text:
تورکجه کیتاب یایین ائولرینین بیر نئچه-سینی کیتاب سرگیسینه قویماغینی اؤیرندیگیمده، کیتاب سرگیسینه گئتمه-یه آیاغیم گلمیردی. اونون اوچون ده، کئچمیش ایللرده کی ماراغی ایتیرمیشدیم. آنجاق ایش یئرینده، لاتین کیتاب آلماق اوچون من ایله بیر باشقاسی، کیتاب سرگیسینه گئتدیک. بو ایل لاتین کیتابلارینین یئری، فارسی کیتابلاریندان آیریلمیشدی. عابباس آبادخیاوانین آلتیندا لاتین کیتابلاری، اوستونده فارسی کیتابلاری یئرلشدیریلمیشدی.
لاتین کیتابلاری اوچون، دؤرد چادیر وورموشدولار. هارا گئده جه-ییمیز بللی ایدی. لاتین کیتابلاری، آلانلار قالسین قیراقدا، باخانلار بئله آز ایدی. کیتابلارین باها اولدوقلاری بیر دلیل اولا بیلردی. یایین ائولرینین بیر-ایکی سیندن سئوای، باشقا یایین ائولرینه میلچک قونموردو. ساتیجی-لار آلیجی-لاری گؤزدن گئچیریردیلر، آلان اولانلارا، هر یولو ساتماغا دَنیییردیلر. ایشیمیز بیر ساعات ایچینده بیتدیکدن سونرا، باشقا اؤلکه-لردن گلن یایین ائولرینه باش ووردوم. بیر ایکی آفریقایی اؤلکه، هیند، بیر-ایکی عرب اؤلکه-سی، تورکیه-دن ده قاتیلانلار وار ایدی. تورکیه-نین سیفارتیندن ده، تورکیه-نی تانیتماق اوچون گئچمیش ایل-لره تای بیرغورفه وار ایدی. هر ایله تای، او غورفه-ده اولان کیتابلار ساتیش اوچون دئییل ایدی. بو دؤنه ماراغیمی چکن بیر قونو وار ایدی. کوردلرین قونوسوندا بیر چوخ کیتاب وار ایدی. بو اؤزلویونده ماراقلی ایدی. کیتابلار کوردلر دانماق اوچون یوخ، بلکه تانیتماق اوچون ایدی. واقتیمین آز اولدوغو اوچون کیتابلارین هامیسینی واراقلایانمازدیم. واراقلادیقلاریم، کوردلر اوچون یئنی بیر یاناشمادان خبر وئریردی.
او سالوندا، تورکیه-دن گلن بیر یایین ائوی وار ایدی. غورفه-نین ایچینده کیمسه یوخ ایدی. یان غورفه-دن هاردا اولدوقلارینی سوروشدوم. دئدی گلرلر. بیر ایکی دؤنه باش ووراندان سونرا، ایکی نفر غورفه-یه گیردیلر. ائله بیل چوخدان ایدی بیر-بیرلرین گؤرمه-میشدیلر. کئف-احوال لاشمالاری قورتولان دئییلدی. سوروشدوم، تورکجه-تورکجه سؤزلوک-لری یوخ دیر؟ باشدان سووما کیمی دئدی باشقا سالونلاردا ایکی-اوچون یایین ائوی تورکیه-دن گلیب دیر. او سالوندان چیخیب، آدرس وئریلن سالونا گئتدیم. سالونا یاخینلاشدیقجا، افغانلی-لار چوخالیردیلار. افغانلی-لارین گنج اوشاقلاری، اؤنجه-دن گؤردویوم افغان گنج-لرینه اوخشامیردیلار. گئیینیشلری داورانیشلاری، تئهرانین غرب شهرکینده گؤردویوم تیپ-لردن چوخ پوست-مودرن ایدی. ائله بیلدیم بیر آن کابولون مرکزینده گزیرم. تالیبان چوخدان ایدی دئیه-سن اورالاردا باتمیشدی. تکجه تالیبان یوخ، اؤنجه-دن تانیدیغیم افغانلیلاردان خبر یوخ ایدی. بیر چوخ افغانلی اؤیرنجی-لری گؤرموشدوم. سالونا گیردییمده هر کیم وار ایدی افغانلی ایدی دئسم یالان دئمه-میشم. بیر چوخ مملکتلرین یوخلوغونو، دولدورموشدولار افغانلیلار. افغانلیلارین غورفه-لرینین قاباغی قالابالیق ایدی. یاخینلاشیب، کیتابلارینی دا باخماق اولموردو. افغانلیلارا عایید اولان غورفه-لرین ایچینده بیر غورفه ده "غزنی"غورفه-سی ایدی. غزنی، سولطان ماحمود غزنوینین شهری اولاراق، ایسلام دونیاسی-نین فرهنگی باش-کندی سئچیلیب دیر بو ایل سانکی! افغانلیلارین غورفه-لرینده تئلویزیوندان دا گلیب فیلیم چکیردیلر. افغانلی-لارین دئدیک-لرینه گؤره اویدودا اولان شبکه-لرینده بیرینین خبرچی-سی خبر ییغیردی.
اورالاری سووشاندان سونرا، تورکیه-دن گلن ایکی یایین ائوینه باش ووردوم. نور ایله سمرقند یایین ائولرینده سؤزلوک، بیر ده تاپا بیلسم بیر تورک ادبیاتی تانیتیمی ایدی. نور یایین ائوینده 20 ایله 25 آراسیندا یاشدا، قاراشین بیر اوغلان دورموشدو. دانیشدیردیغدا تورکیه-لی اولمادیغی بللندی. بیلمیرم ساتیجی ایدی یوخسا یوخ، هر کیتابین اوستونه ال قویدوم، دئدیگی قیمت الیمی قوروتدو. رومانلار، اللی مین ایله یوز مین آراسیندا، قوتادغو بیلیک ایله، لوغات تورک دیوانی ایسه ی.زمین ایله ایکی یوز مین آراسیندایدی. آلماق ایسته-سه-یدیم ده آلا بیلمزدیم.
سمرقند یایین ائوی قالابالیق ایدی. اورانی دولاندیرانلار سانکی مذهبی مدرسه-نین گنج-لری ایدی. فارسی-نی اؤیرنمیشدیلر، غورفه-نین ایچینده ایکی-اوچ کیشی مذهبی کیتابلارا گؤره بیر-بیرلری ایله دانیشیردیلار. دانیشانلارین بیر تورکیه-لی، ایکی-سی افغانلی ایدی. اونلاردان سونرا بیر گنج اوغلان وار ایدی. سئیرک ساققالی ایدی، هله اوزو ساققالی ایله دولمامیشدی. او بیر ساتیجی ایدی. کیتابلارین قونولاری مذهب قونوساندایدی. ایستیردی نئجه اولمالیدی اولسون، بیر-ایکی کیتاب ساتا! کیتابلارین قیمتلری 10 مین ایله ییرمی مین آراسیندایدی، اوسته-لیک قلم، نوت کاغاذی دا وئریردی.
او سالوندان چیخدیقدان سونرا، ایشه قاییتماغی دوشونوردوم. افغانلی گنج اوشاقلا، چوخالمیشیلار. دانیشیقلاریندان، تئهرانین چئوره-سینده اوتوران عاییله-لرین اوشاقلاری ایدی. هئچ کیمدن چکینمیردیلر. باشلارین دیک توتوب یئرییییردیلر. سرگی-نین چیخیشیندا پارکینگه بنزر بیر یئر وار ایدی. قاپیسی آچیق ایدی. گنج اوشاقلارین چوخو گیریردیلر اورا، اونلارین گئتمه-یی منی اورا گئتمه-یه ماراقلاندیردی. هر کیم وار ایدی اوردا افغانلی ایدی. قیز-اوغلانلار کوما-کوما دایانیب میرتلاشیردیلار. بیر سیرالاری گؤزلرینین آلتیندان، بیر سیرالاری ایسه گؤزوموزون ایچینه باخاراق اؤزگه اولدوغوموزو اوزوموزه چکیردیلر. او دؤرد-دووارین بیر بوجاغی گئتدیکجه قالابالیقلاشیردی. اورا دوغرو آددیملادیق. الینده سیم-سیز بیر کیمسه دایانمیشدی. اوردا نه اولدوغونو سوروشدوق. افغانلی-لار اوچون بیر کونسئرت قورولاجاق ایدی. آنجاق ائله بیل بیر ساعات دئییلن واقتدان گئچمیشدی، هله باشلانمامیشدی. اوردان چیخدیقدا، کونسئرت قوروپون بیر قیراقدا گؤردوک. باخانلار ایله کونسئرت وئرن-لر بیر-بیرلرینه اویموردولار سانکی. افغانلی-لارین یئنی نسلی توولا ده-ییشمه-نی گؤرونتوله-میشدیلر.


c: text/html

text:
اویان نیوز: گونای استودیو،گئیم -فیلیم گلیشدیریجی(توسعه دهنده)، تاساریمجی و اورهتیجی(تولیدکننده) بیر استودیو اولاراق؛اورونلرینی تورک دیلینده ویا تورکجه آدلارلا بازارا عرضه ائدیر.
گونای استودیونون ان یئنی اورونو (محصولو)اوشاقلارا میوهلرین آدینی اؤیرهدن بیر گئیمدیر.بو گئیمین یوخاری کیفیتیندن علاوه؛اونون تورکجه اولدوغو داها اؤنملیدیر.دئمهلیدیر بو گئیم، ۲-۴ یاشلی اوشاق گوروهلارینا تاساریملانیبدیر.
گونای استودیونون یئنی یایینلانمیش اویونو حاقدا گئنل بیلگی:
میوهلرین آدینی و نئجه یازیلماغینی اؤیرتمک
قوللانیمی اوشاقلار اوچون چوخ سادهدیر
اوشاقدان سورولان سؤزلر سس واسیطهسیله اولور
گئیمین دیلی ،تورکجهدیر
قایناق : بیلیم سسی

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
شهرستان کمدن، قوزئی کارولینا
خطای لوآ در ماژول:Location_map در خط 332: The value "-" provided for longitude is not valid. شهرستان کمدن، قوزئی کارولینا (اینگیلیسجه: Camden County, North Carolina) آمریکانین قوزئی کارولینا ایالتیندا یئر آلان بیر شهردیر و
ایچیندهکیلر
گؤرونتولر[دَییشدیر]
بیرده باخ[دَییشدیر]
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده شهرستان کمدن، قوزئی کارولینا گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Camden County, North Carolina»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۱۳ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
خئیمهلر تالاندێ گرهک نئیلییه زینب
قوْشۇن خئیمییه دوْلدۇ گرهک نئیلییه زینب
قاچێر تلّیده دردین حسینه دییه زینب
گلیر آتلێ پیاده خیام اۆستۆنه بیر باش
آتێن شئیههسیندهن دۆشۆب لرزهیه داغ داش
غَرض تلّه یئتیشدی آیاق یالێن آچێق باش
حسینین گرهک اوْردا دۇرۇب سسلییه زینب
یۆزۆن مقتله دۇتدۇ اوْب بانوی-ی-گرامی
هارایێنا چاغێردێ نئچه دفعه امامی
حسین هاردا قالێبسان داغێتدێلا خیامی
قَیید خئیمییه قوْیما گله لئشگهر-ی-شامی
کیمی وار گئدیب اوْندان کؤمک ایستییه زینب
باجێ صوتینی قارداش چتین حالیده آلدێ
چێخێب یارهسی یاددان سراسیمه اۇجالدێ
ایکی اللری اۆسته خدایا نئجه قالدێ
یۆزۆ اۆسته سۆرۆندۆ اؤزۆن مقتله سالدێ
حسینین اوْ زامانێن گؤرۆب اؤلمهیه زینب
یۆزۆن لئشگهره دۇتدۇ الین قالخێزێب اوْل شاه
بۇیۇردۇ بۇ سؤزۆمدهن منیم سیز اوْلۇن آگاه
عرب رسمینه رفتار ائدین لئشگهر-ی-گمراه
منی اؤلدۆرۆن اوّل، قالێر خئیمه-وْ-خرگاه
مگر درد ایله دردی دوام ائیلییه زینب
دۇرۇب تلّیده زینب باخێر گؤزلری یاشدێ
گؤرۆب بیردهن اوْ خاتۇن هیاهو اۇجالاشدێ
حصار اوْلدۇ چۇخۇر یئر یاغان نئیزه دی داشدێ
اوْ تلّی نئجه اندی، نئجه مقتله قاشدێ
گلیب بیکس حسینه کؤمک ائیلییه زینب
دئدی لئشگهره یوْخدۇر مگر سیزده مسلمان
نییه یاره وۇرۇرسۇز، گؤرۆرسۆز کی وئریر جان
هوا ایستی قۇم اۆستۆ همی آج همی عطشان
کؤمک یوْخ یارا سایسێز ائدیب غش آپارێب قان
قوْیۇن باری آپارسێن بۇنۇ خئیمییه زینب
حسین خئمییه گئتسین عجب قوْیدۇلار ایداد
گؤرۆب زینب-ی-عُلیا قوْلۇن چێمرادێ جللاد
یۆزۆن قاتله دۇتدۇ دئدی ای ائوی برباد
اَوَل گل منی اؤلدۆر اوْلۇم غۆصصهدهن آزاد
حسینی قێلێج آلتدا باخێب گؤرمییه زینب
بۇ یاره ایله ساغالماز اۇچۇب روحی هاچاندێر
نفَس تنگه دۆشۆبدۆ قالان بیر قۇرۇ جاندێر
یێخێبسان یۆزۆ اۆسته دالی اۆسته دوْلاندێر
بیر آز صبر ائله ظالم الون ساخلا اماندێر
دوْلاندێرسێن اقلا" یۆزۆن قبلییه زینب
ائدیب هلهَله اعراب، قیام ائتدی قیامت
چێخێب خئیمهسرادن بیر عدّه خانێم عورت
یانێندا بالا قێزلار اَنیب تلّی اوْ ساعت
گؤرۆبلهر قوْشۇن ائیلهر حسین قتلینه سرعت
ائدیب قاتیله حمله دفاع ائیلییه زینب
شاعر: استاد منزوی


text:
دیلبرا، جور و جفادان سن اوساندیرما منی، بو قدر آتش هجرانینا یاندیرما منی.
ابوالحسن واقف ٠١- غزللر
یوسف آسا چکسه گر بازار عدله نظمیمی
بولبول آسا غنچه دورینده کؤنول، خار ایسترم، پاسبان دیر، یار اطرافیندا اغیار ایسترم.
عزتله قویموشام اوزومو آسیتانما
بیر عمردور فراقه گرفتارم، آغلارام، هیجار ائوینده طالب دیدارم، آغلارام.
یاریمین صورتین آیینه ده گؤردوم، واقف
یوخلاییب مرغ دلیم ناز ایله گیسو ایچره، دیمه ای شان، قوی آسوده یاتیب مو ایچره.
واقف دئییلدی واقف، تقدیره چاره یوخدور
وئردیم کؤنول، ایناندیم بیر بیوفا نگاره، آلداتدی، جور قیلدی، دیل اولدو پاره-پاره.
رویینده او کج زلفه ال وورما، آمان، واقف
خالی کی، دوشوب جانا، اول لعل تر اوستونده، ساندیم کی، میلچک دوشموش شهد-شکر اوستونده.
دون منه واعظ دئدی: سؤیله معنای شعر
باغلامیش اوراق عقله عشقدن شیرازه سؤز، عقلله عشقه چکیب بیر جیلد محکم تازه سؤز.
تلخ ائتمه منه باده نی ای زاهد نادان
ای غنچه دهان، سن کیمی غنچه دهن اولماز، گولشنده اوزون تک گول و برگ و صمن اولماز.
ابوالحسن واقف
ابوالحسن واقف ١٢٢٤-جی سالیان شهرینده بَرَچی عائله سینده دوغولموشدور. ایلک تحصیلینی سالیاندا مدرسه ده آلمیش، فارس دیلینی و کلاسیک ادبیاتی اؤیرنمیشدیر.


text:
"کؤوشن”ین مقدمهسی حبیب ساهر
(بو یازی، اوستاد حبیب ساهرین کؤوشن آدلی شعر مجموعهسینین مقدمهسیدیر)
… اکینلر گؤورنده، آغاجلار گوللهننده مرموز دونیادان ایشیقلی عالمه گلدیم. بئشیک منی سیخارکن، ائو منی بوغارکن، آنام منه لای لای دئدی…
آنامین سوتی منه جان وئردی. او منی اؤپرکن دوداقلاریم، اوزوم، گؤزوم آل رنگه بویاندی! ایچیم یاندی! بئلهلیکله بختیم، طالعیم اویاندی. بوی آتدیم… بئش یاشا چاتدیم. کندیمیزده فیرطینا قوپدو! آتام بیر گئجه، پاییز گئجهسی قوناق گئتدی، بیر داها ائوه گئری دؤنمهدی… یئتیم قالدیق. سینیق لامپایا قییدیق، آلتیمیزا کؤهنه کئچه سالدیق، آجلیق گؤردوک؛ کورلوق چکدیک… هی باتمیش دونیا! نه گونلر گؤردوک! بؤیودوک… مکتبلرده، مدرسهلرده موهوماتلا باشیمیزی توولادیلار، بیزی آزغین سالدیلار. دئدیلر کی اولدوزو کور اولانین بختیده قارا اولور، قول اولور…
داخمادا یاتسین گرهک؛ دونیایی آتسین گرهک! بؤیوکلره حؤرمت، اربابلارا خدمت ائدیب، بیر پارچا چؤرکله، بیر کوزه سو ایله کئچینسین، آللاها شکر ائلهسین…
عربیات جانیمی سیقدی، ادبیاتایسه اومید ائویمی ییخدی، دونیا بئش گوندور دئدی، گؤزللرده وفا یوخ، حیاندا جفا چوخ، اؤزونه گل! دیرده اوتور، سو باشیندا چادیر قوور، شراب ایچ، افیون چک، حیاتین اوزونه آت توپورجک!
"کؤوشن”ین مقدمهسی حبیب ساهر(بو یازی، اوستاد حبیب ساهرین کؤوشن آدلی شعر مجموعهسینین مقدمهسیدیر) … اکینلر گؤورنده، آغاجلار گوللهننده مرموز دونیادان ایشیقلی عالمه گلدیم. بئشیک منی سیخارکن، ائو منی بوغارکن، آنام منه لای لای دئدی…آنامین سوتی منه جان وئردی. او منی اؤپرکن دوداقلاریم، اوزوم، گؤزوم آل رنگه بویاندی! ایچیم یاندی! بئلهلیکله بختیم، طالعیم اویاندی. بوی آتدیم… بئش یاشا چاتدیم. کندیمیزده فیرطینا قوپدو! آتام بیر گئجه، پاییز گئجهسی قوناق گئتدی، بیر داها ائوه گئری دؤنمهدی… یئتیم [متن کامل و ارسال نظر]


text:
نه ایستهییرم؟ جعفر تانیش نه اولدوز ایستیرم یئنی ناخیشلی، نه ملک ایستیرم جئیران باخیشلی ، اینسانا گرکلی، ان یاراشیقلی- بیر اووج یاشاماق ایستهییرم من. ایستهمم عؤمرومه یوز ایللیک چاریق، ایستهمم حؤکم ائده منه قارانلیق، دونیادا باریشیق، حربهسیز ارتیق- بیر اووج یاشاماق ایستهییرم من. بیر آنیم گئتمهسین یوخا دویغوسوز، گوندوزوم گئجهمه چاتماسین یالقیز، دوشونه – دوشونه حیاتدا یالنیز – بیر اووج ...Read More »
گئجه / جعفر آروینی(تانیش)
گئجه جعفر آروینی(تانیش) گئجهنین باغرینی یاردی بیر گولله رؤیاسی یاریدا قالدی بیر قیزین یارینی گؤزلهین ایشقابدا آغ دون ایتیردیهاراسان گئجه – گوندوزون گئجهنین یاریسی یورغون آتانین پوزدو یوخوسونو پوتونلار سسی ساکیتجه اوزونو اونلارا وئردی یوخودان اولماسین کؤرپه ببهسی گئجهنین باغرینی یاردی بیرهارای بیر ایشچی ایستهدی یوبانمیش پولون پولیس کلفچهنی تاخدی قولونا سالماغا تاپمادی او بیریسی قولون گئجهنین یولوندا خسته بیر ...Read More »
عؤمور یوللاری / جعفر تانیش
عؤمور یوللاری جعفر تانیش عؤمرومون دومانلی کوچهلرینده آراییب چاتمایان ایستهییم نهدیر؟ اؤزومون ایچیمده تاپماغیم گرهک گونلری آییرماق بیر بهانهدیر! اوراغیم زمیتک گونلری بیچیر باغلانیر تایلاری هئی بیر ایل، بیر ایل. اورهییم صاباحا بئله تلهسیر ائله بیل بو گونوم عؤموردن دئییل. بو گون کی دوننه صاباح گونیمیش گئجهنین الیله اونو قویلورام. اوولارا آجیخمیش بیر جاناوار تک صاباحی یئمهیه یئنه اولورام. صاباحی ...Read More »
کؤلگهلر / جعفر تانیش
کؤلگهلر جعفر تانیش دونموش بیر هئیکلم قارشیمدا دومان آرخامدا پوزولموش جومموش گئچمیشیم. گلهجک مئشه مین بیر-بیر آغاجین گئچمیش بالتاسینا وئرمکدیر ایشیم. کؤلگم ده منه تای سؤیکهنیب یئره من اونون ماتییام، اودا منه مات. کیمسه یوخ من ایله اونا سؤیلهیه حئیرتسیز ماتلیقدیر بوتون بو حیات. هر سحر اؤلو تک گوروندان قالخیر یقینم اونا دا نیفرت بورجوم وار. گرکدیر تیکرارلی دویغوسوز یولو ...Read More »
گؤرمهديگيم دوست / جعفر تانيش
گؤرمهديگيم دوست جعفر تانيش خياليملا يئنه سئيره چيخيرام، زماني، مکاني ووروب ييخيرام، اليني سئوينجک برک- برک سيخيرام، سني هئچ زاماندا گؤرمهديگيم دوست! سنينله بير عؤمور سورمهسمده هئچ، قولومو بوينونا هؤرمهسمده هئچ، اؤلونجه دوستونام، گؤرمهسمده هئچ، سني هئچ زاماندا گؤرمهديگيم دوست! درديمه دردلرين ياناشي اولوب، گؤزومه گؤزونون ياشلاري دولوب، بير خزان اليله باغيميز سولوب، سني هئچ زاماندا گؤرمهديگيم دوست! باريش سئوينجيله ...Read More »


text:
روسییا پرئزیدئنتی ولادیمیر پوتینین یئنی ایل تبریکلری ایله باغلی خاریجی اؤلکه لیدئرلرینه گؤندردیی مئساژلار آمئریکا بیرلشمیش شتاتلاری-این غضبینه سبب اولاجاق.
آخار . آذ خبر وئریر کی، پوتینین اؤلکه لیدئرلرینه گؤندردیی تبریک مئساژلاری ایچریسینده اردوغانا تبریک دیگرلریندن خئیلی درجهده فرقلنیر. بئله کی، پوتینین تورکییه پرئزیدئنتی رجب طیییب اردوغانا گؤندردیی تبریک مئساژیندا آنکارا و موسکوانین رئگیونال و گلوبال مسئلهلرده بیرگه حرکت ائتمک کیمی فیکیرلری دقت چکیب.
پوتین روسییا-تورکییه موناسیبتلرینده چتین دؤورون گئریده قالدیغینی بیلدیرهرک، امکداشلیغین بوتون ساحهلرده مرحلهلی اولاراق نورماللاشماغا باشلاماسیندان ممنون اولدوغونو قئید ائدیب.


text:
فرانسه ده اعتصاب لر دوام ایتماقده
اوشبو اعتصاب لر فرانسه گه منفی تاثیر قالدیرماقده
فرانسه ده تیمیر پولی پرسونلی نینگ اعتصابی سببلی پایتخت پاریس و تیگیره گیده ریل سفر لری نینگ یریمی کنسل قیلیندی.
فرانسه ملی تیمیر یولی اداره سی تامانیدن بیریلگن تحریری بیاناتده, اولکه ده دوام ایتیاتگن اعتصاب لر نینگ ریل سفر لری گه قالدیرگن تاثیری بهالنتیریلدی.
بیاناتده, مارچ آیی نینگ 23 نچی کونیده باشله گن و هفته ده ایککی کون شکلیده دوام ایتیاتگن اعتصاب لر گه حاضرگی کونده اشتراک میزانی نینگ انچه آرتیب کیتگن لیگی بیلدیریلدی.
بوگون فرانسه ده تیمیر یولی سفر لریده جدی قیین چیلیک لر نینگ بولیشی کوتیلرایکن, پاریس و تیگره گیده ایسه ریل سفر لری نینگ یریمی نینگ کنسل قیلینگن لیگی معلوم قیلیندی.
عینی دمده اوشبو اعتصاب لر دایره سیده 300 مینگ اوی نینگ برق لری نینگ اوچیریلیب قویلگن لیگی بیلدیریلدی.
هواچیلیک سکتوریده هم اعتصاب لر, ملی هوا یولی شرکتی دن عبارت ایر فرانس اوچیش لری نینگ کنسل بولیشی گه سبب بولدی.
شرکت, پرسونل نینگ معاش لری نینگ 6 فایز مقیاسیده آرتیریلیشی و حیات شرایطی نینگ یخشی لشتیریلیشی طلبی بیلن باشلتگن اعتصاب سببلی اوچیش لرنینگ 25 فایزی نینگ کنسل قیلینگن لیگی نی بیلدیردی.


text:
آمئریکا پرزیدنت دونالد ترامپلا اوکراینالی همکاری پیوتر پوروشنکو آراسیندا تلفوندا دانیشیغی باش توتوب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو بارده آغ ائو معلومات یاییب.
علاقه زامانی دونباس بؤلگهسینده صولحون یئنیدن برقرار اولماسی اوچون ترامپین روسییا، اوکراینا و دیگر اؤلکهلرین لیدرلری ایله امکداشلیق سؤزو وئردیی بیلدیریلیب.
پوروشنکونون سؤزچوسو سویاتسلوو تسگولکو ایسه قید ائدیب کی، لیدرلر آودیوکا قصبهسینده مؤوجود دوروملا باغلی ناراحاتلیقلارینی ایفاده ائدیب.
او، پوروشنکونون واشینگتونا پلانلاشدیریلان سفری ایله باغلی فیکیر مبادیلهسی آپاریلدیغینی دا وورغولاییب.


text:
کئچی قولاغی کیمیلر
کئچی قولاغی کیمیلر (اینگیلیسجه: Scrophulariaceae، (فارسجا:گلمیمونیان)، (تورکجه:Keçiqulağıkimilər)، (عربجه:غدبية)، (آنادوْلو تۆرکجهسیجه:Sıraca otugiller)، (فرانسهجه:Braunwurzgewächse)، (آلمانجا:Braunwurzgewächse)) بیر نؤع بیتکی.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Scrophulariaceae»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۷ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده کئچی قولاغی کیمیلر گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
پرفسور دکتر علی اکبر ترابیمحمدرضا کریمیباغبان وقتی وارد شهر تبریز میشوی امکان ندارد عطر دلانگیز قهرمانان عشق و اندیشهی این دیار کهن: ستارخان، استاد شهریار، صمد بهرنگی، دکتر ترابی، دکتر مبیّن را حس نکنی. نام این بزرگان نه تنها تاریخ اندیشهی ایران را عطرآگین کرده است، بلکه شهر تبریز هم رنگ و بوی آنان را دارد و بیخود نیست که ...Read More »
دؤردونجو عاشیقلار بایرامی طنطنهلی کئچدی/ محمدرضا کریمی باغبان
دؤردونجو عاشیقلار بایرامیطنطنهلی کئچدی محمدرضا کریمیباغبان دؤردونجو عاشیقلار بایرامیفروردین آیینین ۳۰دا مییانا شهرینده قورولدو. کئچن ایللرده بو مراسیم مردمیییغینجاق ساییلاراق ائولرده قورولوردو، آنجاق بو ایل فرهنگ و ارشاد ادارهسی طرفیندن مییانانین فرهنگسرا سالونو بو مراسیمه اختصاص وئریلدی و باشقا ادارهلر ده اونونلا همکارلیق ائتدیلر. بونا گؤره طنطنهلی بیر مراسیم کئچیریلدی. بو بایرام مراسیمینی ترتیب ائدهن وهامیدان آرتیق چالیشان عاشیق عباس ...Read More »
نگاهی به کتاب «داستانهای آشیقی زنجان»/ محمدرضا کریمی
نگاهی به کتاب «داستانهای آشیقی زنجان» محمدرضا کریمی کتاب «داستانهای عاشیقی زنجان»، چشمان ما را روشن ساخت. تلاش و همت اکبر کریمی–ایدهپرداز، پژوهشگر وگردآورندهیاین اثر و شهردار فرهنگدوست زنجان قابل تقدیر است. تردیدی نیست که همیشه نخستین گامها همواره با کمبودها و نواقصی همراه خواهند بود؛ اما چاپ و نشر کتاب داستانهای عاشیقی زنجان، تمامینواقص و کمبودها را از چشم ...Read More »
اوستاد شهریار و “روز ملی شعر و ادب ایران”! / محمدرضا کریمی
اوستاد شهریار و “روز ملی شعر و ادب ایران”! محمدرضا کریمی اوستاد شهریار، چاغداش آذربایجان ادبیاتینین ان دهیرلی و اثر قویان شاعیریدیر، ۵۰ ایل تامام آذربایجان ادبیاتینی رهبرلیک ائدیب و دیلیمیزی دونیایا یاییبدیر. «حیدر بابایا سلام» اثری ائله شؤهرت قازاندی کی تورک میلتلری آراسیندا اؤزونه تایسیز یئر آچیب، بیر یئنی مکتب کیمیتورک ادبیاتیندا اورتایا قویولدو. اونون آردیجا شهریارین «سهندیه» شعری ...Read More »
حلاج اوغلو؛ آذربایجانین بؤیوک بیلگین سیماسی / محمدرضا باغبان کریمی
حلاج اوغلو؛ آذربایجانین بؤیوک بیلگین سیماسی محمدرضا باغبان کریمی آذربایجانین بؤیوک- بیلگین سیمالاریندان بیری دؤکتور ترابی اونلارجا دهیرلی کیتابلارین مؤلفیدیر کی آنا دیلینین خدمتینده «ائینالی داغی» اثریله همیشه قالارقی اولاجاقدیر. آذربایجانین بیلیک عالیمینه و بشریت سعادتینه خدمت گؤسترن عالیملری آز اولمامیشدیر؛ دؤکتور علی اکبر ترابی دا بوسیرا شخصیتلردن ساییلیر. ترابی جنابلاری بیر عؤمور اؤلکهمیزین اؤیرهتیم دونیاسینا خدمت ائدیب و دهیرلی ...Read More »
کتاب «معلم عشق و آشتی» یادنامهی دکتر احمد بیانی منتشر شد
کتاب «معلم عشق و آشتی» یادنامهی دکتر احمد بیانی منتشر شد کتاب “معلم عشق و آشتی” در مورد زندگی و آثار و اندیشههای دکتر احمد بیانی منتشر شد. این کتاب ۳۷مین جلد از سری کتابهای “ائلیمیزین ….” میباشد که در ۱۲۰ صفحه توسط محمدرضا باغبان کریمیتهیه و تدوین شده و به مبلغ ۷۰۰۰تومان توسط انتشارات نیکان کتاب زنگان به چاپ ...Read More »
کریم مشروطهچی(سؤنمز) شعریمیزین ذیروهسینده / محمدرضا باغبان کریمی
کریم مشروطهچی(سؤنمز) شعریمیزین ذیروهسینده محمدرضا باغبان کریمی یاشاییشی کریم مشروطهچی (سؤنمز) تخلصی ایله بوگونکو آذربایجان شعرینین ذیروهسینده دایانان مؤحتشم شاعیرلریمیزین بیریسیدیر کی ۱۳۰۷ینجی ایلده تبریزده آنادان اولوب، زمانهمیزین ائنیش- یوققوشلو آخیمینی دالدا قویوب، توفانلاری باشدان کئچیریبدیر. شاه رژیمینین استبدادیندان قاچا بیلمهییب. دوستاقلارا، سورگونلره ده معروض قالیبدیر. آنجاق بیر آن دا سوسماییب، خالقیمیز اوغروندا دایانمادان چالیشیبدیر. کریم مشروطهچی ابتدائی تحصیلینی تبریزده ...Read More »
زنگانین قوجامان شاعری عباس بابایی / م. کریمی
زنگانین قوجامان شاعری عباس بابایی م. کریمی عباس بابایی زنگانین دهیرلی و گؤرکملی شاعریدیر. او ۱۳۲۳جو ایلده زنگاندا دونیایا گلمیش؛ بیرینجی شعرینین امضاسی آلتیندا ۱۳۴۴جی ایل گؤزه چارپیر. اونون فارسجا شعرلری تهراندا یاییلان درگیلرده – او جملهدن فردوسی، روشنفکر، چاپار، صدا و… دا چاپ اولور. ۱۳۵۰جی ایلده ایکی مین جیلدده “چراغ و چاه” آدیندا بیر شعر مجموعهسی چاپ اولور. ...Read More »
دده قورقود دونیاسی؛ آذربایجان ایدهآللار دونیاسی(۱) / محمدرضا باغبان کریمی
دده قورقود دونیاسی؛ آذربایجان ایدهآللار دونیاسی(۱) محمدرضا باغبان کریمی کیتاب دده قورقود، تورک دونیاسینین باتی بؤلومونده ان تانینمیش و دهیرلی اثردیر کی بشریت دونیاسینا باغیشلانمیش و بوتون یئر کورهسینده یاشایان اینسانلار اوچون ایدهآللار دونیاسینی تصویره چکمیش و یاشاییشین دهیرلی بوجاقلارینی آیدینجاسینا بللندیرمیشدیر. کیتاب دده قورقودون یازیلیش دورانی اسلام ظهورونون ایلک یوز ایللرینه باغلانیر؛ آنجاق اوندان چوخ اؤنجهلر یارانمیش اولدوغو دا ...Read More »
“کسمه یولدور بو شهر” / محمدرضا باغبان کریمی
“کسمه یولدور بو شهر” محمدرضا باغبان کریمی الیمیزده اولان “کسمه یولدور بو شهر” آدلی شعر دفترینی علی کریمینین یازدیغی اثری اینجهلهمک ایستردیم. سئویندیریجی حالدیر کی اؤلکهمیزده تورک دیلی هله رسمیت تاپمامیشسا دا، تورکجه یازیلان کیتابلارین سایی گونو – گوندن آرتیر؛ اؤزهللیکله گنج شاعیرلر اؤز قلملرینی آنا دیللرینده سیناییرلار. گاهدان بو چالیشمالار ایچهریسیندن ائله دهیرلی اثرلر چیخیر و ائله هنگامهلر یارانیر کی ...Read More »


text:
روسییا مدافعه ناظیرلیینه عایید تو-۱۵۴ طییارهسی رادارلاردان ایتیب.
آخار.آذ خبر وئریر کی، طییارهده ۷۰-ا یاخین آدام اولوب.
قئید ائدیلیر کی، طییاره روسییانین سوچی شهریندن سورییایا سفر ائدیردی.
روسییا مدافعه ناظیرلیینه مخصوص تو-۱۵۴ طییارهسی قارا دنیزده دوشوب.
آخار . آذ خبر وئریر کی، قارا دنیزده ساحلدن ۶ کیلومئترلیک مسافهده «تو-۱۵۴» طییارهسینین تکر حیسهسی و یاغ لکهلری تاپیلیب.
طییارهدهکی ژورنالیستلرین روسییانین بیرینجی کانالینین و «زوئزدا» تئلئکانالینین امکداشلاری اولدوقلاری بیلدیریلیر.
روسییا ایستینتاق کومیتهسی باش وئرمیش طییاره قزاسی ایله باغلی جینایت ایشی آچیب.


text:
اویان نیوز:
یازار: آغالار قوت
کؤچورن: وحید نریمان
۱- عوثمانلیجانین آنجاق ۲۰-۲۵ %-ی تورکجهایدی. بو، ۱۰ کلمهلیک بیر جوملهده اَن چوخو ۲ کلمهنین تورک دیلینده اولماسی دئمکدیر. بو دا ایندیکی، عربجه-فارسجا سؤزلره بولاشمیش دا اولسا، آذربایجانجا بیر جوملهنین او واختکی عوثمانلیجا بیر جوملهدن داها تورکجه اولدوغونو بیلدیریر.
عوثمانلیجانی عربجه و فارسجانین منگهنهسیندن قورتاریب، تورکجهلشدیرمک، دیلی سادهلشدیرمک اوچون مصطفی کمال پاشا (آتاتورک) اؤلومودن ۶ ایل قاباق، ۱۹۳۲-جی ایلده دیل اینقیلابینا باشلاییر. بو، آرتیق الیفبا یوخ، دیل اینقیلابیایدی، اون مینلرله سؤزو دییشدیرمک پروقرامی. سون ایللرده بیر سیرا بوشبئیین آذربایجانلی پوبلیسیست، ژورنالیست و مؤلفلرین، دانیشاندا آغیزلارینا، یازاندا بارماقلارینا تپیشدیردیکلری اؤنم، دوروم، اؤزل، گئنل، ایلگینج، دوغال، توپلوم کیمی سؤزلر، ایناندیقلارینین عکسینه، هئچ ده آنادولو خالقینین یاراتدیغی، اصل، خالص، دوغما تورکجه سؤزلر اولماییب، مصطفی کمال پاشا-نین فرمانییلا یارادیلمیش تورک دیل ایدارهسینین «دیلباز» مأمورلاری طرفیندن بیر نئچه ایل عرضینده، تلهم-تلسیک، تورک دیلینین کؤکلریندن و باشقا قوللاریندان قوپاریلمیش، اَن اساسی دا یانلیش دوزلدیلمیش کلمهلردیرلر.
مصطفی کمال پاشا دیل اینقیلابینین رهبرلییینی، او دؤورون یئگانه تحصیللی دیلچیسی، ائرمنی اصیللی آگوپ مارتایان’ا تاپشیریر. تورک خالقی بیر ائرمنینین باشچیلیغی آلتیندا آپاریلان دیل اینقیلابینی ائله بری باشدان رد ائتمهسین دئیه، م.کمال پاشا اونون «مارتایان» فامیلییاسینی «دیلآچار» فامیلییاسی ایله اوز ائدیر. دیلآچارا چئوریلمیش مارتایاندا پاشا-یا بورجلو قالمیر، بؤیوک میللت مجلیسینده اونا «آتاتورک» تیتول-آدینین وئریلمهسینی تکلیف ائدیر. تکلیف قبول ائدیلیر، بئلهجه، مصطفی کمال پاشا دا آتاتورک آدینی آلیر.
۲- دانیشدیغیمیز دیل –تورک دیلی– شرقی آوروپادان تا چینهدک چوخ بؤیوک بیر اراضییه یاییلمیش اولوب، ۳۰۰-۳۵۰ میلیونلوق بیر خالقین دیلیدیر. دانیشانلارینین سایینا گؤره دونیانین ۵-جی، یا ۶-جی دیلدیر (عربلرله یاریشیریق). یاشی بیر نئچه مین ایلدیر. سون ایللرده قایا اوستو دامغالارین (پئتروقلیفلرین) دئشیفره ائدیلمسیله بیرلیکده، تورک دیلینین یاشایان اَن اسکی (قدیم) دیل اولماسی غرب عئلمی دایرهلرینده تصدیق ائدیلمک اوزرهدیر. تورک دیلینده سسلرین دوزولوشوندک، هر شئی دقیقدیر، قایدالیدیر. بو دیلین فعل و ایسیم کؤکلری، بو کؤکلرین معنالاری، هانسی سونلوقلارین (شکیلچیلرین) اولماسی و بو سونلوقلارین معنالاری، سایلاری (گ. جلاوسون تورک دیللری و دیالئکتلری اوچون خاراکتئریک ۱۸۳ سونلوق گؤسترمیشدیر)، بیر سونلوغون ایسیم کؤکونهمی، یوخسا فعل کؤکونهمی یاپیشاجاغی، بئله بیر بیرلشمهدن هانسی تیپ معنالارین اورتایا چیخاجاغی و ب. بللیدیر، دقیقدیر، دییشمزدیر.
بیز آذربایجانلیلارین دانیشدیغی دیلین ایسه –غرب تورکجهسینین شرق قولو و یاخود اورتا قولو– قیپجاقجا ایله اوغوزجانین قاریشماسیندان یارانمیش بیر قول اولوب، رسمی اولاراق اَن آزی ۸۰۰ ایل یاشی وار. آنجاق باشقا حسابلامالارا گؤره (مثلاً، آکادئمیک ا. دمیرچیزاده-نین اساسلاندیریلمیش حسابلاماسینا گؤره) آذربایجان دیلینین یاشی مین ایلدن ده چوخدور. یئری گلمیشکن دئییم، تورک دیللری و دیالئکتلری ایچینده آذربایجانجانین آیریجا چکیسی واردیر، دیلیمیز ایندی عربجه-فارسجا سؤزلرله نه قدر موردارلانسا دا، تورک دیللری فیلولوگییاسیندا اؤز پوتئنسیالینا و توتومونا گؤره ساییلیب-سئچیلن دیللردن بیری، بلکه ده بیرینجیسیدیر. آذربایجان دیلی سومئرجهدن، آلتای هونلارینین دیلیندن، دیوانی لوغاتی-تورک، قوتاد قوبیلیک، آلتین یاریق کیمی اَسکی تورکجهنین یازیلی آبدهلرینین دیلیندن و س. داها چوخ سؤزو اؤزونده ساخلاماقلا، اَن آزیندان تورکییهده دانیشیلان و «تورکجه» آدینی داشییان دیلدن داها گوجلو، داها یادداشلی، تاریخین درینلیکلرینه قاپیلاری و باغلاری داها چوخ اولان بیر دیلدیر. بو فاکتی دیلچیلر یاخشی بیلیر.
اوغوزجانین اوستونلویونو داشییان آذربایجان دیلی حاضیردا بیزدن باشقا، آنادولونون شرقینده، کرکوک داخیل اولماق شرطیله عیراقین قوزئیینده، گونئی آذربایجان آدی وئردییمیز –ایرانین قوزئی- غربینده ده باشا دوشولور، دانیشیلیر. گؤروندویو کیمی، تاریخی فیزیکی اراضیلریمیزی ایتیرسک ده، دیلیمیزین اراضیسی بؤیوک اولاراق قالیر.
۳- آتاتورک’ون دیل اینقیلابی فرمانی عوثمانلیجانی تورک دیللری عاییلهسینه قوووشدورماق مقصدی داشیسا دا، چوخ حئییف، عکسینه اولموش، باشدا دیلآچار اولماقلا، دیل اینقیلابینین مأمورلاری، تورک دیلینین باشقا قول و دیالئکتلریندن هئچ بیر سؤز آلمادیقلاری اوچون، اؤزلریندن یئنی سونلوقلار اویدوردوقلاری اوچون، سونلوقلاری ایسیم کؤکو-فعل کؤکو فرقی قویمادان کؤکلره «نئجهگلدی» بیرلشدیریب قوراما سؤزلر دوزلتدیکلری اوچون، اَسکی تورک یازیلی آبیدهلریندهکی سؤزلری اونلارین معناسینی دوزگون باشا دوشمهدن دیریلتدیکلری اوچون، یئنی سؤزلری تورک دیلینین عومومی قایدالارینی پوزاراق یاراتدیقلاری اوچون، آیری-آیری عئلم ساحهلرینه و فلسفی دوشونمهیه عایید یانلیش تئرمینلر قوراشدیردیقلاری اوچون و باشقا سببلردن، سوندا، اَسکی تورکجه یازیلی آبیدهلردهکی کلیمه فوندوندان و تورک دیل عاییلهسینین باشقا دیالئکتلریندن قوپوق، یاپما، کؤکسوز، یانلیش بیر دیل اورتایا چیخمیشدیر. بونا گؤره ده من بو یئنی دیلی «تورکجه» آدییلا یوخ، «تورکییهجه» آدییلا چاغیرماغا مجبورام.
آذربایجانلیلار تورکییهجه دوروم-موروم، اؤنم-مؤنهم دئمکله، ۳۰۰ میلیونلوق تورک دیلی عاییلهسینه، تورک دیلینین کئچمیشینه قوووشماق ندیر، تام عکسینه، بو عاییلهدن ده، تاریخی کؤکلردن ده اوزاق دوشموش اولورلار.
۴- تورک دیل اینقیلابی مأمورلارینین (اونلارا دیلچی دئمهیه دیلیم گلمیر) دیلین باشینا نه اویون آچدیقلارینی گؤسترمک اوچون، گلین، بیر سیرا میثاللارا باخاق.
عربجه «مجبوریت» سؤزونو تورکجهلشدیرمک اوچون، «سپین»، «گلین» کیمی سؤزلردن تانیدیغیمیز، فعل کؤکونه بیرلشیب ایسیم یارادان، دؤرد فونئتیک واریانتلی -ین سونلوغونو، فارسجانین (؟) «زور» سؤزونه بیرلشدیریب، اونون آردیندان دا -لو سونلوغونو آرتیریب، «زورونلو» کیمی قولیابانییا بنزر بیر سؤز دوزلدیبلر. دئدییم کیمی، «زورونلو» فارسجا بیر کؤکدن و تورکجه بیر سونلوقدان دوزلدیلمیش تورکییهجه بیر سؤزدور. زوروندا اولماق دا بئلهدیر.
اسکی تورکجهنین «اؤن» ایسیم کؤکونه، «بایراقدار»، «جاهاندار» کیمی سؤزلردن یاخشی تانیدیغیمیز فارسجانین «-دار» سؤزونو (توتان دئمکدیر) آرتیریب، «اؤندر» سؤزونو یارادیبلار. آذربایجاندا ایسه چوخلاری ائله بیلیر «اؤندر» خالص تورکجه بیر سؤزدور، حالبوکی، «اؤندر» ده تورکجه یوخ، تورکییهجهدیر.
عربجه «دونیا» سؤزوندن یاخا قورتارماق ایسترکَن، بیلمهدن و سونرا دا بیلمدیکلرینی بویونلارینا آلماق ایستهمهدن، تورکجه اولمایان، ایران منشألی بیر دیلین –سوغدجانین آجون (آچین، آژون) سؤزونو گؤتورموشلر. بو حاقدا گ. جلاوسون دا یازمیشدیر.
«ناسیل» سؤزو اؤزوموزون «نه» ایسیم کؤکوموزله، عربجهنین «آسیل» (اصیل) سؤزونون بیرلشمهسیندن یارانیب، یاریم تورکجه-یاریم عربجه سؤزدور. کؤکو گئدیب سومئرجهیه چاتان «نئجه» سؤزونو دئمهییب، عوثمانلیجا «ناسیل» دئمکله بیز تورک’لشمیریک، عکسینه، اؤزگهلشیریک. تورکجه دانیشان بیزیک، تورکییهلیلر یوخ.
تورکییهلی دیل مأمورلاری باشقا دیللردن حاضیر سؤزلر آلماقلارینا، یا دا آشاغیدا اوخویاجاغینیز کیمی، صرف فونئتیک بنزرلییه گؤره یئنی سؤزلر دوزلتمکلرینه باخمایاراق، احتیاجلاری اولا-اولا آذربایجان دیلیندن بیرجه سؤز ده آلماییبلار، بیرجه سؤز ده!
گلین، بیر-ایکی میثالا باخاق: «سویودوجو» سؤزوموزو بیهنمهییب، «بوز دولابی» سؤزونو یارادیبلار؛ «آسیلی» سؤزوموزو بیهنمهییب، «باغیملی» سؤزونو یارادیبلار؛ «آچار» سؤزوموزو گؤتورمهییب، فارسین «آناحتار» سؤزونو گؤتوروبلر؛ «هووور» سؤزوموزو، «سورک» سؤزوموزو ایستهمهییب، «سوره» سؤزونو یارادیبلار؛ «باشلیجا» سؤزوموزدن خوشلاری گلمهییب، «اؤنملی» سؤزونو یارادیبلار؛ «سئچکی» سؤزوموزو بیهنمهییب، «سئچیم» سؤزونو یارادیبلار؛ «آیریجا» سؤزوموزو ایستهمهییب، «اؤزل» سؤزونو یارادیبلار؛ «اؤدک» سؤزوموزه آغیز بوزوب، «اؤدونج» سؤزونو تاپیبلار؛ «گوندهلیک» سؤزوموزو بیهنمهییب، «گوندهم» سؤزو یارادیبلار (حالبوکی، تورک دیلینده -دم سونلوغو یوخدور!)؛ «دایاق»، «دایاق دورماق»، «دایاق وئرمک» کیمی سؤزلریمیزی آلماییب، فارسجانین «دستک»، «دستکلهمک» سؤزلرینی رسمیلشدیریبلر؛ «بیردن»، «لاپدان» سؤزلریمیزی ایستهمهییب، «آنسیزین» سؤزونو یومورتلاییبلار؛ ایسمین «ییهلیک»، «یؤنلوک» کیمی حال آدلارینی گؤتورمهییب، ایسمین «-ین حالی» (آککوزاتیو)، «-آ حالی» (داتیو) کیمی عجایب تئرمینلر دوزلدیبلر. چوخدور بئله میثاللار.
آخی، نئجه اولا بیلیر کی، بیزیم سؤزلریمیز داها طبیعی، داها تورکجه، داها قدیم اولا-اولا؛ اونلار بیزدن بیرجه سؤز ده گؤتورمهیه-گؤتورمهیه؛ یاراتدیقلاری صونعی، کؤکسوز و یانلیش سؤزلر بیزیم طبیعی سؤزلریمیزدن کئیفیتجه گئری قالا-قالا، بیز اؤز سؤزلریمیزه آرخا چئویریب، اونلارین سؤزلریله دانیشماغا جان آتیریق؟ بو، نه اوچون بئله اولور؟!
دئیهجکسینیز کی، بلکه آذربایجان دیلینی بیلمهییبلر. یوخاریدا آدینی چکدییم آ. دیلآچار (مارتایان) ۱۹۵۰-جی ایلده «آذری تورکجهسی» دئیه بیر کیتاب یازمیشدیر. دئمهلی، او، آذربایجان دیلینی بو حاقدا کیتاب یازاجاق درجهده یاخشی بیلیردی. آنجاق دیل اینقیلابیندا اون مینلرله عوثمانلیجا سؤزو دییشدیررکن، آذربایجان دیلیندن بیرجه سؤز ده آلماق ایستمهمیشدیر.
همین بو دیلآچار بیر مقالهسینده (باتی تورکجهسی، ۱۹۵۳) تورکلرین (بیزی دئییر) قافقازا گلمه خالق اولدوغونو آچیق-آیدین یازمیشدیر. منده یارانان تصووور بودور: دیلآچار آتاتورک’ون ساواشدان سونراکی یورغونلوغوندان، واختسیزلیغیندان و دیل بیلیینین آزلیغیندان سوء-ایستیفاده ائدرک، دیل اینقیلابینی تورکییهنی باشقا تورک دیللیلردن آییرما پروقرامی اوزره آپارمیشدیر.
آنجاق هر شئیی دیلآچارین بوینونا ییخا بیلمهریک. مسئله بوراسیندادیر کی، دیلآچاردان سونرا دا تا بو گونهجَن تورکییه دیل ایدارهسی آذربایجان دیلیندن بیرجه سؤز ده گؤتورمهیی اؤزونه سیغیشدیرمامیشدیر!
تکجه بیزدن دئییل، تورک دیللری عاییلهسینین باشقا دیالئکتلریندن ده (خاکاسجا، قازاخجا، قیرغیزجا و س.) دئمک اولار، هئچ بیر حاضیر سؤز آلماییبلار. آنجاق ایندی، یاراتدیقلاری یاپما، کؤکسوز و یانلیش دیللرینی «اورتاق تورکجه» آدی آلتیندا باشقالارینا سیریییرلار.
دیلین قایدا-قانونلارینا و طلبلرینه ایسپونتان عمل ائدیلرک، طبیعی یوللا یارانمیش، یوز ایللرله ایشلهنیلرک جیلالانمیش، اَلَنمیش، تاریخی اَدبی متنلرده تئز-تئز قارشیمیزا چیخان آذربایجانجا سؤزلردن بیرینی ده بیهنمهییبلر، ائله ایندی ده بیهنمیر و گؤتورمورلر. آنجاق بونا باخمایاراق، بیزیم نؤکر روحلو، بیلیکسیز، دوشونجهسیز کاغیذا قلم سورتنلریمیز، کلاویاتورا دویمجیکلری دؤیجلینلریمیز اونلارین یاپما، کؤکسوز، یانلیش سؤزلرینی ایشلتمکدن ذؤوق آلیرلار. اؤزو ده بونو اؤز سؤزلریمیزی اونوتدورماق باهاسینا ائدیرلر. چؤرهیی کاغیذا قلم سورتوشدورمکدن و کلاویاتورا دؤیجلهمکدن، بیر سؤزله، دیلدن چیخان بو اینسانلارین دیله بونجان دَیرسیز گؤزله باخماقلاری آدامی یاندیریر.
۵- ایندی ده، گلین، فونئتیک بنزرلییه سؤیکهنرک یارادیلان تورکییهجه سؤزلردن ده بیر نئچهسینی تانییاق.
عربجهنین «شرف» سؤزونو تورکجهلشدیرمک اوچون فرانسیزجانین عئینی معنالی «honneur» (اوخونوشو: اونووغ) سؤزونه اوخشادیب، اونور سؤزونو اویدوروبلار.
عربجه «مکتب» سؤزو قارشیلیغیندا یئنه فرانسیزجانین عئینی معنالی «ecole» (اوخونوشو: ایکول) سؤزونه اوخشاداراق، اوکول (اوخول) سؤزونو دوزلدیبلر.
عربجه «عومومی» سؤزونو لاتینجانین عئینی معنالی «generalis» سؤزونه بنزهدهرک، «گئنَل» سؤزونو دوزلدیبلر. من اولماییم، سیز اولون، «گئن اَل» سؤز بیرلشمهسیندن سیز نه باشا دوشورسونوز؟ قیساجا دئییم، «گئن اَل» فلسفهنین اَن چتین آنلاییشلاریندان بیری اولان «عومومی» آنلاییشینین تئرمینی اولا بیلمز. بو، یانلیش تئرمیندیر.
عربجه «خیال» سؤزو اوزینده دوزلتدیکلری ایمگه سؤزو اینگیلیس دیلینین «image» سؤزونه اوخشادیلاراق یارادیلمیشدیر.
عربجهنین «حدود، سرحد» سؤزلری عوضینه یونان دیلیندن σύvopa (اوخونوشو: سونورا) سؤزونه اوخشاداراق، سینیر سؤزو دوزلدیبلر.
قوت سؤزونون معناسینی ده قطعی اولاراق قانماییبلار. قوت نه مقدس، قودسی دئمکدیر، نه ده خوشبختلیک. بو حاقدا J.P.Roux دا یازیب. تقدیس ائتمک اوزینه کوتساماک سؤزو ده بوتونلوکله یانلیشدیر. «قودسی» («قودس»دن) سؤزونه فونئتیک اوخشارلیق اولسون دئیه، دوزلتدیکلری «کوتسال» سؤزو ده هم سئمانتیک، هم مورفولوژی باخیمدان تیپیک تورکییهجه بیر سؤزدور.
دونیانین هانسی دیلینده فونئتیک بنزرلییه گؤره یئنی تئرمین یارادیلمیشدیر؟ دونیانین هانسی دیلینده پوریزم (دیلده آریندیرما آپارماق) بو مئتودلارلا آپاریلمیشدیر؟ اوندا گلین بیز ده، مثلاً، «کورروپسییا» تئرمینینی «قارقارا» سؤزویله عوضلیک، آخی بنزییرلر. بو قدر «گئریذکالی» اولماق اولار؟!
(آردی وار)
یازیداکی فیکیرلر مؤلفه مخصوصدور.
قایناق : مئیدان تی وی


text:
+0 به یه ن
یام نیوز:
بیرلشمیش میلتلر تشکیلاتینین چاتیسی آلتینداکی بیر قورولوش طرفیندن
حاضرلانان و 158 اؤلکهنی اینجهلهین 'موتلولوق سیرالاماسی'
لیستهسینده، تورکیه 78.جی سیرادا یئر آلدی.
اینسانلارین ان موتلو
اولدوغو اؤلکه ایسه سوئیس اولدو. لیستهده، سوئیسدن سونرا اینسانلارین ان
موتلو اولدوغو اؤلکهلر سیراسییلا ایسلند، دانمارک، نوروژ و کانادا.
ایلک
اونا باخیلدیغیندا، کیچیک یا دا اورتا بؤیوکلوکدکی باتی آوروپا
اؤلکهلرینده یاشایان اینسانلار، موتلولوق سیرالاماسیندا باشی چئکیر.
لیستهده ایلک 10دا یئر آلان اؤلکهلرین یئددیسی باتی آوروپادا.
افغانیستان، سوریه و آفریقادان 8 اؤلکه ایسه لیستهده سون 10دا.
دونیانین ان بؤیوک اقتصادی آمریکا دا لیستهده 15.جی سیرادا.
اوزمانلار،
حیات کیفیتیندن سؤز ائدرکن پولون تک باشینا تعیین ائدیجی اولمادیغینا،
ساغلیغین و عدالتلی و گوونلی بیر اورتامدا یاشاماغین دا اؤنمینه دقت


text:
اربعین حسینی (من کلام : دلریش)
ای پادشاه انس و جان، قارداش حسین گلدیم اویان
هجرونده گوگلوم اولدی قان، قارداش حسین گلدیم اویان
شامه گئدنده جسمیوی، عریان قویوب گئتدیم حسین
گونلر اونونده قانووا، غلطان قویوب گئتدیم حسین
قویمادیلار دفن ائیلییم، عدوان قویوب گئتدیم حسین
شمرین جفاسیندن امان، قارداش حسین گلدیم اویان
شام غریبان دوتماغا، قویمادی قارداش اهل کین
شامه کیمین قان آغلادیم، بو نسگیله ای شاه دین
هانسی مصیبتدن سنه، تقریر ائدیم دوتماز دیلیم
بوندان شیایت ائتمرم، ویرانه اولدی منزیلیم
چیخماز یادیمدان بو جفا، هرچند چوخدور نسگیلیم
گوردوم لبونده خیزران، قارداش حسین گلدیم اویان
آلسان خبر گئتدیم نئجه، شامه برادر حالی سن
ائتدیله نه جور و جفا، بوندان سراسر حالی سن
منزل به منزل نئیلدی، اطفاله لشگر حالی سن
ویردیلا قمچی هر زمان، قارداش حسین گلدیم اویان
هر رهگذرده شامیان، جوخه به جوخه دوردولار
سنگ شماتتله گویول ، آیینهسین سیندیردیلار
بعضی دئدیلر خارجی، بعضیسی طعنه ویردیلار
گه کف زنان، گه دف زنان، قارداش حسین گلدیم اویان
سندهن سورا چوخ یانمیشام، پروانه وار اودلاره من
گه کوفه ده گه شامیده، گزدیم حسین آواره من
گه بزم عامه گئتمیشم، گه کوچه و بازاره من
اولدوم عجب بیخانمان، قارداش حسین گلدیم اویان
اهل حرم یکسر گلیب، ماه مدینه گلمئیب
راحت ائدیب غمدن اوزین، اول بیقرینه گلمئیب
غربت مزار، اولدی قیزون ، نازلی رقیه گلمئیب
وئردی قوری یئرلرده جان، قارداش حسین گلدیم اویان


text:
نانو روباتلارلا سرطان معالجهسی
"بو تکنولوژینین حیاتا گئچیریلمهسینه چوخ داها یاخینیق"
بیلیم اینسانلاری، دیانایدن یاپدیقلاری نانو روباتلارلا سرطان حجرهلرینه گئدن اکسیژن و انرژینی کسمهنین یولونو کشف ائتدی.
اینگیلترهده یاییملانان ده تایمز قزئتینین بیلیم موخبیری اولیور موودینین خبرینه گؤره، بالاجا دونوزلار اوزرینده آپاریلان سیناقلاردا بو یؤنتمین هئچ بیر ضررلی یان تأثیری ده گؤرولمهدی.
نیچیر بیوتکنولوژی درگیسینده یاییملانان آراشدیرمایا گؤره، میکروسکوییک دیانای روباتلاری سیچانلار اوزریندهکی تستلرده ده تومورلاری کیچیلتدی.
آراشدیرمانی آپاران آریزونا دؤولت اونیورسیتهسینین بیوشیمی پروفسورو هائو یان،
"بو تکنولوژینین حیاتا گئچیریلمهسینه چوخ داها یاخینیق" دئدی.
بو نانو روباتلار، کیچیک اؤلچولری سایهسینده دامارلاردا آسانلیقلا گزیر و ساغلام حجرهلرده نادیر حاللاردا راستلانیب سرطانلی حجرهلری بسلهین دامارلاردا چوخ راستلانان نوکلئولین آدلی کیمیاساللا قارشیلاشدیغی آندا او دامارلاری تخایاراق تومورا قان آخیمینی دوردورور. ائدیردی.


text:
مهندس ایرج شهین باهرین یاییدیغی باش ساغلیغی مکتوبوندا بئله گلیب دیر: اودلا سو آراسیندا قالیب، آرام اوقیانوسوندا و «سانچی» گمی حادثه سینده 32 وطنداشیمیزین ایتگین دوشوب جان وئرمه سی چوخ درین حزن و آجی گونلر یاراتدی.
او اؤز مکتوبوندا «بهرام اتحاد» آدلی تبریزلی گمیچی نین ده جان وئرمه سینی خاطیرلاداراق اونون خاطره سینی عزیز ساییب یازدی: آذربایجان و تبریز سانچی گمی سینین مصیبتلی حادثه سینده شریک اولاراق بو غیرتلی تبریزلی گمیچی نین آدی و یادی نی ابدیته قدر یاددان چیخارتمایاجاق.
تبریز بلدیه رئیسی اوز مکتوبونون سونوندا بئله یازیب: من تبریز شهرینین خادمی اولاراق بوتون همشهری لرین وریندن اوز تاسفومو و اوره ک بیرلیگیمی بیلدیره رک، بؤیوک الله درگاهیندان بو حادثه ده جان لارین الدن وئرنلره الهی غفران و اونلارین یاخینلارینا دا صبر آرزو ائدیرم.


text:
«آذربایجان دمیر یوللاری» قاپالی سهمدار جمعیتینه (قسج) مخصوص اولان واگونلاردان عبارت ایلک یوک قاطاری دئکابرین ۵-ده باکی-تبیلیسی-قارس دمیر یولو ایله یولا سالینیب.
بو بارهده آخار. آذ-آ قسج-نین ایجتیماعیتله علاقهلر شعبهسیندن معلومات وئریلیب.
«آذربایجان دمیر یوللاری» قسج-نین حرکتین تهلوکهسیزلیگی اوزره موفتتیشلیک آپاراتینین رئیسی کاظیم شریفوو بیلدیریب کی، آخالکالاکی ایستانسییاسیندا واگونلارین تکر آراباجیقلارینین دییشدیریلمهسی - ۱۵۲۰ مم ایستاندارتلی ایزدهن ۱۴۳۵ مم ایستاندارتلی ایزه کئچیریلمهسی پروسسی باشا چاتاندان سونرا قاطار قارسا یولا سالینیب. آرتیق آذربایجان بایراقلی ایلک قاطار تورکییه اراضیسیندهدیر.
قئید ائدک کی، باکی-تبیلیسی-قارس دمیر یولونون آچیلیشی بو ایل اوکتیابرین ۳۰-دا کئچیریلیب. آرتیق بو مارشروتلا قازاخیستاندان تورکییهنین مئرسین شهرینه ایکی قاطار یولا سالینیب. اوتوز کونتینردن عبارت بیرینجی قاطار نویابرین ۴-ده مئرسینه چاتیب. همین قاطارلا ۶۰۰ تون بوغدا داشینیب. ایکینجی یوک قاطاری نویابرین ۲۷-ده قازاخیستاندان یولا دوشوب. قاطار آرتیق گورجوستانا چاتیب.


text:
جیمز وایت (یازیچی)
جیمز وایت (یازیچی) (اینگیلیسجه: James White (author)) بریتانیالی یازیچی - .۷ آوریل ۱۹۲۸ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. ۷۱ ایل عومر ائلهییب و ۲۳ اوت ۱۹۹۹ میلادی تاریخیندا وفات ائدیب. اوْ، اثرلرینی اینگیلیس دیلینده یازیب.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«James White (author)»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده جیمز وایت (یازیچی) گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
کرکوک و دوهوکون قطعی اولمایان سئچیم نتیجهلری آچیقلاندی
کرکوکدهکی تورکمن و عربلر سئچیملره حیله قاریشدیغینی ادعا ائدیر
عراق مستقیل یوکسک سئچیم کمیسرلیغی، کرکوک و دوهوکدا قطعی اولمایان سئچیم نتیجهلرینی آچیقلادی.
کمیسرلیک باشقانی، دوزنلهدیگی مطبوعات کنفرانسیندا، دقیق اولمایان نتیجهلره گؤره، کرکوکده، طالبانی لرین پارتیسی (ک.ی.ب) بیرینجی، عرب اتفاقینین ایکینجی، کرکوک تورکمن جبههسی لیستهسینین ایسه اوچونجو یئری الده ائتدیگینی بیلدیردی.
دوهوکدا ایسه بارزانیلرین پارتیسی (ک.د.پ) بیرینجیلیگی، یکگیرتو اسلامی بیرلیک پارتیسی ده ایکینجیلیگی قازاندی.
کرکوکدهکی تورکمن و عربلر ایسه سئچیملره حیله قاریشدیغینی ادعا ائدیر.


text:
میر مهدی اعتیمادین حیات و یارادیجیلیغینا بیر باخیش
میر مهدی اعتیمادین حیات و یارادیجیلیغینا بیر باخیش
ائسمیرا فواد شوکورووا
کؤچورن: عباس ائلچین
حیاتی:
میر مهدی اعتیماد 1900-جو ایلده تبریزده سئیید محمد کیشینین عاییلهسینده دوغولموش، لاپ کیچیک یاشلاریندان دؤورون طلبلرینه اساسن کؤهنه اوصوللو مکتب موعلّیمی موللا یوسیفدن عرب دیلی درسی آلماغا باشلامیشدیر. عرب و فارس دیلینی اؤیرنن اعتیماد ایبتیدایی تحصیلینی میرزه عبدالقاسیم خانین "اوصول جدید" مکتبینده آلیر، داها سونرا "طالیبییّه مدرسهسینده صرف-نحو، فیقه، حیکمت عئلملرینی ده اؤیرهنیر و او، عالی مکتب سوییّهسینده تحصیل آلیر. لاکین ادبییّاتا بؤیوک ماراق و سئوگیسی اونو دایم موطالیعه ائتمهیه، موتمادی اولاراق بدیعی ادبییّات اوخویوب اؤیرنمهیه، بیلیک و معلوماتینی آرتیرماغا ایستیقامتلندیریر. میر مهدی اعتیماد تحصیلینی بیتیریب خالق معاریفی ساحهسینده فعالیته باشلاییر. اوخوماق هوسینده اولانلار اوچون تبریزده یئنی اوصوللو "اعتیماد مدرسهسی"نی آچماغا نایل اولور.
1920-جی ایللرده، اعتیمادین ادبی-بدیعی و پئداقوژی فعالییته باشلادیغی موهوم تاریخی مرحله ده یئنی میلّی اویانیشین، خییابانی حرکاتینین تاثیری گونئی آذربایجان مکانیندا گئنیش یاییلمیشدی. شئیخ محمد خییابانی ایسه بؤیوک عئلم، ادبییّات آدامی ایدی و بو دؤورده یارانان ادبییّاتی خوصوصی دیقتله ایزلهییردی. او دئییردی: "ایندی بیزه غم و کدر گتیرن ادبییّات لازیم دئییل. گنجلریمیز یئنی تحصیل دالینجا گئتمهلیدیر، بو ایشده ادبییّاتین رولو بؤیوکدور."[1]
میر مهدی اعتیماد دا آلوولو نیطقلریله میلیونلاری غفلتدن اویاتماغا قادیر اولان خییابانینین آرزو ائتدیگی یئنی، آزاد روحلو ادبییّاتین یارادیجیلاریندان بیری ایدی. لاکین مؤوجود رئژیم، ریضا شاه پهلوی حاکیمیتی اونا قارشی اولان آزاد، موباریز روحلو ادبییّاتین علئیهینه ایدی. بونا گؤره ده 1928-جی ایلده آذربایجان دیلینده اولان کیتاب و مطبوعات، حتّی بو دیلده اولان تئاترلاردا تاماشالارین گؤستریلمهسی، مکتبلرده و ایجتیماعی یئرلرده تورکجه دانیشماق بئله قاداغان اولوندو. لاکین بو معنوی و فیزیکی تضییقلره باخمایاراق دؤورون قاباقجیل یازیچی و شاعیرلری اؤز قلملرینی یئره قویمادیلار.
ادیب یاراتدیغی "اعتیماد مدرسهسی"نده اون بئش ایل یئنی نسلین تعلیم-تربییهسی ایشی ایله مشغول اولور، هم ده بدیعی یارادیجیلیغینی داوام ائتدیریر، ایجتیماعی-سیاسی مضمونلو شئعیرلر یازیر. مکتب حیاتی، پئداقوژی فعالیتی، شاگیردلرله یاخیندان تماسی میر مهدی اعتیمادی تربییهوی-دیداکتیک مؤوضودا اثرلر یازماغا ایستیقامتلندیریر.
1941-46جی ایللر ادیبین هم ایجتیماعی-سیاسی موباریز، هم ده ادبی-بدیعی یارادیجیلیق ساحهسینده یئنی مرحله آچیر. بئله کی، 1945-جی ایلین سئنتیابریندا س.ج.پیشهورینین باشچیلیغی ایله آذربایجان دئموکرات پارتییاسی یارانیر و چوخ کئچمدن او، بیر سیاسی لیدئر کیمی، بوتون حرکاتا، خالقا رهبرلیک ائتمک قودرتینده اولدوغونو ثوبوت ائدیر. گونئیده میلّی دئموکراتیک حؤکومت واخت ایتیرمهدن بیر سیرا دئموکراتیک ایصلاحاتلار حیاتا کئچیریلیر. ان اوّل آذربایجان تورکجهسی خالقین آزاد اونسییّت واسیطهسی و رسمی دؤولت دیلی اعلان ائدیلیر. تدریس موسیسهلرینده، مطبوعات، عئلمی و سییاسی ایدارهلرده ایشلرین بوتونلوکله آنا دیلینده آپاریلماسینا باشلانیر. بئلهلیکله ده، میلّی مدنییّتین، ادبییّاتین، پوئزییانین اینکیشافی، ترقّیسی اوچون الوئریشلی شرایط یارانیر.
1941-جی ایلده ایکینجی دونیا موحاریبه سینین سرحدلرینین گئنیشلنمهسی نتیجهسینده ایسه ایرانین و گونئی آذربایجانین حیاتیندا داها بؤیوک دییشیکلیکلر باش وئریر. رضا شاه اؤلکهدن قاچاراق خاریجی هاوادارلارینین قولتوغونا سیغینیر. اؤلکهده یارانان نیسبی آزادلیقدان ایستیفاده ائدن اعتیماد 1942-جی ایلده "شاعیرلر مجلیسی"نی یاراتماق ایدئیاسینی ایرهلی سورور. علی فیطرت، ابولقاسیم کامیل، محمد بیرییا و هیلال ناصیری بو ایشده اونا یاخیندان کؤمک ائدیرلر. بئلهلیکله، 1942-جی ایلده تبریزده فعالییّته باشلایان آذربایجان یازیچیلاری و هونرورلری جمییّتینه میر مهدی اعتیماد صدر سئچیلیر. اعتیمادین رهبرلیک ائتدیگی "شاعیرلر مجلیسی"نین اورمو، زنجان، اردبیل و آستارا شهرلرینده ده شؤعبهلری یارانیر. "مجلیسین آیلیق اورقانی اولان "شاعیرلر مجلیسی" ژورنالیندا (بو اورقان ژورنال فورماتیندا اولسا دا، ژورنال دئییل، آلماناخ آدلانیردی) تئزلیکله اؤلکهنین بوتون شهرلرینده یازیب-یارادان شاعیر و یازیچیلارین اثرلری چاپ اولونور.[2]
"شاعیرلر مجلیسی" گونئی آذربایجاندا ادبییّاتین مضمونجا زنگینلشمهسی و اوندا ایجتیماعی-سییاسی گئرچکلیگین آکتوال پروبلئملرینین عکس ائدیلمهسی ساحهسینده بؤیوک ایشلر گؤروردو. بو دؤورده م.نیکنام، بورچالو، ف.محزن، م.م.چاووشی، ی.شئیدا، نجاتی، ح.ساهیر، م.بیرییا، ع.فیطرت، م.دیرفشی، ج.کاشیف، ه.ناصیری، ب.آذروغلو، م.گولگون، ح.بوللوری، ع.توده، ه.ترلان، ساوالان، ع.باریز، قافلانتی و باشقالاری ایله برابر م.اعتیماد دا ظولمه و زوراکیلیغا، اسارت و سفالت، میلّی آیری-سئچکیلیگه قارشی کسکین مضمونلو اثرلر یاراتماقلا ادبی فیکرین تزهلنمهسینه تاثیر گؤستریر.
وطنین سماسیندا دوغموش آزادیق گونشینی، میلّی حؤکومتی اورکدن ترننوم ائدیر، سئوینج دویغولارینی پوئتیک میصراعلارا چئویریردی.ادبییّات، بدیعی سؤز صنعتی بؤیوک ووسعتله اینکیشاف ائدیر، گونئی آذربایجاندا ادبییّاتین، پوبلیسیستیکانین گوجلو تمثیلچیلری، یئنی یازارلار اوردوسو یارانیردی. قوزئی آذربایجاندان گونئیه ایجتیماعی-سیاسی-ادبی فعالیت اوچون گلمیش م.ایبراهیموو، ق.ایلکین، س.روستم، م.راحیم، ق.مممدلی و ب. کیمی یارادیجی ضیالیلارا قوشولان میر مهدی اعتیماد اؤز همکارلاری ایله بیر سیرادا آددیملاییر، دؤوری مطبوعاتدا – "وطن یولوندا"، «آذربایجان»، «سیتارهیی-آذربایجان»، «خاوری-نو»، «آزاد میلّت»، «اورمییه»، «جؤودت»، «فدایی»، «دئموکرات»، «آذربایجان اولدوزو» کیمی قزئت و ژورناللاردا شئعیر و مقالهلرله چیخیش ائدیردی. "میر مهدی اعتیماد دوغما خالقینین آزادلیق اوغروندا موباریزه آپاردیغی ایللرین، هم ده میلّی حؤکومت دؤورونون گؤرکملی شاعیری اولموشدور. ایستر اونون یازیب-یاراتدیغی ایللری، ایسترسه ده سونراکی جنوبی آذربایجان ادبییّاتینی اعتیمادسیز تصوّور ائتمک اولماز.[3]
قئید ائدک کی، 1946-جی ایلین 11 دئکابریندا گونئی آذربایجان میلّی حؤکومتی سوقوطا اوغرادیلدیقدان سونرا بیر چوخ آزادلیق موجاهیدلری، فداییلرله برابر "اعتیماد دا تبریزده حبس اولونموشدور. او، ایکی ایل حبسده قالمیش، سونرا عومومی عفو زامانی آزاد ائدیلسه ده، آذربایجاندان سورگون ائدیلمیش، تئهراندا یاشامالی اولموشدور.[4] شاعیر تئزلیکله تئهران ادبی موحیطینه ده داخیل اولموش و ایستر فارسدیللی، ایسترسه ده تورکدیللی ادبییّاتین ان اوزده اولان نومایندهلریندن بیرینه چئوریلمیشدیر. سهند، فرزانه و دیگر سیلاحداشلارینین تشکیل ائتدیکلری شئعیر مجلیسلرینده یاخیندان ایشتیراک ائتمیش، یئنی شئعیرلرینی اوخوموشدور.
عؤمرو بویو خالقینا ویجدانلا خیدمت ائدن، تورک بالالارینین معاریفلنمهسی یولوندا گئجه-گوندوز چالیشان وطنپرور شاعیر 1981-جی ایلده 81 یاشیندا تئهراندا وفات ائتمیشدیر.
یارادیجیلیغی:
ادیب اؤلکهنین، خالقینین گلهجگی اولان گنج نسلین دوزگون، صاف اخلاقلی، وطنپرور روحدا تربییه آلیب فورمالاشماسینی همیشه دوشونموش، بو مسله حیاتینین معناسینا چئویرمیشدیر. اونا گؤره ده اعتیمادین خوصوصوله اوشاق و گنجلر، ائلهجه ده بؤیوکلر اوچون یازدیغی اثرلرده اخلاقی-دیداکتیک مؤوقئع اؤزونو داها قاباریق گؤستریر. ادیب گنجلری گلهجگین گؤرن گؤزو، دوشونن بئینی سانیر، اونلارین وطنین صاباحی اوچون هرطرفلی شخصییت، بیر وطنداش کیمی یئتیشمهلرینده ادبییّاتین عوضسیز رول اوینادیغینی دوشونوردو. یاشادیغی عصرده باش وئرمیش موهوم تاریخی حادیثهلرین شاهیدی، بعضاً ایسه فعال ایشتیراکچیسی اولان اعتیماد شاهیدی اولدوغو اولایلاری، گؤروب-ائشیتدیکلرینی شاعیر تخییّولوندن کئچیرهرک میصراعلارا چئویریر، "مناظرهی ادبی-ادب قایدالاری" ،"بدرقه الصبیان-گنجلرین ضییالانماسی (معاریفلنمهسی، نورلانماسی)" ،"هدایت الکلام-کلاملارین گؤستردیگی یول" ،تخت الصبیان -جاوانلیق تاختی" ،"آینهی اخلاق-اخلاقین آیناسی" ،"گلینلر بزهگی" ،"گول قؤنچهسی" ،"چرشنبه بازاری" ،"برگ سبز-یاشیل یارپاق" ،"سماوریییه-موصاحیبهلر" ،"شانلی آذربایجان" کیمی داها چوخ نصیحتامیز روحلو، بیر-بیریندن ماراقلی اثرلرینی هم فارس، هم ده تورکجه قلمه آلیردی. دوشونجهلرینی رئال حیاتدا دا تطبیق ائتمک اوچون دؤورونون ضیالی اؤولادی بوتون قووّهسینی، اینتئللئکتینی سفربر ائدیر و "اعتیماد مدرسهسی"نی یاراتماغا نایل اولور.
اؤلکه مکتبلرینین بیرینجی صینیف شاگیردلرینین آنا دیلینده تحصیل آلماسی، میلّی روحدا بؤیومهسی اوچون "الیفبای جدید-یئنی الیفبا" درسلیگینی یازیب اورتایا قویور. شاعیرین اثرلری بؤیوک ماراقلا اوخونور و سئویلیردی. بو بؤیوک سئوگینین نتیجهسینده "مناظرهی ادبی-ادب قایدالاری" 8 دفعه،"بدرقه الصبیان-گنجلرین معاریفلنمهسی" 10 دفعه،"آینهی اخلاق-اخلاقین آیناسی "کیتابی ایسه 20 دفعه نشر اولونور.
او، خالقینا، وطنینه کؤنول وئریب اولفت باغلادیغی سؤز جبههسینده شاعیر کیمی، سییاست مئیدانیندا ایجتیماعی خادیم، معاریف ساحهسینده ایسه تجروبهلی پئداقوق کیمی لیاقتله خیدمت ائدیردی. بونا گؤره ده تربییوی-دیداکتیک مؤوضودا یازدیغی اثرلری، ایجتیماعی مضمونلو پوئما و شئعیرلری ایله، قئید ائتدیگیمیز کیمی، اعتیماد هله ساغلیغیندا ایکن خالق آراسیندا بؤیوک شؤهرت قازانمیشدی. "شاعیرین "دوغما آذربایجان" کیمی بیر سیرا شئعیرلرینه بستهلهنن ماهنیلار دیللرده دولاشماقدادیر."[5]
"آذربایجان تاریخینین قاسیرغالی و فلاکتلی گونلرینده چوخ واخت شاعیرلر قاباغا دوشموش، خالق کوتللرینی ظولمکار حاکیملر، یادائللی غارتچیلره قارشی عوصیانا سسلهمیشلر. شاعیر حاجی ریضا صراف دا مشروطه حرکاتینین هیجان طبیلینی چالماغی اؤز بوینونا گؤتورموشدو.[6] قئید ائدک کی، ریضا شاهین ایستیبداد رئژیمینین دئوریلدیگی تاریخی زاماندا ایسه بو میسسییانی میر مهدی اعتیماد و سیلاحداشلاری حیاتا کئچیریردیلر. میلّی حؤکومت زامانی یازدیغی اثرلرینده، ائلهجه ده "یئنی حیاتیمیز" ،"وورون قدملریزی تیترهسین بوتون تئهران" ،"آزادلیق باهاری" شئعیرلرینده وطنه آرتیق یئنی حیاتین قدم قویدوغونو خبر وئریر، دویدوغو حدسیز سئوینج حیسّلرینی ایفاده ائدیر، شئعیرده سسلندیردیگی سواللارین سون بئیتده ایناملا جاوابینی وئریردی:
بیر گونشین جامالینی خالقیمیز آختاریر گؤره،
سؤیله گؤروم کی، بو گونش یوردوموزا هاچان گلیر؟
پرچمی-عدلی قالدیران، خالقی حیاتا سؤوق ائدن،
شانلی، شرفلی بیر باهار عالمه ارماغان گلیر[7]
غفلتده یاتان سویداشلارینی اویاتماق اوچون آزادلیغین بیر نغمه، گؤزل سس کیمی گلمهسینی فرحله قارشیلایان، "تفریقهنی سئونلرین باغچاسینا خزان"این تشریفینی ایسه طبیعی قبول ائدن اعتیماد یئنی زامانین یئتیشدیگینه ایشاره ائدیردی.
او، جوشقون وطنپرورلیک روحلو ایله "دوغما آذربایجانیم" ،"آذربایجانا یئتیشمز" ،"تبریزیم" ،"نئیلهییب بو قوزو میلّت سنه، تقصیری ندیر؟" ،"ستّارخان یوردو" ،"وطن باهاری" ،"ائلیمه سالام" ،"ظفر بایراغی" ، "یاشا، یاشا، آذربایجان!" ،"گئت آدامینی تانی" کیمی شئعیرلرینی یازمیش، دویغو و دوشونجهلرینی پوئتیک میصراعلارا چئویرمیشدیر. بو شئعیرلرین تکجه آدلارینی سادالاماق کیفایتدیر کی، اونلارین ماهیتینده نئجه بؤیوک ائل-اوبا محبتینین، آذربایجان سئوگیسینین، آزادلیق، ایستیقلال عشقینین دوردوغونو آنلایاسان. آذربایجان شاعیرین هاواسی، سویو، چؤرگی، عشقی، بیر سؤزله، هر شئییدیر، وطنسیز اونون اوچون حیات یوخدور. "دوغما آذربایجان" شئعیرینده اولدوغو کیمی:
آزادلیغی چون سرو آغاجی سندن آلیبدیر،
دان اولدوزو تک باش چکیب عرشه اوجالیبدیر.
سندن آلیر ایلهامی او داغ-داشداکی توفان،
سن تربییه وئرسن داش اولور لعلی-بدخشان.
بو قلبلرین جوشغون اولان پاک قانی سنسن،
آذر ائلینین عیزّتی سنسن، جانی سنسن.
عشق اولسون او عاشیقلره کی، باغلادی پئیمان،
اؤز جانلارینی ائیلهدیلر عشقووه قوربان.
اوغلانلارینین فیکری، مرامی بودور آنجاق،
دایم یاشا، ائی عیزتیمیز، ائی آنا تورپاق![8]
تصادوفی دئییل کی، 1946-جی ایلده میلّی حؤکومتین دؤولت هیمنی کیمی ده محض گؤرکملی سؤز اوستادینین یازدیغی "یاشا، یاشا، آذربایجان!" شئعیری قبول اولونموشدور. قئید ائدک کی،"یاشا، یاشا آذربایجان!" شئعیری اساسیندا میلّی حؤکومتین دؤولت هیمنینین موسیقیسینی ایسه گؤرکملی بستهکاریمیز جاهانگیر جاهانگیروو یازمیشدی:
ائی وطنیم آذربایجان،
ابدی اودلاردان نیشان.
آدلی-سانلی کئچمیشین وار،
سن بؤیوتدون قهرمانلار.
قوجا شرقین چیراغیسان،
آزادلیغین بایراغیسان.
تاریخ بویونجا یادیگار
ایفتیخارلی آثارین وار.
سنسن بیزه آنا، وطن
سنسن بیزه نعمت وئرن
سنسن بیزه روحی-روان،
یاشا-یاشا آذربایجان!
آذربایجان، آذربایجان،
آسلانلارین مکانیسان،
سن قوردوغون یئنی حیات
خالقیمیزا وئردی نیجات.
گؤزل گونلر گتیریبسن،
ستّارخانلار یئتیریبسن.
قوی یوردوموز جنّت اولسون،
دوشمن باغری قانلا دولسون.[9]
اعتیماد وطنه، ائل-اوبایا، آنا دیلینه عشقینده بوتؤو ایدی. یاریمچیق اولان هر شئیی معناسیز ساییردی. دوشونوردو کی، اگر حیاتدا اینسان اینسانین دوستو، قارداشی اولارسا، "هر کس بیر-بیرینه محبت الینی اوزادارسا، او زامان دیلی، فیکری، قلمی آزاد یاشار". پروانه ایله شعمین سئوگیسینی تقدیر ائدیر و "بولبولون پروانه ایله صؤحبتی" غزلینده "گرکدیر عاشیق اولان عشق اودویلا اودلانسین، اؤزون اودا-کؤزه وورسون، یانیب آلوولانسین" قناعتینی سرگیلهییردی. خزان یئلینین سئوگیلیسینی-قیزیلگولو گؤزلرینین اؤنوندهجه سولدوروب محو ائتمهسیندن اوزولن و عؤمرو بویونجا ناله ائدن بولبولون حالیندانسا، عشقی یولوندا پروانه تک اؤزونو اودلارا یاخیب ووصالا قوووشانلاری بختییار سانیر، وطنین آزادلیغی یولوندا پروانه و شمع تک یانماغین گرک اولدوغونو وورغولاییردی. امینلیکله "اؤلکهسیندن خبری اولمایان اینسان یاشاماز، روحسوز عالمده موسللمدی کی، بیر جان یاشاماز" ، - سؤیلهییردی.
وطنداش شاعیر "گئت آدامینی تانی" غزلینده ائلیندن، اوباندان، دیلیندن ال چک دئینلره بوشونا چابا گؤستردیکلرینی آنلادیر، ایستیلاچیلارین آچیق شکیلده جاوابینی وئریردی: "من مرد اوغولام، قانیم پاک و تمیزدیر، عاشیقم و اؤز سئوگیلیمین عشقی یولوندا هر جفایا حاضیرام. او، آزادلیق حقیقتلرینی دریندن دویاراق پوئزییایا گتیریر، ادبییّاتی حیاتا دوغرو چکیردی. وطنداش شاعیر درک ائدیردی کی، "یالنیز حقیقته صادیق قالماق، یورولمادان اونو درک ائتمهیه چالیشماق یولو ایله صنعت و او جوملهدن بدیعی ادبییّات اینسانلارین حیاتینی یاخشیلاشدیرماق کیمی اؤز باشلیجا وظیفهسینی لاییقینجه یئرینه یئتیره بیلر."[10]
اعتیماد وطن محبتینین غئیرت، ناموس مسلهسی اولدوغونو اؤنه چکیر، غئیرتلی اوغول طایفا-تیفاغینی، ائلینی دونیانین هئچ بیر نازو-نعمتینه ساتماز، اؤز قؤومونو، میلّتینی "دردو-بلایا، فلاکتلره" سالانلار بیلسینلر کی، خالقینا خیانت ائدنلر معریفت و ثروت صاحیبی اولسالار دا، باشلاری آشاغی اولار، دونیا بویو بختی قارا قالار" ،– دئییردی. شاعیر "دولانسین" ،"نئیلهییب بو قوزو میلّت سنه، تقصیری ندیر؟" ،"آپاریر" ،"دار آغاجی" اثرلرینده بو تئندئنسییانی داوام ائتدیریر، ّ میلّتینین غمینی، درد-سرینی اونودانلاری، جفالت و نادانلیغا رواج وئرنلری، خیانتکارلاری، خالقا ظولم ائدنلری اینسان حساب ائتمیر، اونلارین سوندا جزاسینین "اؤلوم" اولاجاغینا، دیواندان-محکمهدن قاچیب یاخا قورتارسالار دا، بو قراری طبیعتین اؤزونون وئرهجگینه امین ایدی:
معنانی آتیب لفظی توتانلار چالیشیرلار،
بو یئرده بوتون خالق جهالتله دولانسین.
ائی خلقینی تحقیر ائلهین، حق دئمک اوزره
آللاهدان اوتان، بوشلا، نجابتله دولانسین.
آخیردا طبیعت او کسی محو ائدهجکدیر،
کیم اؤلکهسینه فیکری-خیانتله دولانسین[11]
قوجا شرقین قاپیسی، ابدی یانار چیراغی آذربایجانی، اودلار یوردونو بؤیوک محبتله وصف ائتمکدن دویموردو. شاعیر بالاجا فیدانلارین دیلیندن ده پوئتیک دیلله دانیشماغی واجیب سایمیش، اوشاقلارا اؤنجه یئریمگی، دوغما دیلده دانیشماغی، قارداش-باجیسینا مئهریبان اولماغی، یولداشلارینا حؤرمت ائتمگی، آنا-آتایا احتیرام گؤسترمگی اؤیرهدن موقدّس وارلیقلاری-والیدئینلرینی، ائل-اوبانی سئومگی تؤوصییه ائدیر. اعتیماد "کسکین قلملی، آزاد دوشونجهلی، آیدین تفکّورلو" بیر شاعیر، جسارتلی سؤز اوستادییدی. او، خالقینی بونجا صفالته سوروکلهینلری، آغیر وضعییّته سالانلاری، وطنین ثروتینی تالایانلاری کسکین تنقید آتشینه توتور، عئیبلرینی گؤستریر، بو یوللا، یعنی اوزونه گوله-گوله ایصلاح ائتمک ایستهییردی.
پوئمالاری:
میر مهدی اعتیماد "گلینلر بزهگی" و "چرشنبه بازاری" پوئمالارینی یازاراق بو ادبی ژانرین یئنی اینکیشاف مرحلهسینی تامین ائتمهیه سعی گؤستردی. گونئی ادبییّاتیندا ژانرین اینکیشافینی، توتدوغو مؤوقئعیی، بدیعی ایمکانلارینین تشکّولونو اؤیرنمک و دوغرو-دوزگون قییمتلندیرمک باخیمیندان خوصوصی اهمییّت داشییان بو پوئمالاردا دا، طبیعی کی، اساسن مضمون – آذربایجان تورکونون یاشادیغی رئال حیاتین مضمونو، حیاتی حادیثه و احوالاتلار، آذربایجان خالقینی ناراحات ائدن، دوشوندورن پروبلئم و مسلهلر ایشیقلاندیریلیر.
عومومییّتله، آذربایجان ادبییّاتیندا قادین آزادلیغی مسلهسی عصرلردن بری صنعتکارلاری دوشوندورموش، شرق قادینلارینین طالئعی موختلیف حجملی اثرلرده زامان-زامان اؤز عکسینی تاپمیشدیر. خوصوصیله، ایسلام دینینین اوزدنایراق، مؤوهوماتچی تبلیغاتچیلارینین سعیی ایله قادینلارین حیاتینا گتیریلن ظولمت، حوقوقسوزلوق، آغیر محرومییّتلر بدیعی اثرلرده جیددی تنقیده معروض قویولان مسلهلردندیر.
اثرلری ایله خالقین درین سئوگیسینی قازانمیش میر مهدی اعتیماد دا دؤورونون ائولنمه، عاییلهقورما مراسیمینی، بو پروسئسده مؤوجود اولان پروبلئملری، چاتیشمامازلیقلاری "گلینلر بزهگی" پوئماسیندا بوتون تفرروعاتی ایله، آیدین جیزگیلرله تصویر ائتمیش، اساس دئتاللاری، نوانسلاری نظمه چکمیشدیر. شاعیر اؤنجه ائولنمه پروسئسینین "بعضیی قایدالاری" ایله اوخوجوسونو تانیش ائدیر:
قانون قویوب بوردا بیز اشعار متحقیق،
اوغلان قیزی آلماقدا گرکدیر اولا ابصر.
یعنی، قیزی جایزدیر اؤزو ائیلهیه رؤیت،
بئش گون سورادان چکمهیه بیر بوللو موصیبت.
اوغلان کی، قیزی بیلمهدی چیرکیندی، گؤزلدیر.
تویدان سونرا ایشلر گؤروسن جنگی -جدلدیر.[12]
گؤروندویو کیمی، پوئمادا اعتیماد ایجتیماعی-سوسیال پروبلئم کیمی بوتون زامانلاردا اینسانلاری دایم دوشوندورن ائولنمه، یعنی عاییله قورما مراسیمینین بعضی منفی جهتلرینی، عئیبجرلیکلرینی تنقید ائدیر. دؤورونون ضییالیسی اولان شاعیر یاشادیغی زامانین طلبلری باخیمیندان پروبلئمه موناسیبتینی بیلدیریر، ائولهنهجک گنجلره اؤز مصلحتلرینی وئریر، گلدیگی نتیجهلری آچیقلاییر. او، پوئمانین ایلک سطیرلریندن توی مراسیمینین خرجینین کندلینین قازانجینا هئچ اویغون گلمهدیگینه، حدسیز درجهده یوکسک اولدوغونا اعتیراضینی بیلدیریر. چونکی اوزون ایللر عذاب و زحمتله قازانیلان پولون سئل کیمی آخیدیلماسینی یئرسیز و آرتیق حئساب ائدیر. بو خوشاگلمز وضعییتین ایضافی خرجدن بئتر اولدوغونو، لاکین اوغلانین ائولهنهجگی قیزی گؤرمهین یاساقلانماسینین ایسه اوندان دا بئتر اولدوغونو دوشونرک یازیر:
پول دا بئجهننم، داغیلیر اوردا-بو یاندا،
اوغلان کی، قیزی گؤرمور،درد اوندادیر، اوندا.
ائلچی بگنن قیزلا یقینیمدیر، ایش اولماز،
گر اولسا دا بئش گونلوک اولار، اینسانا قالماز!
بو یئرده واریمدیر سنه من گولملی بیر سؤز،
اؤز والیدانه شرطی بودور، وئرمهیهسن گؤز.
هر بیر قیزی کی، والیده اولدو اونا ائلچی،
کی والیده تک، بلکه باجی، هم خالا ائلچی،
بیر کئچی چایا، بیر چوبوغا اولدولار رابند،
فؤورن اوزویو بارماغینا ائتدیلر پئیوند.
هئچ بیلمدیلر رسمی-روسوما تا بلددیر
تحصیلی ندیر، خولقو ندیر، یاخشیدی، بددیر؟!
بیر بؤیله قیزی لازیم اولار والیده آلسین،
انگ آلتی اولوب، ائو سوپوروب، تامبورا چالسین.[13]
گلهجک عاییله موناقیشهلرینین، ایکی گنجین بدبختلیگینین، فاجیعهسینین کؤکلری بوندادیر. خوشبختلیک حئساب اولونان، لاکین چوخ حاللاردا بدبختلیگین اساسی بو آددیمدان قویولور. شاعیر اورک یانغیسی ایله اوزاق کئچمیشدن قالان، عایلهنین مؤحکم تمل اوزرینده قورولماسینا، ائولَنن گنجلرین خوشبختلیگینه خلل گتیرن، چوخ حاللاردا اوغورسوز نیکاحا گتیریب چیخاران قایدالاری دوزگون حئساب ائتمهیهرک اعتیراض سسینی قالدیریر. جهالتی، نادانلیغی، خالقین کور-کورانه اویدوغو مؤوهوماتی تنقید ائدیر. بو مسلهلره اخلاقی-دیداکتیک نؤقطئیی-نظردن یاناشاراق اوغلانین قیزی، قیزینسا اوغلانی گؤرمهدن، سئومهدن ائولنمهسینه، کور-کورانه نیکاحا اعتیراض ائدیر. پوئمادا ائلچیلری هئچ قیزین دونیاگؤروشو، تحصیلی، خاصییّتی، خاراکتئری ماراقلاندیرمیر، بو کئیفییّتلری اؤیرنمهیه سعی ده گؤستریلمیر. حالبوکی اعتیماد گنجلرین اوزاق کئچمیشدن قالما اوصوللارلا ائولنمک قایدالارینی نظمه چکمهیه-ایفشا ائتمهیه باشلامازدان اول، اثرین گیریش حیصهسینده بیر فینجان چایا، بیر قلیانا، قیز آناسینین خوش رفتارینا اویاراق قیزی نیشانلاییرلار، داها دوغروسو، نیشان اوزوگونو قیزین بارماغینا پرچیم – "پئیوند ائدیرلر". آخی، قیزی گؤرمهمیش، بارماغینین اؤلچوسو گؤتورولمهمیش گؤزعیاری آلینیب گتیریلن اوزوک، طبیعی کی، لازیمی اؤلچوده اولمایاجاقدی!
بوتون بونلار قالسین بیر کنارا… اساس مسله اودور کی، قایینانایا همصؤحبت اولماق اوچون "انگالتی، ائو سوپوروب خؤرک بیشیرن، لازیم گلنده تامبورا چالماغی باجاران گلین لازیمدیر. اوغلان آناسی قطعیین شوبهه ائتمیر کی، بو ایشلری باجاران قیزلا اؤولادی چوخ خوشبخت اولاجاقدیر. "گلینلر بزهگی" پوئماسینین بیرینجی حیصهسینده م.اعتیمادین قناعتی، اوخوجولارینا آشیلاماق ایستهدیگی فیکرین ماهیییتی، مغزی بودور: – قارشیلیقلی محبّت اولمادان، اوغلانلا قیزین خاصییّتلری اویوشمادان، بیر-بیرلرینی، آز دا اولسا، تانیمادان قورولان عاییله مؤحکم تمل اوزرینده قورولمور و هر آن داغیلا بیلر. شاعیر وطنداش ضییالی کیمی داها بیر واجیب مسلهنی ده اؤنه چکهرک یازیر کی، قیز دا، اوغلان دا موعیّن اولونموش یاش حددینده – واختیندا نیکاح باغلامالی، عاییله قورمالیدیر. اگر اؤولادلارینین واختیندا عاییله قوروب ائولنمهسینه والیدئین-"والیده" اعتیراض ائدرسه، اونلارین سهو یولا دوشمهسینه، دوز یولدان ساپماسینا شرایط یاراتمیش اولور. پوئمانین "آتالارین اؤز اوغلونا تکلیفی" حیصّهسینده شاعیر اوغلونون واختیندا ائولنمک ایستگینه قارشی چیخان آتانین بهانلرینی نظمه چکیر:
"- ایندی او اوشاقدیر هله، ائولنمگی نئینیر؟"
پوخ یئییری آنلاماییر، چوخ غلط ائیلیر،
بدبخت الینین دال-قاباغین آنلاماییبدیر
بیر یئر، بیلیرم، یوخدو کی، بانلاماییبدیر.
یوخ، سؤیلهسه بیر کیمسه: هانی نقدی قرانین؟
یاینکی بازاردا هانی بیر توزلو دوکانین؟
بو شؤوقه دوشن اینسانا لازیمدی ازلده،
هئچ اولماسا،اؤز قارنینی اوولجه دوزلده.[14]
ائولنمک ایستهین اوغلونو زلییه بنزهدهرک، حتّا حوجرهسینه گلرسه، اؤلدورهجگی ایله هدهلهین نادان، جاهیل آتالارین تؤوصییه روحلو سؤزلرینی آنلایاجاغینا اینانمایان، بونا امین اولمایان اعتیماد: "بو سؤزلریمین حوسنونو اهلی-ادب آنلار، لاکین اؤزونو آنلامایانلار طرَب آنلار" ،– دئییر و قیز آناسینین اؤولادینی تعریف ائتمهسینی، سطیرآلتی معنالارلا مزیییتلرینی سؤیلمهسینی عیزّتی-نفسه توخونان حال کیمی قییمتلندیرسه ده، بوتون مسله بو تعریفدن سونرا حلّ اولونور. اوغلان آداملاری قیز آناسینین سؤزلریندن قیزین "کار، کور، کئچل، شیل" (نامحرم گؤرمهییب، هئچ یئری گزمهییب، هئچ کسین سؤزونو ائشیتمهییب) و ان اساسی-قوهوم-اقرباسینین دؤولتلی اولدوغونو بیلن کیمی ائلچیلرین آغبیرچگی دئییر:
- گر فرض ائلهیک، بیر قورو کلله، ایچی بوشدور،
اولسا کمنه، بیلکی، قبولدور، بیزه خوشدور،
بیر گؤرمک ایله آنلادیق، هر ایش باجاراندیر،
ائو قدری بیلن، اللری دوز، یاخشی ماماندیر.[15]
ائلچیلر راضیلیقلارینی بیلدیریب ائوه گلدیکدن سونرا شاعیر "اوغلان باجیسی"نین سؤزلرینی نظمه چکیر. باجی قارداشینا قیزی و عاییلهسینی تعریفلهییر. اونون تعریفلریندن بللی اولور کی، قیز دؤولتلی، شهرده تانینمیش عاییلهدندیر، قارداشی آدلی-سانلی تاجیر و کارخانا صاحیبییدیر. بوتون بونلاردان حالی اولان اوغلان راضیلاشیر، سئوینجیندن حتّی باجیسینی قوجاقلاییب اؤپور. اوغلان، باجی و آنا بو تعریفلرله آتانی دا یومشالدیرلار و تلم-تلهسیک ایزدیواجا حاضیرلیق گؤرمهیه گیریشیرلر. بو مینواللا توی تئزلیکله باش توتور. خالق عادت-عنعنه لرینین جانلی ائنسیکلوپئدییاسی اولان شاعیر بدیعی قهرمانینین تویونو بوتون تفرروعاتی ایله تصویر ائدیر. ان سوندا ایسه بو جور ساختا ائولیلیگین آجیناجاقلی عاقیبتینی قلمه آلیر. یالنیز توی گونو گلینی گؤرمهیه مویسّر اولان اوغلان ائولندیگی قیزین فیزیکی-ظاهیری عئیبجرلیگی قارشیسیندا دونوب قالیر. بیر آنلیق دوشونور و ائولنمک کیمی جیدی، حیات اهمییّتلی بیر مسلهده تلسدیگینی، اورگینین سسینی دینلهمهدن اؤتری هوسلر، دونیا مالینا آلداناراق قرار وئردیگینه گؤره درین پئشیمانچیلیق حیسّی کئچیریر. سئومهدیگی، کؤنول وئرمهدیگی قیزلا یاشایا بیلمهیهجگینی، والیدئینلرینین تحریکی و تبلیغی ایله باش توتان ائولیلیگین یورومهیهجگینی آنلاییر.
میر مهدی اعتیماد گونئی آذربایجان خالقینین حیاتیندا عصرلردن بری کؤک سالمیش کؤهنه اوصوللاری، کئچمیشین قالیقلارینی، اینسانلارین، خوصوصن گنجلرین خوشبختلیگینه انگل تؤرهدن ضررلی عادتلری، عئینی زاماندا، مؤوهوماتی، جهالتی، فاناتیزمی، نادانلیغی، وار-دؤولت، ثروت حریصلیگینی اینجه یومورلا ایفشا ائدیر. اینسان حیاتینین ان موهوم، حلّ ائدیجی قرارینین وئریلمهسی-ائولنمک، عاییله قورماق یولوندا آتیلاجاق آددیمین جیدی-جیدی دوشونولهرک، "یوز اؤلچوب بیر بیچیلهرک" ،ان عومدهسی ایسه قارشیلیقلی سئوگییه اساسلاناراق آتیلماسینین واجیبلیگینی وورغولاییر. بو یولدا آتیلان هر بیر سهو آددیم نئچه-نئچه وطن اؤولادینین بدبخت اولماسینا، حیاتینین سینماسینا، عؤمرونون آه-وای، فریاد ایچریسینده کئچمهسینه گتیریب چیخاریر."گلینلر بزهگی" پوئماسی ان چوخ سئویلن، کوتلوی شکیلده اوخونان، دفعهلرله نشر اولونان ان اوغورلو اثرلردن و گونئی ادبییّاتینین ان دیرلی نومونهلریندندیر.
شاعیرین نووروز بایرامینی، یازین گلیشینی قارشیلاماغا حاضیرلاشان خالقین بوتون طبقهلرینین بایرام احوالی-روحییّهسینی، سئوینجینی، ناراحاتلیغینی خاراکتئریک جیزگیلرله تصویر ائدن، ائلهجه ده آیریجا کیتاب کیمی بیر نئچه دفعه نشر اولونان "چرشنبه بازاری" پوئماسی دا بؤیوک رغبت و سئوگی ایله قارشیلانمیشدیر. قئید ائدک کی، اعتیمادین تکجه "چرشنبه بازاری" پوئماسیندا دئییل، اکثر اثرلرینده معیشت مؤوضوسو گئنیش یئر توتور، خالق عادت-عنعنهلری پارلاق شکیلده اؤز ایفادهسینی تاپیر، لاکین بوتون بونلار ظاهیری خاراکتئر داشیییر. اصلینده شئعیر و پوئمالاریندا بشری دویغولار، موهوم میلّی-معنوی، ایجتیماعی-سوسیال پروبلئملرله ایلگیلی دوشونجهلری، دونیاگؤروشو، اخلاقی مسلهلر، ائتیک نورمالارا فردی موناسیبتی عکس اولونور. ادیب بیر چوخ حاللاردا کونکرئت حادیثهلرین تصویری ایله کیفایتلنمیر، باش وئرنلر، ادبی موستوییه گتیردیگی حادیثه و اولایلارا اؤز پریزماسیندان دا یاناشیر، فردی موناسیبتینی سرگیلهییر. البتّه، شاعیر اومید ائدیر کی، اونون اوخوجوسو «اهلی ادب» اولاجاقدیر. بلکه ده بو سببدن «چرشنبه بازاری» اثرینده تئز-تئز مؤوضودان کنارا چیخیر و مسله ایله باغلی سرراست و مودریک دوشونجهلرینه مئیدان وئریر.
«چرشنبه بازاری» خالقیمیزین قدیم میلّی بایرامینا-نووروزون گلیشینه حصر اولونموشدور. پوئمادا نووروزلا باغلی آذربایجان خالقینین عصرلردن بری یادداشیندا یاشاداراق بو گونوموزهدک قورویوب ساخلادیغی میلّی عادت-عنعنه لر، مطبخ مدنیتی، شیرنییات و یئمک نؤوعلری بؤیوک اوستالیقلا تصویر ائدیلیر. ماراقلیدیر کی، بو اثرلرده اعتیمادین خالق حیاتینین ترجومانی اولدوغو بیر داها اؤزونو گؤستریر. او، بعضی نووروز عادتلرینی ائله اینجهلیکله نظمه چکیر کی، اوخوجو اؤزونو همین شنلیکلرین ایچینده، بایرام احوالی-روحییّهسینده حیسّ ائدیر. سوبای قیزلارین بایرام آخشامی اؤز بختلرینی سیناماق اوچون قاپی پوسماغا-قولاق فالینا چیخمالارینی، یئنی یئتمه و اوشاقلارین باجادان شال-قورشاق ساللامالارینی، آخیر چرشنبهده تونقال یاندیریب اوستوندن آتیلان گنجلرین "چرشنبه ماهنیسی" اوخومالارینی چوخ بؤیوک اوستالیقلا تصویر ائتمیشدیر:
آتیلان واختدا آرواد، کیشینین ویردی بودور،
دئمهییب هر کس آتیلسا، سارالان گونلریدیر.
"دیش، باش آغریم، بدن آغریم، قولومون آغریسینی
تؤکورم بو اودا یانسین" ،ساییلان گونلریدیر.[16]
"شاعیر بو پوئمادا ایجتیماعی حیات حادیثهلری ایله باغلی بیر سیرا تنقیدی حاشییهلر ده وئرمیشدیر. بو حاشییهلر پوئمادا یا آیریجا بیر بؤلمه تشکیل ائدیر، بعضاً ده بیر-ایکی بئیتده اؤز عکسینی تاپیر. بئله بؤلمهلردن بیری "قویما حاقّین باتسین" باشلیغی آلتیندا وئریلمیشدیر.
آه چکمک، یاخا ییرتماق ائلهمز درده دوا،
دایان، آل حققینی، فیکر ائتمه، باتان گونلریدیر.
دئیهرک سویداشلارینی میلّی دردلرین حلّی یولونو بولماغا چاغیریر. اصلینده شاعیر بو میصراعلاردا خالقینی هم ده متین، ایرادهلی اولماغا، اؤز حاق و حوقوقلارینا قوووشماق اوچون موباریزه آپارماغا، سسلهییر. لاکین دؤورون طلبلرین، آب-هاواسینا اویغون اولمایان آچیق موباریزهیه چاغیران عوصیانکار فیکیرلرینی پردهلهمک اوچون داها سونرا یازیر:
پوزدو افکاریمی باشدا یازیلان واقعهلر،
یاپیشیب سؤز-سؤزه گؤردوم اوزانان گونلریدبر.
نظریم آخیر چرشنبه گونون یازماق ایدی،
کی، بو گون خلق آراسیندا هیجان گونلریدیر.
باری مطلبدن اوزاق سالدی بیزی بیر پارا سؤز،
چونکی چرشنبه گونودن یازیلان گونلریدیر.[17]
نووروز شنلیکلرین، قایغیلارینا اهالینین موختلیف طبقهلرینین-تاجیرلرین، بازار اهلینین، ساتیجی، اوستا کیمی ساده آداملارین، ائلهجه ده صنعتکار و دین خادیملرینین پریزماسیندان باخیر، بو اینسانلارین احوال-روحییّهسینه، کئچیردیگی حیسّلره شریک اولور، سئوینج و ناراحاتلیقلارینی آیدین شکیلده تصویر ائدیر."گلینلر بزهگی" کیمی، «چرشنبه بازاری» پوئماسینین دا ان گؤزل مزییتلریندن بیری شاعیرین حاشییهلره چیخماسی، جمعیتده حؤکم سورن بعضی عئیبجرلیکلری آچماسی، چاتیشمایان جهتلری ایفشا هدفینه چئویرمهسی، اثری چتینلیکله دولانان، بایرام سوفرهسینه قویماغا بیر شئی تاپمایان ایشسیزلرین، بایرام سوفرهسی آچا بیلمهدیگیندن اوشاقلارینین اوزونه باخماغا خجالت چکن و اؤزونه اؤلوم آرزولایان فقیرلرین، یوخسول طبقهنین، بوتؤولوکده خالقین رئال حیاتینین آیناسی سوییّهسینه چاتدیرماسیدیر:
بارایلاها، بیزه رحم ائیله، آمان گونلریدیر،
بازار اهلینین اؤوضاعی یامان گونلریدیر.
کسیلیب آلوئریمیز، مال دایانیب، نیسیه باتیب،
ایتیریبدیر اؤزونو، لاپ دایانان گونلریدیر.
هر کیمی دیندیریسن، "اوخ، نئجه اولسون"دا قالیب،
دالیسینجا یئکه بیر داستان آچان گونلریدیر.
یولو گئتدیکجه گؤرورسن دانیشیر اؤز-اؤزونه،
الی ساغ، سولدا گزیر، عقلی چاشان گونلریدیر.
آغاجان، باخما بو خالقین پوزونا، صورتینه،
باطینین گؤرسن اگر، اوددا یانان گونلریدیر .[18]
اعتیماد میلّتینین، خالقینین عئییبلریندن یازیر، نادانلیق و جهالته سوروکلنمهمهسی اوچون چاتیشمازلیقلارینی تنقید ائدیردی. بو یوللا گؤردوگو، عئییب بیلدیگی جهتلری ایصلاح ائتمک ایستهییردی. ادیبین حیاتدا دا، اثرلرینده ده مقصدی، ایدئالی مدنییتین، عئلمین و تحصیلین اینکیشافی، وطن بالالارینی غفلت یوخوسوندا دئییل، گؤزوآچیق، ساوادلی، اینتئللئکتوال سوییّهلی، "جان دئییب، جان ائشیدن، هئچ بیر حالدا خالقینا خیانت ائیلهمهین" وطنداش کیمی گؤرمک ایدی. دوشونوردو کی، خالقینین خوشبخت گلهجگی اوچون تئخنیکا، فابریک، زاوود، سیلاح، قوشون، گوج ستروکتورلاری قدر مدنییت ده، عئلم و تحصیل ده گرکدیر. بو موقدّس آرزوسونو "گلینلر بزهگی" و "چرشنبه بازاری" پوئمالاریندا، ائلهجه ده شئعیر و غزللرینده گؤیردیردی:
وطنه مدرسه، فابریک، ماشین، کونکا، قوشون،
اسلحه، آیروپلان لازیم اولان گونلریدیر.
آچ گؤزون، یاتما دخی، خوابی-جهالتدن اویان،
عئلم اوخو، عئلم بو گون یئر اوزونو آباد ائدیب،
یاتماغین واختی دئییل، عئلم اوخونان گونلریدیر.
بیر قؤومده گر اولسا حقیقی مدنییّت،
لازیمدیر ائده کوتلهسینه بیر بئله خیدمت. [19]
آنادیللی، میلّی ادبییّاتین اینکیشافی یولوندا یورولوب-اوسانمادان چالیشان میر مهدی اعتیماد زنگین بدیعی ایرثینده "کلاسیک ادبییّاتین بیر چوخ پرییوْم و بدیعی تصویر واسیطهلریندن یارادیجی صورتده فایدالاناراق نوواتورلوقلا عنعنهلری"[20] اوغورلا علاقهلندیرمیش، یاراتدیغی اثرلرله گونئی آذربایجان ادبییّاتی خزینهسینی زنگینلشدیرمیش، بوتؤو آذربایجان مدنییتینه اؤز تؤحفهلرینی وئرمیشدیر. ادیبین گونئی ادبییّاتینین اینکیشافی، میلّی دیلین برقرار اولونماسی یولوندا گؤستردیگی خیدمتلرین، ائلهجه ده میلّی حؤکومت دؤورونده ایجتیماعی-سیاسی خادیم کیمی موستثنا فعالییتینه گؤره حقیقی شاعیرلرین سسینی خالقین سسی حساب ائدن بؤیوک وطن موجاهیدی، سییاست دونیاسینین نهنگ سیمالاریندان بیری اولموش سئیید جعفر پیشهوری ده اونو میلّی شاعیر کیمی یوکسک دیرلندیرمیشدی: "هله فیرقهمیز ایشه باشلامادان اوّل آذربایجاندا شعر یازان شاعیرلریمیزین جمعیتده اؤزلرینه یول آچماغا ایمکان تاپمیشدیلار. او زامان آذربایجان دیلینده واحید نشرییه اولان "وطن یولوندا" روزنامهسی بو شعرلرین اینتیشاری ایله آذربایجاندا ادبییّات عالمینه تزه بیر حرکت مئیدانا چیخماسینا کؤمک ائتمیش ایدی. آذربایجانجا یازان جاوان شاعیرلردن بیرییا، آذراوغلو، علی توده چاووشی، مدینه گولگون کیمی تزه عرصهیه قدم قویموش تزه شاعیرلرله برابر، علی فیطرت، میر مهدی اعتیماد، نسیم، محزون و کامیل کیمی او واختادک یاری فارس و یاری آذربایجانجا یازان سابیقهلی شاعیرلر ده میلّی دیلیمیزده حرارتلی شعرلر یازماقدا ادبییّاتیمیزدا ماراقلی بیر رؤونق (اینکیشاف) موشاهیده اولونوردو. فیرقه ایشه باشلایان کیمی بو قووّه تامامیله بیزیم طرفیمیزه کئچیب، موراجیعتنامهمیزدن آلدیقلاری ایلهام اوزره حرارتلی شعرلری مئیدانا چیخارماقلا میلّی حرکاتیمیزدا یئر توتماغا باشلامیشدی. "آذربایجان" روزنامهسی ایسه چوخ موهوم و سیاسی مسلهلری ایله مشقول اولدوغو حالدا، شاعیرلر نئهضتیمیزی قووتلندیرمک اوچون خالقی روحلاندیران شعرلرینی چاپ و مونتشیر ائتمکدن هئچ ده خوددارلیق ائتمهییب (اوتانماییب)، بلکه اونلاری داها آرتیق تشویق ائتمک اوچون الیندن گلن کؤمگی موضاییقه ائتمیردی."[21]
گؤرکملی میلّی شاعیر، بوتؤو آذربایجان ادبییّاتیندا موهوم یئری اولان میر مهدی اعتیمادین یارادیجیلیغی زامان کئچدیکجه داها گئنیش شکیلده آراشدیریلاجاق و یئنی-یئنی تدقیقاتلارین مؤوضوسو اولاجاقدیر.
نشر اولونموش کیتابلاری
1- "الیفبای جدید – یئنی الیفبا" ،تبریز، 1941.
2- "مناظرهی ادبی(ادب قایدالاری)". تبریز، 1314.
3- "بدرقه الصبیان" (گنجلرین ضییالانماسی (معاریفلنمهسی)" ،تبریز، 1326.
3- "هدایت الکلام (مودریک کلاملارین گؤستردیگی یول)" ،تبریز،1315.
5- تخت الصبیان "-جاوانلیق تاختی".
6- "گول قؤنچهسی" ،شئعیرلر، تئهران، 1319.
7- "آیینهی اخلاق (اخلاقین آیناسی-شئعیرلر)" ،1351.
8- "برگ سبز (یاشیل یارپاق)" ،تئهران، 1935.
9- "سماوریییه (ادبی موباحیثه لر)" ،تئهران، 1965.
10- "شانلی آذربایجان" ،دیوان، تبریز، 1946.
11- "گلینلر بزهگی" ،پوئما، تبریز، 1941.
12- "چرشنبه بازاری" ،پوئما، تبریز، 1942.
13- "ذخیره معاد"
14-"نصاب اعتماد"
15- قورخولو تئهران" پوئما، 1325
ایستیفاده اولونموش ادبییّات:
1- ."ادبییّات" قزئتی، آذراوغلو، "میر مهدی اعتیماد-105" ،10 اییون،2005.
2- ییرمینجی عصر جنوبی آذربایجان ادبییاتیندا دئموکراتیک ایدئیالار (1900-1985)، باکی، "عئلم"،1990.
3- ناظیم ریضوان. جنوبی آذربایجان ادبییّاتینین یئنی اینکیشاف مرحلهسی. (1850-1920-جی ایللر)، مونوقرافییا، ب.،2005.
4- جنوبی آذربایجان ادبییّاتی آنتولوگییاسی. ایکی ج، باکی، "عئلم" ،1983.
5- جنوبی آذربایجان ادبییّاتی آنتولوگییاسی. اوچ ج، باکی، " عئلم " ،1988.
6- و.ق.بئلینسکی، آلئکساندر پوشکینین اثرلری، آذرب. سسری. ائا نشریییاتی، ب. ،1948.
7- م.ایبراهیموو. "خلقیلیک و رئالیزم جبههسیندن" ،ب. ،1961.
9- میر مهدی اعتیماد. "گلینلر بزهگی" ،تبریز، 1981.
10- بؤیوک اغا حوسئینوو. 20. عصر فارس شئعیرینده عنعنه و نوواتورلوق. ب. ،" عئلم " ،1975.
11- "آذربایجان"شوماره ایکی، شهریورین 17-سی 1324(07 سئنتیابر 1945-جی ایل).
قایناقلار:
[1]-"ادبییّات" قزئتی، آذراوغلو، "میر مهدی اعتیماد-105" ،10 اییون، 2005، ص.4.
[2]- یئنه اورادا، ص.4
[3]- یئنه اورادا، ص.4
[4]- یئنه اورادا، ص.4
[5]– 20. عصر جنوبی آذربایجان ادبییّاتیندا دئموکراتیک ایدئیالار (1900-1985)، ب. ،" عئلم "،1990، ص.154.
[6] - ناظیم ریضوان. جنوبی آذربایجان ادبییّاتینین یئنی اینکیشاف مرحلهسی. (1850-1920-جی ایللر)، مونوقرافییا، باکی: "صدا" ،2005، س.25.
[7]- جنوبی آذربایجان ادبییّاتی آنتولوگییاسی. 3. ج، باکی، "عئلم" ،1988. ص.56.
[8]- یئنه اورادا، ص.57.
[9]-جنوبی آذربایجان ادبییّاتی آنتولوگییاسی. 3. ج، "عئلم" ،1988. ص.60
[10]-م.ایبراهیموو. "خلقیلیک و رئالیزم جبهه سیندن" ،ب. ،1961، ص. 181.
[11]-جنوبی آذربایجان ادبییّاتی آنتولوگییاسی. 3. ج، باکی، " عئلم " ،1988، ص.68.
[12]-جنوبی آذربایجان ادبییّاتی آنتولوگییاسی. 3. ج، باکی، " عئلم " ،1988، ص.242.
[13]-جنوبی آذربایجان ادبییّاتی آنتولوگییاسی. 3. ج، باکی، " عئلم "،1988، ص.116.
[14]-جنوبی آذربایجان ادبییّاتی آنتولوگییاسی. 2. ج، " عئلم " نشریاتی، 1983، ص.113.
[15]-یئنه اورادا، ص.215.
[16]-جنوبی آذربایجان ادبییّاتی آنتولوگییاسی. 2. ج، باکی، " عئلم " ،1983، ص.227.
[17]-جنوبی آذربایجان ادبییّاتی آنتولوگییاسی. 3. ج، باکی، " عئلم " ،1988، ص.224.
[18]-جنوبی آذربایجان ادبییّاتی آنتولوگییاسی. 2. ج، باکی، " عئلم " ،1983، ص.224.
[18]-یئنه اورادا، ص.223.
[19] -ادبییّات" قزئتی، آذراوغلو، "میر مهدی اعتیماد-105" ،10 اییون،2005، ص.4.
[20]-بؤیوک اغا حوسئینوو. 20. عصر فارس شئعرینده عنعنه و نوواتورلوق. ب. ،" عئلم " نشرییّاتی، 1975، ص.304.
[21] -."آذربایجان"شوماره ایکی، شهریورین 17-سی 1324(07 سئنتیابر 1945-جی ایل).


text:
یئنی بیر ریتیم خسرو باریشان قارانلیغی من یازمادیم گئجهیه، گؤزلرین یازدی… باخ… هک اولونور اورهییم بو تیخاجلاردا. سول دؤشومه مایین گؤمدو سسین. سسین اورتادوغودا گورولتودور ساواش اوچاقلاری تانریسی. توخوندوقجا سنه چاتان یوللارین نبضینه شعر اولوب پاتلاییرام. دیلیم معصوم، آناسیز بیر اوُشاقدیر، ایتگین اولوب. و باشلانقیجدا کلمهایدی و کلمه تانریایدی. سوسوز قویولارین دیبینده سسلندی کلمهلریم! سؤزلرین گؤزلریندن سو ایچیردیلر. یوخ سن ...Read More »
فرقانه مهدییئوایا / خسرو باریشان
فرقانه مهدییئوایا خسرو باریشان من هر گئجه شعرین شوْرونو چیخاردیب سوُیونو سوزورم ایزلریمه. گؤزلرینیز آیدینلانیر. و سوْیورام اورهییمی آدم جنّتدن قوْوولور؛ گؤزلرینیز یاشلانیر. منی بئله غریب حاللار تاپار فرقانه، بئله عجب حاللار… منی سؤزجوکلر مئیمون ائیلهمیش فرقانه! ۲۴ساعات دوُرمادان باشیمین اَتینی یئییرلر! هانسی سؤزجوکدنهانسی سؤزجویه آتیلیم؟ هانسی گؤزلری دَریم، شعریم دوْغسون منیم؟ یامان قوْرخورام فرقانه، شعریم همیشه اوُشاق قالیر! نئجه ...Read More »
گئجهنین دالیسیندا دورما، گل! / خسرو باریشان
گئجهنین دالیسیندا دورما، گل! خسرو باریشان گئجهنین دالیسیندا دورما، گل ! پنجرهلره میخلانیر گؤزلریم، پاسلی... پاسلی... پاسلانیرام. یوخولاریم آفتافا اوغروسو؛ بو چیتلاق گونلریم ایشقالاق، ایچیبوش..! ائکراندادیر قورخو فیلیمی... بوتون ساعاتلارین باطریلارینی قورتارمیشام. گئجهنین دالیسیندا دورما، گل! گئجهنین قاپیلاری چوخ، گئجهنین گؤزلری یوخ. گؤزلریم سنینکیدیر، یومسان اؤلهجهیم! گئجهدیر اینتیحارلار نفسی؛ گئجهدیر یالقیزلیغین یورغون سسی. دوغولاجاغام باخیشلارین بورولقانیندا؛ سندئمه اؤن گؤرموشم طالعیمیشعرلریمده! ...Read More »
کؤندهلن/ خسرو صلح کننده(باريشان)
کؤندهلن خسرو صلح کننده(باريشان) بعضاً ائشيیيندهکيلردن ايچيندهکيلر آغير گلينجه؛ آغلايارسان… يوللار… دورغون سوداکي ايلان کيمي قيوريليب هئي اوزانار، يورولارسان… آرتيق سن ياشاييشيني يوخولاريندا ياشايارسان! هرزاد واردان دا يالان کيمي، آنلايارسان! قورخولو بير اوز اولار سئوديکلرين چيغيريب… چيغيريب… اؤز سسيندن ديسکينيب اويانارسان..! ...Read More »
فصیل لر/ خسرو باریشان
فصیل لر خسرو باریشان آي اوشاقلار گلدي یاز؛ بایرامدیر، چال آشیق ساز. باغدا آچدي چیچکلر، اوخودو قوشلار آواز. × آي اوشاقلار گلدي یاي؛ آغاجدا مئیوهنی ساي… حیطده یاتماق نه خوش… آنا منه دئ لاي-لاي. × آي اوشاقلار گلدي گوز؛ چیللهیه ساخلا قارپیز. مدرسهلر آچیلدي، درس اوخور اوغلانلا قیز. × آي اوشاقلار گلدي قیش؛ گؤیدن یاغدي قار- یاغیش. دوز سپدیم، بوز ...Read More »


text:
links for 2009-02-02
فوریه 2, 2009 at 9:30 ق.ظ. بیان دیدگاه
-
-
-
عده ای پان ایرانیست ضد عرب و ضد تورک از اسرائیل پشتیبانی می کنند
-
-
ای اؤزوندن بی خبر، گل حاققی تانی، سنده دیر،
گل ویجدان شهرینه سئیر ائت، گؤر آنی سنده دیر.
-
-
بیناب ایله سولدوز’و بیر-بیرینه باغلایان یول تیکیلهجهک
-
-
-
-
آزربایجان اصیلزادهسی ایله گورجو کنیاز قیزی آراسیندا نئفت بومو و اینقیلابی حادیثهلرین فونوندا باش وئرهن محببت احوالاتی صمیمیلیگی و سادهلیگی ایله روسدیللی اوخوجولارینی حئیران ائدیب.
-
حركتيميزده اوچ آشاغيداكي آخيمين وارليغي شرطدير:
١-ميللتچي-ميللييتچي آخيملار
٢-دينچي-شريعتچي آخيملار
٣-سول-كومونيست آخيملار
بو اوچ آخيمين وارليغي حركتيميزي ميلليله شديره ر، يعني ميللتيميزده اولان چئشيتلي گؤروش و ائييليملري حركتده تمثيل ائده ر. بو دا حركتيميزين دئموكراتيك اولماسينا يارديم ائده ر.
Entry filed under: گوندهلینک-لینکیوردو.
پاسخی بگذارید
Trackback this post | Subscribe to the comments via RSS Feed


text:
اوغوز تیوی :قیزیل اوزن چایی سهند داغلارینا قالمیش گونی دن قوزئیه آخیر کی بۇ چایین بویی سهند داغلارینا قالمیش بیر دره ده دی آغ داغا یتیشمه میش ومیانا کوشنینه قالمیش ایندیکی مراغانین گونی طرفین, اوروموگؤلونون گونی طرفینده, تورک چایی قیزیل اؤزن کی آشوریلر یازیسندا قیزیل اؤزنیا قیزیل بوندا آد وئریبلر کی بۇ اولکه نی چوخلی آشوریلر مادای سسلردیلر.
سهند داغلارینین گونی طرفین کی قیزیل اوزن چایی بۇ دره دن آخیر آشوریلر دیلینده قیزیل اؤزن آد اپاریبلار و قوتتی لردن نچه ائل بۇ اولکه ده ساکن اوْلموشدولار بۇ کوشن آشوریلر دیلینده مادای سسلنیب و قیزیل اوزن میانادان سوروشاندان سورا بیر دره نی آچیر و البرز داغلارینا گئدیر کی آشوریلر بودره نی آنادیا(anadia) یا اسکی تورکی دیلده آمادیا آد وئریبلر ویازیلاردا آمادیا یا آنادیا کلمه سی بۇ دره نین آدی دی قیزیل اوزن چایی قیزیل اؤزننی سورشاندان سورا زیکرتو یا همان میانا اولکه سینه گئدیب واوردان آنادیا اولکه سینه آخیر قیزیل اؤزن قیزیل اوزن چاینین باشلانیشیدی .
آشوریلرین وروشماسی
آشوریلر ایللر بۇ اولکه نی آلماقا قوْشون چکیبلر و قیزیل اؤزن چولون غارت ائدیب وقیرقین سالیبلار. کوردلر ,اسوره لر ,گیلکی لر وتاتلار نچه دفعه آرامیلر قوْشونوندا بواولکه نی غارت ائدیبلر وبشینجی شامشی آدادیازلاریندا بۇ اولکه ده اوچ خان واریمیش کی ایکی سی تسلیم اوْلوب امما اوچونجی خان کی قیزیل اؤزن شاهی آد وئریلیب دایاندی و اولار اوراش قالاسیندا دایاندیلار امما آرامیلر(گیلکی , آسوره, عبری) بۇ قالانی آلیب وبوتون تورکلری قیردیلار.بو شاهین ادی شامشی آداد یازیسندا پیرشاتی گلیب ۸۲۰۰ ایل م.ق ایلده پیرشاتی اوراش قالاسیندا دایاندی امما آشوریلر اونی ئولدوردولر.
قیزیل اؤزن خانلاری
پیرشاتی -اوراش قالاسیندا
کیارا -قاریسبوتو قالاسیندا
انگورسیبار قالاسیندا
تیتاماشکا -سوسویا سو قالاسیندا
آد دَییشدیر
تۆرکجه دیلینده قیزیل کلمه سی(قرمز)بویاغی آنلام وریر و بۇ چای اونا گوره که یولوندا نچه نچه قرمز تورپاغلی داغین یانینان گچیر و اولارین قیزیل تورپاغلارین سویونا قاتیر قدیم زامانان و بیزیم گچمیشلرمیزین گوزونون قاباقیندا قیزیل(قرمز)اوزوب و گچمک ده اولورموش اونا گوره بۇ چای بۇ آدلا آدلانیب و آدلانیر.
قیزیلاوزن چایین قاباغیندا اولان تۆرک شهرلر
بیجار
حلب
دندی
ماهنشان
میانه
کاغذکنان
هشجین
چورزق
آببر


text:
"حوثیلارینگ سعودی عربیستانا قوران راکتلی هۆجۆمینده ۳ چاغا یارالاندی"
حوثیلار جازان شأهِرینه راکت بیلن هۆجۆم قورادی
یمن ده حأکیمیتی اله گچیرن حوثیلارینگ سعودی عربیستان ینگ سرحت یاقاسینداقی جازان شأهِرینه قوران راکتلی هۆجۆمینده ۳ چاغا یارالاندی.
سعودی عربیستان ینگ رسمی حابار قوللوغی نینگ بریأن حابارینا گؤرأ، سعودی عربیستان ینگ یۇلباشچیلیغینداقی حیذماتداش گۆیچلرینگ مطبوغات گنگه شچیسی ترکی المالکی حوثیلار تاراپیندان یوردونگ یمن سرحدینأدکی جازان شأهِرینه قوران راکت هۆجۆمینده آسودا ایلاتینگ نیشانا آلیناندیغینی آیتدی.
راکتلی هۆجۆم سبأپلی ۳ چاغانینگ یارالاناندیغینی آیدان مالکی، یارالانانلاردان ۲ یاشینداقی زیاد قاسم سلیمان ینگ یاغدایی نینگ آغیردیغینی یاتلاتدی.
مالکی، "ایران تاراپیندان قۇلدانیان حوثیلار آسودا ایلاتی نیشانا آلماق بیلن حالقارا قادالارینی باسغیلاماغا دۇوام ادیأر" دیدی.
یمن ده حؤکۆمتی آغداران حوثیلار ۲۰۱۴-نجی ییلینگ سنتیابر آییندان بأری پایتاغت صنعا بۇلماق بیلن بیرلیکده بیرنأچه شأهِره گؤزهگچیلیک ادیأر.
سعودی عربیستان ینگ یۇلباشچیلیغینداقی حالقارا گۆیچلر هم ۲۰۱۵-نجی ییلینگ مارت آییندان بأری حوثیلارا قارشی ساواشدا قانونی حؤکۆمته قۇلداو برمأگه دۇوام ادیأر.


text:
باتی یوغور تورکجهسی
باتی یوغور تورکجهسی، باتی یوغورجا چین خالق جومهوریتینده یوغورلار (ساری اویغورلار)ین سیخ اولاراق یاشادیغی قانسو ایالتینده 4,600 اینسان طرفیندن آنا دیلی اولاراق دانیشیلان، تورک دیللرینین سیبری قولونا باغلی بیر دیلدیر.
چینده رسمی اولاراق تانینمیش 55 آزینلیق قروپدان بیری اولان یوغورلارین توپلام ساییسی 13,719 نفر اولاراق آچیقلانمیشدیر. یوغورلار اؤز آرالاریندا دا یوغورجانین فرقلی شیوهلرینی دانیشیرلار. باتی یوغورجا تورک دیللرینه منسوب اولدوغو حالدا دوغو یوغورجا موغول دیللرینه منسوبدور. یوغورلارین اوچده بیری باتی یوغورجا، اوچده بیری دوغو یوغورجا، قالان قیمسی ایسه سادهجه چین دیلی ایله دانیشیرلار.


text:
تورکیه، ایلک ۱۰ اؤلکه آراسینا گیردی
تورکیه، بو آی اعتباریله هیندیستانی گئریده قویدو و ۱۰ونجو سیرایا یئرلشدی
تورکیه، ۵۶۴،۸ تونلوق قیزیل ررروی ایله هیندیستانین اؤنونه گئچرک، دونیا قیزیل رزرولری سیرالاماسیندا ایلک ۱۰ اؤلکه دن بیری اولدو.
دونیا قیزیل شوراسینین معلوماتینا گؤره، فوریه آیی ۲۰۱۸ اعتیبارییلا، ۸ مین ۱۳۳ تون قیزیل رزروی اولان آمریکا، ایلک سیراداکی یئرینی قوروماغا داوام ائدیر.
آمریکانی، ۳ مین ۳۷۳ تون ایله آلمانیا، ۲ مین ۴۵۱ تون ایله ایتالیا ایزلییر.
دونیا قیزیل شوراسینین معلوماتلارینا گؤره، تورکیه جمهوریتی مرکزی بانکینین، اکتبر ۲۰۱۱ده، مجبوری قارشیلیغا تابع اولان تورک لیراسی یوکوملولوغونون یوزده ۱۰ونون قیزیل اولاراق توتولماسینا ایمکان تانیماسی سونوجو، تورکیهنین سپتامبر ۲۰۱۱ده ۱۱۶،۱ تون اولان قیزیل رزرولری، ۲۰۱۱ین ۴.جو دؤرددهبیریندن اعتباراً آرتیشما گئچدی.
تورکیه، مرکزی بانکین سون دؤورده سرعتله آرتان رزرولری نتیجهسینده بو آی اعتباریله هیندیستانی گئریده قویدو و ۱۰ونجو سیرایا یئرلشدی.


text:
نقده
مینو
دوغوم ایل: ۱۳۴۱
« آدیم محمد – شهرتیم جوانمرد ، تخلّصیم مینو ، آتامین آدی یوسف علی ، ایشیم کاشی کارلیق دیر.
ابتدائی تحصیلی اؤز کندیمیزده ، راهنمایی تحصلیمی نقده ده سونا چاتدیریب ، بیر پارا مسئله لره گؤره دیپلوم الده ائده بیلمه دیم.
مین اوچ یوز آلتمیش بئشینجی ایلدن بوللو علاقه ایله شعر یازماغا باشلادیم. اؤز استعدادیمی بو هنرده سینامیشام . یازدیغیم شعرلر دؤرد مین بئیت اولار کی اونلارین چوخو شعر عنوانیندان اوزاقدیر ».
بوایدی « مینو » نین اؤز یازدیغی شرح حال.
ایندی نمونه اولاراق شعرلریندن عزیز اوخو جولارا تقدیم ائدیریک بو امید ایله کی گله جکده آرتیق مطالعه اثرینده گؤزه ل اثرلــر یاراتماغا مالک اولسونلار.
اووچــو
سینه می ائیله دین یارالی اووچــو
سؤیله دین وورموشام مارالی اووچو
سالمیسان بالامدان آرالی اووچـو
بیلمیرسن آیریلیق دردی یاماندیر؟
*
آپار ما سن منی قوی قالیم یئرده
منـی بوندان آرتیق اوغراتما درده
چکیلیب گؤزومون اؤنونده پرده
سینه مدن قان آخدی ، آلیشدی یاندی
*
باشیمین دایاغی بیر سیغیلــــجیم داش
گؤزومدن تؤکولور قیرتی – قیرتی یاش
گؤزله ییر یولومو بیر باجــــی قارداش
اونلاری آناسیـــــــز قویما آماندیــــر
*
اووچو اینسان اولسا یارامی باغلار
سینه مین اوستونده اوتوروب آغلار
باغلایار مــــنیله پیمانی داغــــلار
اینســـاندیر، اینسانا دردیم عیاندیر
اولین نفری باشید که نظر میدهید!
عزیزان علاقه مند به دریافت مرتب روزنامه ساقی آذربایجان از طریق پست می توانند با دفتر روزنامه تماس حاصل نموده و یا به سامانه پیام کوتاه روزنامه پیامک بفرستند.
اشتراک یکساله: 340 هزار تومان
اشتراک شش ماهه: 170 هزار تومان
ضمنا هزینه بسته بندی و ارسال از طریق پست بر عهده روزنامه می باشد.
برای عضویت در خبرنامه پیامکی، اطلاعات خود را وارد کنید
از مسئولین محترم استان که وعده های آنان در این ستون پیگیری گردیده خواهشمند است توضیحات خود را در خصوص علل عدم تحقق وعده های داده شده جهت اطلاع شهروندان محترم و تنویر افکار عمومی به دفتر روزنامه ساقی ارسال فرمایند.


text:
یئتمیشدوققوزونجو درس
فعل (8)
تأثیرلى و تأثیرسیز فعللر "لازیم و متعددى":
*تأثیرلى فعللرین نوعلارى:
تأثیرلى فعللرى ایکى دستهیه بؤلمک اولار:
الف) ساده و دۆزهلتمه فعللرین بیر قیسمى معلوم نوعدا، هئچ بیر خصوصى علامته مالیک اولمازدان تأثیرلى اولور: گؤر، بیل، آت، دیشله، تمیزله، ایزله، ...
ب) ساده و دۆزهلتمه فعللرین بیر قیسمى معلوم، قاییدیش و قارشیلیق نوعلاردا خصوصى شکیلچیلر آلماقلا تأثیرلى اولور: قاچ - قاچیر، یات- یاتیر، ...
تأثیرسیز فعللرین معلوم نوعونا آشاغیداکى شکیلچیلرى آرتیرماقلا تأثیرلى اولار:
1- "ت": سسلى ایله بیتن تأثیرسیز فعللره "ت" آرتیرماقلا تأثیرلى ائتمک اولار: اوخشا - اوخشات، یاشا - یاشات، ...
بو "ت" علامتینى "آل- ال" شکیلچیلریله دۆزهلن تأثیرسیز فعللره آرتیرساق، اونلار دا تأثیرلى اولور: آزال - آزالت، سارال- سارالت، ...
"لا-له" شکیلچیسی ایله دۆزهلمیش تأثیرلى فعللرده "ت" آرتیریلسا، یئنه ده، تأثیرلى اولاراق قالیرلار: باشلا - باشلات، ...
2- آر - أر: سامیتله بیتن تک هئجالى تأثیرسیز فعللره "آر - أر" آرتیردیقدا تأثیرلى فعللر یارانار: چیخ- چیخار، قوپ - قوپار، ...
بو فعللره "ت" آرتیریلسا دا، فعلین معناسى دَییشمز: چیخارت، قوپارت، ...
3- یر (ir)، ێر (ır)، ور (ur)، ۆر (ür): صامیتله بیتن بعضى تأثیرسیز فعللره بو شکیلچیلرى آرتیرماقلا تأثیرلى فعللر دۆزهلیر: قاچ - قاچیر، آش - آشیر، ...
بو فعللره "ت" آرتیریلسا، معنالاریندا هئچ بیر دَییشیکلیک اولماز: قاچیرت، آشیرت، ...
4- دیر (dir)، دێر (dır)، دور (dur)، دۆر (dür):
بو شکیلچیلر هم خبر علامتى دیر، هم ده فعللرى تأثیرلى حالا سالیر. فعللرى تأثیرلى حالا سالارکن ایکى مسئلهیه فیکیر وئریلمهلیدیر:
الف) بو شکیلچیلر بۆتۆن تأثیرلى فعللرده تأثیرلىلیک درجه سینى آرتیرماقلا فعله ایکینجى بیر غیرمۆستقیم تاماملیق یاراتماقدا قوللوق ائدیر: "بو کیتابى حسنه یازدیر." جۆملهسینده تأثیرلى "یاز" فعلى ایکى قات تأثیرلى اولدوغو اۆچۆن (یازدیر)، جۆملهیه غیرمۆستقیم تاماملیق (حسنه) آرتیریلمیشدیر.
ب) بو شکیلچیلر بۆتۆن تأثیرسیز معلوم، قاییدیش و قارشیلیقلى فعللرى، هئچ بیر ایجبار مضمونو ایفاده ائتمهدن، تأثیرلى فعل ائدیر.
تأثیرسیز معلوم فعللر: اسدیر، سولدور، دیندیر، چاشدیر، ...
تأثیرسیز قاییدیش فعللر: یویوندور، سویوندور، سئویندیر، ...
تأثیرسیز قارشیلیقلى فعللر: باریش- باریشدیر، گؤروشدور، دولاشدیر، ...
5. دار - در: بو شکیلچیلر بعضى تأثیرسیز فعللردن تأثیرلى فعللر یارادار: قون- قوندار، دؤن - دؤندر، ...
6. یز (iz)، ێز (ız)، وز (uz)، ۆز (üz): بو شکیلچیلر ده بعضا تأثیرلى فعللر یارادار: قالخ- قالخیز، چیم- چیمیزدیر، ...