text:
سارابلی واقف
کریم آقا صافی
خــازن
سارابلی واقف مشروطه دوورونون آرزی گؤزۆ نیسگیللی شاعیرلریندهن سارابلی واقفی گوستهرمک اوْلار. او 1263 قمری ده ساراب شهرینده آنادان اوْلمۇش و اۇشاق ایکن آتاسێنیێ الدهن وئرمیش دیر. واقف مشروطه حرکاتینین یاخین ایشتراکچێلارێندان اوْلاراق، بو خوصوصدا بیر چوْخلۇ شئعرلر دئمیشدیر. اونون یاشایێش و یارادێجێلیغێ حاقدا تبریزده کی ژورنالیست و ادبی دوْستوم بهروز ایمانی گئنیش بیر تحقیق آپارمێش و دئدیکلرینه گؤره، دیوانین چاپا حاضیرلامێش دیرکی، آرزی ائدیریک اونون ایشیق اۆزۆ گؤرمهسی ایله بیزیمده گؤزلریمیز ایشیقلانسێن. اوْنۇن اساس یازدێغێ شعرلر نووحه و مرثیه اوْلسادا، مبارز یا خود مقاومت و باشقا ژانرلرده ده شعرلری وار. واقف 1326 قمری ده دئمهک مشروطه یئتیشن زامان دۆنیاسێن دَییشیر. بیرده چتیندی شاه سئوهندن گوهون گله ایرانی غارت ائتمهیه هر بین گلهن گله مشروطه شرط بالتاسێن ترسه سابلادێ آی خان داغێت تیفاغێنێ آی… چنگله… واقفین نوحهلریندهن ده ایکی بیت بیرگه اوخویاق: دۆشهنده وصل گۆنو هر زمان خیاله علی(ع) اؤلۆر خییال دۆشور کؤنلۆم اؤزگه حاله علی ائدیم نه چاره نه منده، نه سنده قدرت وار اؤپوم آپاغێنێ تا بیر یئتیم وۆصاله علی(ع)… کریم آقا صافی حاج جعفر دایی نوهسی عایلهسینده آنادان اوْلان کریم آقا صافینین آدی گلنده نه ایسه، ایستهر-ایستهمز نووحه و مرثیه ادبیاتی ایله یاناشار. حالبوکی، بو شاعیرین دادلی - دوزلو غزللری و باشقا ژانرلاردا دا شعرلری اوْلمۇشدور. صافی روس سالداتلارێ عاشورا گۆنونده آذربایجانێن غئیرتلی اؤولادلارێ قهرمانجا دار آغاجێندان گوناهسێزجا آسێلدیقدا بئله شعر یازمێشدیر. ائی وطنه بذل ائلهیهن نقد-ی-جـان ملّتـه دار اۆستـــه وئــرهن ایمتحــان محو اوْلا مۆشگۆلدو بو نام-وْ-نشـان قانلا صفـا تاپـدێ، باهـار-ی-وطــهن جانیمیز اوْلا خوْشدو نثـار-ی-وطـهن چکدیلــهر داره سیـزی منصـور وار تاپدێ شرافهت هامێ یار-وْ-دییار بسـدی بیـزه بـو شـرف-وْ-افتخـار قانلا صفـا تاپـدێ، باهـار-ی-وطــهن جانیمیز اوْلا خوْشدو نثـار-ی-وطـهن کریم آقا صافینین مبارز شعریمیزه شوبههسیزکی دانیلماز رولو اولموشدور. اوْ قمری 1353 - ینجی ایل 69 یاشیندا دونیاسین دَییشمیشدیر. بۇ شاعیردهن شئعر و نووحه بیلهنلهردهن ایستهییم وار اوْلارێ یایێب و اوْلسا منهده گؤندهرهلر خــازن رحمتلی میرعبدالحسین خازن، تبریزین خیاوان محلهسینده گۆنش ایلی 1250 ده آنادان اوْلمۇش و بیر عؤمر آجێ - شیرین یاشایێشدان سوْنرا 1304 ده تبریزده حیاتین دَییشمیش دیر. او یازدێقلارا گؤره، کلاس گؤرمهمیش و سوادسیز بیر شاعیر ایدی. آنجاق الده اولان شعرلریندهن بللی اوْلۇر کی، اوْنۇن لازیمی قدهر ساوادی وار و ائله بو سببه گؤره اۆرهک یاندێرێجێ نووحهلر و گؤزهل غزللـرله برابر حماسی و مبارزه شعرلری وار. اونون ادبی یاشایێشی ایکی طرهفلی اوْلمۇش دور. بیر طرهفی مرثیه ادبیاتینین ان تانێنمێش و گورکملی نمایندهلریندهن باشقا طرفدهن ایسه، مشروطه حرکاتین یاخێندان دۇیوب و ایستهر - ایستهمز بو حرکتلرله چین -چینه وئرمیش و شعرلری سنگرلرده دؤیوشهن مجاهدلرین قانلارین قاینادێب و حرکهته گتیرمیشدیر. خازنین اله گلن شعر دیوانین بو سطرلرین یازانێ توْپلایێب چاپا حاضیرلهمیشدیر. باغلانـان زنجیـره بیـداده یازێـق ایرانلــیلار اوْلمـایان آســوده دۆنیـاده یازێـق ایرانلیلار تیترهیهن بیر مرغ بئسمل تک کف جلادّیـده صید اوْلان بیرحـم صیـاده یازێـق ایرانلـیلار یا بیر شعرینده بئله سؤیلهمیش دیر: اهـل-ی-دوهچی گلیبــدی جنگـه بئش بئش بامادوْر باسێر تۆفهنگه هــردهن بیــرینــی آتێــر هــوایــه لعنــت بئلــه قوم-ی-بـیحیـایــه قایناق: http://birliksesi.blogspot.com/2008/11/blog-post_799.html
سارابلی واقف
مشروطه دوورونون آرزی گؤزۆ نیسگیللی شاعیرلریندهن سارابلی واقفی گوستهرمک اوْلار. او 1263 قمری ده ساراب شهرینده آنادان اوْلمۇش و اۇشاق ایکن آتاسێنیێ الدهن وئرمیش دیر. واقف مشروطه حرکاتینین یاخین ایشتراکچێلارێندان اوْلاراق، بو خوصوصدا بیر چوْخلۇ شئعرلر دئمیشدیر. اونون یاشایێش و یارادێجێلیغێ حاقدا تبریزده کی ژورنالیست و ادبی دوْستوم بهروز ایمانی گئنیش بیر تحقیق آپارمێش و دئدیکلرینه گؤره، دیوانین چاپا حاضیرلامێش دیرکی، آرزی ائدیریک اونون ایشیق اۆزۆ گؤرمهسی ایله بیزیمده گؤزلریمیز ایشیقلانسێن. اوْنۇن اساس یازدێغێ شعرلر نووحه و مرثیه اوْلسادا، مبارز یا خود مقاومت و باشقا ژانرلرده ده شعرلری وار. واقف 1326 قمری ده دئمهک مشروطه یئتیشن زامان دۆنیاسێن دَییشیر.
بیرده چتیندی شاه سئوهندن گوهون گله
ایرانی غارت ائتمهیه هر بین گلهن گله
مشروطه شرط بالتاسێن ترسه سابلادێ
آی خان داغێت تیفاغێنێ آی… چنگله…
واقفین نوحهلریندهن ده ایکی بیت بیرگه اوخویاق:
دۆشهنده وصل گۆنو هر زمان خیاله علی(ع)
اؤلۆر خییال دۆشور کؤنلۆم اؤزگه حاله علی
ائدیم نه چاره نه منده، نه سنده قدرت وار
اؤپوم آپاغێنێ تا بیر یئتیم وۆصاله علی(ع)…
کریم آقا صافی
حاج جعفر دایی نوهسی عایلهسینده آنادان اوْلان کریم آقا صافینین آدی گلنده نه ایسه، ایستهر-ایستهمز نووحه و مرثیه ادبیاتی ایله یاناشار. حالبوکی، بو شاعیرین دادلی - دوزلو غزللری و باشقا ژانرلاردا دا شعرلری اوْلمۇشدور. صافی روس سالداتلارێ عاشورا گۆنونده آذربایجانێن غئیرتلی اؤولادلارێ قهرمانجا دار آغاجێندان گوناهسێزجا آسێلدیقدا بئله شعر یازمێشدیر.
ائی وطنه بذل ائلهیهن نقد-ی-جـان
ملّتـه دار اۆستـــه وئــرهن ایمتحــان
محو اوْلا مۆشگۆلدو بو نام-وْ-نشـان
قانلا صفـا تاپـدێ، باهـار-ی-وطــهن
جانیمیز اوْلا خوْشدو نثـار-ی-وطـهن
چکدیلــهر داره سیـزی منصـور وار
تاپدێ شرافهت هامێ یار-وْ-دییار
بسـدی بیـزه بـو شـرف-وْ-افتخـار
قانلا صفـا تاپـدێ، باهـار-ی-وطــهن
جانیمیز اوْلا خوْشدو نثـار-ی-وطـهن
کریم آقا صافینین مبارز شعریمیزه شوبههسیزکی دانیلماز رولو اولموشدور. اوْ قمری 1353 - ینجی ایل 69 یاشیندا دونیاسین دَییشمیشدیر.
بۇ شاعیردهن شئعر و نووحه بیلهنلهردهن ایستهییم وار اوْلارێ یایێب و اوْلسا منهده گؤندهرهلر
خــازن
رحمتلی میرعبدالحسین خازن، تبریزین خیاوان محلهسینده گۆنش ایلی 1250 ده آنادان اوْلمۇش و بیر عؤمر آجێ - شیرین یاشایێشدان سوْنرا 1304 ده تبریزده حیاتین دَییشمیش دیر. او یازدێقلارا گؤره، کلاس گؤرمهمیش و سوادسیز بیر شاعیر ایدی. آنجاق الده اولان شعرلریندهن بللی اوْلۇر کی، اوْنۇن لازیمی قدهر ساوادی وار و ائله بو سببه گؤره اۆرهک یاندێرێجێ نووحهلر و گؤزهل غزللـرله برابر حماسی و مبارزه شعرلری وار. اونون ادبی یاشایێشی ایکی طرهفلی اوْلمۇش دور. بیر طرهفی مرثیه ادبیاتینین ان تانێنمێش و گورکملی نمایندهلریندهن باشقا طرفدهن ایسه، مشروطه حرکاتین یاخێندان دۇیوب و ایستهر - ایستهمز بو حرکتلرله چین -چینه وئرمیش و شعرلری سنگرلرده دؤیوشهن مجاهدلرین قانلارین قاینادێب و حرکهته گتیرمیشدیر. خازنین اله گلن شعر دیوانین بو سطرلرین یازانێ توْپلایێب چاپا حاضیرلهمیشدیر.
باغلانـان زنجیـره بیـداده یازێـق ایرانلــیلار
اوْلمـایان آســوده دۆنیـاده یازێـق ایرانلیلار
تیترهیهن بیر مرغ بئسمل تک کف جلادّیـده
صید اوْلان بیرحـم صیـاده یازێـق ایرانلـیلار
یا بیر شعرینده بئله سؤیلهمیش دیر:
اهـل-ی-دوهچی گلیبــدی جنگـه
بئش بئش بامادوْر باسێر تۆفهنگه
هــردهن بیــرینــی آتێــر هــوایــه
لعنــت بئلــه قوم-ی-بـیحیـایــه
قایناق:
http://birliksesi.blogspot.com/2008/11/blog-post_799.html


c: text/html

text:
در تمام شهرها و روستاهای کشور عزیزمان ایران , داستانهای زیادی سالیان سال است که سینه به سینه به نسل های بعدی تحویل داده شده و اکثر ما ها در دوران کودکی خودمان بسیاری از این
داستانها را از پدر و مادر خودمان شنیده ایم . یکی از این داستانها قصه شنگول و منگول است که امروز این قصه زیبا را از آذربایجان و به گویش آذری با همدیگر مرور می کنیم :
شنگول – شؤنگؤل – منگول
شنگولوم منگولون آدیندا بیر ناغیل :
بیری وارمیش بیر ی یوخوموش، بیر کئچی وارمیش . بو کئچنین گوزنون آغی- قاراسی اوچ بالاسی وارمیش . چپیشلرین بیرنین آدی شنگول،بیرنین آدی شؤنگؤل بیرینینده آدی منگول ایمیش . کئچی
گئدیب هرگون مئشده اوتارارمیش . گئجه قایدیب دا بالالارینا آغیزیندا سو،بوینوزوندا اوت ،ممه لرینده سود گتیره رمیش.بوجور قایدیب قاپی دوورمیش . شنگول آتیلا-آتیلا قاپییا یاخینلاشیب
سوروشارمیش
– شنگولوم،شؤنگؤلوم،منگولوم قاپینی آچین من گلدیم،آغیزیمدا سو ،بوینوزومدا اوت،ممه مده سود گتیرمیشم .
شنگول،شؤنگؤل ،منگول سئوینه –سئوینه قاپینی آچارمیشلار، کئچی ایچری گیریب اونلارا سویونی،سودونی،اوتونی وئریب یئدیریب ایچیردیکدن سونرا یاتیرداردی . سونرا دئیردی کی : بالالاریم
احتیاتلی اولون،هر کیم قاپی دوووب منیم دئدیگیم سوزلری دئمسه آچمایین . چپیشلرده دئیردیلر کی :
– سن آرخایین اول هیچ کیمه قاپی آچماروق .
بیر گون بیرآج قورد اورالاردا تاپلیب کئچنین بالالارین یئمک اوچون فرصت آختاریردی . بیر گون قورد گلیب کئچی ائوده اولمایان چاغ قاپینی دویدی . شنگول،شؤنگؤل ،منگول دینقیلدیه-دینقیلدیا
قاپیا ساری گئدیب دئدیلر :
– قاپی دوین کیمدیر؟
قورد کئچنین دئدیکلرین بیلمیردی و دئدی :- آچین بالالاریم منم آنانیز
چپیشلر آنالاری اولمادیگینی آنلاییب قاپینی آچمادیلارو قاچیب گیزلندیلر . قورد گوردی کئچی گلیر ،قاچیب بیر بوجاقدا گیزلندی . کئچی قاپینی دویوب دئدی : بالالاریم آچین منم ،اغیزیمدا سو
بوینوزومدا اوت ، ممه لریمده سود گتیرمیشم . شنگول،شؤنگؤل ،منگول آتیلا-آتیلا گلیب قاپینی آچدیلار . کچئی ایچری گیریب هر زمانی کیمی بالالارینا سو، سود،اوت وئریب سونرا بالالار قاپینی
چالماسینی آنالاینا دئدیلر.کئچی دئدیگی سوزلری قورد ائشدیب اوردان اوزاقلاشدی .
صاباحیسی گون کئچی گئتدیکدن سونرا قورد گلیب قاپینی دویدی :
– بالالاریم آچین منم آنانیز،آغیزیمدا سو،بوینوزومدا اوت،ممه لریمده سود گتیرمیشم
شنگول،شؤنگؤل ،منگول گلیب قاپینی آچدیلار ؛بیردن قورد آتیلیب منگولی توتوب همان یئدی . شنگول،شؤنگؤل قاچیب گیزلندیلروآغلاماقا باشلادیلار . آخشام اولوب آنالاری گلیب نه قدر قاپینی
دویوب نه قدر اوخودی قاپینی آچان اولمادی . کئچی دال-دالی گئدیب بوینوزلاریلا قاپینی آچدیب ایچری گیردی .
شنگول ، شؤنگؤل آنالارین گوروب سئویندیلر و آنالاری سوروشدی : – بس منگول هانی ؟ چپیشلر باشلادیلار آغلاماقا و اولان ایشی آنلارارینا دئدیلر . آنا کئچی هیرسلنیب دئدی کی :
– یاخشی قوردونکی منده قالسین . سیز قاپینی باغلاییب هیچ کیمه قاپینی آچمایین .
کئچی یولا دوشوب آز گئتدی، اوز گئتدی ؛ دره تپه دوز گئتدی ؛ آخیربیر دمیرچی دوکانینا یئتیشیب دئدی :
– دمیرچی قارداش منیم بوینوزلارمی قیلیچ کیمی ، اوجلارینی سونگی(نیزه) کیمی ائله .
– دمیرچی ده دئدی : آ کئچی سن منه نه وئرجکسن ؟
– کئچی دئدی : بیر قازان قایماق بیر قازان سود
دمیرچی راضی اولوب کئچنین بوینوزلارین قیلج کیمی اوجلارینی سونگی کیمی ایتی ائلدی . کئچیده اونون قایماقین ،سودون وئریب دوز گلدی قوردون ائوینی دامینا چخیب ایاقلارین باشلادی داما
وئرماقا . قورد بیر قازان آش قویموشیدی . اوجاق اوسته پیشیریردی . اوندا کی کئچی آیاقلارین دامنما یئره ووروردی قوردون آشینا توپراق توکولوب قورد حیرسلنیب دئدی :
– ائویمی ییخان کیمدیر؟ آشیما توپراق توکن کیمدیر ؟
کئچی جواب وئریب دئدی :
– هم سولطان ام هم پاشا ، بوینوزوم قوشا قوشا ، بالالاریمی سن یئمیسن ایندی بویور ساواشا کئچی دالی گئدیب،ائله بوینوزیله ووردی قوردون قارنینا کی ایکی قاریج قوردون قارنینا ایشلدی . قورد
برکدن اولاییب ،یئره دوشوب ،کئچی همان یئرده قوردون قارنین دئشیب منگولونی ائشیگه چیخارتدی . قورد اولویا اولویا دئدی : – وای قارنیم !وای قارنیم ! کئچیده دئدی : – بالالاریمی یئینده وای
قارنیم دئمیردین ! کئچی بالاسین گوتوروب سئوینه سئوین ائوینه گئتدی
– سیزلره ده تانری سئونج پایی وئرسین . ناغیلی ائشیدن ساغ ناغیلی دئیین سالامات .

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
مجاریستان دا ۸۰ آدام دۇنگوپ اؤلدی
اؤلِنلرینگ ۲۰-سی کؤچهلرده، ۲۷-سی اؤیلرینده، ۳۳-ی کِسِلحانالاردا اؤلدی
آشاکؤپ سۇویق هۇوا مجاریستان دا جان آلیار.
مجاریستان دا سۇویق هۇوادا دۇنگوپ اؤلِنلرینگ سانی ۸۰ آداما یتدی.
بو یورت سۇنگقی ۳۰ ییلینگ اینگ سۇویق قیشینی گچیریأر.
مجاریستان دا اینگ سۇویق گۆن ۱۹۸۵-نجی ییلدا ۲۶.۵- سانتیگراد حؤکمۆنده حاساپلانیاردی.
شو ییلینگ ۸-نجی یانواری (۲ گۆن موندان اۇزال) هۇوانینگ سۇویقلیغی -۲۸.۱ درجأ یتدی.
شو ییل شۇل سۇویقلار سبأپلی ۸۰ آدام شو واغتا چنلی اؤلدی.
اؤلِنلرینگ ۲۰-سی کؤچهلرده، ۲۷-سی اؤیلرینده، ۳۳-ی کِسِلحانالاردا اؤلدی.
اؤتن ییل مجاریستان دا سۇویقدان دۇنگوپ اؤلِن آداملار ۴۵ آدامدی.


text:
عاغیللی قیز - بیرینجی بؤلوم
بیری وار ایدی ، بیری یوخ ایدی ، بیر پادشاه لا بیر وزیر وار ایدی ، بیر گون بونلار اوودان قاییداندا یولدا بیر قاری یا راست گلدیلر.
پادشاه آتین باشینی ساخلاییب دئدی :
- آی قاری ، بورادا نه گزیرسن ، ایشین – چئشه ن ندیر ؟
قاری دئدی :
- منیم پئشه م ائو تیكمك ، ائو ییخاماق دیر .
پادشاه دئدی :
- سن نه سن كی ، ائو تیكیب ائو ییخاسان ؟
قاری دئدی :
- ای پادشاه سن هله بیلمیرسن كی ، آرواد ییخمایان ائو مین ایل تیكیلی قالار .
پادشاه قاری نین بو سؤزوندن ناراضی قالدی.
وزیر دئدی :
- قبله عالم ساغ اولسون ، قاری دوز دئییر .
پادشاه راضی اولمادی كی ، اولمادی . ائوه گلن كیمی هر ایكیسی مباحثه ائله دیلر.
پادشاهین اوچ قیزی وار ایدی . او ، ائوینه گلن كیمی قیزلارینی یانینا پاغیریب دئدی :
- قیزلاریم ، ائوی آرواد تیكیر ، یا كیشی ؟
بؤیوك قیز دئدی :
- ائوی البته كیشی تیكیر .
پادشاه دئدی :
- ساغ اول ، قیزیم دوز دئییرسن .
سونرا پادشاه اوزونو اورتانجیل قیزینا توتوب دئدی :
- قیزیم ، سن نه دئییرسن ؟
- اورتانجیل قیزی دئدی :
- - ای مهربان آتا ، آرواد نه دیر كی ، اونون تیكدیگی ائو نه اولسون ؟! البته ائوی كیشی تیكیر .
پادشاه بو دفعه ده كیچیك قیزیندان سوروشدو :
- قیزیم ، بس سن نه دئییرسن ؟
كیچیك قیز دئدی :
- آتا ، ائوی آرواد تیكیر .
- بو سؤز پادشاهی غضب لندیردی . او قیزا دئدی :
- ایندی كی ، بئله اولدو ، سنی ائوسیز – ائشیكسیز آداما وئررم. سونرا گؤرك نئجه ائو تكیه جكسن !
پادشاهین قیزلاری بورادا قالسین ، سیزه خبر وئرك فاطی قاری دان .
شهرین كناریندا قازما داخما دا فاطی قاری آدیندا بیر قوجا آرواد اولوردو . بونون احمد آدلی تنبل بیر نوه سی وار ایدی . احمد او قدر عاجز ایدی كی ، یئریندن ترپنمگه ده تنبل لیك چكیردی .
پادشاه همین قاری نی یانینا چاغیرتدیریب دئدی :
- قاری ، من كیچیك قیزیمی سنین نوه نه وئریرم . گؤرورم كاسیب آدامسان ، اودور كی ، گئدنده توی سوز – ناغارا سیز اونودا اؤزونله آپار .
قاری دئدی :
- ای پادشاه سنین قیزین هارا ، منیم نوه م هارا ؟ نوه مین اینینده بیر پالتاری وار كی ، جیندیریندان جین هوركور . یئمگه چؤرگی یوخدور . او ، شاه قیزینی نئجه ساخلایا بیلر ، گل سن بو فیكریندن ال چك !
پادشاه دئدی :
- قاری ، سنین ایشین یوخدور . آپار ، قیزی وئردیم نوه نه .
قاری نین علاجی كسیلدی ، قیزی یانینا سالیب گتیردی ائولرینه . احوالاتی نوه سینه سؤیله دی . احمد بو ایشه لاپ معطل قالمیشدی بیلمیردی نه دئسین .
قیز ائوه گلندن سونرا گؤردو كی احمد اوقدر تنبل دی كی ، هئچ یئریندن ترپنمك ایسته میر ، خؤرگی نی ده یاتدیغی یئرده یئییر . قیز چوخ عاغیللی ایدی . ائوه گلن گوندن باشلادی احمدی دیله توتماغا . بیرنیجی دفعه سفره نی ائوین یوخاری باشیندا سالدی . احمدی چاغیردی كی ، گی چؤرگینی یئ ، احمد نه قدر یالواردی كی ، منیم پاییمی گتیر یئریمده یئییم ، قیز راضی اولمادی . احمد گؤردوكی ، آجیندان اؤله جك ، علاجی كسیلدی ، سورونه – سورونه سفره نین قیراغینا گلدی . چؤرك یئییب قورتاران كیمی یئنه گئدیب یئرینه گیردی . بئله – بئله قیز هرگون سفره نی باشقا بیر یئرده سالیب ، احمدی اورایا چاغیریردی . بیر نئچه گوندن سونرا احمد داها اؤزو دوروب سفره نین قیراغینا گلیردی . قیز گؤردو كی ، احمد بیر آز قوچاقلاشیب . اونا گؤره چؤره گینی یئییب قورتاران كیمی یئنه گئدیب گیردی یئرینه . باشلادی یاتماغا .
آرادان بیر نئچه گون كئچندن سونرا پادشاه قیزی احمدی ایندی ده كوچه یه چیخارتماق فیكرینه دوشدو . قیز اؤیرنیشدی كی ، احمد قوز ، فیندیغی خوشلاییر. اودور كی ، بازاردان بیر – ایكی گیروَنكه قوز ، فیندیق آلدی ، اونو ائودن كوچه قاپی سینین آغزینا كیمی تؤكوب دئدی :
- احمد ، داها بسدیر ائوده خور ها خور یاتدیغین ، دور ، هئچ اولماسا بو فیندیق لاری ، قوز لاری ییغ ، گتیر یئیك .
احمد سورونه – سورونه بیر تهر قوزلاری ، فیندیق لاری ییغا ییغا كوچه قاپیسیندان چیخدی بیر آز او طرفه – بو طرفه باخیب یئنه قاییتدی ائوه . گیردی یئرینه . قیز گؤردو احمد كوچه یه چیخماغی اؤیرندی . باشلادی كی ، نه اولور اولسون گرك گئدیب ایشله یه سن .
احمد دئدی :
- منیم صنعتیم یوخدور ، نه ایش گؤره بیلرم ؟
- سن چیخ كوچه یه سسله ، ای ایش گؤردورن ، ای ایش گؤردورن ! كیم یاخینلاشیب بیر سؤز دئسه اوجوزونا – باهاسینا باخا . گئت ، او سنه ایش گؤردوره جك .
قیز احمدی بیر تهر كوچه یه چیخارتدی . احمد یولون اورتاسیندا دایانیب هئی دئییردی .
- آی ایش گؤردورن ، آی ایش گؤردورن !
بیردن بیر كیشی گلیب دئدی :
- اوغول ، منیم بیر باغیم وار ، گل اونو بئل له ، سنه بیر قیران پول وئریم .
احمد ایسته دی راضی اولماسین . قیزین سؤزو یادینا دوشدو . دینمز – سؤیله مز كیشینین یانینا دوشوب گئتدی آخشاما كیمی یئر بئل له دی . آخشام بیر قیران آلیب گلدی یولدا گؤدو بیر پیشیك ساتیرلار ، بیر قیران وئریب پیشیگی آلدی . احمد ائوه گلن كیمی پادشاه قیزی دئدی :
- احمد نه ایش گؤدون ، نه قازاندین ؟
احمد دئدی :
- بیر قیران قازانمیشدیم . اونو دا وئریب بو پیشیگی آلدیم .
قیز دئدی :
- احمد ، صاباحدان سن گرك بیر اوزاق یئره سفره چیخاسان گئدیب هر یئری گؤره سن .
احمد دئدی :
- من سفره نئجه چیخا بیلرم ، پولوم یوخ ، آتیم یوخ ، یولو تانیمیرام .
قیز دئدی :
- صاباح گئدرسن بازارا ، یولون كناریندا دایانیب گؤزلرسن . گؤره جكسن كی ، دوه كاروانلاری گئدیر . كاروان باشییا دئیرسن كی ، منی ده اؤزونوزله آپارین . سیزه كؤمك ائدیم . او ، راضی اولسا ، اونلارا قوشولوب گئدرسن .
احمد بیلیردی كی ، قیز دئدیگینی ائده جك . اونا گؤره دینمز – سؤیله مز راضی اولدو . سحر آچیلدی . گئدیب یولون كناریندا گؤزله دی . گؤردو بیر قاطار دوه گلیر احمد كاروان باشینا یاخینلاشیب دئدی :
- منی ده اؤزونوزله آپاریرسینیزمی ؟


text:
پروقراملار
تورکیه
ایستانبولدا 39 نفرین اؤلومهسینه سبب اولان عبدالقادیر مشاریپوو یاخالاندی
آک پارتی باشقانی و باش ناظیر بینالی ییلدیریم، پارتیسینین مرکز ایجرا هیاتی کونفرانسی اوّلی ژورنالیستلره ائتدیگی آچیقلامادا، سالدیرینین تشکیل ائدن ترورچونون سورغوسونون داوام ائتدیگینی و بیر چوخ آیرینتییا چاتیلدیغینی سؤیلهدی
رینا سالدیرقانی یاخالاندی
پلیس مختلیف آدرسلره عینی واختدا عملیات تشکیل ائتدی و سالدیرقانی اسنیورتدا گیزلندیگی ائوده یاخالادی
تورک دونیاسی
قیبریس موذاکیرهلرین صاباح سوئیسین مونت پلرین قصبهسینده داوام ائدهجک
بئشلی کونفرانسدا قیبریس تورک طرفینینی مذاکیرهچی اؤزدیل نامی باشچیلیغیندا بیر قروپ تمثیل ائدهجک
آذربایجانا 400 میلیون دلارلیق وام
دونیا بانکی ایله آذربایجان حکومتی آراسیندا 400 میلیون دلارلیق کرئدی آنلاشماسی ایمضالاندی
اردوغاندان قیبریس دگرلندیرمهسی
اردوغان، تورک عسگرینین آدادان چکیلمهسینین سؤز قونوسو اولمادیغینی سؤیلهدی
بؤلگه
عبدالرحمانوف :"قازاخیستان سوریه گؤروشلری اوچون حاضردیر"
قازاخیستان خاریجی ایشلر ناظیرلیگی آستانادا کئچیریلهجک سوریه گؤروشلری اوچون تامامیله حاضر اولدوغونو آچیقلادی.
20 تروریست یوخ ائدیلدی
تورکیه سلاحلی گوجلری طرفیندن سوریه-نین شیمالینداکی ترور هدفلرینه قارشی داوام ائدن "فرات قالخانی" عملیاتینین 147-جی گونونده ترور تشکیلاتی داعش عضوو 20 تروریست یوخ ائدیلدی.
میصرین گونئینده بیر سالدیریدا ان آز 8 پولیس اؤلدو
امنیت قایناقلاریندان آلینان معلوماتا گؤره، هویتی هله بللی اولمایان بیر قروپ، آسیوت ایله وادی الجدید اوستان مرزی یاخینینداکی بیر امنیت کونترول نقطهسینی هدف آلاراق گمین قوردو
دونیا
پوتین یالانلادی
پوتین، بو ادعالارین، ترامپین سئچیملردکی غالیبیتینین مشروعیتی حاقیندا شبهه اویاندیرماق اولدوغونو ایفاده ائتدی
ترامپ-ین سوزلری آوروپانین گوندمینه بومبا کیمی دوشدو
ترامپ-ین ناتو-نون بیر ایشه یارامادیغی، اینگیلترهدن سونرا آوروپا بیرلیگیندن یئنی آیریلمالارین اولاجاغی بارهدکی سؤزلری آوروپا پایتاختلاریندا حیرتله قارشیلاندی.
واشینگتوندا یوزلرله اینسان مارتین لوتر کینگی خاطیرلاماق اوچون گؤستری ائتدی
آمریکا ایچینده 90-آ یاخین یئرده داها بنزر اعتراض و خاطیرلاما حرکتلری رئاللاشدیریلدی
اقتصاد
اردوغان:" روسیایا صادرات تورک لیره سی اوزریندن اولسون"
جمهور باشقانی رجب طیب اردوغان روسیایا صادراتین تورک لیرهسی ایله اولماسینین واجیبلیگینی سویلهدی.
تورکیهنین یورددیشی وارلیقلاری آرتدی
تورکیه جمهوریتی مرکز بانکی طرفیندن، نوامبر 2016 سونونا باغلی تورکیهنین اولوسلارآراسی یاتیریم پوزیسیونو بیلگیلری آچیقلاندی
ایستانبول بورساسیندا وضعیت
سربست بازاردا آمریکا دلاری 3 لیره 77 قوروش، یورو ایسه 4 لیره 1 قوروشدان ایشلم گؤردو.
ایدمان
دونیانین ان باهالی فوتبولچوسو کیمدی؟
اولوسلار آراسی ایدمان آراشدیرمالار مرکزی (CİES) دونیانین ان باهالی فوتبولچولاریندان عبارت سیاهینی آچیقلاییب. "10-لوق"دا "بارسلونا"نین 3 فوتبولچوسو یئر آلیب.
"بشیکتاش"دان واجیب غلبه
تورون سون اویونوندا "بشیکتاش" سفرده "عثمانلی سپور"لا قارشیلاشدی. موسابیقه ایستانبول کلوبونون غلبهسی ایله باشا چاتدی. - 2:0
کولتور و صنعت
توریزمده یئنی بیر رکورد قیریلدی
"اولوسلارآراسی توریزم آرتماغا، استخدام تامین ائتمهیه و بوتون دونیانین اورتاق ریفاهینا خیدمت ائتمهیه داوام ائتمیشدیر"
آتلار اود اوستونده گوناهلاریندان آریندی
آتلار، پیسلیکلردن و گوناهلاردان آرینماق اوچون قالانان تونقاللارین اوستوندن آتلادیلدیلار
پیتر پاولنسکی، فرانسادان سیغینما طلب ائدهجک
روسیادا جینسی شدت سوچوندان حاقیندا دعوی آچیلان و 10 ایل حبسی ایستهنیلن صنعتچی، بو اتهاملاری رد ائتمیشدی
بیلیم و تکنولوژی
آی-ا قدم قویان سون آسترونوت اولدو
آی-ا قدم قویان سون آسترونوت (فضانورد) یوجین سرنان 82 یاشیندا وفات ائتدی.
آی چوخ داها یاشلی
ایندییه قدر آیین گونش سیستمیندن 100-200 میلیون ایل سونرا میدانا گلدیگی وارساییلیردی
ساغلیق و چئوره
نروژده ده یاساقلاندی
بو گوندن اعتباراً گئچرلی اولاجاق قاداغانین نه قدر داوام ائدجیی قونوسوندا ایسه بیر تاریخ آچیقلانمادی
چینده ساختا قیدا محصوللاری سببیله سوروشدورما آچیلدی
سوروشدورمادا، ان آز 50 فابریکانین تیئنجینین دولیو قصبهسینده سویا سوسو و سیرکهنین آرالاریندا اولدوغو 11 نوع ساختا قیدا مادهسینی چیخاردیغی اورتایا چیخاردیلدی
قوش آنفلوآنزاسی جان آلدی
8 نفرده اچ7ان9 ویروسونا راست گلیندیگی، بو اولقولاردان اوچونون اؤلومله نتیجهلندیگی بیلدیریلدی


text:
Sunday, January 16, 2011
مشاهیر آزربایجان - میرزه جبار عسگرزاده یا باغچه بان
ایران دا بیرینجی اوشاقلار باغچاسی و بیرینجی کارلار و لاللار مکتبلرینین قوروچوسو،ایلک اوشاق کتابلاری مولف،ناشر و رساملاریندان بیری اولان میرزه جبار عسگرزاده(باغچه بان) شمسی 1264 نجو ایلده ایرواندا آنادان اولدو.ایروان شهرینین مسجد لرینده تحصیله باشلادی .15 یاشیندا یوخسوللوق اوزوندن تحصیلی بوراخماغا مجبور قالیب،آتاسینین مسلکی اولان قنادلیق و معمارلیغا مشغول اولدو.
1284 نجو ایلده مذهبی چاتیشمالار اوزوندن دوستاغا(زندان)آلیندی.حبسده"ملانهیب" و "ملا باشی"هفته لیک درگیلرینی یایدی.درگیلرین یازیلارینی اوزو یازیب رسملرینی ده اوزو چکردی.درگیلری دوستاقدان دیشارییا گوندرن ایسه اونون زنجیرداشی و حبس یولداشی ایدی.
دوستاقدان قورتولدوقدان سونرا حیاتینی انسانلیق و باریشا حصر ائتدی.اوشاقلار و خانیملارین تعلیم-تربیه سینه چوخ اهمیت وئرن میرزه جبار عصرینین شرطلری و خطرلرینه باخمایاراق قیزلارا ائوده درس وئرردی.اونون ایلک اثرلری اوشاقلار ایچین یازدیغی "قیزیللی یاپراق" و "بایرامچیلیق" آدلی منظوم کتابلار اولموشدور.میرزه جبار عسگرزاده نین بو ایکی اثر 1290 نجی ایلده "عاجز" تخلصو ایله ایروان دا یاییلدی.همان ایلده معروف ملانصرالدین درگیسینده سیاسی-ساتیریک(فکاهی،طنز)یازیلار و شعرلر یازماغا باشلادی.1291 نجی ایلده ایروان دا "لک لک" {ایروان،1914،هفته لیک مضحکه لی مجموعه.ناشرلر و مدیرلر:م-میر فتح الله اوف،عسگرزاده(عاجز)}هفته لیگینی چیخاردی.
بیرینجی دونیا ساواشینین باشلانماسی ایله،ائرمنیلرین روسلار و اروپالیلارین تحریک و حمایه سی ایله مسلمان خالقا سالدیریب خالقی قتل عام ائتمه سی اوزوندن تورکیه یه گئتمگه مجبور قالدی.تورکیه نین ایغدیرIğdır شهرینده اونجه تحویلدار و سونرا والی(فرماندار)اولدو.بیر مدت سونرا قوزئی آذربایجانا دوندو و ایروان ولایتینین نوراشین شهرینده بیر مکتب قوردو.آمٌا گرگینلیکلر اوزوندن بو ایشی دوام ائده بیلمدی.گرگینلیک و چاتیشمالارین شد تلنمه سی ایله 1298 نجی ایلده عایله سی ایله بیرلیکده ایرانا کوچدو.آذربایجانین مرند شهرینین احمد یه مکتبینده بیراینجی صنف(کلاس) معلمی اولاراق ایشه باشلادی.ایراندا یازدیغی اثری"خرخر" آدی ایله یازیب اوگرنجیلری(شاگردلری) اوچون اجرا ائتدیگی بیر تئاتر اولموشدور.
1299 نجو ایلده قازاندیغی شهرتدن دولایی،آذربایجان معارف رئیسی دعوتی ایله تبریزه گئدیب یئنی اصول و اوزونون ابداع ائتدیگی یئنی یوللارلا تعلیم-تربیه ساحه سینده چالیشماسینا دوام ائتدی.
موسیقی ایله تانیش اولان حیات یولداشی و امکداشی صفیه خانیم میر بابایی نین یاردیمی ایله قیزلارا مخصوص صنفلرده درس وئرمکده ده باشاریلار قازاندی.بو دورده"جمعیت حمایت معلمین" و "جمعیت تئاتر"ی قوروب،"حیات معلمین" و "ائرکک خالا قیزی" آدلاری آلتیندا تنقیدی نمایشنامه لر یازدی.شمسی 1298 نجی ایلدن اعتبارن مسیحی میسیونرلر و دینی آزلیقلارین تهران دا اوشاق باغچالارینی قورماغا باشلادیقلاری معلومدور.اونجه 1303نجو ایلده تبریزین انجمن کوچه سینده ایرانین بیرینجی اوشاقلار باغچاسینی قوروب،اوزو ایچین باغچه بان آدینی سئچدی.شمسی 1305 نجو ایلده چئشیدلی مخالفتلره سینه گره ک اوشاقلار باغچاسینین یانیندا یئرلشن معروف انجمن عمارتینده ایرانین بیرینجی کارلار و لاللار مکتبینی قوران اولدو.پارلاق خدمتلرینه راغما 1306 نجی ایلده تبریزی ترک ائتمگه مجبور اولوب فارس ولایتی معارف رئسینین دعوتی ایله شیرازا گئتدی.شیرازدا پداگوژی،ادبیات و تئاتر فعالیتلرینی دوام ائتدی.1311 ده تهرانا گلیب 1312 ده "دبستان کرولالها" نی قوروب عمرونون سونونا دک اوشاقلار و کار و لاللار تعلیم-تربیه سی اوغروندا چالیشمالاری کناریندا،ادبیات ،اینجه صنعت و تئاتر ساحه لرینده چالیشدی.تئاتر،شعر و اوشاق ناغیل و حکایه لری موضوعلاریندا 9 جلد فارسجا اثری نشر ائدیلمیشدیر.پداگوژی و کار و لاللار تعلیم-تربیه سینه دایر ایسه 13 اثری نشر ائدیلمیشدیر.
تورکجه اثرلری 12 جلددیر.او جمله دن"رباعیات آذری خیام" آدی ایله یاییلان خیام رباعیلرینین تورکجه ترجمه سی.1337 ده باسیلان"باغچه بان رباعیلری(رباعیات باغچه بان)" اونون حیات فلسفه سی و دوشونجه طرزینی ایفاده ائدیر.1345 ین آذر آیینین 4ونده تهراندا یاشار کن دونیاسینی دگیشمیشدیر.مزاری شهر ری ده ابن بابویه مزار لیغیندادیر.الله رحمت ائله سین.رحمتلیک باغچه بانین شهریارین حیدر باباسینا یازدیغی نظیره دن پارچالر:
علیکم السلام شهریار آغا!
چوخ چوخداندی قاچمیشدین بیزدن اوزاغا
آیاق باسمازدین بیزیم قوناغا
جوانلیق دوریندن بو چاغادان(؟)
سن هئچ بیزدن یاد ائتمزدین
نه اولدو آی اوغول سن بیردن بیره
اونوتدوغون ائلی سالدین خاطره؟
چاغلایان سولارا،اسن یئللره
بو قوجا حیدره ائیله دین سلام؟
لطفون آرتیق اولسون علیکم السلام
نه قدر دادلی ایمیش سنین بو دیلین
ائشیدن کیمی بو سسینی ائلین
قوجا،جوان،اوشاق،قیز گلین
سنی دینله مگه قاچدیلار چوله
آنام قوربان اولسون بو شیرین دیله
فارس قیزلار آزدیرمیشدی عملین؟
کی فارسجایدی بوتون شعرین غزلین؟
حیدر بابا یوردوندا بیر گون گوزلین
عشقینه بیر قلم قویمازدین بئله
فارسیجا یازماقدان دویمازدین بئله
تهران گوزللری یولونو کج ائتدی
کونلونو آپاریب سنی گیج ائتدی
دی گوروم یا فلک سنله لج ائتدی
دونگه وارمیش دونوم وارمیش بیلمه دین
آیرلیق اولوم وارمیش بیلمه دین
ایندی بیزی تازه گلیب تاپیرسان
کونلوموزه کوزلر قویوب یاخیرسان
حسرت ایله کئچنلره باخیرسان
گورورسن کی سولار آخیب گئدرمیش
دوغولان قوجالیب اولوب ایتیرمیش
چوخدا وئرمه،سیخینتی اوز گونلومه
مهربان دیر هر آتا اوز اوغلونا
قاییتمیسان ایندی کی سن یولونا
بویور گلین گوز اوستونده یئرین وار
ائلین سنی سئوینج ایله قارشیلار
سلام ائیلر بوتون ائلمیز سنه
باغچامیز،باغیمیز،گولوموز سنه
اوزون مدت سوسان دیلیمیز سنه
دی گورک دئمه لی داها نه یین وار؟
افسوس کی سن گئج دیل آچدین شهریار
کیچیک اوشاق تزه دیله گلنده
آیری بیر دادلیلیق اولار دیلینده
لذتی وار آغلایاندا گولنده
ایندی کی دیل آچدین سوسما،آغلا،گول
یامان سویله یاخشی سویله داغلا گول
Posted by Umud Urmulu at 5:23 AM
Açar Sözler: آذربایجان, آزربایجان, ایران, باغچه بان, تاریخ, تورک, شهریار, مشاهیر, میرزه جبار عسگرزاده
Subscribe to: Post Comments (Atom)


text:
فارابی نینگ دوعاسی
جمهور رئیس لیک سوزلاوچیسی ابراهیم قلین نینگ یازووی
فارابی نینگ دوعاسی
اسلامی توشونچه عنعناتی نینگ اساسی آقیم لرینی بیرلشتیرگن فارابی نینگ بو دوعاسی یالغیزگینه اسلام فلسفه سی اوقووچیلری اوچون ایمس، عین دمده فلسفه توشونیش، معنوی تمزلیک و صاف لیک بیلن علاقه سی بولگن منطقی انیق لیک احتیاجینی درک ایتگن هر کیم اوچون خاص بیر اهمیت گه ایگه دیر.
بیر فیلسوف تینگریگه قنداغ ناله قیله دی؟ بیر جهتدن بونینگ ایریم ناله لردن فرقی یوق دیر. در اصل همه میز، مسلکیمیز، تحصیلیمیز ویا تخصصیمیز نیمه هم بولسه، تینگریگه یقین بولیش نی آماج قرار بیره میز. بیراق باشقه بیر جهتدن قره گنده قیلینگن هر بیر دوعا، در اصل بیزنینگ کیم بولگن لیگیمیز بیلن علاقه لی بعضی بیر نیرسه لرنی نمایان قیله دی.
دوعا قیلیش جدی بیر حادثه دیر. دوعا قیلگن فکری باشقه تامانگه کیتمس لیگی کیره ک. دوعا، تینگری بیلن قیلینگن تماس نینگ اینگ محرم و خصوصی لحظه سی دیر. عین دمده آخری و محدودیتی بولگن بیلن آخری و محدودیتی بولمه گن یعنی لایتنائی، فانی بولگن بیلن ابدی بولگن آره سیده، تینگری بیلن ارتباط قوریشی دیر.
برچه دینی عنعناتلر انسان نینگ معنوی حیاتیده دوعانینگ اهمیتی گه تماس قیله دیلر. اسلامی عنعنات هم تینگریگه نیاز خصوصویده احتمالاً اینگ بای خزینه لردن بیرته سیگه ایگه دیر. قرآن و پیغمبرنینگ الله تعلی گه قنداغ ناله قیلیشیمیزنی اورگتگن لیگی گه قره گنده بو وضعیت طبیعی دیر. اینگ گوزه ل اینگ چقور بیر شکلده ناله قیلیش لر الله تعلی نینگ بی نهایت مرحمتی نینگ و انسان وضعیتینی تورلی سویه سینی انعکاس بیره دی. حضرت محمد (ص) نینگ ایتیشیچه "دوعا عبادت نینگ اصلی دیر"
دوعالر عموماً اوچ بولیم دن عبارت دیر. ایلک بولیم شخص نینگ تینگرینی مطلق کوچینی و بی نهایت مرحمتینی مخته ییشی دیر. ایککینچی بولیم انسان نینگ اوزی نینگ فقیرلیگی و تینگری تعلی گه بولگن مهتاج لیگیدن عبارت دیر. اوچونچیسی ایسه انسان هیچ بیر واسطه بولمه ی مستقیم تینگری تامانیدن لطف، ایشانچ، دوستلیک و محافظه ایتیلیش نی سوره یدی.
قنداغ کی انسانلر نایاب بولسه خداوندگه قیلگن ناله لری هم اوشنداغ دیر. بو وضعیت تینگرینی، هم بیر خصوصی موجودیت همده برچه سببلرنینگ سببی و برچه موجودیت نینگ منبع سی اوله راق کورگن فیلسوف اوچون هم مطرح دیر. بعضی بیر فیلسوفلر دوعالرینی کاغذگه یازگنلر. هر بیر دوعا فیلسوف نینگ اوزیگه خاص دیدگاه سینی و جناب حق بولگن تینگرینی خلقت عالمی بیلن ارتباط بیریب، قنداغ کورگن لیگینی انعکاس بیره دی. بولر اولاً انسان نینگ "هست بولیشی" اوچون قیلگن منتدارلیک و شکران نی کورستماقده دیر. بناً فیلسوف لرنینگ ابراهیمی عنعنات نینگ اوز شخصی تینگری سینی کیشی نینگ بوندن بویان اوندن هیچ بیر نیاز طلب ایتمس لیگینی اونتو- کوزمولوژیک onto-kozmolojik بیر اساس گه اینلتیریلگن لیگی ادعاسی احتمال قوی ناتوغری دیر. مسلمان فیلسوفلر، کائنات نینگ معتبری اوله راق تینگری و برچه سببلرنینگ سببی اوله راق تینگری آره سیده گی حساس توازن نی محافظه ایتیش گه موفق بولگنلر. بیز اوزیگه دوعا قیلگن تینگری نینگ 99 اسمی اونینگ نهایت سیز حشمتینی و گوزه ل لیگینی آشکار قیلیب، بیزگه اوز معنوی یقین لیک و قناعت قیلیشیمیزگه یول کورسته دی.
تاریخ نینگ اینگ بویوک متفکرلریدن بولگن فارابی (872-950) بیزگه بو معلوم دیدگاه نی کورینه یاتگن قیلگن قیسه بیر دوعا قالدیرگن دیر. اریستودن کیینگی ایککینچی معلم اوله راق اتلگن فارابی بیر فیلسوف، منطق چی، سیاسی متفکر و بیر موسیقی دان ایدی. اسلامی مفکوره عنعناتی نینگ اساسی آقیم لرینی بیرلشتیرگن فارابی نینگ بو دوعاسی یالغیزگینه اسلام فلسفه سی اوقووچیلری اوچون ایمس، عین دمده فلسفی مفکوره بیلن معنوی تمیزلش و صاف لیک بیلن علاقه سی بولگن منطقی انیق لیک احتیاجی حس ایتگن هرکیم اوچون خاص بیر اهمیت گه ایگه دیر.
فارابی نینگ دوعاسی یراتگن اوله راق تینگری نینگ تیولوژیک و فلسفی – کوزمولوژیک تمائیل لرنی بیر آره گه ییغیشتیره دی. تینگری، مجبوری موجودیت و برچه سببلرنینگ سببی دیر. اوز نهایت سیز مرحمتیدن خلقت عالمی گه موجودیتینی کورستگن و شو شکلده موجودیتنی الهی اوله راق مقدس قیلگن او دیر. قیلینه دیگن بیر بو حقیقت نینگ تصدیق بولیشی بیلن باشله ییشی کیره ک.
ای مجبوری موجودیت! ای سببلرنینگ سببی، عزلی و ابدی الله یم! مینی الده نیش لردن محافظه ایتیشینگ نی، مینگه سین خرسند بوله دیگن حرکتلرنی تعقیب ایتیشیم گه وسیله بولیشینگنی سوره ی من.
ای شرق- غرب نینگ ربی الله یم ! ایش لریمگه گوزه ل نتیجه لر، و آرزولریم گه مینی موفق قیل!
یولدوزلردن بیرنیرسه کوتمه ی من. خیر برکت هر نیرسه نی سیندن کوته من.
بو اونتولوژیک و کوزمولوژیک اساسلر هوائی ایمسدیر. انسان نینگ بویوک بار بولیشی زنجیریده گی جاییگه باغلیغ دیرلر. تینگریدن هر نیرسه نینگ نهائی منبع سی اوله راق هر بیر بحث ایتیشی نینگ آرتیدن فارابی خاص، معلوم بیر نیاز تیلب، گوزه لیکلر و عفو قیلیش سوره یدی.
الله یم! مینگه گوزه ل لیک کییم لری کیدیر. یخشی لیک و گوزه ل لیکلر بیر. پیغمبرلرنینگ عالی لیگینی، بای لرنینگ سعادتینی عالم لرنینگ علم لرینی و سیندن قورقیب شرم قیلگنلرنینگ تواضعنی بیر.
الله یم! مینی خوشنودسیزلیک و غریب لیک عالمیدن نجات بیر و مینی یمان لیککه قول اورمه گنلردن، صداقت بیلن باغلنگنلردن، صادق کیشیلر و شهیدلر بیلن بیرگه لیکده سماگه یشه گنلردن قیل.
فارابی حقیقت بولمه ی نجات تاپیش نینگ ممکن ایمس ایکن لیگینی درک ایتگن ایدی. خودی شو اوچون تینگریدن هر نیرسه نینگ حقیقتینی کورستیشینی و اونی حقیقت تامان جهت بیریشینی خواهله یدی.
سین شونداغ بیر موجودیت سن کی، سیندن باشقه الله یوق دیر. موجودیت نینگ یگانه سببی، ییر و آسمان نینگ نوری سین سن. حشمت و عزت صاحبی الله یم مینگه فعال عقل دن بیر آز گینه بغشیش قیل. ای اولوغ لیک و یخشی لیک ایگه سی الله یم روحم نی حکمت روحی بیلن بیزه گیل. مینگه حق نی حق اوله راق کورست و اونی عملی قیلیش نی الهام ایله گیل. مینگه باطل نی باطل اوله راق کورست، مینی باطل گه ایشانیش و اونی تعقیب ایتیشدن نجات بیر.
ای برچه موجودیت نینگ سببی حق، برچه موجودیت نینگ فیضیدن چیققن منبع.
قات-قات آسمانلرنینگ ایگه سی، و اولرنینگ اورته سیگه خشکه و دینگیزلرنی جای – بجا قیلگن رب
بیر گناهکار اوله راق سیندن یاردم سوره ی من و عفو قیلیشینگ نی سوره ی من.
بو گناهکار و احمالکار بنده نگ نی گناه لرینی کیچیرگیل.
تینگری نهایت سیزدیر و مرحمتی کوپ دیر. بیراق بنده سی یعنی فارابی ضعیف دیر و دنیاوی آرزولریگه علاقه تاپمس لیک اوچون الهی رهبرلیک و محافظه ایتیلیش گه احتیاجی باردیر.
ای بزرگوارلرنینگ، یولدوزلر عالمی نینگ، آسمانلرده گی روح لرنینگ ایگه سی الله یم! بو بنده نگه دنیاوی آرزولری غلبه قیلیب کیلدی. مینی خطا قیلیشدن محافظه قیل. سیندن قورقیشیم و شرمیم تورلی افراطگه قرشی مینگه محافظ بولسین.
الله یم! مینی تورت عنصرنینگ اسارتیدن نجات بیر و مینی او بویوک حضورینگه تیلت.
خدایم مینگه توغری یولنی کورست، ایمانیم نی تقوا بیلن قوی قیل. نفسیم نی دنیا محبتیگه قرشی ساووق قیل.
فیلسوف، تینگری نینگ برچه گوزه ل لیگی و حشمتی اوچون اونگه حمد قیلگن و اونینگ بی نهایت مرحمتینی انسانلر و برچه موجودیت گه بارلیگینی بغیشله گن لیگی اوچون معتبر توته دی. برچه مخلوقات تینگری گه حمد قیله دی. بیراق انسانلر بو کوزمیک دوعانی درک ایتیش گه ییترسیز بولیب قاله دیلر.
ای، حال و سوز تیلی بیلن گپلشگن موجودیت نینگ آلدیگه بولگن الله یم سینی اوزاق توته من، البته سین او موجودیت لردن هر بیریگه حکمتینگ بیلن لایق بولگن نیرسه نی بیرگن سن.
فارابی روحی نینگ تمیزله ییشی، اونینگ خطالردن پناه کیلتیریشی و حقیقت گه جهت بیریلشی اوچون تینگریگه ناله قیلگن سونگی بولیم احتمالاً دوعاسی نینگ اینگ کوچلی قسمی دیر.
الله یم سین مینگه هدایت نی نصیب قیلگن، مینگه هر نیرسه دن ییترلی بولگن، مینی محافظه قیلگن سن.
حمد یالغیزگینه الله تعلی گه خاص دیر و الله تعلی نینگ رحمتی و سلامی اوزیدن کیین هیچ بیر پیغمبر کیلمه یدی (محمد (ص) پیغمبر) گه بولگن دیر.
آمین


text:
گولمه لی اس ام اس لر
قیزلارین باخیش گوجله ری : بیر چیچیک توکی ارلرینین کت و شلواریندا
گؤرللر ولی بیر برق دستیینی ماشین سورنده گؤرمزلر
حیوانلار ۲ دقیقه اینسان لاردان زیلزیله نی تئز بوللر … بیزی یاددان چیخاتما
منه ده خبرین دیسین هااااااااااااااا
بیر آرواد بیر فارس لا آسانسوردا مینر برق لر گئدر قالاللار آسانسوردا ،
قیز پالتارلارینی چیخالدار دییر آی یئتیم فیکر ائله من سنین آروادیوام
فراس دا پالتارلارین چیخالدار دییر پس گه منیم پالتارلاریمی یوگونان
اس ام اس اهدا الماق ، زیندگانلیق بیرینا باغیشلاماق دی ، بیزیم
بویون سیزین گوزل کمک لیقیزا نیازیمیز وار ( اس ام اسی نوخوشلار
انجومنی طرفین دن یازیلمیش )
ایصفهانلی بیر موز یییر قابیغینی قویار دفتر خاطیراتینین ایچینه
عاشیق اولماق ، شالواریوا جیش الماقا بنزر . هاممی بولر ولی
ایستی سینی تکجه اوزون احساس ائلرسن
Filed under: تورکی اس ام اس و موبایل Türkcə sms və mobil zəngi Etiketlənmiş: | لطیفه لر,گولملی sms,گولملی اس ام اس,گولمه لی اس ام اس,گولمه جه لر,تورکی گولملی اس ام اس,تورکی اس ام اس لر


text:
سئوگی اس ام اس لری
سئوگی بو دگیل کی ایکی نفری یاغیش آلتین دا دوروسان و یاش اولاسان سئوگی بودور کی بیری آیریسینا بیر چتر اولا و او هئچ واقت بولمویه کی نییه یاغیش آلتیندا یاش اولمادی .
سئوگی بیر اودا تای دی ، بولورسن کی اود نئچه دامجی سو ایله خاموش اولار پس هی دئمه منیم عاشیقیم سن .
سئوگیلیم یاغیش یاغاندا گئت دور یاغیش آلتیندا ، اللریوی آچ و باشاردیغینجا یاغیش دامجی لارینی توت ، او قدر کی توتموسان او اندازه دی کی سن منی سئویرسن و او قدر دامجی لاردان کی توتا بیلمه میسن او اندازه دی کی من سنی سئویرم .
سئوگی ئورگه وارید اولماقین ویزاسی دی .
ایستییردیم گئجه دن صوبحه قدر بیر شمع اولوب عشقینده یانام ، آمما بو نامرد ادیسون برقی ایختیراع ائله دی و قویمادی من ایشیمی گؤرم .
گئجه نی اولدوز گوزل ائلر ، باغی گول گوزللشدیرر ، سئوگینی ده محبت گوزل ائلر و سنی ده بورنوون عملی !!!!!
بیلیرسن سنین فرقین بو یانگوم لا نه دی ؟؟؟
.
.
.
.
یانگوم بیر جواهیر دی قصریده ولی سن بیر قصرسن کی بوتون جواهیردن سن .
Filed under: تورکی اس ام اس و موبایل Türkcə sms və mobil zəngi Etiketlənmiş: | sms تورکی,آذری اسمس,تورکی sms,تورکی اس ام اس,تورکجه سئوگی اسی ام اس,سئوگی اس ام اس لر,عاشقانه اس ام اس,عاشیقانه اس ام اس


text:
دوزلو اوغلان وبلاگلارینین یاخشی اولماقی اوچون آتیل باتیل فروشگاهین دان آلیش وئریش ائدین
تورکلرده یاغیش و یاغموریاغدیرما دبلری یازان: علی برازنده(تورک)
تورک اینسانینین بوتون یاشام آلانینا ایز سالان اینانجلاری و ایچدن دوغایا و دوغالیقا ساری اولدوقی اوچون بیر چوخ فولکلور ساحه سی یارلتمیش کی بو آرادا،دوغال آفتلرله چالیب اونلاری آرادان آپارماق اوچون یارادیلان اینانجلار بو ساحده یئر آلمیش.
بیر چوخ اینسان کیمی تورکلرینده یاشاملاری اکینجگ و اکینچیلیکدن اولدوقوندان اوتوری یاغیشا و یاغمورا چوخ باغلی اولدوقلارینا گوره بو ساحده گئنیش بیر فولکلور آلانی یاردامیشلار؛یازین اورتا و سونلارینا یاخینلاشدیقجا و اکینجکلرین سواحتیاجی چوخلالیب و بیرچوخ یئرده سوسوزلوقدان یانیب؛قورولان چاغلار اینسانلار ناچارقالاراق بیر سیرا عرف و عادت وباطیل اینانیشلارا ال آتماقدان سونرا بیر چاره سی قالمایان زمان بو ایشلرله احتیاجلارینی یئنمک ایسمیشلر.
تورکلرین یارادجیلیقلاری بیر چوخ ساحده اونجی اولدوقلاری کیمی یاغیش یاغدیرما و یاغمور ایستمک ایشلریده دئمک چوخ اسکی بیر تاریخه دایانماقدادیر ائله کی دئمک اولار تورکلر بو آلاندادا باشقا اولسلار آراسیندا اوزمان سایلماقدیمیشلروبیر چوخ میلت یاغیش یاغدیرماق اوچون تورکلردن یاردیم آلارمیشلار.چوخ اسکی دوملره دایانان “یادا”و”جیدا داشی”دبی بو قانیتلاردان بیریسی سایلیر.
بو اینانیشلار باطیل اولان؛حققلی اولمایان اینانجلار شکلینده،و عرف وعادت اولسالاردا بیر قیسمی دوغری و گرچک و دینی امرو حکملرینده یئری گورنمکده دیر.قوراقلیق ایللری و یاغیش یاغمایان ایللر گورولن ایشلری بیر چوخ تورک و باشقا تورکلرله یاخین اولان میلتلرده گورونن ایشلر ،آزاجیق فرقلی اولموش اولیالاردا هامیسینین آماجی بیرسایلیر.بو اینانجلارین بنزرلیکلری و اوخشایشلاری بونی گوستریر کی یاپیلان ایشلر هامیسی بیربنزر قایناقدان آلنمیشدیر.
یادا داش دبی
یادا داشی افسانه لره گوره تورکلرین الینده اولان قوتسال بیر داشمیش کی تانری طرفیندن تورکلره یاغیش؛قار؛بوران یاغدیرماق و فیرتینا و یئل استیرمک اوچون هدیه اولنموشدور.بو داش افسانه لره گوره تورکلرین اولو بابالاری “یافیث”نوح اولادینا وئریلمیشدیر کی سونرالار اودا تورکلر ه آرماغان ائدمیش.یده داشی تورکلرآراسیندا بیر میتولوژیک بیر موتیو سایلیر کی سونرالار بو میت تورکلر و باشقا اولوسلار آراسیندا بیر اینانجادونوشموشدور.بو گلنک حتی ایسلام دونملرینه قدر سورمکدیدی و بیرچوخ تاریخی قایناقدا دا یادا داشیله ایلگیلی اولایلار گورنور.
تورکلرین بیرچوخ قومی ائگمنلیک و مدنیتلرینین آلتینا آلدیقلاری تاریخ بویی سورمکده اولدوقی اوچون تورکلرین الینده بولونان بو یادا داشلارینا باغلادیقی دا دئیلمکده دیر.بو داشلارتورکلرین دینی و دین آداملارینین الینده اولوب ایستدیکلری زمان یاغیش یادا قار یاغدیرا بیلرمیشلر.
یادا داشنین دا داستانلاردا آماجینا باخیلدیقیندا ایلگینج گورنن بودور کی بوداش تورکلرین قوراق بیر اولکده یاشادیقلاری اوچون بو اوزلیک اونلارا وئریلمیش.داستانلاردا بئله گلیب کی تورکلرین اولو بابالاری “یافیث نوح اوغلی”اونداا کی آتاسی اونی تورکستان اولکسینه گوندردی یافیث آتاسینا بئله دئدی کی:”من بو قوراق اولکده نه ایش گوره بیلم؟”نوح پیغمبر ده اوستونده “ایسم اعظم”اولان یادا داشینی وئررک تانرینین یاغیش یاغدیرماق اوچون وئردیگینی سویلدی.روایتلره گوره یادا داشلاری سونرالار “اوغوز تورکلرینه “کئچمیش و اونلارلا باشقا تورکلرین آراسیندا بوداشا صاحیب اولماق اوچون مجادیله باشلامیش.تورک بویلاریندا یادا داشیله یاغیش ایستگینده بلونان بیر چوخاولوسدا تاریخلرینده بو داشلاردا ن آدآپارمیشلارکی بو نلارین آراسیندان چین؛ایران ؛ایسلامی قایناقلاردا و مسیحی یازیلاریندا ایزینی گورمک اولار .
دئمک اولار بوتون اولوسلارین یاغیش یاغدیرماق اینانجلاری تورکلرله بیر تورلی باغلیلیقی واردیر.یادا داشی تورکلر آراسیندا “یادا”(yada)؛جیدا”(cıda)؛”یاد”(yad)”یات”(yat)آدا(ada)ساتا(sata)سای(say)یاتا (yata)ژای تاش(jay taş) داشی ایله آدلانیر.
ماحمود کاشغارلی دیوان الغات تورک کیتابیندا دا یادا داشلاریندا گئنیش بیر شکیلده سوز آچیب اونلاری اوز گوزیله گوردوگونی آچیخلامیش ،اونون دئدیگینه گوره بیر بویوک یانغینی تورکلر یازین اورتاسیندا قاریاغدیراراق سوندوردوگونی گوروب “یت”و یاتاچیلیقدان”بحث ائدمیش. بویوک تورک شاعیری علی شیر نوایی بیر شعرینده ده یادا داشینی تعریف ائدیب:
“یادا تاشقا کان تئیقئج یاغین یاغکانداک،ائی ساقی!
یاغار یاغمورداک عشقین چون بولور سراب آلوده”
تورکلرین ایسلام گیریشلریندن سونرا دا تورکلرین یاغیش یاغدیرماق ایتسکلری بیر ایسلامی اوز توتاراق ایسلامی و تورکلرین قاتقیلارییله بیر تورک گلنگینه دونوشموشدور.بو گلنکرین بیر چوخی بوگونجان سورمکده اولوب ایندی ده بو عنعنه نین ایزلرینی تورکلر ایچینده گورمک مومکوندور.
آذربایجان خالقنین آرالاریندا بو داشلاردان یادیگار حلده سایالار و نغمه لر گورمک اولار،اورنک:
Ada ,ada ,ada, hey
Yada, yada, yada, hey
Adam adami tutdi
Yadam yadami tutdi
Yadam gür hüya düşdi
Yadam gür suya düşdi
Yadam gara daş oldi
Yadam yaman yaş oldi
Ada,ada,ada,hey
Yada,yada,yada,hey
Yadam yadami tutdi
Yadam geldi daş oldi
Adam geldi yaş oldi
باشقا بیر اورنک:
Yadam yadama geldi
Yadam adama geldi
Yadam geldisel oldi
Yadam geldi yel oldi
Yadam her yere başdi
Yadam daqlari aşdi
Yadam rehmeti dandi
Yadam derdimi andi
Yadam yaqını ezdi
Yadam nabatda geldi
Yadam aq atda geldi
Hey verdi huyuma yadam
Hay verdi huyuma yadam
Ada,ada,ada,gel
Yada,yada,yada,gel
Yadam geldi baş oldi
Üst-başım yaş oldi
Ada,ada,ada hey
Yada,yada,yada,hey
گوروندگی کیمی آذربایجاندا یادا داشنین ایزی ایلین سون اینین ایلک چرشنبه سینده یعنی سو چرشنبه سینده اوخونان سایادا آیدینجا گورنور.بو سایا تکجه سوچرشنبه سینده و گلن ایلین سو و یاغیش بول اولماسی اوچون اوخونار.
چومچه گلین دبینده ده چومچه گلینی داشیانین یانینداکی اوشاقلاریندا اللرینده ایکی قاشی بیر –بیرینه ووروب سایااوخوماقیدا بودبین گئنه یادیگارلاریندان سایلیر.
بیلینن گرچکلرین بیریسیده اسکی تورکلرآراسیندا داغین وداغلارین قودسالیقلاریدی.اونا گوره کی داغ باشلاری تانریا ان یاخین یئرلر سایلیردی.تورکلرین ایسلامی قبول ائتدیکلریندن سونرا ایسلامین اغیش یاغدیرما اوچون دعا بو تورک گلنگیله بیرلشیب مسلمان تورکلر یاغیش دعاسی اوچون داغ باشلارینا اوز گتیرمیشلر و دعالارینی بو اوجا یئرلرده یئرینه گتیرلربو اینانجیلان کی یوکسک یئرلرده دعالار تئز قبول اولونلار.بو آرادا بیر اونملی ایش کی دعاائدیلن زمان گورنر سو گویولارینا کیچیک داشلار سالماقدیر.گوروندوگی کیمی نئجه اسکی تورکلر یاداداشلارین سویا سالارمیشلار ایندیده بیر چوخ تورک توپلومی یادا داشلارایزینی سو گویولارینا کیچیک داشلار سالماقلار سوردورولر.
تورکیه ده ایستسقاء یادا یاغمور دوعاسیندا بعضاً 70000مین نارین داش گوترولوب بیر دره یه یادا قوری جایین آخان سویونا توکرلر.بو آماجلا کی یاغیش یاغیب یو داشلاری یوغوب آپارسین کی گئنه داشلاریاغیشین تورکلرآراسیندا اولان ایلگییی گورسدیر.باشقا بیر تورنده ایستسقاء یه چیخیلان زمان بیرکیچیک داش گوتوروب اونون اوستونه 25آیه قراندان اوخونوب بیر توربایا گویوب اخارسویا آتارلار.
بوآرادا یادا داشلارینین بیر چوخ اوزلیگیده آراشدیرماقا دیرلی گورنور.یاداداشلارینین بیر چوخ اوزلیگی واریمیش بئله کی تورکلر یادا داشلارینی جانلی وارلیق ،سسلی و اوزوندن بیر ایسدیلیقی و جانلیلیق و اولومه بئله صاحیب اولدوقونی سانیرمیشلار.یاداداشلارنی یاغیش یاغدیرماسی ،قار و دوندوروجی سویوقلار،یئل و اسینتیلر و بعظا فیرتینا یارادماقیدا چوخ ایلگینج گورنور.بوداشلارین بولوندوقی یئرلرده ماراقلاندیرجی بیر یون سایلیر؛سوقوشلارنین قورساقلاریندا؛ایلان لاردا؛اوکوزلرین قارینلاریندا؛و قرقیز تورکلرنین اینانجلارینا گوره قویونلارین قارینلاریندا ن تاپماق ولار!یادا داشی بیر یوموروق ال بویوکلوگونده و اوستونده دامار- دامار اولان جیزیقلارلا ومور(کول رنگی) رنگینده اولدوقونی داستانلاردا تعریفینی گورروک.اوچ ایل ایچینده اوز ائتگیسینی و قوجونی الدن وئریب ارادان گئدرمیش.یادادداشلارنی یاغیش و یاغمور یاغدیردیکدان سونرا سو ایچینده ساخلارمیشلار.یاداداشلاریله تاریخ بویی بیر چوخ اوزلیک و نجور اولدوقونی جور-به-جور گورمک اولار اورنک اوچون حمدالله مستوفی نزهته القلوب کیتابیندا اردبیل شهرینده یاغیش یاغماقین تعریف ائدیب اونلارین بیر بویوک داشدان یاغیش یاغمدیرماقلارینی ذکر ائدمیش.
بیر چوخ تورک قومونون آرالاریندا بو داشلارلا فال توتماق دا گونمکده دیر کی اسکی چاغتای ادبیاتیندا “علم یای”اوزی بیر فال توتماق و یاغیش یاغدیرماق اوچون یازیلمیش کیتاب سایلیردی.
چوخ ماراقلی بیر سوزجوک بو آرادا بوداشلاردان تورک میلتلریندن و یادا داشلاریندان یادیگار قالمیش دیر اودا اوزوک قاشی و “قاش”سوزدور.یاداداشلارنین بیر اوزلیگیده ایلدیریمدان اینسانلاری قوروماق و اونلاری ایلدیرما قارشی اوزاق توتماسیدی .اسکی تورک دیلینده یادا داشلارنینی بیر ایری آدی “کاش”و بوگونکی دئیمله “قاش”سوزدور.بوسوزه قانیت بیر تورک آتاسوزودور کی بئله دئیلیر”Kimin ile Kaş bolsa, yaşın yakmaz.”یعنی کیمین قاش (یاداداشی)اولسا اونی ایلدیریم چارپماز.کاشقارلی ماحمودون بو سوزدیوان لغات التورک کیتابیندا دا راست گلمک اولاراو دئیر کی:”کیمیم یانیندا قاش بولونورسا اونا ایلدیرم چارپماز،قاش ایچینده هیچ بیر لکه اولماز،اوزکلره قویولوب بویله اوزوگی بو قاشلا بیر بئزه ساریب اودا اتسالار نه قاش یانار نه بئز.بو قاشی سوسوز آدام اغیزینا قویموش اولسا سوسوزلوگی کئچر”
یاداداشلاریله یاغیش یاغدیرما دبینه “یادالاماق””یاتالاماق”دئیلردی.یاغیش یاغدیرماق اوچون گورونن ایشه ده “یات “دئیلرمیش .
چومچه گلین دبی
تورکلرین ان یایقین یاغیش ایستمه دبلریندن و دئمک ان اونملی دبی کی یاغیش یاغدیرماق آماجیله دوزلیب و یاپیلماقدااولان دب “چمچه گلین “دبی دیر.
بوتون تورک اولکلرینده و تورکلرده نده باشقا اولوسلاردا یئر توتان بو دب بیرچوخ آدلا گورنمکددیر:تورکیه ده”چمچه گلین”((çömçe gelin؛”بدی بدی”(bodi bodi)؛”دودو”(dodo)؛”گودوگودو”(göde göde)؛”سو گلین”(su gelini)؛”یاغمور گلین”(yağmurgelini )بودی بوستان (bodi bostan) دودی( (doduگوده(gode)گوده گوده(godegode)گؤده گؤده(göde göde) گلین گوک(gelin gok)چومچاگلین(çömça gelin)کبچه گلین(kebçe gelin)چوللوقادین(çullu gadın)کبچه قادین(kebçe gadln)چالی گزمه(çalı gezme)چوللا کبچه جیک(çulla kebçecik) آدیلارایله تانینیر،باتیه گئتدیکجه بو دب تورکیه ده یایقینلاشماقدادیر.قونیه شهرینده بو دبین آدی “کلیس”(Kelis)دیر.
بولغاریستان اولکسینده ،چومچه گلین دبینی یاپان قیزا “دولدول” و “پئرپئروگا” دئیلر . ((doodol,perperuga
یوگوسلاوی و آلبانی صئربیستان و آرنووتلوق دا چومچه گلین گولچاقینا “دودوله”یادا “دودولیجه”دئیلر.((dodola,dodolıca
مجاراولکسینده ده قره چیلر و صئربیلر آراسیندا اولان دبده “دودوله”( (düdüleآدیله گورونمکده دیر.
رومانیادادا چمچه گلین دبی گورنور و ایرانین بیر چوخ یئرینده اولدوقی کیمی اونلاردا گولچاقلارین تابوت ایچینده دایشیرلار.
عراقین کرکوک تورکلریده بو دبی “چمچه گلین”آدیله یاپماقدادیرلار.
اوزبکیستان اولکسینده ده بو دب “سوس گلین “آدیله گورنور.(sus gelin)
چومچه گلین دبی اوقدر یایقین بیر شکلی تاپمیش کی اونی گوزئی آفریقادابئله گورمک اولار.سوریه ده “اَم القوس”آدلی دبده بو دبه چوخ بنزیر.
آذربایجاندا “کپچه گلین”(kebçe gelin)”چومچه گلین”( (çömçe gelin “ایری گلین( (eyri+egri gelin چبجه گلین((çebce gelin گلین گوک( (gelin gök آدلارین گورمک اولار.
اویغور تورکلرینین آرسندادا “یاغمور گلینی”( (yağmur gəlinآدیله بو دب آدلانیر.
چومچه گلین دبینین کوکونه باخیلدیقیندا بو سونوجا وارماق اولارکی بو تورن چوخ اسکی زمانلاردان قالمیش و تورکلرین یاغیش و یاغمور تانریچاسنین بیر سیمگسی اولوب بویوک تانرنین اینسانلار اوچون برکت قایناقی سایلن یاغیشین نیتلیگینی بیر اوشاق و یادا قیز گلین داشماقدادیر.
تورکلرین اینانجلارینا گوره اوشاق و قیز اوشاقلاری برکت و خیر قایناقی و بولی برکتلیلق سیمگسی سایلیر(عرب و فارس اینانجلارنین ترسی کی قیزی خیرسیزلیق وبرکتسیزلیق ایله بیلیبلر)بو دب بیرچوخ یئرده تورلی-تورلی و چئشیت –چئشیت شکیللرده گورنسده هامیسیندا اورتاق بیر یون گورنور اودا یاغیش ایستگینده بولونماقدیر.بو عنعنه نین ساحسی اوقدر گئنیش و یایغین دیر کی دئمک اولار،اونون ایزینی بوتون دونیانین هر بیر یئرینده گورمک اولار اوزلیکله تورکلرین ایزینیده بویله جه سوردورمک مومکوندور اون آسیادان توتموش هیندستان ،ژاپن ،حتی قیزیل دریلی اولکسینده آمریکاوآفریقااولکلرینده میصر و گوزی آفریقا مملکتلرینده بئله بو دبین ایزی واردیر.
چومچه گلین تورنی اوشاقلار و گئنجلرین یادیقلاری بیر سیرا اویونلار و اوخونان سایالادان تشکیل تاپماقدادیر کی اونون بیر چوخ یئرده فرقلی شکیلرینی گورمک اولار.بو دبین ان اونملی گوسترگسی جانلی یادا جانسیز چومچه گلین دیر کی بیر چوخ آدیله آدلانماقدادیر.
چومچه گلین دبینده 4 آشامایی گورمک اولار:
1)حاظیرلیق
2)ائوائو دولاشماق و یئیجک توپلاماق
3)اوخونان سایالارو تکرلمه لر
4)توپلانان یئیجکلری پیشیریب توپلی حالدا یئمک
چومچه گلین اوزلیکله آخشام باشلاری یاپیلار.اوشاقلار بیر آرایا گلیب ،اوشاقلار؛بیر بویوک تخته دن اولان چومچه نی گلین کیمی بزییب اونا آغاجدان قول یاراشدیریب باشینا بیر اورتوک سالیب بیر دون گیئیدیرلر.بو گلین جانسیز چومچه گلینه “دودو”(dudu)دئیلر.
اوشاقلارین بویوگی سایلان بو چومچه گلینی الینده ساخلاییب ایکی آیری اوشاقدا کی بیریسی بیر توربا و دیگری بیر سوقابی الینده ساخلایرلارباشقا اوشاقلار کندین وکویلرین ائولرینه ساری یولا دوشوب قاپی-قاپی دوشلاشیب قاپلاری دویوب یئیجک توپلایاراق بیر چوخ سایاسوزی اوخورلار.اورنک اولاراق آشاغیداکی سایالاری گتیرمک اولار:
آذربایجاندا چومچه گلین دبی سایاچیلار طرفیندن اوخونماقدادیر ،سایاچی قوراقلیق چاغلاریندا ائولره گئدیب قاپی قاپی دولاشاراق یئیجک توپلار،سایاچنین یانینداکی اوشاقلاردا اللرینده ایکی داش اولوب داشلاری بیر- بیرینه چالاراق سایاچیله ریتیم توتارلار.آذربایجان دا چومچه گلین بیر بویوک چومچه نی یاپراقلارلا اورتولموش و بزنمیش اولاراق یاپیلماقدادیر،بیر چوخ سایا بو تورده اوخونار کی اونلارین توپلی بیر شکیلی گتیریلیر:
Çömçe xatun ne ister?
Şır-ha-şır yaqış ister
Eli goli xemirde
Bir gaşıq su ister
Çax daşı çaxmag daşı
Yand üregim başı
Biçinlerin yoldaşı
Ekinlerin yoldaşı
Galax –galax xermenler
Hanı çayın nem daşı?
Çax daşı çaxmag daşı
Yandı almalar başı
Yandı heyvanlae başı
Düzleyir sapa garı
Ay bulutlar siz tarı
Gelin bu kende sarı
Bu kend beyler kendi dir
Yiyit xeyler kendi dir
Daqlar gurax gurax di
Tikan torax torax di
Tikan neye karımdi
Mene orax lazimdi
Çax daşı çaxmag daşı
Yandı üregim başı
Hani göyün yoldaşı
Yandı daqların başı
Allah bir yaqış gönder
Gövertsin daqi daşı
Ala daqın buludi
Ekınçının umudi
Allah bir yqiş gönder
Arpa buqda gurudi
Çaxdaşı çaxmag daşı
Sayaçıya pay daşı
Oldugundan pay veren
Eli olsun yoldaşı
Var olan elin gissa
Yasdıqi mismar daşı
Veren el allah eli
Ellere yardım eli
Çaxdaşı çaxmag daşı
Sayaçıya pay daşı
Emekci guru inek
Gelın sayanı deyek
Allah bir yaqış yetir
Bal geymagi biz yeyek
Bal geymag ta bendi
Ot-elef suya bendi
Çay-çemen göye bendi
Göyler uluda bendi
Bulutlar ay bulutlar
Ekinçiye umutlar
Darını sepdim depdim
Şoxumi lap yere ekdim
Göy gözi guri baxır
Şene sineye çekdım
Emekçı guri inek
Gelin sayani deyek
Saya yaxşı sayadı
Onun işi payadı
Istedigi yaqişdi
Üzi sari çayadi
Çaylar axın şaga-şag
Nehre çalag laga-lag
Ker-geymag sizinki
Eyrana bizde gonag
Emekçı guri inek
Gelin sayani deyek
Saya elın yoldaşı
Yaman gunun gardaşı
Ay allah yaqış gönder
Gövertsin daqı daşı
Sayaçıya pay baqlı
Pay veren yaya baqlı
Yay hasılı su ister
Hasılar çaya baqlı
Su gelsin daşa-daşa
Çaylardan aşa-aşa
Muştulugun men verim
Yangın yada yoldaşa
Gere bulut çagaşa
Yaqa yaqışın düza
Uşaglar ay oynaşa
Emekçi guri inek
Gel seni su yendirek
Yaqış yaqsın ot olsun
Onda seni dindirek
Saya saya ne ister?
Allahdan yaqış ister
Pay verenin elinden
Al gırmızi nariş ister
Pay vermeyenin gebrini
Çox yox bir garış ister
بو سایالار توپلی شکیلده بیر سایاچی طرفیندن اوخونارمیش اما بیر چوخ یئرده سایاچی اولمایان زمان کندین جوانلاریندان بیریسی چومچه گلین دوزلدیب بو سایالاری اوخویارمیش:
Dudi duduni gördünmi?
Dudiye selam verdinmi?
Guşum hardan gelirsen?
Ganli gaya dibibden!
Ganın harda gurudi?
Allah bele buyurdi
Allah bir yaqış gönder
Demlermiz gurudi
ائولردن پای الاندان سونرا بوسوزده پای وئرنه دئیلر:
Allah bir yaqış eyle
Bendevi baxşış eyle
بیر چوخ یئرده سایاچیلار قاپلارا دوورک ده دئیرلر:
Çömçe gelin ne ister?
Allahdan yaqış ister
Her gapıya dayansa
Bir nelbeki pay ister
یادا :
Ğomğe gelın çen ister
Tarıdan yaqış ister
Eli-goli xemirde
Allahdan yaqış ister
آذربایجانین بیر چوخ یئرینده چومچه گلینه “چومچه بالیق”(çömşe balıg)دا دئیلر و اونلارین سایالاریدا بئله اولار:
Çömçe balıg ne iste?
Xudadan yaqış ister
Balaların yaqliye
Xudaya şükür eyliye
اونودا دئمک گرکیر کی آذربایجاندا اوشاقلار ایکی داش بیر-بیرینه چالیب سایاچی ایله بیرلیکده بو کیچیک سوزلری تکرار ائدرمیشلر،ائوییلریده اوندان کی قاپلاری چالینا بو سایانین نیتینی بیلدیکلریندن اوتوری اونلارا یئیجک وئریب سونرا بو توپلانان یئیجکلری بیر آرادا کندین میدانلارندا یادا بیرمسجیدهده بعظاًبیر ائوده پیشریلیب بوتون آداملار آراسیندا پای-بولوش ائدیلرمیش اوشاقلارین اوخودوقلاری سایا بئله دی:
Çax çaxı,çaxmag daşı
Yandi üreyim başı
Allah bir yaqış gönder
Demlerimiz gurudi
Çax çaxı,çaxmag daşı
Yandi üreyim başı
Allah bir yaqış gönder
Islatsin daqı daşı
یادا بو سوزلری دئیلر:
Ay mestana mestana
Geçi düşdi bostana
Allah bir yaqış gonder
Zemilermiz islana
آدانادا اوخونان سایا:
Hot bodi bodi”
Anan baban neden öldü
Bir kaşıcık sudan öldü
Tarlalar yarık yarık
Çiftçilerin beli bükük
Yerden bereket
Gökten Yağmur
Ver Allah’ım ver
Sicim gibi, sulu sulu yağmur”.
ائو صاحیبی قاپیا چیخیب الینده چومچه گلین اولان اوشاق بوسایانی اوخور:
Çömçeli gelin çöm ister
Bir kaşıcık yağ ister
Yağ verenin oğlu olsun
Bulgur verenin kızı olsun
Ver Allah’ım ver
Sulu sulu yağmur
Başım yağmur ister
Ayağım çamur ister
ائو ییسی چومچه گلین باشینا سو توکوب اوشاقلارین اوستونه ده سو سه رپیب ،اوشاقلاردا بیرلیقدا “دودی دودی”((dudi dudiدئیب باغیرماقا باشلارلار، سونرا ائودن اوشاقلارا بوغدا ،یاغ،دوگی،دوزو سایر یئیجک وئریلر.اوشاقلاردا سایالاری تکرار-تکرار اوخویوب باشقا بیرائوه ساری یولا دوشرلر.
موسیس بولگسینده ده (تورکیه)چومچه گلسن سایاسی بئله اوخونار:
Çömçeli gelin çöm ister
Bir kaşıcık yağ ister
Yağ olmazsa bal olsun
Yağmurumuz bol olsun
Teknede hamur
Tarlada çamur
Ver Allah’ım ver
Sulu sulu yağmur
کندین بوتون ائولری دولانیب اوشاقلارین و چومچه گلین اوستونه سوسه رپیلن زمان اوشاقلار بیرلیقدا “بودی بودی”(budi budi)دئیرک باغیرماقا باشلارلار.
بیر باشقا تورکیه ده اوخونان سایالاردان بیریسینده بئله اوخونور:
Bodi bodi neye
Bodi bir kaşıcık suya
Bodi yağmur kızı yağ ister
Balta, kürek, bel ister
Üç koyun kurban ister
Ver Allah’ım ver
Sulu sulu yağmur.
آیری بیر واریانت تورکیه ده اولان چومچه گلین دبی بئله دی کی ،اوشاقلار بیر آرایا گلیب بیر اوشاقی تولکی کیمی گئیندیریب یونرا ائولره ساری یولادوشوب بو سایانی اوخوماقا باشلارلار:
Bodi bodi!…
Neden oldu?
Bir kaşıcık sudan oldu
Tilki, tilki ne ister?
Bir avuccuk un ister
Verenin bir oğlu oldu,
Vermeyenin bir kızı oldu,
Onu da Allah elinden aldı
Gökte bereket
Yerde bereket
Ver Allah’ım ver
Sellice rahmet
ائو ییسی قاپیه چیخیب تولکونون اوستونه سو توکر،بو سو آز اولان زمان تولکی حیرسلنیب سویی چوخ اولماسینی ایستر ،بوندا بیئله اینانیرلار کی تولکی اوستونه نقدر سوچوخ توکولسه یاغیش اوقدر چوخ یاغار.
باشقا بیر دبده بیر اوشاقی سویوندوروب اوستونی یاپراقلارلا اورترک ائولره ساری یولادوشوب ائولردن یئیجک توپلارلار.بو سایا نی دا اوخورلار:
Dodu dodu nirden oldu
Bir gaşşıcak sudan oldu
Verin dodunun hakkını
Gitsin bakını bakını
Yirden bereket, gögden ırhmet
Allah, Allah, Allah, Allah
Gök göğün gurban ister
Göbeklice harman ister
تورکیه ده چومچه گلین دبینده اوشاقلار بیر اغاجی + باغلاییب اوستونی پارچالارلا بزدیکدن سونرا ائولردن یئمک توپلاییب بیر آرایا کتیردیکدن سونرا کندین مسجدینی اونونده پیشیریب یئییب بو یئمگین بیر قیسمیندا بالیق اولان گوللره آپاریب بالیقلارا توکرلر،بو یورلرده اوخونان سایا بئله دیر:
Çömçe gelin nar ister
Allah’tan rahmet ister
Koç koyun kurban ister
Balıklara yem ister
Ver Allah’ım ver
Bı yağmırdan bi sel
ایراندا قاشقایی طایفالاریندااوخونان سایالار بئله دی:
Kosa gelin ne ister?
Tarıdan yaqış ister
Allah yaqış vereydi
Nezrim gebul oleydi
Yaq yaqışım sel gele
Yaq ki yetimler doya
Yaq faqrın arpasına
Yaq gocanın letesine
Tari işi hesabdır
Kosa xastı selabd
خوراسانین درگز بولگسینده ده بو سایانی اوخورلار؛خاطیرلاتماق گرکیر کی ایرانین بیرچوخ یئرینده چومچه گلینه کوسا(kosa) یادا قودی(güdi)دا دئیلر:
Kosan kosa ne ister?
Tarıdan yaqış ister
Kosan işi gesabdır
Garda yaqsa hesabdır
Kosan yazıg kasıbdır
Çox borc oni basıbdır
Allah yaqış ver ginen
Yezrim gebul et ginen
Yaq yaqışım sel gine
Yaq yetimin belgine
Yaq seqirin baxçasına
Yaq gocanın dymesine
چومچه گلین دبی مراغا اطرافیندا جمعه آخشامی (پرشنبه)آخشامی اوشاقلارین و بویوکلرین توپلانمالایله یاپیلماقدادیر.مراغانین گولجان کندینده ده اوشاقلار بیر چومچه گلینی بزدیکدن سونرا بویوکلرده اونلارا قاتلیب پالتارلارنین دستکلرینی و پاچالارین یوخاری سیریب هر بیر آغاج گوتوروب ائولره سایا اوخویا-اوخویا یولا دوشرلر،ائولردن یئیجکلر توپلادیقدان سونرا اونلاری بیر آرایا گتیریب مسجیدده بیر قازان باشینا یغشیب پیشیرمگ باشلارلار یئمک داغیدیلمادان اونجه کندین موللاسی دوعالار ائدیب یاغیش یاغماق دیلگینده بولوندوقدانسونر پیشیریلن آشی هامنین آراسیندا داغیدالار.مراغا اطرافیندا بیر چوخ یئرده ناماز گلیمی سویا باسیب ایسلادارلاریادا جانامازی سویا چکرلر.
اردیبل اطرافینداداکی “کولخران ویند”یئرینده چومچه گلین دبی ایستیسقا ایشیندن سونرا قیزلار طرفیندن گورولمکدیمیش بئله کی هامی مصلادان دونوب “پیر سولطان بیگیم”مزاریندان دونندن سونرا قیزلار چومچه گوتوروب ایکی داشی بیر بیرینه چالاراق ائولردن شکر و اون و یاغ توپلاییب حالوا و ترک پیشیرلر.آغبیرچکلی لرده ساچلارین داغنیق بیر شکیلده اوزلرینه توکوب ایکی نفر بیر یوغ یویونلارینا سالیب قیزلارلا مسجید قارشیسنا گئدیب یاغیش طلبینده بولونارلار.اوشاقلاردا ال –اله وئریب هوزنیله دئیلرکی:
Allah bir yaqış eyle
Bendevi baxşış eyle
بو یئرده یاغیش بوایشلردن سونرا اگر یاغیش یاغماسا “قوجاپیر”مزارینین یانینداکی بیر بویوک داشی آپاریب “علی درویش”دره سینه سالارلاربو دره کندین تک چایدیر.اوندان سونرا گوزلرلریاغیش یاغسین.یاغیش یاغاندان سونرا بو داشی سلام و صلواتلار یئرینه قایتاریب “قوجاپیر”تاپشیرالار.
بودبی چوخ اسکی زمانلاردان بری اردیبلین بیر چوخ یئرینده حتی اردیبلین اوزونده ده گورمک وو یاداولومناسی واردیر.”حمدالله مستوفی “”نزهه القلوب”کیتابیندادا بودبی یادائمیشدیر.او دئیر کی:”چون اردیبله یئتیشدیم بیر بویوک داشی گوردوم کی 200باتمان اغیرلیقی اولاردی!!سانکی دمیردن دوزلتمیشلر.قاضی بهالدین اردبیلی دئدی کی:اردیبلده یاغیش یاغمایان زمان بو داشی شهره گتیریب یاغیش یاغارو ائشیگه آپاران زمان یاغیش کسر….” “خواندمیر”ده”حبیب السیر”کیتابیندا بو داشدان بحث ائدیب.
“قزوین” ده سلطان آباد کندینده قیزلار بیرچومچه نی بزییب ائولرده دولاشیب بلغور،چوغوندور،نوخود،لپه، مرجی،و آش اوچون لازیم اولام شئی لری بیر توربایا یغیب بیر ائوده پیشیریب ایچرک یاغیش آرزیسیله قابلاری و قازانی دامدا یووارلار ؛بو قابلارین یووولان سولاری بیر قبلیه ساری نوداندان اشاغی توکلن زمان چومچه گلینی بو سویون آلتینا قویارلار.سونرا اوتوروب یاغیش گوزلرلر.
ایران تورکمنلرینین آراسیندادا “سوید قازان “ویا”قوتی”آدلی بیرتورن یاغیش یاغمایان زمان یاپیلماقدادیر کی اوندا،ائلین آغ ساققالی بیر نئچه باشقا کیشیله بیریکده ائولره گئدیب ائو ییسینه بو سایانی اوخودوقدان سونرا ائو ییسی اوستلرینه سو سرپیب اونلارا قند یا پول وئرر.
Suyd gazana,suyd gazan
Sud gazana,nagareak
Çıxım,çıxım biza gerk
Aş pışırdim,düşürdim
Yetim oğlan çağırdim
Doyurmani gaytarmaram
Bir işacek getirdim
Angirdmani gedmarim
Bir balacak bulut getirdim
Yagdirmani getmaram
Birining oğlu bulsun
Bermayanin gızı bulsun
Gut gutuni gordunmingi
Gota salam birdinmingi
Şiy ay doğan badi
Yagan garsın gördünmi
توپلانان پولا یئیجک آلیب ائلین آراسندا دوعالار اوخوندوقدان سونرا پایلانار.
قاباجاداندا دئدگمیز کیمی چومچه گلین تورنی چوخ اسکی چاغلاردان بری بوتون توپلوملار آراسیندا اوزلیکله تورکلرین اولو بابالاری سایلان و یادا تورکلرله باغلی اولان میلتلر آراسیندا یایقین بیر شکیلده گئچمیش دونملرده راستلاماق اولار.
بیر چوخ دیلچینین گورشونه گوره چومچه گلین دبی قورباغا بالاسی ایله ایلگیلیدیر چون بیر چوخ یئرده قوربا غانین ایلکر یاشام دونمی چومچه گلین آدیله تانینار کی بودا بو حیوانین سوایله باغلیلیقی اولدوقوندان یولا چیخیلمیش.چومچه نینی شکلیده یو حیوانین شکلینهه چوخ بنزری واردیر ،سانکی چومچه قاشیقی بیر قورباغا بالاسینین اویونجاق شکلیدیر!
حتی تورکیه نین بیر چوخ یئریدنه بیر نئچه قورباغا بالاسینی کوزه ایچینه سالیب چومچه گلین تورنینده ائولرده ساری آپاریب اونلاریندا اوستونه سوتوکوب سایا اوخورلار.ایرانین زنگان بولگسینده دهتقورباغا بالاسینا چومچه گلین دئیلر.نیسه کی بو قورباغا بالاسی ایله یاغیش ایستمک چوخ اسکی دونملردن بودونیانین ان اسکی اولقارلیقلاریندا گورنمکده دیر.
اسکی چین یازیتلاریندا(176-122م-اون) تورکلرین اولوبابالاری سایلان یونه چی لر()یاغیش طلب ائدن تورنلرینده بویوک طبیللرین اوستونه قورباغا بالاسنین رسیملرین چکیب چالیب یاغیش طلبینده بولوندوقلاریازیلیب.ایندیده اوتا اسیا اولکلرینده بیر چوخ یئرینده ده طبیللر اوستونه قورباغا بالسی عکسی چکلیب چالینار.(کتاب کوچه-ب 1ج–احمد شاملو)
آسیانین گونی اولکلرینده ده قورباغا بالاسی یاغیش سیمگسیدیر.هندوستاندادا بیر چوخ اینانج قورباغابالاسیله یاغیشین ایلگیسی واردیر.قیزیل دریلی آمریکادا پرو و بولیوی اولکسیندهده قورباغابالاسی یاغیش گتیرن حیوان سایلماقدادیر.کلمبیا اولکسینده قورباغابالسین اولدورمکله یاغیش یاغدیقینا اینانیرلار.
قایناقلار:
دیوان الغات تورک-ماحمود کاشقارلی
آذربایجان ائل ادبیاتینا بیر باخیش- زارعی
آذربایجان فولکلوری- م حصاری
Türk Folklor Ürünü Yağmur Duasıyla İlgili Yapı ve Fonksiyon
کتاب کوچه – احمد شاملو
دیوان الغات تورک-ماحمود کاشقارلی
آذربایجان ائل ادبیاتینا بیر باخیش- زارعی
آذربایجان فولکلوری- م حصاری
Türk Folklor Ürünü Yağmur Duasıyla İlgili Yapı ve Fonksiyon
کتاب کوچه – احمد شاملو
Filed under: آذربایجان مقاله لری Azərbaycan məqalələri Etiketlənmiş: | یاغمور,یاغیش,یاغیش یاغدیرما دبلری,آیین و رسوم باران در آذربایجان


text:
غمیندن قونچه تك دل قانا دؤندو،
ایشیم بولبول كیمی افغانا دؤندو.
یامان گؤز یاخشی دگیل وصل یارا،
وصالیم مؤحنت هیجرانا دؤندو.
پریشان، تیره بخت، آشوفته حالام،
كؤنول اول زولف موشك افشانا دؤندو.
كناریمدان چون اول دُرّ اولدو غائب،
گؤزوم یاشی آخیب عمّانا دؤندو.
حذر قیل ماجرای چشم تردن،
سیرشكیم بحر بی پایانا دؤندو.
او دُرّ گنج حوسنون فیرقتیندن،
كؤنول بیر منزل ویرانا دؤندو.
داخی سانكی جفادان خالی اولماز،
دو چشمیم كفّه ی میزانا دؤندو.
رقیب بولهوه س مقصودا یئتدی،
دل سیّد جفادان قانا دؤندو.
حاجی سید عظیم شیروانی


text:
آتالار سؤزونون كؤكو - 1
آتا- بابا سؤزلرینین كؤكو منیم چوخ سئودیگیم مسئله لردن بیری دیر. اونا گؤره ده چالیشارام بو سؤزلرین كؤكون اؤرگه نیب و اونلاری گونده لیك حیاتیمدا ایشله دم. بورادا دا نئچه آتا بابا سؤزونون كؤكون سیزلری اوچون "بهروز ایمانی" جنابلارینین "آتالار سؤزونون كؤكو و منشأیی" كیتابیندان یازمیشام. اومارام سئورسیز.
بونا دا شوكور
(سودا بوغولان سامان چؤپوندن یاپیشار)
بیرگون بیریسی چایدان كئچنده، سئل اونو ووروی آپاریر، چایین درنلیینه، كیشی باتیر سویا، سونرا الینی آتیر بیر قورو چؤپدن یاپیشیر و آغاج قارشیق باتیر سویا. كیشی هر سویا باتیب، چیخاندا دئییر: «بونا دا شوكور»، «بونا دا شوكور». بیر آیری آدام چایین قیراغیندا یاخینلاشیب، گوله – گوله اوندان خبر آلیر: آی قارداش سنكی، باتیسان سویا، بوغولورسان بو نه شوكور نامه دیر كی، سن اوخویورسان. بو سؤزدن سونرا، كیشی گؤرور، بوغولاجاق، اؤگه دن اونا های چیخمایاجاقدیر، اونا گؤره اؤزونه دایاق وئریب، چیخیر قیراغا و او مسخره ائله ین كیشی یه دئییر: بونا دئییردیم ها «شوكور».
ایندی گؤردون، بیرده آتالار دئییب، سودا بوغولان سامان چؤپوندن ده یاپیشار.
قویونون یاخشی آدی وار
كئچی نین آدی دا دیلیمین اوجوندادی
نئچه یوز ایل لردن بری، بوردان باكی یا، باكیدان بورایا، آل – وئر و ایش دالینجا گئدنلرین سیی آز دئییلدی. خصوصاً باكیدا نفت تاپیلاندان سونرا، بوردان- اورا ایش دالینجا گئده ن آداملارین سایی گون – گوندن چوخالیردی.
نفتین و باشقا طبیعی ثروتین او اراضی لرده یئرلشمه سی روس لارین، عصرلر بویو ماراق دایره سیندن چیخمامیش دیر.
شوروی جكومتیندن قابلاقلاردادا، روس مدنیتی و دیلی بو اراضی لرده اؤز یئرینی محكم لندیرمه یه چالیشیردی. بو خصوصدا آرتیق دانیشماق فیكرینده دئییلیك. چونكی بی مثلین و ائل دئییمی نین كؤكو بو مسئله ایله باغلی دیر.
دئییر:
ساراب محالیندان بیر گنج اوغلان، ایش دالینجا، باكی یا گئدیر. بو اوغلان اورا گئتمه یینه گئدیر، آما تنبل لیكدن، بیر ایش باشا سالا بیلمیر. بیر نئچه ایلدن سونرا چاپارلار خبر گتیریرلر كی، آی فلانی موشتولوغوموزو وئر، اوغلون باكیدان گلیر.
كیشی بوتون قوهوم – اقربایا خبر وئریر كی اوغلانی قارشیلانسینلار. ائله ده اولور. اوغلانی، دب- دب الیه، شپ- شپ ایله ائوه گتیریرلر. قوناقلار چكیلیب گنده ندن سونرا، كیشی اوغلونو سئوالا چكیر و باكیدان نه قدر پول قازاندیغینی سوروشور.
اوغلان دئییر: آتا من هئچ نه قازانمادیم. آمما یاخشی روس دیلی اؤیره ندیم. كیشی سئونیر و دئییر كی، اولسون دیل اؤیره نمك او قدر ده آسان ایش دئییل. دئیه: اؤز ممنونیتینی بیلدیریر. آتا اوغلونا دئییر: چوخ یاخشی دئ گؤروم، روسلار دوه یه نه دئییرلر؟
اوغلان جاواب وئریر: آتا بیز او یئكه لیكده لرین اؤیره نمه دیك.
آتا: یاخشی سئرچه یه نه دئییرلر؟
اوغلان: او كیچیك لرینده اؤیره نه بیلمه میشیك.
دؤزوملو آتا ـیالانچینی آخیرا كیمی قووماق لازیمدی» دوشونه رك، اوغلوندان یئنه سوروشور:، یاخشی دئ گؤروم، روی دیلینده قویونلا، كئچی یه نه دئییرلر؟
اوغلان اوتانماز – اوتانماز جاواب وئریر:« قویونون یاخشی آدی وار، كئچی ده دیلیمی اوجوندادی» دئدیكده، كیشی آغاجی گؤتوروب اوغلانی سالیر چؤله و دئییر: هاردان گلیبسن گئت اورایا، منه بئله اوغول لازیم دئییل.


text:
دئمک آستانا دهییشیلیر …
معصوم جبارپور
کیشی اوتوراجاغین اوستونده یئر به یئر اولوب ساققالینی سیغاللاییب سونرا ایکی الین اوزونه قویوب دیرسکلرینی ماسانین اوستونه دایاییب، اؤنونده اوتوران قیزین گولوشلرین خاطیرلاییب، گؤزلوگون اوستوندن یئنیدن قیزا باخدی؛ سانکی دونیانین بوتون قایغیلاری قیزجیغازین گؤزلرینه چؤکموشدو؛ بیر کیچیک دینقیلدی گؤزلهییردی گؤزلری قان پیناری اولسون…
باخیشینی سول یانا چئویریب، قیزین کناریندا اوتوراجاقداکی اوغلانا باخدی؛ گؤزلویون اورتا بارماغیله اوسته ویریب، قیقاج باخیشلارینی یئنیدن اوغلانا تیکدی؛ سانکی هئچ بیر شئی اؤنملی دئییل! بئله بیر گیزلی گولوشده دوداقلاریندا گیزلیج-پانچ اویناییردی!
الین آرپا بوغدا ساچلارین اورتاسیندا گزدیریب، چاشقینجا ماسانین اوستونده اولان بوشانماق قرارینا باخدی؛ قیرخ نئچه ایللیک عؤمورونو بو یولدا کئچیرمیشدی… بیرگون ایکی آیری اورهگی بیرلشدیریب، او بیریسی گون ایکی اورهگی آییرمیشدی.
قیزین کیملیگین الینه آلیب واراقلادی، اورهیینه بیر سانجی تاخیلدی؛ ایکینجی کز بیر یووا داغیلیردی!
کیملیگی بوکمهدن باشین اوسته قالخیزیب دئدی:
– ایستهسهنیز گئدین بیر آز داها دوشونون …
خافاخافدان اوغلان آتیلدی سؤزونون اورتاسینا: -آقا قورتارین بو دوستاقدان منی، ایستهمیرم! اوخویون!- دئدی.
کیشینین سؤزو آغزیندا قورودو. اوتاق یئنه سسسیزلیکله قاپاندی.
قیز سسسیزجهسینه قارشیسینداکی دیوارا باخیردی؛ دیلینین آلتیندا بیر شئیلر میزیلداییردی، کیشی دونوب آرخاسینا باخدی؛ بیر گؤزل جیزگی چرچئوهده پاریلداییردی: «گر جلوه عشق اولسا گتیررم نئجه گلمز»!…
کیشی اوغلانا دئدی:
– بیر آزجیق دیشاریدا گؤزلهیین لوطفن!
اوغلان دئیینه-دئیینه آستا-آستا اوتاقدان چیخدی. کیشی دئدی:
– کئشکه بیر شانس داها اؤزونه، بیر ده حیات یولداشینا وئرهسن قیزیم!
قیز اوزاقلارا باخیردی؛ سانکی بیر فیلم ائکراندا گؤزلری سومولکو کاسادا سانکی دونموشدو. کیشی ائشیتدی یا یوخ قیز دئدی:
– ایت ایتلیگیندن ال چکسه بئله، سومسونمکدن ال چکه بیلمز. بیریسی یوخدو دئسین منیم کوچه-بازار قادینلاریندان نهییم اکسیکدی کی گونده بیر قادین یاتاغیما قوناق اولور؟! یاتاق اوتاغیمدا هر چئشید ساچ قیریلتیسی وار، ساری، قارا، قومرال. یازیق منیم پالیت رنگلی ساچلاریم.
آغلاماق سسی اوتاغی بوغدو! اوغلان قاپینی آچیب ایچری بویلاندی. کیشی اوجا سسله دئدی:
– قاپاتین قاپینی…
قیز چانتاسیندان بیر کاغیذ دسمالی چیخاردیب، گؤزلریندن، بورنوندان آخان سویو سیلدی؛ یئنه دارما-داغین دوشونجلری ایله اوزاقلارا دالدی.
***
اوخولون سونونجو زیلی سسلندی. قیزجیغاز تلهسیک چانتاسینی اوموزلارینا آتیب، یولا دوشدو. سویوق یئل یاناقلارینا توخوندوقجا، سانکی یاناقلاریندا بیر جوت آلما جوجهریردی! اوخولدان ائولرینه اون دقیقهدن چوخ یول یوخودو. آچار سالیب قاپینی آچدی؛ بیر ماهنینی اوخویا-اوخویا آستانادا دایانیب، آیاققابیلارینی چیخاردیب، باشماق رفینه قویدو؛ سونرا آنا-آنا چاغیراراق، باساماقلاری بیربهبیر کئچیب، اوتاغین قاپیسینی آچدی. گؤزلری خالاسینا ساتاشینجا سئوینج هیجقیریغی اوتاقدا اوینادی! چانتا ایله بیرلیکده خالاسینی باغرینا باسدی؛ سویوق یاناقلارینی خالاسینین یاناقلارینا سیخدی.
***
قاپی دینقیلدادی. اوغلان یئنیدن باشینی ایچری گتیریب دئدی:
– من تلسیرم
– بیر آز داها گؤزله، سسلهیهجهیم.
قیز سسسیز آغلاییردی؛ یالنیز دامجی-دامجی یاش؛ سونرا گؤز یاشلارینین ایچینده گولومسهییب دئدی:
– ائشیتمیسیز قارقادان سوروشدولار کیمین گلینیسن؟ دئدی خالامین. ایکی ایل قان اوتدوم، هر گئجه عمیمقیزینین عشقیندن دئدی، من یاتدیم سونوندا… آنام اوتوروب دوروردو خالامی، بیر ده اوغلونو قارقاییردی؛ امما منجه گؤزللیک زورلا اولماز! خالامین اوغلو سئودیگینه قوووشدو، منیم سئوگیم ده اورهییمده قویلاندی. بئله بیر شئیلر فیلملرده، کیتابلاردا اولار دئیهردیم، آمما من یاشادیم، یاشلاندیم. سئوگی منجه اؤلموشدو. یئنه قاییتمیشدیم ایلک سایاغیما؛ سئوگینی آلای ائدیردیم، آمما بیر گون سئوگی تورو اورهییمی دوستاقلادی. حیات بویالی گونلره دؤنوشدو؛ نیفرت کؤچوب، یئرینه سئوگی یئرلشدی. هر دفعه پرنسس سسلهدیکجه اؤزومو دونیانین ملهیی سانیردیم! هارادان بیلهیدیم نئچه پرنسس یاشاییر اورهگینده؟!
قاپی یئنیدن دینقیلدادی؛ قیز دؤنوب باخدی، آمما بو دفعه قاپی آچیلمادی، دئدی:
– قدیمکیلر یاخشی دئییب، تخت آلماق اولار، بخت آلماق اولماز! رحمتلیک بؤیوک آنام دا دئیهردی: آستانا دییشیلر، بخت ائله ایلک بختدیر .
قاپی دینقیلدادی، اوغلان ایچری گلدی و اوتوراجاغین اوستونده اوتوردو. کیشی بیر شئیلر یازیردی بیر ده…
بیر پاییز آخشامی یئل بوتون گوجو ایله قیزین اوزونه شاللاق چکیردی. گوجو یئتمیردی سارالمیش یاناقلارینی قیزاردیب، آجیغینی پاییزدان آلسین!
یارپاقلار سارالیب، بیر قیز سینیب تؤکولن کیمی تؤکولور…


text:
افغانستان غربیده جایلشگن هرات بیلیم یورتی نینگ مسووللری، دنیا بویلب بوتون بیلیم یورتلر فکری، اخلاقی، انسانی قدریتلر، علمی و تاریخی اوزگریش آلیب کیلیش مرکزی؛ لیکن بو اوزگریشلر اسلامی دینی قدریتلریگه ماس بولیشی کیرهک دیگنلر.
رسمیلر، هرات بیلیم یورتیده محصللر تامانیدن اسلامی حجاب مسالهسی نظرده توتیلمهگن لیگی توغریسیده شکایتلر اوج آلگندن سونگ بو اداره بوندن بویان اسلامی حجابنی انابتگه آلمیدیگن طلبهلرنی بیلیم یورتگه کیریش اوچون رخصت بیرمس لیگی خصوصیده قرار آلینگن دیگنلر.
هرات بیلیم یورتی علمی مسالهلر بوییچه ادارهنینگ اورین باسری حسن فرید، بوندن سونگ بیلیم یورت ایچیده حجاب سیزلیگ قبول قیلینمیدیگن بیر مساله دیگن.
شونینگدیک اسلامی حجابنی نظرده توتمهگن محصللر صنف چیقاریلهدی دیگن جناب حسن فرید.
لیکن، بیلم یورت محصللرینینگ بو توغریدهگی فکری فرقلی. بیر قنچه محصل بو لایحهنی خوش قرشیلهسه – ده اما بیر قطار طالبهلر بیلیم یورت مسووللرینی بو آلگن قراری کولگیلی بیر ایش دیگنلر.
بیلیم یورت رسمیلری، محصللرنینگ قابلیتی آشیریلیشی اوچون ینگی برنامهلر ایشلب چیقیش اورنیده اینگ ساده موضوعلر اوستیده فکر قیلهدی دیگن ایریم طلبهلر.
هرات ولایتیدهگی بیر قطار دین ایشلری بوییچه متخصصلر، یاشلر دموکراسی توغریسیده ییترلی معلوماتگه ایگه بولمسدن ینه اسلامی قدریتلرنی انابتگه آلمی غرب خلقی کییمینی تقلدیب قیلیب جمعیتده کورینشی هیچ بیر شرایطده اسلام قدریتلریگه تینگ ایمس دیگنلر.


text:
تورکیه پنجره سیندن اورتادوغو (1)
2017 ایله بیرلیکده سوریهده یئنی بیر دؤور باشلاییر. بو سببله سوریه کریزینه طرف اولان هر آکتور موقعیتینی نظردن کئچیریر، ایستراتژیلرینی تازالیر
حلب تخلیهسیندن سونرا اؤزگور سوریه اوردوسو بونیهسیندکی تورکمن مخالیف قروپلارین بؤیوک اکثریتی ایدلیبدن آیریلدی و فیرات قالخانی عملیاتینا قاتیلاجاق. بیز ده بو هفته پروقرامیمیزدا حلب تخلیهسینه، سوریه تورکمنلرینین وضعیتینی و فیرات قالخانی اوپراسیونونداکی گلیشمهلری آنالیز ائدجگیک.
آتاتورک اونیورسیتهسی اولوسلار آراسی ایلیشکیلر بؤلومو بؤلومون جمیل دوغاچ ایپکین موضوعیلا باغلی قیمتلندیرمهسینی تقدیم ائدیریک ...
----
2017 ایله بیرلیکده سوریهده یئنی بیر دؤور باشلاییر. بو سببله سوریه کریزینه طرف اولان هر آکتور موقعیتینی نظردن کئچیریر، ایستراتژیلرینی تازالیر. سوریه ایچریسیندکی اهمیتلی آکتورلارین بیری ده اؤلکهنین قدیم خالقلاریندان اولان تورکمنلر.
حلب تخلیهسیندن سونرا اؤزگور سوریه اوردوسو بونیهسیندکی تورکمن مخالیف قروپلارین بؤیوک اکثریتی ایدلیبدن آیریلدی و فیرات قالخانی عملیاتینا قاتیلماغا باشلادی. (24 آوقوست 2016دا تورک سیلاحلی گوجلری، اؤزگور سوریه اوردوسو و تورکمن بیرلیکلری ایله داعش / ایشیدین کونترولونداکی جرابلوسا یؤنلیک فیرات قالخانی عملیاتینی باشلاتمیشدی.) تورکمن منتظر بالله بریقادی، فاتیح سلطان محمت بریقادسی و سلطان مورات لشگری عضوو تورکمن ساواشچیلارین سوریهیه کئچیدی تقریبن تاماملاندی.
بحثی کئچن تورکمن قروپلارین اونسوز دا حال-حاضیردا آعزاز-جرابلوس آراسینداکی بؤلگهده قرارگاهلاری وار. تورکمنلر اوزونجا بیر مدتدیر داعش / ایشیدی ترورونا قارشی تورپاقلارینی قوروماق اوچون قهرمانجاسینا ساواشیر. حلبدن تخلیه ائدیلن قروپلارین قاتیلیمی ایله بیرلیکده هم آعزاز-جرابلوس آراسینداکی بؤلگه تحکیم ائدیلهجک هم ده باب اؤنلریندکی اؤزگور سوریه اوردوسونا باغلی قروپلار ساغلاملاشدیریلاجاق. امنیتی سببیله وئرهبیلمک مومکون دئییل آنجاق اهمیتلی بیر ایشتیراکین اولدوغونو سؤیلهیه بیلریک.
فیرات قالخانی چرچیوهسینده بابدا قیش شرطلری و شهرین ایچیندکی وطنداشلارین ضرر گؤرممهسی اوچون چوخ دقتلی ایلرلنیر. حال-حاضیردا داعشین پ.ک.ک / ی.پ.گ-یه گؤستردیگی مقاومتین ان آز اون قاتی چوخونو سرگیلدیگینی ده وورقولامالیییک. مسئلن فیرات قالخانیندا کوووتلریمیز بو آنا قدر ایشیده عایید 2335 الده اوره تیلمیش پارتلاییجی و 42 مین تاپیب یوخ ائتدیلر. داعشین بو مقاومتینه هئچ شوبههسیز کی غربین ده جدی بیر پایی وار. غربین رقه و موصول حرکاتلاریندا ارتلمهیه گئتمهسی سببیله تشکیلات الباب-ا جیدی بیر قوّت سوروشدورمه ایمکانی تاپدی.
تورکیه، الباب سالدیریسی ایله هم داعشه آغیر بیر ضربه وورماق، هم ده قوزئی سوریهده بیر پ.ک.ک کوریدور آچیلماسینی دا مانع تؤرتمک اوچون. الباب شهری قوزئی سوریهده یارادیلماسی نظرده توتولان اعتبارلی بؤلگه اوچون ده چوخ ایستراتژیک بیر اهمیته صاحب.
قوزئی سوریه، سوریهنین بوتؤووندن (عینیله قوزئی عراقین، عراقین برتؤووندن اولدوغو کیمی) بیر چوخ یؤندن فرقلیلیک عرض ائدیر. بو بؤلگهنی گونئی-دوغوسو آنادولو بؤلگهسی و قوزئی عراق ایله بیرلیکده دوشونمک لازیمدیر. گونئی-دوغوسو آنادولو، قوزئی سوریه و قوزئی عراق؛ تورک ایمپراتورلوق دؤورونده دیاربکیر، حلب و موصول ویلایتی اولاراق ایداره اولوندو.
بو گون آعزاز ایله جرابلوس آراسیندا 150 جیواریندا تورکمن کؤیو وار. بو بؤلگهدکی تورکمن کندلری فیرات چایینین دوغو طرفینده ده داوام ائدیر. فیراتین دوغو خطینده 60 جیواریندا تورکمن کؤیو وار. آکچاکویونلو ایله مونبیج آراسیندا ایسه 50-دن چوخ تورکمن کؤیو وار. مونبیجین گونئیوندا ده 15 تورکمن کؤیو وار. حلب قوزئی-دوغوسوندا چوبانبئی ایله الباب مرکزی آراسیندا 50 اطرافی تورکمن کندی وار. جرابلوس ایله فراتین قولو ساجور سویو آراسیندا (اکثریتی باراکلی قبیلهسی) 25 جیواریندا تورکمن ناحیه / کند موجود. ساجور سویونون گونئینده ده 20-دن چوخ تورکمن بوجاغی، کؤیو وار. بو کندلرین داوامی ایسه فیراتین دوغوسوندا بئلیه-ه قدر 60 کند اولماقلا اوزانیر.
داعش سون زاماندا سوریهنین قوزئیینده، تورکیه جمهوریتی و موتتفیقلرینین قارشیسیندا جیدی بیر گئریلمه یاشاییر. اگر الباب شهری ده الیندن چیخارسا بؤیوک نیسبتده تجرید ائدیلمیش اولاجاق. بو وضعیت ده داعشین الینده توتدوغو دیگر بؤلگهلر اوچون تورکیه دستکلی مخالیفلر ایله ترور تشکیلاتی پ.ک.ک / ی.پ.گ و اسد رژیمی آراسیندا جیدی بیر موباریزه دوغورا بیلر.
اؤنوموزدکی مدتده فیرات قالخانی و سوریه ایچریسینده تورکمنلرین هم ساحهده هم ده ماسادا داها چوخ اؤن پلانا چیخاجاغینی دوشونورم. اولوسلار آراسی توپلوم دستک وئرسه تورکمنلر هم یاخین دوغودا هم ده سوریهده دموکراتیک و دونیوی بیر نیظام قورماق اوچون اهمیتلی بیر رول اوینایا بیلر. رادیکال تشکیلاتلانمالارا اوزاق اولان تورکمنلر گوج قازانسا هم سیلاحلی موباریزهده هم ده فیکری موباریزهده سلفی / تکفیرجی تشکیلاتلاری مغلوب ائدر. بئلهجه آوروپا قارهسی ده هم قاچقین آخینیندان هم ده سلفی / تکفیرجی / جیهادیست ترور تشکیلاتلاریندان قورونموش اولور.
آتاتورک اونیورسیتهسی اولوسلار آراسی ایلیشکیلر بؤلومو آراشدیرماچی جمیل دوغاچ ایپکین موضوعیلا باغلی قیمتلندیرمهسینی تقدیم ائتدیک ...


text:
اورمیه لی عاشیق «هدایت مهری» 1957-جی ایلده قوشاچایین یزدان کندینده بیر عاشیق عائیله سینده دونیایا گؤز آچیب. گؤزل شعرلر یازماق و شاعیرلیک استعدادی وار. عاشیق هدایتین چوخ معنالی قوشما، گرایلی و دیوانیلری وار. هئچ یئرسیز دئییل دئییک کی اورمو مکتبینین حال حاضیر ده؛ اگر 3 اوستاد عاشیقی وارسا، او اوستادلاردان بیریسی عاشیق هدایت موسی اوغلو دور. عاشیق هدایت اورمیه عاشیق مکتبینین ان لیاقتلی عاشیقلاریندان دیر و بوتون داستانلاری چوخ یئرلی یاتاقلی دانیشان عاشیق دیر.
ایکی سایی بوندان اؤنجه باشلادیغیمیز «عاباس و گولگز پری» داستانی اونون داستانلاریندان بیری سیدیر:
گولگز گئدیر، عاباس اونون دالینجا
اوچونجو بؤلوم
عاباس اوزامان کی ائشیتدی شاه عاباس گولگزی آپارماق ایچین توفارقانا لشکر یوللاییب دلی یه دوندو. او نورانی آغاسیننان مدد ایسته دی من ایندی نئینه مه لییم؟ آغاسی دئدی: «گئت توفارقانا!» عاباس دئدی: «بوردان 10 گون چکر تا من اورا یئتیشیم.» آغاسی دئدی: «اوغول گؤزلریوی یوم و بیر صلوات چئویر.» عاباس همن ایشی گؤردو و گؤزلرین آچاندان سونرا اؤزونو توفارقان دروازاسیندا و قولی «قنبر»ی قارشیسیندا دا گؤردو!
قنبر سؤیله دی:
جانیم آغا ائشیده سن بیله سن
حکم اولوندو آپاردیلار گولگزی
دستمال اولا گؤز یاشیمی سیله سن
حکم اولوندو آپاردیلار گولگزی
عاباس قولوینان برابر گیردی توفارقانا، گئتدی گولگزین ائوینه اونون اوتاقینی بؤش گؤرنده سؤیله دی:
بولوت آیی سالدی تارا
اوره ییمی وئردیم یارا
یار گئدیب قوربت دیارا
گؤرونمز گولگز گؤرونمز
عاباس داها دورا بیلمه دی. ایسته دی چیخسین گئتسین ایصفاهانا عمی سی اونو بو حالدا گؤروب ایسته دی اونا اوره ک وئرسین آمما عاباس دئدی:
ییغیب ییغیب قم یوکومو باغلارام
سینه م باشین چاللی-چارپاز داغلارام
ایللر بؤیو یار-یار دئییب آغلارام
بیر دردیم وار مین درمانا یئتیشی
*******
دوغرو سؤیله ییرم یالان گلمز دیلیمه
اؤزگه قوشو قویمام قونا گولومه
هر کس یارین الین وئرسه الیمه
مهدی دیوانیندا صالا یئتیشی
بو سؤزلردن سونرا عاباس توفارقاندان چیخیب و اوز قویدو گولگزی آپاران کروانی تاپماغا. سونوندا اونا چاتیب و کروانین باشچی سی، «ساری خوجا»یلا دانیشماغا باشلادی کی من گولگزین نیشانلی سیام و گلمیشم اونون دالینجا! اوردان کی شاه عاباس ساری خوجا یا تاپیشیرمیشدی توفارقاندا سؤروشون اگر قیزین نیشانلی سی اولماسا اونو گؤتورون گتیرین اولورسا یوخ! بو سبب دن ساری خوجا قول عبدالله نی چاغیریب سوروشدو بس سن دئمه میشدین بو قیزین نیشانلی سی یوخودو؟! قول عبدالله دئدی: «ساری خوجا او دئدی سنده ایناندین؟! او بیر یالانچی وشرّ آدامدی کی تایی یوخدو اونو من تانیرام. یاخجی سی بودور کجاوه یه حمله ائتمک آدیندا اونو اؤلدورک تا شاعاباسین قولاغینا چاتماسین.
ساری خوجا قیلینجین چکیب عاباسسی اؤلدورمک ایسته ینده عاباس سؤیله دی:
اینتیظارام هئچ گئجه لر اویمارام
یول گؤزلرم اینتیظاریم وار منیم
بئشی هیجران، بئشی موحنت، بئشی قم
موشتری گل! خریداریم وار منیم
*********
اوُتاغینا لاله مئی لر دوزمه سین
خومار گؤزلر یوخلاماسین سوزمه سین
عمیم قیزی منّن الین اوزمه سین
اونا کوللو محبتیم وار منیم
ساری خوجا بو سؤزلری ائشیدن دن سونرا دئدی: « عاباس سنی اؤلدور مک دن واز گئچدیم آمما سنین سؤزلریوه ده اینانمیرام سن بو کجاوه نین دالینجا دوشمه بیزدن ال چک!»
کجاوه یولا دوشدو. عاباس گیزلی گیزلی کجاوه نین دالیندان سورونوردو. و اؤز اؤزونه دئییردی:
نه آغلارسان نه سیزلارسان
بیر دردی بئش اولان کؤنلوم
آخیردا ورم باغلارسان
قمه یولداش اولان کؤنلوم
*****
یاریم کؤچوب اوُباسیندان
آلیم دردی بالاسیندان
چرخ فلک باده سیندن
ایچیب سرخوش اولان کؤنلوم
کروان گئتدی گئتدی یئتیشدی قافلانتییا اوردا بیر چای وار آدی قئزل اوزن دی. قئزل اوزنین گون باتان طرفینده بیر قیز قالاسی وار. بو قالانین اطرافی چوخ گؤزل یئرلر وار داغ واونون اتکینده آخان قزل اوزن چای گؤزل منظره لر یارادیب. ساری خوجا کروانی ساخلادی کی کروانچیلار بو گؤزل طبیعتین قوینوندا بیر ایستیراحت ائله سینلر.
گولگزپری ده کنیزلرینن کجاوه دن انیب چمن ده و قمیشلیکلرین ایچینده گزیردی.عاباس بیر داشین دالیندان اونو ایزله ییردی. اوره یی درده گلیب گؤتوروب دئدی:
من ایسته دیم جانانیمی دیندیریم
باخ او جانان مندن اوُ ساری گئدر
یوُرقون مارال کیمی دونوب باخاندا
جانیمی اودلارا اوُ ساری گئدر
*******
کیمنن ائدیم صؤحبتیمی دمیمی
کیملر چکر مؤحنتیمی قمیمی
دریا لارا غرق ائیله دی گمیمی
گمیمی گیردابا اوُ ساری گئدر
کروان یولا دوشموشدو، عاباس گینه ده اونون دالینجا یورویوردی. یاواش یاواش کروان دا هامی سوسوزلامیشدی بیر درین قویونون باشینا یئتیشدیلر. قویو چوخ درینیدی. کیمسه قویویا گیرمه یه ایسته مه دی. بو کرواندا بیر میرزه واریدی کی ساری خوجا دان موشتولوق آلمیشدی و عاباسین اوردا اولدوغونو اونا خبر وئرمیشدی. او دئدی: «ساری خوجا عاباسی یوللایین قویونون دیبینه سو چکندن سونرا ایپی کسین تا دوشسون قویودا اؤلسون!» ساری خوجا آدام گؤندریب عاباسی گتیردیلر و اونا دئدی: «من سنه دئمیشدیم ال چک! چکمه دین ایندی سنی بیر شرطینن اؤلدورمه رم ایر بو قویونون ایچینه گیریب و سو چکرسن. عاباس قبول ائله دی؛ آمما گولگز کجاوه دن های سالدی کی آی عاباس قویویا انمه بونلار سنه قصد ائده جکلر! عاباسین گولگزه گؤزو ساتاشاندان سونرا گؤتوروب دئدی:
غئیبی ملاحتده سئومیشم سنی
دیشین اینجه لبین یاقوت یمنی
جنت جمالیندان آییرما منی
سندن آیریلاندان دمی، گؤرموشم
*********
عاباس بیر قوباردی سنسن آفتاب
گول اوزون گؤرمه یه قیلدیم ایضطیراب
سنه قیسمت اولسون مسجیدی محراب
من اؤزوم اؤز موصّلی می گؤرموشم
*********
بونلاری اوخویاندان سونرا عاباسی ساللادیلار قویویا عاباس دوللاری دال به دال دولدوردو هامی سو ایچیب سیراب اولاندان سونرا ایپی کسدیلر عاباس قویونون تکینه دوشدو!
گلن سایی دا گؤرک قویونون تکینده عاباسین باشینا نه گلدی و گولگز نهجو اولدو
قارانقوشون گؤزوندن (32)
اورتا آسیا، دوشن دمیر پردهلر، اَرییَن دمیر یومروقلار
اون یئتدی ایل اؤنجه، سعودی عربیستانا یولوم دوشموشدو. مکّه، مدینه و جدّه شهرلرینده گؤردویوم چوخ ماراقلی و تعجوبلندیریجی شئیلردن بیری "طاشکندی"، "ترکستانی" و بونا بنزر اورتا آسیانی خاطیرلادان بعضی دوکانلارین و ایش یئرلرینین باشیندا یازیلان سوی آدلار ایدی. ائله همین گونلرده راستلاییب دانیشدیغیم بیر نئچه اصنافین دا اورتا آسیا، حتّا ایرانین تورکمن صحرا و گونبَد کاووس شهرلریندین اولدوقلارینی اؤیرندیم. راستلادیغیم آداملار عادی بیر اورتا آسیالی انسانیندان داها چوخ، بیلدییینیز سؤنّی شئخلرینه بنزیردیلر. البته اونلارلا تورکجه دانیشینجا آرادا بیر سمپاتی یارانیردی و آذربایجانی تانیردیلار، لاکین اونلار اوچون ایناندیقلاری سونّتی اسلام آیدینجا ائتنیک کیملیکدن داها اؤنجه گلیردی.
ائله او زامان، یئتمیش ایللیک ساوئت حاکیمیّتینه باخمایاراق، سونّی ایسلامین اورتا آسیادا، خصوصی ایله اؤزبکیستاندا، نه قدر درین و کؤکلو اولدوغونو آنلادیم. سونرالار، بؤلگهده و دونیاداکی حادیثهلر و دَییشیکلیکلرده ائله کؤکدنچی (رادیکال) اسلامین اؤزبکیستان و تاجیکیستاندا نه درجه نفوذ صاحیبی اولدوغونو آیدینجا گؤستردی، نئجه کی تاجیکیستاندا نئچه ایل دؤولت و اسلامچی قووّهلرین آراسیندا بیر ایچ موحاریبه یاشاندی و اؤزبکیستاندا دا اسلام کریموون یئریتدییی دمیر یومروق سیاستی اولماسایدی، همین وضعیت اورادا دا باش وئره بیلردی. باشقا ماراقلی بیر خصوصدا، القاعیده تشکیلاتینین طاهیر یولداش کیمی اؤنده گلن آدلارینین بیر نئچهسینین ده اصالتاً اؤزبک اولمالاری ایدی.
آنجاق کئچن هفته اؤزبکیستاندا، بو اؤلکهنین و بلکه حتّا بؤلگهنین قدرینی دَییشدیره بیلن بیر حادیثه باش وئردی. ییرمیبئش ایل دمیر یومروق سیاستینی یئریدن و 2005ده اندیجان ولایتینده آمانسیزجا یوزلرجه آیاغا قالخان حزبالتحریر طرفدارلارینی قیران اؤلکهنین جمهور رییسی اسلام کریموو حیاتا گؤز یومدو و آرخاسیندان باریت بوشقاسینا داها چوخ بنزهین و قودرت داعواسی ایله البهیاخا اولان بیر اؤلکه بوراخیب گئتدی.
اؤزبکیستان کئچمیش ساوئتلر بیرلییینین جمعیتده ایکینجی و مساحتده دؤردونجو جمهوریسی ایدی و هله ده ائلهدیر. اؤلکهنین 31 میلیونلوق جمعیتینین بؤیوک بیر بؤلومو گنجدیر و بوتون باسقیلارا باخمایاراق، اسلامی حرکتلر اؤلکهنین هر یئرینده گؤرونور و تاشکند عملده اورتا آسیاداکی سؤنّی اسلامچیلیین یاییلما مرکزی حالینا گلیبدیر. اسلام کریموو، کمونیزمدن یئنیجه قورتولموش بو 31 میلیونلوق نفوسون ایدئولوژیک بوشلوغونو، ایفراطچی اسلاملا دولماسین دییه، چوخ اوجوز و ناشیجا حاضیرلانمیش بیر اؤزبک میلّیّتچیلییی ایله دولدورماغا چالیشمیشدی. بو آرادا، روسیا و غربین اونا گؤستردیکلری یاشیل ایشیق دا اونون الینی عمومیتله اسلامچیلاردان عیبارت اولان موخالیفلری ازمَهیه آچیق بوراخمیشدی. اسکی دمیر پردهنین قالدیریلدیغیندان سونرا اؤلکهسینین اطرافینا سانکی یئنیدن بیر دمیر دیوار هؤرموش و دمیر بیر یومروقلا سیاستلرینی یئریتمیش اولان اسلام کریموو، توتدوغو سیاسیتلرین دوغرو اولماسینین اثباتی اوچون همیشه تاجیکیستانی و او اؤلکهده کی باش وئرن ثباتسیزلییی و ایچ ساواشی میثال اولاراق گؤستَرردی. ایندی ایسه، او یوخدور آرتیق و اورتایا چیخان قودرت بوشلوغو، عایلهسینین ایچیندهکی کئشمهکئشلر و رقابتلر بیر یاندا دورسون، دونیا و بؤلگهنین گرگین وضعیتی، بو اولدوقجا استراتئژیک اؤلکهنین گلهجهیینی بلیرسیز و قایغیلاندیریجی ائدیبدیر.
گلن گؤروشهدک!
کؤچری


text:
تورکییه میللتچیلرینین دئمک اولار کی، هئچ بیری اؤلکهنین پرئزیدئنت ایداره ائتمه اصولونا کئچمهسینی ایسته میر.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بونو تورکییهنین کرت تئلئویزییاسینا موصاحیبهسینده اصلهن آذربایجان تورکو اولان تورکییهلی ائکس-دئپوتات سینان اوغان سؤیلهییب. اوغان بو کونستیتوسییا دییشیکلیینین میللیتچی حرکات پارتییاسینین یوخ اولماسینا شرایط یاراداجاغینی بیلدیریب:
«میللتچی لر پارلامئنتار سیستئمی دستکله ییر. کونستیتوسییا دییشیکلیگی آشکار سیستئم دییشیکلیگیدیر. سیزه م.ه.پ-نین قاپیسینا قیفیل وورما صلاحیتینه صاحب اولاجاق سیستئمدن بحث ائدیرهم. پرئزیدئنتلیک سیستئمی ایکی پارتییالی سیستئم دئمکدیر. پرئزیدئنت سیستئمی ایله علاقهلی ایکی سطر، ایکی مقاله اوخویان هر کس بیلیر کی، پرئزیدئنتلیک سیستئمینین ایکی شرطیندن بیری ایکی پارتییالی سیستئمدیر. دولاییسی یوللا م.ه.پ صاباح بو ایکی پارتییالی سیستئم ایچریسینده اریییب گئدهجک. اونا گؤره کی، م.ه.پ آرتیق تورکییهنین دؤردونجو پارتییاسیدیر. حکومتین اساس مقصدی ه.د.پ ایله (خالقلارین دئموکراتیک پارتییاسی – رئد.) بیرگه اؤلکهیه فئدئرال سیستئمی گتیرمکدیر. صاباح بیر قرارنامه ایله اؤلکهنی فئدئراسییایا چئویرمهیهجکلرینین گارانتی یوخدور. تئزلیکله موختار بؤلگهلرین گوندهمه گله جه یی مومکوندور. سیز پرئزیدئنته دئمک اولار کی، سرحدسیز صلاحیتلر وئریرسینیز. اگر صاباح پرئزیدئنت دئسه کی، بو ویلایتلری بیرلشدیریب بیر بؤلگه ائدک، او زامان اونا قارشی دایاناجاق مئخانیزمینیز اولاجاق؟ طبیعی کی، یوخ».
ائکس-دئپوتات همچینین کونستیتوسییا دییشیکلیینین اؤلکهده تئررورا سون قویمایاجاغینی بیلدیریب. اونون فیکرینجه، اصلینده حکومت تئررور آدیندان اؤز مؤقع لرینی گوجلهندیرمک اوچون ایستیفاده ائدیر:
«دوغرودور، تورکییه تئررورلا موجادیله ائدیر. پ.ک.ک تئررورونو بیز ۲۰۰۲-ده اقتداری تحویل وئردییمیزده یوخ ائتمه میشدیک؟ محو ائتمیشدیک. کیم اونلاری یئنیدن اویاندیردی؟ حل پروسئسینی (کورد آچیلیمی نظرده توتولور – رئد.) کیم گتیردی؟ حل پروسئسینده «تئررورچولارا توخونمایین» امرینی کیم وئرمیشدی؟ آ.ک.پ وئردی. ایشید-i باشیمیزا کیم بلا ائتدی؟ «اسدی دئویرجییک» دئیه، تورکییه تئررورچولارین کاروانسارایینا چئوریلدی. تئررورون قارشیسینی آلماق اوچون ۱۵ ایلده آکپ هانسی قانونو ایستهییب الده ائده بیلدی؟ فئتؤ-نو بو اؤلکهنین باشینا آ.ک.پ گتیرمهدیمی؟ ایندی بو پارتییایا بؤیوک دستک وئرهرک، تئررورون قارشیسینی نئجه آلاجاقسینیز؟»
قئید ائدک کی، سینان اوغان بوندان اؤنجه م.ه.پ سدرلیینه نامیزدلیینی ایرلی سوردویو اوچون پارتییادان اوزاقلاشدیریلیب.
تورکییهده سون گونلر کونستیتوسییا دییشیکلیگی موذاکیره ائدیلیر. دییشیکلییه اساساً، اؤلکه پرئزیدئنت ایداره ائتمه اصولونا کئچمهلی، پرئزیدئنتین صلاحیتلری آرتیریلمالیدیر. دییشیکلیگی آ.ک.پ و م.ه.پ دستکله ییر. ج.ه.پ و ه.د.پ ایسه بونا ایزن وئرمهیهجکلرینی دئییرلر.


text:
اللهیم! بو گؤزل قوربان بایرامیندا هامیمیزین قوربانلارینی قبول ائت! هامیمیزین عبادتلررینی, دعالارینی
قبول ائت. اللهیم! ائولره روزی-برکت ,سنسیز اورکلره ایمان, اومیدسیزلره
اومید ,گؤزلره نور, گوناهلیلارا عفو بخش ائت. اللهیم! تک سنه محتاجیق,
بیزدن مرحمتینی اکسیک ائتمه! بایرامینیز موبارک
allahım! bu gözəl qurban bayramında hamımızın qurbanlarını qəbul et! hamımızın ibadətlərrini dualarını qəbul et. allahım! evlərə ruzi-bərəkət səadət sənsiz ürəklərə iman ümidsizlərə ümid gözlərə nur günahlılara əf bəxş et. allahım! tək sənə möhtacıq bizdən mərhəmətini əksik etmə! bayramınız mübarək
قوربان بایرامی عهدینه عمل ائدنلرین الله طرفیندن عزیزلندیگی،دعالارینین قبول اولدوغو گوندور. الله دعالاریزی قبول ائتسین.قوربان بایرامینیز موبارک
Qurban bayrami əhdinə əməl edənlərin Allah tərəfindən mükafatlandırılığı,arzularının həyata keçdiyi,dualarının qəbul olduğu gündür. Allah arzularınızı heyata keçirsin.Qurban bayramınız mübarək
تانری سؤیلدیگین دعالاری، ائتدیگین عمللری، کسدیگین قوربانلاری، وئردیگین صدقهلری قبول ائتسین.قوربان بایرامینیز موبارک
tanri söylədiyin duaları, etdiyin əməlləri, kəsdiyin Qurbanları, verdiyin sədəqələri qəbul etsin.Qurban bayramınız mübarək
-
دلیجه اسن سحر یئلی, ان گونشلی گونلر, ان پارلاق گئجه دیر بایراملار. اوره
کلرده بیر اسینتی و باریش پایلاشیمینا ان ایستی "سلاملاردیر" بایراملار.
قوربان بایرامینیز قوتلو, هر شئی گؤنلونوزجه اؤلسون؟
-
کوسکونلرین باریشتیغی, سئونلرین بیر آرایا گلدیگی، رحمت دؤلو گونلرین ان
دگرلیلریندن اؤلان قوربان بایرامینیز قوتلو اؤلسون…
-
اوره گینه داملا داملا اومود, گونلرینه مین دادلی موتلولوق دؤلسون,
سئودیکلرین هر گون یانیندا اؤلسون, اوزون و گولون هئچ سؤلماسین, قوربان
بایرامین قوتلو اولسون….
-
گؤزللیک، بیرلیک, برابرلیک دؤلو, داها گؤزل و موتلو بیر قوربان بایرامی
دیلیریک. بؤیوکلریمیزین اللرینده و اوشاقلاریمیزین گؤزلریندن اؤپوروک.
-
خیر قاپیلارینین سؤنونا قدر آچیق, قضا و بلالارین برطرف اؤلدوغو قوربان
بایرامینین, یاشادیغینیز توم سؤرونلاری آلیب گؤتورمه سی دیله کیله….
-
گؤزللیک، بیرلیک, برابرلیک دؤلو, هر زامان بیر اؤنجه کیندن داها گؤزل و
موتلو بیر قوربان بایرامی دیلیریک. بؤیوکلریمیزین اللرینده و
اوشاقلاریمیزین گؤزلریندن اؤپوروک.
-
قوربان بایرامینی سئودیکلرینیزله برابر ساغلیق و حضور ایچینده گئچیرمنیزی دیله ریک. بایرام توم اینسانلیقا خیرلی اولسون!..
-
بیر اووج دوعا, بیر قوجاق سئوگی، ایستی بیر مساج مسافتلری باغلاییر,
بیرلشتیریر گؤنوللری, بیر ایستی گولومسه مه، بیر خیردا هدیه داها دا
یاخینلاندیری بیزی بیربیریمیزه…
-
هر ایلک باهاردا گلینجیکلرین ان گؤزل باشلانقیجلاری موژده له مه سی کیمی,
بو بایرامین دا سنه و عایله نه موتلولوق و نئشه گتیرمسینی دیلیرم… ایی
بایراملار!
-
قارداشلیقین دؤغدوغو, سئوگی لرین بیرلشتیگی, بلکی دورغون, بلکی یؤرغون,
یئنه ده موتلو, یئنه ده اومودلو, یئنه ده سئوگی دؤلو نئچه بایراملار….
-
توم آراخاداشلارین قوربان بایرامینی ان ایچدن دیلکلریمله قوتلورام,
ساغلیق, باشاری و موتلولوقلار دیلیرم. هر شئی گؤنلونوزجه اؤلسون!
Filed under: تورکی اس ام اس و موبایل Türkcə sms və mobil zəngi Etiketlənmiş: | qurban + sms + bayram,qurban bayramı misajları,sms qurban bayramı,sms قوربان بایرام,قوربان + بایرامی + اس ام اس,قوربان بایرامی اس ام اس لری,اس ام اس قوربان بایرامی,اسمس آذری + قربان بایرامی,تورکی اس ام اس قوربان بایرامینا


text:
مهدویت
اعتیقادینا سطحی باخماغین عاقیبتین بیلمک اوچون او حضرتله رابیطه ایدعالاری
اولانلار و حتی بیر عیده اؤزونو او حضرت تانیتدیرانلارین پروندهسینه باخماق
اولار.
آشاغیدا بو
یالانچی مودعیلرین بیر سئریسی ایله تانیش اولوروق.
-
بیر قیزین اهواز
کندلرینین بیرینده, ایدعاسی وار کی ایماملارلا رابطهسی وار و ناخوشلارا شفا
وئریر. «ز ـ ج» 21 یاشلی قیزدیر کی بیر مودت قاباق ایدعا ائلهدی ایمام حسین(ع)
اونون یوخوسونا گلیب و اونا ناخوشلاری شفا وئرمگه ایجازه وئریب. سونرا اونون
قارداشی و عمیسی اوغلو, اونون تبلیغینده فیلیم و سیدی پایلادیلار. بو ایش اورا
قدر بویودو کی چوخلو جماعت اوزاق-یاخین کندلر و شهرلردن او قیزین ائوینه گلدیلر و
اونون فامیللری جماعتین نذیرلرین ییغماغا باشلادیلار. او بیر مودّت سونرا ایدعا
ائلهدی حیاطلارینداکی خورما آغاجی ناخوشلارا شفا وئریر.
-
عوام
ایچینده بیر شایعه یاییلدی کی بیر تقلید مرجعی ایمام زمانین (عج) قاتیلین گؤروب.
شایعهچیلر کی بیر عیده فرهنگی محصولات تهیهائدنلر ده اونلارین ایچینده واریدیلر
بیر پارا کاغاذلار و سیدیلر چیخاتدیلار و ایدعا ائلهدیلر: آیت الله العظمی . .
. دستاماز آلاندا هوشدن گئدیر و هوشه گلیب حالیندان سوروشاندا دئییر کی, ائله
ایندی ایمام زمانین (عج) قاتیلی دونیایا گلدی و بیهوشلوقدا اونو اوزونو گؤره
بیلدیم !ادامه مطلب yazının ardı


text:
سلماس دا محرم لیق مراسیملرینه بیر باخیش
الف) اسکی تورکلرین اؤلوم مراسیم لرینه گیریش
هر ایل تیکرار اولاراق بیر اساطیری- تاریخی شخصین آدینا مراسیم توتماق تورکلرین اسکی دب لرینده ن اولموش دور «داها سونرالار تورکلر باشقا دین لره گیرینجه،بو اسکی دین آیین لر،میللی بیر عرف و عادت حوکمونه گیرمیش دیر. تورکلرده بوندان باشقا «یوخاری دا ماوی سا» ایله «آشاغی دا قارا یئر» آدلی ایکی دینی umde داها واردیرکی ایشته توکیو Tu-kiie لرده بونا «یئرسوب/یئرسو» پری لرینه آتا سایدیق لاری قوردون نامینه ایلده بیردفعه دینی مراسیم یاپیلدیغینا،یئنه ایلده بیر دفعه «روح سا» یا مخصوص مراسیم ایله عیبادت ائدیلدیگینه راست گلیریک
سیاووش آدینا ایسه هر ایل مراسیم توتولارمیش.سیاووش ناغیلی اصلینده بیر تورک ناغیلی اولموش،فردوسی بو ناغیلی تورک قایناقلاریندان آلیب،منیمسه ییب،فارس ادبیاتی آدینا یایمیش دیر.بو ناغیل طبیعتین اؤلوب- دیریلمه سی ایله اویارلی اولوب،سومئر تورکلرنین،دوموزیسی ایله بیرلهشیب ایندیکی«ایل بایرامی» کیمی جانلانمیش دیر
«معبود-دوموزی» هر ایلین قورتولانیندا شهید اولموش یئنی ایلین باشلانیشیندا یئنی دهن دوغولارمیش.سیاووشون یوغ مراسیمی اورتا آسیادا یئرلشن رساملیق منعتینده بویؤک ائتگی قویموشدور.نرشخی سیاووشون اؤلومو ایله باغلی آغلی لارین اولدوغونو قئید ائدیر.بیزجه بو آغی لارین ایزلری نی شاهنامه ده تاپماق اولار.سیاووش خالق بگهنیلن اولدوغوندا اونون اؤلوم گونو- ایلین ایلکین گونو،گون چیخمادان- موغ لار (زرتشت دینی نین روحانی لری) اونون قبیری اوستونه خوروز آپاریب،قوربان ائدهرمیش، لر.کاشغرلی محمود بو مراسیمی بئله آنلادیر: سیاووش آدلانان افراسیابین قیزی «قاز»ین حیات یولداشی اورادا (ینکند- تورک یوردو،سرحده یاخین بیر شهر) اؤلدو.محبوس لار هر ایل بیر کرّه اونون اولدوغو یئرده توپلانیب قوربان کسیب آغلایار،قوربانین قانینی ایسه اونون قانینا (بلکه ده قانین آرخه یعنی یئره) سپرلر،بو ایسه اونلارین دب لری دیر.
ایندی ایسه بو کیمی مراسیم لر بوتون شیعه موسلمان لاری طرفیندهن هر ایل ایمام لارین شهید اولدوغو گون لرده کئچیریلیر،.محرم آیی قمری ایلینین ایلک آیی دیر.بیز بو«آی»آ عایید مراسیم لری سلماس شهرینین گؤز اؤنونه آلیب قیسّاجا قئید ائدیریک.بو قونویا گئنل یاناشیب باشقا شهرلرده کی مراسیم لری ده قئید گتیرمک سونرانین ایشی اولاجاق دیر،آللاه قویسا.
ب) سلماس دا محرم لیق مراسیم لری
سلماس دا قدیم زامان لار محرم آیینا اون- اون بئش گون قالان قاباغا چیخیب مچیدلری،قارالار ایله ایمام حسین حماسه سینده ن آسیلی اولان علم لر- بایراق لارلا بزه ییب اوخوماغا حاضیر ائده ردیلر.محرم آیی نین قاباغینا چیخماق- اوروجلوق آیی کیمی- آذربایجانین باشقا شهرلرینده ده واردیر.اؤرنک اوچون،تبریزده اون گون محرم لیغا قالان شاخسئی دسته سی چیخار.آنجاق مراسیم لرین اصل باشلانغیجی،مچیدلرین اوخوماغی،محرم آیی نین اوولینده اولور.
محرم اوولینده ایمامین شهید اولما گونونه ده ک(عاشورا گونو) هر گون بیر شهید حصر اولوب اونون احوالاتیندان دئمک سلماس شهرینده عمومی بیر دب دیر.بو احوالات دین آدام لاری طرفینده ن منبر اوستونده،منبر آیاغینا دوران،مرثیه اوخویان (روضه خوان)لار طرفینده ن هابئله نوحه اوخویان لارین سؤیله دیک لری نوحه لرده بیان ائدیلیر.آنجاق محرمّین دوققوزونجو گونو(تاسوعا گونو) ابولفضل حضرت لرینه،اونونجو گون (عاشورا گونو) ایمام حسینه حصر ائدیلیر.تاریخ بویو تورکلر آراسی حضرت ابولفضل چوخ سئویلن شخصیت لرده ن اولموش دور
هر گئجه مچیدلرده روحانی لرین دانیشیق لاریندان،مرثیه اوخویان لارین کربلا احوالاتینی حزین سس ایله دئیب اشتراک ائده ن لری آغلاتدیق دان سونرا،مچید ایچینده سینه یا ایسه زنجیر دسته لری ترتیب ائدیلیر.سلماس دا نوحه لرین ریتمی،اوندان دا آسیلی اولاراق زنجیر و سینه وورماق اوچ ضرب دیر.بو ریتم اورمیه ده ده ایشلک دیر لاکین خوی،تبریز و سلماسین باشقا قونشو شهرلرینده ایکی ضرب سیستمی واردیر
سلماس دا گئجه دسته لرین ائشیگه چیخما رسمی یوخ دور.تکجه بو یاخین کئچمیشه کیمی سلماس دا شاخسئی – واخسئی دسته لری گئجه لر محله لره چیخیرلار .البته دئدیکلره گؤره زنجیر – سینه دسته لری اؤنجه لر مچیدلرده ن ائشیگه چیخارمیش لار .اوز – اوزه ایسه گلنده دسته لرآراسیندا داعوا دوشوب بیر – بیری نین داوول لارین ، ائل – بایراق لارین آلارمیش لار . آنجاق بو دبین آرادان قالدیریلدیغی چوخ زامان اولور.
ایندی لیک سلماس دا زنجیر دسته لری ، سینه دسته لری تاسوعا ایله عاشورا گونو محله لره چیخیب خیاوان لاری دولاشیب.بو دسته لری قاباغیندا قوربان نذیری اولا عائله لر قوربان لارینی کسرلر.سود – شربتی نذیر دئیه ن لر ایسه بونلاری مراسیمده اشتراک ائدن لر آراسیندا پایلارلار.دسته لر حاجت لری اولان ائولر ، هابئله خسته خانا اؤنونده دایانیر ، اشتراک ائدن لر اللرینی گؤیه قالدیریب حاجت لرین دیله دیکده "آمین" یا ایسه " قبول اولسون" دئیرلر
سلماس دا امام حسین ماتم مراسمینده ایشتیراک ائدن موسیقی آلتلری داوول ایله چارپانادیر.آنجاق اؤنجه لر بو کیمی مراسیملرده طبل ، قره نئی ، شئیپور ، چارپانا آلتلرینده یارالانارمیش لار.دسته نین سینه – زنجیر ووران صف لرینی اؤنونده امام حسینین آزجا قوشونو خاطیرلادان بیر چوخ علم لر – بایراق لار حمل ائدیلر.هابئله علم لر آراسیندا سود امرجه شهید اولان " علی اصغر"ی گؤز اؤنونه گتیرن بزنمیش بئشیک واردیر.بونلارین یانیندا امام حسینین آتی "ذوالجناح" ی تمثیل ائدن ، ساواش صحنه سیندن چیخمیش بیر آت کیمی بزه نن آت گؤرونور.اشتراک ائدن لردن بیر نئچه یئنی یئتمه اوغلان " آت" آ دوغرو گئده رک بو شعری اوخویور:
فاطمه نور عینی نده ن شئیهه چکرسن
حسین قدرت لیلی گؤز مئیدانه تیکرسن
هارداسالدین حسینی هانی بابامین باشی
سنه قوربان ذوالجناح سنه قوربان ذوالجناح
سونرا " سنه قوربان ذوالجناح" دئیرکن اللرینی آتین آلنینا چکیر ، عاشورا گونو ایسه دئیه نده آتین باشینا سامان سه په رلر
سلماس دا عاشورا گونو مراسیمی داها اطرافلی کئچیریلیر.سینه – زنجیر دسته لری باشلارینا کول یاخمیش حال دا (ایندی اونودولوب) تاسوعا کیمی محله لری دولاشیر نهایت قبیرستانلیغا گئدیب سونرا یئنه هر دسته (هیئت) اؤز مچیدینه قاییدیر. کفن گئیمیش،قمه ووران لار بللی محله لرده توپلانیب اؤرکه لرده شور سالاراق قمه وورورلار.خسته خانادان گلمیش اکیپ ایسه بونلاری پانسمان ائتمک ده یاردیم ائدیر.آنجاق بو اسکی دب،تورکلرله یاشیه اولان دب زامانلا اویغون اولمادیغینا گؤره 1372نجی ایل ده ن یاساق اولموش دور.
عینی زامان دا سلماس شهری نین ایکی یئرینده بیرده بعضی هنده وه ر کندلرده (کهنه شهر ساورا،گول اوزان،حبشی و...) شبئح(شبیه) مراسیمی کئچیریلیر.اؤنجه لر «شبئح» مراسیمی کئچیریلن کندلر بوندان عیبارت اولموش دور:کهنه شهر،گول اوزان،حبشی،قره قیشلاق، خهنهیه/خانقاه،ساورا(سوره)اوله.آنجاق ایندی بو مراسیم اوچون ان اؤنملی کندلر کهنه شهر،گول اوزان،بیرده حبشی اولموش دور
عاشورا گونو ناهاردان سونرا بوتون مچیدلرین هیئت لری،دسته لری،شهرده ن،کندده ن کوهنه شهره توپلانیب اوردا کی امام زادانین زیارتینه گئده رلر.بو زامان کهنه شهرده قارایا بؤرونموش ماتمه باتمیش اینسان لار ده نیزی یارانیر.
ایمام حسینه حصر ائدیلن مراسیم لر ایمامین اوچونه کیمی مچیدلرده داوام ائدیر.نهایت اربعینده مچیدده اولان مراسیم لر تیکرارلانیر.
ج)سلماس دا مرثیه ادبییاتیندا رولو اولانلار:
سلماسین کئچمیشده دهیرلی مرثیه(روضه) اوخویانلاری اولموشدور.بونلاردان "شمسی ماللا" اؤز سئحر ائدیجی سسیله هله ده خاطیره لرده یاشاییر.دئدیکلره گؤره "شمسی ماللا" مرثیه اوخوماغا باشلارکن جماعت قان آغلایاردی. هابئله محمد علی شاه قاجارین بو ماحال دا یئر- یوردو اولدوغونا گؤره کؤهنه شهرده ایکن بیر مرثییه اوخویان ایسته ییر."شمسی ماللا"نی آپاریب "محمد علی شاه " اونون سسینی دینلهدیکده اونا "شمس الذاکرین" لقبینی وئرمیشدیر."شمس الذاکرین"ین اوغلو اولمادیغیندان عایله (سوی) اونودولموشدور آنجاق هله لیک قیز نوه سی دیریدیر
سلماسین باشقا مرثییه اوخویانلاریندان حاجی میر محمود رضوی،حاج میر مهدی سید باقیری،حاج ماللا عباس قاره ای هابئله حاجی ماللا اسماعیل نجفی اولموشدور.حاجی میر مهدینین اوغلو حاجی میر هادی ایندیلیک سلماسدا روحانی دیر.
سلماسدا ده یرلی مرثییه اوخویانلار اولسادا نوحه اوخویانلار او قده ر ده اولمامیشدیر.بورادا محرم لیک مراسیملری اوچون تبریز کیمی شهرلرده نوحه اوخویان گتیره رمیشلر.آنجاق ایندی لیک قوجالمیش"میر جلیل صفوی" سلماسین اسگی نوحه دئینلریندن ساییلیر.هابئله "میرحسن هاشمی" ایله اوغلو"میر احمد" نوحه دئینلریندن اوموشدور میر احمد 1350- نجی گونش ایلینده بیر تصادفده(ترافیک قضاسی) آتاسی"میر حسن" ایسه 1376- دا اجلین اوخونا توش گلیب فانی دونیایا گؤز یومموشلار.
یازار: توحید ملک زاده دیلمقانی


text:
قیش موسمی یولده، اهالی یاقیلغی فکریده. کابل کیچهلری برق یوقلیگیدن قرانغولیکده حیات کیچیرهدی. بو قیینچیلیکلر برچهسی محیطنی بوزوغلیگیدن دیر. کاربندای اکساید کوپهیشی 21- قرنده شدتلنگن. اولکه بویلب دود مقیاسینی اویلهگنده، بیزنینگ محل و دنیا اقلیمی بوزیلیشی اوچون مهم اورینیمیز بارلیگی کوزه تیلهدی.
بیلهسیزمی بو ایش اخیری نیمه بولهدی؟
حاضرگه قدر ییر قوروغلیگی و اقیانوسلر، بیزنینگ حقیمیزده یخشیلیک قیلگن. نیگه کی؛ بیز یاغاچ، تاش کومیر و باشقه دود قیلهدیگن یاقیلغیلر کویدیریشیدن ایش آلهمیز، بیزنینگ بو ایشیمیز اورمانلرنی نابود بولیشیگه سبب بولهدی و کاربندایاکساید یریمینی دودگه اوزگریب - اتموسفیرده قالهدی و هوا ایسسیشیگه سبب بولهدی. نهایتده بیزنینگ اقلیمیمیز حالتی اوزگریب کیتهدی. اما کاربندایاکسایدنینگ قالگن یریمی هم درختلر، اوتلاقلر و اقیانسلرده بارهدی.
اتموسفیردهگی کاربندایاکساید، انسانلر مصرفی اساسیده یوزلرچه مینگ ییل آلغه حد دن آشه یوقاری کیتهدی و بو مسأله بیزنینگ اوزیمیزدن سورهیدی- نیمه قیلیشیمیز کیرهک؟ کیلهجک یوز ییلگه قدر اورمانلر و باشقه اوتلاقلر و اقیانوسلر کاربندایاکسایدنی اوزیگه جذب قیله آلمهگن صورتده نیمه بولرینی بیلهسیزمی؟
ییر بارهسیده علمی تحقیق قیلهدیگن ناسا بیلیمدانلریدن بو سوراق سورهلهدی و اولرهم بو بارهده اوز تحقیقلرینی یوکسک شکلیده باشلهشلری کیرهک و ییرده کمپیوتری اوخشهتیشلر و هوا نظارت قیلیش ایشلری بیلن بو سوراق جوابینی تاپماقده اولگورهدیلر.
کاربن ییر حیاتی عنصری دیر، اما اتموسفیرده کاربننی کاربندایاکساید و متان مالکیوللر شکلیده کوپهیشی اقلیمگه اوزگریش کیلتیریش اساسی عنصرلریدن سنلهدی. اتموسفیرده کاربن حرکتینی اوزگرتیریش، ییرو اقیانوسنی بیلیمدانلر علمی قورال بیلهدی و ییردن سوونی کوتاریلیشی هواده کاربن آقیمی کوتریلیشی دیب بیلهدیلر.
سرگردان دودلر
کاربن طبیعی شکلیده محیطده تاپیلهدی. کاربندایاکسایدنی درختلر و اوتلاقلر اوزیگه آلهدی و اوندن ایلدیز، تنه و یپراقلری کوچلنیشی اوچون بیرهدی. اوتلر چوریب نابود بولگن بیر پیتده، کاربن توپراققه قالهدی و قالگن بیرقسمی اوتلر تنفس قیلیشلری بیلن قیته اتموسفیرگه بیرهدی. کاربندایاکساید و متان چیقیش نتیجهسیده و ییر پاک بولیشی، اورمانلر اوتگه تارتیلیشی بیلن کاربنلی بیرتورگلخانهیی گاز یوزهگه کیلهدی.
سوو آستیده حیات کیچیرهدیگن کیچیک اوتلاقلر- پیتوپلانکتونلر و اقیانوسلر اتموسفیردهگی کاربننی اوزیگه جذب قیلهدی. ولی کاربن تاپیش ایشی مینگلرچه ییلدن کیین هم آتشفشانلر و تاشلرنی ایسکریش آلدینی آلیشگه یاردم بیرهدی.
بشر تاریخی حیاتیده کاربن تاپیش حرکتی جایده قالگن ایدی؛ یاقیلغی مصرفلر کوپهیشی بیلن اوزگریشلر کیلگن. نیگه کی مینگلرچه ییل ییر یاغی شکلیده قالگن کاربنلر، کومیلیب یاتگن گاز و تاش کومیرلر، ایکینچیلیک و ایرکین صناعتلر باشلهنیشی سبب کاربنلر قویب یوباریلگن.
اوتلاقلر یاردمی
ناسا بیزنینگ ییر کرهسیده قالیشیمیز و سوو هوا سیستمی دهگی کاربن یوکسلتیریشی اوچون نیچه قیدیریش لایحهسینی قوروقچیلیک تأثیراتی قنقهلیگی، اوتلهنیش و ییر کرهسی حیاتی بارهسیده معلومات بیریشگه اولگورهدی.
اتموسفیرده کاربن میزانی کوپهیشی بیلن کیمیاوی کود بیرگندیک ساووق منطقهلردهگی اوتلرنی اوسیشیگه سبب بولهدی و اتموسفیرده گلخانهیی گازلرنی اوزیگه آلهدی. اما اتموسفیردهگی کاربن بارلیگی بیلن اوتلرنی اوسیشی، دایمی شکلیده قالمیدی. اوتلاقلر اوسمیرلیگی اوچون اوزیگه کیرهک بولهدیگن سوو و باشقه عنصرلرنی آلیشگه قادر ایمس. بونقه کیرهکلی مادهلر بولمهگنده، اوتلاقدهگی تورلی اوتلر کاربندایاکسایدنی اوزیگه آلیشگه کوچی ییتمیدی.
زمان اوتیشی بیلن، اتموسفیردهگی کاربندایاکساید بارلیگی کوپهییب هوا نینگ ایسسیغلنیشیگه سبب بولهدی. نیگه کی اتموسفیر آلدیندن کوره، اوتیش پیتیده قویاش نوری ییرگه ایتهدی، قویاش نوری و ایسسیغلیکدن 80 فایزی هواده قالهدی، اما هواده قیتیش پیتیده- اتموسفیردهگی موجود دودلر چَلکهشیب ییردن قاچیشگه امکانیت تاپمیدی و شو اوچون ییر قیزیشیگه سبب بولهدی. بونی گلخانهیی اثری دیب اتهیدیلر و ساده مثال صفتیده ایسسیغده کورپه آستیده یاتگندیک بولهسیز.
بولهدیگن مصرفلر شونقه دوام تاپگن صورتده، نهایتده تولید بولهدیگن دودلر کوپلهدی و بیزنینگ سیارهمیزنی ایسستیب شمال و جنوبدهگی موزلنگن قطبلرنی سوو بولیشیگه سبب بولهدی. اونده ییرده حیات کیچیریش اوته یمان بولهدی و نتیجهده ییر یولدوزی زهره یولدوزیگه اوخشب قالیشی ممکن. میلیونلرچه ییل آلدیندن باشلب زهره یولدوزی قویاش ایسیغینی اوزیگه آلیب، 470 درجهده بولیب اوته ایسسیب قالگن.


text:
ایکی جوره " جان " :
اؤغلان، آداخلی سینا : سن منیم جانئم سان ....
همن اؤغلان، اللی ایلدن سؤنرا : آللاه، جانئمی آل، یاخامی قورتار!
ائویز هاردادی؟
-گئدیب دده سی ائوینه !
آینانئن ایچینده کی شکیل : بیر بئله کی باشئوئن اوستونه یئتیرشیرسه ن، ایچینه ده یئتیشسه ایدین، ایکیمیز ده بخته ور اؤلموشدوق!
منده ن سنه وصیت : هئچ واخت قانماز آدام لا آغئز آغئزا وئرمه.
- پس با اجازه !
- من ئؤلوده ن قؤرخارام.
- به نیه آینایا باخاندا قؤرخمورسان....؟!
بیر نفر شخص اؤز حافظه سیندن هوشوندان مجلسده تعریف ائدر دئییردى:
هر نه منیم حافظه مه تاپشیریلسا، محالدیر یادیمدان چیخسین.
بیر نفر بو سؤزهاعتراض ائدیب دئدى:
فکر ائله میرم بو سؤز دوزگون اولسون، چونکى بیر ایل بوندان اؤنجه مندن بورج آلمیسان اصلآ یادیندا ده ییل وئره سن.
اؤزونو تعریفلیین شخص دئدى: علتى بودور کى او پول منیم جیبیمه گیریب حافیظه مه یوخ.


text:
بیرلیگینیزی قورویون (۹)
بیرلیگینیزی قورویون (۹)
دوکتور هئیتدن اؤزل خاطیرهلر
حسن راشدی :۱۸ دی ۱۳۹۳
سؤیلهنیلن تاریخ : ۱۹آبان ۱۳۸۰
مکان : دوکتور هئیت مطبّی ( وارلیق دفتری )
زامان : شنبه گونو آخشام اوستو
بو مکاندا حاصیر اولانلار : رحمتلیک میر هدایت حصاری ، حسن راشدی ، اکبر آزاد ، حسین محمدخانی (گونئیلی) ، دوکنور حسن جعفرزاده ، آغشین آغکمرلی، حسین تهماسب پور ( شهرک- میرزا) ، عبدالعلی مجازی، مسعود فیوضات ، آیدین صادقی،اکبر منظوری ، سلطانی ، محمدپور
شنبه گونو " درنَکلر درنَگی " (۱) موضوعسو اوزهرینده دوکتور هئتین مطبینده ( وارلیق دفترینده) جلسه واریدی ؛ بو ساحهده مختلیف بحثلر اولدو ، بو بحثلر آراسیندا دوکتور هئیت دئدی :
" من حضرت محمدین مریدلریندنم ، بو بؤیوک اینسانی پیغمبرلیکدن علاوه بؤیوک بیر فیلسوف و شخصیت بیلیرم ؛ بورادا حزب اللهی - زاد یوخدورکی، من اؤزومو بئله گؤسترم هلهده کی،کراواتیمی تاخیرام !
آمما حضرت محمد ایلک شخصیتلردن ایدی کی، اؤز عقیدهسی اوزهرینده اُمتینی تشکیل ائتدی و بو یولدا چوخلو زحمتلر چکدی ؛ دونیانی ترک ائدن زاماندا یاخین آداملارینی اطرافینا ییغیب دئدی :
"من دونیانی ترک ائدیرم آمما مندن سونرا سیز بیرلیگینیزی قورویون" ؛ چون او بیلیردی اوندان سونرا نه اختلافلار مومکوندور اوز وئرسین.
دوکتور هئیت سونرا آرتیردی :
من اؤزومو او بؤیوک شخصیتله مقایسه ائتمک ایستهمیرم ،من حتی محمد امین رسولزاده کیمیده اولا بیلمهرم آمما بؤیوک شخصیتلرین یاشاییش و سفارشلری بیزه سرمشق اولمالیدیر. بیر نفر تورک و آذربایجانلی بیزیم هدفلریمیز یولوندا حرکت ائدیرسه من اونونلا بیر یولدا حرکت ائده بیلمهسمده اونون علیهینه چالیشمارام . مثلا من " د . ص " (۲) ایله بیر یئرده ایشلهیه بیلمهرم آمما هئچ زامان اونون علیهینه یازمارام . یا من وارلیق مجلهسینده شمالی آذربایجانین شاعیر ویازیچیلاریندان آد چکیب اونلارین اثریندن " وارلیق"دا چاپ ائدیردیم رحمتلیک ( ع . ت ) (۲) دئمیشدی داها " وارلیق" مجلهسی میندار اولوب ، آمما من هئچ زامان اونا جاواب یازمادیم .
ایندی بیزیم گوجوموز بیرلیگیمیزدهدیر، مین نفر دوست آز و بیر نفر دوشمن چوخدور .
آرامیزدا اختلافلارین اولماسینی دوشمنه بیلدیرمهمهلییک ؛ بیزده بیر تشکیلات یاراناندا دوشمن اوندان چوخ حساب آپاریر ، بیرلیگیمیزی هر زامان قورومالییق .
دوکتور هئیت بو سؤزلرینین آردیندان بیر خاطیرهسیندن مثال گتیردی :
"شاه زامانیندا و من دانشجو اولان زامان " شاه آباد " ( ایندیکی جمهوری) خیابانیندا " انجمن آذربایجان" آدیندا بیر تشکیلات فعالیت ائدیردی دیلی ده تورکو ایدی . من و آتامدا بو انجمنین عضوو ایدیک ؛ مستشارالدوله ( صادق صادقی ) و دوکتور آشتیانی کیمی آداملاردا بورا گلیردیلر ، بیر گون دوکتور آشتیانی منه یاخینلاشیب دئدی : " سیز سئچگیلرده بیزه کؤمک ائدین " . من او زامان چوخ فخر ائلهدیم اونلار بو انجمنده بو قدر گوج گؤروردولر و من بیر گنج دانشجو اولدوغوم حالدا مندن بو تقاضانی ائدیردیلر."
ایندی بیزده بیر تشکیلات اولاندا باشقالاری بیزیم گوجوموزون نه قدر بؤیوک اولدوغونو گؤرورلر!
...........................................................................................................
(۱) "درنکلر درنگی " ۱۳۸۰ جی ایلده تهران و اطراف شهر و شهرجیکلرده تورک دیلی ومدنیتی یولوندا چالیشان درنکلرین نماینده لریندن تهراندا تشکیل تاپان بیر قوروم ایدی .
(۲) بو آدلار منیم یانیمدا محفوظدور