپ، یالانگاچ حالدا اُلاردان قاچیپ گیتدی.
عیسی مِجلِسینگ اُوونده
مَتّیٰ 26:57-68؛ لوقا 22:54-55، 63-71؛ یوحنا 18:13-14، 19-24
53عیسانی باش کاهینینگ یانینا گِتیردیلِر. هِمّه یُلباشچی کاهینلار، یاشولیلار و دین عُلَمالار اُل یِره ییغنانیپدیلار. 54پِطرُس باش کاهینینگ حایاطینا چِنلی قارانگقیلیق بیلِن عیسانینگ ایزینا دوشوپ گیتدی. اُل هِم ساقچیلار بیلِن بیله حایاطدا اُدا چُیونیپ اُتیردی.
55یُلباشچی کاهینلار و هِمّه مِجلِس عیسی اُلوم جِزاسینی بِرمِک اوچین، اُنگا قارشی یالان دِلیلِّر آغتاردیلار، یُنه تاپیپ بیلمِدیلِر. 56کَن آداملار اُنگا قارشی یالان شاهاتلیق بِرسِلِر-ده، اُلارینگ شاهاتلیغی بیر چیقمادی. 57اُنسُنگ کَبیرلِری توروپ، اُنگا قارشی یالان شاهاتلیق بِریپ: 58«بیز اُنونگ: ”مِن اینسان اِلی بیلِن سالنان شو عیباداتخانانی ییقیپ، اوچ گونونگ ایچینده اِل بیلِن سالینمادیق باشغا بیر عیباداتخانا سالارین“ دییِنینی اِشیتدیک» دییدیلِر. 59اِمّا اُلارینگ شاهاتلیقلاری بیر چیقمادی.
60سُنگرا باش کاهین مِجلِسینگ اُرتاسیندا یِریندِن توروپ، عیسادان: «سِنده هیچ هیلی جُغاپ یُقمی؟ بو آداملارینگ سِنینگ قارشینگا بِریَن شاهاتلیغی نَمه؟» دیییپ سُرادی. 61عیسی کِپلِمِدی، هیچ بیر جُغاپ بِرمِدی. باش کاهین یِنه اُندان: «بِییک خودایینگ اُغلی — مسیح سِنمی؟» دیییپ سُرادی. 62عیسی: «مِندیرین! سیز اینسان اُغلونینگ قودراتلیگویچلینینگ ساغیندا اُتورانینی و آسمانینگ بولوتلاریندا گِلیَنینی گُرِرسینگیز» دییدی. 63باش کاهین شُندا یاقاسینی ییرتیپ: «بیزه موندان باشغا شاهاتلیق نَمَه گِرِک؟ 64اُنونگ خودایا دیل یِتیرِنینی اُزونگیز اِشیتدینگیز آخیرین. نَمه قارارا گِلیَرسینگیز؟» دیییپ سُرادی. اُلارینگ باری عیسانی اُلوم جِزاسینا لاییق دیییپ مَحکوم اِتدیلِر. 65کَبیرلِری اُنونگ اوستونه تویکوریپ باشلادیلار، گُزلِرینی دانگیپ، اُنی یومروقلاپ: «وِلیلیک اِت!» دیییشیَردیلِر. ساقچیلار-دا اُنی آرالارینا آلیپ اوردولار.
پِطرُس عیسانی اینکَر اِدیَر
مَتّیٰ 26:69-75؛ لوقا 22:56-62؛ یوحنا 18:15-18، 25-27
66پِطرُس حایاطینگ آشاق طارافیندا دورقا، باش کاهینینگ کِنیزلِریندِن بیری گِلدی. 67اُل چُیونیپ اُتوران پِطرُسی گُرِنده، اُنگا دیقّاتلی: «سِن هِم شُل ناصِرهلی عیسی بیلِندینگ» دییدی. 68اِمّا پِطرُس مونی اینکَر اِدیپ: «مِن سِنینگ نَمه حاقدا کِپلِیَنینگی بیلمِیَریم، دوشونمِیَریم» دییدی-ده، حایاطینگ داشینا چیقدی. شُل واقت هِم خُرُز قیغیردی. 69کِنیز پِطرُسی گُرِنده، یانینداقیلارا: «بو آدام شُلارینگ بیری» دیییپ، یِنه-ده آیتدی. 70اِمّا پِطرُس مونی یِنه-ده اینکَر اِتدی. آز سالیمدان اُل یِرده دورانلار پِطرُسا یِنه-ده: «دُغرودان-دا، سِن هِم شُلارینگ بیری، سِبَبی دیلینگدِن بِلّی سِن جلیلهلی سِن» دییدیلِر. 71اِمّا اُل قاسام ایچیپ: «خودای اورسون! سیزینگ آیدیان بو آدامینگیزی مِن تانیمییارین» دییدی. 72اِدیل شُل واقت خُرُز ایکینجی گِزِک قیغیردی. پِطرُس عیسانینگ: «خُرُز ایکی گِزِک قیغیریانچا، سِن مِنی اوچ گِزِک اینکَر اِدِرسینگ» دییِن سُزلِرینی یادلاپ، مُنگّوریپ آغلادی.


text:
اوغوز تی وی:آذربایجان دوغو(شرق)-باتی(غرب) و گونئی(جنوب)- قوزئی(شیمال) قطار و تیرئلی ترانزیت مسیری اولور.
«باکینین بین المللی یوک لیمانیندان (بندریندن) هر آی 700 دن چوخ ترئلی قازاخیستانین آکتاو لیمانینا گئدیر» بو سؤزلری باکی بین الملل تجارت لیمانین باشقانی طالع ضیادوو بو گون مطبوعات توپلانتیسیندا دئییب٬ آذربایجان خزر دنیزینده مدرن ایمکانات یاراتماق ایله آوروپا ایله اورتا آسیا و چین ترانزیتین الینه آلماق ایستییر٬ باکی بو ترانزیت مسیرینده ایران و روسیهیه آلترناتیو کیمی اورتایا گلیر. مسیرین قیسالیغی باعث اولوب ترانزیت شرکتلری آراسیندا بو مسیر دن قولانماق هر گون آرتسین.
باشقا بیر ترانزیتی خبر بو کی آذربایجان چالیشیر دمیر یول خطی ایله ده قوزئی-گونئی کریدورون یاراتسین.مسکو مطبوعاتینین وئردیگی بیلگییه گؤره هیند-ایران-آذربایجان- روسیه قطاری بو ایل یولا دوشه بیلر.
آذربایجان دؤولتی نفت گلیرلرینه باغلیلیغین آزاتماق اوچون ترانزیت صنعتینده گئنیش شکیلیده یاتیریم (سرمایه) یاتیردیب.


text:
قورخا قورخا کئچدیم تویله یه. منی گؤرجک بو جاوان دایلاق بوینون گویده اویان بویان ائدرکن دئدی: یا اؤله جه یم، یا اؤلدوره جه یه م!! من بویدا جاوان دوه یه اوشاق دئییبلر. باخدیم گؤردوم اؤکوز،سوپا ،توخلو،شیشک،فریک،بئچه،دوگه12،جؤنگه13،دانا14، دای15،دایچا16 و......بونون دالیسیندان منیم اوستومه جومورلار. سوپا آنقیریر،دای کیشنه ییر17، نه بیلیم آخی هره سی بیر هاوا چالیرلار. الیمله ایشاره ائله دیم، دئدیم: بیر آز یاواش اولون، سؤزومو دئییم؟ دایلاق بوینون بیر ترپتدی، ساکیت اولدولار. دئدیم: داها سیز بو آنلامازلاری باغیشلیین، آنلاماییب لار،غلط ائله ییب لر. بیر آز یونجادان آرپادان قول وئردیم، ساکیتلشدیلر. سؤزون قیساسی بیر تهر بو دایلاغی راضی ائله دیم آما بیر کلچه وار، او دئدی: منیم کیشیلیگیمه توهین اولوب!! باور ائله یین آغزیندان کؤپوک آخا آخا دئییردی: منه "گاومیش" دئییبلر! گئدیب بیر آز تئلین زادین قاشوولا18میشام، سسین کسیب. خیلاصه تؤوله دن چیخیب آروادا دئدیم: بوگون بونلارین دوروملاری یاخشی دگیل. داها بو ائوینه سوتدن واز گئچ! قوی گوساله لر!چوخ باغیشلایین بیزوولار امسینلر،صاباح گؤرک باشیمیزا نه کول توکمه لییک! سوت آلاندا گلسه، قوی جاوابلارین بو ایکی ایکیسی وئرسینلر.
1. کئشه بند: آغاج و یا دمیر بیر میل کی آخیرین قیراغیندا اولار و حیوانین باشیندا اولان ایپ اونا باغلانار
2. های بیدیریق: چوخلو سس سالماق
3. تؤوشوییرلر: نفس نفس ویریرلار
4.اؤکوز: بوردورولموش ارکک اینه ک(گاو نر اخته شده)
5.سوپا:ایکی یا اوچ یاشدا ائششک(الاغ دو یا سه ساله)
6.توخلو:ایکی یاشیندا قویون(گوسفند دو ساله)
7.فریک:تزه یومورتایان تویوق،البته "فره" کهلیگین جوجه لرینه ده دئییلیر و اوستاد شهریار حیدربابا شعیرینده دئییر:"کهلیک اوخور دالیسیندا فره سی"
8.بئچه: هله خوروز اولماییب آنجاق خوروزلانیر و ایسته ییر بانلاسین
9.دایلاق: ایکی یاشیندا دوه بالاسی کی کؤششکدن یئکه اولار. البته تورک دیلینده دوه لرین هر نژادینین بیر آدی وار، ارکک دوه نین هر یاشدا بیر آدی و دیشی دوه نین ده هر یاشدا بیر آدی وار. مثال اوچون بیر آتا بابا سؤزو وار و دئییر"مایا بودلو آرواد آل، نر بودلو اوغلو اولسون" مایا دیشی دوه نین لاپ یاخشی نژادی دیر و نر ده ارکک دوه نین لاپ یاخشی و گوجلوسودور. بلکه ده چئشیدلی دوه لرین آدی هر جینسدن و هر یاشدان تورک دیلینده هر حئیواندان چوخدور و بودا بو حیوانین اؤنمین و اهمیتین تورک کولتورونون کئچمیشینده گوستریر.
10.کلچه: ارکک گامیشا "کل" و اونون چوخ جاوانینا "کلچه" و یئنی دوغولموشون ادا بالاق دئییرلر.
11.شیشک:ایکی یاشدا اولان ارکک قویون
12.دوگه: ایکی یاشین قورتارمیش دیشی اینک کی گلن ایل دوغاجاق.
13.جؤنگه: ایکی یاشین قورتارمیش گوجلو بیر ارکک اینک
14.دانا: سوت دن آیریلمیش و بیر یاشین تاماملامیش اینک بالاسی
15.دای:ایکی یاشین تاماملامیش آت بالاسی
16.دایچا:بیر یاشدا اولان آت بالاسی
17.کیشنه مک: آتین سس ائله مه سی(شیهه زدن)
18.قاشوولاماق:تومارلاماق و حئیوانین دریسین تمیزله مک
بیر زامانلار اولارکی من اس ام اسلریمی تورکو یازارام و اؤز عالمیمده دئییرم کی بئله لیکله بیر عیدده دوسلاریمیزدان تورکو دیلده اوخوما ویا یازماق زوروندا قالسینلار آنجاق اونلارین چوخو منه فارس دیلینده جاواب وئررلر. ینی منه دئییرلر: قاچ گئت ائشینه! بیز بو جیققیللیغا چیمدیکلرله اویانماریق. آنجاق یولداشلارین بیری وار ساغ اولسون منه لوطف ائدیب هردن منیم جاوابیمی تورکو یازاردی ومنده اؤز عالمیمده فیکر ائدردیم کی هئچ اولماسا بیر آدامی ائتکیله میشم. آنجاق بیر گون بو آدام جیب تئلفونیله ائوده اوشاغیله دانیشاندا گؤردوم فارسی دانیشیر! دانیشیغین قورتاراندان سونرا چوخ تعججوبله اوندان سؤروشدوم : او دانیشدیغین اؤز اوشاغین ایدی؟ گولرکن باشیلا تصدیقله دی. منی سویوق تر باسدی. دئدیم ;آخی اؤز دیلیمیزین نمنه سی ایدی کی اونو اؤیرتمه سین بگنمه دینیز؟ دئدی: خانیم بئله بویوردو، سونرادا دئدی دیلین فارس ویا تورک اولماسینین هئچ اؤنمی یوخدو! دئدیم; بیلیرسن! من دئییردیم بس کی سن اؤز دیلیمیزی ده سئویرسن چون سن منه تورکو اس ام اس لر یازیرسان. گولوب دئدی:اونو سنه گؤره یازارام چون بیلیرم سن تورک دیلین سئورسن!
یاندیغیمدان دئدیم قارداش اؤز دیلینده بیر سؤز یازیب و یا اوخوماق هر آدامین اؤزونون بورجودور. بو دیل سنینده دیلیندی نیه منیم بوینوما میننت قویورسان؟
بیزیم اوشاقلار"هن ویا هه " سؤزین "بلی " سؤزی یئرینه دئینده،چوخ آتا آنالار،اویرتمنلر وآیری بؤیوک یاشدا اولان اینسانلار دونه دونه بالاجا اوشاقلار و یا تزه جاوانلارا بو جومله نی سؤیله ییرلر،"هن یوخ بلی" و او اوشاق وجاوان بالا فیکر ائدیر کی بو سؤزو دئمک ادبسیزلیک آنلامینا گلیر. ویا ”خیر" یئرینه "یوخ "دئمک ده چوخ اینسانلارین باخیمیندان ادب سیزلیک حسابلانیر. بیز بیلیریک کی آذربایجانلیلار و عمومیتله تورک کولتورینده تعاروف ویا حدیندن آرتیق بویور بویور یوخدی آما فارسلاردا تعاروف گونده لیک دانیشیقلاردا،ادبیاتدا، سیاست ده و دیگر ساحه لرده چوخ گئنیش صورتده ایشله نیر. کلمه لرله اویناماق و سؤزلره علت سیز جه پیس یا یاخجی اتیکتی یاپیشدیرماق حددیندن چوخ آرتیق گؤرونور. هر کولتورده توهینلی سؤزلر و اونون مقابیلینده چوخ سایقی لی سؤزلرده واردیر آما فارس کولتورونده حددیندن آرتیق اولوب و اونا گؤره ده مختلف یئرلرده کلمه ویا سؤز داعواسی باشلانیر و یئرسیز دئیینماقلار و مشاجره لره سبب اولور و گؤرورسن اصلی مسئله یاددان چیخیر. میثال ایچون بیر قاپیدان ایکی آدام ایسته ییر گئچسین، اگر بونلاردان بیری دئسه;شما اول وارد بشوید. او بیریسی مومکوندی ناراحات اولا. یانی او "بفرمایید" سؤزین "وارد بشوید" یئرینه ایشلتماغی اؤزینه بیر حورمت قویما حساب ائدیر. یا میثال ایچون بیرین ایسته ییر ائوینه دعوت ائتسین، اگر دئسه "به خانه ما هم بیایید" مومکون دی ناراحات اولا، چونکی سئویر کی اونا "به خانه ما تشریف بیاورید" جومله سی دئییلسین. تشریف فرما شدن،ارتحال ویا فوت کردن،افاضه نمودن،فیض یاب شدن و.... بو سایدیقیم فعللر و بونلارا تای چوخلاری اصلینده بیر عیده یاخجی کلمه لرین یئرینه ایشله نیرلر مثال ایچون: برداشتن، واردشدن،آمدن،مردن،گفتن،استفاده کردن وسایر. بو سؤزجوکلر ویا مرکب فعل لر که بیر کلمه عربی و بیر کلمه فارسی دان شکیلله نیبلر دیل تانیما باخیمیندان سعف بیر ترکیبدیلر کی بو سعف ترکیبلر بیزیم تورکجه میزه ده یاییلیب و ایندیسه گئنیش صورتده ایشله نیرلر. منجه بو جور سعف عیبارتلر دؤزه لتمه لرین منطیقلی بیر سببی یوخدی و بیر عیده نین عرب دیلین فارسجایا و یا تورکجه یه اوستون بیلمه سیندن آسیلی دیر و ائله بو سعف باخیش فارس دیلیندنده بیزیم آذربایجان تورکجه سینه یاییلیب و او دیلده گئنیش وجهیده بیر کلمه فارسجا و بیر کلمه تورکجه دن شکیلله نمیش سعف مرکب فعل لر ذؤزه لدیب کی عاوام آراسیندا سایقیلی سؤزلر حئساب اولوبلار.
اینسانلارین
بیر بیرینه سایقی و ادبله دانیشماسی ان واجیب زادلارداندیر آما "وارد شدن"
ویا "آمدن" کلمه سین ایشلتماقی سایقی سیزلیق و یا ادب سیزلیک آنلامینا
گتیرمک ده اؤزو بیر ادب سیزلیک کیمی بیر زاد اولور و دانیشماقیدا
اینسانلارا چتین ائدیر، چونکی حددیندن آرتیق تعاروف و بویور بویور ائتمک ده
اینسانلاری بیر بیرینه یاخینلاتماقا مانع اولور آما عکسی حالدا ساده
دانیشیق دوستلوق و یاخینلیق یارادیر و بیز گؤروروق کی اینسانلار بیر بیرینه
یاخینلاشدیقجا آرالاریندا اولان بویور بویور لار و قولومبا سؤزلر آرادان
گئدیر. حتتا آللاه تعالی دا اینسانلارا چوخ ساده دیلله خیطاب ائله ییبدیر.
بیز اگر ایران دان قیراخ آیری اولکه لرین بیلگی ده ویا مقامدا یوخاری
اینسانلارین چوخ جیددی مباحثه لرینه باخساق، گؤریریک اونلار بیز ادب سیز
حساب ائله دیگیمیز کلمه لری چوخ راحاتلیقلا ایشله دیرلر وناراحاتلیقدا
اولمور. آما عوضینده چوخ کلمه لر و سؤزلر ده وار کی حقیقتده ده توهین وپیس
کلمه دیلر و فارسی دیلینده چوخ راحاتلیقلا ایشله نیر و توهین ده حساب
اولمور و بیزده اونلاردان تقلید ائدیب و ایشله دیریک، مثال ایچون "شیطان"
سؤزی. بیر تورکیه لی کیشی ایله بیر ایرانلی تورک قیزی ایستیردیلر
ائولنسینلر و بولارین نیشان دونمینده بیر پارا آنلاشمازلیقلار اولموشدی
واونلاردان بیری بو ایدی کی کیشی دئییر دی; بو ایرانلی قیز منیم اوشاقیما
"شیطان" سؤزون ایشله دیر، دئمه لی تورکیه ده شیطان سؤزون بیر اوشاقا ویا
اینسانا دئمک توهین آنلامینا گلیرکی حقیقتده ده بوجور اولمالی دیر، حال بو
کی ایراندا شیطان اوشاق یاراماز اوشاق دئمکدیر و آتا آنالاردا چوخ فخریله
بو کلمه نی اؤز اوشاقلاری باره سینده ایشله دیرلر و بونا تای کلمه لر کی
اولارین معنی سی چوخ آچیق شکیلده توهینلی دیرآما هر حالدا ایشله نیرلر.
بویور بویور کولتوری ایراندا اولان تورکلرده یوخدور و اگر ایندی بیرعیده شه
هرلر وآداملار آراسیندا عادت اولوبدی دئملی تقلید یولیلا اولوبدی وایندی
بیز گؤروروک کی "ارتحال ائله ماق،تشریف گتیرماق،شرفیاب اولماق،فیض
آپارماق،قدم رنجه ائله ماق،خاطیرجمع اولماق،اطاعت امر ائله ماق،میل ائله
ماق، صرف اولماق،مرقوم بویورموق، و وبونلارا تای ایکی کلمه لی فعل لر کی
بیر فارسی و یا عربی کلمه دن و بیر تورکی کلمه دن دوزه لیب لر، چوخ چوخ
اولوبلار و عمومیت له توی و یاس توره نلرینده نوحه خوانلار و اوخویانلار
ایشله دیرلر ومیللت آراسیندا دا بوجور دیل تانیما باخیمیندان غلط سؤزلر و
کلمه لر ایشله نیرلر و چوخ تاسسوفله دوز کلمه لرین یئرینه اوتوروبلار وبئله
لیکله راحات و دوز دانیشماق میللته چتین اولوب. چوخ واقلار اولورکی بیر
یازیق اینسان بیر ایداره ده بو سؤزلری ایشلتمه ماق سببیله بیر میز
صاحیبینین غضبینه توش گلیر! حال بو کی سایقی و سئوگی ده بیزیم او ساده
دانیشان آتاآنالاریمیزلا گئدیبدی. هن و یا یوخ دئمک بیزیم آذربایجان تورک
دیلینین لاپ گؤزل سؤزلریندندیلر و هئچ ده ادب سیزلیک نیشانه سی دئییل.
بیزیم آتا انالاریمیزین سوفرالارینین باشی قوناقلارلا دولو اولوب و اونلار
قوناقلارینا هر جور یئمک لریله اکرام ائدیب لر واونلارا "بویورون یئیین" و
یا "بویورون ایچین" سؤزیله تعاروف ائدیبلر. ائولرینه قوناق گلنده "
بویورون" و یا "بویورون گئچین" سؤزیله تعاروف ائدیبلر. و هامی میز بیلیریک
کی آذربایجان میللتی احترام و سایقی دا هر زامان دیللر ازبری اولوبلار
وایندی بیر عیده جاهیل اینسانلار اولارین دیللرینه عاید اولان کلمه ویا
سؤزلری توهین و یا ادبسیزلیک آنلامینا سالماسی هئچده دوغری دئییل. بو
قوندارما عیبارتلری هئچ دیل تانییان اینسان دیله گتیریب و اونونلا فخر
ائتمز. بو طور بیر اتفاق هئچ دیلده قبول ائدیلمز. سانکی اینگلیس دیلیینده
انگلیسی کلمه ایله عرب کلمه سین قاتیب بیر عیبارت دوزه لدیریک، بو ایش دوز
اولا بیلمز، اولسادا چوخ گولمه لی اولار.
باریش
_من بو ایشه مات قالمیشام! من بو ایشه مات قالمیشام! هئچ سن آروادلار بیر دیل، کیشی لر بیر دیل دانیشان شه هر و یا کند گؤروبسن؟! سن اینانماساندا من گؤرمیشم، بلی من گؤرمیشم;آخی بئله ده ایش اولار؟
_اولماز اولماز! آروادلار کیشی لریندن سؤز ائشیدرلر،کیشی نجه آروادینا ایزین وئرر اؤز دیلیندن آیری دیلی آنا دیلین یئرینه دانیشیب و یا اوشاقینا اویرتسین،اولماز، یوخ اولماز!
_آخی اولوب دااا؟
_آی کیشی! اولار قوناق دیلار، آیری شه هرلردن دولانماقا گلیبلر!
_یوخ،اولان
بیر ایش دئییل، قوناق آروادلار بیزیم شه هرین کیشی لرینن ال اله
دولانیرلار؟! ائله دئیه سن کیشی لرکیشی لیک دن دوشوبلر! آلله قدیم کیشی لره
ایرحمت ائله سین،بس نیه اولارین زمانه سینده بئله زادلار گؤرسنمیردی؟
_ گئت قارداش اویانااا، منیم ایشیم گؤجوم وار!!!!
قلئچی مورتوض اورت باسدیر ماحالینین ان بؤیوک یازاری "شککیات و شرعیات" کیتابیندا یازیر کی بیرگون شیخ آغا افندی طهرات درسی وئریردی. جاببارلا غاففاردا یان یانا اوتوروب فیض یاب اولوردولار. جاببار بیر سؤزجوگو شیخ آقا جانابلارینین سؤوزلرینده باشا دوشموردو. او سؤز "مقعد" سؤزو ایدی. جاببار غاففاردان سوروشدو: غاففار! "مقعد" یانی نمنه؟ غاففار دئدی:مقعد یانی گؤتداااااا! جاببار تعججوبله دئدی: باه آتونان شیخ آقا سن نه یامان آدام سان! هئچ من ایندی یه کیمی مقعد آدیندا گؤت ائشیتمه میشدیم!!
هیدایت سربازچیلیق واقتینا کیمی کتدن ائشیگه چیخمامیشدی. عسکرلیگه آدی چیخدیغینا گؤره هیدایتی کندین آداملاری ییغیلیب یولا سالمیشدیلار. اسکی دن سرباز گئده نی دوغرو دوزگون تؤرنله یولا سالاردیلار. آنا باجی آغلاشاردیلار. دئمه لی هیدایت ده گؤزو یاشلی کتدن آیریلیب و شهره دوغرو یولا دوشموشدو. هیدایت او چاغا کیمی کندین قالاقلاریندان و زیغ دیوارلی داملاردان سونرا بیرزاد گؤرمه میشدی، شهر شولوقلوغون و یئنی زادلاری بیردن گؤردوگونه گؤره جایماغا باشلامیشدی و ائله شهره آددیمین قویاندان دولاشیق دانیشماغا باشلامیشدی. ایشین ترسه سی سربازلاری بؤلنده، اونو فارس بؤلگه سینه گؤندرمیشدیلر. بئش آلتی آی سونرا هیدایت ایزن آلیب تبریزده قوهوملارینین ائوینه گلمیشدی. قوهوملار گؤرموشدولر هیدایت داهی تورکجه یوخ فارسجا دانیشیر وتورک دانیشانلارا دا سانکی تورکجه دیلین هئچ بیلمه ینلر کیمی جاواب وئرمه ییر. قوهوملار هیدایتین باشینا ییغیلمیشدیلار، اونلارین چوخو دا فارسجا بیلمه ییردیلر و هیدایت له ال قول ایشاره سی ایله دانیشیردیلار. اونا بیر دیلمانج قوشموشدولار کی اونو کتلرینه آپارسین. اوتوبوسدا هیدایت یاشیل بوغدا زمیلرین دیلمانجا گؤستریب و دئمیشدی:"اینا چی هستن؟" اورداکی لار اونا گولوب ودیلمانجا دئمیشدیلر: بو یازیق فارسلار بوغدا دا بیلمیرلر نه دی، گؤره سن بونلار چؤرک یئمیرلر؟!
سؤزون قیساسی هیدایت دیلمانجلا کنده یئتیشیرلر. های دوشور هیدایت سربازچیلیقدان گلیب. دوران دورماز هامی هیدایتی گؤرمگه گئدیرلر. هیدایتین قاباغینا بیر داوار کسیب و اویناماق گولمکله اونو آپاریب یوخاری باشدا اوتورتموشدولار، دالیسینا دایاناجاق، بؤیرونه یاسدیق قویموشدولار. کندین بویوک باشی هدایته خوش گلدین دئییب و اونون کئفین سوروشموشدو. هیدایت اوز توتوب دیلمانجا ساری و فارسجا قیریلدادیر. کند آداملارب گؤرموشدولر دیلمانجلا هیدایت بیر بیرینه بیر سؤزلر دئدیلر. سوروشورلار: سورون ندی؟ دیلمانج دا جریانی تریفله ییر. کندین کاتداسی دئمیشدی: سیز دؤزون! من بونو دیله گتیرمگی باجاریرام. کاتدا اونا ساتاشما آتماغا باشلامیشدی . کند اهلی گولوب باییلیردیلار آنجاق هیدایت سانکی هئچ نه آنلامیردی و یالنیز تاماشا ائدیردی!
هیدایتین آناسی قویونون اتیندن پیشیریب و اونون اؤنونه قویاندا، هیدایت آناسیندان سوروشموشدو:"مادر این چیه؟!" یازیق آنا دا آغلارکن دئمیشدی:هیدی بالا اچجییه! سونرا دا دئمیشدی : بالام دیللی گئتدی، دیلسیز گلدی!!
هیدایت ایزن گونلرین بوتون فارسی دانیشمیشدی و دیلمانج اونون سؤزلرین چئویرمیشدی. ایزینلی گونلر قوتارمیشدی و او یئنه ده فارس بؤلگه سینه گئتمیشدی. آنجاق بو دؤنه عسکرلیگی قورتاریب قاییداندا گؤرموشدولر هیدایت تورک دانیشیر. آناسی سئوینیب دئمیشدی: آللاه نذریمی قبول ائله ییب، بالام بو دؤنه دیللی گلیبدیر!!
قارقاو تولکونون ناغیلین چوغونوقلا "زاغکی قالب پنیری دید"شعریله بیلیریک آما بو شعر اصلینده یونان ولاتین حیکایه لری(Aesop's Fables ) اساسیندا فرانسا دیلینده سؤیله نن بیر شعردیر کی اینگلیسجه دیلینه ده ترجومه اولوب وناغیلین تمی بودور کی تولکو خویلو اینسانلار سنی اولمادیغین کیمی اوزونه تعریفله ییب و توولاییب الینده کین ده سندن آلارلار. میرزا علی اکبر صابر ده بو فرانسا دیلینده اولان شعری آزربایجان تورکجه سینه چئویریب ونظمه چکیبدیر. حبیب یغمایی آدینا ایلک اوخول کیتابلاریندا اولان فارسی شعرده صابیرین شعرینین فارسجا چئویرمه سی دیر آنجاق یغمایی شعرین دگرین دوشووروبدور.
پندیر آغزیندا بیر قارا قارغا
اوچاراق قوند بیر اوجا بوداغا.
تولکو گرجک یاواش – یاواش گلدی،
ائندیریب باش، ادبله چومبه لدی
بیر زامان حسرت ایله قارغایا ساری
آلتدان – آلتدان ماریتدی باش یوخاری.
دئدی:- احسن سنه،آ قارغا آغا !
نه نزاکتله قونموسان بوداغا !
بزه دین سن بو گون بیزیم چمنی،
شاد قیلدین بو گلمگینله منی.
نه گؤزلسن ،نه خوشلقاسان، سن!
یئری وار سؤیله سم هماسن سن!
توکلریندیر ایپک کیمی پارلاق
بد نظر دن وجودین اولسون ایراق !
بو یقیندیر که وار سئومه لی سسین،
اوخو،وئرسین منه صفا نفسین !
بئله سؤزدن فرحله نیب قارقا،
آغزینی آچدی،تا کی ائتسین – قا !
((قا)) ائدیرکن هنوز بیرجه کره،
پئندیری دیمدیگیندن ائندی یره –
تولکو فورا هاوادا قاپدی یئدی؛
قارغایا طعنه ایله بؤیله دئدی:
اولماسایدی جهاندا سارساقلار،
آج قالاردی یقینکی،یالتاقلار!
شعرین اصلی فرانسا دیلینده:
Le Corbeau et Le Renard de Jean de la Fontaine
Maître Corbeau, sur un arbre perché,
Tenait en son bec un fromage.
Maître Renard, par l’odeur alléché,
Lui tint à peu près ce langage :
«Hé ! bonjour, Monsieur du Corbeau.
Que vous êtes joli ! que vous me semblez beau !
Sans mentir, si votre ramage
Se rapporte à votre plumage,
Vous êtes le Phénix des hôtes de ces bois.»
A ces mots le Corbeau ne se sent pas de joie ;
Et pour montrer sa belle voix,
Il ouvre un large bec, laisse tomber sa proie.
Le Renard s’en saisit, et dit : «Mon bon Monsieur,
Apprenez que tout flatteur
Vit aux dépens de celui qui l’écoute :
Cette leçon vaut bien un fromage, sans doute.»
Le Corbeau, honteux et confus,
Jura, mais un peu tard, qu’on ne l’y prendrait plus.
شعرین ترجومه سی اینگلیس دیلینده:
English Translation
The Crow and the Fox by Jean de la Fontaine
Master Crow perched on a tree,
Was holding a cheese in his beak.
Master Fox attracted by the smell
Said something like this:
“Well, Hello Mister Crow!
How pretty you are! How beautiful you seem to me!
I’m not lying, if your voice
Is like your plumage,
You are the phoenix of all the inhabitants of these woods.”
At these words, the Crow is overjoyed.
And in order to show off his beautiful voice,
He opens his beak wide, lets his prey fall
The Fox grabs it, and says: “My good man,
Learn that every flatterer
Lives at the expense of the one who listens to him.
This lesson, without doubt, is well worth a cheese.”
The Crow, ashamed and embarrassed,
Swore, but a little late, that he would not be taken again.
References: قایناقلار
http://www.frenchtoday.com/french-poetry-reading/poem-le-corbeau-et-le-renard-la-fontainehttp://en.wikipedia.org/wiki/The_Fox_and_the_Crow_(Aesop


text:
روسییا پرزیدنتی ولادیمیر پوتین یاخین شرق اؤلکهلرینین لیدرلری ایله تلفنلا دانیشاجاق.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو بارهده ژورنالیستلرله پوتین سورییا پرزیدنتی بشار اسدله گؤروشو زامانی دئییب. تلفن دانیشیقلارینین بو گون کئچیریلجیی وورغولانیب:
«بوگونکو گؤروشوموز اساسیندا من آرتیق آدینی چکدییم اؤلکهلرین لیدرلری ایله مصلحتلشمهلر آپاراجاغام. بو گون قطر امیری، سونرا ایسه رگیونون دیگر اؤلکهلرینین لیدرلری ایله تلفنلا دانیشاجاغام».
او، همچینین، آمریکا پرزیدنتی دونالد ترامپلا دا بو گون تلفنلا دانیشاجاغینی سؤیلهییب.


text:
آغزی قاتیقلی بالامیز
دوکتور جئری
شئیخ آغانین مکتوبو یئتیشینجه، ایسکندر تئز ییغیشلانیب اؤلکهیه دؤندو. اوْ، اوچ ایل بوندان قاباق آلتی آیلیق اوغلو قارابالانی خالاخانیما، خالا خانیمی دا آللاها تاپشیراراق تروریستلرله ساواشماق اوچون چاتیشما بؤلگهسینه گلمیشدی.
شیخ آغا مکتوبوندا یازمیشدی:
سلام علیکم
حاج آغا ایسکندر! ایشغالچی اسرائیل دؤولت باشچیسی ناتانیاهونون شیعه آذربایجان جومهوریتینه ائدهجگی سفرینه اعتراض ائتمک اوچون جومعه گونو طنطنعهلی بیر تظاهرات گئچیریلهجکدیر، سیزین بو تظاهراتدا اشتراک ائتمگینیز تکلیف اولونور.
اجرکم عندالله
***
ایسکندر ائوه یئتیشمگه تلهسیردی؛هر ندن چوخراق اورگی قارابالایا اسیردی. قاربالانی باغیرینا باسیب اؤپمک-اوغشاماق گئچیردی ایچیندن. کوچهلرینه چاتدی. قاپی آچیق ایدی، ایچری گیردی.حیطده اوچ اوشاق تورپاق-تورپاق اویناییردی. اوشاقلارا باخدی، آرالاریندا قارابالانی تانییا بیلمهدی. بیردن دهلیزین قاپیسیندا خالا خانیم گؤروندو:
- قوربان اوْلوم حاجی ایسکندر قاییتدین؟!
ایسکندر جانتاسینی یئرده قویدو:
- قارا بالا هانی؟
- هله گئچ ایچرییه!
- دئدیم؛ قارابالا هانی؟!
خالا خانیم باشینی آشاغی سالدی:
- باشین ساغ اولسون کیشی! سن گئتدیکدن سونرا قارا بالا قیزیلجا توتوب اؤلدو.
ایسکندرین گؤزلری آچیشدی. اوتاغا گئچدی. ایچریدن هؤنکورتو سسی ائشیدیلدی...
آخشام باشی ایسکندر ائشیگه چیخماق ایستهدیگینده اوشاقلار گئنه حیطده تورپاق- تورپاق اویناییردیلار. اوشاقلارین لاپ کیچیگی خالاخانیما سسلندی:
- ماما...منه پهپه!!
ایسکندرین آیاقلاری یئره یاپیشدی. خالاخانیم بیر قاپ قاتیق ایله بیر پارچا چؤرک گتیریب اوشاغین قاباغینا قویدو. اوشاق قاتیغی آغزی- بورنونا یاخاراق یئمگه باشلادی.
ایسکندرین ایچی قیزیشدی:
- آرواد بونلار کیمدیلر؟!
سونرا لاپ بؤیوک اوشاغی گؤستردی:
- بو کیمین اوشاغیدیر؟!
خالاخانیم گولومسوندو:
- بو مممدعراق بالامیزدیر داا!!..
ایسکندرین گؤزلری تپهسینه چیخدی:
- بالامیز؟!!
خالاخانیم قیرجا-قیرجا فیسیلدادی:
- سن عراقا گئدنده بو اوشاق بوْیومدا ایدی!
ایسکندر اورتانجی اوشاغی گؤستردی:
- یاخشی، بو ؟!
خالا خانیم اوتانیر کیمی یایلیغینی آغزینا چکدی:
- سوریعلینی دئییرسن؟!!.. سن سوریهده ساواشاندا، گونده یادیما دوشوردون، بو دا هوسیندن بوْیوما دوشدو!!
ایسکندر اؤزونو ساخلایا بیلمهییب قیشقیردی:
- بس بو اوشاق؟!!
خالاخانیم اوست دیشلری ایله آلت دوداغینی دیشلهیهرک دیللندی:
- آکیشی!! سسینی آشاغی یئندیر؛ سنی بو آغزی قاتیقلی ائرمنی بالامیزین جانی دای اوستونو وورما، قاپی-قونشو دا دوست-دوشمنیمیز وار آخی!!....
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
نیکولو ماکیاوئللینین درسلری:
اعتراض
جئویری: دوکتور جئری
پادشاه باسقین ائدیب قونشو اؤلکهنی قاپسامیشدی. نیکولو ماکیاوئللینی چاغیریب:
- آلدیغیمیز یئنی اؤلکهده آیاغیمیزی نئجه برکیده بیلهریک؟ - دئیه سوروشدو.
نیکولو سایغی الینی باغرینا باساراق:
- پادشاهیم! بو اؤلکهده بیگلیگینیزی سوردورمگینیز اوچون یئنی یاسالار یازماق گرهکدیر! –دئییب بیر گون سونرا یئنی یاسانی پادشاها سوندو:
1- اؤلکهده، هامی پادشاهین دیلینده دانیشمالیدیر.
2- اؤلکهنین بوتون یئرآلتی، یئر اوستو ثروتلری پادشاها عاییددیر.
3- خالق گلیرلرینین یاریسینی پادشاها وئرگی وئرمهلیدیر.
4- یئنی ائولهننلر، قادینلارینی ایلک گئجه پادشاها باغیشلامالیدیرلار.
5- ساواش قوپاندا، کیشیلر ساواشمالی، پادشاهین اوغروندا جانلارینی وئرمهلیدیرلر.
6- اؤلکه ده کیمسهنین اوسدورماغا حاققی یوخدور.
پادشاه الینی سون مادهنین آلتینا قویوب سوروشدو:
- بو ماده ندن اؤترودور؟!
ماکیاوئللی گولومسهییب دئدی:
- پادشاهیم! خالق جینقیرلارینی چیخارمادان یاسانین ایلک بئش مادهسینی ایجرا ائدهجکلر؛ آنجاق دالدالاردا اوسدوراراق سیزین بویروقلارینیزا قارشی چیخدیقلارینی ساناجاقلار!
بئلهلیکله، پادشاه ایللر اوزونو او اؤلکهده حؤکوم سوردو...
بنزهر یازی:
بیر میللتی نئجه سوْیقێرێم ائتمک اوْلار؟
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
بیزیمکی، سیزینکی
دوکتور جئری
اؤلکهده قؤوملر آراسیندا میللی باریشی، دایانیشمانی گوجلندیرمک اوچون شیخ حسن جومهو باشقانلیغی اوتوراجاغیندا اوتوروب-اوتورالی آنایاسانین آسیلی قالمیش اون بئشینجی، ییرمینجی ماددهلرینی یورولوگه گتیرمکدن اؤترو شیخ علینی اؤزونه اؤزل دانیشمان سئچدی. دانیشمان ایلک آددیمدا بوتون قؤوملرین تمثیلچیلرینی حوضورونا قبول ائدهرک فیکر آلیش-وئریشینه باشلادی. تمثیلچیلر منصوب اولدوقلاری قؤوملرین چتینلیکلریندن دانیشاراق دانیشماندان چؤزوم یولو ایستهدیلر.
باشدا بلوچ خالقینین تمثیلچیسی موللا عؤمر سؤزه باشلادی:
- شیخ آغا!.. بیزیم شهرلرده ایش یوخدور.. گنجلریمیز ایشسیزدیرلر بیز نئیلهملیییک؟
شیخ علی گولومسهدی:
- نئیلهیهجکسیز، گلین بیزیم شهرلرده ایشلهیین!
تورکمن قؤومونون تمثیلچیسی محمد قوجق آیاغا قالخدی:
- شیخ!! بیز اوشاقلاریمیزا، محمد قیلیچ، قاریاغدی، محمد آراز، آی جامال، گول ایستهرم، کیمی قوشا آد قویوروق ایندیسه سیجللی ایدارهسی بونا قاداغا قویوب بیز نئیلهملیییک؟
شیخ ساققالینی تومارلادی:
- سیجللی ایدارهسی قویمورسا قوشا آد قویاسیز، بیزیم آدلاری قویون..چوخدا گؤزلدیرلر؛ کوروش، داریوش، ماردوش...
بختیاری قؤومونون تمثیلچیسی کاک موراد گیلئیلندی:
- تئلئویزیوندا بیزیم میللی گئیم - پالتارلاریمیز لاغا قویولور...
شیخ سؤزونو کسدی:
- بیزیم پالتارلاریمیزی گئیین!!
سیرا آذربایجان میللتینین تمثیلچیسی اوستاد دفتری یئتیشدی:
- شیخ آغا!.. بیز مدرسهلرده اؤز آنادیلمیزده یازیب-اوخوماق ایستهییریک آنجاق بیر سورو شئوینیست بو حاق ایستهییمیزین قاباغیندا انگل تؤرهدیرلر، سیزجه بیز نئیلهملیییک؟
شیخ ایری-ایری اوستاد دفترینی سوزهرک دئیندی:
- انگل تؤرهدیرلرسه، بیزیم دیلده یازیب- اوخویون؛ چوخدا شیرین دیر!!
اوستاد دفتری یئرینه اوتورونجا قئلیچی مورتوض یئریندن قالخدی:
- شیخ آغا!.. اؤنجه سیزدن موشکولریمیزی بیر-بیر حل ائتدیگیز اوچون تشکور ائدیرم. منیمده بیر موشکولوم واردیر اونوندا یولونا قویساز اولدوقجا مینتدار اولارام .
بو سؤزلر شیخ علینین خوشونا گلدی:
- بویورون.. بویورون!
قلئیچی مورتوضون دیشلرینی آغارتدی:
-شیخ آغا!.. اللی یاشیم وار هله ائولنمهمیشم، گئجهلری یوخوم گلمیر؛ دئییرسیز نئیلهملییم!!
.........
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
آمریکا ایله بیزیم فرقیمیز ندیر؟
دوکتور جئری
آمریکانین یئنی جومهور باشقانی، دونالد ترامپ دئدی:
ائحتیاجیم اولمادیغی اوچون جومهور باشقانلیغی آیلیغینی آلمایاجاغام.
بو سؤزدن بئله آنلاشیلیر:
آمریکادا میلیادئرلر گلیب باشقان اولورلار؛ ایراندا ایسه باشقانلار گلیب میلیادئر اولورلار.
گؤنده ر بؤلوم لر: ساتیریك یازیلار


text:
ناسا-نین مارسدا لئنته آلدیغی فوتولاردا عالیم-اوفولوگلار شعورلو حیاتین علامتلرینه راست گلیب.
آخار. آز «اینفورمینگ»ا ایستینادن خبر وئریر کی، اوفولوگلار فوتولاردا ایکی جانلی وارلیغین، کوسمیک گمیلرین و یاشاییش ائولرینین اولدوغونو اورتایا چیخاریب. متخصصلر قیرمیزی پلانئت اراضیسینده پنجرهلرینین بئله آیدین گؤروندویو یاشاییش بیناسینی اوزه چیخاریب.
ائولردن چوخ دا اوزاق اولمایان بیر مسافهده اوفولوقلار کوسمیک گمییه بنزر بیر اوبیئکت گؤروب. ادعالارا گؤره، حتی فوتولاردا یئرلی اهالی اولدوغو گومان ائدیلهن ایکی جانلی مخلوقون باشی دا گؤرونور.
اوفولوقلار ناسا-نین چکدیی آغ-قارا فوتولاردا سؤزوگئدن المنتلرین آشکار ائدیلمهسینین چتین اولدوغونا گؤره فوتویا رنگلر قاتیب.
بو کشف عالیملرین مارسدا شعورلو سیویلیزاسییانین اولدوغو حاقدا مؤوجود اولان نظریهلرینی تصدیقلهمهیه کؤمک ائدیر.


text:
فرکانس
فرکانس یا تیترشیم ساییسی یا تئزلیک، (اینگیلیسجه: frequency) بیر اوْلایین بلیرلی زاماندا تکرارلانما اؤلچومودور. فرکانسدا زامان بیریمی عومومیتله «بیر ثانیه»دیر کی اوْلایین نئچه کئز تکرارلانماسین بیر ثانیه سۆرهسینده ایفاده ائدیر.
SI سیستمینده فرکانسی هرتز(Hz) ایله گؤستریلیر. هرتز ساده تعریفده بیر ثانیهده نئچه کز تکرارلانماق آنلامیندادیر. بیر هرتز بیر اوْلایین ثانیهده بیر تکرارلاندیغی آنلامیندا گلیر و ایکی هرتز بیر اوْلایین ثانیهده ایکی کز تکرارلاندیغینی ایفاده ائدیر. آیری سایی قوراللاریندا فرکانس اۆچون باشقا تعریفلر وار :سیکل بیر ثانیهده، دؤور بیر دقیقهده (rpm). اۆرک چارپماسی فرکانسی نئچه کز بیر دقیقهدهدیر.
ایچیندهکیلر
اؤلچومو[دَییشدیر]
بیر اوْلایین فرکانسینی اؤلچمک اۆچون اوْ اوْلایین بلیرلی بیر زامان آرالیغیندا نئچه کز تکرار اولوندوغو سایلیر، سونرا بو سایی زامان آرالیغینا بؤلۆنهرک فرکانس الده ائدیلیر. فرکانس اؤلچمگین باشقا یوْلو ایکی تکرارلانما (یا یئنیلنمه) آراسیندا سۆرن زامانی تعیین ائتمکدیر، بو تعیین اوْلونان زامانین آدی پریود دور. پریود، ایکی تکرارلانمانین آراسیندا سۆرن زاماندیر. پریود ریاضی تعریفده، فرکانسین ترسهسیدیر.
دالغانین فرکانسی[دَییشدیر]
بیر دالغانین فرکانسی، دالغا بوْیو ایله ایلیشکیلیدیر. دالغانین، دالغا بوْیویلا فرکانسینین چارپیمی، اوْ دالغانین سۆرعتینی بلیرلهیر (مۆشخص ائدر). بونا گؤره دالغا بوْیو بیلینن بیر دالغانین فرکانسی بو ایلیشکینی قوللاناراق بلیرلنیر.
بو ایفادهده v سۆرعت و λ (لاندا) دالغا بویونو گؤستریر.


text:
وور توخماق
وور توخماق
اؤزبک خالق ناغیلی
بیری وار ایمیش، بیری یوخ ایمیش. بیر قاری ایله بیر قوجا وار ایمیش. اونلار اووچولوق ایله گون کئچیرر ایمیشلر. بیر گون قوجا توزاق قوروب اوتورموش ایدی. توزاغا یئکه بیر لئیلک دوشدو. یوگوروب لئیلگی توزاقدان چیخارمیشدی، لئیلک آدام کیمی دانیشماغا باشلادی:
قوجا، من لئیلکلرین باشچییام، منی بوراخ، نمنه دیلهسن اونو وئرهرم. منیم مکانیم او قارشیداکی داغین آرخاسیندا. "لئیلکبایین ائوی هارادا؟" دئسهن، هامی گؤستَرر،-دئدی.
قوجا لئیلگی بوراخدی. ائرتهسی گون تئزدن دوروب، لئلکبایین سووغاتینی آلماق اوچون یولا دوشدو. گئدیب، گئدیب بیر یئره یئتیشدی. قویون اوتاران چوباندان:
- بو قویونلار کیمین قویونو؟- دئیه سوروشدو.
آردینی اوخو/Ardını oxu


text:
پورتاریکولو ایفاچی لویس فونسی و رپچی ددی یانکی طرفیندن ایفا اولونموش «دسپاسیتو» ماهنیسینا چکیلمیش کلیپ یوتوب پورتالیندا سون یئددی آیدا اوچ میلیاردا یاخین باخیش سایی توپلاییب و سایتین تاریخینده ان چوخ ایزلنن ویدئو اولوب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو گؤستریجی اؤتن آی ان چوخ باخیش سایی ییغمیش رپچی اویزا خلیفه و چارلی پوتون "یئنیدن گؤروشندک" («سه یوو آگاین») کلیپینی اوستهلهییب. حاضردا «دسپاسیتو» کلیپینه باخیش سونونجو گؤستریجیدن اوچ میلیون داها چوخدور.
«دسپاجیتو» ماهنیسی «بیلبوارد هوت ۱۰۰» ماهنی چارتیندا ۱۲ هفتهدیر کی، بیرینجیلیگی قورویوب ساخلاییر. ایول آییندا ماهنییا ۴،۶ میلیارد دفعه قولاق آسیبلار.


text:
قدیم تورکلرده - هونلاردا و گؤیتورکلرده تربییه
قدیم تورکلرده - هونلاردا و گؤیتورکلرده تربییه
پیرآلی علییئو
کؤچورن: عباس ائلچین
تورکلر ("تورک" سؤزونون معناسی "گوجلو" ،"مؤحکم" دئمکدیر) ائ.أ. 2. مینایللیگین اوّللرینده قافقازدا، اورتا آسییادا، آلتای-سایان داغلارینین شیمالی-غرب بولگهسینده، یئنیسئی چایی بویلاریندا یاشاییردیلار. تاریخ بویونجا بیر چوخ تورک دؤولتی قورولموشدور.
ایلک تورک دؤولتلریندن بیری هون ایمپئراتورلوغو اولموشدور. اونون ان قودرتلی دؤورو مئتئ خاقانین حاکیمییت ایللرینه تصادوف ائدیر.
تورکلرده ائل، اوبایا، خالقا باغلیلیق یوکسک اولموشدور. عالیملرین دئدیگینه گؤره قدیم تورکلر - هونلار اؤزلرینی "قون" ،گون" آدلاندیرمیشلار کی، بو دا "ائل-گون" ،"گون" ،"خالق" معنالاریندا ایشلنمیشدیر.
ائرامیزدان اول 2. عصرده مئیدانا گلن هونلار اؤز قونشولاری چین سلطنتینی و خوصوصیله تونقهو طایفالارینی قورخویا سالمیشدیر. هون دؤولتینین ایلک باشچیسی تومئن خان اولموشدور کی، اوغلو مئتئ خان 209-جو ایلده اونون یئرینه کئچهرک اؤزونو ایمپئراتور آدلاندیرمیش و تورک آدینی بوتون دونیایا یایماق، تورک گوجونو بوتون عالمه تانیتماق ایستهمیشدیر.
قدیم تورکلر اوشاقلارینی 3 اینام اوزرینده تربییه ائدیردیلر: طبیعت قوووهلرینه اینام؛ آت کولتو؛ گؤی تانرییا اینام (گؤی آللاهی). دئمهلی تورکلرده تکآللاهلیلیق ایسلامدان چوخ اول مؤوجود اولموشدور.
آردینی اوخو/ Ardını oxu


text:
تورکییه ایسرایلین فیلیسطین اراضیلرینده یئنیدن ۵۶۰ علاوه منزیلین تیکیلمهسینه ایزن وئرمهسینی کسکین تنقید ائدیب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو بارهده اینفورماسییا تورکییه خاریجی ایشلر ناظیرلیینین رسمی سایتیندا یئر آلیب.
«بیرلشمیش میلتلر تشکیلاتی تهلوکهسیزلیک شوراسینین قرارینا رغما ایسرائیلین مسکونلاشما سیاستینی داوام ائتدیرمهسی بو اؤلکهنین بین الخالق حقوقو سایمایان داورانیشینین یئنی فورماسیدیر. ایسرائیلین فیلیسطین تورپاقلاریندا قیری-قانونی ۵۶۰ منزیلین اینشاسینا ایزن وئرمهسینی قیناییریق»، – دئیه بیاناتدا یئر آلیب.


text:
Oct 5, 2015
چوخ گئجدی "گالیا"
دنیز ایشچی
ترجمه ترکی شعری از هوشنگ ابتهاج "دیر است گالیا"
چئوریلدی عشقیمیز ای آخ، فسانه یه
عشقین فسانه سین اوخوما سن قولاقیما
مندن سن ایسته مه اورگین عشقه یانماسین
چوخ گئجدی "گالیا" ، یولا دوشموشدو کاروان
اوندا کی بیر تکه شام حسرتیله
هامی داورانیر
عشق و حکایته داها بیر فرصت اولمایر.
سن دوغدغون گونوویون ایل دونومونه
بیر گول چیچیک کیمی پارلاخ پاریلداراخ
یاندیرمیسان ایگیرمی شمعی ظلمت ایچره سن،
اما همان گئجه نین قاپ قارانلیغی
مینلرجه سن کیمی گول قیزلار هامیسی
آج قارینا قورو یئر اوسته ساخلانیب
آی پارلاغیندا اویقویا گئدمیشدیلر هامیسی.
بارماخلاین نه گوزل سازلا اوینایر
مینلرجه ایلمه سالان قیز بارماقلاری
قان چیرکینه قاریشیب یئرتیلیب هامی.
تنگ قفسده ایش یئری دار بوغ، سیخینتیدا
بیر قیرتیم گونلوغه خاطر چالیشمادا
یولدا اوتوموش یولچویا سن ویدیغین قدر.
بونقش لی نقارلی گوزل فرش توخونماسی
سن اوینادیخجا سالدیریلیب دیر یئر اوستونه
مینلرجه انسانین قانی دیر سوزموش اوستونه
او خط و خال کی گورسنیر فرشین عذارینه
مین درد و غم آخی دیر نقشین اوستونه
بو ننگه باتان داستانا سن بیر درینله باخ
مینلرجوانین آرزوسی دیر یانمیش آتشه
مینلر اوشاق بویوک بئله بیر زندان ایچره آج
خسته یاتیب یوخودا آروز گوزونه.
چوخ گئجدی گالیا
وقتی دگیل کی بوسه و عشق صحبتین آچیم
دوران هامی قان دیر الوو بو گون
ایندی بوغازلارین باغریب ، قوللار آچمالی
عصیان گونو بو گون.
گولمه منیم اوزومه، دادلی گوزلرین
زهریم اولایدی نوش ایله مخ عشق یله شراب
یا سئوگی دن دویونن شاد اورک لری
دوستداخدا دوستلاریم.
کیفسح بوغونتولو داریشیخ باغشاه دادی
قیزقین داریخمالی خارک دوسداغیندادی
یا زندانین، جهنمین قارا بیر گوشه سینده دی
چوخ تئز دی گالیا
عشقین فسانه سین اوخوما سن قولاقیما
مندن سن ایسته مه او سئوگی نغمه سین
چوخ تئز دی گالیا، هله یولدایدی کاروان.
اوندا کی دان آچیلیب آغ قوجاخلاری
یئرتیب قار گئجه نین قیرلی پرده سین
اوندا کی گون ائشیغی هر زولاخدا دیر
یولداشلارین اوپوشو بول یاناخلارا
گئتمیش باتیلمیش گولمه جه لر بیر ده دوندولر
من اوندا دونمه لیم یار قوجاغینا
سئوگی غزل اوپوش گولوشون گول عذارینا
گوللو چیچکلی قلب لر آچمیش باهارینا
گللم سنین کنارینا ای سئوگیلی یاریم.
دنیز ایشچی 25-09-2015


text:
دونیانین ان قدیم شهرلریندن اولان قودس هم یهودی لر، هم خریستیان لار، هم ده موسلمانلار اوچون خصوصی اهمیت داشیییر. قودسده بو اوچ بؤیوک دینین موهوم معبدلری یئرلشیر. بو شهری ایسلام، خریستیان و یهودیلیین بیرلشمه نؤقطه سی ده آدلاندیرماق اولار.
قودسده کی اقصی مسجیدی موسلمانلارین ایلک قیبله سیدیر. قودس موسلمانلار اوچون مکه و مدینه دن سونرا اوچونجو موقدس شهر حساب اولونور.
قودس خریستیانلار اوچون عیسی پیغمبرین سون گونلرینی یاشادیغی، حواریلرله گیزلی گؤروش کئچیردیی، چارمیخا چکیلدیی یئر، یهودی لر اوچون ایسه ایبراهیم پیغمبرین اوغلو ایسماعییلی قوربان کسمک ایسته دیی شهردیر.
حاضردا قودسون شرق حیصهسی فیلیسطینین حقوقی پایتختیدیر. شهر ده-فاکتو ایسرایل دؤولتینین نظارتیندهدیر.
قودس تاریخ بویو قیزغین موذاکیرهلره، محاربهلره سبب اولوب. هم ایسرایل، هم ده فیلیسطین موختاریتی قودسو اؤز پایتاختی ساییر، لاکین فیلیسطینلیلرین اکثریتی ده-فاکتو بورایا گئتمک حقوقوندان محرومدور.
قودسون آزادلیق تاریخینده موهوم یئر توتان شخصیتلردن بیری ده اصلا آذربایجانلی اولان دؤولت خادیمی صلاح الدین اییوبیدیر. مصر، سورییا، یمن و فیلیسطینین سلطانی اولان صلاح الدین اییوبینین آذربایجانلی اولماسی حاقدا معلوماتلار تاریخچی ابن حللیکانین «گؤرکهملی آداملارین اؤلوم تاریخی» اثرینده قئید اولونوب. اثرده صلاح الدینین دیلینده دئییلیر:
«بیز آذربایجاندانیق. عمیم شیرکوه دئییردی کی، الزیب طایفاسیندانیق».
تصادفی دئییل کی، اونون اؤولادلاری توغتکین و تورانشاهین دا آدی اصیل تورک آدلاریدیر.
***
۱۰۹۹-جو ایلده آوروپادان ایلک خاچ یوروشو باش توتدو. صلیبچیلر قودسو ایشغال ائتدیلر و خریستیان، موسلمان، یهودی اینانجینا صاحب اولان اهالینی قیلینجدان کئچیردیلر. اولجهدن شهر ساکینلرینه تهلوکهسیزلیک بارهده سؤز وئریلسه ده، نه اوشاقلارا، نه ده قادینلارا آمان وئریلدی.
صلاح الدین ۱۱۸۷-جی ایلده هاتین دؤیوشونده خاچلیلارین اوردوسونو دارماداغین ائدرک، قودسو ایشغالدان آزاد ائتدی. ۱۱۸۹-۹۲-جی ایللرده ایسه آلمانییا، اینگیلتره و فرانسانین لیدرلیگی ایله باشلایان اوچونجو صلیب یوروشونه قارشی بیرلشمیش موسلمان اوردولارینا رهبرلیک ائتدی و ایشغالچیلاری آغیر مغلوبیته اوغراتدی.
صلاح الدین خاچلیلاردان فرقلی اولاراق، قودسو گئری آلدیقدان سونرا شهرین خریستیان، یهودی اهالیسینه توخونمادی. بونونلا دا خریستیان دونیاسینین سئوگیسینی و تشکورونو قازاندی.
۱۱۹۲-جی ایلده صلاح الدین اییوبی ایله اینگیلتره کرالی ۱-جی ریچارد آراسیندا ایمضالانمیش راملا موقاویلهسی ایله قودس موسلمانلارین الینده قالدی.
محاربهلره، قیزغین پروسئسلره باخمایاراق، قودس تکجه موسلمانلارین دئییل، بوتون بشریتین معنوی دیری، دینی مرکزیدیر.


text:
توركه داوا
سانیرام هئچ اولماسا بیر كره توركه داواچی دوكانلارینا یولونوزو سالمیشسینز! توركه داواچی لار آراسیندا بیر اینام واردیر: " آغری آجی (درد) هارداسا درمان اوردادیر". آچیقلاسامسا اونلارین ایناملارینا گؤره هر یئرده بیر آدام خسته اولسا اؤرنه یین سویوغا ده یسه یوخسا قارین باغیرساغی آغریسا و ... دوغا ائله او یئرده درمان (درمانلی بیتگی) یارادیبدیر. دئمك درد اولان یئرده ده درمان تاپیلار.
میللتچی (اولوسچو) دیییلن اینسانلارین بیر بؤیوك آغری سی واردیر؛ اودا اولوس آغری سی دیر. او میللت قایقیسینا قالیر. سونرا باشقا میللتچیلرله تانیشلانیر. میللتچیلر توپلاشیب قوروپ یارادیب بیرله شیرلر. هر قوروپ اؤزونه بیر یوخسا نئچه گؤره و (وظیفه) تانیملاییر. آنجاق هامیسینین اورتاق دردی (آغری و آجی سی) میـــــــــللت دیر.
اوسته یازدیغیمیز تومجه یه (جومله یه) باغلی (درده بیر درمان گرك) میللتچیلر بو دردی دوشونور و داشیییر. بو درد میللت دیر،میللت بیر آغیر، آغری دیر؛ هابئله میللت آجی دیر. آنجاق میللت دردینین درمانی ائله او میللـت دیر.
گؤنده ر بؤلوم لر: توپلومسال (اجتماعی)
بوگونون گؤروشو : نفر
دونه نین گؤروشو : نفر
بوتون گؤروش لر : نفر
بو آیین گؤروشو : نفر
باخیش لار :
یازی لار :
یئنیله مه چاغی :


text:
سورگونده گونئی آذربایجان (ایران) قلم انجومنینین ایکینجی قورولتایی 31 اوگوست و 1 سئپتامبر گونلری پالتاکدا کئچیریلدی. ایکی گون دوام ائدن قورولتایدا، دبیرلرهئیاتینین ایکی ایللیک فعالیت گوزاریشیندن سونرا، بیر چوخ موضوعلار، او جمله دن: انجومنین آدی و عونوانی، عوضویت حقلری نین بلیرلنمهسی، دبیلر هئیاتینین ترکیبی و قورولتایلارین کئچیریلمه زامانلاری بارهده اوزون بحثلر اولدو و تصمیملر توتولدو.
ایکینجی قورولتای، یئنی دبیرلر هئیاتینین سئچیلمهسی ایله سونا گلدی. خانیم آیدا امیر هاشمی، صمد بی پورموسوی، و علی بی قره جه لو ایکینجی قورولتایدا دبیر اولاراق سئچیلدیلر. قورولتای بو اوچ دبیره مأموریت وئردی کی دبیرلر هئیاتینی تکمیل ائتمگه چالیشسینلار.
سورگونده گونئی آذربایجان (ایران) قلم انجومنی
سئپتامبر 2013


text:
عراق پارلامنتینین نفت و انرژی کمیتهسی «روسنفت»له عراق کورد موختاریتی آراسیندا ایمضالانان راضیلاشمانی قانونسوز حساب ائدیر.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو بارهده بیاناتی کمیتهنین رهبری علی مواریج یاییب. کومیته رهبری روسییانی بو راضیلاشمادان ایمتینا ائتمهیه سسلهییب:
«بو راضیلاشما عراق کورد موختاریتینین سوورن صلاحیتلرینین بغداد طرفیندن محدودلاشدیریلماسیندان سونرا ایمضالانیب. بو راضیلاشما قانونسوزدور. «روسنفت»ی راضیلاشدیرمادان ایمتینا ائتمهیه و عراق نفت ناظرلیگی ایله راضیلاشما ایمضالاماغا سسلییریک».
قید ائدک کی، «روسنفت» بوندان اؤنجه عراق کورد موختاریتی ایله ۳ میلیاردلیق نفت راضیلاشماسی ایمضالاییب. راضیلاشمایا اساساً، «روسنفت» آرتیق اربیله ۱،۳ میلیارد دوللار آوانس وئریب.


text:
کیچیک بیر تورک دونیاسیدیر بیزیم اورمو
کیچیک بیر تورک دونیاسیدیر بیزیم اورمو
یارپاق
هفته لییی ۱۳۸۴ - علیرضا قولونجو
آذربایجان گؤزلدیر. بو سؤزون ان
اعتیبارلی تانیغی(شاهیدی) ائله بیزیم اورمودور. ههیه اورمو؛ زنگین اعجازلی
تورپاغی، یاشیل- مئیوهلی باغلاری، تمیزهاواسی، گزمهلی-دولانمالی یئرلری، سئحیرلی-
دوزلو گؤلو، اوزومو، دوشابی، نوغولو ایله…خاریق العاده توریزم جاذیبهلری ایله
تاماشاچیسینی حیرتلندیرن، شاشیردان اورمو.
اسکی تورک بویلاری، تورک
طایفالرینین آدینا بیزیم اورمونون کندلری آدی اولاراق راست گلیریک، بورادا چئشیتلی
تورک لهجهلری دانیشیلیر، آذربایجان، آنادولو و تورکمن آشیق صنعتلرینین اؤزهللیکلری، اورمو آشیق مکتبینده گؤرونمکدهدیر،
بورادا موسلمان تورکون شیعهسی، سوننوسو، اهلی- حقی یاشاییر. کیچیک بیر تورک
دونیاسیدیر بیزیم اورمو.
بیزیم اورمونو قوروماق، اونو ائله اؤزوموز کیمی دئییل
اؤزوموزو فدا ائتمکله قوروماق، اورمودان موغایات اولماق، اوندان گؤز بهبهییمیز
کیمی موغایات اولماق، اونو حیفظ ائتمک، آذربایجانیمیزین- وطنیمیزین گؤزللیکلرینی،
تورک دونیاسینین اؤزهللیکلرینی تمثیل ائدن اورمویا، آذربایجانین ایستانبولو اولان
اورمویا بورجوموزدور. بو تورپاغین اوغروندا شهید دوشن، میلی موجادیلهمیز یولوندا
بو تورپاغی آل قانلاری ایله سوواران یوزلر شهیده بورجوموزدور. بورجوموزو اؤدهمهلیییک،
وطنه، آذربایجان میلتینه، محمد امین آزاد وطنلره، ابراهیم صابونچولارا، مییاوالی
عبدالرحمانلارا، دوکتور ذوالفقاریلره و …
اورمودا، اورمیهده آذربایجان تورک وارلیغینی عکس ائتدیرن هر نهیی دونیا اجتماعیاتینین گؤز اؤنونه سرگیلهمهلیییک. بونو یاپماق اوچون باشقالارینی اینکار ائتمکدنسه اؤزوموزو ایثباتلاماق ان گئرچک و ان گووهنلی یولدور، دئیه اینانیرام.
یاشاسین آزربایجان


text:
اهواز
اهواز ( تلفظ کؤمک·ایطلاعات) ایران شهرلریندن بیری و خوزیستان اوستانینین مرکزیدیر. بو شهرین جمعیتی ۱٬۱۱۲٬۰۲۱ نفردیر کی بو باخیمدان اؤلکهنین ۷ اینجی شهری سایاگلیر.
بو شهر ۳۱ درجه و ۲۰ دایاغا قوزئی قوزئی ائنلملرینده و ۴۸ درجه و ۴۰ دایاغا دوغو بویلاملاریندا یئرلشیب. بو شهرین هوندورلوگو ۱۸ متیردیر.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
بیرده باخ[دَییشدیر]
اهالیسینه گؤره ایران شهرلرینین سیاهیسی
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ Iran population statistics in GeoHive Global Statistics. United States of America, Arizona, Phoenix.
- آبادان موزهسی
- جندیشاپور بیلیم یوردو
- کارون چایینین گؤلو


text:
جعفر جاببارلی آدینا "آذربایجانفیلم" کینوستودییاسینین ایستحصالی اولان یوخو فیلمی رژیسور فیکرت علیئوین فیلمدیر.
کولت. آذ خبر وئریر کی، ایکی سئوهن گنجین محببتیندن بحث ائدن یوخو فیلمی صفالی آبشرون قصبهلریندن بیرینده، باش قهرمان علی عباسین یوخوسو اطرافیندا جریان ائدیر. فیلمده هدایت دایینی جانلادیران آکتیور گوندوز عباسووون کینودا سون ایشی اولان «یوخو» فیلمینین چکیلیشی ۱۹۹۳-جو ایلده باشلانیلیب لاکین فیلمین تام ایستحصالی معین سببلردن ۲۰۰۱-جی ایلده باشا چاتیب.
کینودا اؤز سئوگیسی اوغروندا موباریزه آپاران علی عباس (ایلهام قاسیموو) سئوگیلیسینه قوووشماق اوچون نه دئدی-قودولارا، نه ده هدهلره فیکیر وئرمهدن اؤز خوشبختلیگی اوغروندا موباریزه آپاریر و ایستیینه نایل اولا بیلیر.
بیر چوخ مشهور آکتیورلارین رول آلدیغی فیلم رومانتیک-کومدییا ژانریندادیر.


text:
تۆرکیأنینگ گۆن ترتیبی ۱۲: عفرین، پ. ک. ک و بؤلگه دأکی دنگ آغراملیلق بارادا
عفرینگ حالاص ادیلشی و ترورچیلیقدان صاپلانماغی گؤرهلدِه بۇلوپ بیلر
- یازان: جان آجون
عفرینگ ینگ شأهِر مرکزی هم ده قۇلایداقی اۇبالار تۆرک یاراغلی گۆیچلری و آزات سوریه قشونی تاراپیندان حالاص ادیلدی.
سیاسات، ایقدیصادیهت و جمغیت غازناسی- ستانینگ عیلمی بارلاغچیسی، یازیجی جان آجون ینگ مسوله بۇیونچا سینینی اۇقایارسینگیز.
سوریأنینگ عفرین اترابینی ترورچیلاردان صاپلاماق و بؤلگأنی یرلی حالقا قایتاریپ برمه ک اۆچین باشلادیلان زیتین شاجاسی حرکتی نینگ چأگینده ۵۸ گۆنۆنگ دۇوامیندا عفرین ینگ شأهِر مرکزی هم ده قۇلایداقی اۇبالار تۆرک یاراغلی گۆیچلری و آزات سوریه قشونی تاراپیندان حالاص ادیلدی.
عفرینگ ینگ شأهِر مرکزی نینگ ترورچیلاردان صاپلانماغی انسان پرور، حاربی و سیاسی تایدان هم ساپاق حأصیه تینده هم ده بؤلگه ده بیرنأچه دنگ آغراملیغی اؤزگِردِر. عفرین دأکی اۆستۆنلیک ایزی گیدرلی تأثیره ایه بۇلار.
۷ ییل دۇوام ادن سوریه اورشوندا عفرین ینگ پ. ک. ک/ ی. پ. گ ترورچیلاریندان صاپلانماغی، اورشا قۇشولیان أهلی تاراپلار اۆچین قونیتار تایدان بیر ساپاقدیر. سوریه ده حؤکۆمتینگ و اۇنونگ تاراپدارلاری نینگ آسودا ایلاتی بمبالاماغی قیناماغی و قاباو آستیندا آچ قۇیماغی دۆنیأنینگ گؤزۆنینگ اؤنگۆنده بۇلوپ گچدی.
حؤکۆمتینگ آسودا ایلاتا قارشی قاداغان ادیلن چلک بمبالارینی و شیمیایی یاراغلاری اولانماغیندان داشغاری روسیا ناپالم و کاست (شار) بمبالارینی اولاندی. ایران بۇلسا دۆنیأنینگ کؤپ سانلی یوردوندان گتیرن داشاری یورتلی ساواشچیلار بیلن سوریه ده کؤپ سانلی ساواش گۆنأسینی اتدی.
بیله کی تاراپدان آمریکا و ی. پ. گ سوریأنینگ دمیرقازیغیندا هم ده گۆن دۇغاریندا آداملاری گؤچمأگه مجبور ادیپ، قۇرقی امراتورلیغینی قوردی. ی. پ. گ اؤزۆنه قارشی دوران ایلاتی جزالاندیرماق اۆچین آمریکا برن یرلرینگ آدرسینی بمبالاتدی. توسساغجانالاردا کؤپ سانلی رایاتی قینادی. ی. پ. گ قارشی بۇلان سوریه لی کۆرتلری اؤلدۆردی، توسساغ اتدی یا دا باشغا یرلره گؤچمأگه مجبور اتدی. آمریکا سوریه ده فسفر بمبالارینی اولاندی و رقه شأهِرینی یر بیلن بیر اتدی. رقه شأهِری انتهگم قاراسابان شأهِرینه مِنگزهیأر و آسودا ایلات ایزینا دۇلانیپ بیلمه دی. آمریکا رقه نی ییقیپ یوموراندیغینا قارامازدان قایتادان دیکه دیلمهگی اۆچین دِگیشلی چأره لری گؤرمه یأر.
سوریه ده ۷ ییلدان بأری دۇوام ادیأن اورشدا کؤپ سانلی واغشیچیلیق ادیلدی. آمریکانینگ اِلهِنچ ترور حرکتلری آغیر تأثیر قالدیران هم بۇلسا، آسودا ایلات اساسان حؤکۆمتینگ روسیانینگ و آمریکانینگ بمباردیمانلاریندا ییتگی چکدی. تۆرکیه و آزات سوریه قشونی ایلکی فیرات قالقانی، سۇنگ بۇلسا زیتین شاحاسی حرکتی بیلن سوریه دأکی و قالیبرسه ده دۆنیأدأکی أهلی گۆیچلره انسان پرور، حاربی و سیاسات تایدان اولی ساپاق و درس بردی. رقه نینگ و موصل ینگ آمریکا تاراپیندان حارابا اؤورۆلمهگی، حلب ینگ و غوطه نینگ روسیا تاراپیندان یر بیلن بیر ادیلمه گی، حمص ینگ و زبدانی نینگ سوریه حؤکۆمتینه دگیشلی گۆیچلر تاراپیندان یومرولماغینا قارامازدان تۆرکیه بیلن آزات سوریه قشونی تاس هیچ حیللی ضِلِل یتیرمهزدن تروردان تِمیزلهدی.
۷ ییلدان بأری سوریه ده دۇوام ادیأن اورشدا زیتین شاحاسی و فیرات قالقانی حرکتلری یالی آز ییتگیلی ساواش حرکتلری قورالمادی. حرکتی دۇوام اتدیریأن تۆرکیه بیلن آزات سوریه قشونی سوریه دأکی بیله کی گۆیچلر یالی آسودا ایلاتدان آر آلمادی، ترسینه اۇلاری قۇراغ آستینا آلدی.
حرکتینگ دۇوامیندا آسودا ایلاتا بۇلان اۆنسلی چمه لِشمه نوسغاوی حأصیه ته ایه دیر. میثال اۆچین آمریکا رقه حرکتی نینگ دۇوامیندا زیتین شاحاسی و فیرات قالقانی حرکتیندأکی یالی اۆنسلی چِمهلهشِن بۇلسادی حأضیرکی واغتدا یۆزلرچه مۆنگ ایلات رقه شأهِرینه دۇلاناردی.
زیتین شاحاسی حرکتی انسان پرور، حاربی و سیاسی تایدان نوسغاوی بۇلشی یالی، سوریه ده دنگ آغراملیقلاری هم اؤزگِرتجِکدیگی چاقلانیلیار. فیرات قالقانی حرکتینده ترورچیلاردان صاپلانان یرلر بیلن ادلب دأکی سوریه لی محالیفلارینگ گؤزهگچیلیگیندأکی یرلرینگ آراسیندا گؤنۆدن آراباغلانشیق یۇلا قۇیولدی. شیله لیکده سوریأنینگ محالیفلاری نینگ آستانا، سوچی و ژنو تاپغیرلارینداقی توتوملاری حاص هم گۆیچلهندیریلدی. شیله ده تۆرکیه بیلن حیذماتداشلیق ادیأن میللی قشونینگ گؤنۆدن سوریأنینگ واغتلایین حؤکۆمتی نینگ تابینلیغیندا بۇلماغی سوریأنینگ محالیفلارینی حاربی و سیاسی تایدان گۆیچلهندیردی.
موندان باشغا دا زیتین شاحاسی حرکتی بیلن بیله لیکده ی. پ. گ بارادا چیشیریلن شارینگ هم یارلیلاندیغی مانیسی آنگلادیار. ایلکی بیلن ی. پ. گ نینگ حاربی تایدان اینگ "اولی یرلی گۆیچ" بۇلاندیغی باراداقی حابارلارینگ دۇغری بۇلماندیغی، حتی ی. پ. گ نینگ آمریکانینگ گؤنۆدن قۇلداوی بۇلمان حالاتیندا هیچ زادینگ عهده سینده گلمأندیگی ثبوت ادیلدی. شۇل ساندا ی. پ. گ نینگ سوریه لی کۆرتلره وکیلچیلیک اتمه یأندیگی و یرلی حالق تاراپیندان قۇلدانمایاندیغی هم بِللی بۇلدی. شیله لیکده آسودا ایلات عفرین دن چیقماغا سیناشیارقا ی. پ. گ ترورچیلاری تاراپیندان بؤکدهنچلر گؤرهندیگی هم بیرلشن میللتلر هم ده اوچارمانسیز هۇوا اولاغلاری تاراپیندان آنیقلاندی.
عفرین دأکی اۆستۆنلیکلی حرکتلرینگ تأثیری بیلن پ. ک. ک نینگ گؤزهگچیلیگیندأکی بیله کی یرلره ضاربا اورجاقدیغی بِللی. أهلی زاتدان اۇزال پ. ک. ک نینگ حاربی تایدان اولی گۆیچ بۇلماندیغی، دینگه آمریکانینگ قۇلداوی بیلن ایش آلیپ باریاندیغی باراداقی قاراییش گۆیچلهنِر.
پ. ک.ک نینگ گؤزهگچیلیگیندأکی منبج ینگ باشدا دورماغیندا فیرات ینگ گۆن دۇغارینداقی عاراپ طایپالار هم سس چیقارماغا باشلادیلار. ایندی عاراپلار پ. ک. ک قارشی آیاغا قالماغا طایارلانیار.
سیاسات، ایقدیصادیهت و جمغیت غازناسی- ستانینگ عیلمی بارلاغچیسی، یازیجی جان آجون ینگ مسوله بۇیونچا سینینی اۇقادینگیز.


text:
داهیلرین سؤزلری
داهیلرین سؤزلری (اینجیلر) آدلی کیتاب، دهیرلی یازار و حؤرمتلی آراشدیرماچیمیز، سایین احد فرهمندینی زحمتیله حاضیرلانمیشدیر. بو کیتاب "ندای شمس" یاییم ائوی وریندن تورکجهمیزی داهیلرین سؤزلریندن باریندیرما اوماجاغیلا نشر اولموشدور.
بلکی توپلومسال شبکهلرین یاییلماسی و ایندیکی اینسانلارین داها اوخوماقلا اؤزگهلشمهلری، بئلنچی بیر اینجیلردن دولو بیر کیتابین یازیلماسینا تمل ندن ساییلا (بوگونلرهامی سؤزون ایچ قاتینی اوخوماق ایستهییرآخی). دوغرودو دئیهسیز بیر جومله ایله کیمسه بیر دوشونجهنی منیمسهیه بیلمز. آنجاق بلکی بیر بیلیم آدامینین، فلسفهچینین، پیسخولوقون و... بیر دولو دوشونجهلی جوملهسی سیزی او داهیله داها تانیش اولمایا ماراقلاندیرا.
بو کیتابین اؤزللیگی بلکی بو اولا بیلر، یازیلان اینجی سؤزلر چئشیدلی قونولاردا دستهلهنیبلر. یانی سیز داها بیر سورو قارما قاریشیق سؤزلرله اوزلهشمهیهجکسینیز. ایستهدیینیز قونویلا ایلگیلی اینجیلری اوخویا بیلرسینیز. بو اؤزو توپلاییب، آراشدیریب، تورکجهلشدیرن اوستادیمیز احد فرهمندینین هانسی درجهده زحمت و واخت آییردیغینین بللی قانیتی ساییلا بیلر منجه.
کیتاب 268 صحیفهده حاضیرلانیب. بئلهجه ایچیندهکیلربو تمل قونولارلا بؤلونوب:
ایراده، سئوگی، یانیلماق، دؤنرگه، عاییله، عقل، یاشاییش، واقعیت، آزادلیق، بیلیک و سونوندا قات قاریشق.
یازارین دئدیینه دایاناراق بو کیتاب 15 ایل ایچینده توپلانیب سونوجدا یاییملانیب. بو اینجیلر تورکجه قیسا مئساژ یئرینده ایشلهییب، هر کس وریندن آنلاشیلا بیلن قدر سادجه و گؤزل یازیلیب.
بو کیتابی آلیب کیتاب قفسهنیزده ساخلاییب؛ هردن بیر یورولاندا اوندان بیر نئچه سؤز اوخومانیزی اؤنریرم.
-
- ۹۴/۰۷/۱۱


text:
آکادمیانین مرکزی علمی کیتابخاناسینین کئچیردیی ویکیپدییا تعلیمینین ایشتیراکچیسی طرفیندن "آذربایجانجا ویکیپدییا"دا ۱۹۱۸-جی ایلده باکینین ارمنی–داشناکلاریندان آزاد ائدیلمهسینده گؤستردیی ایگیدلییه گؤره قفقاز ایسلام اوردوسونون کوماندانی نورو پاشا طرفیندن یوزباشی (لئیتئنانت) روتبهسی وئریلمیش (داغلی) موسی علسگرووون مقالهسی یارادیلیب.
کولت. آذ خبر وئریر کی، داغلی موسانین ان بؤیوک خیدمتلریندن بیری بؤیوک زیره آداسیندا (نارگین) اسیر ساخلانان تورک عسگرلرینه ائتدیی کؤمکلیک ایدی. او، باشقا قوچولار و باکینین ایمکانلی شخصلری ایله بیرگه تورک اسیرلرینی آدادان قاچیریب اؤز وطنینه یولا سالیردی.


text:
آذربایجان، باشین ساغ اولسون!
نئچه گون آذربایجانین اوره گی تیتره دی!
نئچه گون اؤنجه، آذربایجان ماهالینین بویوك بیر بؤلومونده تپرم (زلزله) اولدی. قاراداغ دا ائولرین برك اولماماسینا گؤره، بو تپرم ده ائولرین چوخو ییخیلدی و یوردداشلاریمیزدان چوخلاری دونیالارین دئییشدیلر. آذربایجان میللتی (هم ده بیر آز ایران میللتی) قاراداغداكی یاسلی جماعته یاردیم ائتدیلر و اونلارییالنیز بوراخمادیلار. هر كس الیندن گلنی بو اولایین یارالیلارینا ائیله دی و اونلارا یاردیم ائتدی. بو گونلرده آذربایجان میللتی اؤز بیرلیكین هامیلارا گؤرستدی و «یاشاسین آذربایجان» سؤزونو بیر داها اوجادان سسلندیردی!
یاشاسین آذربایجان
یاشاسین اهر، هریس، ورزقان


text:
تورکمن ادبییاتی؛ دؤولتمحمد آزادی (1700 - 1760)
تورکمن ادبییاتی؛
دؤولتمحمد آزادی (1700 - 1760)
دؤولتمحمد آزادی تورکمن ادبیاتیندا دیداکتیک-مورالیست شاعیر کیمی مشهوردور. قلمینی و عؤمرونو گنج نسلین تعلیم-تربییهسینه حصر ائتمیش، اؤز تدریس اوصولونو و پئداقوژی مکتبینی یاراتمیش، بونو دستکلهین اثرلر یازمیشدیر. بو معنادا اونو «تورکمن سعدیسی» آدلاندیرماق اولار.
دؤولتمحمد آزادی 1700-جو ایلده آنادان اولموشدور. او، تورکمنلرین گؤکلن بویونون گرکز طایفاسینا منسوبدور. آتاسی مخدومقولو یوناچی دا شاعیر اولموش، بیر چوخ ماراقلی شئعیرلر یازمیشدیر. اونون «گورگهنین» آدلی شئعیری ایندی ده مشهوردور. آزادی موللاخانانی بیتیردیکدن خیوهدهکی مدرسهلردن بیرینده اوخوموش، عرب و فارس دیللرینی اؤیرنمیش، اؤز دؤورونون بوتون عئلملرینه دریندن واقیف اولموش، بیلگیلی عالیملردن بیری کیمی یئتیشمیشدیر. تحصیلی باشا ووردوقدان سونرا اؤز دوغما اوباسینا قاییداراق بورادا موعلّیم کیمی فعالیّیت گؤسترمیشدیر.
آزادی داهی تورکمن شاعیری مخدومقولونون آتاسی و موعلیمیدیر. اونون عاییلهسینده بیر-بیری آردینجا باش وئرن فاجیعهلر، اوشاقلارینین اؤلومو و بعضیلرینین آتا یوردونو ترک ائتمهسی شاعیرین صحتینی هله جاوان ایکن پوزموشدور. نتیجده آزادی آلتمیش یاشیندا حیاتلا ویداعلاشمیشدیر.
دؤولتمحمد آزادینین ان مشهور اثری «وضعی-آزاد» آدلانان دیداکتیک-فلسفی منظومهسیدیر. بوندان باشقا، اونون «حئکایتی-جابیر انصار»، «موناجات»، «بئهیشتنامه» آدلی مثنویلری، بعضی غزللری ده وار. بونلاردا شاعیرین فلسفی، اخلاقی و سوسیال گؤروشلری اؤز عکسینی تاپیر. آزادی هله او دؤورده عدالتلی جمعیت، یئتکین وطنداش و میلّی دؤولت ایدئیالارینی ایرهلی سورموش، بیر نؤوع، منظوم کونستیتوسییا یازمیشدیر.
اثر دؤرد فصیلدن عیبارتدیر. ایلک فصیلده تورکمن خالقینین آزادلیق ایدئالی ایشلنمیشدیر. شاعیر بورادا تورکمنلرین فئودال-طایفا داغینیقلیغینا سون وئرمک و موستقیل میللی دؤولت قورماق ضروریلیگینی وورغولاییر. اوستهلیک، بو دؤولتین قورولوش شکلینی، وظیفهلرینی، فونکسییالارینی دیله گتیریر.
اثرین ایکینجی فصلینده آزادی هومانیزم، خئیرییهچیلیک، جومردلیک کیمی مؤوضولاری ایشلهییر. چونکی قورولاجاق دؤولتین یاشاماسی اوچون گئنیش آبادلیق ایشلری گؤرولملی، یوللار، کاناللار، کؤرپولر، کاروانسارالار، مکتبلر، مدرسلر، مسجیدلر، صحیییه اوجاقلاری و دیگر سوسیال-مدنی موسسیسهلر ووجودا گتیریلملیدیر کی، بونلار دا یالنیز خئیریییهچیلیکله مومکوندور.
اوچونجو فصیلده عئلم و عالیم پروبلئمی قویولور. شاعیر بورادا داها زییاده معنوی مسلهلری دیله گتیریر، علمین و عالیمین جمعیت و دؤولت اوزریندهکی موثبت تاثیرینی آچیقلاییر.
«وضعی-آزاد»ین سون فصلینده درویشلرین وظیفهلری باره ده دانیشیلیر.
بو اثرینده بیر سیرا اوریژینال فیکیرلر ایرهلی سورن، عئینی زاماندا اون سککیزینجی عصر تورکمن جمعیتینین منظرهسینی وئرن آزادینین ادبی و علمی دونیاگؤروشونون فورمالاشماسیندا نیظامی گنجوینین، سعدی شیرازینین، خوجا احمد یسوینین، عبدالرحمان جامینین و علیشیر نواینین تاثیری آیدین سئزیلیر، لاکین شاعیر تورکمن رئاللیغینا سؤیکندیگی اوچون بیر چوخ مسلهلرده اؤزونهمخصوصلوغونو قورویوب ساخلایا بیلیر. «وضعی-آزاد» بو گون ده اؤز آکتواللیغینی ایتیرمهمیشدیر، گنج نسلین تربییهسینده موهوم رول اویناییر.
دؤولتمحمد آزادی اؤز شخصیتی و پوئزییاسی ایله باشدا اوغلو مخدومقولو فراقی و نوهسی قورباندوردو ذلیلی اولماقلا تورکمن ادبیاتینین بیر چوخ نسلینی تربییه ائتمیشدیر. سئیدوللا سئیدی، سئییدنظر سئیدی، شئیدایی، مغروبی، قاییبی، طالیبی، کمینه، موللا نفس و باشقالاری اونون موثبت تاثیری ایله یئتیشمیشلر.
هئچ شوبهه سیز کی، دؤولتمحمد آزادینین تورکمن خالقینا عطا ائتدیگی ان بؤیوک اثری اوغلو، داهی شاعیر و موتفکیر، آتاسینین بدیعی و میلّی فیکیرلرینی اینکیشاف ائتدیرن و ان یوکسک بدیعی سویییهیه چاتدیران مخدومقولودور.
وضعی-آزاد
(پارچالار)
اوچ باب
بابِ سِوّم ایچره وصف العالیمان،
ذیکر ائدگیم اونلاری بللی-بیان.
کشف آچیبدیر تانری اؤزو بولارا،
بس لدین عئلمین وئریبدیر اونلارا.
بس عملسیز عالیم اوخشار جاهیله،
نفعی یئتمز علمیندن هرگیز ائله.
علمی-دیندن هر کیشی تاپسا خبر،
گر عمل قیلماسا، بیل، گوناه ائدر.
یعنی بیل حئیوانی اوندان یاخشیراق،
اولسا عاغلین، دایم اول اوندان ایراق.
چونکی بیلدین مقصدی دونیا ایمیش،
عئلمی-دینه کیم کی، بیپروا ایمیش.
میثلی-بونیاد ائتمیش اول، گولزاری-خوش،
مئیوه سینه ائیله میش چوخ پروریش.
ایندی اؤزو یئمهدی اول مئیوه نی،
یئمهیه هم خالقا وئرمه دی اونو.
باتدی یئره، چورودو اول مئیوه سی،
آلمادی نفعینی اوندان کیمسه سی.
عئلم اوخوسا، تانری امرین توتماسا،
بو شریعت یولونا راست گئتمه سه ،
امری-معروف، نهیی-مونکر توتمایان،
حاق کلامین دخی تعظیم ائتمه ین،
صورتین عالیملره تشبیه قیلیب،
ایشده اؤزو خالق آرا فیسق ایشله ییب،
عئلم اونا محشر گونو دوشمن اولار،
چوخ عذابی-کین اونا شکسیز اولار.
دونیا ایچره تن اولار عیشی اونا،
بس مشقت اولار اول ایشی اونا.
کور اولار ایکی گؤزو محشر گونو،
کیم عذاب ایچره اولار جان و تنی.
دئر: خودایا، دونیادا واردی گؤزوم،
بس ندن کور ائیله دین سن، یا اؤزوم.
حاق تعالا دئر: بیلیب چون توتمادین،
کیم منیم بویروقلاریم ائتمه دین.
بیلدین و اولدون ولی، بیلمن کیمی،
بس کلامیما نظر سالمان کیمی،
اول سببدن عذابی-بی حئساب
ائیله دیم، ایندی اینان، بودور کیتاب.
بودور ایشین، گر عمل ائتمز ایسن،
تانری بویروغون بیلیب توتماز ایسن.
آز بیلیب، کیم عئلمینه قیلسا عمل،
بوتون عالم عالیمیدیر، یوخ جدل.
حاق قاشیندا سئوگیلیدیر اول کیشی،
چونکی وار کؤنلونده اول دین تشویشی،
عئلمی چوخ کیم بیلسه، عمل ائتمه سه ،
حاق تالا بویروغون راست توتماسا،
بیلگیل اونو جومله جاهیلدن بئتر،
ائیله مز خالقا امری-وضعی اثر.
میثلی-خردیر اونا یوکلنمیش کیتاب،
ایسته سن بودور سانا دئدیم جاواب.
عالیم کیم، عملیندن یوخدور نیشان،
گؤوده دیر کیم، یوخ دورور ایچینده جان.
عالیمی-بیکار حاصیل آلمایاجاق،
حیله -تزویر اونا سود قیلمایاجاق.
هئچ نه تیکمز ریشته سیز ایینه همان،
گیرسه-چیخسا صد هزاران، یوخ گومان.
اوزمه سی مومکون دئییل قولسوزلارین،
دئمه سی مومکون دئییل دیلسیزلرین.
بیر اوراقچی کیم، اوراق یوخ الینده،
بیچمه سی مومکون دئییلدیر، ائی دده.
کاتیبین کیم، الینده یوخدور قارا،
یازماق اویناماقدا نه فایدا گؤره؟
ساییچی کیم، چوبوغو الینده یوخ،
بس کی ساییلماز ال ایله وورسا چوخ.
یونغوچو کیم، یوخ الینده کرکیسی،
یوخ علاج یونماق الین وورسا بسی.
سؤیلهسم ده معریفت پایانی یوخ،
هامیسین دئسم سنه، ایمکانی یوخ.
عئلمدن مقصد عمل ائتمک دورور،
اول عئلم بیرله حاقا یئتمک دورور.
اول عئلمدن مقصد آلماسا عمل،
یوزلهنر کیبر، تکبّور، یوز جدل.
گر عئلمدن مقصدین حقّ اولماسا،
دوستی-حقّ، یا نوری-موطلق اولماسا،
بیل، ضلالت بحرینه غرق اولدو اول،
هم رییا بیرله ایشی زرق آلدی اول.
وار، رییادان جان ایله قیلگیل حذر،
حقی ایستر صیدق ایله، البت، تاپار.
وار، عملی صیدق ایله قیل بیرییا،
فعلین دوز اولسا یئترسن تانرییا.
بیر حدیث ایچینده بو سؤز سؤیلندی،
عئلم تعریفیندن بیر گپ ائیلهندی.
عئلم کی اوندان کیشی نفع آلمادی،
میثلی بؤش لافدیر کی، خئیری اولمادی.
عئلمینین نفعی بودور، ائی اهل-ای دیل،
یعنی خالقی حاق یولا سالماقدیر اول.
عئلم اوخوب آرتیرماسا زوهد و همان،
تانریسینا میثلی ائتگندیر عوصیان.
تانریدان یئتر اونا سونسوز غضب،
اولماز آساییش اونا، ایللا کَرَب.
نفی یئتمز عئلمدن اول هاق رسول،
تانرییا ائتدی پناه، ائی بیل-فوضول.
«عئلم ایکی دورلو اولور» دئدی یئنه،
اونا رغیبسن، گلیب دینله سنه.
بیرینه بو عئلمی-قلبی دئدیلر،
بیرینه هم عئلمی-ربّی دئدیلر.
«عئلمی-قلبی عئلمی-نفعیدیر» دئدی،
«خالقا اونون نفعی چوخ» سؤیله دی.
هر زامان کؤنلونه ائنر خوفی-حاق،
گؤرولن اشیادان اول آلار ساپاق.
اول ساپاقدان اؤزونو توتار آشاق،
حوبّی-دونیا کؤنلوندن اولار ایراق.
جان ایچینده اوخولار حاق آیتی،
خلقی-عالم بیرله بیلمز اولفتی.
عشق اودو هر دم اونون کؤنلون یاخار،
دورمادان ایکی گؤزوندن یاش آخار.
باغری سوسایار یعنی اول دیدار اوچون،
ائیله یر قوربان جانین یار اوچون.
اولماز اوندا ذره بحث ایله جدل،
تانری امرین قیلماغا هرگیز بدل.
دولودور حاق ذیکریندن جان و دیلی،
معریفت باغیندان اول آچمیش گولو.
سؤیله یر هر دمده دورلو معریفت،
آغزیندان سؤز چیخماغا اول بی جهت.
اهلی-دیللر معریفت بوستانیندان،
مئیوه لر یئب عئیشلهنیرلر شکسیزین.
ظاهیرینده حاقا خیدمت ائیله یر،
باطینینده معریفتلر سؤیله یر.
حاق ساری هر یانیندان یول آچیلار،
هر ساعتده دورلو رحمت ساچیلار.
بحری-رحمتینی اوزر، غوّاص اولوب،
دورری-گؤوهرلر تاپارلار خاص اولوب.
حاق رسولیللانی تاپار شکسیزین،
گؤرر اول کؤنول گؤزویله دوست اوزون.
دوستو حاقدیر، دوستو حاقدیر، دوستو حاق،
علمی-نفعی ایسته سن بودور ساپاق.
حاق-تعالانین عزیز بنده سیدیر،
اول رسول اومّتلرینین خاصیدیر.
بس لیسانی-عئلمی سؤیله دیم سانا،
گل قولاق توت، بیر زامان مندن یانا.
عئلمی-ظاهیر علمی-شرعی دئدیلر،
ظاهیرین ائیلر دوزگون هر کیم ایستر.
تانری دئمیش کیم دوزتسه ظاهیرین،
دوزلدرم فضلیم ایله باطینین.
عئلمی-ظاهیر خالق آرا رحمتدیر آل،
ائشیدیب توتانلارا رحمتدیر اول.
بس دلیلدیر اونلارا بو سؤز همان،
ائشیدر، آنار، توتار دئر بی گومان.
تانری تؤوفیقی بیله هر کیم توتار،
اوشبو سؤزدن اؤزونه حوجّت ائدر.
ائشیدیب بو سؤزلری کیم توتماسا،
جان ایله حاق بویروغونجا گئتمه سه .
بس عذاب تاپسا بودور حوجّت اونا،
بیر عذاب کیم اولمایا راهت اونا.
شرعیده گر اولسا بیر ایش ناروا،
ایراق دور، اول ایشده وار سونسوز بلا.
شریعتسیز اولماز طریقت یوللاری،
بی طریقت معریفتین گوللری.
شریعت آغاجدیر، طریقت بوداغی،
معریفتدیر اول آغاجین یارپاغی.
بس حقیقت اول آغاجین نووهسی،
حاق اریدیر اوشبو خانین یییه سی.
ایندی بیلگیل شرعیسیز ایش بیتمه ییر،
حاق ارنلر شرعیسیز یول گئتمه ییر.
بس آغاجسیز بیتمه ییر بوداق همین،
یارپاق اولماز، بوداق اولماسا یقین.
مئیوه بیتمز یارپاغی گر اولماسا،
تاپماز یول شریعته اوز توتماسا.
اولماسا تؤوفیق و طاعت قولا یار،
قول هاچان شر ایشین ائدر ایختییار.
لیک فرمان ائتدی قوللارا جلب،
امری-حاقا واجیب اولموشدور طلب.
عالیمی کیم بیملدیر، قیل حذر،
نفعی یئتمز کیمسه یه، ایللا ضرر...
عئلم اوخوب، عمل ائدنلری خودا،
چوخ سئومیشدیر، ائشیت، ائی کتخودا...
قایناق:
تورکمن شئعیری آنتولوگییاسی (19-17 عصرلر)؛ رامیز عسکر ، باکی 2011
کؤچورن: عباس ائلچین


text:
تۆرکمن- تۆرک دۆنیأسی
تۆرک دیللی یورتلارینگ حیذماتداشلیق گنگه شی تۆرکیه، آذربایجان، قازاغیستان و قیرغیزیستان جمهوریتی آراسیندا ۲۰۰۹-نجی ییلینگ ۳-نجی اکتبریندا قۇل چکیشیلن ایلالاشیغا گؤرأ قورالدی
میرضیایف هیندیستان ینگ باش وزیری نارندرا مودی بیلن دوشوشیغیندا ایکی یوردونگ قاتناشیقلاری بارادا گنگه شدی
کرکوک داقی حالقارا قۇنالغا اوزاق واغتدان بأری آمریکان عسگرلری تاراپیندان اولانیلیاردی
قۇرقوت آتا ارکستری باکوداقی حالقارا موقام مرکزینده تانادیلدی
شو ییلینگ ۸ آییندا ۲ میلیون سیاحاتچی آذربایجان جمهوریتینه ساپار قورادی
ایلکینجی اِتاپدا ۱۶ میلیارد مکعب متر طبیغی گاز داشان بو توربادان تۆرکیه ۶ میلیارد مکعب متر طبیغی گاز آلار
آچیلیش داباراسیندا چیقیش ادن بغداد امره یف تور پاکتی اۆچین تۆرک هۇوا یۇللاری و آستانا هۇوا یۇللاری نینگ قۇلداوی نینگ گرِکدیگینی آیتدی
تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی آذربایجان جمهوریتی نینگ قورلوشیغی نینگ ۱۰۰-نجی ییللیغینا باغیشلانان دابارالارا قاتناشار
تۆرک شرکتلر کنسرسیومی داشکنت- سمرقند آراسیندا اتوبان چکر
قازاغیستان ینگ دلار رزروی سنتیابر آییندا ۸۷.۳ میلیارد دلارا یتدی
اۇیونلارینگ ۵-نجی گۆنۆنده تۆرک تۆرگِنلر ایزلی ایزینا مدال آلدی