text:
اوندا کی امام حسن عسگری (ع) حضرتلری زنداندا ایدی ، سامرا شهرینده قحط لیک دوشدو و یاغیش یاغمادی.
اوزامانین خلیفه سی ( معتمد ) دستور وئردی هامی استسقاء نامازی اوچون ( یاغیش ایستَمه گه ) چؤله گئتسینلر. آداملار اوچ گون دال با دالا نامازا گئتدیلر آمما یاغیشدان خبر اولمادی.
دؤردونجو گونو مسیحی اسقف لرین بؤیوگو « جاثلیق »، نصرانی لر و یول گئدنلریله بیرگه چؤله گئتدیلر، اونلارین ایچینده بیر « راهب » واریدی ، او اَلین دوعایه قالخیزجاق، بَتردن یاغیش یاغدی.
موسلمانلارین چوخو بو ایشی گؤرجک تعجّب ائدیب، اویوخدولار و مسیحیّت دینینه یؤنه لمه گه گؤیول وئردیلر.
بو قضیّه ، خلیفه یه پیس گلدی ناچار دستور وئردی امام (ع) حضرتلرین دربارا گتیردیلر .
خلیفه حضرته دئدی: جدّی وین اُمّتی نین دادینا یئت کی یولدان چیخدیلار!
امام بویوردو: صاباح چؤله گئده رم و شَکّ شوبهه لری ، تانری گوجونه آداملارین اوره گیندن چیخاردارام.
او گونو « جاثلیق » راهب لریله بیرگه یاغیش ایسته مک اوچون ائشیگه چیخدیلار و امام حسن عسگری (ع) حضرتلری ده او گونو موسلمانلاریله بیرگه چؤله ساری یولا دوشدولر.
ائله کی گؤردو راهب دوعایه اَل آتدی ، قوللوقچولاری نین بیرینه امر ائتدی کی اونون ساغ اَلین دوتوب و بارماقلاری نینآراسیندا کی بیر شئییی چیخارتسین. امامین امرینه اطاعت ائتدی و اونون ایکی بارماغی نین آراسیندانقارالمیش بیر سوموک ائشیگه چیخارتدی. امام سوموگو گؤتوروب بویوردو: ایندی یاغیش ایسته!
راهب، یئنی دن دوعایه ال قاوزادی و هرنه چالیشدی یاغیش یاغمادی ، آنجاق گؤیده کی آزجا قالان بولوتلاردا ایتدی باتدی و گؤی دورولدو!
خلیفه سوروشدو: بو سوموگ نه دیر؟!
امام بویوردو: بو پیغمبرلرین بیری نین سوموگودور کی بو کیشی قبیردن گؤتوروبدور. هر واخت پیغمبرلرین سوموگو ظهور ائتسه گؤی بَتردن یاغار.
قایناق: بحارالانوار:ج۵۰،ص۲۷۰
چئویره ن: الف. عظیمی
اولین نفری باشید که نظر میدهید!
عزیزان علاقه مند به دریافت مرتب روزنامه ساقی آذربایجان از طریق پست می توانند با دفتر روزنامه تماس حاصل نموده و یا به سامانه پیام کوتاه روزنامه پیامک بفرستند.
اشتراک یکساله: 340 هزار تومان
اشتراک شش ماهه: 170 هزار تومان
ضمنا هزینه بسته بندی و ارسال از طریق پست بر عهده روزنامه می باشد.
برای عضویت در خبرنامه پیامکی، اطلاعات خود را وارد کنید
از مسئولین محترم استان که وعده های آنان در این ستون پیگیری گردیده خواهشمند است توضیحات خود را در خصوص علل عدم تحقق وعده های داده شده جهت اطلاع شهروندان محترم و تنویر افکار عمومی به دفتر روزنامه ساقی ارسال فرمایند.


c: text/html

text:
دونالد ترامپین ایممیقراسییا سیاستینین سرتلشدیریلمهسی حاقیندا قراری آبش-این اؤزونومودافیه ائلئمئنتلریندن بیریدیر.
آخار. آز خبر وئریر کی، بونو ژورنالیستلره آچیقلاماسیندا پولشانین قانون و عدالت پارتییاسینین لیدئری یاروسلاو کاچینسکی سؤیلهییب:
«هر بیر سووئرئن اؤلکهنین اؤز ماراقلارینی قوروماق حاقی وار. هر کس قورونماق حاقینا صاحبدیر. اگر ترامپ دیوار هؤرمک ایستییرسه، بو، اونون اؤز قراریدیر. ۷ اؤلکهدن آبش-آ گلیشین قاداغان اولونماسی دا اؤزونومودافیه ائلئمئنتیدیر».
قئید ائدک کی، کئچهن هفته ترامپ ۷ ایسلام اؤلکهسینین وطنداشلارینین آبش-آ سفرینی قاداغان ائدیب. اونون بو قرارینی ان چوخ آوروپا بیرلیگی رسمیلری تنقید ائدیبلر.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ماکس پلانک
یوْللاندیرما صفحهسی
مسیزپرین دَییشیب:
ماکس کارل ارنست پلانک ((آلمانجا:Max Karl Ernst Ludwig Planck)) — گؤرکهملی آلمان فیزیکی. کوانت نظریهسینین بانیسی کیمی ۲۰-جی عصرین اوّللریندن فیزیک بیلیمینین اینکیشافی ایستیقامتینی مُعییّن لشدیرمیشدیر.
ماکس پلانک اؤولادلارینین تربییه و فردی اینکیشافینا حددیندن آرتیق دقت گؤسترهن آلمانلی عالیم و هۆقوقشوناسلار عائلهسینده دونیایا گلمیشدیر. مونیخده گیمنازییادا اوخودوغو ایللرده بیر چوْخ فنلرده غیری-عادی ایستعداد و یوکسک امک سئوَرلیک(تلاش) نوماییش ائتدیریر. فیزیک اولماق قرارینا گلمهسی ده بۇ سببدن آسان اولمامیشدیر. پلانکی فلسفه و موسیقی ده ماراقلاندیریدی. فیزیکنی ایسه برلین و مونیخده اوخوموشدور.
تزسینی مدافعه ائتدیکدن سوْنرا ۱۸۸۵-جی ایلدهن ۱۸۸۹-جو ایله قدر کیلده، ۱۸۸۹-۱۹۲۶-جی ایللر آرالیغیندا ایسه برلینده درس دئمیشدیر. ۱۹۳۰-جو ایلدهن ۱۹۳۷-جی ایله قدر ایسه کایزئر ویلهلم آدینا فیزیک جمعیتینه (حال-حاضیردا ایسه عالیمین اؤز آدینی داشیییر) اداره ائتمیشدیر. پلانک تتدیقاتلارینی اساساً ترمودینامیکا مسئلهلرینه حصر ائتمیشدیر. عالیمه مشهورلوغو ایسه „موطلق قارا جیسیم"لرین ایسپئکترینی ایضاح ائتمهسی گتیرمیشدیر. بۇ آنلاییش آدی آلتیندا شۆالانماسی یالنیز تئمپئراتور و گؤرونهن سطحی ساحهسیندن وابسته اوْلان جیسمیلر باشا دوشولور. او دؤور اساسی نیوتون و لئیبنیتس طرفیندن قویولموش دونیانین اساس فیزیکی منظره سینی تشکیل ائدن بوتون نؤع پروسسلرین کسیلمزلیگی تصوّورونه ضد اولاراق پلانک شۆالانمانین کوانت طبیعتینی ایرلی سورور. بۇ نظریهیه گؤره شۆالانما هر بیرینین انرژیسی
- – برابر اولان کوانتلارلا آیریلیر و اودولور
Burada – şülanma tezliyi (Hs), – پلانک ثابتیdir.
نتیجهده تِمپراتورونا قدر قیزدیریلمیش قارا جیسیمین شۆالانماسی پلانک پایلانماسی ایله تصویر ائدیلیر:
- ,
،
بورادا I(v) – واحید زاماندا واحید ساحهدن ; بوجاغی آلتیندا v و v+دv تئزلیکلر دیاپازونوندا آیریلان شولانام انرژیسیدیر، سی- ایشیق سرعتی، ک- بولتسمان ثابتیدیر. پلانکین مۆعاصیر فیزیکیا وئردیی تؤهوهلر کوانت نظریهسی و آدینی داشییان ثابتله توکنمیر. آ. اینشتین ۱۹۰۵-جی ایلده نشر ائتدیردیی خصوصی نیسبیلیک نظریهسی پلانکدا بؤیوک تسسورات دوغورور. پلانکین یئنی نظریهیه وئردیی یئکدیل دستک ائینشتئین نظریهسینین علمی دایرهلرده قبولونا بؤیوک تأثیر گؤستریر. عالیمین دیگر نایلیتلرینه گلدیکده، هیسسجیکلرین کیچیک تصادفی ایمپولسلاردا حرکتینی تصویر ائدن فوککئر-پلانک تنلیینین حلی مثال گؤستریله بیلر. ماکس پلانک ۱۹۱۸-جی ایلده کوانت فیزیکسینین اینکیشافیندا گؤستریدیی خیدمتلرینه گؤره نوبل اؤدولینا لایق گؤرولور.
ایکینجی دونیا ساواشی ایللرینده پلانک هیتلئری یهودیلری قیرماقدان چکیندیرمهیه چالیشیر. اوْغلو ائروین ایسه هیتلئره قارشی سوی-قصدده اتهام اولوناراق اعدام اولونور. پلانک ۱۹۴۷-جی ایلین ۴ اوکتیابر تاریخینده وفات ائدیر.


text:
لوگر ولایتیده قتتیق بیر انفجار عاقبتیده کوپلب کیشی جان بیردی
اوشبو حادثه محمد آغه اولسواللیگیده یوز بیردی
افغانستان نینگ لوگر ولایتی محمد آغه اولسواللیگیده یوز بیرگن انفجار حادثه سی عاقبتیده 11 نفر ملکی جان بیردی.
محمد آغه اولسواللیگی نینگ اولسوالی نصیر امین, یول چیککه سی گه کومیلگن بیر حلقه ماین نینگ, ملکی لرنی انتقال ایتتیریتگن بیر عراده موتر نینگ اوتیتگن پیتده انفجار قیلگن لیگی نی بیلدیردی.
امین, موتر ده گی 11 نفر ملکی نینگ جان بیرگن لیگی نی معلوم قیلدی.
عینی دمده امین جان بیرگن اوشبو کیشی لردن 5 نفری نینگ باله لردن عبارت ایکن لیک لری نی بیلدیردی.
حاضرچه اوشبو حادثه بوییچه مسئولیت نی هیچ بیر تامان اوز بوینی گه آلگن ایمس.


text:
تبریز بلدیهسی
تبریز بلدیهسی مظفرالدین شاه دؤنمینده مشروطه چاغیندا قورولدو. بلدیه قورولاندان سونرا تبریز شهر اوجاغی (انجمن شهر تبریز) ده 1286 گونش هیجری ایلینده قورولدو. بو بلدیه دن اؤنجه ایران محروسه ممالکینده هئچ بیر شهری و کندینده مودئرن بلدیه یوخ ایدی. قاسیم خان والی ایلک (بیرینجی) تبریز بلدیه سی نین باشقانی اولدو. ایندی تبریز بلدیه چی سی صادیق نجفی دیر.
تبریز بلدیهسی نین قورومو[دَییشدیر]
تبریز بلدیهسی ، 12 بؤلوم بلدیهسی (شهرداری منطقه) ایله یؤنتیلیر.
- تبریز بیرینجی بؤلوم بلدیهسی
- تبریز ایکینجی بؤلوم بلدیهسی
- تبریز اوچونجو بؤلوم بلدیهسی
- تبریز دؤردونجو بؤلوم بلدیهسی
- تبریز بئشینجی بؤلوم بلدیهسی
- تبریز آلتینجی بؤلوم بلدیهسی
- تبریز یئددینجی بؤلوم بلدیهسی
- تبریز سککیزینجی بؤلوم بلدیهسی
- تبریز دوققوزونجو بؤلوم بلدیهسی
- تبریز اونونجو بؤلوم بلدیهسی
- تبریز اونبیرینجی بؤلوم بلدیهسی
- تبریز اونایکینجی بؤلوم بلدیهسی
قایناقلار[دَییشدیر]
- تبریز بلدیهسی پورتالی (باغلانتی)


text:
وقال فی مسألة بیع ما فی بطون الأنعام مع الضمیمة
علامه، حیوانلارین قارنینداكیلارینی ضمیمه ایله ساتماق مسألهسینده دئییب: « اعتمادلیسی بودور كی بئله دئیَك: قارینداكی بالا، تابع اولورسا بیع صحیحدیر. آنانی بالاسی ایله ساتدیغی كیمی (مثلاً قویونو و قارنینداكی بالاسینی ایكی مینه ساتیر و آنا تكلیكده مین دوققوز یوزلوك ائدر.) و یا آنانین بیر بؤلومونو (مثلاً اوچدن بیرینی) ساتیر و بالانیدا ضمیمه ائدیر.[و وئریلن ثمن آنانین اوچدن بیر قیمتی ایله آز فرقی وار.] بئله اولورسا عیبی یوخدور. آما ائله اولمازسا (ثمن آنانین قیمتیندن خیلی آز اولورسا) بیع باطل اولار».
آما ایكینجی احتمال یعنی بیعین ایكی طرفینین شخصی مقصدینی نظرده آلماقلاری. (جماعت نوعاً بونو تابع ائلهمز آما اونلارین ایكیسی بیر مقصد اوچون اونو تابع ائدیرلر.) من بونا دلیل و شاهد گؤرمهمیشم. یالنیز بونو گؤرموشم كی شخصی مقصد مجهول اوزرینده اولورسا، غرر ثابت اولار. یوخ، معلوم قصد ائدیلیرسه، غرر رفع اولونار.
اولا بیلسین علامهنین «المختلف»دهكی عبارتلرینین اطلاقلارینی بو ایكینجییه تنزیل ائدك. (یعنی ایكی طرفین مقصدینه اساساً، اونون نوعونا اساساً یوخ.) گیزلی اولمادیغی كیمی.
(بیری شرط حسابیله تابع ائتدی. بیری عرفاً وجود اساسیندا تابع ائتدی. بیری ایكی طرفین قصدی اساسیندا نوعیّاً تابع ائتدی. بیری ایكی طرفین قصدی اساسیندا شخصیّاً تابع ائتدی.)
عالملرین بعضیسی احتمال وئریبلر بلكه استظهار ائدیبلر: معلومون مقصود و مجهولون تابع اولماسیندان نظرده توتدوقلاری، [ایكی طرفین بناسینا] بیعدن مقصود، معلوم اولان شئیدیر. یعنی بیع معلوم اوزرینده واقع اولوب. [آما اولا بیلسین عقد عبارتینده او مقصود اولمایا.]
بو آنلامدا كی: اونلار ایكیسی اقدام ائدهلر (ال بیر اولوب تبانی ائدهلر) هرچند بیعین اصلاحی اوچون كی ثمن قارشیلیغیناكی مبیع، بو معلوم شئیدیر هر چند بیر ضمیمهنینده آدی چكیلدی. لاكن بیعین اصلاحیندا نظرده توتولان، معلومدور.
دئییر: غرضدن نظرده توتولاندا، غررین اولماسی بو مطلبله منافاتی یوخدور. (غرض اونلارین هر ایكیسیدیر آما بیعین صحیح اولماسینا گؤره، بیری قصد اولونوب. و بنا مجهولون تابع اولماسینا قویولوب. بئله اولاندا مقصودوموز غرضله منطبق دئییل. و غرضیمیز غررلیدیر.)
جماعتین بعضیسینین ساتماق ایستهدیكلری شئیین سونراكی عارضهلری تأثیرینده یارانان مخامصهدن قورتولماق اوچون، ائلهدیكلر ایش كیمی. اونلار عقدی اختلافسیز بیر شئیین اوزرینده واقع ائدیرلر و ساتماق ایستهدیكلری شئیی او معلوم شئیه تابع و الحاق ائدیرلر. اونون حصول اولوب اولمادیغینیندا اهمیّتی اولمور. [اماملاردان وارد اولان روایتلرین] بونا اشاره ائتدیگی كیمی: قاچاق قولا بیر معلوم شئی ضمیمه ائدیرلر، آغاجداكی میوهیه معلوم بیر شئی ضمیمه ائدیرلر، دؤشدهكی سوتلره معلوم بیر شئی ضمیمه ائدیرلر و قمیشلیكدهكیلره معلوم بیر شئی ضمیمه ائدیرلر. بیتدی.
وقال فی مسألة بیع ما فی بطون الأنعام مع الضمیمة: والمعتمد أن نقول: إن كان الحمل تابعا صح البیع، كما لو باعه الام وحملها أو باعه ما یقصد مثله بمثل الثمن وضم الحمل، فهذا لا بأس به، وإلا كان باطلا.
وأما الاحتمال الثانی - أعنی مراعاة الغرض الشخصی للمتبایعین - فلم نجد علیه شاهدا، إلا ثبوت الغرر على تقدیر تعلق الغرض الشخصی بالمجهول، وانتفاءه على تقدیر تعلقه بالمعلوم.
ویمكن تنزیل إطلاقات عبارات المختلف علیه، كما لا یخفى.
وربما احتمل بعض، بل استظهر أن مرادهم بكون المعلوم مقصودا والمجهول تابعا: كون المقصود بالبیع ذلك المعلوم، بمعنى الإقدام منهما - ولو لتصحیح البیع - على أن المبیع المقابل بالثمن هذا المعلوم الذی هو وإن سمی ضمیمة لكنه المقصود فی تصحیح البیع، قال: ولا ینافیهكون المقصود بالنسبة إلى الغرض ما فیه الغرر، نظیر ما یستعمله بعض الناس فی التخلص من المخاصمة بعد ذلك - فی الذی یراد بیعه لعارض من العوارض - بإیقاع العقد على شئ معین معلوم لا نزاع فیه، وجعل ذلك من التوابع واللواحق لما عقد علیه البیع، فلا یقدح حصوله وعدم حصوله كما اومی إلیه فی ضمیمة الآبق، وضمیمة الثمر على الشجر، وضمیمة ما فی الضروع وما فی الآجام، انتهى.
بؤلوم :
یازار : صمد كامران قراملكي


text:
ایسترس
ایسترس – اورقانیزمده عصب سیستملرینین نورمال وضعیتدن کنارا چیخماسی.
گونلریمیزی جوربجور قایغیلارین، چکیشمهلرین احاطهسینده کئچیره-کئچیره گؤزلمدییمیز نقطهلردن موختلیف زدهلر آلیریق.
گوندهلیک حیاتیمیزدا ایستر-ایستمز فرقلی احوالی-روحیّهلر یاشامالی اولوروق. بیلیشیم دؤورو آدلانان گونوموزده زامانلا آیاقلاشا بیلمک اۆچون آییقلیق، خصوصی قابیلیت و یوکسک آنالیز قابیلیتی طلب اولونور. بئلهجه، گونلریمیزی جوربجور قایغیلارین، چکیشمهلرین احاطهسینده کئچیره-کئچیره گؤزلمدییمیز نقطهلردن موختلیف زدهلر آلیریق. یورغون اولوروق، باشیمیز آغریییر، بعضاً اؤزوموزو او قدر حالسیز، تاقتسیز حیس ائدیریک کی، ایش یئریندن قالخیب ائوه گئتمهیه بئله، اذیّت چکیریک.
بوتون بو پروبلملرین تملینده دهشتلی بیر خستهلیک دایانیر: ایسترس. طیب لوغتینده ایسترس آدلی بیر خستهلییه راست گلینمهسه ده، چوخ خستهلیکلرین عمله گلمهسی محض بو عاملله باغلیدیر. اینسان دایم تلسیر، دقیقهسینی اؤلچوب-بیچیر، هر ساعتین تمامیندا کیمینلهسه گؤروش پلانلاشدیریر، هانسیسا یازینی ۳ گون عرضینده بیتیریب، واکنش تحویل وئرمیی بوینونا گؤتورور و بئلهجه، قایغیلار آخاریندا اؤزو ده حیس ائلمهدن چوخ شئیینی ایتیریر. ایسترس، سادهجه، بو گونون میدانا چیخاردیغی بلا دئییل، هر زامان اولوب، اما بوگونکو ایسترس هئچ زامان اولماییب.
ایسترس موختلیف خستهلیکلرین یارانماسینا سبب اولور[دَییشدیر]
پسیخولوقلار (روان شیناس لار)و پسیخیاترلار (روان پزشک لر)اینسانین سوماتیک خستهلیکلری ایله شخصی خصوصیتلری آراسیندا، همچینین یاشاییش موحیطی آراسیندا آسیلیلیغین اولدوغونو معین ائتمیشلر. مثلاً معده خوراسی (زخم) خستهلری اۆچون یوکسک بورج حیسی، هیهجان، عصبیلیک خاصدیر. بو اینسانلارا آشاغی اؤزونوقیمتلهندیرمه، حددن آرتیق کؤورکلیک، تئز اینجیمک، اوتانجاقلیق، اؤزونه اینامسیزلیق، همچینین اؤزونه قارشی یوکسک تلبکارلیق خاصدیر. معین ائدیلمیشدیر کی، بئله اینسانلار اصلینده باجاردیقلاریندان داها چوخ ائتمهیه چالیشیرلار. اونلاردا چتینلیکلرین آرادان قالدیریلماسی گۆجلو هیهجانلا مۆشایعت اولونور. بو هیهجان گرگینلیک وضعیتی یارادیر کی، همین گرگینلیک هضم اورقانلارینین و اونلارین دامارلارینین دیوارلارینین عضلهلرینده ایسپازمایا سبب اولور. بو ایسه اونلارین قانلا تجهیزینی پیسلشدیریر و اونلارین معده شیرهسی ایله هضمینه مقاومتینی آزالدیر. بو دا خورا یارانماسینا سبب اولور.
معین اولونموشدور کی، حادثهلرین گلهجک اینکیشافینی گؤرمهیه چالیشان، دلیل و ثبوتلارلا ایسترئسسورون نئقاتیو گۆجونو آزالدان، سیتواسییایا یومور حیسی ایله یاناشان اینسانلار ایسترئسی داها یونگول کئچیریرلر. سایکولوژی گرگینلیک، قورخو، تهلوکه حیسی، اوغورسوزلوق اینسان اۆچون داها داغیدیجی ایسترئسسوردور. مس: تیتانیکین باتماسی زامانی خیلاسئدیجیلر حادثه یئرینه چوخ تئز (۳ ساعتدان سونرا) چاتمیشدیلار. بونا باخمایاراق سرنیشینلرین اکثریتی قورخودان اؤلموشدور. اونا گؤره ده فرانسه حکیمی آ. بومبار اؤز کیتابیندا یازیردی: افسانوی گمیلرین واختسیز اؤلن قوربانلاری قورخودان اؤلورلر.
آپاریلان آراشتیرمالار نتیجهسینده اینسانلارین داها چوخ یاخین آدامینین ایتیردیکده، نیگاهی پوزدوقدا و ایشی ایتیردیکده ایسترئسه معروض قالماسی معلوم اولموشدور [۱].


text:
۱۰ مارس
۱۰ مارس:
- ۱۷۳۵ - گنجه شهرینین یاخینلیغیندا نادرشاه افشارلا روسیه آراسیندا آندلاشما ایمضالاندی؛ روسیه قوْشونلاری باکیدان چکیلدیلر.
- ۱۸۷۳ - آذربایجاندا تئاتر صنعتینین اساسی قوْیولدو؛ آذربایجان میلّی تئاتر گۆنو.
- ۱۸۷۶ - قراهام بل ایله کؤمکچیسی توماس واتسون٬ ایلک تلفون تماسینی گئرچکلشدیردیلر.
- ۱۹۱۰ - هالیووددا چکیلن ایلک فیلم اوْلان «اسکی کالیفورنیادا» گؤستریمه گیردی.
- ۱۹۱۹ - چینده کؤلهلیک گؤتورولدو.
- ۱۹۱۹ - عثمانلی ایمپیراتورلوغوندا احمد توفیق پاشا دؤولتی دۆشدو. یئرینه فرید پاشا دؤولتی قۇرولدو.
- ۱۹۴۵ - توکیو بؤیوک بوْمبالاماسی.
- ۲۰۰۵ - گری کاسپاروف شطرنج تورنومنتلرینه قاتیلمایاجاغینی آچیقلادی.


text:
۱۳ ژانویه
۱۳ ژانویه:
- ۱۸۲۲ - یونان بایراغینین طراحلیغی ایلک میلّی مجلیسده قبول ائدیلدی.
- ۱۸۳۰ - نیو-اوْرلِان، لۇیزیانادا دهشتلی یانغین باشلادی.
- ۱۹۰۸ - پنسیلوانیادا یئرلهشن روْدس اوْپرا ساراییندا یانغین نتیجهسینده ۱۷۱ نفر حیاتینی ایتیردی.
- ۱۹۱۵ - ایتالیانین شهری آوززانوْدا باش وئرمیش زلزله نتیجهسینده ۲۹۸۰۰ اینسان حیاتینی ایتیردی.
- ۱۹۴۲ - هنری فوْرد پیلاستیک کۆتلهدن آوتوموبیل حاضیرلادی، بۇ آوتوموبیل دیگر آوتوموبیللردن ۳۰٪ داها یۆنگول ایدی.
- ۱۹۹۱ - ویلنوسده سوْوئت اتفاقینین گۆج قۆووهلری مۆستقیللیک ایستهین لیتوا وطنداشلارینا هۆجوم ائدیر.
- ۲۰۰۱ - سالوادوْردا زلزله ۸۰۰-دن چوْخ اینسانین حیاتینا سوْن قوْیور.


text:
بالازر خانیم چاغداش آذربایجانین اؤرت- باسدیر ائدیلهن قهرمانلاریندان بیریدیر.
آخار. آذ خاطیرلادیر کی، او، ۱۲۹۷-جی شمس ایلینده (۱۹۱۸) خوی شهرینده دوغولوب و بورادا آغلاسیغماز حماسهلر یارادیب. ۱۲۹۶-۱۲۹۷-جی ایللر(۱۹۱۸- ۱۹۱۷) آراسی جیلولار، سونرا کوردلر اورمونو و سالماسی قانا بویاییب یوز مینلرله آذربایجان تورکونو اؤلدوروب، دیدرگین سالیب. سونرا قولاغی کسیک پئطروس چاغریسی ایله ائرمهنی آندیرانیک داشناکیسوتیوان اوردوسویلا خوی قالاسینی آلماق اوچون گونئی آذربایجانین غربیندهکی تورپاقلاردا خیریستییان(مسیحیت) حاکمیتینین بوتونلشمهسینی دوشونورموشلر. بو وضعیتله موباریزه آپاران و خوی قالاسینی قورویان قهرمانلار آراسیندا ایکی اؤنملی آد دورور: ایبراهیم آغا موجتهید و بالا زر خانیم. خوی شهرینین موجتهیدی اورمو و سالماس شهرلرینین موجتهدلرینه تای آغ بایراق علینه آلمادان کندیر ایپی بوینونا سالاراق قدیم توپ حیصارا ساری آپاریب. دیگر طرفدن ساواشین ان چتین زامانیندا ائرمهنیلر شهری توپ گوللسینه باغلاییب قالانین بیر حیصهسینی داغیدیب. بوندان سونرا فداییلردن بیر نئچهسی اوز دؤندرهرک قاچیبلار. محض همین آن بالا زر خانیم آدلی قورخماز بیر قهرهمان میدانا آتیلیب و بؤیوک بیر قهرمانلیق گؤستریب . ۸۴ یاشلی خویلولاردان جعفر عمی بویاقچی آدلی شخص محمدین دیلیجه دیییر: «بالا زر خانیم الده باش اؤرتوسونو آچیب، آنلینا باغلایاراق اوجادان باغیریر : «سیز قاچین، قویون بالا زر ساواشسین»…»
بو سؤزلر قانی داماردا جوشا گتیرهن سؤزلر ایمیش. فداییلر هایقیراراق بیر داها سنگرلره دؤنوب ساواش آپاریبلار و نتیجهده عثمانلی قوشونو گلدیی زامانا قدر خوی قالاسینی قورتاریب الده ساخلاماغی باجاریرلار.
او گوندن بری خویلو بالا زر خانیم آشیقلارین سازینا، آنالارین لایلاسینا دوشوب، سونسوزا قدر یاشاییب. پهلویلر ایش اوسته گلدیکدن سونرا آذربایجانلیلارا قارشی آسسیمیلاسییا سیاستینی یورودهرک جیلولوق سویقیریمینی دا ترسینه گؤسترمهیه چالیشیبلار. بونون نتیجهسینده ظریف جینسین نمایندهسی اولماسینا باخمایاراق بؤیوک قهرمانلیق ائدن خانیم قهرمان بالا زر خانیم دا اونلارین مقصدلی سیاستینه معروض قالیب و تأسف کی قالماغا داوام ائدیر…
بو چیرکین سیاستینین داوامیندا فرشید آدلی فارس بوغازلی صنعتچی بالا زر خانیم آدلی حماسهیه ال آپاراراق اونو باشقا بیر واریانتینی نظمه چکیب. بالا زر خانیمی سادهجه بیر رققاصه اولاراق تانیتدیراراق حاقیندا ماهنی اوخویوب. تاسسوف کی هله ده ماهنی تحریف اولونموش فورمادا اوخونور.
اصلینده ماهنینین ایلکین واریانتی آشاغیداکی کیمی اولوب:
«الده تاپانجا بالا زر خانیم
قئیرتین قوربان بالا زر خانیم
شلتهنی آت قاچ بالا زر خانیم
گلرهم دالینجا بالا زر خانیم
اؤلرهم یولوندا بالا زر خانیم...»
داها سونرالار ماهنینین سؤزلری تحریفه اوغراییب و آشاغیداکی فورمانی آلیب:
«چمبرلی چارقات بالازر خانیم
ائو اولدو خلوت، بالا زر خانیم
شیطانا لعنت، بالا زر خانیم
ائوده (الده) تاپانجا بالا زر خانیم
گللهم دالینجا بالازر خانیم»
بالا زر خانیمین تحریف اولونموش ماهنیسینی بورادان ایزلهیه بیلرسینیز:


text:
اوکراینا پرئزیدئنتی پیوتر پوروشئنکو ماریوپول شهرینین حکومتین نظارتینده اولان حیسهسینده خالق قارشیسیندا چیخیشی زامانی یانلیش ایفادهیه یول وئریب.
آخار . آذ خبر وئریر کی، پوروشئنکو نیطقینده «روسییا ایشغالی» ایفادهسی اوزینه، «اوکراینا ایشغالی» سؤزلرینی ایشله دیب.
«دیرلی وطنداشلار. اوکراینا ایشغالی کئچیجیدیر. موطلق بیرلشه جه ییک. اوکراینا بؤلونمزدیر. یاشاسین اوکراینا».
اوکراینا لیدئری ایشلتدیی یانلیش جملهنین سونرادان فرقینه وارماییب.
قئید ائدک کی، ماریوپول دا داخیل اولماقلا، اوکراینانین شرق حیسهسی روسییانین نظارتیندهدیر.


text:
اینتئرنئتین ویرتوال عالمی اؤزنه باخیمیندان تام پوستمودئرن بیر دوزاقدیر— قیرخیاماق منلییین دولاشدیغی چئوره. باشقا سؤزله، اوردا اؤزنه فرویدون سؤیلهدییی “اؤلوم دورتوسو” ایله اؤزونو پارچالاییر. بیرجه “من” نئچه نئچه “قیریق منلر”ه چئوریلیر. بونون اوچون باسقیچی agressive اؤزنهنین اونورغا سومویو و دوشونن بئینی اولان گلهنکسل “کیملیک” آنلاییشی داغیلیر.
دوغرودور، اینتئرنئت اینسانین بؤیوک کشفیدیر. توپلومسال هؤرگو [شبکهلرین] رولونو 2011-جی ایل مصر دئوریمی و آذربایجان عسکرینین بولماجالی اؤلدورلمهسینه قارشی باکیدا بو ایلین 12 یانوار آکسیاسی کیمی اولایلاردا دانماق اولماز. اینتئرنئت “زامان و مکان اوچورومو” آنلاییشلارینی بایاغی بیر مسئلهیه چئویردی. بوندان داها اؤنملیسی اینسانلارا سیرینمیش بیلگی قاداغالارینی گؤتوردو؛ دیل، دین و دوشونجه اؤزگورلویونو گتیردی. آوتاریتاریزمین اورهتدییی کیملیکلری پارچالادی، باشقا سسلره ائشیدیلمک ایمکانی قازاندیردی. اما اینتئرنئتین منفی یؤنلری ده آز دئییل. یئنی سولون کسکین تنقیدی ایله قارشی قارشییا قالمیش بو یؤنلردن بیری اؤزنهنین مجازی اورتامدا پارچالانماسیدیر. بونون اوچون بو فئنومئنله قارشیلاشدیقدا بیردن-بیره شئیخ نصروللا سایاغی اؤزنهدیریتلمه ماراغینی بوراخیب، دریدن قابیقدان چیخماغا دهیمز. اینتئرنئت تام پوستمودئرن فئنومئندیر: مرکزسیز چئوره، مرکزچیل سؤیلمین اولمادیغی اورتام.
___________________


text:
داج
داج و یا دوج ، آوتوموبیل و یوک ماشینی مارکاسی. هوراس داج (Horace Dodge) و جوهان داج (John Dodge) قارداشلار طرفیندن قورولان شیرکت ایلک قورولدوغوندا فورد مدل تی اوچون حیسسه لر ایستحصال ائدیردی. آوتوموبیل ایستحصالینا باشلادیقدان سونرا 1914 – دن 1927 قدر داج برودئرز (Brothers) موتور ویکل (Motor Vehicle) کومپانی آدینی ایستیفاده ائتمیشدیر. 1928 – ده کریسلر MMM ، طرفیندن ساتین آلینمیشدیر. شیرکت 1970 – جی ایللرده عالیه آوتوموبیل لری ، 1980 – جی ایللرده ایسه کیچیک حجملی و اؤن چکیشلی آوتوموبیل ایستحصالینا باشلانمیشدیر. کریسلرایله بیرلیکده 2002 ده دایملر- کریسلرآوتوموبیل قروپونا قاتیلمیشدیر.
آنجاق 2007 – جی ایلده دایملر-کریسلر قروپونون داغیلماسی نتیجه سینده ، باغلی اولدوغو آنا فیرما کریسلر قروپونو سربروس (Cerberus) آدی اینوستی سیا (investisiya) فیرماسی طرفیندن ساتین آلیمیشدیر.
مدل لری[دَییشدیر]
- داج اوینجر (Dodge Avanger)
- داج کالیبر (Dodge Caliber)
- داج چارجر Dodge Charger ()
- داج داکوتا (Dodge Dakota)
- داج دورانگو (Dodge Durango)
- داج ماگنوم (Dodge Magnum)
- داج نئون (Dodge Neon)
- داج نیترو (Dodge Nitro)
- داج رم (Dodge Ram)
- داج وایپیر (Dodge Viper)


text:
اویان نیوز: اوکنومیست ژورنالینین تشکیل ائتدیگی کونفرانسا قاتیلان تامسن، ترویکا ایله حکومت آراسیندا راضیلاشما ساغلاندیغینین ایفاده ائدهرک “اؤلکهنین مالیه اویغونلاشما پروقرامینین دوغرو یولدا اولدوغونو” ایفاده ائتدی
اولوسلار آراسی پول صاندیغی یونانیستان ماساسی رئیسی پاول تامسن، “یونانیستانین مالی اویغونلاشما پروقرامینین دوغرو یولدا اولدوغونو سؤیلهدی.
اوکنومیست ژورنالینین تشکیل ائتدیگی کونفرانسا قاتیلان تامسن، ترویکا ایله حکومت آراسیندا راضیلاشما ساغلاندیغینین ایفاده ائدهرک “اؤلکهنین مالیه اویغونلاشما پروقرامینین دوغرو یولدا اولدوغونو” ایفاده ائتدی.
حقوقلاردا و تقاودچو حقوقلاریندا یئنی کسینتیلر ائدیلمهدن اؤلکهنین هدفلرینه چاتا بیلهجگینی دیله گتیرن تامسن، وئرگی قاچاقچیلیغینا باغلی آلینان قرارلارین حیاتا کئچیریلمهسی واجیبلیگینی وورغولادی.
جمعیتده چالیشانلارین سایسینین آزالدیلماسی مسئلهسینه ده توخونان تامسن، ایشلهیه بیلهجک چوخ سایدا ایستعدادلی گنج اینسانین وار اولدوغونو قید ائتدی.
تامسن، می آیی اورتالاریندا توپلانماسی گؤزلنیلن اولوسلار آراسی پول صاندیغینین، ۱،۸ میلیارد آورولوق کرئدیت دیلیمینین آزاد بوراخیلماسینی دا اونایلاناجاغینی بیلدیردی.
بو آرادا ترویکا هیاتینین یونان ایقتیصادیاتییلا باغلی یئنی قیمتلندیرمه راپورو اوچون ژوئن آییندا یئنیدن اؤلکهیه گلمهسی گؤزلنیلیر.
ت رت


text:
دوزلو اوغلان وبلاگلارینین یاخشی اولماقی اوچون آتیل باتیل فروشگاهین دان آلیش وئریش ائدین
نصرت کسمنلی + باشقا بیریسینی سئوه بیلمزسن
هله قلبیمیزده خاطره ایزی
هله آیریلیقین نملیدیر گوزو
هله کی سئویریک بیر بیریمیزی
باشقا بیریسینی سئوه بیلمزسن
گور نئچه نغمه نین بسته سی قالیب
بو اوجاق سونوبسه توستوسو قالیب
الینده الیمین ایستیسی قالیب
باشقا بیریسینی سئوه بیلمزسن
اینجیدیب ، قلبیمه دیه بیلمیرسن
یولونو بیر یوللوق ایه بیلمیرسن
منه «یوخ» سؤزونو دییه بیلمیرسن
باشقا بیریسینی سئوه بیلمزسن
ایل کئچیر ، عومورده خاطیره قالیر
باهار گؤللریمیز غونچه ده سولور
هله کی ، گوزلرین منی آختاریر
باشقا بیریسینی سئوه بیلمزسن
آخار گؤزوموزون یاشی قوروماز
دئییردیک بو ایلقار ـ پیمان پوزولماز
بئله سئوه سئوه آیریلماق اولماز
باشقا بیریسینی سئوه بیلمزسن
Filed under: نصرت کسمنلی,تورکی شعرلر Türkcə şeirlər | Tagged: نوصرت کسه منلی,نصرت کسمنلی,نصرت کسمنلی نین شعرلری,نصرت کسمنلی دن تورکی شعر,باشقاسینی سئوه بیلمزسن |


text:
صفوی ساراییندا تورک دیلی [اوچونجو بؤلوم]
صفوی ساراییندا تورک دیلی [اوچونجو بؤلوم]
3. صفویلر دؤورونده تورک دیللی ادبییّات
اون بئش-اون آلتینجی عصرلرده تورک دؤولتلرینده تورک دیلینده (فارس دیلی ایله یاناشی) گؤزل شئعیر نومونهلری یارادیلیردی. او زامانلار نَینکی خالق ایچینده، حتّی سارایدا دا تورک دیللی ادبییّات کیفایت قدر گئنیش یاییلمیشدی. حؤکمدارلار و وزیرلر بئله، تورکجه شئعیر یازیر، حتّی بو دیلده دیوان یارادیردیلار. خوراساندا امیر حسین بایقارانین وزیری قودرتلی شاعیر علیشیر نوایی، داها سونرالار شئیبانی خانلاری (او جوملهدن، محمد شئیبانی، عبیدخان) جیغاتای دیلینده یازیردیلار. بؤیوک موغوللار ایمپئرییاسینین بانیسی بابور شاه دا تورکجه گؤزل شئعیر و نثر نومونهلری یارادیردی. قاراقویونلو دؤولتینین گوجلو حؤکمداری جهانشاهین "حقیقی" تخلوصو ایله تورکجه دیوانی واردیر.
آردینی اوخو/ Ardını oxu


text:
ابونواس
أبو نواس الحسن بن هانئ الحکم ۷۴۷–۶۲ ایللر آراسیٛندا، اهواز - ۸۱۰ بعضی منبلرده ۸۱۳ ایلده، بغداد) — عباسیلر دؤنمینده شعر گتیریلن ینی اۆسلۇبۇن ان اؤنملی تمثیلچیسیدیر.
حیاتیٛ[دَییشدیر]
ابۇ نۇواس چوْخ یوْخسۇل بیر آیلده، خۇزیستان اراضیسینده اهواز شهرینده دۆنیایا گؤز آچمیٛشدیٛ. دوْغۇم تاریخی مۆختلیف منبلرده فرقلی (۷۴۷–۶۲) قید ائدیلمیشدیر. آتاسیٛ هانی عرب، آناسیٛ گۆلۆبان فارس اصیللی ایدی. ۷–۸ یاشلاریٛندایکن آیلسی ایله بیرلیکده بصریه کؤچمۆشدۆلر. ابۇ نۇواسیٛن اۇشاقلیٛق ایللری بصرده ائحتییاج ایچینده، سیٛخیٛنتیٛلیٛ کچمیشدیر. کیچیک یاشلاریٛندان بۆخۇر ساتانیٛن دۆکانیٛ اۆچۆن عطیرلی اوْتلار توْپلایاراق چؤرک پۇلۇ قازانیٛردیٛ. ۸–۹-جۇ عصرلرده بصرنی عرب فیلالوْگییاسیٛنیٛن (لغت شناسی) مرکزی حساب ائتمک اوْلاردیٛ. ائله بۇرادا ابۇنۇواس گؤرکملی عالیم، فیلوْلوْگلارلا تانیٛش اوْلماغا باشلاییٛر. بۇنلاردان بیری ده والیب ایبن ال-حۇباب ایدی. اوْ زامان والیب ایبن ال-حۇبابیٛن شعرلری دوْغما شهری کۇفنین حۆدۇدلاریٛندان کناردا دا مشهۇر ایدی. چوْخ کچمدن اوْ والیب ایبن ال-حۇبابیٛن طلبسی اوْلۇر. بۇ اوْنۇن گلجکده بیر شاعیر کیمی یتیشمسینده بؤیۆک روْل اوْیناییٛر.
فعالیتی[دَییشدیر]
ابۇنۇواس بیر چوْخ شعر ژانرلاریٛندا یازماسیٛنا باخمایاراق عرب ادبیییاتیٛنا «خمریییات» (شرابا دایر شعرلر) مۆللیفی کیمی داخیل اوْلمۇشدۇر. اوْنۇن یارادیٛجیٛلیٛغیٛ ایله عرب شعرسیٛ کؤهنه سنت لردن اۇزاقلاشمیٛش ینی مضمۇن کسب ائتمیشدیر. عرب شعریندا دۆنیوی شعرین ایلک نمۇنه لری ابۇنۇواسیٛن آدیٛ ایله باغلیٛدیٛر. ابۇنۇواس عرب شعرسیٛنیٛ فوْرما جحتدن ده ینیلمیش و تمتراقلیٛ اۆسلۇبۇ واقعی بدیهی تصویر واسیتلری ایله اوز ائتمیش، شعر دیلینی سادلشدیرمیشدیر. شعرلری دینی احکام لارا قارشیٛ چوریلدیییندن ابۇ نۇواس خلیفه ال- امینین امری ایله حبس اوْلۇنمۇشدۇر. اثرلری اوْنۇن شعۆۇبیی (باشقا خالقلاریٛن خیلافت حاکیمیییتیندن آزاد اوْلماق اۇغرۇندا مۆباریز حرکاتیٛ) ایله باغلیٛلیٛغیٛنیٛ احتیمال ائتمی اساس وریر. ابۇنۇواسیٛن بعضی منبلرده حبسخانادا وفات ائتدییی، باشقا ملۇماتلارا اساساً ایسماعیل ایبن ابۇ صالح طرفیندن زهرلندیریلدییی احتیمال ائدیلیر.


text:
تورکیه پنجره سیندن اورتادوغو (42)
سعودی عربیستانی ایله ایران آراسینداکی رقابت یاخین شرقدن آفریقایا گئدیر
تورکیه پنجره سیندن اورتادوغو (42)
--------
سعودی عربیستانی ایله ایران آراسینداکی رقابت یاخین شرقدن آفریقایا گئدیر. بیز ده بو هفته پروقرامیمیزدا بو رقابتی و بؤلگهیه عکس اولونمالارینی تحلیل ائدجگیک.
آتاتورک اونیورسیتهسی اولوسلار آراسی ایلیشکیلر بؤلومونون آراشدیرماچیسی دوکتور جمیل دوغاچ ایپکین مسئله ایله باغلی قیمتلندیرمهسینی تقدیم ائدیریک.
------
یاخین و یا اوزاق اطرافیندا نه باش وئریرسه، یاخین شرق ایله گؤرونر و یا اؤرتوک بیر علاقهسی موطلق وار. ان اؤنجه فیلیسطین مسئلهسی، لبنان ایچ ساواشی، سونرا افغانیستان، عراق-ایران ساواشی، داها سونرا ایسه عراقین ایشغالی، سونرا ایسه عرب باهاری ایله یمن و سوریه مسئلهلری آردیجیل بیر گؤرونتو چکیر. بونونلا یاناشی دونیانین اورتا شرق ایله علاقهلری اولان دیگر مکانلاریندا دا قاباقجیل، یا دا آردچی سارسینتیلار میدانا چیخیر. هیندیستان ایله پاکیستانین آیریلیشی و درحال سونرا کشمیر پروبلمی، غرب صحرا، فیلیپپین، اریتره، قافقازداکی جمهوریتلرین آزادلیق حرکاتلاری، سودانین ایکییه بؤلونمهسی و صحرآلتی آفریقا اؤلکهسیندکی سیاسی و نیظامی آلت یاپیلار و بنزرلری بو ایستیقامتده دگرلندیریله بیلر.
صحرآالتی آفریقا و خصوصاً نیجریه سون ایللرده سهودی عربیستان- ایران رقابتینین یاشاندیغی لوکاسیون-لاردان بیری. رقابتین باشلیجا سببی اولاراق نیجریه باشدا اولماقلا صحراآلتی آفریقانین اؤنملی اؤلکهلرینده شیعه اهالیسینین هندهسی شکیلده آرتماسی گؤسترمک اولار. نیجریه، صحراآلتی آفریقاسی قدر دونیا اوچون ده سون درجه اهمیتلی بیر اؤلکه. نیجریه، آمریکانین اؤنملی نفت تداروکچولریندن اولدوغو قدر آفریقانین اؤنملی موسلمان اهالیسی ساخلایان اؤلکهلریندن بیری اولماسی سببیندن ده دقتله ایزلمگی حاق ائدیر.
نیجریهدکی شیعه اهالیسینین سرعتله آرتدیغی بیر حقیقت. دیگر طرفدن عنعنوی اولاراق غرب صحراآلتی آفریقا سنگالدان کنیایا قدر اوزانان حتی مشهور اولان صوفی ایسلام مکتبلرینین وارلیغی دا هر باخیمدان دیققتچکیجی.
1980دن سونرا دئمک اولار کی، هر بیر آفریقا اؤلکهسینده زامانین ایران رهبرلیگی ده دستکلنن و هله ده دستکلنیر اولان فیکری یاییلما سیاستینین نتیجهسی اولاراق شیعه آزینلیقلار اولوشمایا/ اولوشدورولمایا باشلاندی. نیجریه باشدا اولماقلا صحراآلتی اؤلکهلری 1980دن سونرا ایرانین فیکری فعاللیق گؤسترمک ایستدیگی بؤلگهلر حالینا گلدی.
نیجریهنین هم سعودی عربیستانی، هم ده ایرانین سیاستینده یئر آلماسی بیر طرفدن ده تاکتیکی بیر آددیم. ایران؛ سعودی عربیستانی ایله مصرین آفریقا موسلمانلاری اوزرینده تأثیرلی وارلیغینی اؤز تقویمی چرچیوهسینده ضعیفلتمه حسابلاری ائدیر. الینی گوجلندیرمک اوچون ده ان آزیندان بلدیهده امکداشلیق ائده، شیعه آزینلیقلاری اورهتیم ائتمک و موجود اولانلاری دا هر باخیمدان گوجلندیرمک یولونو سئچیر.
ایران؛ آمریکا ایله سعودی عربیستان قارشیسیندا سطحی ده اولسا یاخشی موناسیبت قورا بیلهجک اؤلکه ساییسینی آرتیرماغی هدفلییر. 2010-جی ایلده تهراندا کئچیریلن ایران-آفریقا ایجلاسینی دا بو چرچیوهده قیمتلندیرمک اولار. آنجاق بوتون تلاشلارینا قارشی آفریقا اؤلکهلری اوزرینده اوّلجه آمریکانین سونراسیندا دا سعودی عربیستانین فعال گوجو ایرانین آسانلیقلا حرکت ائتمهسینی مانع اولور. ایرانین بو مقامدا شیعه اهالیسی بؤلگه ایدارهلری یانیندا بیر تضییق اونسورو اولاراق ایستیفاده ائتمنی دوشونمهسی تعجبلو دئییل. آنجاق سعودی عربیستانی ایرانی قارهده تک باشینا قویاجاغینی دوشونمک ده مومکون دئییل. یاخین دؤنمده الریاضین خاریجی ایشلر ناظیری عادیل الجوبئیرین بؤلگهنی دولاشاراق دیپلوماسی فعالیتی گؤسترمهسینی ده بوگونکو کؤرفز موناقیشهلریندکی کیمی مسئلهلرین عکس اولونماسینی انگللمک نقطهسینده ایستیفاده ائتمک لازیمدیر.
نهایت آفریقانین سعودی عربیستان باخیمیندان اهمیتی قیزیل دنیزین امنیتی ایله ده باغلی. سعودی عربیستانینین ایران ایله گیریشدیگی رقابتین تأثیری و نتیجهلری تکجه بؤلگه دئییل، بؤلگهلرله علاقهلی دیگر بؤلگهلری ده تأثیری آلتینا آلمیش دورومدا. رقابت ساحهلری کؤرفزدن چیخیب آفریقانین صحراآلتینا قدر اوزانابیلیر. نیجریهنین دیگر طرفدن ایسرائیل ایله یاخین علاقهلر قورماق و امکداشلیغی آرتیرماق ایستمهسی و اهمیتلی بیر ایقتیصادی طرفداش کیمی قبول ده آیریجا قید ائدیلمهلیدیر.
گؤروندوگو کیمی سعودی عربیستان ایله ایرانین اوز ساواشلاری یالنیز بؤلگهده دئییل، مسئولیتلرین وئریلدیگی هر بؤلگهیه داشیناجاق و عمومیتله موباریزه ده سرعتلنهجک. بئلهلیکله، سعودی عربیستان-ایران رقابتینین نوبتی عنوانینین صحراآلتی آفریقا اولماسی ایسه یوکسک بیر احتیمالدیر.
صحرا آلتی آفریقادا باش وئرنلرین یاخین شرقده باش وئرنلرله فیکری، ایدئولوژی، ایقتیصادی، حتی سوسیولوژی علاقهلری وار. بو چرچیوهده صحراآلتی آفریقا هم بؤلگه، هم ده یاخین شرقی اوزون مدتلی بیر شکیلده تأثیر ائدهجک یئنی قورولوشلارین آنادان اولدوغونا شاهیدلیک ائدیریک. عمومیتله، بو پروسئسلرین دقتلی نظرلرله درحال فرق ائدیلیب راپورلاندیغینی دا دئملیگیک. بو کونتکستده خصوصیله تورکیهنین هم یاخین شرقه، هم ده صحرا آلتی آفریقایا عایید اورتا و اوزون مدتلی سیاستلری پلانلاشدیرارکن بو مسئلهلره ده دقت ائتمک لازیمدیر.
------
آتاتورک اونیورسیتهسی اولوسلار آراسی ایلیشکیلر بؤلومونون آراشدیرماچیسی دوکتور جمیل دوغاچ ایپکین مسئله ایله باغلی قیمتلندیرمهسینی تقدیم ائتدیک.


text:
شعرلر جعفر بزرگ امین (1) یئردن گؤیدن یئر آلتیندان شاعیر یاغیر شعر یاغیر نه دن دونیا شعرلشمیر شاعیرلشمیر؟! انسانلاشمیر انسان بئله اشرفلشمیر (2) گؤردوکلریمیگؤرمهمیش دینله دیکلریمیدینله مه میش دویدوقلاریمیدویمامیش کور کار کئی اولماق ایسته ییرم (3) دؤرد بوجاق پازلم بیر بوجاغیم تورکجم بیر بوجاغیم آنا یوردوم بیر بوجاغیم بابک بیر بوجاغیم دده قُورقوت (4) سوسوز دوداغی جیریخ، دوزلاخلیخدا بیتمیش، ...Read More »
شعرلر/ جعفر بزرگ امین
شعرلر جعفر بزرگ امین (1) یارین اؤپوشوموزو اکیزتایی دوغولاجایام. ایندی سانجیسینی آجییرام آغریسینی قوسورام ” تورکو”- لریمی سوسورام (2) اؤلوم سوزگهجینی : سندن اؤپوشوموزدن یاشامدان سوزولدوك : وارليغین دامارلارينا. (3) من بوزلاریمیاریییر وارلیغیمین وارلیغینا. هؤرولموش بولوددان گونشیمی ساچیلیر. من ایلان قا بیغینی سویولور! سنی دوغولور!Read More »
هایکوسایاق شعرجیکلریم/ جعفر بزرگ امین
هایکوسایاق شعرجیکلریم جعفر بزرگ امین گوموشو اوراق، اولدوزلار پیچیلتیسی، بیچین وار. 1 داخما اوچوغو، قیشقیریق بایقوشو، ها… داها …..!! 2 قویونون دیبیندن، یارینلاردان گلن ، بیر سس. بیر داخما، کؤرپه جیک قان قوسور. بیر سارای، پیشیک بالیق قوسور. 3 یاز سورگونو، بولود قیسری ، جیریغی دوداق توپراق. 4 قلم سینیغی یولو ...Read More »
اؤلوم سونرام/ جعفر یزرگ امین
اؤلوم سونرام جعفر یزرگ امین قان ترلی روحومو سوزهن، ياخيلان اورهیيمیقوپان، دیزهلریمین قاباریندا قويلايين مني، “گهلر اوخونار بیر گون من”. “اؤلوم سونرام” چالقیج یوخوسونو اویانان پاسلی سازیمیقوچاقلاندیرین يانيق كرمي، قره باغ شكستهسي، ديلقم، جنگی كوراوغلودا كفنلهييب سیم یوللار آراسينی، قويلايين مني، “گهلر چالینار بیر گون من!” . “اؤلوم سونرام “ يئني- يئتمه چاغلاريمی سئرچهلر، سیغیرچینلار شیرینلیک توتلاریندا قويلايين ...Read More »


text:
شاه حسین مرتضوی، رییس جمهورینگ اور نباسی اتی ارته گونی افغانستانه باشلقه بر اتور اشلق دی شورای ملی دی سخنرانی اسه.
افغانستانه شرکت پپسی نوشابه نیگ جهانی شرکت قراردادی جهان پپسی افغانستانه شرکت افزایش بریو.
شرکت پپسی کوک بول شی بلند و دراز مدت تولید پپسی بشغه نوشابه باب غیر الکولی افغانستانه قرسول دی.
خبرگزاری رشد اتو سچی: اشرف غنی “من هیچ کمینگ ایل آشاغینده ایشلایانلر دن ال” بو یل لر ده وطن مزینگ ناظرلری و همده سیاست چیلری بیر سیس چقربار لر که نامه اوچین طالب لر سین بیلن سوزه گیلن یوق لر .
معلوماتلرده یازیلیشیچه اونینگ ۱۵۲ ته کتابینینگ نامی معلوم .بیزگچه اولردن ۲۷ ته سیگینه یتیب کیلگن. اونینگ بیر قنچه کتابی طبیات علمیگه بغیشلنگن.بو ساحه نینگ رواجلهنیشیده بیرونی نینگ طبیات و طبعیت حادثه لرینی اؤرگنیش اصوللری ،حرکت ، تاووش ،ایسسیقلیک ، یاروغلیک ،یلیکتر ،مقناطزیم ،اتموسفره دهگی حادثه لر ،ماده توزیلیشی حقیدهگی ایجادی أیشلری کتته اهمیتگه یگه بؤلهدی.
اورتالاما{متوسط} بیر اینسان بئینی ۱۴۰۰ گرم اولور. (آما آغیرلیق تک باشینا چوخدا اؤنملی دئییلدیر. اؤرنهیین «انیشتین»ین بئینی ۱۲۳۰ گرم ایدی. یانی اورتالامادان داها بالاجا).
بئینیمیزین اوچده ایکیسی سودان اولوشور{تشکیل تاپیر}. (سویون اؤنَمینی اونوتمایاق. سو اولمازسا اینسانا جانلی دئمک اولماز!).
افغانستان ساغلیک نی سقلش وزیرلیگی نینگ معلوم قیلیشچه ، یولگه قویلگن مذکور دستورنی عملگه اشیشی بیلن ، افغانستان ده گی باله لراولیمی نینگ التمش فایز و انه لراولیمی نی ایسه سکسن فایز الدینی الیش ممکن بوله دی.
بیراق اوشبو تشکیلات، افغانستان حکومتی اوشبو اولکه ده عیال لر گه نسبتا زوروانلیک نی کمیتیریش اوچون یولگه قویگن برنامه لر امید اویغاته دی دیب ایتگن.
بیرلشگن ملت لر تشکیلاتی نینگ عیال لر دن حمایت ایتوچی جمغرمه سی رییسی اینس البرد افغانستان گه تشریف بویورگن .
داود زی واشنگتن پست زوزنامه سیده بولگن صحبتیده بریتانیا مقام لری بوندن بیرنیچه ای الدین ساخته بیرکیشی نینگ ملااختر منصور یعنی طالبلر نینگ یوقاری رهبرلر صفتیده تانتیب جمهورریس کرزی بیلن صحبت قیلیش اوچون کابلده کیلترگن دیب فکر بیلدیرگن.
امریکا لیک حربی لرتمانیدن قماق گه آلینگن افغانلر بیلن صحبت لر اساسیده تیارلنگن حسابات ده کیلیشچه ، محبوسلر مخفی قماق خانه لرده یمان شرایط آستیده سقلنگن.
یمنین تعز شهرینده حوثیلر ایله پرزیدنتی عبدالربو منصور هادی طرفداری خالق مقاومت گوجلری (HDG) آراسیندا آتشکسه اویما و شهردکی تحریمی قیسمن قالدیرما موضوعسوندا راضیلاشما تامین ائدیلدی.


text:
روسیه امریکا گه قتتیق بیر شکلده عکس العمل کورستدی
روسیه, سوریه ده گی وضعیت بیلن علاقه لی امریکا گه قتتیق بیر شکلده عکس العمل کورستدی
روسیه, سوریه ده گی وضعیت بیلن علاقه لی امریکا گه قتتیق بیر شکلده عکس العمل کورستدی.
روسیه تشقی ایشلر وزیری نینگ اورینباسری گینادی گاتیلوف, امریکا قوشمه ایالتلری طیاره لری نینگ سوریه نینگ جنوبیده سوریه رژیمی تامانیدن حمایه له نیتگن کوچ لرنینگ قطاری نی اورگن لیگی گه قرشی قتتیق عکس العمل کورستدی.
گاتیلوف, "سوریه نینگ ارضی تمامیتی نینگ اخلالی ماهیتیده گی اوشبو وضعیت سیاسی پروسه گه ضد بیر آدیم دن عبارت" دییه قید ایتدی.
سوریه ده بحران لرنینگ آرتیب کیتیشی گه سبب بوله دیگن هر قنده ی بیر حربی فعالیت نینگ, سیاسی پروسه گه تاثیر قالدیره دیگن لیگی نی بیلدیرگن گاتیلوف, اوز سوز لری نی, "حاضرگی کونده سوریه ده اینگ مهم موضوع آستانه ییغیلیشی دایره سیده تامین ایتیلگن کیلیشوو نینگ تطبیق ایتیلیشی دن عبارت. خودی منه شوو کیلیشوو نینگ اوزی سوریه مسئله سی نینگ سیاسی یول لر بیلن ییچیلیشی گه حصه قوشه دی" شکلیده دوام ایتتیردی.
امریکا قوشمه ایالتلری ایتکچی لیگی ده گی داعش گه قرشی ائتلاف تامانیدن بیریلگن بیاناتده, امریکا طیاره لری نینگ سوریه نینگ جنوبیده سوریه رژیمی حمایه سی آستیده گی کوچ لرنینگ قطاری نی اورگن لیگی بیلدیریلگن ایدی.


text:
محمد عاکیف ارسوی
محمد عاکیف ارسوی (تورکیه تورکجهسی: Mehmet Âkif Ersoy) بؤیوک آدلین شاعیر، یازیچی، سیاستچی و ایستیقلال مارشینین یازاری دیر. چاناق قلعه داستانی، بولبول و صفحات ان اؤنملی اثرلریندن دیر. ایکینجی مشروطیت دؤنمینده صراط المستقیم (سوْنرالار سبیل الرشاد آدلانیب) درگیسینین باش یازاری ایدی.
ایچیندهکیلر
یاشامی[دَییشدیر]
دوغوم و اوشاقلیق ایللری[دَییشدیر]
محمد عاکیف ارسوی ۱۸۷۳-نجی میلادی ایلین دسامبر آییندا ایستانبولدا فاتیح ایلچهسینین قارا گومروکونون ساری گؤزل محلهسینده آنادان اوْلوب دور. قایناقلارا گؤره آتاسی آرناووت (آلبانیالی) کؤکلی و آناسی بوخارادان آنادولویا گلمیش عایلهدن ایدی. محمدین آتاسی چاناق قلعهنین بایرامیچ ایلچهسینده ایمام اولماغی و اونون ایلک اوشاقلیق چاغلارینین بایرامیچده گئچمهسی اوچون دوغوم یئری بایرامیچ ثبت اوْلوب دور.
اؤگرنمه ایللری[دَییشدیر]
اؤز چاغینین رسملری ایله ۴ یاش ۴ آی ۴ گونی اولغاچ، ایستانبولون فاتیح ایلچهسینده اوْلان امیر بخاری محله مکتبینه گئتدی. اوچ ایل سوْنرا ایبتیدایی مکتبه گئچیب آتاسی یانیندا عربجهنی اؤگرنمهیه باشلادی. اوْرتا اؤگرنمه اوچون ۱۸۹۲-نجی میلادی ایلده فاتیحین روشدیه مرکزینه گئدیب بیر چاغدا فاتیح مسجیدینده فارس دیلین داها اؤگرندی. اوْرتا اؤگرنمهسینین سوْنوندا تۆرکجه، عربجه، فارسجا و فرانسهجه ده یوکسک مهارته یئتیشدی.
زیراعت باخانلیغیندا گئچن ایللری[دَییشدیر]
محمد ۱۸۹۳-نجی و ۱۹۱۳-نجی میلادی ایللر آراسیندا زیراعت باخانلیغیندا ایشلهییب بیر معمور اولاراق چوخلو منطقهلری گزیپ خلق و خلقین قایغیلاری ایله تانیش اولدی. ۱۸۹۹-نجی میلادی ایلده، محمد امین بی قیزی اوْلان، عیصمت خانیم لا ائولهنیب بۇ ائولهنمهنین نتیجهسی ۵ اوشاق، جمیله، فریده، سۇادی، امین و طاهیر، ایدی.
ادبی ایشلریندن اؤرنک[دَییشدیر]
آیریلیق فیکری ناسیل گیردی سیزین بئینینیزه[۱][دَییشدیر]
محمد عاکیف ارسوی اؤز ادبی یارادیچیلیغیندا عثمانلی ایمپیراطورلوغونون توشمهسیندن آیدینجا ناراحاتلیغین بیلدیرردی و میلیّتچیلیگی بۇ اولایین سببلریندن بیلردی.
اثرلری[دَییشدیر]
- سولئیمانییه کورسوسونده (1912)
- فاتیح کورسوسونده 1913
- حاقین سسلری (1913)
- خاطیرهلر (1917)
- عاصیم 1919
- ایستیقلال مارشی 1921
- کؤلگهلر 1933
- صفحات 1928 [۲]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ antoloji.com Kültür Sanat Edebiyat Şiir Kitap
- ↑ فهرس المطبوعات الترکية العثمانية التي اقتنتها دارالکتب القومية منذ انشائها عام 1870 حتي نهاية عام 1969م: ج2، صص116-117.
- Mehmet Akif Ersoy, Yeşim Gökçe, Bilkent University
- Mehmet Akif Ersoy, Türkiye Cumhuriyeti Çökerken, Vural Savaş


text:
مندن اسیرگهمه نصرت کسمنلی مندن اسیرگهمه او گؤزلرینی باخیم گؤزلرینه گؤزوم سئوینسین سنی سئودیییمیسؤیلهییم سنه اورهییم سئوینسین، سؤزوم سئوینسین مندن اسیرگهمه محبّتینی ساخلا سحر کیمیطراوتینی گؤستر لئیلی کیمیصداقتینی حسرت بویون بوکسون دؤزوم سئوینسین نازلی بیر پریسن اوچوب گلمیسن پاییزدان باهارا کؤچوب گلمیسن هانسی درد الیندن قاچیب گلمیسن قوووشسون ایزینه ایزیم سئوینسین مندن اسیرگهمه گول نفسینی سن اوخو دینلهییم یازین سسینی ...Read More »
سنی اونوتسام / نصرت کسمنلی
سنی اونوتسام نصرت کسمنلی من سنی اونودا بیلمیرم، آخی اونوتسام، نه لری اونودام گرک! گؤیلره باخمیشیق آیلی گئجهده اونوتسام، گؤیلری اونودام گرک! دنیزی اونودوم، یا دالغالاری؟ خاطیرن یادیمدان چیخایدی باری پاییزدا خزانی، قیشداسا قاری باهاردا گوللری اونودام گرک! دئ نئجه اونودوم من سنی نئجه؟ سئوگی دورنا دئییل، پاییزدا کؤچه یوخوما گلیرسن منیم هر گئجه آیلاری، ایللری اونودام گرک! سنین خیالیندیر ...Read More »


text:
اوجا داغلارین تانیشی سعید موغانلی ..:ای فضولی هر عمل قیلسان خطادیر غیرِ عشق:.. منه ائله گلیرکی، هلهکی هلهدی، بیز شاعیرلرین پیری، مرادی، للـهسی مولانا فضولی اولمالیدی! نییهکی دوستا عشق و سئوگی، یادا سئوگی، داغا عشق، چؤللوکلره عشق، هرنهیه-هرنهیه سئوگی و محبت گؤزویله باخیر. هم ده هیجر و سئوگی عذابینا دا عشق ایله باخیر. غم هجردیر کی آرتار اثرییله، عشق ذوقو ...Read More »
سنسیز او گئجه… / سعید موغانلی
سنسیز او گئجه… سعید موغانلی اؤپوشسوز اوتاق گولوشسوز دووار من اللرینی بیر ایتیک کیمیآختاریرام… و یالقیز- یالقیز آغلاییرام… آج، سوسوز، وودکاسیز، پاراسیز یالقیزلیغیملا قهوه ایچیرم! قارانلیقلا سیگار چکیرم! شعرلریمیقیرمیزی لئچهیینه بوکورم و قزئتلری باشماغینین اوستونه ییغیرام!!! سنین اللرین اولمایاندا نه چتیندیر حیات… پاییزلی گؤزلرین باغیرمایاندا دوداقلاریم اوشویور… فیشنگیم نم چکیر… قلمیم سکوت… سن اولمایاندا سوسوز قالیرام آج قالیرام سن اولمایاندا ...Read More »
سنین گؤزلرین / سعید موغانلی
سنین گؤزلرین سعید موغانلی سنین گؤزلریندن باشلاندی زامان قوی هئچ ایشلهمهسین پوزوق ساعاتلار یالان- یانلیش یازسین قیسیر تقویملر گؤزلرینده سئوینج وار حیات وار بیر آزدا کدر باخیشین تانرینین باغیرتیسیدیر سنین گؤزلریندن باشلاندی تانری گؤزلریندن اؤنجه قارا بیر شئیطانین قوللوقچوسویدوم و گؤزلریندن سونرا یاشیل بیر تانرینین قیزیل بوقچاسی سنین گؤزلریندن باشلانیرام من بیلهییمده پولیس کلفچهلری اورهییمده آلا گؤزلرین ساعات یئرینه تیق…تیق…تیق… ...Read More »
باغیشلا جناب! / سعید موغانلی
باغیشلا جناب! سعید موغانلی باغیشلا جناب! من اولدوزومو اوغورلاتدیرمیشام سیزین هوتئلده بخت اولدوزو تاپیلار؟!… _دئییرسن نهچییم؟ (دئییرسن شاعرسنهانی غزلین؟)* _الیمیزه ایش وئرهجک بو شعر شعریمین نهییندن قورخورسان؟ من غزل قوشا بیلمیرم آخی!!! بویور وینستون چرچیل چک آغا!.. دونن دورنالار چاپیردی غزل چاپارلار بیری هؤیکوردو ایمئیلیندن: _شاه عابباسین ساراییندا یئر یوخدو گلمهیین، سولطان ماحمود آغا آلزایمر توتوب بو هفته بازارا شعر ...Read More »
اورکله پیچاق آراسیندا / سعید موغانلی
اورکله پیچاق آراسیندا سعید موغانلی «شاعیر خسرو گلسرخینین دولغون باخیشلارینا» بو گون بهمن آینین ایکیسی، شاعیر، تنقیدچی و اجتماعی خادم، «خسرو گلسرخی»نین دوغوم گونودور… گلسرخینین شعر توپلوسونون ایچینده چوخ عاشقانه بیر شعری وار، اونو لاپ گنجلیییمدن چوخ-چوخ سئوردیم. … «لیلای من همیشه پشت پنجره میخوابد و خوب میداند که من سپیدهدمان بدون دست میآیم و یارای گشودن در با من ...Read More »
اُحِبُّ دئدیم ایت قاپدی منی / سعید موغانلی
اُحِبُّ دئدیم ایت قاپدی منی سعید موغانلی بوراخما اللریمیساتن کؤینکلیم اردبیل کوچهلرینده ایتَرَم بیردن یومما گؤزلرینی کتان کؤینکلیم باخیشینینهاواسی باشیمدا گزیر *** سسینی توراغاییلار اوخویور قاتارلار تورموز ائدیر ماشینلار توی سیغنالی چالیر سسینی شعیر یازیرام سسینی سئویشیرم. – باغیشلایین خانیم سسیزی ایتیرمیشم سیزین موبایلین نومرهسی زیندانا دوشوب آدینیز سارایین دؤشلویونون جیبینده گئتدی چایی توللانا بیلمهدی عشقه ووردو اؤزونو… آدینیزی خان ...Read More »
اُحِبُّ دئدیم ایت قاپدی منی / سعید موغانلی
اُحِبُّ دئدیم ایت قاپدی منی سعید موغانلی بوراخما اللریمیساتن کؤینکلیم اردبیل کوچهلرینده ایتَرَم بیردن یومما گؤزلرینی کتان کؤینکلیم باخیشینینهاواسی باشیمدا گزیر *** سسینی توراغاییلار اوخویور قاتارلار تورموز ائدیر ماشینلار توی سیغنالی چالیر سسینی شعیر یازیرام سسینی سئویشیرم. – باغیشلایین خانیم سسیزی ایتیرمیشم سیزین موبایلین نومرهسی زیندانا دوشوب آدینیز سارایین دؤشلویونون جیبینده گئتدی چایی توللانا بیلمهدی عشقه ووردو اؤزونو… آدینیزی خان ...Read More »
… و بیر ده کی،/ سعید موغانلی
… و بیر ده کی سعید موغانلی … و بیر ده کی، منه باغیشلا بو عشقین کاسیبلیغینی! و قس علی هذا … عشق اوجوزلامیش اوستو اؤرتولو قایسارادا آغیزلارا دارانمیش آلفابئت آنالار سئوگی آجلیغی ائتمیش عیسینین آناسی مریم موسینین اؤکوزو ملهمیش یاشیل موغان قزئتینده… خلیج شیخلاری باهالاتدی نفتی، سئوگی قارشیسیندا دوللار توماندان قالخمیش عرشه دوغرو و بیر شاعیر سئوگی آلماغا پولو ...Read More »
ایکی شعر / سعید موغانلی
ایکی شعر سعید موغانلی (1): ساوالان باشیندا قوردا وئرهجک ! دولانباج کوچهلرده آزیداجاق قـــــــــــاتـــــــــااااااااری – گئدن قوشلاریمیزی لـــیــــلینیهاردان باشلاییم فــضولی بـابـا؟ مـــــوغان کندلرینه یئرلَشمیر لـــــــندن! داغلاریمیزی  ی گــؤزللَشیرلر ایندیهاردان دویوروم گؤزلریمین قوردلوغونو ؟ پـــــــیــــــســــی چیخدی بو شعرین آدینی یازیرام ، بارماقلاریمدان ســـــئـــرچـــه گؤیهریر!!! -الـــیـــمـــیزه ایش وئره جک بـــــو عــــشـــــــــق… (2): مــــــن شــــعـــر یــــازیرام! سئوگیلیم اضطراب توتور آنام یاشماقلی کیتابلاریما ...Read More »
Made in china/ سعـیـد مـوغـانلی
Made in china سعـیـد مـوغـانلی آغزیمین دادی قاچمیش بَری گل- گیل [- شیتَنمه – شیتدَنمه – شینیمه -] دایان دولدوروم ………… قدهر آغریسی اولمایاجاق بو سئوگینین!… اؤزوم اؤلوم ظارافات دئییل چوخداندی گنجه یایلیغی موددان دوشوب چینلیلر لیفچییینهده اَل ائلهمیش! کؤینهیینین دؤشونده بیر چینلی یادیگار یازیب… – مادین چینا- (Made in china) [یانی بیر چینلی اوغلان سنی سئویر ایندی] (تئل نومرهسی ...Read More »


text:
“اَکیز تایی”نین تورشمزهلری – 16(بایرام حامامیندا، آیاقداشی اوزومدن اوتاندی) کیسه هوروت- هوروت اوزومه باخیردی. آیاقداشی منی گؤرونجه کیسهنین دالیندا گیزلندی. دئیهسن بو قدر اوزوبرک و دؤزوملو اولدوغومدان، اوزو- اوزومدن اوتانیردی. هله ده اینانا بیلمیردی، یاشامین آجی- آغریلارینا، یئرلی- یئرسیز ائشیتدیغیم سؤزلره رغمن، گئنه ده بایرام حامامییادیمدان چیخمامیشدی. آرخامیکیسهیه دؤندهریب «اصلن هوروت- هوروت باخما، بیر ده بیر چئری باخ. من، هر ...Read More »
“اَکیز تایی”نین تورشمزهلری – 15(آی قارداش! منیم جدّیمین سو دا الی یوخدی؟)
دونیا قادین گونو-8 مارس- موناسیبتیایله “اَکیز تایی”نین تورشمزهلری – 15(آی قارداش! منیم جدّیمین سو دا الی یوخدی؟) دئدیم بس اینترنتین شوخلوغو توتوب. منی ایشیق سایتینین یئرینه آیری بیر مجازخانایا آزدیریب. امما – ایشیق، آذربایجان ادبیاتی و اینجه صنعت سایتی- باشلیغینی گؤردویومده، دوغرو آدرسه باغلاندیغیمیبیلدیم. گؤزونوز همیشه خوش گون گؤرسون. گؤردویومه اینانماق بیر آزجا چتین ایش ایدی. شکیللر دالبادال دَییشیلیردی. فریبا ...Read More »
توی آخشامی / اکبر رضایی مولان
توی آخشامی اکبر رضایی مولان سحر تئزدن چیخمیشدیم. گون اورتا واختی یورغون آرغین ائوه یئتیشدیم. حیات یولداشیم منی قارشیلادی: یورولما دئدی. سونرا بیر توی کارتی گتیردی. ائله کارتی گؤرن کیمیسئویندیم؛ تانریم موبارک ائلهسین، خوشباخت اولسونلار.هابئله دادلی سؤزلردن دئدیم. آچدیم، اوخودوم و آخشام اوستو شام و موسیقیلی گئجه دعوتینی آچیقلادیم. گئجه یاخشی گئیینیب، عطیردن، اودکلندان زاددان ووروب خوش قوخولو اولوب، بیر ...Read More »
قیش گلدی / خیرالله حقبیگی (ساپلاق)
قیش گلدی خیرالله حقبیگی (ساپلاق) اؤتوشدو ایستی فصیللر دوباره قیش گلدی سویوق سوخولدو ائوه آشکاره قیش گلدی آتین گتیردی یئنه شاختا گؤر نه جولانه مثال رستم دستان تپیلدی میدانه نه رحم ائدیر قوشا- قوردا سویوق نه انسانه بویادی جنگلی، دریانی قاره قیش گلدی دوزوبدو لشکرینی گؤر نئجه صفه شاختا اوتاقدانهایلاییسان دیرماشیر رفه شاختا یقینا ائیلهیهجک چوخلارین خفه شاختا اومید قالیبدی ...Read More »
آدام یئیهن / عمران صلاحي
آدام یئیهن عمران صلاحي دوٍنيادا يئمهيه بير بئله شئي وار، آمما بعضيلري گؤروٍرسن کي، آدام يئييرلر. بيز ائشيتمیشديک کي، بعضيلري شوٍشه و ميخ يئييرلر و بوٍللور و مفتيل تحويل وئريرلر. يئنه ده ائشيتميشديک کي، بعضي قبيلهلرده آدامي بيشيرير و ايستي اوت قاتير و دوز سپيب يئييرلر. بير آدام یئیهن، بيرينين آتاسيني يئميشدي و اونا هئي دئييردي کي، آتاني..جهيم. اؤز- اؤزوٍموٍزه ...Read More »
“اَکیز تایی”نین تورشمزهلری – 14 (اؤلمهیینده بیر فصلی وار… )
“اَکیز تایی”نین تورشمزهلری – 14 (اؤلمهیینده بیر فصلی وار… ) دئدی:«بو گون بتر اینتحار حال-هاواسیندایام» ایستهدیم ندنینی سوروشوم امما اؤز- اؤزومه دئدیم:« شافتالی تاباغی اولوب گیرمه اورتالیغا». عاغیللی باشلی اینساندی. سن نئچهدن بیرسن کی اونون حال-هاواسین پوزاسان! بونونلا بئله اورهییم دؤزمهدی. نه ده اولسا، منی اؤزونه همزاد سانیر. آغزیمیآچدیم ندنینی سوروشوم، دی گل کی سوروشا بیلیم! سویوق دَیمهدن دولایی، قورو ...Read More »
قيش بایاتیلاری / حمید آرش آزاد
قيش بایاتیلاری حمید آرش آزاد شهريميزه قيش گلدي قار گلدي- ياغيش گلدي خياواني سئل توتدو آياغا قاليش گلدي! *** قيش گليبدير تبريزه قار چاتير ايندي ديزه مسؤوللار آيين- شايين چونكي قار ياغماز ميزه! *** قارغا دئيير: «قار- قار ديزدن اوسته قالخيب قار هم تاكسي دربستي توت همده شوْفئره يالوار»! *** سوْيوقدان توتولور ديل اوشاقلار قالميش سفيل ساعت اوْندا دئييرلر: «مدرسه ...Read More »
“اَکیز تایی”نین تورشمزهلری – 13 (سیزجه گوگل بَی دی یا خاتین؟!)
“اَکیز تایی”نین تورشمزهلری – 13 (سیزجه گوگل بَی دی یا خاتین؟!) خورتدانلیغیما باخمایین. بو گونلر اوتاغیمین کونجوندن ائشیگه چیخماسام دا، گؤیلوز ایستهین کیمیسانال دونیادا گزیب، دولاشیرام. ثانیه چکمیر گوگلدن ایسته دیغیم ماتریاللاری تاپیب، اوخویورام. بیلمیرم گوگل-ین آتا- آناسی وار یا یوخ، اما هر دؤنه ایستهدیغیم ماتریالی الده ائتدییمده، « آلاه آتا- آناوا رحمت ائلهسین گوگل» دئییرم. نم ندن همیشه دیلمه ...Read More »
آلا قارقالارین نخلی یئره گلسین/ بؤیوکآغا افندی
آلا قارقالارین نخلی یئره گلسین بؤیوکآغا افندی ائهی… اوشاقلیقهاردا قالدین؟ ایتدین باتدین، خاطیرهلر دفترینده یاتدین. هله ایشدن چیخمامیشدیق؛ دزگاهلاردان اوشاقلارین یورقون سسی گلیردی: بیریدی، بیردی، بیردی … سودان گلن سورمهلی قیز، کوزهنی وئر من گوتوروم … تاپ، تاپ، تاپ … دفهنین سسی باشقا سسلری کسیردی. هردم ده بیر آغاجاندان گیزلین جیبیمدهکی آشیقلاریمییوخلویوردوم. دزگاهین اوستونده اویان بویانا کئچنده ددهمین چرخی منه ...Read More »
اليم خمير قارينيم آج…! / حمید آرش آزاد
اليم خمير قارينيم آج…! حمید آرش آزاد چون چيخار چوخ- چوخ اولوبدور من اوچون، آز دا گلير او دو بير عؤمر قارين آج قاليب، اللرده خمير قبريمين تورپاغي گؤردون شورا قويموش، قيناما گئجه- گوندوز خورهك اولموش منه شور، كؤهنه پنير آلتميش ایل عؤمر ائلهديم، دونيا بئزيكديردي مني واي يازيق خضرهكي، اولموش ابدي عؤمره اسير هئي جان آتديم اؤزومه منده چؤرهك ...Read More »


text:
ورسای باریش مۆقاویلهسی
ورسای باریش مۆقاویلهسی، ۱-جی دۆنیا ساواشینین سوْنوندا آنتانتا دؤولتلری ایله آلمان آراسیندا ایمظالانان باریش سازیشیدیر. ۱۸ ژانویه ۱۹۱۹دا باشلایان پاریس باریش کونفرانسیندا موذاکیره ائدیلمیش، ۷ مئی ۱۹۱۹دا سوْن متن آلمانلارا اعلان ائدیلمیش، ۲۳ ژۇئندا آلمان مجلیسینده قبول ائدیلمیش و ۲۸ ژۇئندا پاریسین ورسای شهرین طرافیندا ایمظالانمیشدیر.
داشیدیغی آغیر شرطلردن ورسای مۆقاویلهسی آلماندا بؤیوک اعتراضا یوْل آچمیش و "خیانت" کیمی قبول ائدیلمیشدیر. بیر چوْخ تاریخچی آلماندا ۱۹۲۰لرده باش وئرن ایقتیصادی و سیاسی غیری-ثابتلییه، نازی حیزبینین حاکمیّته گلمه سی و ایکینجی دونیا ساواشینا سبب اولدو.


text:
ار، اودر کی، ائل باشینی ساخلادا
البته اؤز باشین ساخلار هر کیشی
دوشمن باریشدیرا ، قانلار باغلايا
اودور ائل ایچینده معتبر کیشی
یالان سوز بعضینه، شوکتدی، شاندی
آخشام سؤز دانشیر، صبحی پئشماندی
یئیه ر نانی نمک ، گئده ر، دوشماندی
ائله آدام، نه آرواتدی، نه کیشی
نامرد جهدی ، اونو مرده یئتیرمز
قو ناق گلسه پارا چؤره ک گتیرمز
اوت كؤك اوسته بيته ر ، اصلین ایتیرمز
اینانمیرسان ، ائیله گینن تفتیشی
« خسته قاسیم » دو شمنینی آت گینان
متاعینی خریدارا سات گینان
شاه مردان دامنینی توت گینان
اللاهی سن چاغيـــر ائتمه تشویشی


text:
اورمییه گؤلونده یئرلشن رحمانلی لیمانی تمامیله قورویوب.
اوغوز تی وی، لیمانین سون گؤرونوشونو عکس ائتدیرن فوتولار آرتیق سوسیال شبکهلرده یئرلشدیریلیب.
قید ائدک کی، رحمانلی لیمانی عجبشیر شهرینین ۱۰ کیلومترلیینده یئرلشیر. بو لیمان واختی ایله تجارتچیلر طرفیندن آکتیو شکیلده ایستیفاده اولونوب. بئله کی، اورمییهده دمیر یولو خطی اولمادیغی اوچون تیجارتچیلر گمیلرله ماللارینی بو لیمانا گتیریب، اورادان ایرانین مختلیف منطقهلرینه گؤندرردیلر.
اورمییه گؤلونون قوروماسی پروسسی آرتیق بیر نئچه ایلدیر داوام ائدیر. ایران حکومتی گؤلون قوروماسینین قارشیسینی آلماقدان اؤترو آددیملار آتماغا سؤز وئرسه ده، وعدینه عمل ائتمهییب. اکسپرتلر ایسه گؤلون قورویاجاغی حالدا بؤلگهدهکی میلیونلارلا اینسانین حیاتینین تهلوکه قارشیسیندا قالاجاغینی بیلدیریبلر.


text:
فرانسادا درج اولونان «بئدی کارتلیزا» ژورنالینین ۴۱-۴۲-جی ساییندا آذربایجان تاریخینه ایشیق سالان سانباللی بیر تدقیقات اثری یئر آلیب. اثرین مؤلفی استراسبورگ اونیوئرسیتئتینین پروفسورو ایرن ملیکوفدور. ۹-جو عصرین اوللرینده آذربایجاندا باش وئرمیش بابک حرکاتینی گئنیش تحقیق ائتمیش فرانسیز شرق شناس عالیمی عینی زاماندا آذربایجان خالقینین همین دؤوردهکی سیاسی حیاتی، قونشو اؤلکه و خالقلارلا موناسیبتلری حاقدا دا دیرلی علمی معلومات توپلاییب.
آخار. آذ مودراتور. آذ-آ ایستینادا فرانسیز مطبوعاتیندا درج اولونان بئله بیر اثرین آذربایجانلی اوخوجودا جدی ماراق دوغوراجاغینی نظره آلاراق، اونون فرانسیزجادان ترجومهسینین بعضی مقاملارینی اوخوجولارینا تقدیم ائدیر.
تورک-قافقاز قیدلری: بابک خرمی و سید باتتال
۹-جو عصرین بیرینجی یاریسیندا موختلیف دینلرین یاییلمیش اولدوغو آذربایجان تورپاغیندا چوخ گوجلو بیر حرکات – بابک خرمینین عصیانی باش وئردی. ال چاتماز بیر یئرده، اؤزونون بز قالاسیندا محکملنمیش، آذربایجان و ارمنیستان کندلیلرینین دوستلوغونا آرخالانان، مامون و معتصم کیمی گوجلو خلیفهلرین قوشونلارینی مغلوب ائدن بابک خرمینین دینینی تبلیغ ائدیردی...
...هله اؤز دؤورونده قیری-عادی آدام کیمی دیللره دوشموش بابک سونراکی دؤورلرده شر قوه ایله اتفاقدا اولان معجزهلی بیر شخصیت کیمی قلهمه وئریلیب.
منبعلردن بیزه معلومدور کی، بابک عصیانی و بابکین آفشین طرفیندن حبس اولونماسینی نقل ائدن چوخلو ال یازمالار اولوب. آنجاق ایتمیش الیازمالاردان بیرینین مؤلفینین واکید عمار التمنی نین آدی بیزه گلیب چاتیب. اونون «اخباری بابک» اثری ابن النادیم و ماکدیسینین اثرلرینین مؤوضوع منبییدیر. همین اثر تاریخی حادثهلردن گؤتورولموش اولموش احوالاتلاردان عبارتدیر. «اخباری بابک» اثرینین یازیلما تاریخی بیزه معلوم دئییل، اما بیر حالدا کی، ماکدیسی اؤز اثرینی بابکین اؤلوموندن یوز ایگیرمی ایل سونرا، ابن النادیم ایسه ماکدیسیدن ایگیرمی ایل سونرا یازیب، بئله بیر فیکره گلمک اولار کی، واکید اؤز اثرینی بابکین اؤلوموندن سونراکی یوز ایللیک عرضینده ترتیب ائدیب. او، بابکی ساده بیر عائلهنین اؤولادی کیمی تانیدیر. بابکین اوشاق واختی و ایلک دینی فعالیت ایللری حاقدا بعضی معلوماتا آنجاق بورادا راست گلمک اولور. اثرده بابکین شیطانلا گؤروشو و اونونلا اتفاقا گیرمهسی تصویر اولونور. اما بیزیم افسانهلرده کؤنوللو و بیله-بیله شر قوه ایله اتفاقا گیرمیش دوکتور فاوست و کئشیش تئوفیلدن فرقلی اولاراق، بابک آلداناراق شیطانلا اتفاقا گیرمیشدی. شیطان اونا مقدس ملک شکلینده گؤرونوب و اؤلنه قدر بابک اؤز حیمایدارینین اصل سیفتینه بلد اولا بیلمهییب. شر قوهنین لازیمی آداملاری یولدان چیخارماق اوچون ملاکه سیفتینه گیرمهسی گئنیش یاییلمیش بیر مؤوضودور. لاکین اثردهکی افسانوی معجزه اونون تاریخی اساسینی یوخا چیخارمیر. بابک داستانی کیتابیندا اوخودوغوموز احوالاتلارا ماکدیسی، ابن النادیم، طبری، مسعودینین حکایه لرینده راست گلیریک. اوولکی ایکی منبع ده بابکین چوبانلیق ائتدیی اوشاقلیق دؤوروندن باشلایاراق، وعد اولونموش موکافاتا اویموش دوستو سهل ابن سمبادین خیانت ائدرک بابکی آفشینه ساتماسی، اونون زینداندا اؤلومونه قدر بوتون احوالاتلار تحلیل اولونوب...
...ابن النادیمین یازدیغینا گؤره، بابکین منصوب اولدوغو دینی قروپون آدی اولجه بابکین اوستادی جاویدانین آدی ایله خوررمییه جاویدانییه آدلاندیریلیب. جاویدان اؤلدوکدن و اونون روحو شاگیردینه کئچدیکدن سونرا همین دینی قروپا خوررمییه - بابکییه آدی وئریلیب. بو دینی قروپ وارلیغین ایلاهیلشمهسی و روحون بدهندن-بدهنه کئچمهسی ایدیاسینی تبلیغ ائدیردی. بیزه بئله بیر جهت ده معلومدور کی، اونلارین ییغینجاقلاری زامانی شراب ایچیلیر، موسیقی مهم رول اویناییر، ریتوال رقصلر ایفا ائدیلیردی.
واکیدین یازدیغینا گؤره، بابکین ۱۸ یاشی اولاندا جاویدان اونو ایشه گؤتورور. چوخ کئچمدن جاویدان اؤز دوشمهنلری طرفیندن اؤلدورولور. اونون آروادی ایسه بیلدیریر کی، اؤلوم قاباغی جاویدان دئییبمیش کی، اونون روحو بابکین بدهنینه کئچهجک و بوندان سونرا خرمیلر قلبهلر قازاناجاقلار. بئلهلیکله، بابک دینین باشینا کئچهرک، جاویدانین آروادی ایله ائولنیر. داغلار باشیندا محکهم بیر قالادا مسکن سالمیش بابک عرب خیلافتینین اونون اوزرینه گؤندردیی بوتون قوشونلارا سیرلی، معجزهلی شکیلده قالیب گلیردی. بو قالیبیت ایگیرمی ایل داوام ائتدی.
بابکین آز بیر دسته ایله بؤیوک عرب قوشونلارینا قلبه چالماسینین سیری حاقدا منبعلرده ماراقلی معلوماتلار یئر آلیر. بابک داستانینین ایندی تقدیم ائدجییمیز تحلیلی ایسه پاریس میللی کیتابخاناسینین ال یازماسی، ۱۵۰۴-جو ایلده اوزو کؤچورولموش «قدیم تورک فوندو - ۳۱۸»، سونرا تاماملانمیش و ۱۶۰۹-جو ایلده اوزو کؤچورولموش «قدیم تورک فوندو - ۳۳۹» کیمی منبعلر اساسیندا ترتیب ائدیلیب.
سید باتتال (آفشین) خلیفه مامونون اؤلومو و معتصمین تاختا چیخماسی خبرینی آلیر. هم ده ائشیدیر کی، بیر نفر عرب خیلافتینی هده آلتینا آلیب و اؤزونو ده پیغمبر آدلاندیریر. بو آدام خرم کشیش لقبی قازانمیش بابکدیر. او، معجزهلی بیر آدامدیر: بدنی سلاح یاراسی گؤتورمور (دمیر اونو کسمیر)، اؤزو آداملارین فیکرینی اوخویا بیلیر، گلجیی گؤرور، یئر آلتیندا گیزلدیلمیش خزینهلری تاپا بیلیر. اونون سیتاییش ائتدیی دین شراب ایچمهیه، دونوز اتی یئمهیه، یاخین قوهوملا (آنا، باجی) ائولهنمهیه ایجازه وئریر. او، ایندییه قدر مغلوبیت گؤرممیش، چوخلو قالالار اله کئچیرمیش، تبریز ایالتینی تالان ائتمیش، بوتون ایرانی اؤز دینینه تابع ائتمیش، سورییا اوزرینه ایکی دفعه هوجوم چکمیشدیر. بو خبردن ناراحات اولان آفشین (سید باتتال) بابکین منشأجه کیم اولماسی ایله ماراقلانیب و بئله جاواب آلیب:
«اونون آتاسی بیر آز الی ایریلیک ائدن تاجیر ایمیش. خلیفه اونو اؤز اراضیسیندن قووموش، تاجیر تبریز یاخینلیغینداکی بیر کنده کؤچموش، بورادا کند صاحبینین تک گؤز خیدمتچیسی ایله ائولنمیشدیر. یئددی یاشیندا آتادان یئتیم قالان بابک ایشلهمهیه باشلامیش، کندین سوروسونو اوتارمیشدیر. سونرا او، تبریزلی مئملان ایله تانیش اولموش، اوندان شراب ایچمک و باشقا هر جور پیس عادتلر اؤیرنمیشدیر. سونرا بابک مئملامی اؤلدورموش، باشینا یوزه قدر آدام توپلامیش و قارتچیلییه باشلامیشدیر».
بو فاکتلار ماکدیسی و ابن النادیمین اثرلرینده ده عینیدیر و واکیدین «اخباری بابک» کیتابیندان گؤتورولوب. اثرده داها سونرا یازیلیر:
«بیر گون بابک نامعلوم بیر قوجانین اونا طرف گلدیینی گؤرور و اونون کیم اولدوغونو سوروشور. قوجا جاواب وئریر: «من جبراییلام، سنه شاد بیر خبر وئرمهیه گلمیشهم: سن پیغمبر اولورسان و ایندی من سنه اؤز دینینین اساس قانونلارینی اؤیرهدهجهیهم. اگر منه اطاعت ائتسن، بوتون دونیانین حؤکمرانلیغی سنین اولاجاق». بابک سوروشور: »من نئجه پیغمبر اولا بیلرم آخی، پیغمبرلر معجزه گؤستریر، من کی بیر معجزه گؤستره بیلمیرم؟» قوجا اونا جاواب وئریر: «سنی نه دمیر کسه بیلهجک، نه ده اود یاندیراجاق. من سنه یئرالتی خزینهلرین تاپیلما سیررینی اؤیرهدهجهیهم و بونون سایهسینده اؤز اطرافینا چوخلو آدام توپلایا بیلهجکسن». بابک شر قوهیه اینانیر، اؤز طرفدارلارینین سایینی آرتیریر و آز واختدا شؤهرتی دونیانین هر طرفینه یاییلیر. خلیفه اونون یانینا اسدی کوفی آدلی بیر ائلچی گؤندریر. بابک اونو اؤز طرفینه کئچیریر و اؤزونه وزیر تعیین ائدیر. خلیفه اونون اوزرینه تورک هوکتایین باشچیلیق ائتدیی ایگیرمی مینلیک قوشون گؤندریر. بابک سلاح گؤتورمهدن هوکتایین قارشیسینا چیخیر و بدهنینی اونون قیلینج زربهلری قارشیسینا وئریر. هوکتای و اونون ایگیرمی مینلیک قوشونو بابکین «پئیغمبرلیینه» اینانیر و اونون طرفینه کئچیر. ایندی یوز مینلیک قوشونلا بابک بغدادا طرف حرکت ائدیر و خلیفه قاچیر».
بو خبری ائشیدن سید باتتال (آفشین) اؤز شهری ملیتنی ترک ائدیب بغدادا طرف گئدیر. او، عصیانچی قوشونا هوجوم ائدیر و تکباشینا یوز آدام اؤلدورور. اوندا بابک دؤیوش میدانینا گیریر. باتتال گؤرور کی، اونون اوزرینه اوجابوی، گؤزل گؤرکلی بیر کبر گلیر. بو آدامین قاراشین سیفتینه ماوی گؤزلری ایشیق ساچیردی؛ اوزونده خوشاگلمز بیر جهت دویولسا دا، اؤزو یاراشیقلی و گوجلو ایدی. او بئله دئییر: «باتتال، بو گوناهسیزلاری نیه قیریرسان؟ من پیغمبرهم، نیه حاقین یولوندان دؤنمهیه چالیشیرسان؟ من سنه اؤلوم یوخ، یاخشیلیق آرزولاییرام. اگر منه اینانسان، علینین محمدین حضورونداکی حؤرمتی قدر حؤرمتین اولار. ایندی محمد دؤورو کئچیب، خرم کئشیش پیغمبر آدلانان شخص منم».
لاکین باتتال اونون سؤزلرینه اینانمادی، اول قیلینجلا، سونرا ایسه نؤوبه ایله بوتون باشقا سلاحلارلا اونا هوجوم ائتدی. بابکه هئچ بیر سلاح تأثیر ائتمیردی. خلیفهنین قوشونو گلیب چیخسا دا، بیر نئچه گون وضعیت دییشمهدی. علاجسیز قالان سید باتتال (آفشین) بیر طرفه چکیلیب ناماز قیلاراق دعا ائتمهیه باشلادی. نهایت همین گئجه حضرت پیغمبر اونون یوخوسونا گیریب بیلدیردی کی، شیطانین گؤزگؤرونمز وارلیغی بابکی سالامات ساخلاییر.
شیطانی قووماق اوچون باتتال اؤز قیلینجی اوزرینه «قرآن»این بو آیه سینی یازمالیدیر: «قوت، قدرت و حاکمیت آللها مخصوصدور». باتتال بو گؤستریشه عمل ائتدی و ائرتهسی گون بابک عادتی اوزره دؤیوش میدانینا چیخاندا گؤردو کی، جبراییل حساب ائتدیی آدام یانیندا یوخدور. او سهرکار قوهنی ایتیرمیشدی، دؤیوشو ده اودوزدو و قاچمالی اولدو. بابک زنگام ایالتینه گلدی و داغداکی سیغیناجاغینا چکیلدی. آفشین (باتتال) و خلیفه قوشونو اونو محاصرهیه آلدیلار. قالا آلیندی و داغیدیلدی. بابکین ترفدارلاری داغیدیلدی، عائلهسی ایسه قالیبین علینه کئچدی. بابک قاچماغا اوز قویدو. باتتال ایسه اونو قووماغا باشلادی و چاتیب اونو وورماق اوچون قیلینجینی قالدیراندا بیر قوجا پیدا اولوب اونا دئدی: «بو آداما رحم ائلمه، او دا حسن له حسینی اؤلدورهنلردندیر». علینین اوغوللارینین آدینی ائشیدنده سید باتتالین گؤزلری قانلی یاشلا دولدو. او گؤزلرینی سیلندن سونرا گؤردو کی، بابک یوخا چیخیب و باشا دوشدو کی، اونون اؤزو ده شیطانین حیلهسینه آلدانیب...»
اوخوجولاری یورماماق و بیلدیینیز مقاملاری تکرار ائتمهمک اوچون مقالهنی ایختیصارلا وئردیک. مقالهنین ترجمهسینین بوتؤو متنینی حاملت قوجانین «فرانسیزلار یوردوم حاقیندا» کیتابیندان اوخویا بیلرسینیز.
متندن گؤروندویو کیمی، فرانسیز عالیمی آذربایجاندا بابک حرکاتی بارهده تدقیقاتینا چوخ جدی یاناشمیش، چوخلو تاریخی سندلره، شرق و قرب تاریخچیلرینین اثرلرینه مراجعت ائتمیشدیر.
پاشا یاقوب
قئید. البته، بوردا تاریخی حادثهلرین تحریف اولوندوغو و تاریخچیلرین اؤز ماراقلارینا اویغون اولاراق، بابک حاقدا او دؤوردهکی مؤوجود تصووورلری یوزماغا چالیشدیغی آیدین گؤرونور. تاریخی حقیقتلردن بیری ایسه اودور کی، بابک ماق علمینه بلد اولوب و اونون «سونونجو مجوسی پیغمبری» آدلاندیریلماسینین دا سببی بوردان گلیر.


text:
تورک دونیاسی
صربیستان پرزیدنتی آلکساندر ووچیچین آذربایجان سفری چرچیوهسینده ایکی اؤلکه آراسیندا ساغلیق، عدلیه، کند اکینجیلیک و نقلیات ساحهلرینده سازیشلر ایمضالانیب
عراقین کرکوک شهریندکی عربلر، عمومیتله سئچیملره شوبهه ادعاسیلا سئچیم نتیجهلرینی رد ائتدیکلرینی بیلدیریب
"قیریم تاتار خالقی اوچون ۱۸ می تاریخی حوزن گونو اولماقلا یاناشی هر زامان قیریم تاتارلارینین بیرلشدیگی گوندور"
۳۴ اؤلکهدن ۴۰۲ شیرکتین ایشتیراک ائتدیگی سرگینی گزن علییئو، یئتکیلیلردن بیلگی آلدی
اعتراضچیلار، تورکمن اویلارینین اوغورلانماسی قارشیسیندا سسسیز قالمایاجاقلارینی سونونا قدر حاقلارینی آرایاجاقلارینی ایفاده ائتدی
"کرکوکدهکی شوبههلی صاندیقلارین آچیلاراق ساییمین یئنیدن یاپیلماسی لازیمدی"
کرکوکدهکی تورکمن و عربلر سئچیملره حیله قاریشدیغینی ادعا ائدیر
عراقین کرکوک شهریندهکی تورکمنلر، وئردیکلری رایلرین کورد پارتیلره یازیلدیغی سببی ایله گؤستریلر باشلاتمیشدی
عراق تورکمن جبههسینین باشقانی ارشت صالحی، کرکوکدکی سئچیم اوصولسوزلوک-لری مسئلهسینده عبادت ایله گؤروشدوگونو بیلدیردی
"عراقین آرتیق تورکمن، عرب، کورد، شیعه و سنیلردن عبارت اولدوغو بیلینمهلی.تورکمنلر اولاراق بونو اورتایا قویماغا چالیشیریق"
علییئو، ارمنیستان یئنی باشباخانی پاشینیانین بؤلگهده چؤزوم اوچون هئچ بیر اؤلکه طرفیندن تانینمایان داغلیق قاراباغین ماسادا اولماسینی تکلیف ائتمهسینی یوروملادی


text:
روسییانین آنکاراداکی سفیری آندرئی کارلووا سلاحلی هوجوملا باغلی آرتیق پرئزیدئنت پوتینه معروضه اولونوب.
آخار . آذ خبر وئریر کی، بو بارهده روسییا پرئزیدئنتینین مطبوعات کاتیبی دمیتری پئسکوو «ریا-نوووستی»یه آچیقلاماسیندا دئییب. اونون سؤزلرینه گؤره، پرئزیدئنت پوتین خاریجی ایشلر ناظیرلیگی و خصوصی خیدمت اورگانلارینین رهبرلری ایله اولایی موذاکیره ائتمهیه حاضیرلاشیر.
خاطیرلاداق کی، آز اؤنجه آنکارادا سرگیده ایشتیراک ائدن روسییا سفیری کارلووا سلاحلی هوجوم اولوب. کارلووون آلدیغی یارالاردان اؤلدویو بارهده معلومات دا یاییلیب.


text:
اویان نیوز سایتی، حسن روحانی حؤکومتینین آنا دیلی تحصیلی پلانی ایله باغلی اورتادوغو اوزمانی عاریف کسکینله موصاحیبه آپارمیشدیر.
موصاحیبهده جاوابلاری آختاریلان سواللاردان بونلارا ایشاره ائتمک اولار: «آنا دیلین تحصیلی پلان، ایران ایسلام دؤولتینین پلانیدیرمی یوخسا حسن روحانینین حؤکومتینه مخصوص بیر پلاندیر؟»،«بو پلانا بیر سیاسی- تهلوکهسیزلیک پلان اولاراق یاناشماق مومکوندورمو؟»و «بو پلانین ایندیکی زاماندا گوندمه گتیریلمهسینی نئجه دَیرلنمک اولار؟».
بو پلانین ایرانین سیاسی قورولوشو ایله ضیدیتلری، میلّتلر و میللی حرکتلره اولا بیلهجک موثبت و منفی نتیجهلری موصاحیبهنین دیگر مؤوضوعلارینداندیر.


text:
داریخاجام سؤز و سس: بختیار علیمردادی(موغان اوغلو)Read More »
شعرلر/ بختیار علیمرادی(موغان اوغلو)
شعرلر بختیار علیمرادی(موغان اوغلو) نه وار کی؟! چالیش بو دونیادان اینسانلیق آپار آخماق یاشاماغا، یاشا نه وار کی؟! دونیانین حیکمتین باشا دوشگینن کال گلیب،کال گئدن باشا نه وار کی؟! الدن توت دار گونده گرهیین اولسون یاخشیلیق ائتمهیه اورهیین اولسون حالالدان بیر تیکه چؤرهیین اولسون حارامینئیلرسن آشا نه وار کی؟! الده قازانج اولماز مایا اولماسا دلی گؤیه چیخار پایا اولماسا کندین ...Read More »
قارداش / بختیار موغاناوغلو
قارداش بختیار موغاناوغلو احتیاط ایگیدین یاراشیقیدیر- چوخدور بو دونیانین تلهسی قارداش! اینان کی اویونباز اوغرو یول کسن- یامان چوخالیبدیر ائلهسی قارداش! چوخلاری دانیشیر یورولمور انگی، قوزو جاناوارا باسیر اوزنگی، سینهسینه دؤین شیری،پلنگی، آلدادیر چؤللرین دلهسی قارداش! تولکو سورو چکیب داغا آپاریر، دوهنی خیخیردیب باغا آپاریر، نؤکرین موزدونو آغا آپاریر، آرتیر یازیقلارین شلهسی قارداش! دورنا قاناد چالیر بولاغا چاتمیر، آت دؤرد ...Read More »
قاراداغ/ بختیار موغاناوغلو
قاراداغ بختیار موغاناوغلو شانلی دیاریسان بابالاریمین- سنده دیر سولطانیم, خانیم قاراداغ! تلهسیک دؤیونور غم ایچیندهدیر- بو اسیر اورهییم, جانیم قاراداغ! *** دوروب ستارخانین الی قاشیندا, نه دیر او چن, دومان گزیر باشیندا؟ قالانسین تونقالین “اوچ قارداش”یندا ایللره دؤنوبدور آنیم قاراداغ! *** آ تاریم, کامانیم, اوزانیم منیم! شانلی تاریخیمییازانیم منیم! تومروسوم, بابکیم, قازانیم منیم! قویما حسرتینده یانیم قاراداغ! *** “موغان اوغلو”دئییر ...Read More »
ساغول/ بختیار موغاناوغلو
ساغول بختیار موغاناوغلو بو هيجران بو حسرت مني اؤلدورور آي دالدادان گليب گئدهنيم ساغول! اصلي کيمي کوچ ائيلهييب داغلارا مني بئله کرم ائدهنيم ساغول! ××× من ائله قالميشديم داردا، چتينده عذابيندا خوشدور محبتينده سئوگي دياريندا، مملکتينده کؤنلومون ايچينده بيتهنيم ساغول! ××× عشقين آتشينين داغي اولموشام خوبلار مجليسينه ساقي ...Read More »
گئچی/ بختیار موغاناوغلو
گئچی بختیار موغاناوغلو آهای باشی بوش گئچی بوینوزلاری شوش گئچی اوت یئمه اوچورومدا ان آشاغی دوش گئچی سنی گؤرنلر قینار دوشرسن قیچین سینارRead More »
معللیملریم/ بختیار موغاناوغلو
معللیملریم بختیار موغاناوغلو نئجه مهربانسینیز منیم معللیملریم. زحمتیزی اونودماز قلم دوتان اللریم منیم معللیملریم! ××× مکتبلریم بیتنده، درسیم سونا یئتنده، گؤسترهجک وطنده- اونو اؤز عمللریم منیم معللیملریم! ××× علمیز گؤیه یوکسلیر، ائللره سئوینج گلیر، یوردوموزچیچکلنیر، فرحلنیر ائللریم منیم معللیملریم! منیم معللیملریم!Read More »
واغزال گؤرونتولری/ بختيار موغان اوغلو
واغزال گؤرونتولری بختيار موغان اوغلو واغزالدا اولان گوندهلیک جیغان- ویغان سسی خیاواندان اؤتنلرین بئینلرینی قیجیقلاندیریردی. آوتوبوس سوروجولرینین اورکلرینی ذکی قهوهخاناچینین خوروز قویروغو چایی اوخشایا بیلمیردی. گؤزلری یول چکیردی حسرتلرینین یوللارینی گودنلر کیمی. سوروجو حضرتقولونون ائشمه بیغلاری عسگرلیک دؤورومون خاطرهسینی اویادیب، آهیل واختیمدا غورور حیسسی یارادیردی منده. چئشیدلی دییاپازوندا یولچو سسلهین آوتوبوس کؤمکچیلری یولدان اؤتنلرین چوخونو جین آتینا میندیریردی. خودوشون بوغازینین ...Read More »
اوغلوم/ بختیار موغاناوغلو
اوغلوم بختیار موغاناوغلو قانانین آیاغینین کولو توپراغی قانمازین باشینین داشییام اوغلوم! ظالمین قلبینه سونگویم، اوخام مظلومون گؤزونون یاشییام اوغلوم! ××× سئویب سئویلهنین اورهیی، جانی قوشمانین، غزلین شؤهرتی، شانی باشدان باشا اولو آذربایجانی- گزهنین کؤنلونون قوشویام اوغلوم! ××× یئتن ایه بیلمز، پولادام ، داشام یوردون سئون گؤزه کیپریگم، قاشام خالقین قورویانا دوستام، قارداشام ناموسون، غئیرتین باشییام اوغلوم! ××× “موغان اوغلو”، علعسگرم ...Read More »
پاخیر آداملار/ بختیار موغاناوغلو
پاخیر آداملار بختیار موغاناوغلو نییه ائشیدمیرلر نییه بیلمیرم مات قالیب اوزومه باخیر آداملار. قولاقلارین یوموب آغزین آچیبلار قانانی یاندیریب یاخیر آداملار. *** ایشیقا گئتمیرلرهایا قاچیرلار. شنلیک ایسته میرلر وایا قاچیرلار. هریئرده گؤرورلر تایا قاچیرلار. بو ناخیر آداملار ناخیر آداملار. *** دوز یولو گئتمه ین یول آزاندیلار بئله دوشوندولر بئله قاندیلار قالایی تؤکولن میس قازاندیلار بو پاخیر آداملار پاخیر آداملار. *** ...Read More »


text:
«دیوان اشعار یونس امره» به تصحیح دکتر ح. م. صدیق توسط نشر تکدرخت به دو شکل شومیز و گالینگور منتشر شد. در زیر بخشی از مقدمهی ترکی دکتر صدیق را بر این اثر میآوریم:
یونس امره و تۆرکجهمیز
یونس امرهنین عظمتی اۏندادیر که آرالارېندا یاشادېغې ائللره توجّه ائتمیش و اۏنلارېن خدمتینده اۏلماقلا گۆوهنمیشدیر.
اۏ، بیر چوخ «مناقب» یازان عارفلر ایله فرقلی اۏلاراق، اؤز فکرلرینی یاېماق اۆچۆن تۆرکجهمیزی بیر صلاحیتلی و غنی دیل کیمی سئچمیشدیر و بو باخېمدان تۆرک ادبیات تارېخېنه بؤیوک خدمت ائتمیشدیر و غربی آذربایجان و آنادۏلودا تورکجه ادبیّاتین گۆجلمهسینهده یارېم ائتمیشدیر.
یونس امره تۆرکجهمیزی تایی تاپېلماېان بیر گۆج و قدرت ایله ایشلمتشدیر. اۏ، اۏغوز تۆرکجهسینین ان گؤزل و ان خالص شکلینی آلمېشدیر.
یونس امرهنین تۆرکجهسی تمامیله «اوغوز تۆرکجهسی»نین آذری شیوهسیدیر که اؤزۆنۆن ان گؤزل و یۆکسک سویّهسینه چاتابېلمېشدېر. اثرده گئدن سینیخماق، قیزدیرماق و ... کیمی کلمهلر یالنېز آذرې شیوهسینده ایشلنن معنالاردا ایشلنمیشدیر. تۆرکیه عالملری آذریجه شیوهمیزی یاخشې بیلمهمهدیکلری اۆچۆن، مثلا «اوچماغا دۆرترلر»ی «اوچماغا دارتارلار (؟)» اوخوموشلار. اثرده بعضی عرفانی مفهوملار داشبیان عربجه و فارسجا سؤزلرده واردیر. بونلاردان: توکل، مسرور، مکرمت، شرح، غریو، ناچار، و پایان کیمی کلمهلری ساېماق اولار.
یونس امرهنین یئرلی شعورونون بیر علامتیده بو دورکه یابانجی سؤزلری اؤز دیلیمیزین قایدا- قانونلارېنا اویغون تلفظ ائدیر. مثال اۆچۆن «آشکارا» یئرینه: «اشکره»، «مژده» یئرینه «موشتولوق» و «موشتوچو» سؤزلرینی ایشلهدیر. بو حرکت، تۆرکجهمیزده چۏخ اسکیدن باشلامېشدیر و سۏنرالار سلطان ولد، شیاد حمزه، احمد فقیه و عاشېق پاشانېندا اثرلرینده گؤرۆنمۆشدۆر.
یونس و شاعرلیک
یونس امره، مولانا رومی کیمی، شاعرلیڲی هدف و مقصد یۏخ، بلکه وسیله سئچمیشدیر و بۆتۆن بیر سادهلیک ایچینده شعر یازماغا باشلامېشدېر. اۏدور که ایندی بیز یونس امرهنین اثرلرینی «تعلیمی» ادبیات قۏلونا داخل اۏلماسې ایله برابر، «رئالیست» و هابئله عرفانی بیر اثرلر کیمی دڲرلندیریریک:
1. تعلیمی، اۏنا گؤره که یونس امره، شعر وسیلهسی ایله اۏخویانلارا درس وئرمگه و سؤزلر اؤیرتمگه چالېشېر. حتی دئدیڲیمیز کیمی او کند به کند و اۏبا به اۏبا دۏلانیر و خلقه یۏل گوستریرمیش. شام، بغداد، تبریز، شیراز، سیواس و قیصرییه قدهر گئدن شاعر، آذربایجان و شرقی آنادۏلونون اۏبا و کندلرینی قارېش به قارېش گزمیشدیر.
2. رئالیست اونا گؤره که اثرلری ساده خلقین دیلینین ان دۏغال و طبیعی فۏرماسېندا یازېلمېشدېر. اۏنا گؤره که او یۆکسک طبقهدن قاچمېش و خلقین گئنیش کۆتلهلرینه سارې یؤنلمیشدیر.
دینی و مذهبی
یونس امره بیر مسلمان و شیعه شاعردیر. بکتاشی طریقینه باغلېدېر. و لاکن اۏنو شیعهده سنّیده سئویر. او، شیعه و سنّیلرېن وحدت و بیرلیگینی تبلیغ ائدن شاعردیر. او، بیر یئرده دئییر:
ابوبکر و عمردن اولولاری
علیّ(ع) مرتضی عثمان منیمدیر.
حسن(ع) دیر جسیم ایچره نور ایمان،
حسین(ع) صاحبالعرفان منیمدیر.
کیم آلار بو توپو چۏگانېمېزدان
بو چۏگان تۏپ ایله میدان منیمدیر.
یونس و سلطان سحاک
سلطان سحاک، اهل الحق درویشلرینین رهبری و بو طریقین قوروجوسو حساب اولونور. بیر چوخ شاعرلر، اۏ جملهدن باېرک قوشچو اوغلو «سلطان» دئیهرک سلطان سحاکی چۏخ اؤیموش و اۏندان اطاعت ائتمهسینه اعتراف ائتمیشدیر.
یونس امرهده «سلطان»دان آد چکیر و دئییر:
یونسم من، یونس، اوشبو جهاندا
منم سلطان قولو، سلطان منیمدیر.
اثرلری
یونس امرهنین ایلاهیلری و بیرده رسالة النصحیه آدلې بیر مثنویسی الیمیزده دیر.
1- رسالة النّصحیه
رسالة النصحیهنی، یونس امره 707 هـ.ق. (1307م.) ایلینده قلمه آلمېشدېر. یعنی 69 یاشېندا ایکن بو مثنوینی یازمېشدېر. اؤزۆ دئییر:
سؤزه تارېخ یئددی یۆز یئددی ایدی
یونس جانی یو یۏلدا فدی ایدی
بو مثنوی یونس امرهنین دیوانلارېندان قالان الیازمالاردا، عمومتیله ایلاهېلردن اؤنجه گلمیشدیر. اثردن ایندیه قدهر کشف اۏلونان ان اسکی نسخه استانبول فاتح کتابخاناسېندا ساخلانېلېر.
مرحوم فؤاد کؤپرۆلۆ، تۆرک ادبیاتیندا ایلک متصوفّلر کتابېندا بو اثری مثنوی آدلاندېرېر. مرحوم عبدالباقی گولپینارلې بو مثنوینین عنوانېنېن رسالة النصحیه اۏلماسېنې ایلک دفعه اۏرتایا چېخارمېشدېر.[1] اثر 600 بیتدیر.
بو اثرین تحمیدیه بؤلۆمۆندن سۏنرا، بیر پارچا نثر گلیر و سۏنرا مثنوی دوام ائدیر. اصلینده بیر عرفانی پندنامه دیر.
تۆرکیهده تانېنان الیازمالارې بونلاردېر:
1. فاتح کتابخاناسی نسخهسی
2. قارامان نسخهسی
3. یحیی افندی نسخهسی
4. نور عثمانیه نسخهسی
5. بورسا نسخهسی[2]
بو مثنوینین باشېندا 13 بیت رمل بحرینین مسدس سالم وزنی ایله گئدیر. فاعلاتن، فاعلاتن، فاعلاتن و قیسا نثر پاچارسېندان سونرا، اساس متن رجز بحرینین مفاعیلن، مفاعیلن، فعولن وزنی ایله دوام ائدیر.
رسالهده آلتی اساس موضوع واردېر:
1. روح و عقل
2. کبر و قناعت
3. بوشو و غضب
4. صبر
5. بخل و حسد
6. غیبت و بهتان
2- دیوان
یونس امرهنین ایلاهیلری بوگۆن، اسلام عالمینده، آذربایجان جمهوریسی، ایران اؤلکهسینین شمال غرب بؤلگهلرینده، بولغارستان تۆرکلری، یونانستان تۆرکلری، عراقدا کرکوک ایالتینده، یوگسلاوېادا بۏسنا هرسک ایالتلرېنده و بالکان اؤلکهلرینده و حتی ایرانېن و عراقېن کۆردلری آراسېندا، تۆرکجه بیلن و بیلمین بۆتۆن شیعهلر و اهل حق آرالارېندا، دینی تؤرنلرده، گیزلی و یا آچېق طریقت آئېنلرېنده اۏخونور. بکتاشېلر، خلوتېلر، نقشبندیلر، مشعشعیلر، آتش بیگلیلر، هفتوانهلر، یئددیلر، تک اللیلر، داوود قوللولار و... درویشلری ایندی یونس امرهنین شعرلرینی اۏخویورلار. حال حاضردا تهراندا و کۆردۆستاندا یاشایان بیر چوخ طریقت شیخلری واردېرلار که تۆرکجه بیلمهدیلکری حالدا، یونس امرهدن بیر چوخ بیت و ایلاهینی آیه کیمی حفظدن بیلیرلر. مثال اۆچۆن آقانظام آدلی مشعشعیلرین پیری و شاه ابراهیمی آدلانان هفتنلرین سیّدی و آقاجناب آدلانان هفتوانهلر پیری که هیچ تۆرکجه بیلمیرلر و لاکن یونس امرهنین ایلاهیلرینی ازبرلهمیشلر و مقدس کلاملار کیمی هر سؤز باشې تکرارلاېېر و شاهد مثال گتیریرلر.
[1] الیازماېن نمرهسی 889 دور و 1991- نجی ایلده بو نسخهنین تام تصویری کیتاب حالېندا نشر ائدیلمیشدیر: یونس امره دیوانی، کولتور باخانلېغی- 1362، کلاسېک تورک اثرلری دیزیسی-8، 1991، آنکارا. (باخ: دکتر مصطفی تاتچی، رسالـة النصحیه، تنقیدلیمتن، آنکارا، 1991.)
[2] نسخهلرین توصیفی اۆچۆن باخ: مصطفی تاتچی، رسالة النصحیه، ص 20.


text:
نیکوتینآمید آدنین دینوکلئوتید فوسفات
نیکوتینآمید آدنین دینوکلئوتید فوسفات (اینگیلیسجه: Nicotinamide adenine dinucleotide phosphate، (روسجا:HиkoTиHaMидaдeHиHдиHykлeoTидфocфaT)، (عربجه:فوسفات ثنائي نيوكليوتيد الأدينين وأميد النيكوتين)) بیر شیمیایی ماده.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Nicotinamide adenine dinucleotide phosphate»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۹ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده نیکوتینآمید آدنین دینوکلئوتید فوسفات گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
بختیار وهابزاده: سؤز اولوب
صندل قالیر ،اوتورانلار دئیشیر گلن دئیر، گلیشیمله یاز اولوب
بیرجه ایلی باشا وئریب قیشقیریر دئیشدیردیم، ایری دؤنوب دوز اولوب
سن یالانین بویونا باخ آی آلله دیوانینا تویونا باخ آی آلله
دوشدویوموز اویونا باخ آی الله اوتوز ایلین فاحیشه سی ، قیز اولوب
ایپک ایمیش آچیلمامیش باراما هر چیچکدن ملهم اولماز یاراما
هر دنیزدن سن میرواری آراما یاخشی پیسدن ، قیزیل میسدن آزاولوب
آلقیشلارا تعریفلره اویما چوخ نوفوذونو داغ باشینه قویما چوخ
من،من دئیه ئوز دئوشونه دؤیمه چوخ هانسی سئرچه لپریندن ایز اولوب
گئوردوم واختین فیتنه سینی فعلینی ای بختیار ساخلا گئورک دیلینی
سیندیریبلار حقیقتین بئلینی ایندی دؤنوب آغیزلاردا سئوز اولوب


text:
برایلان بیلیمیوردو
برایلان بیلیمیوردو (اینگیلیسجه: Bar-Ilan University, (فارسجا:دانشگاه برایلان)، (عربجه:جامعة بار إيلان))ايسرائيلنین رمت قن شهرینده یئرلشن بیر عالی تحصیل موسّسهسی. بۇ بیلیمیوردو شهرین حومهسیندهدیر. و ۲۵٬۲۷۷ لیسانس و لیسانسدان یۆکسک اؤیرهنجیسی واردیر. برایلان بیلیمیوردو ۱۹۵۵ -جی میلادی ایلده قۇرولوب. عۆمومی و دؤولتی اؤیرهتیم قۇرومودیر و بودجهسینی دؤولت و بؤیوک شیرکتلر و خالقدان آلدیغی اعانهلرله تامین ائدیر.
مزونلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده برایلان بیلیمیوردو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
-
-
PikiWiki Israel 15922 Unity park in Bar-Ilan University.jpg
-
-
Bar-Ilan Faculty of Medicine in the Galilee 01.jpg
-
-
-
-
-


text:
فرخ جرایدی ۱۹۸۲-جی ایلده تبریزده آنادان اولوب. ۱۳ یاشیندان اؤز آنا دیلینده اثر یازماغا باشلاییب. ترجمهلری درج اولونمایان جراییدینین بیر سیرا حکایهلری «سانجاق» درگیسینده ایشیق اوزو گؤروب. «آلما» آدلی حکایه توپلوسو چاپ اولونماق اوزرهدیر.
آخار. آذ فرخ جرایدینین «جمعه گونو» حکایهسینی تقدیم ائدیر:
جومعه گونو ایدی. گونورتا چاغی اؤزونو یورغون حالدا تبریزین باغلارباغینین بیر بوجاغیندا چمنلرین اوستونه سالدی. گونون ایستیسی باشینی داغلاییردی. باغین ایشچیلری چمنلری بیچیردیلر.
اوزانیب گؤزلرینی یومدو، مورگوله یرکن خیال قوشو اونو ۴۲-۴۳-جو ایللره (۱۹۶۳-۶۴-جو ایللر) آپاردی. او گونلری هئچ اونوتموردو، اونودا دا بیلمزدی. ائولری زیندانین یاخینلیغیندا ایدی. زیندانین چئورهسی باغ-باغات ایدی. هر گون اویناماغا اورالارا گئدردی. هله باداملارین چاغالا اولان واختی او باغلاردان چاغالا دریب قاچاردیلار. اما جمعه گونلری اوینامازدیلار. زیندانین قارشیسیندا اولان تپهنین اوستونه چیخاراق زینداندا باش وئرهن حادثهلری ایزلیردیلر. هر هفته جومعه گونلری زیندانین چئورهسی، چؤلو دولو اولاردی: قادین-اوشاق، کیچیک-بؤیوک، کیشی بیر-بیرینه قاریشاردی. نئجه دئیرلر، اینه سالسان، یئره دوشمز. توپلاشانلارین چوخو آغلایاردی، بعضیلری ده اورک توختاقلیغی وئرردی اؤلومونه آغلایانلارا. نئچه-نئچه آزیاشلی قیز-اوغلان همین گونلر آتا-آناسینی تورپاغا تاپشیراردی. جمعه گونلری زینداندا اعدام گونو ایدی: یا داردان آسیلاردیلار، یا سینهلری گوله یه قالخان اولاردی.
ائله بو گونلرین بیرینده ده اؤز آتاسینی همیشهلیک ایتیرمیشدی تبریزین قانا بویانمیش زیندانیندا. بونا گؤره ده بوتون جمعه گونلری زیندانین چئورهسینده گزیب دولاشاردی. آتاسی، قودوز پهلوی رژیمینین واختیندا آنا دیلینده، تورکجه ده یازیب-اوخوماغا، یازدیریب-اوخوتدورماغا گؤره حبس ائدیلیب و سونرالار بیر جمعه گونونده بوغازینی دار آغاجینین ایپینه تاپشیرمیشدی. سادهجه آنا دیلی اوچون. سادهجه آنا دیلی، سادهجه...
بونلاری دوشونرکن بیر سس سهندی اؤزونه گتیردی. قان قوخوسو هر یانی بوروموشدو… چمهنلری بیچیردیلر.


text:
ایراندا حربی مراسیم زامانی اورتایا چیخان گؤرونتولر سوسیال شبکهلرده قیسا مدت عرضینده ایزلهمه رئکوردو قیریب.
آخار. آز یئنی شفق-ه ایستینادا خبر وئریر کی، مراسیمده خصوصی تعییناتلی حربچیلرین دؤیوش قابیلیتینی نوماییش ائتدیرهن زامان بی آبیرچی بیر منظره یارانیب.
ایران ایسلام اینقیلابی کئشیکچیلری کوپروسونون (سئپاه) گئنئراللارینین ایشتیراک ائتدیی مراسیمده حربچیلر ائو تاپشیریغینی یئرینه یئتیرمک اوچون بیر ساخسی گولدانی سیندیرماغا جهد ائدیبلر.
بیر نئچه «خصوصی تییناتلی» گولدانی آیاق ضربهسی ایله سیندیرماغا چالیشسا دا، گولدان ایناد ائدیب، دیرشیب و سینماییب کی، سینماییب.
هئچ جور قیریلمایان گولدان مراسیمی ایزلهیهن ایران گئنئراللارینین دا اوریینی سیخیب.


text:
اویان نیوز:
ماشااله رزمی
من بیردریایام، قابا توکولموشم
من بیر نقطه یم حرف اوستونده قویولموشام
هر مین ایلدن ، بیر نجات وئرن گلر
من اونجات وئرنم ، مین ایللیکده گلمیشم *
(همدانلی باباطاهر)
آذربایجانلی معروف جراح وتورکولوگ پروفسور جواد هیئت ۲۰۱۴ جو ایلین اوگوست آیینین اون ایکی سینده باکی شهرینده وفات ائتدی. جواد هیئت بویوک عالیملرین دیلیندن ، کاشغری ثانی، ده ده قورقود دوران و آذربایجان تورک لرینین معنوی آتاسی آدلانیب، پروفسور جواد هیئت ۱۹۲۵ جی ایلده تبریز شهرینده بیر مشروطه چی عائیله ده دونیایا گلیب . اونون آتاسی علی هیئت تبریزده مکتبی قورتاراندان سونرا، دینی تحصیلات آلماغا نجف شهرینه گوندریلمیشدیر.مشروطه دورونده تبریزلی لر استبداچی لارلا اوز به اوز دویوشوردولر او گونلرده علی هیئت نجف شهرینده یاشایان مجتهیدلرین طرفینده بیرهیئت تبریزه گتیریر و او هیئت نجف عالملرینین طرفیندن تبریز مجاهد لرینه حمایت خبری گتیرمیشدی . کربلائی علی او هیئتین باشچی سی دی بو سببه « علی هیئت » مشهور اولور او مجتهد اولوب آنا یوردونا قاییداندان سونرا ، ملا لارین مشروطه دورونده ضد تجدد اولدوقلارینا موخالفت گوستریر ، سیویل پالتار گئیر و او زامانین عدلیه سینده قاضی اولوب محکمه لرده قضاوت ایشینه مشغول اولور .
ایکینجی دونیا محاربه سی دورونده ایراندا یاشایان بویوک عائیله لر اُوز اوغلانلارین تحصیل آلماغا آوروپا اولکه لرینه گونده ریردیلر آمما علی هیئتین تورک دیلی و تورک کولتورونه چوخلوحرمتی اولدوقونا، اُوز اوغلوجواد هیئتی استانبولا یوللاییر . جواد هیئت استانبولدا ، اُوز وطنداشی حمید نطقی ایله بیرلیکده طب یونیورسیته سینده تحصیل آلماغا باشلاییر و حکیم اولاندان سونرا تخصص آلماغا فرانسایا گئدیرو قلب جراحلیقیندا تخصص آلیر و ۱۹۵۲ نجی ایلده آتاسی وزیر دادگستری اولان زامان ایرانا قاییدیر و بیر قلب جراحی کیمی ایشه باشلاییر عین زامانداتهرانین طب یونیورسیته سینده طلبه لره جراحلیق درسی وئریر.
دکتر جواد هیئتین آتاسی علی هیئت ۱۹۵۰ جی ایلده باش ناظر منصورون دولتینده و دکتر محمد مصدقین دولتینده وزیر دادگستری اولور و ۱۹۵۳ جوایل ۲۸ مرداد کودتا سیندان سونراشاهین دستورو ایله فارس استانیندا، استاندارلیقا گونده ریلیر.علی هیئت بوتون عومرون مهم دولتی مقاملاردا اولوب اوجمله دن « دیوان عالی کشور» ین رئیسی اولوب . جواد هیئت اُوزوبویوک جراح اولدوقونا تهران نظمیه سینین خسته خاناسینین رئیسی اولوب بو سبب لره جواد هیئتین مخالیف لری اونون ایشین وآتاسینین حکومت اورگانلاریندا اولدوغونو عنوان ائدیب وجوادهیئتی کئچمیش شاه حوکومتینه یاپیشدیریرلار بیرحالدا کی جوادهیئت اُوزونو سیاسی بیر شخص آدلاندیرمیردی و هئچ بیر سیاسی تشکیلاتلارا نه حوکومت طرفداری ونه ده اوپوزیسیونا باغلی دئیلدی.
جواد هیئت یازیچی و تحقیقاتچی
جواد هیئت بویوک قلب جراحی اولوب و ایراندا بیرینجی دفعه آچیق قلب عملین جراحلیقین ائدیب . اونون یونیورسیته پروفسورو و یا معروف جراح اولماسی اُوز یئرینده آمما جواد هیئتی تورک دونیاسیندا و آذربایجانلی لارین آراسیندا شوهرته و حورمته یئتیرن ، اونون یاریچیلیقی و تحقیقاتچیلیقی اولوب . جواد هیئت عومورونون بویوک بولومون یازیچیلیقلا مشقول اولوب ،خوصوصن اسلام انقلابیندان سونرا یازیچیلیق اصلی مشغولیتی اولوب و اونون حکیم لیک کابینه سی آذربایجانلی یازیچیلارینین مشورت مرکزینه چئوریلیب وهمین بو مطب ده بویوک بیر حادیثه ئوز وئریب و اوحادیثه «وارلیق» درگی سینین اورادا یارانماسیندان عیبارتدیر.
وارلیق درگیسی
جواد هیئت «وارلیق» درگیسی ایله و وارلیق درگیسی جواد هیئت ایله تانینیرلار و مومکون دئیل بیریندن دانیشاسان و اوبیریسینین آدی آرایا گلمه یه. وارلیق اوتوز بئش ایل جواد هیئت ایله یاشادی و جواد هیئتی یاشاتدی و بئله لیکله جنوب آذربایجاندا « وارلیق مکتبی» یاراندی .
اسلام انقلابیندان سونرا ،آذربایجانلی یازیچیلار جواد هیئتین مطبینده آذربایجان تورکجه سینده وارلیق آدلی بیر درگی نشر ائتمگه قرار وئریرلر . دورد نفر وارلیقین یارانماسینداجیدی ایشتراک ائدیبلر و بو دورد نفرین آدی آذربایجانین ماعاصیر تاریخینده ثبت اولونور اونلار عبارتدیلر: دکتر جواد هیئت ، دکترحمید نطقی ، دکتر محمد علی فرزانه و آقای علی کاتبی. بو دورد نفرین ایچینده آنجاق دکتر هیئتین سولچولوق گئچمیشی یوخودو واسلام حوکومتی اونو کومونیست تانیمیردی او سببه قرار وئریلیر درگی دکتر هیئتین آدینا قیدیاتدان کئچسین و ثبت اولونسون . درگینین آدی حاقدا چوخلو موباحیثه لر اولور و نهایتده دکتر حمید نطقی نین تکلیفی ایله « وارلیق » آدی قبول اولونور . بو آدین بویوک تاریخی و ایجتماعی زنگیلیگی وار . حمید نطقی نین دئدیگینه او بو آدی
« بارلیق- وارلیق» چایینین آدیندان آلیب . بارلیق چایی ، آلتای داآخان یئنی سئیی چایینین بیر قولونون آدی دیر و ۱۴۰۰ ایل تاریخی اولان « اورخون کتیبه لری»نین بیر نئچه سی اورادا تاپیلدیقی اعتبارینا تاریخده چوخ مشهور اولونوب.
بیلدیگیمیز کیمی اورخون کتیبه لری تورک دیلینین و تورک یازیسینین ان قدیمی وموعتبر سندلریندن دیلر.
ایجتماعی باخیشدان دئمگ اولار فارس حاکمیتی پهلویلر دورونده آذربایجانلیلارین وارلیقین و هویتین اینکار ائتمیشدیلر و وارلیق درگیسین یارادانلار آرزی ائدیردیلر آذربایجانلیلارین مدنی و کولتورل وارلیقین احیاء اتسینلرو نهایتده وارلیق درگیسی بو مقصدینه یئتیشدی و جنوب آذربایجانیدا دیل و تاریخ ساحه سینده بویوک بیر رنسانس باشلاندی.
جنوب آذربایجانین کولترل رنسانسین موختلف سببلری عبارتدیلر: ایرانداسیاسی دئگیشیکلیک، شهرلرین یئکلمه سی، جمعیتین ساوادلانماسی، شمال آذربایجانین مستقیل اولماسی و گلوبالیزاسیون گئدیشاتی . بو سببلر جنوب آذربایجاندا میلی اویانیش یاراتدیلار و وارلیق درگیسی بو اویانیشین ادبی نماینده سی اولدو. وارلیق درگیسینین اساس موفق اولما شرطی اونون موناسیب ولازیم اولان زاماندا یارانماسیدیر.یئنی نسیل ومیلی شعورلو گنجلرین بئله بیر درگیه ایستکلری واریدی.وارلیق مکتبینه بو نسیل معناوردی.
مقایسه اللغتین
دوکتور جواد هیئت ایگیرمی دن آرتیخ کتاب ورساله یازیب . بو کیتابلارین ان اهمیتلی لریندن بیری تورک دیلینین واونون لهجه لرینین تاریخیدیر« سیری درتاریخ زبان ولهجه های ترکی» . فیلو لوگ لار بو کیتابی « دیوان لغات الترک»ون ایکینجی جیلدی آد وئریرلروجواد هیئته «کاشغری ثانی » دئیرلر. تورک دیلینین ۲۸ قولو یا لهجه سی وار و اونلاردان ایگیرمی سی ، مکتوب اولونور و اُوزلرینه لاییق مکتوب تاریخ لری و ادبیات لاری واردیر. تورک دیلینین اهمیتلی قوللاریندا بیریسی ده آذربایجان تورکجه سی دیر و جواد هیئت بو دیلده یازیر و اونون گرامرین تعلیم ائدیر آمما منجه جواد هیئتی «کاشغری ثانی» ائیله ین کیتاب ،کیچیک «مقایسه اللغتین » رساله سی دیر.
محمود کاشغری اون بیرینجی عصیرده بیرینجی دفعه تاریخده « دیوان لغات الترک»ی یازدی ومین ایل اوندان سونراجواد هیئت ایگیرمی بیرینجی عصیرده آذربایجان تورکجه سینین قانون وقایدالارین« مقایسته اللغتین » رساله سینده کامیل ائتدی .
۵۰۰ ایل بوندان اول امیرعلیشیر نوائی ، سولطان حسین بایقرانین وزیری ، تورک وفارس دیللرین بیری بیریله موقایسه ائتمک اوچون « محاکمه اللغتین» کیتابین یازیب وتورک دیلینین ، فارس دیلینه اوستون اولدوغون ثابت ائدیب . البته او کیتاب تورکی جیغاتایی دلینده یازیلیب ونادرشاهین مونشوسو «مهدیخان استرآبادی» اونون لغتلرین شرح ائتمگه «سنگلاخ» سوزلوگون یازیب .
جواد هیئتین اُوز یازدیقینا ، « موقایسه اللغتین» واقعیتده ، امیرعلیشیر نوائی نین« محاکمه اللغتین» ینین یولون دوام ائتدیریرو آذربایجان تورکجه سین فارس دیلی ایله موقایسه ائدیر. بو ۹۶ صحیفه لی رساله ده جواد هیئت ، آذربایجان تورکجه سینین کلمه لرین، تهران فارسجاسی ایله توتوشدورور وتورک دیلینین، فارس دیلیندن کامل اولدوغون گوستریرهمین بو رساله نین سونوندا ۱۶۵۰ آذربایجان تورکجه سینین، فارس دیلینده تایی وترجومه سی اولمایان لغتلرین گتیریروبئله لیکله ، آذربایجان تورکجه سی، علمی و ادبی دیل اولمایان دئین شخصلره قطعی بیرردجوابی وئریر.
عین زاماندا « مقایسه اللغتین» رساله سی ، آذربایجان تورکجه سینه کامیل بیر گرامر ساییلیر چونکو جواد هیئت بو رساله ده چالیشیر ،آذربایجان تورکجه سین ادبی فورمادایازماغین ،گنج یازیچیلارین واوخوجولارین یادیناسالسین . یعنی اُوز تکلیگینده بویوک بیر فرهنگستان رولون عهده سینه آلیر.
جواد هیئت وتورک دونیاسی
ایرانین اطرافیندا یئدی تورک دیللی اُولکه وار. بو اُولکه لرین هامسینین یوزلرجه ایران شناس لاری واردیر آمما ایران دونیانین چوخ جمعیتلی اُولکه لرینین آراسیندا، تورکو لوگو اولمایان تکجه بیر اُولکه دیر. تهران یونیورسیته سی آفریقانین سواحیلی دیلینده دوکتور تربیت ائدیر آمما تورکو لوگ تربیت ائتمیر. آز چوخ ایرانلی تورکو لوگ لار یا ترکیه ده یا داغرب اُولکه لرینده تحصیل آلیب وتورک شناس اولوبلار.تهران حوکومتلری بوآیری سئچگیلیگی ودیل تبعیضین رسمی سیاستلرینه چئویریبلر. بو سیاسته « تورک فوبیا» دئمک اولار.
جواد هیئت ، دکترحمید نطقی ، دکتر محمد علی فرزانه واونلارتک شخصیتلریمیز اوتو دیداکت ومیلت دیلیندن درس آلمیش تورکو لوگ لاردیلارو اونلارین اوریجینال اولمالاری داائله میلت مکتبیندن درس آلیب و اوستاد و موعلم اولماقلاریدیرو سبب سیز دئیل اگر دونیانین بویوک تورکو لوگلاری جواد هیئتی کاشغری ثانی و ده ده قورقود دوران آدلاندیرلار.جواد هیئت یازدیقی اثرلری اوزگه عالملرین کیتابلاریندا گوتوروب اُوز آدینا نشر ائتمه ییب بلکه اونون تامام اثرلری ا ُوز میلتینین دیلیندن الهام آلیب و کاغیذ اوستونده یازیلیب.او بویوک بیر «غواص معانی» ساییلیر.ایران حوکومتی جواد هیئته حورمت وئرمک یئرینه ، اونو پیسله ییب و اونا آغیر،آغیر تهمتلر وورور.جواد هیئتی ایراندا تورک ضیالی لاری، تورک میلتینین خادمی تانییرلار.عکسینه فارس پان ایرانیست لری اونو ایرانا خائین تانییرلار.
جواد هیئت تورک اُولکه لرینده مهم کنفرانسلاردا ایشتراک ائدن زامانلار ، او اُولکه لرین رهبرلری جواد هیئتی جنوب آذربایجانین میلتینین نماینده سی تک قبول ائدیب قارشیلاییردیلار. جواد هیئت سیاسی آکتیویست دئیلدی آمما اونون تورک دیلی وآذربایجان تورکجه سی حاقداچکدیگی زحمتلر اونو بیر میلی رهبرائتمیشدی.او آذربایجان یولوندا چالیشانلاری یاددان چیخارتمیردی. داخیلده و خاریجده اونلارا باش ووروب وتشویق ائدیردی . استاد ۲۰۰۳ نجوایل پاریسه گلیب بیزی ده فخرلندیردی .
یاخین ایللرده اسلام جمهوریتی جواد هیئتین کیتابلارینا نشر اولماق اجازه سی وئرمیردی عکسینه اونون کیتابلارین آذربایجان میلی فعالرینین ائوینده تاپاندا جرم سندی حساب ائدیردی . عین زاماندا جواد هیئتین کیتابلاری تورک اولکه لرینده و خارج ده یاشایان آذربایجان تورکلرینین آراسیندا ، عرب الفباسیندا ، لاتین الفباسیندا و سیریلیک الفباسیندا نشر اولوردو و نشر اولور.. زامان کئچدیکجه جواد هیئتین حورمتی آرتاجاق و میلتیمیزین ایچینده « هیئت » شناس لاریاراناجاق. میلتیمیز اونون آدینا یونیورسیته لرو آکادمی لر قوراجاق.
دوکتورجواد هیئت واسلام جمهوریتی
جواد هیئت ایللربوندان اول وصیت ائتمیشدی اونو اولندن سونرا آتاسینین یانیندا تبریزین طوبائیه قبرستانلیقیندا دفن ائتسینلر آمما طوبائیه قیرستانلیقینین دولت جمهوری اسلامی طرفیندن ویران اولماسینین خبری گلن زامان جوادهیئت وصیتین دئیشدی وایستدی اُولنده مقبره الشعرای تبریزده، استاد شهریارین کناریندا دفن اولونسون .
استاد جواد هیئت وفات ائدن گونون صاباحی سی اونون خانیمی وبیرنئچه نفر« وارلیق» درگی سینین یازیچیلار شوراسیندان اولانلار، اسلام جمهوریتینین مقاملارینا مراجعت ائدیب واستادین وصیتینه عمل ائتمگی بیلدیردیلر آمما اسلام جمهوریتی دکتر جواد هیئتین میتینین تبریزه گلمه سی ایله شیدتله مخالفت گوستردی و نهایتده اوچ گون سونرادکتر جواد هیئت باکی دا فخری قبریستانلیقیندا میرجعفر پیشه وری نین کنارینداتوپراغا قویولدو. اسلام جمهوریتینین بوایشی اونون استادین اولوسوندن ده قورخولو اولدوغون نشان وئردی.استادین تربتی تبریزده اولسایدی یقینا آذربایجانی سئونلرین زیارتگاهی اولاجاقیدیر واسلام جمهوریتی البته اوندان شوبهه لنیر.
دوکتورجواد هیئت معتقد بیرمسلمان یازیچی دیر ، اوهئچ واخت اسلام جمهوریتی ایله آشکار مخالفت گوسترمه ییب حتا علی خامنه ای ایرانین رئیس جمهورو اولان زامان اونونلا گوروشموشدو و آوزونون کیتابین اونا اتحاف ائیله میشدی آمما اسلام جمهورو سونون باشچیلاری اونون تورک دیلینه خیدمت ائتمگیندن آجیقلیدیلار. جسارت ائتمیردیلر اونو توتوب زندانا سالسینلار چونکو میلی و بین المللی اعتراضلاردان قورخوردولار آمما موختلیف تضییقات یا رادیردیلار و کئچن ایللرده ایجازه وئرمیردیلر استادین اثرلری چاپ اولونسون نهایتده اونون وصیتین یرینه گتیرمگه مخالفت گوستردیلر . اسلام جمهوروسونون رهبرلرینین بوخطاسی آذربایجانلیلارین یادیندان چیخمایاجاق.
۱۱ اوت ۲۰۱۵ – پاریس
* من آن بحرم که برظرف آمدستم
من آن نقطه که بر حرف آمدستم
زهر الفی ، الف قدی بر آید
الف قدم که در الف آمدستم
(باباطاهرهمدانی)
قایناق: تریبون