text:
وأما الوجه الثالث، فیرده منع لزوم الغرر مع فرض اتفاق الأفراد فی الصفات الموجبة لاختلاف القیمة
آما اوچونجوسو: قیمتی فرقلندیرن صیفتلر ایكی فردده ده عئینی اولدوغو دورومدا غرر لازیم گلمز. بونا گؤره اوچونجو ویجههده ردّ اولونار.
[صیفتلرینین عئینی اولدوغونا گؤره] سَلَف بئیعینده، مونضبیط اولماغا تأكید اولوندوغونا رغماً بئلنچی موعامیلهلرده كولّی (عمومی) ساتماق اولار. (مثلاً ایكی آی سونرا سنه اون عدد قویون سلف ساتدیم.)
هابئله سیز اؤزوز تاخیل ییغیمیندان بیر صاعین ساتیلماسینی جاییز بیلدیز. [اوردا دا هانسی صاعین اولماسی موعیّن اولمامیشدی كی.) اونونلا بونون آراسیندا غرر باخیمیندان كی قطعیتاً فرق یوخدور. بونا گؤره ده جناب فخرالدّین الایضاح كیتابیندا تاخیل ییغیمیندان بیر صاع ساتماغی جاییز بیلمهییب. چونكی اوندا مبیع موعیّن اولماییب و غرر گتیرر. غرر ده ایجماعاً باطیل ائدر.
آما دؤردونجو (كی دئییردی مولكیّت قاییم اولماغا یئر ایستیر.): مولكیّت صیفتینین خاریجی مؤوجودا احتیاجی یوخدور. سَلَم و یا نقد فورموندا ساتیلان كولّی (عمومی)، موشترینین مولكی ساییلیر. (مثلاً ساتیجی دئییر: «سنه بیر صاع بوغدا ساتدیم». بیر صاع بوغدا موشترینین مولكی اولدو. ایندی هانسی ائشیكده مؤوجود اولان بیر صاع موشترینین مولكیدیر؟) خاریجده ائله مبیع یوخدور كی «موشترینین مولكی اولماق» صیفتی اوندا اولسون. نتیجهده مولكیّت بیر اعتیباری مسألهدیر كی عؤرف و شرع هر بیری و یا ایكیسیده اونو اؤز یئرلرینده مؤعتبر ائدرلر. (مثلاً عؤرف چاخیردا مولكیّتی مؤعتبر ائدر آما شرع یوخ. بعضی یئرلرده فقط شرع مؤعتبر بیلر و بعضاً ده هر ایكیسیده مؤعتبر بیلرلر. مولكیّت تورشلوق و قارالیق كیمی وجودیّه اصلی (موتأصّیله) صیفت دئییللدیر. [كی تحقّوق تاپماق اوچون اؤزونه یئر آختارسین.)
ائله بونا گؤره عالیملر ایكی شئیدن موعیّن اولمایان بیرینه وصیّت ائتمگین صحیح اولدوغونو تصریح ائدیبلر. هابئله ایكی شخصدن موشخّص اولمایان بیرینه وصیّت ائتمگی صحیح بیلیبلر. و بونلارا تایلاری. (مثلاً وصیّت ائده: بو كیتابلاری یا بو مدرسهیه وئرین ویا او بیری مدرسهیه.) [بورا دا اورانین تاییدیر. نییه بوردا جاییز اولسون آما بئیعده اولماسین؟]
اوّللری محقق اردیبلی اولان جماعتین، اعتیراف ائتدیكلری كیمی اینصاف بودور كی: بئلنچی بئیعین ردّینه مؤعتبر دلیلیمیز یوخدور.
محقق اردبیلیدن نقل اولانا اساساً «شرح الارشاد» كیتابیندا، اصحابین، پارچادان _هانسی طرفیندن كسمگی موعیّن ائتمهده_ بیر ذراع ساتماغی منع ائتدیكلرینی، حكایت ائدندن سونرا دئییب: اصحابین منع ائتمهسینده دوشونمك یئری وار. (یعنی نییه گرك منع ائدهلر؟ منع ائتمگه دلیل یوخدو.) چونكی بو قدر علمین مؤعتبر اولماسینا دلیلیمیز یوخدور. موشتری ایله ساتیجی بیر پارچادان بیر ذراع اوزهرینده، هر طرفدن كی موشتری ایستیر و یا یئرین هر طرفیندن كی ایستیر، راضیلاشیرسالار، ذراعی بیلندن سونرا صحیح اولماغا هانسی مانع قالیر؟ بیتدی. (محقق اردبیلینین سؤزو)
[بو دلیللر هامیسی ردّ اولوندو] و ثبوت ائدیله بیلسه یالنیز ایجماع دلیل اولا بیلر. بیلدین كی بیر نئچه نفر ایجماعی اصحابا نیسبت وئریردیلر.
وأما الوجه الثالث، فیرده منع لزوم الغرر مع فرض اتفاق الأفراد فی الصفات الموجبة لاختلاف القیمة، ولذا یجوز الإسلاف فیالكلی من هذه الأفراد، مع أن الانضباط فی السلم آكد.
وأیضا فقد جوزوا بیع الصاع الكلی من الصبرة، ولا فرق بینهما من حیث الغرر قطعا، ولذا رد فی الإیضاح حمل الصاع من الصبرة على الكلی برجوعه إلى عدم تعیین المبیع الموجب للغرر المفسد إجماعا .
وأما الرابع، فبمنع احتیاج صفة الملك إلى موجود خارجی، فإن الكلی المبیع سلما أو حالا مملوك للمشتری، ولا وجود لفرد منه فی الخارج بصفة كونه مملوكا للمشتری، فالوجه أن الملكیة أمر اعتباری یعتبره العرف والشرع أو أحدهما فی موارده، ولیست صفة وجودیة متأصلة كالحموضة والسواد، ولذا صرحوا بصحة الوصیة بأحد الشیئین، بل لأحد الشخصین ونحوهما .
فالإنصاف - كما اعترف به جماعة أولهم المحقق الأردبیلی - عدم دلیل معتبر على المنع.
قال فی شرح الإرشاد - على ما حكی عنه - بعد أن حكى عن الأصحاب المنع عن بیع ذراع من كرباس من غیر تقیید كونه من أیالطرفین، قال: وفیه تأمل، إذ لم یقم دلیل على اعتبار هذا المقدار من
العلم، فإنهما إذا تراضیا على ذراع من هذا الكرباس من أی طرف أراد المشتری أو من أی جانب كان من الأرض، فما المانع بعد العلم بذلك؟ انتهى.
فالدلیل هو الإجماع لو ثبت، وقد عرفت من غیر واحد نسبته إلى الأصحاب.
بؤلوم :
یازار : صمد كامران قراملكي


c: text/html

text:
سونیلر
سونیلر (عربجه: أهل السنة والجماعة)—ایسلامدا ان بؤيوک مذهبدير. ايسلام دينينه اعتيقادی اوْلانلارین ۹۰%-نی سونّی مذهبینين نومايندهلری تشکيل ائدير[۱][۲]. سونة سؤزو عربجهدن ترجومهده " يوْل " آنلامينا گلير. سونيلر بو آدلا محمدین يولونا صاديق اولدوقلارینی بيلديريرلر. سونيلیگین ۳ اعتيقادی و ۴ فيقه مذهبی واردير. اشاعريه، سلفيه، ماتريديه اعتيقادی، حنفی، مالکی، شافعی، حنبلی ده فيقهی مذهبلريدير. سونیلره گؤره محمد آچیق-آیدین شکیلده اؤزونه بیر جانشین سئچمهمیشدی و موسلمانلار اوْنون سونّتینه عمل ائتمکله قایینآتاسی ابوبکری بیرینجی خلیفه اوْلاراق سئچمیشدیرلر[۳]. بو نظر شیعهلرین باخیشینین عکسینهدیر شیعهلره گؤره محمد غدیرخم واقیعهسینده کؤرکنی (دامادی) و عمی اوْغلوسو اوْلان علی ابن ابیطالبی اؤزونون جانشینی بیلدیرمیشدیر.
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ بریتانیکا بیلیکلیگی, Sunnite
- ↑ Oxford Islamic Studies Online
- ↑ Caliphate and Monarchistic (Urdu) Khilafat o Malookiat of Modoodi. Urdu Movies.

robotstxt: allowed

filter: keep


text: گونئی اذربایجانین قدیم شهری اولان تهرندا هم مکتبلر و اخول لار باغلانیب. همچینین آچیق هاوادا کئچیریلن ایدمان یاریشلارینین تاخیره سالیندیغی حاقدا بیلگی یاییلب. ایش آداملارینا ماغازالاری ۲ ساعت اول باغلامالاری و قادین ایشچیلره اجازه وئرمهلری تؤوصییه اولونوب. دونیادا چیرکلهنمه امثالینا گؤره تهران ایلک ۵ شهر آراسیندادیر. تبريزده و اورمييه ده بوگون بازار ارتهسي(دوشنبه ۲۷ آذر ) مکتبلر باغلانيب.تبریزده اولان هوا پوزولماسی و مدرسه لر و ایش گوجلرین تعطیل اولماسی ۳چو گونونده دیر .تبریز ده هوا چیرکلیی ۱۸۰ درجه چاتیب کی بودا قورخونجدور.هوا و اقلیم علمینده ۱۵۰ درجه هاوانین چیرکلهنمهسی قیرمیزی خطی و اویاری (هشدار) خطی حساب گلیر.


text:
دونیانین قویروغو اوزوندو اوغلوم. بو آتالارسوزون منیم آنام هر زامان بیز اوشاق لارینا سویله ییب دیر، او زامان لارکی هر هانکی اوغور سوزلوقلا و یا آنی یوکسه لیشله قارشی قارشیا گلمیشیک. بو آنلامدا کی اوزو نی ایتیرمه و یا اومودسیزلیگه قاپانما ، چونکو دونیا و سرنوشتین اینسان اوغلونا نه گتیردیین تکجه تانری بیلر.
بو کیچیک موقه دیمه نی اواوزدن گتیریرم کی الیه بیلم قونویا گیرم. قیستا بیر دونم دیر کی الیمده اولمیان سببلردن اوتورو چوخ سودییم آنا وطنیم ، آیله م و دوسلاریمی ترک اتمه مجبوریه تینده قالیب و گونی آزه ربایجاندان دیشاری چیخمیشام. ایچه رینین وضعی معلوم دور ، مالی سیخینتیلار ، معنوی باسقیلار ، فارس شوونیسم فاشیسمین دالقا دالقا باسقیلاری بیر طرفدن و میلی حرکتیمیزین سون زامانداکی سیخینتیلاری هر کسه معلوم دور.
دیشاریدا دا وضع او قده ر ده فارقلی دییل . بوردادا بیر چوخ فعالیمیز آغیر وضعیت ده هم یاشام موجادیله سی و عاینی زاماندا ایران حاکمیه تینین قوردویو فاشیسم دوزه نه موجادیله ورمک له مشغولدولار. طبیعی کی هر یرده هرکسین بیلدیی کیمین فیکیر چاتیشماقسیزلیق لاریدا اولا بیلر. لاکین سکسن ایل فاشیسم حاکمیه تی و اوزللیک ده سون 32 ایل لمپنیسم و چوماق حاکمیه تی بللی ضربه لرده میلتیمیزین اخلاقیات و سوسیال دانیشما سینادا وورموش دور. بیزده هر هانگی بیر میلت کیمین دیکتاتورلوقون باسقیسی آلتا بیر چوخ دیه رلریمیز ی الدن وریب و یا ارته له مه مجبوریه تینده قالمیشیق. دیکتاتورلوق میلت اولاراق خالقیمیزین بعضی فرد لرینده به للی میقدار دا فورصت چیلیک ، تک یورومه سوداسی ، آننا شیلماماق ، غیر شفافیت و لمپنیسم کیمی غیر اخلاقی ایچ گودولری اویاندیر میش دیر. دیکتاتورلوق سیستمی اینسانلاری چالیشماقدان سویودوب و بیر بیر لریله موجادیله ده قووه لرینی توکنمه یه مجبور اتمیشدیر. بو آنلامدا اینسان ینی موحیط ده داها دا چوخ اوزونو یالنیز ، یتر سیز ، ساوونماسیز و گوجسوز حیس ائدیر. بوحیس لری دویوب و موجادیله دن واز گچمه ک ده گرچک دن باسقیچی چی و فاشیست یونه تیمین غایی آرزوسیدیر. آمما گتدیکجه موحیطه ایسیندیقجا و گت گده میلی حرکتیمیزین اویه و عضولریله قایناشدیقجا ، آزدا اولموش اولسا کلمه آننا میلا اینسان جنتلمن و خانیم افندی کیمسه لری گوروب و اومیدوارلیق حیسیسن اوزونده اویاندیقین گورور. دون گجه بیر داعوا داشیملا بیر لیک ده هچ گورمه دییم ، آمما چالیشمالارین اوزاق دان تعقیب اتدییم سابیقه لی بیر میللی فعالیمیزلا تانیشیب و کندیلرینه قوناق اولما شانسیم اولدو. بو بولوشما ، میلتیمیزین یته رینجه جنتلمن ، دونیا گوروشو چاغداش و ادبلی ارکانلی بیر میلت اولدوغوموزو منه بیر داها خاطیرلادی. منده بو فیکیر بیر داها اویاندی کی هر یرده و هر زامان ، هر هانگی بیر توپلوم و یا اولکه دن آسیلی اولمیاراق ، بیزلر بیر یره ییغیلیب ، بیر بایراق آلتیندا توپلانیب و جنتلمن بیر کیتله اولاشدیرما شانسینا صاحیبیز. . بو گوندن اعتیبارن من بیر داها اومودلو ، بیر داها سوینج دولو و ینی عزمیله گله جگه باخیرام . منجه بیز جنتلمن لر اوردوسون قوروب و بله لیکله فاشیسم و لمپنیزمه بایراق آچمالییق. بیز قدیم بیر میلتین فردلری اولاراق بو دوغرولتودا قدم آتمالییق . گله جک بیزیمیدیر ، بونو آننیاق ، ایناناق و گوزل ایستیقبالی یارادماق اوزره گوجلریمیزی بیر لشدیرک .


text:
مصاحبه: ملیحه عزیزپور
سون ایللرده،آذربایجان گنجلرینین،اؤز دیلینه ماراق گؤسترمه سی ایله برابر، یئنی یازیچیلار،بؤیوک اوستادلار و تدقیقاتچی لار، بو ماراغا اساسلاناراق، داها گئنیش سویه ده، اؤز ادبیاتیمیزین ساحه سینده، علمی شکیلده چالیشماغا باشلاییبلار. بو بؤیوک عالیملردن بیرسی پروفسور حسین محمد زاده صدیق «دوزگون»- دور کی یوزلرجه کیتابینین یانیندا، کلاسیک ادبیاتیمز ساحه سینده ده علمی شکیلده اثرلر نشر ائتدیریب دیر. اونون، کلاسیک ادبیات ساحه سینده تصحیح و نشر ائتدییی کیتابلار بوندان عیبارت دیر: دیوان اشعار ترکی فضولی – 82/ دیوان اشعار ترکی نباتی- 86/ دیوان اشعار ترکی سید عظیم شیروانی- 86/ دیوان اشعار ترکی نسیمی – 86/دیوان اشعار ترکی واقیف– 88/دیوان اشعار ترکی هیدجی – 88 و ...
آشاغیداکی یازیلار،استاد صدیق له اولان دانیشیغیمیزدیر.
*کلاسیک ادبیات ساحه سینده تصحیح ائدیب، نشر ائدیینیز اثرلر،گنجلرده چوخلو ماراق دوغورور. سیز اؤزونوز بو ماراغی حیس ائدیرسینیز؟
- البته کی ! هر خالقین،هر میللتین، چاغداش مدنیتی آثارینین تملی کئچمیش ده دیر و او آثار، خالقین معنوی وارلیغی دیر. بیزیم، کئچمیشده یوز ایللر بویونجا گئنیش میقیاس دا ادبی- بدیعی اثرلر یارانمیش دیرکی بونلار جهانشمول اولموش و دونیا شؤهرتلی اثرلردیر. سیز فیکر ائدین مثلاً فیضولی نین تورکجه اثرلری، "قازان" دا چاپ اولوب، میصیر ده اوخونوردو. "بولاق" دا چاپ اولوب، " قاهیره" ده اوخونوردو و یا مثلاً "باتی تراپیا" دا چاپ اولونوب، "هیندوستان" دا اوخونوردو. داش باسماسی اصولی ایله فیضولی نین 50 دن یوخاری دیوانی وار.
* بوساحه ده ایش شیوه نیز نئجه دیر؟
- شاه دؤنمینده، تأسوفله بیزیم میللتیمیزین، تورک دیلینین یاساق اولدوغونا گؤره،کئچمیشلره اولان باغلیلیقلاری قیریلدی. شوکورلر اولسون کی اینقیلاب دان سونرا،میللتیمیز اؤز دیلینه ماراق گؤسترمک ایمکانی تاپدی. بو ماراق اساسیندا، من 5- 4 ایلده چالیشیدم کلاسیک ادبی اثرلریمیزی، یئنی دن آکادمیک و علمی شکیلده ایشله مه یه باشلایام و بیلدییینیز کیمی بوساحه ده بیرینجی ایشیم، فیضولی نین تورکجه دیوانی دیر کی بو دیوانین باکی و تورکیه چاپلارینین هامیسینی گؤروب،اوخودوم و نئچه ایل دیر اوخویورام. البته کئچمیشده اولان عالیملر، تدقیقاتچی لار و آراشدیریجی لار بو ساحه ده چوخلو زحمتلر چکیب. آنجاق بیلدیییمیز کیمی هر ایشده بعضی نقصان لار اولابیلر و منده چالیشیرام اونلارین ایشلرینده کی نقصانلاری آرادان قالدیرام ، یعنی چالیشیرام، یئنی متن شناسلیق اصوللارینا اویغون اولارق بو اثرلری ایشله یم. مثلاً من فیضولی نین 44 قصیده سینی تاپیب، علمی شکیلده تصحیح ائتمیشم. بو چاپدان اؤنجه، فیضولی نین هئچ بیر دیوانینین چاپیندا، بو قدر قصیده اولمامیشدی. حتی چوخلو چاپلاردا، قصیده لرینی تاپا بیلمه میشدیلر و یا، قارشیق و غلط شکیلده، دیوانین اویان بویانینا سالمیشدیلار. من اساس اولاراق، بونلاری شعر ژانری اساسیندا بؤلمه یه چالیشمیشام. مثلاً قصیدهلری بیر بؤلومده توپلامیشام و مختلف نسخهلرله قارشیلاشدیراندان سونرا اونون ان دوغرو سئچگین اؤرنه یینی، یعنی فیضولی نین اوز دیلینه یاخینینی سئچیب یازمیشام، سونرا گؤردویوم ایشلری، اؤن سؤزده ایضاح ائتمیشم و ایندی یه قدر فیضولی حاققیندا بوتون دئییلن سؤزلر، تدقیقاتلار و آراشدیرمالارین خلاصه سینی گتیرمیشم، سونرا شاعیرین ترجمه حالینی و یاشام طرزینی تدوین ائدیب،اثرلرینی بیر به بیر تانیتدیرمیشام ، هابئله اثرلر ینین شیوهسی، فرماسی، سبکی، محتواسی و... شاهید مثاللارلا آچیب گؤسترمیشم و دیوانین متنی نی اوز علمی سلیقه مه اویغون اولاراق تقدیم ائتدیکدن سونرا،اوخوجویا یاردیم ائتمک اوچون، کیتابین سونونا مختلف فهرستلر مثلاً اینسان آدلاری، یئر آدلاری، حیوان و بیتگی و... آدلاری، نجوم، موسیقی و فلسفی اصطلاحلارینی آرتیریب، صحیفه سایی ایله، گؤسترگه و جدول ده تنظیم ائتمیشم سونرا آیهلر، عربجه سؤزجوکلر، تورکجه سؤزجوکلرین معناسینی وئریب، ان سون دا کشف الابیات آرتیریب نشر ائتمیشم.
* سیزی بو ایشه یؤنلدن ضرورت،هانسی عامیل دیر؟
- دوغروسو، منیم ایشیم بودور. یعنی گنجلیید ن بری،ایسترفارسجا اولسون، ایستر تورکجه و ایستر عربجه، من ادبیات اوخویورام. بلکه 40 ایله یاخین دیرکی منیم کلاسیک ادبیات ساحه سینده اولان تدقیقات آراشدیرمالار و یازیلاریم نشر اولونور. " تورکجه " آنا دیلیم و دوغما دیلیم اولدوغو اوچون، راحاتجا ایشله یه بیلیرم و علاقه گؤستریرم. بیرده من گؤردوم بیزیم بؤیوک ادبیات آبیدهلریمیز مثلاً فیضولی، نسیمی، نباتی و... کیمی شاعیرلریمیزین اثرلری،اوقدر علمی شکیلده نشر اولمور. ایستر داخیل ده و ایستر خاریج ده. مثلاً نسیمی نین اثرلرینی رحمتلیک "عزیزمیراحمد اوف" و بؤیوک عالیملریمیز 1960- جی ایللرده بؤیوک امکان صرف ائده رک، چوخ زحمت ایله توپلاییب ، نشر ائتمیشلر. آما ایندیکی چاغا اویغون اولاراق، اونلارین ایشینده چوخلو نقصانلار گؤرونور کی من چالیشمیشام او نقصانلاری آرادان قالدیرام. هر حالدا منیم ده ایشیمی گله کجده یئنی لشدیره جکلر و گؤزومدن و الیمدن چیخان نقصانلاری آرادان قالدیراجاقلار. چالیشیرام بیزیم تورکجه کلاسیک اثرلریمیز لیجیم لی شکیلده و تمیزجه سینه نشر اولونسون،بیرده کی بیزیم گنجلریمیز هر حالدا، کلاسیک ادبیاتیمیزلا تانیش اولمالی دیرلار و نسیمی، فیضولی، نباتی نی و ... غلط یوخ، دوغرو دوزگون اوخومالی دیرلار. بونا گؤره چالیشمیشام، الیمده ن گلدییی قدر بو ساحه ده خدمت ائدم.
* بعضی گنجلر واردیرکی، چوخلو انرژی ایله چالیشماق ایسته ییرلر،آنجاق بیلمیرلر هارادان و نئجه باشلاسینلار. بو قونودا سیزین اؤنریلرینیز نهلردیر؟
- بیلیرسیز کی شاه دؤنه مینده، تورک دیلی یاساق ایدی و بونونلا بئله من اؤزوم تک باشیما باشلادیم و اوخویوب یازدیم. آنجاق ایندی کی زاماندا دوروم فرقله نیب . ایمکانلار چوخالیب. اودورکی گنجلر بو ایمکانلاردان استفاده ائدیب،اؤز یئته نک و قابلیتلرینی تربیه لندیرمه لی دیرلر. بوکی بویورورسوز هارادان باشلاسینلار، ماراق و سلیقه یه باغلی دیر. بعضیلرمدرن ادبیات، یئنی شعیر، پیئس، نوول، اؤیکو یا آشیق ادبیاتی یا کلاسیک ادبیاتا ماراقلانیرکی هر حالدا،هر ساحه ده اولور اولسون، تمیز و دیبلی – باشلی اوخومالی دیرلار. یعنی بو ایش،اساس اولاراق اوخوماقدان باشلاییر و گنجلر هئچ زامان راضی قالمامالی دیرلار. یعنی "بس دیر، کافی دیر" دئمه مه لی دیرلر و هر زامان یئنی لییه ساری گتمه لی دیرلر و بونو حیس ائتمه لی دیرلر کی اؤیرنمک اوچون چوخلو شئیلر وار و بونلاری اؤیرنمک لازیم دیر کی بئله اولاندا ایره لی گئدیب، اینکیشاف ائدرلر. البته بونو دا دئمک ایستردیم کی گنجلر فرقلی ساحهلرده چالیشا بیلرلر آنجاق بیر بؤلومو سئچیب او ساحه ده هیزلی و سرعتلی ایره لی له سهلر یاخشی اولار. یعنی تخصصی ایشله مک داها یاخشی دیر.
* ان واجیب قونولاردان کی اونون اوزرینده چالیشماق لازیم دیر،آنجاق هله ایشلنمه ییب،هانسی لاردیر؟
- اگر سیزین منظورنوز کلاسیک ادبیات ساحه سینده دیر، کلاسیک ادبیاتدا چوخلو شاعیرلر و ادیبلر واردیرکی تانینماز قالیبلار مثلاً من ناشیره دئینده کی "ظفر" ین دیوانینی نشر ائتمه یه حاضرلاییرام، قبول ائتمه ییب دیئیرکی "ظفر" تانینمیش و معروف دیئیل، کیمسه اونو تانیمیر و اونون دیوانینی آلماز. یا دئیینده کی من "تاثیر تبریزی" نین دیوانینی حاضیرلامیشام همان سؤزو سؤیله ییر و دئییرکی سن فیضولی نی، نسیمی نی و ... ایشله. تأسوف بورادا دیرکی بعضی ناشیرلر فقط نانینمیش شاعیرلرین اثرلرینی چاپ ائدیرلر آما بیزیم بورجوموز بودورکی ایتگین اثرلری تاپیب اوزرینده ایشله ییب، نشر ائتدیرک. مثلاً "ظفر اردبیلی" صائب تبریزی زامانیندا اولان بؤیوک شاعیردیرکی 000/20 بیت دن چوخ شعری وار و ایندی اونو چاپا حاضیرلاییرام. گئنل لیکده دئمک ایسته ییرم کی گیزلین و ایتگین قالان اثرلری، ال یازمالار و خطی نسخهلری تاپیب اونلاردان فایدالانماقلا، یئنی ایشلر گؤروب نشر ائتدیرمه لی ییک. حتی مدرن ادبیاتیمزدا، دونیانین ان اینکیشاف ائتمیش و یئتگین ادبیاتی دیر. بیزیم 100 ایل بوندان اؤنجه یه قدر بؤیوک رمان یازان و یئنی یازانلاریمیز وار. حبیب ساهیر، تقی رفعت، بالاش آذراوغلو، هاشیم طرلان، مدینه گولگون و... بیزیم چاغداش ادبیاتیمیزین گؤزل اؤرنکلری دیرلرکی یارادیجیلیقلاری بللی دیر. حتی فارس دیلینده ده یئنی شعرین بناسینی، آذربایجانلی لار قویموشلار. بیلیرسیز کی نیما یوشیج، یئنی شعر شیوه سینی، حبیب ساهیردن آلیب و فارس دیلینده رواج وئرمیشدیر. یعنی ایلک اؤنجه یئنی شعری ایرانا تقی رفعت گتیرمیش دیر، سونرا اونون شاگیردی حبیب ساهیر،ایستر فارسجا،ایستر تورکجه ده اونو یایقینلاشدیرمیشدیر. نیما فارسجا بؤلومونو، ساهیر دن آلیب یازمیشدیر. حال بوکی بعضی ندنلره گؤره نیما نین آدینا چیخمیشدیر. گنل لیکده، یقین ائدین کی هم کلاسیک و هم یئنی ادبیات ساحه سینده، آذربایجانلی لار هر زامان ایلک سؤزو دانیشمیشلار و ایندی ده دوام ائدیر و فارس دیلینده و حتی عرب دیلینده مهم اثرلر یارادیبلار. مثلاً حاج زین العابدین مراغه ای نین "بستان السیاحه" سی بویوک اثردیرکی گئنیش تدقیقات لازیم دیر. شوکورکی ایندی اؤز دیلیمزده ده،گنجلر آراسیندا ماراق یارانیب و بو بیر سئویندیریجی حال دیر،آما کاش ایینه کیمی"هامینی بزه ییب،اؤزوموز لوت قالمایاق".
* کلاسیک ادبیات ساحه سینده کی کیتابلارینیزین اؤزل لیکلری نهلر دیر؟
- بو اثرلرین اؤزل لییی ، بیر اؤن سوز دور، بیرده کیتابین سونوندا کی جدول دیرکی بو جدوللرده چالیشیرام چوخ اینجه مسئلهلر اوزره ایشله یم کی اوخوجویا یاردمیجی اولسون . مثلاً اوخوجو، فیضولی دن بیر مصرع بیلسه، کشف الابیاتا مراجعه ائتمک له اونو تاپا بیلر و یا بیرلغت یا آدی بیلمک له اونون صحیفه سینی راحاتجا تاپابیلرکی فیضولی نین هانسی غزلینده گئدیب دیر.
* الینیزده کی ایشلره راجع دانیشین لوطفاً.
- الیمده چوخلو ایش وار. سحر ساعات5 دن گئجه 11 دک ایشله ییرم و هر نئچه ساعاتدان بیر، یئنی ایش ایشله ییرم . ایندی مهم ایشلریمدن بیریسی بودروکی "سنگلاخ" کیتابی، کی" میرزا مهدی خان استرآبادی"، نادر شاه زامانیندا یازمیشدی و" امیر علی شیر نوائی" نین اثرلرینه بیر شرح دیر، یعنی فرهنگ ترکی دیر، تورکجه سؤزلوک دور و 6 ایله یاخین دیرکی گئجه گوندوز ایشله ییرم، آما ایش چوخ آغیر اولدوغونا گؤره (1600 صحیفه دیر)چوخ زامان آپاریر. یعنی هم محتوا باخیمیندان و هم دیل باخیمیندان کی "جاغاتای"تورکجه سی دیر، چالیشیرام اونو بیتیرم. اونون یانیندا،"عباس میرزا" زامانیندا، تبریزده بیر "خلاصه عباسی" یازیلیب دیرکی اودا "جاغاتای" تورکجه سینده دیر،اونو حاضیرلایرام. بیرده "بدایع اللغت " کی "طالع هروی" آدلی بیر شخصیت، "سلطان حسن بایقرا" زامانیندا یازمیشدی، بونو ایشله ییرم. بیرده منیم اؤز فرهنگ لغتیم دیرکی کی بیلدییز کیمی 1346 – ایلدن رحمت لیک صمد بهرنگی ایله سؤزلوک یازماغا باشلامیشام آنجاق بعضا آراسی کسیلیب و بو ایل پائیزا قدر بیرینجی جیلدینی چاپا وئره جه یه م. اونون یانی سیرا، مختلف ایشلریم وارکی یازیب نشر ائتمه یه چالیشیرام.
* گنجلر اوچون سون سؤزونوز نه دیر؟
- بوتون گنجلره چالیشدیقلاری ساحه ده باشاریلار آرزوائدیریم. گنجلر، ایمکانلارین قدرینی بیلیب، واختی هدر ائتمه سینلر. بعضاً دئییرم کئشکه گوندوزلر قوشا اولایدی و یاخشیجا ایشله مه یه زامان چاتایدی. ایندی،گنجلر قایناقلاردان فایدالانیب دورما دان چالیشسینلار.
* واختینیزی بیزیم اوچون آییردیغینیز اوچون میننت داریق.


text:
خزر دنیزینین حقوقی ایستاتوسو بارهده کنوئسییانین حاضیرلانماسی اوزره خصوصی ایشچی قروپون نؤبتی ایجلاسینین یانوارین اوچونجو اون گونلویونده کئچیریلمهسی پلانلاشدیریلیر.
ترئند-این دیپلوماتیک منبعیه ایستینادا وئردیی معلوماتا گؤره، ایجلاسین گونده لیینده کنونسییا لاییحهسینین حاضیرلانماسی ایله باغلی بو گونه دک راضیلاشدیریلمامیش سواللارین موذاکیرهسی یئر آلیب.
ایلکین معلوماتا گؤره، ایجلاس عشق آباددا کئچیریله بیلر. ایجلاس چرچیوهسینده همچینین، خزریانی دؤولتلرینی خاریجی ایشلر ناظیری رهبرلرینین نؤوبتی ایجلاسینا حاضیرلیق مسئلهلری موذاکیره اولوناجاق.
قید ائدک کی، داها اول آذربایجان خاریجی ایشلر ناظرینین معاوینی خلف خلفوو خزرین ایستاتوسو بارهده کنونسییا ایله باغلی مسئلهلرین بؤیوک اکثریتینین راضیلاشدیریلدیغینی بیلدیرمیشدی.


text:
حوثیلر طرف دییشدیرهرک سعودییه عربیستانی ایله آنلاشماغا چالیشان دئوریلمیش لیدر علی عبدالله صالحین پایتخت صنعا شهرینده یئرلشن ائوینی پارتلادیب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو بارهده «رؤیتر» اینفورماسییا یاییب. ایرانین «تسنیم» آگنتلیگی ایسه کئچمیش پرزیدنتین ماریب شهرینه قاچماغا چالیشارکن حوثیلر طرفیندن اؤلدورولدویونو بیلدیریب.
سکای نیوز عربیه» تئلویزییاسی صالحین پارتییاسینداکی منبعسینه ایستینادا اصالحینین اؤلدورولمهسی فاکتینی تکزیب ائدیب. تلویزییا بو شایعهنین محض حوثیلر طرفیندن صنعاداکی نظارتی اللرینه کئچیرمک اوچون یاییلدیغینی بیلدیریب.
بو معلوماتدان آز سونرا ایسه ایران دولت تلویزییاسی علی عبدالله صالحین مییتینین گؤرونتولرینی یاییب.
قید ائدک کی، علی عبدالله صالح طرفدارلاری ۲۰۱۴-جو ایلده یمنده وطنداش محاربهسی باشلایاندان بو گونه قدر حوثیلرین طرفینده ووروشوب. سون دؤورلره قدر صالح حوثیلرله سیخ علاقهده اولوب. لاکین بیر مدت اؤنجه اونلار آراسیندا کیچیک توققوشمالار باشلامیشدی.
صالح آرتیق پایتخت صنعاداکی بیر سیرا موهوم ایستراتژی بنالاری نظارتی آلتینا سالماغی باجارمیش، همچینین یمن خالقینی حوثیلره قارشی ساواشا چاغیرمیشدی.


text:
ساکالار، آذربایجان تاریخینده اؤنملی بیر یئر دوتموش، اؤلکه میزین دیلی، مدنیتی و کولتورو تاریخینده اؤز امضاسینی آتمیشدیر. بوگون ایراندا اولان بیر سیرا یئر آدلاری ساکالاردان قالما آدلار کیمی تانینیر، او جومله دن سیستان، سقز، ساسان، اسکیت، اشکوزا، اشک و حتا سام آدی شاهنامه ده ساکالاردان قالما بیر آددیر. یئنه ده شاهنامه نین بیر چوخ داستانلاری تورانلی لارلا (ساکالارلا) ایرانلیلار ساواشی ایله ایلگیلی دیر. ساکالار هخامنیشلر ایرانا گلمه میشدن قاباق بو یوردلاردا یاشاییبلار. ساکالار بوتون تاریخ آراشدیرانلارین نظریله اورتا آسیادان، اورال دنیزینین کناریندان اوروپانین دون و دانوب ساحیللرینه قدهر یئریمیشلر. ساکالار بیر اوزون مدت ده آذربایجاندا قالمیش و مدنیت قورموشلار. اونلار حتا سیبریده یاشایان کیممرلری اورادان قووُب، اؤزلری اوتورموشلار. مارتونوشا و ماگونوهدان اله گلن اشیالار گؤستهریر کی ساکالار اوکراینین قوزئیینی ده الده ائدیب و میلاددان ۴۵۰ الی ۵۵۰ ایل اؤنجه بورالاردا یاشاییرمیشلار. تالگران، روس عالیمی ساکالارین مدنیت لرینین یوکسه لیش زامانینی ۲۵۰ ایللری میلاددان اؤنجه یه باغلیر. بو زامانلار وولگا چایینین اطرافیندا بؤیوک بیر مدنیت صاحبی اولموشدورلار. سونرالار اؤز یئرلرینی خزرلره وئریرلر و بو یوردلار خزر امپراتورونون یوردو اولور.
ساکالار میلاددان مین ایل اؤنجه چین سینیرلاریندان دانوب ساحیللرینه قدهر اوزانان چؤللرده یاشاییردیلار. ساکالاردان یازی و یا سکه الده ائدیلمه میشدیر، آنجاق قبیرلریندن چوخلو بزهک نسنهلری، ساواش یاراقلاری و بیر سیرا قولباق، بویونباغی و سایره اله گلمیشدیر. آنجاق اونلارین تاریخینی چین و یونان قایناقلاریندان آلمالیییق. اسکی یونان عالیملری ساکالاری دونیانین ان اسکی سویلاریندان اولدوغونو دئمیشلر. تروگوسن پومئیوس Trogus Pompeius میلاددان یوز ایل قاباقکی موّرخ، ساکالاری دونیانین اسکی سویلاریندان بیلیر، اما مصری اونلاردان اؤنجهکی بیلنلر ده چوخدور.[۱]
ساکالار اؤز زامانلاریندا دونیانین گوجلو سیاسی قووهسی ساییلیردیلار. اونلاردان بیر چوخلو افسانهلر قالمیش، اودیسه Odysseus ده اولان آیایا Aeaea یا همان “گونش یوردو” اؤلومدن سونراکی دونیادیر و بو دونیا قارا دنیزین دوغو ساحیلینده اولان سکائیهدیر و بوگون کوبان Kuban و یا تامان Taman آدلانیر. بورادا یاسون Jason و آرگونوتلار Argonauts قیزیل یون آردیجا دولانیب و اودیسه سونراکی اولایلارلا اوز – اوزه گلیر. بورادا افی ژنی Iphigenia، دیانا Diana اوچون یاردیما قاریشیر و ماجوج Magog غضبلهنهرک ائشیگه چیخیر و یهودلار آراسیندا عصیان قالدیریر.
بونلاردان علاوه، ساکالارین ثروتلری حاققیندا داها اینانیلماز داستانلار وار. بو داستانلار یونان مورّخلری طرفیندن رئال اولایلارلا قاریشمیش و ۱۹جو یوزایلین سونونا قدهر اوزاناراق هله علمی باخیشلار باخیلمامیشدیر. سونرالار قبیرلردن تاپیلان قیمتلی نسنهلرله برابر هرودوتون ساکالار حاققیندا یازیلان سؤزلر اورتادا مطرح اولدو. روسیانین گونئی طرفیندن چوخلو قیمتلی نسنهلر تاپیلاراق هامینی حیرته سالدی. بو تاپینتیلاری بیر – بیرینین یانینا قویدوقدا ساکالارین یاشاییشلاری اله گلیر و بوگونکو قازینتیلاردان الده ائدیلن نسنهلر اسکی موّرخلرین یازدیغی افسانهلره اوخشار یؤنلر واقعیت تاپیر. اونلاردان یازیلان رسیملر و عنعنهلر و بونلارین آراشدیرماسی بیزی ساکالارین یاشاییشلاریلا تانیش ائدیر.
ساکالار میلاددان ۷۰۰ ایل اؤنجهیه قدهر روسیانین گونئی توپراقلاریندا و کوباندا یاشاییردیلار و اونلارین اوخشار قبیلهلری آلتایلاردا قالیردیلار. بلکه یئنیسئیلره ده نفوذ ائتمیشدیلر. بو آسیا طایفالارین کؤکونو دقیق تعیین ائتمک چتین اولورسا دا، آنجاق ساکالارین صنعت و اینجه ایشلرینده اشتراک ائتمیشلر. بو صنعتلردن یارانان نسنهلر کوباندان اله گلهرک، کریمهده و روسیانین گونئی طرفلرینده چای قیراقلاریندا چوخلو نسنهلر اله گلیر و بنزر طایفالارا باغلی اولدوغو اینانیلیر. پازیریک قالیسی بوگون هله ده حیرتلره سبب اولور.
۱۹جو یوزایللریندن روس عالیملری کارپاتدان دون چایی قیراقلاریندا یاشایان یوردلارا سکائیه دئیهرک، استرابون دوبروجا Dobrudja ماحالینا “کیچیک سکائیه” دئییر و بوتون بو چؤللرین قوزئیینده و قارا دنیزین دوغو قوزئیینی “دوغو سکائیه” آدلاییر.
بوتون بو یوردلاردا ساکالار و اونلارین یاخین طایفالاری یاشاییرمیشلار. اونلار چوبانلیق و اکینچیلیک ده ائدیردیلر. بلکه ده اورتا آسیادان گلن بوتون طایفالارین بئله بیر یاشاییش طرزی اولدوغو دوزگون ساییلسین.
مورخلرین یازدیقلارینا گؤره ساکالار ایگید و سلحشور بیر خالق اولاراق ساواشلاردا بؤیوک مهارت تاپمیش و دوشمانلارین دریسینی سویماغا داها آرتیق ماراق گؤستهریردیلر. بو دوروم چین و روم کیمی بؤیوک قووهلری قورخویا سالیردی. میلاددان ۷۰۰ ایل اؤنجهده ساکالار کیچیک آسیادا اولاراق یونان و روم تاجیرلری آراسیندا قورخو یارادیردی. قارا دنیز و بُسفردا، حتا پانتی کاپایوم Panticapseum دا یاشایان دولتلر قورخویا دوشموشلر. آما ساکالارین اینجه صنعت و بزهک – دوزک نسنهلرینه ماراق گؤسته ریب، تاجیرلرین ان ثروتلی مشتریلری اولورلار و یونانلی لار بو آلیش – وئریشلردن ثروت قازانیرلار. آلیش – وئریشلر پایا – پای اولورسا دا، یاخشی دریلر آلیب ساکالارین سفاریشلری اساسیندا بویونباقلار و قولباقلار دوزهلدیرلر. گیریشمن دئدیگینه[۲] گؤره پارتا توآ Partatua و یا اوغلو مادویس Madyess ، ساکالار شاهی و شاهزادهسینه نسبت وئریلن خزینهده بیر چوخلو بزهک نسنهلری تاپیلمیشدیر.
ساکالار تجارتده فعال نقشلری اولدوغو کیمی ساواشلاردا دا اؤنملی رول اویناییردیلار. همین دوروم سبب اولموشدور هرودوت اؤز بؤیوک کتابینین بیر بؤلومونو اونلارا باغلاسین. هرودوت ساکالار حاققیندا معلومات الده ائتمک اوچون اولبیا Olbia یونانین سینیریندا اولان یوردا سفر ائدیر و ۶۴۵ ایل میلاددان اؤنجه بوگ Bug و دنیستر Deniestr چایلارینین یاپیشان یئرلرینده قورولان بیر یوردا سفر ائدیر. اولبیا اؤز وارلیغی اوچون ساکالارین حیمایهسینه محتاج ایدی و اونا گؤره اونلارا باج وئریردی. هرودوت او شهری گؤزل و مترقی بیلیب و کتابینین دؤردونجو بؤلومونو اورادا یازاراق ائشیتدیکلری ایله گؤردوکلرینی بیر – بیرینه قاتدی. آنجاق یازیلی قایناق الده ائتمه سه ده اؤزو شاهید اولدوغو اولایلاری یازیر. میلاددان ۴۰۰ ایل سونرا، ساکالاردان بیر سؤز – سؤی قالمامیشدی. آنجاق ۱۵ یوز ایل سونرا، ۱۹جو یوزایلده بو قایناقلار اورتایا گلیر و ساکالار تانینماغا باشلانیر.
نه یازیقلار کی ۱۷جی یوزایلدن تاپیلان خزینهلر غارت اولونور. اوغرولوقلار پتر کبیرین قولاغینا چاتدیریلیر. پتر امر وئریر تاپیلان نسنهلری پترزبورگ دا توپلاسینلار. بورایا بیر چوخلو قاییش، قولباق و بزهک نسنهلری توپلانیر. بو نسنهلر تزار ساراییندا بیر خزینه کیمی ساخلانیلیر.
۱۸جی یوزایلده سیبریده تاپیلان نسنهلر حیوانلاردان دوزهلینن بزهک وسایلی اورتایا گلیر. ژنرال ملگونف Melygunov، ۱۷۶۳جو ایلده بو قازینتی و تاپینتیلارا قاریشیر. سونرالار کلارک Clarke ، پالاس Pallas، دوبوآ دو مونتپرو Dubois de Montpereux ، سوماروکوف Sumarokov و باشقالاری علمی آراشدیرمالار اوچون سیبریهیه گلیرلر. بونلار اسکی قبیرلری بیر ده سؤکورلر. ۱۸۰۶جی ایلده نیکلایف Nikalaev دا بیر موزه دوزهلینیر. ۵ ایل سونرا باشقا بیر موزه تئودوسیا Theodosia دا آچیلیر. ۱۸۲۵جی ایلده ان بؤیوک بیر موزه کرچ Kerch ده یارانیر. بو موزهلر عتیقه تانیانلار اوچون هیجانلار یارادیر. آز بیر زاماندا ایکی مشهور عتیقهچی دوبرو Dubrux و استمپوسکی Stemposki باشقا بیر آداملارلا او جملهدن بلارمبرگ Blaremberg و آشیل Ashil کرچ موزهسینین مدیرلریندن، کاریشا Karisha محلی وزارتین نمایندهسی کرچ یاخینلیغیندا آراشدیرماغا باشلادی. سونرا اونا بنزهر بیر ایشلری باشلادی. آز بیر زاماندا بیلدی کی بورادا بیر چوخلو تاپیلان انسانلارین و آتلارین قبیرلری دمیرچیلرین زنگین هنرلرینی اؤزونده ساخلاییر. علمی آراشدیرمالار بو بزهک – دوزهک وسایلی ساییلان نسنهلر اوزهرینده یارانان هنر و اینجه صنعت تاریخین ان گؤزل اؤرنکلریدیلر.
سونراکی آددیم، ساکالاری تانیماق اوچون ۱۸۶۰جی ایلدن سونرا گؤتورولدو. و.و. رادلوف v.v. Radlov سیبریده آراشدیرمالارا دوام ائتدی. بو دؤنه تپه لری قازماقلا ایره لی گئدیب، ۱۸۶۵جی ایلده آلتایین گونئیینده کاتاندا Katanda یا چاتدی. بورا او قدهر زنگین ایدی کی بوتون عالیملری حیرته سالدی. چون آلتایلاردا همیشه لیک بیر یخچاللارا چاتدی. بو تپهلرین آستی همیشه بوزلارلا اوز – اوزه گلدی. بوزلارین اوستونو داشلار ایلا باسدیرمیشلار و بیلدیگیمیز کیمی یئرین ۲۱ فوتلوغوندا داها هئچ بیر بوز اریمز. قالسین کی داش ایله اوستو باسدیریلمیشدیر.
رادلوف بوندان خبرسیز، دستور ائدیر بوزلاری اریتسینلر. یوزایللر بویو اریمه میش قالان بوزلار اریدیلیرو حیرتله بیر اؤلولرله اوز – اوزه گلیرلر کی سانکی بوگون اؤلموشلر. اونلارین پالتارلاری و بزهکلری ال دگمه میش قالمیشدیر. قبیرلرین نسنهلریندن بیر سیراسی آرادان گئتمهمیشسه ده، رادلوف بیر چوخلو پالتار و ائو وسیلهلرینی تاپیر. بو تاپینتیلارین دهیهری ۸۰ ایل سونرا بیلینیر.
روسیادا بو تاپینتیلار چوخالدیقجا، چوخلو اؤرنکلر الده ائدیلیر و بیلینیر کی اورآسیانین چؤللرینده ساکالار کیمی بؤیوک بیر قبیله و اینجه صنعته ماراقلی بیر مدنیت صاحیبی یاشاییرمیش. سونرالار ساکالارین هنری وایکینگ Viking و سلت Celt و مروونژین Meroveingian هنرلریله قاریشماسی بو آراشدیرمالاری داها چتینلشدیردی. بو چتینلیکلر، چوخلو بیلگین لری ماراقلاندیردی و بیر چوخلو عالیملر بو آراشدیرمالارا قاتیلدیلار. اونلار چالیشیرلار بلکه بو اسکی هنرین قایناغی و کؤکو، هابئله باشقا خالقلارین مدنیتی ایله قاتیشماسینین نهدنلرینی ایضاح ائتسینلر. تولستوی Tolstoy، کنداکوف Kondakov ایکی روس عتیقهچی ایلک آراشدیریجیلار اولدولار. اونلار بو تاپیلان نسنهلری کُد قویماغا باشلادیلار. بیر آز کئچمهدن روستوتسف Rostovtzeff روسیهده، مینز Minns و دالتون Dalton اینگیلترهده، رایناک Reinack فرانسادا، تالگرن Talgern فنلاندیادا و بیر چوخلو بیلگینلر بو تاپینتیلار اوزهرینده چالیشماغا داوام ائتدیلر و الده ائدیلن معلوماتی اسکی موّرخلرین یازدیقلاری ایله – هرودوت و هیپوکرات یازیلاریلا توتوشدوردولار و ساکالار حاققیندا بیر آنلاشمایا یاخینلاشدیلار. ایش ماراغی اونلاری داها آرتیق هیجانا گتیردی. بو هیجان او قدهر ایدی کی هر بیری بیر قبیرین سؤکمهگینه باشقا بیر ماراق گؤستهریرلر.
روستوتسف و مینز و باشقالاری بو قولباق و قاییشلاردا اولان بزهکلردن ائله ذوق آلیرلار کی تامام سورغولارا جواب وئره بیلیرلر. رودنکو Rodenko نظری آلتیندا آراشدیرمالار ساکالارین آلتایلاردان اولدوغونو ثبوتا چاتدیردی و هرودوت یازیلاری تصدیقلندی. پازیریک قبیرلریندن تاپیلان نسنهلر رادلوفون ۸۰ ایل اؤنجه ماتاندا دا تاپدیقلارینی تصدیق ائتدی.
رودنکو ۱۹۲۴جو ایلده بو تاپینتیلارا ال تاپمیشدیر. پازیریک درهسینده – چولیشمان Chulishman داغلاری اتکلرینده تاپیلان نسنهلر بو اومودو دیریلتدی. رودنکو اولاکان Ulakan چایی و دره سی قیراغیندا ۴۰ تپهلی بیر قبیر تاپدی. بو تپهلر بیر – بیریله فرقلی اولاراق قبیرلری اوستونده بوز ساخلاییجی قاتلار وارایدی. ۱۹۲۹جو ایلده رودنکو و یاردیمچیسی اولان گریاسنوف Griasnov بیر چوخلو تپهلری سؤکدولر. الده ائدیلن سونوجلار هیجان یارادانایدی. آنجاق ایشی بیر زامان بوشلاییب و ۱۹۴۷جی ایلده بیر ده باشدان باشلاییب ایکی ایل داوام ائتدیلر.
بوتون بو تاپینتیلار بیر بؤیوک قبیله و یا ملتین یاشاییشینا باغلی ایدی کی بزهک نسنهلرینه و ایشلرینه دریندن ماراقلی و مهارتلیایدیلر. اونلار ائله مدنیتده ائله بیر دوروما ال تاپمیشدیلار کی ان گؤزهل چادرلار، چرخلی و تکرلی آرابالار، هابئله آت سورمک ده مهارت، ان گؤزهل پارچالار توخوماقدا، دادلی طعاملار بیشیرمکده، گؤزهل قاب – قاجاقلار دوزهلتمهده و گؤزهل بیر یاشاییش طرزینه مالیک اولماقدا باشقا ملتلردن یوخاری سویهدهایدیلر.
رودنکو و دوستلاری بو قازینتیلاری مهارتله ایرهلی آپاریرلار و اونلارین یاشاییش یؤنلرینه ال تاپیرلار. او، بو نسنهلری آلتای داغلاریندان آرمیتاژ موزهسینه آپارماغا باشاری گؤستردی و مهارتله نشان وئردی کی ساکالار آلتای خالقلاریندان و تورک کؤکلو طایفالارین بیرلشمهسیندن یارانمیشدیر.[۳]
آنجاق علمی آراشدیرمالار، بوتون الده ائدیلن یازیلاری چئوریلمیش، کورقانلاردان و مزارلاردان الده ائدیلن نسنهلر آرخئولوژی باخیمیندان آراشدیریلمیش و ایندی بونلاردان سونوجلار چیخارماق عالیملرین ایشی اولموشدور. ایندی کتابلار یازیلمالی و نظریهلر اورتایا قویولمالی ایدی. بیر سیرا عالیملر اسکیتلری ایران کؤکنلی، بیر سیرا توران یا تورک – آلتای کؤکنلی و بیر سیرا دا اسلاو کؤکنلی اولدوقلارینی اورتایا قویورلار. بو آرادا زویس K. Zeus 1837جی ایلده کتابینی Die Deutschen und Nachbarstaemme آدییلا مونیخ شهرینده نشر ائتدیریر. مولنهوف K. Muellenholf کتابینی Ueber die Herkueft und Sprache der Potischen Skythen und Sarmaten آدییلا ۱۸۷۰ – ۱۹۰۰ ایللری آراسیندا میدانا چیخاریر.
و. توماشک W. Tomaschek ده ۱۸۸۸ ایلینده وین شهرینده Kritik deaeltesten Nachrichten ueber den Skythischen Norden اثرینی یازیر. ج. فرسل J. Rressel ده اؤز کتابی Die Skytho – Saken di Urvaeter der Gremanen آدیلا ۱۸۸۶ دا مونیخ شهرینده نشر ائتدیریر. یئنه ل. ویلسر L. Wilser 1899 ایلینده پترزبورگ شهرینده Investigation in the Province of Gotho – Slavonie Relations آدلی اثرینی سایا بیلهریک. بونلارین چوخو اسکیت یا ساکالارلا ایران ایلگیلری اوزه رینده تحقیق آپارمیشلار.
ایکینجی گروه ساکالاری اسلاو کؤکنلی اولدوقلارینی اثبات ائتمهیه چالیشان آراشدیریجیلار: ای. اِ. زابلین I. E. Zabelin اؤز اثری Istoria Ruskoy Jisni آدیلا ۱۸۷۶ ایلینده یازمیشدیر. او دا بیر سیرا قبیرلردن تاپیلان نسنهلر اساسیندا اونلارین اسلاو اولدوقلارینی اثبات اوچون چالیشمیشدیر. آنجاق بو زمینهده بوگونه قدهر هئچ بیر یازی حتا تاریخچیلر بیر سؤز یازمامیش و الده ائدیلمهمیشدیر.
آنجاق ساکالارین اورال – آلتای سویونا منسوب اولدوغو اوچون یوزلرله سند و اونلارجا آراشدیرمالار الده واردیر. ب. گ. نیبوهر B. G. Niebuhr 1830جی ایلده آکسفورد طریقی ایله اؤز کتابی A dissertation on the Geographi of the Herodots and Research into the History of the Scythians, Gedate and Sarmatians -نی نشر ائتمیشدیر. اوندان بیر بالاجا سونرا ک. نویمان K. Neumann اثرینی ۱۸۵۵جی ایلده برلینده Die Hellenen im Skythen Lande آدیلا نشر ائتدیریر.
گ.گروت G. Grote 1857جی ایلده نیویورک شهرینده History of Grece عنوانی ایله یازیر. آ. د. موردمان A. D. Mordmann اثرینی Ueber die Kleilinschrift zweiter Gattung عنوانی ایله لایپزیک ده ۱۸۷۰ ایلینده چاپ ائتدیریر.
گ. ناگی G. NAGY ده ۱۸۹۵ ده بوداپست شهرینده بیر کتاب یازیر و بیر سیرا یازارلارلا برابر بیرگه چالیشماغا باشلامیش و تاپدیقلاری وثیقه لری آراشدیریب و تورک سویلو ساکالاری هر آلایدان آراشدیریرلار. بونلار چوخلو سندلر الده ائدهرک ساکالارین تورک دیللی و اورال – آلتای سویوندان اولدوقلارینی اثبات ائدیرلر.
کئچن یوزایلین باشلاریندان ساکالارا عایید اولان بیر چوخ آراشدیرمالار اورتایا گلمیشدیر. بو آراشدیرمالار قبیرلردن تاپیلان نسنهلرین آچیقلانماسی اساسیندا داها علمی و داها گؤزهل و ایناندیریجی عنصرلار ائتکی یارادیر. بونلارلا برابر یازیلار اوخونور، آرخئولوژیک نسنهلر اوزه چیخیر، چین قایناقلاری داها اییی صورتده باشقا دیللره چئوریلیر. بو آرادا اُ. فرانکه O. Franke نین Beitrae ge aus Chineschen Quellen Zur Kenntnis der Turkvoelker und Skythen Zentralasiens اثرینی ۱۹۰۴ ایلینده نشر اولدو. فرانکه بو اثرینده ساکالارین تورک اولدوغونو اینانیر. او، چین قایناقلارینا دایاناراق اورتا آسیادا یاشایان اسکیتلری آراشدیریر و تورک اولدوقلارینا دریندن اینانیر. باشقا بیر اثر – اسکیتلرین تورک اولدوقلارینا علمی نهدنلر گؤستهریر. اِ. ه. مینز E. H. Minns ین اثری اولان: Scythians and Greeks کتابیدیر کی ۱۹۱۳ ایلینده کمبریج طرفیندن نشر اولور. تامام یازیلی قایناقلاری و آرخئولوژی تاپینتیلاری آراشدیراراق علم عالمینه اولدوقجا علمی نظریه لری اورتایا قویور و فایدالی چالیشمالار ایرهلی سورور. او، بو چالیشماسیندا اسکیتلرین اورتا آسیا کؤکنلی اولدوقلاریلا برابر، تورک سویوندان اولمالارینا تاکید ائدیر. بو اثردن سونرا آرخئولوژیک نسنهلر داها دا بو کتابین سؤزلرینی گوجلندیردی و بیر چوخلو عالیملر بو نظریهیه ساری آخدیلار. بوندان سونرا بیر چوخلو ملزمهلر و نسنهلر آرخئولوژی طریقیله اورتایا گلیب و بو نظریهلر داها گوجلنیبدیر. م. ابرت M. Ebert ده Suedrussland, Scytho – Sarmatische Periode آدلی کتابیندا ۱۹۲۹ایلینده برلینده نشر ائدیر. او، بو اثرینده بیر داها باشقا آرخئولوژیک ملزمهلری آراشدیریر و دهیرلندیریر. ی. یونگه J. Junge طرفیندن ۱۹۳۹ دا لایپزیک شهرینده نشر ائتدیگی Saka Studien کتابی چیخیر. یونگه بو اثرینده یازیلی قایناقلارین بیر چوخونو توپلاییب دهیرلندیریر و اورادا بوتون ایرانا نسبت وئریلن قایناقلارین یانلیشلارینی گؤستهرهرک بیر – بیر رد ائدیر. ت. ت. ریسه T. T. Rice طرفیندن یازیلان The Scythians لندن ده نشر اولور و چوخلو دهیرلندیریلیر.
بیر چوخ یازیلاری دا اسکیتلر حاققیندا تورک عالیملری یازمیشلار[۴]. بونلاردان بیری حسن آتا ابن ملا محمد العباشیدیر. او، “تاریخ تورک” آدلی اثرینی ۱۹۰۹ ایلینده یوفادان نشر ائدهرک بیر بؤلومونو “ساکا تورکلری” آدلی بؤلومونده اونلارین تورک اولدوقلارینی اثبات ائدیر. بو اثر اسکیتلرین تورک اولدوقلارینی اثبات ائدهن ایلک قایناقلاردان ساییلیر. س. م. آراسلی اورتا آسیا آدلی اثرینی ۱۹۳۰ دا آنکارادا نشر ائتدیریر. یازار بو اثرینده اسکیتلره بیر تورک قبیلهسی کیمی یاناشیر. او، یازیلی قایناقلاردان علاوه اسکیتلرین دبلری و عنعنهلرینی آراشدیریب تورک قبیلهلریله بیرگه کولتور صاحیبی اولدوغونو گؤستهریر. بو اورتاق کولتور و عنعنهلری اونون اوچون دهیرلی بیر وثیقه ساییلیر. او، تورک توپلوقلارینین اؤزهللیکلرینی آراشدیریر و باشقا سویلار و دیللره مالیک اولان قبیلهلر ایله توتوشدوردوقدان سونرا، اسکیتلرین تام تورک اولدوقلارینا ثبوتلار گتیریر. ا. سلیمانف ۱۹۷۰ ایلینده قازاق ادبیاتی اثرینده اسکیتلری تورک ساییر و مختلف قایناقلارا دا اشاره ائدیر. او، اؤزهللیکله ۱۹۷۰ ده آرخئولوژی قازینتیلاردان الده ائدیلن یازیلاری آراشدیرمیش و بئله بیر قناعته گلمیشدیر. ک. آ. آلیشف دا ۱۹۷۸ ده مسکووادا بیر کتاب نشر ائدهرک آرخئولوژی سندلره دایانیر و اسکیتلری بوتونلوکله تورک بیلیر. م. سیدُف دا بیر سیرا مجسمهلر اساسیندا و تورک ائتنوسلارین عنعنهلریله بیرلشدیریلمیش کولتورلره آرخالانیب ساکالارین تورک اولدوغونا نظر وئریر. سیدف ۱۹۸۲جی ایلده اولدوز درگیسینده بیر چوخلو مقالهلر یازیب علمی آراشدیرمالار ایرهلی سورور.
۱۹۶۹جی ایللردن درگیلرده تورکیهده بیر چوخلو مقالهلر و علمی آراشدیرمالار اورتایا گلیر. بو آراشدیرمالاردا اسکیتلرین اینانجلاری، عنعنهلری، گئییملری، دبلری، آدلاری مختلف ساحهلردن دقت آلتینا آلیناراق یازیلی تاریخلری آراشدیریب سونوجلانمیشدیلار. دوغروسو بودور کی کئچن ۲۰ – ۳۰ ایل عرضینده تکجه تورک عالیملری یوخ، بوتون دونیا عالیملری و تورکولوگ لار و بوتون ملتلر آراسیندا علمی چالیشمالاری دهیرلندیریب و بو قونو اساسیندا درین، دانیلماز و علمی فاکتلارلا اثباتا چاتدیرمیشلار. بوگون ساکالار، اسکیتلر، ایشغوزلار آدیلا تاریخده یارانان قبیلهنی بوتون وارلیغی ایله تورک سویلو و تورک دیللی و تورک کؤکنلی اولدوغونو دونیا بیلیر.
[۱] تاکارا تالوبت رایس، ساکاها، ترجمه رقیه بهزادی، تهران، ۱۳۷۰٫
[۲] گیرشمن، رومن، ایران از آغاز تا اسلام، ترجمه دکتر محمد معین، تهران، چاپ نهم، ۱۳۷۲٫
[۳] تامارا تالبوت رایس، سکاها، ترجمه: رقیه بهزادی، ۱۳۸۸، ص ۲۷٫
[۴] دکتور الهامی دورموش، ساکالار، آنکارا، ۲۰۰۸، ص ۶۸٫


text:
کئچهدن ائوجیک
علی اشرف درویشیان – چئویرن: حسن ایلدیریم
شاختا-سازاق یوخوسونو قاچیردی. آیاقلاری دیزلرینهجن آغریییردی، ددهسینین دیزلرینین آراسیندا بوزوشوب، قالمیشدی. کورهیینی ددهسینین بوش و چوخور قارینینا سؤیکهمیشدی. آجیندان اورهیی اویولوردو. جانیندا هئی قالمامیشدی. اینجارسیزجا گؤزلرینی آچدی. اویانلاردا، ددهسینین یاپینجیسینین ائشییینده چوغون سوسموشدورسا، آمما هلهده شاختا-سازاق یامانجا کسیردی. ایکی گون ایدی کی اونلار کئچه ائوجییه سیغینیب بیر-بیرلرینه یاپیشیب، قالمیشدیلار. دده اوغلانجیغازین ترپهنیب، تیترهمهسیندن دبریشدی و بوغوق بیر سسله دئدی: «سیرو! ائشیک یامان ساووقدور.» اوغلانجیغاز یاری آچیق گوؤزلریایله یاپینجینین یاخاسیندان قارشیداکی یاماجا باخدی یاماج آغ-آپپاق آغارمیش، بلکهده بیر آز آچیق ماوییه چالان ایدی. اوزاقلاری سیخ دومان بوروموشدو.
«باپیر، آجام!»
دده الینی یاپینجیدان ائشییه اوزالدیب، بیر سیخما قار گؤتوروب، اللری ایله قاری سیخدی و «سیرو»نون آغزینا ساری توتدو: «یئ»- دئدی. اوغلانجیغاز قار کومبهسینی دیشلهین کیمیایتی قانادلی «جت» باغیردی، یئر تیترهدی. بیردن-بیره بوغوق و یوموشاق بیر سسله نهسه بیر شئی یاپینجییا چیرپیلدی و یاپینجینین اوست دئشیییندن قورخموش بیر قوش اؤزونو اوغلانجیغازین قاباغینا آتدی. ددهسی اوغلانجیغازین چیینیندن بویلانیب، قوشجیغازی سوردو:
«آخ، چوکر شیله نهدن قورخوبسان هه؟ طییارهدن قورخدون، یوخسا لئیدنمی، هه؟» دده، قوشو «سیرو»نون الیندن آلدی و ایکی بارماغیلا قوشون چینهدانینی یوخلادی:
«آجدی، باخ قارنی بوشدور.»
«سیرو» دارتینیب، الینی جیبینه سالدی:
« آخ، بیر شئییم یوخدور کی، یئیه بیلهسن؟»
الینی جیبیندن چیخارتدی، نارین بیر شئیلر بارماغینا یاپیشمیشدی بارماغینی قوشون دیمدییینه ساری توتدو:
«آل چوک رشیله! یئه!»
قوش دیندی: «قییامت! قییامت!»
اوشاغین گؤزلری قوشا تیکیلی قالدی. قوش سئرچهدن بیر آز ایری اولاردی. گؤده قویروغو، اوزون قانادلاری آزجا گوجلو آیاقلاری وارایدی. اونون یومرو و توتغون بنؤوشه رنگلی باشی وارایدی. بدنینی آغ-آغ خاللار بوروموشدو. دده گؤزلرینده دهشت یووا سالمیش قوشو تومارلادی. اونو آغیر-یونگول ائلهدی:
«اتی حلال قوشدور.» – دئدی
اوغلانجیغاز قوشو ددهسینین الیندن قاپدی:
«آجدیر! باپیر، آجدیر!»
و قوشا «عزیزیم» دئدی. ایکی بارماغیلا یاپینجینین قیراغیندان بیر چیمدیک قار گوؤتوروب، قوشون دیمدییینه ساری اوزاتدی. قوش تئز باشینی سیلکهلهدی و اریمیش قار اوغلانجیغازین اوزونه سیچرادی. دده آخینا-آخینا یورغونلوقلا دئدی: – «اتی حلالدیر بو قوشون، سیرو حلالدیر!»
اوغلانجیغاز دئدی: «هه!»
«بو گون اوچ گوندور کی بیر شئی یئمهمیشیک.»
اوغلانجیغاز قوشون مور رنگلی باشینی تومارلادی: «عزیزیم!» و اؤز باشینی ددهسینین خیسین-خیسین نفس آلان سینهسینه دایادی: «باپیر، دوغرودور کی، آتام، آنام و زیور قوناقلیغا گئدیبلر؟»
«دوغرودور، دئدیم کی. گئدیبلر قوناقلیغا.»
«هارا؟»
«او دونیایا دای!»
«اولماز بیزده گئدهک اونلارین یانینا!»
دده بوغوق بیر حالدا اوؤسکوردو:
«واختیندا! هر کسین واختی چاتدی گئدهجک.»
«بس بیزیم واختیمیزهاچان چاتاجاق؟»
«تئز یا گئج چاتاجاق، داریخما.»
اوغلانجیغاز یاواشجا پیچیلدادی: «قوناقلیق»
ددهسی بیر آز ساکیتلشدی، یئنه سوروشدو:
«دوغرودور باپیر؟»
دده باشینی بولادی و فقط «آها!» دئدی.
اوغلانجیغاز یاپینجینین دئشیییندن، گؤزلرینی سیخ دومانلی یاماجا زیللهدی.
کندلرینده، تپهنین اتهیینده ددهسی ایله بیرلیکده، ال آغاجی اللرینده، یازدا تزه چوغارمیش بیتگیلری دریردیلر کی بیردن «جت» لر گلدیلر. دهشتلی باغیرتیلاریلا هر یئری تیترهتدیلر، کندی اودا چکدیلر، اوزونو آوارا قوشلار بورودو.
بیر عیدده آدام قورخولو حالدا اودلاردان چیخدیلار. تپهلره قاچدیلار، اونون آتاسیندان، آناسیندان، کیچیک باجیسیندان خبر-اتر اولمادی.
«جت»لر یئنه قاییتدیلار یئنی بیر پارتلاییش کندی تیترهتدی، قاچدیلار. گئجهنی سحره کیمیقاچدیلار، آلا-تورانلیقدا قارا سانجیلیب، قالدیلار.
ددهسی یاپینجیسینی اونون و اؤزونون اوستونه چکدی. او حالدا اوتوردولار و اونلاری یوخو آپاردی. بیر آز سونرا شاختا-سازاق اونلاری اویاتدی. هر یئری دومان بوروموشدو، طییارهلرین باغیرتیسیندان، اوزاقلاردا کی پارتلاییشلارین، سفیل بیر قوشون اینیلتیسیندن سووایی بیر سس ائشیدیلمیردی.
دوؤردونجو گونو یئنهده دده چوک رشیلهنین چینهدانینی ایکی بارماغیلا یوخلادی و اینجارسیزجا دئدی:
«اتی حلالدیر بو قوشون، اوؤلوم آیاغیندادیر، باخ!»
قوش اوؤلومجول بیر حالدا اینلهدی: «قییامت! قییامت!»
اوغلانجیغاز دئدی:
«باپیر گوؤزلرینه باخ! یامانجا قورخورها، باخ آیاقلاری اسیر.» دده دئدی: «سیرو باپیرووون اللرینه بیر باخ، باخ گوؤر نئجه اسیر!» اوغلانجیغاز چاتلاق-چاتلاق و قورو دوداقلارینی ددهسینین اللری اوسته قویدو، اونون دریسی قیریشمیش، ایری دامارلاری قارالمیش، اللرینی اوؤپدو: «اینجییهجک باپیر؟»
«یوخ، زیورجن اینجیمهیهجک.»
اوغلانجیغاز قههرلندی قههرینی اوددو و قو شو ددهسینین اووجونا قویدو:
«آل، باپیر آمما اینجیتمه، اینجیتمه باپیر.»
دده دوداق آلتی نهسه پیچیلدادی، قو شو سینهسینه سیخدی و بیر الیله ال آغاجینی یاپینجییا دایاق ائلهییب یاواشجا یاپینجینین یاخاسیندان ائشییه چیخدی.
یاپینجی کیچیک بیر اوتاق کیمیقارا سانجیلیب قالمیشدی:
-«سن ائشییه چیخما، ائله بورداجا قال سیرو.»
اوغلانجیغاز بیر سوؤز دئمهدی. قویدو کی ددهسی اوزاقلاشسین. او یاپینجینین دئشیییندن باخیب، گوؤردو کی ددهسی تیترک آددیملارلا قارین اوستونده اوزاقلاشیر. اونون پیچیلتیلاری بوغلانا-بوغلانا یان-یؤورهسینه یاییلیردی. دده دایاندی، گئری دؤنمهدن، اؤسکوردو. سونرا قارین اوستونده اوتوردو. هر یانی سوکوت و سویوق بوروموشدو. بیردن ددهنین دیرسکلری دالدان آهنگدار بیر حرکتله ساغا-سولا دارتیندی. بیر بنؤوشه رنگلی لهلک اوچوبهاوادا آسیلی قالدی. «سیرو» لهلهیین یوموشاقلیغینی اللرینین دالیندا دویدو.
«سیرو» یاپینجینین یاخاسیندان سویروشوب ائشییه چیخدی. گلیب ددهسیندن آزجا آرالی دایاندی! ایکی جه دامجی قانی دوشموش قوشون مخمل باشینی گوؤتوروب تئز جیبینه قویدو و اورهیینده پیچیلدادی:
«اینجیدین عزیزیم هه! اینجیدین؟» یاواش-یاواش یاپینجییا ساری یوؤنهلدی. یاپینجینین ایچینده اوتوران کیمییئنهده دئشیکدن ددهسینه باخدی. ددهسی یئریندهجه اوتوروب قوشون لهلکلرینی یولوردو.
دده آستاجا آیاغا قالخدی. آیاغی بودرهدی، ییخیلدی، ییخیلیب، دورا-دورا ددهنینهاوایا سووورموش لهلکلرین ایچیندن سوووشوب اؤزونو یاپینجییا چاتدیردی. «سیرو» ال-آیاغین ییغیشدیریب، ددهسینه یئر ائلهدی. دده اوتوردو و یئنهده سیرونو اوؤز دیزلری آراسینا آلدی. دیشسیز آغزیندا بیر شئی خیرچیلدایا-خیرچیلدایا دئدی: «سیرو سنهده ساخلامیشام.»
اوغلانجیغاز هوؤنکور-هوؤنکور آغلادی: «یوخ باپیر، یوخ، من فقط قار یئیهجهیم!»
او الینی اوزالدیب یاپینجینین قیراغینداکی قاری چنگلهدی.
دده یاپینجیدان سویروشوب باییرا چیخدی:
-«سیرو، من گئدیرم بلکه بیر شئی تاپدیم، سن بورداجا قال، منی گؤزله!» اوغلانجیغاز تک قالدی قوشون باشینی جیبیندن چیخاریب اوؤپدو و دئدی: «گؤزهلیم، عزیزیم!» باشی قاباغینا قویدو، گؤزلرینی، قوشون دهشتدن آچیلا قالمیش قیرمیزی گؤزلرینه زیللهیهرک سوروشدو:
«چوخ اینجیدین هه؟ قورخدون هه؟»
قوش قورخو دولو گؤزلریله باخدی. اوغلانجیغازهارداسا، اوزاقلاردا اونون سسینی ائشیتدی:
«قییامت! قییامت!»


text:
اولوسلارآراسی سسچیل الیفبا
اۇلۇسلارآراسؽ سسچیل الیفبا (اینگیلیسجهده : International Phonetic Alphabet) لاتین الیفباسی اۆزره قوْنۇشما سسلرین کاغؽزدا یازماق اۆچۆن بیر الیفباسل قۇرۇلۇش دۇر. بۇ قۇرۇلۇش آغؽزلا سؤیلهنن سسلری گؤرستمگی ایستاندارلاشدؽرما اۆچۆن اۇلۇسلارآراسؽ فوْنئتیک توْپلانتؽسؽنؽن الیله یارادؽلمؽشدؽر. اۇلۇسلارآراسؽ سسچیل الیفبا یا آیپیائی سؤزلۆکیازانلارؽ، یاد دیلی اؤیرننلری و اؤیردنلری، دیلچیلری، دانؽشما پاتوْلوْژیستلری، مۆغننیلری، تئاتر و سینئمادا نقش اوْینایانلارؽ، دیل یارادانلارؽ و دیلمانجلارؽ فایدالاندؽرا بیلر.
سسچیل الیفبا قوْنۇشمانؽن آغؽزلا سؤیلنن بؤلۆمۆنده اؤزللیکلری گؤرستمک آماجؽ ایلا دۆزلمیشدیر یانؽ : فوْنلار، فوْنئملر، توْنلاما، سؤزجۆکلرین آیرؽلؽغؽ و هیجالارؽن آیرؽلؽغؽ.[۱] دیشقؽجؽرتؽسؽ، فؽسؽلتؽلؽق(پلتک قوْنۇشما) و دوْداق-داماق یارؽغؽندان چؽخان سسلر کیمی قوْنۇشمانؽن باشقا اؤزللیکلرین گؤرستمگه اۇلۇسلارآراسؽ سسچیل الیفبانؽن گئنیشلندیریلمهسی آدلانان گئنیشلندیریلمیش سیمگه کۆمهسیندن یارارلانماق اوْلار.[۲]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ International Phonetic Association (IPA), Handbook.
- ↑ MacMahon, Michael K. C. (1996). "Phonetic Notation". In P. T. Daniels and W. Bright (eds.). The World's Writing Systems. New York: Oxford University Press. pp. 821–846. ISBN 0-19-507993-0.


text:
یا شاسین بیرمای بایرامی ،یاشاسین ایشچی له رین کاپیتالیسم علیهینه ال بیر اولماسی
آذربایجانین بیرلشمیش کمونیست فدائیلری بیرمای بایرامین بتون ایشچیله ره تبریک ئدیر واونلاری بیرلیکده مبارزیه دوام ویرمگه چاغییر.
عزیز ایشچیلر ! بیر مای دونیا ایشچیلرینین بویوک بایرامی یاخینلاشیر .بیرمای گونی ایشچیله ر ایشده ن ال چکیپ کاپیتالیسم وسرمایه ساحابلارینین قاباقیندا واحد وال بیر صف لرینی نمایشه قورالار . بو ئیل حساس بیر وضعیته گوره بیر مای بایرامی بتون آذربایجان ایشچیلرینه فرصت دیر کی ئوز ایستکلرینه اوجا سس ایله جامعه نین ودنیا ایشچیلرینین قولاقینا یتیر سین و ئوز ال بیر ومتحد قدرتینی دولت وسرمایه صاحیبلارینا گوسترسین .
آیدیندیر کی بوگون اقتصادی بحرانین ادامه سینده ، ایشسیزلیک ، باهالیق و دولتین ایشچیلره قارشی سیاسی اقداماتنین نتیجه سینده اوضاع گون به گون ایشچی صنفی و زحمت کش اینسانلارا چتین لشیر . رژیم ایشچیلرین فشارآلتیندا تنگه گلیب واونلارین ناگزیر ایاغاقالخیب وشورش ایتمکلرینن قوروخور واونا گوره ترپنن کارگری توتوپ دوستاقا باسماقینان ایستیر ایشچیلرین تشکیلاتا صاحب اولماقلارینین قاباقین آلسین واونلاری داغیشیق حالت ده حرکت دن و اعتراضدان و توپلانیشدان قویسون .
اونا گوره بیرمای ایشچی حرکتلرینه آیینش و ترپنیک ویرمه گه بویوک فرصت دی . بو فرصتی الدن ویرمین و هر شکل ده کی ئوزوز سچیسینیز ، بیرمای بایرامینی سازمان ورین . اصلی شعار یعنی ایش – او – وآزادلیق ایستینی قاباغا قوروب وئوز ایقتصادی وصنفی مطالبه لریله قارشیق ایشیگیه چخیب و بیرلیکده سرمایه دار طبقه سی و ئونون مذهبی دولتنین قاباقیندا قدرتیزی نمایشه گورون.
بیز تمام آذربایجان ایشچیلرین وزحمتکش اینسانلاری بیرمای بایرامینین مراسیمین توتماقا دعوت ئدیریک و ایستیریک کی هرییرده وارسیز ایشدن ال چکیب و بیر ییرده توپلانیب ودنیا ایشچیلریله برابر بو بویوک ایشچی گون مراسیمینده اشتراک ئدین.
آذربایجاندا ایش محلینده ، مدرسه ده ، محله لرده ، دانشگاه لاردا متشکل اولماق لازیمدیر ،تشکیلاتسیز هیچ بیر اساسلی ایش گورمک اولابیلمز.
یئنی بیر دونيا اوچون بیرلشین
یاشاسین دنیا ایشجی صینیف بیرلیغی
یاشاسین بیرمای
بیرلشمیش کمونیست فدائلرین آذربایجان کمیته سی
۸اردیبهشت


text:
ایسراییل عسگرلری بعضی فیلیسطین-لی اعتراض چیلاری گوز آلتینا آلدی
ایسراییل عسگرلری، غزه سرحد منطقهسینده امریکانین سفیرلیگینی قودسه کؤچورمهسینه اعتراض ائتمک و "نکبه"نین (بؤیوک فلاکت) 70 ایللیگینی یاد ائتمک ایستهین آکسیاچیلاردان بعضیلرینی گوز آلتینا آلدی.
ایسراییل عسگرلری، غزه سرحد منطقهسینده امریکانین سفیرلیگینی قودسه کؤچورمهسینه اعتراض ائتمک و "نکبه"نین (بؤیوک فلاکت) 70 ایللیگینی یاد ائتمک ایستهین آکسیاچیلاردان بعضیلرینی گوز آلتینا آلدی.
ایسراییل اردوسو فیلیسطینلی گنجلرین ساخلانیلماسی ایله علاقهلی ایندیدک هر هانسی آچیقلاما وئرمهییب.
فیلیسطین ساغلیق ناظیرلیگینین بوگون وئردیگی آچیقلامایا گؤره، اؤتن گوندن اعتباراً غزه-نین شرقینده کئچیریلن نوماییشلرده شهید اولانلارین سایی 62-یه چاتیب، یارالی سایی ایسه 2 مین 770-ی کئچیب.
آچیقلامادا شهیدلردن 8-نین 18 یاشدان آز اوشاقلاردان، یارالیلارین ایسه 225-ی اوشاق و 86-نین قادینلاردان عبارت اولدوغو بیلدیریلیب.


text:
81 - بیچیمچیلیک(فورمالیزم)ندیر؟ "بولود مرادی"
بیچیمچیلیک
(فورمالیزم) ندیر؟
گیریش:
گؤزللییک( ائستاتیکا) آنلاییشینی اوچ عمومی دؤنم و چئشیده بؤله بیلریک:۱- گؤزللیک اینسانین عمومی و ایده آل طبیعتینی یانسیتماقدادیر. ( یانسیتما
mimesis; representationاسکی یوناندان باشلاییب اون سککیزینجی عصیره کیمی داوام ائدن کیلاسیزم و نئوکیلاسیزم) ۲- گؤزللیک یازارین ایچیندن جوشان دوم- دورو و بیر فرد کیمی ائتکیلنمه لرینین بدیعی بیچیمده سؤیله ییشیدیر.( سؤیله ییش expressionرومانتیزمدن بویانا ). ۳- گؤزللیک بیچیمده(فورمادا) دیر.( formسیمبولیزمدن بویانا).1*
گؤزللیکدن الده ائتدیکلریمیز بوتون آنلاییشلار کیمی یاشانیلان عصیرلرین اؤزل شراییطینین گؤسترگه سیدیر. ییرمینیجی عصیرده گؤزللیک آنلاییشینین "بیچیم" مرکزلییی ایله تانینماسی؛ بو عصیرین اورتاق روحییه سی ایله اوست- اوسته دوشور. بیلیمه اولان اینانج؛ ییرمینجی عصیرین ایلک اون ایللیکلرینده تئکنولوژی باخیمیندان گئنیش گلیشمه لره سبب اولموشدور. باشقا ندنلر آراسیندا بیلیمین ان گرکلیسی اولان ماتئریالیزمین یاییلماسی دولاییسیندان کومونیزم سیستئمینین دونیانی ایداره ائدن سیستئملر سیراسیندا یئرشمه سی؛ بیلیم آنالیزینه قارشی اولان معنوییتلرین اینسانلاری تئکنولوژی ایله داغیدان ایکی ساواشدان اوزاق ساخلایابیلمه دیینده کئچمیشلره نیسبت داها گئنیش ساحه ده ضعیفلنمه سینه و ساییر اؤزللیکلرینه باخدیغیمیزدا گؤروروک بو دؤنمین تئکنولوژی- مرکزلیی ادبیاتدا و باشقا صنعتلرده "بیچیمچیلیک" آدی ایله اورتایا چیخماسی بیر او قدر ده گؤزلنیلمز دئییلدیر. چونکو ان قاباریق سؤیله ییشله دئسک؛ بیچیمچیلیک تئوریسی ان آزی ایلک آشامادا بیلیمسل مئتودلارلا صنعتلری بیر ماشین کیمی آچیب- قوشماق ایسته ییردی. ائله جه ده بیلیمسل(تئکنولوژیک) مئتودلار ایله صنعتلرین نئجه لیینی، مئکانیسمینی و ایشله یینی ایضاحلاماق ایسته ییردی.
ادبیاتدا بیلیمسللینین گؤرونوشو؛ ادبی تنقیدین ییرمینجی عصیرده دینامیک گلیشمه لری یاشایان یئنی دیلچیلیک(
linguistics ) مئتودلاریندان یارارلانماسی ایله گئرچکله شدیریلمیشدیر. بیچیمچیلیک و باشقا چاغداش ادبی تئوریلرین بیرچوخو اساسدا دیلچیلیکدن جوشموشدورلار.
ییرمینجی عصیرین ایلک اون ایللیکلرینده بیچیمچیلیک ایله اویغون نئچه دوشونجه یاشامیشدیر. اونلارین ان اؤنملیسی فوتوریزم( گلجَکچیلیک)؛ کومونیزم؛ و بیچیمچیلیک باشلیغی ایله موستقیل یازیدا ایزله یه جه ییمیز آنگلو- آمئریکان "یئنی تنقید(
new criticism)مکتبیدیر.
روس ادبیاتینا بیرینجی ساواش اؤنجه سی سئلله مه آخیشان فوتوریزم ایله روسیا بیچیمچیلیی یاخین امکداشلیقلار آپارمیش بو ایکی ترپه نیشین آدلیملاری ایسه ایستی دوستلوقلار قورموشدورلار ( ائله جه آدلیم فوتوریست مایاکووسکی "اوپویاز" آدلانان بیچیمچیلرین چالیشدیغی یئر یعنی یاکوبسون-ون ائوینه آردیجیل گل- کئت ائدیرمیش؛ همن یئرده ایسه اینتیحار ائدیب حیاتینا سون قویموشدور!).
فوتوریزمین آنا خصیصه لرینه قیساجا باخماغیمیز گرکدیر: " کوبیزم ایله همن عئینی ایللرده اؤنجه ایتالیادا شاعیر مارینئتتی و بیر نئچه رسسام طرفیندن باشلادیلان فوتوریزم(1909)، عئینی ایل فیرانسادا لا فیقارو قازئته سینده یاییملانان بیلدیریسی ایله بوتون دونیایا دویورولموشدور...شئعیرین شکیلینده یئنیلیکلر گتیرن فوتوریستلر، وزن و قافیه نی قالدیرمیش، شئعیر سئنتاکسینی و سؤیله ییشی بسیطلشدیرمیشدیرلر. مودئرن حیاتا دؤنوک، بللی بیر میصراع تئکنیی اولمایان، طبیعی، شکیل وئریلمه میش دویغولارین بسله دیی بو شئعیر، بیر آنلامدا ماتئریالیستدیر. اصلینده قوتوریست شئعیرده دویغونون یئرینی ماشین، چارخ و فابریکا گورولتولاری آلمیشدیر.(
ismail çetişli:səfhə 129-130)
فوتوریزمین بیچیمچیلیک ایله گؤزللیک اؤنونده اوست- اوسته عئینی دوشوندوکلری یوخاریداکی قیسا تانیشلیقدان آپ- آیدیندیر. فوتوریزم ایله بیچیمچیلیک، بیر آنلامدا بو عصیرده گئنیش سویییه ده یایغین اولان سیمبولیزم( سیمگه چیلیک) آخیمینا قارشی چیخمیش اونون اینکارینا یئنی عصیرین لوزومو کیمی چالیشدیقدا فورمالاشمیشدیرلار.
کومونیزم ایله بیچیمچیلیین اؤزل ایلگیلری داها گئنیش بیر مولاحیظه لر و موستقیل یازیلار طلب ائدیر. کومونیزمین تئوریک دوشونجه سی هم ده روسیانین کومونیست حؤکومتی، بیچیمچیلیین فورمالاشلاماسیندا جیددی رول ایفا ائتمیشدیر. ائله جه ده مارکسیست تنقید مئتودو، بیچیمچیلیکدن بول- بول فایدالانمیشدیر.
روسیادا بیچیمچیلرین چالیشدیغینا بنزر بیر ادبی چالیشما؛ آمئریکادا "یئنی تنقید" آدی ایله تانینیر. بو آخیم تئوریسینلرینین اینگیلیسلی- آمئریکانلی اولدوقلارینا گؤره آنگلو- آمئریکان آدلانیر. گونوموزده داها "یئنی" آدلایابیلمه دییمزین بو آخیمین چالیشقانلارینین ایللر بویو چکدیکلری زحمتلردن اؤترو بو آخیم 1930- دان 1960-ا قدر اونیوئرسیته لرده و بوتون ادبی ییغیناقلاردا باشقا یؤنتملره غلبه چالان تک آنلاییش کیمی ایدی. یئنی تنقید آخیمی عمومیتله مئتودولوژی؛ ادبی ایستکلر ایله گؤزللیک اوزرینده آنلاییشلار باخیمیندان روسیا بیچیمچیلریله اویغون موناسیبتلرده دیر. بونا رغمن آرالاریندا بللی فرقلر ده واردیر.
روسیا بیچیمچیلیی:
روسیا بیچیمچیلیینین اساس تئوریلری ایکی دیلچیلیک مرکزینین تؤرونودور: بیرینجیسی 1915-ده موسکووادا رومن یاکوبسونون قوردوغودور. باشقاسی ایسه 1916-دا ویکتور شکلوفسکی-ین پئتئرزبورگ-دا اوپویاز (
opojaz "ادبی دیل آراشدیرما درنه یی"-ین ایختصاری) آدی ایله تشکیل ائدیلمیشدیر. اوپویاز درنه یینی آدلیم بیچیمچیلریندن بوریس آیخئن باوم؛ بوریس توماشفسکی؛ یوری تینیانوف و شکلوفسکی ایدیلر.
روسیا کومونیزمینین سیخینتیلارینا گؤره بیچیمچیلیک آراشدیرما مرکزلری تقریبا 1930-دا سوسقونلوقلار یاشاییردی. آنجاق سورگون دوشن یاکوبسون و تینیاتوف بو دوشونجه نی اؤزللیکله چئک اؤلکه سینده "پراگ" دیل درنه یینده یایماغا داوام ائتدیلر. ان سونو نازیسم-ین الی ایله بو درنک ایسه داغیلدی. آنجاق رئنه ولک و یاکوبسون کیمیلرین 1940- 0195-لرده آمئریکایا کؤچویوب اورادا بیچیمچیلییه بنزه ین یئنی تنقید اخیمینین موکمللشدیریلمه سینه هابئله بیر آنلامدا بیچیمچیلیکدن دوغولان "قورولوشچولوق" آخیمینا یاردیم اولدولار.
تاریخده ایلک بیچیمچی:
ادبی آخیم یا ادبی تئوریلر باشقا یؤنتملردن تمامیله موستقیل دئییلدیرلر. بعضن کئچمیشلرده باشقا آد ایسه اولسا دا بیر بنزرلی اؤرنکلری اولور.*2
روسیا بیچیمچیلیی ییرمینجی عصیرین ایلک اون ایللیکلرینه عائیددیر. بونا رغمن اسکی یوناندا نئچه مین ایل اؤنجه یاشایان "ارسطو"-نو ایلک بیچیمچی کیمی قئیده آلانلار دا واردیر! ارسطو ایلک دوز- عمللی تنقید کیتابی ساییلان "بوطیقا"- کیتابیندا تراژئدی ژانری اوزرینده بیچیمچیلرین مئتودونا بنزر مولاحیظه لری اولموشدور.
ارسطونون آراشدیرمالاریندا باشلانیش یئر؛ دینله ییجیلرین رئاکسیالارینین و پیسئسلرله نئجه داوراندیقلاری ایدی. او بیچیمدن باشقا ادبیاتدان اومدوغو "روح پاکلانماسی" یولوندا قونو یا ایچرییین ده رولونو اونوتمامیشدیر. دئمک ارسطو بیچیمی ایچه ریکدن( محتوادان) موستقیل شکیلده گؤزه آلمامیشدیر. "ارسطونون بیچیمدن بحث ائتدیی؛ نوماییشنامه لرین قونوسوندان آپاردیغی بحثیدیر ده. نوماییشنامه نین آنلاییش و ده یرلندیرمه واختی، عئینی آندا نه کئچدیینی معنالاشدیران بصیرت زامانیدیر. بونا گؤره ده بیچیم ایله قونو آییرد ائدیلمزدیر."(
rechard gill;p:360)
عمومیتله ارسطونون تئوریلریله بیچیمچیلرین یؤنتمی اوچ یئرده اوست- اوسته دوشور:1- بیچیم ایله ایچریک یا قونو بیربیریندن آییرد ائدیلمزدیر. 2 – ایشلنیلن تئکنیکلرین تکجه ادبی ایضاحلاری یوخ ایشلَکلرینی(
function) ده آراشدیرماق لازیمدیر. 3- معیین ادبی یارادیجیقیلارین دورومسال آراشدیرمالاریندان علاوه ادبیاتین عمومی روحییه سی و مئکانسیمی( ادبیّت؛ادبسللیکliterariness ) اوزرینده ایسه دوشونمک گرکدیر. وورغولامالییق بو اورتاق خصیصه لر؛ بیچیمچیلیینین ایکینجی دؤنمینده داها ایدیندیر.
بیچیم:
ادبیاتدا بول- بول ایشلنیلن "بیچیم" سؤزو؛ بیرچوخ تنقید تئرمینلری کیمی هردن عمومی هردن ایسه اؤزل تعریفلره هوپور. ائله جه ده هانسی دورمدا اولدوغونا و کیم طرفیندن هانسیسا آماجدان اؤترو ایشلندیینه گؤره چئشیدلی- چئشیدلی آنلاملاری واردیر. بیچیمدن آنلانیلانلاری عمومی حالدا بئله جه خولاصه ائده بیلریک :" بیر ادبی ایشین بیچیمیندن دانیشاندا؛ عائید اولدوغو یا ایچرلدیینه- احتیوا ائتدیینه- قارشی اولاراق؛ اونون حالتی ایله قورولوشونا؛ همده ایچینده اولدوغو طرزی( مثلا سبک و اوسلوبونو) گؤزه آلیریق. بیچیم ایله ایچَریک آییریلمازدیرلار آنجاق بیر- بیریندن آیریجا آراشدیریلیب ده یرلندیریله بیلرلر. بیچیمین ایکینجی آنلامی؛ ادبی یارادیجیلیقلارین عایید اولدوغو چئشید یا ژانردیر. مثلا: غزل، قیسا حیکایه؛ ائسسه."(
J.a.cuddon. p:327)
"متن" سؤزونون لاتینجه قارشیلیغی اولان "تئکست"-ین کؤکونه باخاندا؛ بیچیمین نه آنلام داشییاجاغینا یاخینلاشیریق. "تئکست" سؤزجویو اصلینده "هؤرگو" آنلامیندادیر. هؤرولموش و یا تیکیلمیش بیر شئیین ایچینده کیلر اورقانیک حالتده بیر- بیری ایله دایانیشیرلار. نئجه رولان بارت دئمیشکن بیر جورابین بیر ساچی حتی چؤزولدویونده اونون بوتونو سؤکولور؛ متنین بیر اویه سی( عضوی یعنی بیر سؤزجوک) ده اؤز معیین یئریندن قوپاریلیرسا و یا حذف ائدیلیرسه متن بوتونلوکله دغیلاجاقدیر.
ادبی یارادیجیلیغی بیر هؤرگواورقانیک ( بیر سؤزجوک یا جومله اؤزوندن قاباقکی و سونراسی سؤزجوک و جومله یه نیسبت نه آنلام داشیدیغی یا قوردوغو ائستاتیک دوروم؛ ضیمنی آنلاملاری؛ قونو ایله سؤزجوکلرین بیرلشمه سی آراسینداکی ائستاتیک رابیطه لر...؛ ایشلنیلن تئکنیکلرین فئرئکانسلاری- بسامدلری- قونو و بیچیمین عمومی دورومونا نیسبت نه آنلام داشیدیقلاری؛ ایشلکلری؛ لوزوملاری؛ آنلاملاری و...؛موسیقی( وزن، قافیه یا سسلر آراسیندا قورولان ایچ هارمونییا..؛ ادبی چئشیدی سربست شئعیر؛ گرایلی، رومان) و..) بیچیم ساحه سینه عاییددیر. عئینی حالدا ایسه متنین ایچینده کیلردیر. بئله لیکله فورما ایله ایچریک نه آییرد ائدیله بیلیر نه ده اساسدا بللی بیر دلالت فرقلری واردیر. بیچیمدن دانیشدیغیمیزدا عئینی آندا ایچریکدن ایسه دانیشیریق.
. موختلیف متنلرین عئینی قونوسو اولابیلر. "ساواش" قونوسوندا بلکه میلیونلارجا شئعیر یا رومان- حیکایه یازیلمیشدیر. آنجاق یازیلارین آراسیندا ایسه فرق واردیر. هره سی بیر باشقا باخینجادان- بیچیمدن- بو اورتاق قونویا باخمیشدیرلار. بئله لیکله بیچیملره گؤره ادبیات یعنی "نئجه سؤیلمک!"


text:
سهند بیلیمیوردو
سهند بیلیمیوردو ایراندا اوسکو بؤلگهسینده یئرلشن بیر صنعتی بیلیمیوردیدیر. سهند بیلیمیوردو 1369-جی ایلده یارانیب و ایندی بو بیلیمیوردو 2 فوقدیپلم ریشتهسینده، 11 لیسانس ریشتهسینده، 45 فوقلیسانس ریشتهسینده و 17 دکترا ریشتهسینده چالیشیر.[۱]
ایچیندهکیلر
جوغرافیایی موقئع[دَییشدیر]
سهند یئنی شهری تبریزین جنوب-غربیسینین 20 کیلومئتیرینده و تبریز-آذرشهر یولوندا و اوسکو بؤلگهسینه و سهند داغین اتکلرینده یئرلشیب.
تاریخی[دَییشدیر]
ایران نین ایسلام انقلابیندان سونرا، ایران نین فرهنگی باشچیلاری تحصیل امکاناتینی آرتیخلاتماق و گئنیشلندیرمه اساسیندا 1369-جی ایلده بو بیلیمیوردو قورولدو. بو بیلیمیوردونون قورولماسینا اؤتری 410 هکتار کامپوسونا و 1100 هکتار تحقیقاتی شهرینه کی اوچ آذرشهر، اوسکو و خسروشاه شهرلرینین آراسیندا یئرلشیب، نظرده آلیندی.
تحصیلی چالیشمالاری[دَییشدیر]
بو بیلیمیوردونون تحصیلی چالیشمالاری 1369-جی ایلدن و 48 نفر اؤیرنجی ایله، مواد ریشتهسینده باشلاندی. ایندی بو بیلیمیوردون 2 فوقدیپلم ریشتهسینده، 11 لیسانس ریشتهسینده، 45 فوقلیسانس ریشتهسینده و 17 دکترا ریشتهسینده چالیشیر. 1382-جی ایلینده ورزقاندا بیر تحصیل اوجاغی یاراتماغینان اؤز چالیشمالارین گئنیشلندیردی. بو بیلیمیوردو ریاضی، فیزیک ریشتهلریندهده اؤیرنجیسی فوقلیسانس و دکترا سطجلرینده وار.
فاکولتهلر و موسسیسهلر[دَییشدیر]
سهند بیلیمیوردونون 8 فاکولته و 6 آراشدیرما مرکزی واریدیر.
فاکولتهلر[دَییشدیر]
- برق موهندیسچیلیک فاکولتهسی
- شیمی موهندیسچیلیک فاکولتهسی
- مادهلر موهندیسچیلیک فاکولتهسی
- معدن موهندیسچیلیک فاکولتهسی
- عومران موهندیسچیلیک فاکولتهسی
- میکانیک موهندیسچیلیک فاکولتهسی
- پولیمئر موهندیسچیلیک فاکولتهسی
- علملر موهندیسچیلیک فاکولتهسی
موسسیسهلر[دَییشدیر]
- پولیمئر مادهلر آراشدیرما مرکزی
- اطراف موحیط،سو و دواملی اینکیشاف موهندیسچیلیک آراشدیرما مرکزی
- رئآکتور و کاتالیست آراشدیرما مرکزی
- نانو مادهلر آراشدیرما مرکزی
- غشا جامع تئکنولوژی گلیشدیرمه مرکزی
- لابراتور وساییللر طراحچیلیق و تؤرمه مرکزی
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ (فارسی) سهند بیلیمیوردونون رسمی وئبسایتی (2012). یوخلانیلیب 2012-10-12.
خاريجی کئچیدلر[دَییشدیر]
- سهند بیلیمیووردونون وئبسایتی
- سهندبیلیمیوردونون اؤیرنجیلر و کئچنکی اؤیرنجی لرین وئبسایتی
- سهند بیلیمیوردونون ائلئکترونیکی تحصیل مرکزینین وئبسایتی
- آنلاین ائلئکترونیکی تحصیل مجلهسی - سهند بیلیمیوردونون ائلئکترونیکی تحصیل مرکزینین وئبسایتی
- سهند بیلیمیوردونون ائلئکترونیکی تحصیل مرکزینین وئبفوتوسو


text:
آنکارادا روسییا سفیری آندرئی کارلووون قتله یئتیریلمهسی ایله ۹۰۰ ایل اؤنجه مؤوجود اولموش هاشهاشی لر طریقه تینین سو-قصد مئتودو عینیدیر.
پوبلیکا . آز خبر وئریر کی، بو بارهده «یئنی شفق» قزئتینین یازاری محمد آجئت یازیب.
تورکییهلی یازار قئید ائدیب کی، اینگیلیس دیلینده سو-قصد معناسینی وئرهن «آسساسسیناتیون» سؤزو عرب دیلینده «هاشهاشین» ایفادهسیندن تؤرهییب.
«بو کلمهنین ۹۰۰ ایللیک تاریخی وار. هاشهاشی لر اورتا عصیرلرده ایسلام دونیاسینا قان قوسدوران، بوتون موباریزهسینی موسلمانلارا قارشی آپاران، بؤیوک سلجوق دؤولتینه ضربهلر ووران طریقتدیر. ۲۰۰ ایللیک مؤوجودلوقدان سونرا مونقول ایستیلالاری ایله محو ائدیلیب. روسییا سفیرینین قتلینده بو طریقتین مئتودو ایستیفاده اولوندو. قاتیل پولیس کیمی داورانیر، اوز ایفادهسی، دوروشو، پالتاری هئچ بیر شوبهه اویاتمیردی. قفیل سیلاحینی چیخارتدی و سفیری اؤلدوردو. بورادا هاشهاشی لرله اورتاق نقطه بودور: هاشهاشی لر سو-قصدی یئرینه یئتیرهندن سونرا اؤزلرینی اؤلدورموردولر. گؤزله ییردیلر کی، باشقاسی گلیب اونلاری اؤلدورسون. یعنی بو، پ کا کا، یاخود ایشید-این کامیکادزئ هوجوملاریندان فرقله نیر. روس سفیرینی اؤلدورهن قاتیل ده اؤزونو اؤلدورمهدی، گؤزلهدی کی، باشقاسی اونو اؤلدورسون»، - دئیه او بیلدیریب.
یازار قاتیلین فئتؤ-یا یاخینلیغینا دقت چکهرک، قئید ائدیب کی، فتح اللاه گولهن تشکیلاتی ایله هاشهاشی لر طریقتی آراسیندا بنزرلیکلر مؤوجوددور.


text:
ائرمنی سیلاحلی بؤلمهلری جبههنین موختلیف ایستیقامتلرینده سوتکا عرضینده آتش کس رئژیمینی عمومیلیکده ۳۵ دفعه پوزوب.
مدافعه ناظیرلیینین مطبوعات خیدمتیندن آخار . آذ-آ وئریلهن معلوماتا گؤره، ائرمنیستان رئسپوبلیکاسی ایجئوان رایونونون پاراواکار کندینده یئرلشهن مؤقعلردن قازاخ رایونو اراضیسیندهکی آدسیز یوکسکلیکلرده، بئرد رایونونون چیناری کندینده و آدسیز یوکسکلیکلرده یئرلشهن مؤقعلردن توووز رایونونون آغ بولاق، کوخان بی و مونجوقلو کندلرینده یئرلشهن مؤقعلریمیز آتشه توتولوب. ایشغال آلتیندا اولان آغدام رایونونون جواهیرلی، خوجاوند رایونونون کوروپاتکینو، فضولی رایونونون آشاغی سئییدهمدلی، هورادیز، قورقان کندلری یاخینلیغیندا، همچینین گورانبوی، ترتر، خوجاوند و فضولی رایونلاری اراضیسیندهکی آدسیز یوکسکلیکلرده یئرلشهن مؤقعلردن ده سیلاحلی قوهلریمیزین مؤقعلری آتشه توتولوب.


text:
۲۰ یانوار فاجعهسینین ۲۸.جی ایل دؤنومودور
بو اونودولماز آجیلارین ایل دؤنومونده، آذربایجان جمهوریتی ملتی شهیدلر خیابانینا یورویرک و چئشیدلی تدبیرلر دوزنلهیرک شهیدلرینی آندی
بو گون آذربایجان خالقینین بؤیوک ۲۰ یانوار فاجعهسینین ۲۸.جی ایل دؤنومودور.
۱۹۹۰.جی ایل یانوارین ۱۹دان ۲۰سینه گئچن گئجه، ساعت ۲۳.۳۰دا باکی شهرینه گئچمیش سووئت اتفاقینین قوشون بیرلیکلری فؤوقالعاده وضعیت اعلان ائدیلمهدن گیردی، یالنیز باکیدا ۱۳۱ اینسان قتله یئتیریلدی، چوخ ساییدا اینسان ایسه یارالاندی و ایتکین دوشدو.
سووئت قوشونلارینین قانونسوز یئریدیلمهسی نتیجهسینده باکیدا و آذربایجان شهرلرینده ۱۴۶ نفر اؤلدورولدو، ۷۴۴ نفر یارالاندی، ۸۴۱ نفر قانونسوز حبس اولوندو. اؤلدورولنلر آراسیندا قادینلار، اوشاقلار و قوجالار و عاجیل یاردیم چالیشانلاری دا واردی.
قاباقجادان دوشونولوب حاضیرلانمیش بو سالدیرقانلیق آذربایجان خالقینین دموکراسی و میلی آزادلیق اوغروندا مباریزهسینی بوغماق، خالقی تحقیر ائدرک اونا معنوی ضربه وورماق مقصدی داشیییردی. آنجاق بوتون بونلار آذربایجان میلتینی مستقیللیک اوغروندا موباریزهدن چکیندیرهبیلمهدی. ۲۰ یانوار قیرغینیندان سونرا آذربایجاندا مستقیللیک حرکاتی داها بؤیوک اؤلچوده داوام ائتدی و بیر ایل سونرا آذربایجان مستقیللیگینی قازاندی.
بو اونودولماز آجیلارین ایل دؤنومونده، آذربایجان جمهوریتی ملتی شهیدلر خیابانینا یورویرک و چئشیدلی تدبیرلر دوزنلهیرک شهیدلرینی آندی.


text:
اورتا عصرلر
اورتا یوز ایللر یوخسا Middle Ages باتی روم ایمپراطوریسی آرادان گئتمکله باشلامیشدیر. بۇ یوز ایللر ۵ -نجی میلادی یوز ایللردن ۱۵-نجی یوز ایللره قدر اوزانان زامانا دئییلیر. بۇ ایللر رونسانس و ایکتیشاف دؤوره سی ایله قورتارمیشدیر. اورتا یوز ایللر اوچ یئره بؤلونور: باشلانیش، اوج و سون ایللر. بۇ ایللرین باشلانیشیندا جمعیت آزالیب و کؤچلر چوْخالمیشدیر. باتی روم ایمپراطوریسی داغیلیب و بیر چوْخ اؤلکه دوغو روم ایستیلاسیندان قورتارمیشدیر. بنی امیه خلافتی قوزئی آفریقانی توتوب، آلمان شاهلیقی بۇ ایللرده قورولموشدور.
باتی روم ایمپراطوری بیر نئچه هوجومون نتیجهسینده داغیلمیشدیر: وایکینگلر قوزئیدن، هونلار دوغودان و عربلر گونئیدن اونو آرادان آپاردیلار.


text:
تورکییهده اردوغان کیمی دیکتاتور دا دئمهسهک، اؤزونه قاپالی بیریسینین، عدالت و قالخینما پارتیاسی بیچیمینده اوسته گلمهسی سونوجوندا، تورکییه توپلوموندا بیر چوخ دهییشیملره ندهن اولدو. اردوغان ائکونومیک چالیشمالاردان باشلاییب تورکییهنین دئمهک اولار پوزقون دوروملارین آریدیب (دوزلدیب،تمیزلهییب) گونو گوندن گلیشمهسینه دوغرو یول آچدیر. بونون یانی سیرا تورکییه کوتلهسی وریندن اؤزللیکله تورکیهنین آشاغا قاتمانیلا(طبقهسی) بیرگه بیر سیرا اورتا قاتمانی و دینچی قیسیملری آراسیندا دا اؤزونه اؤزل یئر آچا بیلدی. بوردا دئمهلی یم کی قاتمان تام آنلامیلا تورکییه کوتلهسینی، اؤز ایچینده قاپسیا بیلَن بیر سؤزجوک ساییلمیر؛ نیه کی بیر چوخ اوزمانلارین دئدیکلرینه گؤره تورکییه ده، ایران کیمی دئمهک اولار قاتمانسیز بیر توپلوما یییهدیر.
اردوغان رئفورمچولوغو تورکییهنین گلهجهگه باخیش آچیسینی دهییشدیریب بو یئنی باخیشلار چرچیوهسینده یئنی ایستکلر اورتایا قویدو. ائورنسل (جهانی) باخیشلارینین دهییشمهسی اساسیندا بؤلگهسل گؤروشلرینی ده دهییشدیردیرلر. تورکییهنین ایچ سیاستین قازانان اردوغان، اورتادوغونون (خاورمیانه) دا سون سؤزونو دئمهک ایستهدی. آنجاق ایدولوژیک باخیشلارینا گؤره بیر چوخ متحدلرینی الدن وئریب، دیش(ائشیک) سیاستینده، بوتون دایاندیغی چرچووالاردان گئری چکیلمهک زوروندا قالدی. میصردن باشلا سوریهدن عراغا کیمی بؤیوک اودوزانلارین سیراسیندا دایانانلارین بیریسی تورکییه اولدو. "عرب باهاری" دئدیگیمیز بوتون آختا دئوریملره ائگهمنلیک ائتمهک ایستهین تورکییه، بو سیاستلری اساسیندا تورکییهیه قارشی یؤنهلیک چالیشان مئدیالار پروپاقانداسی آراجیلا ایچ چاخلانیشینا دا نَدن اولدو. و بو باشاریسیزلیق اردوغانین تورکییهنین ایچهریسینده دیکتاتورجا داورانیشلارین، داها یوکسهگه قالدیردی.
بو نئچه ایلده اردوغان بیر چوخ ساحهلرده دهییشیملره ال قویموشدور. أن باشدا چؤزوم سورهجی دئییلن بیر گلیشمهیی اورتایا قویدو، بیر نئچه آنا یاسا دهییشیکلیگی و حقوق آلانیندا دا دهییشمهلره اوز گهتیرمیشدیر. سون دانیشیقلارینین بیریسینده " دیل دئوریمی"-نه قارشی چیخیب دیلی هدفه آلاراق " تورکجه ایله فلسفه یاپیلماز" سؤزونو اورتایا قویموشدور. آتاتورک قوران جومهوریتین اساسلارینین بیریسی اولان تورکجهنی رد ائدیب عوثمانلیجانی ساوونموشدور. و بئله ایفاده ائتمیشدیر کی فلسفه یاپماق ایستهین یا عوثمانلیجانی دوزگون بیلمهلی دیر یادا اینگیلیزجهنی. بو اوزدن بو سؤزلره تپگی اولاراق بیر چوخ بیلیم آدامی و آکادئمیک اوزمانلار وریندن قینانیب ائلیشدیریلمیشدیر. "ائفدال سئوینجلی: دیل دئوریمی تورکجهیه مینلرجه سؤز(کلمه) قازاندیرمیشدیر " دئیه ایفاده ائدن تورک دیلینین اؤیرتمنی "جومهمور باشخانی تورکجهنی یاخشی بیلمهییر. تورکجهنی عربجه ایله قاریشدیریر آنجاق عربجهنی ده بیلمهییر" دئمیشدی.
تورکییهنین فلسفه درنهگی وریندن ده تپگیلر گلدی و بو سؤزون اساس سیز اولدوغونو آچیقلادیرلار. آنجاق بیر نئچه بیلیم آدامی دا تورکییهده واراولان بوگونکو تورکجهنی "آختا" دئییمی ایله دهیرلندیریب بیر تههَر اردوغانا قاتیلمیشدیرلار.
تورکجه آتاتورکون تاساریلادیغی یئنی جمهورییتین تمللریندن بیریسی ساییلیر و سون 90 ایلده تورکجه دیل قورومو بودیلین زنگینلشمهسینده دهیرلی ایشلر گؤروب، آددیملار آتماغا باشاریلی اولموشلاردیر. آنجاق بو دارتیشمالارا باخمیاراق اردوغان یئنه بو قونویا دا ایدولوژیک اولاراق یاناشیب اؤز اینانجلارینا آیقیری(ضد) اولان فلسفه پاپماق کیمی دئییمی اورتایا قویموشدور. نیه کی اردوغانین اینانجلارینا باخاراق "حیکمت" یئرینه فلسفه سؤزون قوللانیشی سؤزونون آرخاسیندا باشقا آماجینین اولدوغونو اورتایا چیخاردیر. اردوغانین فلسفه دردی دئییل هر هانسی آراجیلا اولور اولسون اؤز ایدولوژیک آماجینی سونوجا وارماسی اؤنملی اولدوغودور کی بو اساسدا بئلنچی ایفادهلری اورتالیغا بوراخیر.
فلسفه سؤیلملرینی اورتایا قویا بیلن بیر فیلوزوف (فیلسوف) اؤنجهلیکله یارادیجیلیق یاپماق ایستهدیگی دیلیی بیر دیلچی کیمی بیلمهگی گرهکلی دیر. نیه کی فلسفه دیلیایله آنلاتماغا چالیشان فیلوزوف دیلی دوزگون بیلمهدیگینه گؤره یئرینده آخسارلیقلارلا راستلاشیب آنلاییش فرقینه وارماغا دا بیله، یؤنلمهک زوروندا قالاجاغی قاچیریلماز اولاجاقدیر. دیلی آنلایان فیلوزوف یئرهل و ساوسال (فلسفیسل) یئنی سؤزجوکلری یارالدا بیلهجهک گوجونه یییه اولا بیلهجهکدیر. اردوغانین بو سؤزلری تورکجهیه و تورکجهنین اوغروندا چالیشان شخصلر و قوروملارا بیر اویاری کیمی اولا بیلَر. نیه کی بیر چوخ دیلچینین دئدیکلرینه گؤره دیلی دیلچیلر سؤزجوک یاراتماغیلان قورویوب ساخلیا بیلمزلر؛ بلکه دیلی کوتله قورویار. کوتله آراسیندا دانیشیلان دیل و باشقا دیللرله آل وئرده اولان دیل اؤز تمل قوراللارین و یاپیلارین قورویوب ساخلیا بیلدیگینده، او دیلین قورونوب ساخلانمیشدیر دئمهگینی ایدیعا ائده بیلهریک.
6/10/93
یازار: حامید مورسلی


text:
حیدر بیات
حیدر بیات ـ (دوغوم: 1355 آغ بولاق ـ زنگان) آذربایجانلی یازار، شاعیر و آیدین.
حیاتی[دَییشدیر]
سید حیدر بیات ۱۳٥٥- جی ایلده زنجانین آغ بولاق کندینده دونیایا گؤز آچدی. ٦ یاشیندایکن ملا یانیندا گلهنکسل مکتبه گئدیب، قرآن کریم-ی اوخوماغا و اؤیرنمگه باشلادی. ۷ یاشیندا ایلک مکتبله یاناشی گلهنکسل مکتبلرده «تنبیه الغافلین»، "گلستان سعدی"، "کلیله و دمنه" کیمی کیتابلاری دا اوخودو. داها سوْنرا زنجان حوزه علمیهسینده عرب ادبیاتی و منطق اوخوماغا باشلادی. اورادا رسمی تحصیلاتینی دا سیکله قدر داوام ائتدیردی. ۱۳۷۳-ده قوم حوزهسینه گلیب اورادا اصول فقه، فقه، منطق و فلسفه، تفسیر و کلام کیمی علملری اوخوماغا باشلادی. بیات، ۱۳۸۲ایلینده قومدا "تورک ادبیاتی اوتاغی" (اتاق ادبیات ترک) آدلی مدنی بیر اوجاق قوردو و تورک دیلی و ادبیاتی اوزرینده چالیشمالارینی سوردوردو. آیریجا، مجمع الشعرای آل یاسین، انجمن ادبی حوزه، انجمن شعر و قصه حکیم هیدجی، پینار درنگی، مقدس اردبیلی هیئتی کیمی درنک و اوجاقلارین اویهسی، اوستادی و یا قورجوسو اولاراق فعالیت ائتدی.
حاضیردا تورک ادبیاتی ساحهسینده چالیشان بیات، عینی زاماندا قوم حوزهسینده فقه، اصول فقه و فلسفه کیمی درسلری داوام ائتدیریر. او، ۱۳۷۹-دان اعتباراً پروفسیونل اولاراق تورک ادبیاتی ساحهسینده چالیشیر.
سید حیدر بیات بیر ایلدن آرتیق بیر سوره "پیام قم" آدلی هفتهلیگین تورکجه صحیفهسینی یولا سالاراق باش یازاری اولموشدور. اونون بیر چوْخ شعری و مقالهسی مختلف قزئته، درگی و آنتولوژیلرده یایینلانمیش و اینترنت صحیفهلرینده گئنیش شکیلده یئر آلمیشدیر.
"آلما یولو شعر توپلوسو"، قوم، نوید اسلان یایینلاری و "سیبی میان دو آینه" (ایکی آینا آراسینداکی آلما: عراق بؤلگهسی کلاسیک تورک یازار و شاعیرلرین تذکرهسی) اونون یایینلانمیش اثرلریندندیر.
سید حیدر بیات ائولی ایکی اوشاق آتاسیدیر.


text:
ائیشیدیلیننلره
گؤره مهسا خانیم مهدیلی آداخلیسینا "قاراباغ توپراغی"
باشلیغیم اولسون دییه؛ ایستهییبدیر. بو یازینی مهسا خانیم و اونا بنزر
آزربایجانین آصلان قادینلارینا سونورام.
وطن
توپراغی باشلیغیم منیم
مهسا
خانیم! بیز آجیلاریمیزی سئوگیلریمیزده هابئله سئوگیلریمیزله یاشادیریق؛ اوچرا
بیزیم اوركلرده وطن داغی ایسه سئوگیسی یاشانیر.
بیزیم
توی دویونلریمیز یاسا باتمیشز، ایشغال اولونموش و بؤلونموش وطنده گئرچك تویدویونه
بنزهمز؛ اوچرا بیزیم دویونوموز یوردوموزون بیرلیك و تویوموز توپراغیمیزین سئوینهن
گونلرینده گئرچكلشیر.
مهسا
باجی! بیلیرم سیزه دانناق ووراندا اولاجاق. سیزه دییهجكلر بیر اووج توپراغی
نئینهییرسن قیز!؟ سنین نه یانیتلادیغینی ایچاتابیلمیرم!؟ آنجاق من بو سورویو
بئله یانیتلاردیم: "من اورمو گؤلون سوسوز گونلرینده بو توپراغایله
تیمم ائدیب و سئودیییم قیبلهنین اؤنونده دؤنهدؤنه بو توپراغا سجده ائدهرم."
بو
قوتساللیق یاراتماغ دییلمی؟ یوخ! بو قوتساللیق سورهگَلن وار. بیز
توپراغلاریمیزین نیسگیللریایله گونلریمیزی آیلارا هابئله آیلاریمیزی ایللره
باغلاییریق. بیز بو توپراغلاری سئویریك. ایلك و ایلكه سئوگیمیزدی آنایوردوموز.
آتاتورك دئمیشكن: "مین
آنا بیر اووج توپراغ دوغا بیلمز. " توپراغلاریمیزین تك تكینه دوشونورك. قومو
قومدان توزو توزدان آیریلماسین دیلهییریك. اونا گؤره اَندهیرلی وارلیغیمیزی
ایگید قیزلاریمیز ائولیلیك اوچون باشلیق ایستهسهلرسه ایگید اوغلانلاریمیز قان
باهاسینادا باشا گلسه اونو اؤدهمهلیدیلر.
سنه
و یاشامیولداشینا اوغورلو و سئوگیدولو یاشام دیلهییرم.
قوشا
قاریاسینیز
گؤنده ر بؤلوم لر: گوندم اولای


text:
مصاحبه: ملیحه عزیزپور
مولوینی شخصیتی باره ده دانیشین لوطفاً. اصلیتی هارالی دیر؟
- مولانا جلال الدین محمدبن بهاالدین محمد بن حسین خطیبی مولوی رومی آدی ایله معروف دور و بلخ شهرینده، خوارزمشاهی تورکلرینین آرسیندا دوغولوب.اونون دوغوم ایلی 604 هجری ده دیر. مولوی، ابن سینا کیمی 7 یاشیندان سونرا فارس دیلینی اؤیرنمیشدیر. مولوی دئییرکی: « محله میزده بیر فارس سوزو ساتان وارایدی و آتام فارس دیلی اؤیرنمک اوچون،منی اونون یانینا قویدو.» او زامان،اساس درس لر عرب دیلینده کئچیریلیردی، مولوی ده بیر تورک عاییله سینده،" گوهر خاتین" آدلی خانمیدان دوغولموشودو. بیلیرسیز کی 606 – هجری ده،موغول، ایران فلاتینا حمله ائدیر و خوارزمشاهی تورکلری شجاعت ایله،موغول قارشیسیندا دایانیب،آنجاق منطقه نین بعضی قبیله لری،خوارزمشاه تورکلرینه خیانت ائدیرلر و موغول دان شیکست یئیرلر. موغول حمله سیندن سونرا، چوخلو شهر لرده خسته لیک لر و ... ال اله وئریب و بونون اثرینده خراسان تورکلری قالخیب، آنا دولویا کؤچورلر و بیلیر سیزکی موغول لار،خوارزمشاهلاری اساس دوشمن لری بیلدیکلری اوچون،بونلار ایران بؤلگه سینی ترک ائتدیلر. بو کؤچون ایچینده،مولوی نین ده عاییله سی وارایدی. نئیشابوردان کئچرکن،عطار نیشابوری ایله گؤروشوبلر و بو گؤروش ده،عطار دئییرکی : چوخ تئز لیکده بو اوشاق، دونیانین عاریفلرینین اوره یینه اود ووراجاق. « زود باشد که این پسر آتش در سوختگان عالم زند ». مولوی اورادا عاییله سی ایله بیرلیکده،سلجوقی محیطینه گئدیر،یعنی تورکیه ده " قونیه" شهری علم و معارف و تجارت شهری ایدی و سلجوق تورکلری اورانی ایداره ائدیردیلر. تاریخه گؤره 628 یا 631 هجری ده،مولوی نین آتاسی اؤلور. دئمک اوزامان مولوی نین 21-20 یاشی واریمیش. مولوی قونیه دن چیخیب "حلب" شهرینه گئدیر و اورادا اؤز شرعی- علمی و ادبی تحصیلینه دوام ائدیر. بیلیرسیزکی او زامانلار مکتب لرده هر شئی دن اؤنجه،ادبیات و عربیات، سونرا باشقا علم لری اؤیره دیردیلر.مثل اوچون،ابن سینا اؤنجه " ادیب" اولدو سونرا طیب علمینی اؤیرنمه یه باشلادی. مولوی ده اوزامان لار،علم مرکزلرینین بیریسی اولان حلب شهرینده،«سید برهان الدین ترمزی» آدلی بیر عالیمین یانیندا تحصیله باشلاییر و 6-5 ایل سونرا، یئنی دن "قونیه" یه دؤنور و 30 یاشیندا منبره چیخیب،معلم لیک ائدیر.مولوی 645 هجری ده تبریزلی شمس ایله ملاقات ائدیر و ملاقات دان سونرا روحی دورومو دییشیر و اؤله نه قدر یعنی 25 ایل حدودوندا،بوتونلوکله عیرفانا یاناشیب،شعر یازماغا باشلاییر.( قیل و قالی بوراخیر).
مولوی نین تورکجه اثرلری باره ده دانیشین.
- مولوی کیمی اینسانلار،بوتون اینسانلیغا عایید دیلر و بیر قوم و قبیله یه باغلی دئییل لر.آما البته کی مولوی نین آنا دیلی "تورکجه" اولدوغونا گؤره هابئله رشد ائتدییی یئرلر، تورک اؤلکه لری اولدوغو اوچون،تورکجه یازیبدیر،آما اوزامان، فارس دیلی ،"ادبی" دیل اولدوغو اوچون،مولوی نین دیوانی فارسجا اولموشدور." قریبی" آدلی بیر شخصیت، شاه طهماسب زامانیندا بیر تذکره یازیرکی ،بو تذکره نین ال یازماسی،تهراندا،«مجلس شورای شماره 1» ین میللی کیتابخاناسیندا ساخلانیر و منیم ظنینمجه، بو کیتاب اونون اؤز ال یازماسی دیر. بو تذکره ده کیچیک آسیا (تورکیه) و روم شاعیرلرینین حاققیندا یازیب و ان باشدا،مولوینین آدینی یازیب و اونا خیطاب یازیب کی:
« اولدور اول سر دفتر اهل کیتاب سر گفتارینده عاجیز دیر فهوم »
و دئییرکی : او قونیه شهرینده یاشاییب ، اورادا دونیاسینی دییشیب و نئچه بیت میثال گتیریر. مثلا 14 معصوم حاققیندا یازدیغی قصیده نی یازیر:
« اولار کیم بندهی خاص خدا دیر محب خاندان مصطفی دیر
حقیقت کعبه سینین قیبله گاهی امام پیشوا میز مرتضی دیر.»
قصیده بئله باشلاییر و سونرا دئییرکی : " ایندی مولوی دن قالان بیر بیت وار و درویش لر اؤز،اؤزل مراسیملرینده شعرلر اوخویاندا بو میصراعی ترجیع بند کیمی گتیریرلر" :
« دینمه گؤزت ،باخما چاپار، یونما هئچ رند جهان اول یورو، توخونما گئچ »
و بیز بو ایشاره دن سئچیریک کی، مولوی نین تورکجه دیوانی اولوب،آما تأسوفله ،تاریخ بویو تورکجه اثرلری یازماغا،کئچمیش دربارلار و رسمی یئرلرده،دغدغه یوخ ایدی و اونون اوچون مولوی نین ده تورکجه دیوانینین اوزرینده تحقیق ائدیب،کیتابلاشدیرماییب لار. بونون یانی سیرا،چوخلو باشقا اثرلریمیز ده آرادان گئدیب.
ها بئله،مولوی نین 17 یه یاخین قصیده لری، قطعه لری و تک بیت لری الده دیر کی من اونلاری 1369 – جو ایلده،« سیری در اشعار ترکی مولوی » آدلی بیر کیتابدا نشر ائتمیشم و یئنی دن بو کیتابی چاپ ائتمه یه باشلامیشام.
مولوی نین تورکجه شعرلری نین موضوعسو نه دیر؟
- بیلیرسیزکی مولوی عاریف بیر شاعردیر و شعر اونون الینده،روحی هیجانلاری وصف ائتمک اوچون بیر وسیله دیر. فارس دیلینده اولان شعرلری کیمی، تورکجه شعرلرینده ده،سؤزلری شور، هیجان، عشق و روحی چیرپینتیلار، هیجران، فراق، وصل و... دیر اونون یانی سیرا، بیر اوزون قصیده سی وارکی بو قصیده ده تناسخ دان دانیشیر و اینسانی مجهول دونیالارا سوق ائدیر هابئله، اینسانی اؤز اطرافینا دیققت له باخماغا دعوت ائدیر کی بوقصیده بئله دیر:
« اوسسون وارسا ای غافیل آلدانما قیل زینهار مالا
شول نسنه یه کی سن قویوب گئدرسن او،گئری قالا
سن زحمتینی گؤره سن دونیا مالینی دوره سن
اونلار قالیبلار خرج ائدیب آنما یالار زهی بلا ... »
و اینسانلاری چاغیریر بوناکی دونیایا چوخ باغلانماسینلار، بلکه بونا دیققت ائتسینلرکی، خیلقتین مقصدی نه دیر!!!
دئییر: « وئردی سنه مالی چلب تاخیره قیلماسان سبب
خئیر ائیله ده حقی طلب وئرمه دن اول مالی یئله »
و مولوی دن سونرا گلن شاعیرلر،مولوی نی سئودیکلری اوچون،تورک شاعیرلری اونون تورکجه قصیده لرینه،نظیره لر یازمیشلار.او جومله دن مولوی نین معروف ملمع سی وار کی بئله یازیر:
« ماه است نمی دانم خورشید رخت یا نه بو آیریلیق اودونا، نئجه جیگرم یا نه »
بو غزله بیر چوخ تورک شاعیرلری نظیره یازمیش،او جومله دن، هـ -11- جی عصرده یاشایان، «باقی» آدلی معروف شاعیر بو غزل دن ایستیقبال ائدیب دئییر:
« مجنون کیمی واوئیلا،اولدوم یئنه دیوانه فیتنه لی آلا گؤزلر،چون اویخودان اویانه»
مولوی نین تورکجه شعرلری،هر زامان دیققت مرکزینده اولموش آما تأسوفله تدقیق اولماییب و ایتیب باتمیشدی،کی بیز یوزدن چوخ شعرینی توپلاییب چاپ ائتممیشیک.
مولوی نین پیرولاری کیملر اولموش؟ تورکجه یازان شاعیرلره تأثیری اولدو یوخسا یوخ ؟
- البته کی تأثیری اولدو. اولاً مولوی نین اوغلو " سولطان ولد" اونون جانشینی اولموش و بیلرسیزکی سولطان ولدین ایکی بؤیوک مثنوی سی وار؛ بیریسی ابتدا نامه و باشقا بیریسیانتها نامه. اوندان علاوه، بیر بؤیوک غزلیات دیوانی دا وار دیر کی اونودا نشر ائده جه یم، هابئله اونونابتدا نامه و انتها نامه سینین عاریفانه سؤزلری وار. سولطان ولددن سونرا گلن شاعریلر و عمومیت له مولوی دن سونرا،چوخلو شاعیرلر اوزه گلیرکی، مولوی سایاغی شعر دیئیرلر. اوجومله دن:افلاکی دده،عاشیق پاشا،شاه اسماعیل ختایی،سعید امره،یونس امره، حتی عمادالدین نسیمیکی دیلینی و لحنینی، مولوی دن آلمیش دیر و ایبراهیم گلشنی اؤزو،تبریزلی "روشنی دده" نین پیرولارنیدان ایدی و 000/40 بئیته یاخین، فارسجا بیر معنوی خفیه یازمیشدیر کی مولوی نین فارسجا یازدیغی مثنوی یه جواب دیر. اونون یانی سیرا، چوخ قیمتلی اولان تورکجه دیوانی دا وار کی، بو دیوانیندا،مولوی دن ایلهام آلمیشدیر و بیر بئیتینی اوخویورام :
« گیریب میدان عشق ایچره،باشین توپ ائیله ین گلسین
آیاق یئرینه باشینی،اومیئدانا قویان گلسین... »
مولوی نین شخصیتنین اهمیتی،تاریخده نه دیر ؟
- مولوی نین شخصیتنین اهمیتی،اونون عیرفان دونیا سیندا،اینسانین ایچ دونیا سینین چالارلاینا،ال تاپماسی و او ایچ دونیا سیندا اولان،اورک چیرپینتلارینی، اوزه چیخارتماغی دیر و مولوی،اینسانلاردان، یالنیز ساده و مادی یاشام یوخ، بلکه معنوی و روحی بیر معقول یاشاما ال تاپمالارینی ایسته ییر و سیز گؤرورسوز،دونیانین هر یانیندا،اینسالار مولوی نی اونا گؤره سئویرلرکی؛ایچ دونیایا نظر سالیب و اینسانلارین عاطفی و داخلی دونیاسی ایله ایشی وار.
اگر تبریزلی شمسی بیر آغاجا بنزتسک،مولوی نی او آغاجین مئیوه سینه بنزده بیلیریک می؟
- بلی. یعنی شمسین،مولوی ده او قدر تأثیری اولموشدور کی اونون روح دونیا سینی آلت – اوست ائتمیشدیر و علم بحث لریندن و مدرسه قیل و قاللاریندان اوزاقلاتمیشیدیر و بو، او آنلامدا دیئیل کی،او علم دن – بحث دن قیرمیش، بلکه اونا اؤیرتمیش کی : اینسان بؤیوک معنوی مرتبه لره ده ال تاپابیلر. شمس تبریزی ده ، تبریزین "قیپچاق" تورکلریندن اولموش و مولوی،نئچه یئرده ده "ترک قیپچاق" لفظ لرینده ده توصیف ائتمیشدیرو بیلرسیزکی اونون حاققیندا دیوانی واردیر و دئییر :
« شمس تبریز شاه ترکان است رو به خرگه که شه به درگه نیست»
و یا باشقا بیر یئرده دیئیر:
« زهی بزم خداوندی،زهی مئی های شاهانه زهی یغما که می آرد، شه قپچاق، ترکانه »...
مولوی ایله شمسین گؤروشو حاققیندا یازی یازانلار،اونلارین آرسیندا بیر اینانیلماز " مرید و مراد" علاقه سیندن سؤز ائدیرلرکی بو علاقه لر،هئچ بیر کلمه و نفس ایله تعریفه گله بیلمز. اونلارین ایچ رابیطه لری، ائله درین اولموشدورکی مولوی نی آلت- اوست ائتمیش و اوندان،ایندی تعریف ائتدییمیز مولوی بارا گلمیشدی، یوخسا شمس له ملاقات ائتمده دن اؤنجه، مولوی باشقا عالیم لر کیمی، سیردان بیر عالیم ایدی کی مکتبه و مسجیده گئدیب،منبره چیخاردی و بحث لر ائدیب ،حدیث لر سؤیله یردی و... آنجاق اوندان سونرا مولوی دییشیب،دونیادا سسله نیب دیر.
سون اولاراق،الینیز ده کی اثردن یعنی مولوی نین تورکجه شعرلری حاققیندا دانیشین.
- الیمده کی اثرین ایشی قورتاریب و مجوز نشری ده آلینیب. کیتابین آدی « ترکی سرایان مکتب شمس و مولوی» دیر. بو کیتاب ایکی اساس فصلدن عیبارت دیر: بیرینجی فصلی؛ مولوی نین شمس تبریزی ایله ملاقاتیندان سونرا، تورک دیلینده یازدیغی شعرلر و او شعرلرین سؤزجوکلری، جمله لری و شرح و معناسی دیرکی 100 صحیفه یه یاخین دیرکی بو جلال الدین مولوی دن قالان شعرلردیر. ایکینجی بؤلوم ایسه 200 صحیفه یه یاخین دیر و مولوی دن سونرا گلن،" سلطان ولد"دن باشلاییب تا " قریبی دده" یه قدر،20 شاعیرین مولوی دن تأثیر آلاراق یازدیقلاری شعرلردیر. بو کیتاب یاخین زاماندا چاپ اولاجاق.
واختینیزی بیزه آییر دیغینیز اوچون تشکر ائدیریک.


text:
قازاخیستاندا سورییا بحرانی ایله باغلی باش توتاجاق موذاکیرهلرده تورکییه، روسییا و ایران گارانت اؤلکه رولونو اوینایاجاق.
آخار. آز خبر وئریر کی، بو سؤزلری تورکییه پرئزیدئنت آدمینیستراسییاسینین سؤزچوسو ایبراهیم قالین ژورنالیستلره آچیقلاماسیندا دئییب.
او، بحرانلی وضعیتین حلی ایله باغلی هر کسین سعی گؤسترمهسینین واجیبلیینی قئید ائدیب:
«موذاکیرهلری سورییا حاکمیتی و موخالیفتی آپاراجاق. تورکییه بو گؤروشده موثبت و قانونا اویغون رول اوینایاجاق. بشار اسدله باغلی مؤوقعییمیز دییشمهییب. عدالتلی ایدارائتمه اولمادان ساواشا سون قویماق مومکون دئییل».


text:
بیز آمئریکانین یئنی پرئزیدئنتی دونالد ترامپا ایسرایله گؤندردیگی دستیه گؤره تشکور ائدیریک.
آخار.آذ خبر وئریر کی، بو سؤزلری اؤز تویتئر صحیفه سینده ایسرایل باش ناظیری بئنیامین نتانیاهو پایلاشیب.
قئید ائدک کی، بیرلشمیش میلتلر تشکیلاتینین تهلوکه سیزلیک شوراسیندا ایسرایله قارشی قبول ائدیلن قطعنامه دن سونرا تل ـ اویوله واشینگتونون موناسیبتلری سویویوب. ایسرائیل رسمیلری آمئریکا بیرلشمیش شتاتلارینی بیرلشمیش میلتلر تشکیلاتیندا بو قطعنامه نین قبول ائدیلمه سینه مانع یاراتمادیغینا گؤره تنقید ائدیبلر.
یئنی پرئزیدئنت ترامپ ایسه واشینگتون ون بو آدیمینی خیانت آدلاندیریب و اؤلکه نین پرئزیدئنتی اولدوقدان سونرا هر شیین دییشه جیینه سؤز وئریب.


text:
خاریجی ایشلر ناظیری ائلمار ممدیاروو آذربایجان و تورکییه آراسیندا دیپلوماتیک علاقهلرین قورولماسینین ۲۵ ایللیی موناسیبتیله همکاری مؤولود چاووش اوغلونا تبریک مکتوبو عونوانلاییب.
خاریجی ایشلر ناظیرلییندن آپا-یا وئریلهن معلوماتا گؤره، ائلمار ممدیاروو مکتوبدا همکاری مؤولود چاووش اوغلونو آذربایجان رئسپوبلیکاسی و تورکییه رئسپوبلیکاسی آراسیندا دیپلوماتیک علاقهلرین قورولماسینین ۲۵ ایللیی موناسیبتیله صمیمی قلبدن تبریک ائدیب.
مکتوبدا حیدر علیئوین «آذربایجان و تورکییه بیر میللت، ایکی دؤولتدیر» و مصطفی کمال آتاتورکون «آذربایجانین سئوینجی تورکییهنین سئوینجی، کدری کدریمیزدیر» کلاملارینین دؤولتلریمیزین و خالقلاریمیزین علاقهلرینین روحونو و سارسیلماز اؤزولونو تشکیل ائتدیی قئید اولوناراق، اؤتن ۲۵ ایللیک دؤور عرضینده دؤولتلریمیز و خالقلاریمیزین چیین-چیینه مورکب و تاریخی حادثهلرله زنگین اوغورلو یول قطع ائتدیی وورغولانیب.
ائلمار ممدیاروو بو گون ده آذربایجان پرئزیدئنتی ایلهام علیئو و تورکییه پرئزیدئنتی رجب طییب اردوغان طرفیندن اوغورلا اینکیشاف ائتدیریلهن دؤولتلریمیز آراسینداکی یوکسک سوییهلی ایستراتئژی موتتفیقلیک علاقهلری، خالقلاریمیزین تاریخی قارداشلیق موناسیبتلری، بئین الخالق و رئگیونال تشکیلاتلاردا قارشیلیقلی دستک، ترانسمیللی لاییحهلرین حیاتا کئچیریلمهسی ایستیقامتینده بیرگه سیلریمیزین خالقلاریمیزین ریفاهینا، رئگیوندا سولحون، ثابیتلیین و ترققینین تامین اولونماسینا خیدمت ائتدیینی بیلدیریب.
آذربایجان و تورکییه آراسیندا دیپلوماتیک علاقهلر ۱۴ یانوار ۱۹۹۲-جی ایلده قورولوب.


text:
یاشاسین آذربایجان ۲۱ آذردموکراتیک و انقلابی قیامنین خاطره لری
۲۱ آذر قیامی آذربایجان خالقینین تاریخ بویندا ان بویوک قیام لاریندان بیریدیر . آذربایجان خلقی آرادلیق و عدالت و برابرلیک یولوندا دفعه له ر سلاح اله آلیب و ایاقا قاخیب و حماسه له ر یارادارکن ئوز ایستک لرینی اوجا سس ایله آریا قویوب ، بابک قیامیندان تا مشروطه انقلابنا و مشروطه انقلابیندان تا ۲۱ آذر ۱۳۲۴ راجا، بتون بو ایستکلر و چالیشمالار ۲۱ آذر قیامیندا و بیر ایل انقلابی ودموکراتیک ها بیله اقتصادی واجتماعی دریشیک له رده اوز حقیقی سیماسینی منعکس ادیر.۲۱آذر قیامی اول بار ایران دا سیاسی حاکمیت مسئله سینی زحمتکش لر ، ایشچی ، اکینچی قادینلار و خلق نفعینه حل ادیب واونی فئودال لار ، بویوک اشراف و امپریالیسم عامللرینین الیندن آلیب و خلقی ئوز سرنویشتینه حاکیم ئدی ، ۲۱آذر قیامی نتیجه سینده ایران واورتا شرقین بیر بویوک حسسه سینده ، یعنی آذربایجاندا ارتجانین وامپریالیسمین اجتماعی ، اقتصادی ونظامی دایاقلاری بتون ویران اولوب و خلق الینین آلتینا گتیریلدی .بوتون ایرانی ظلم وستم و استبداد آلتیندان وامپریالیسم وارتجاع اسارتینده ن قوتارماق ، مرتجع شاهی تخت اوستینده ن ییره سالماق مقصدینه گوره ۲۱ آذرنهضتی ایرانین آیری خلقیلرینین آزادیغینا گوتوریله ن بیر بویوک قدمیدی . بونا گوره ده
تمام ایران ارتجاعی قوه لر ،فئوداللار،خانلار، سرمایه دارلار امپریالیسم خصوصا انگلیس و آمریکا ایله ال بیراولوب و آذربایجاندا یارانان انقلابی و دموکراتیکحرکتین علیهینه اقدام ایله دیلرو مینر جه انسان ئولدیریب ،دوستاقا سالیب یااینکه سویگونا مجبورئدیلر.
بهمن قیامینان سونرا دا ایش اوسته گلن اسلام جمهوریتی همان گچمیشکی سیاستی چ.خ خشن صورتینده قاباقا آپارماقا باشلادی لاکن آذربایجان خالقی بوتشبثاته بویون قویمیوب و هم سیاسی اجتماعی و فرهنگی عرصه سینده و همیده طبقاتی و جنسی تبعیض علیهینه مبارزیه دوام وریب. آذربایجان ایشچی لری و زحمتکش لری ایللر بویو اورگینده یاتان کینه ونفرت ایران اسلامی حاکمیتنین ظلم وستم و شونیستی تشبثاتینه و اولکه ده گده ن ظلم وستم واستثمار وحق سیزلیک علیه نه الولاندیریب و ارتجاع باشچیلارینا گوسترملدی که اوز مطالبه لرینی یرینه یتیرمک اوچون مصمم بیر صورتده چالیشماغا باشلییب .
۲۱ آذرین ۷۲ اینجی ئیل دونیمی و اونون تجربه لری آذربایجان زحمتکشلرین آزادلیق و سوسیالیسم یولوندا ایشیق چراغی دیر ونشانوریر که آزادلیق و اجتماعی عدالت یولوندا و ظولم وستم و استثماررا سون قویماق اوچون گرک متشکل و متحد اولوپ مختلف صورت ده مبارزیه ال ویرماق و بویول دا فقط ئوز قوه میزه دایانیب واستقلالیمیزی حفظ ئدملیریک.ایراندا یاشیان آیری خالقلار علی الخصوص صنفی مبارز و آزاددلیق یولوندا چالیشانلاریلا ال بیر اولماخ وهمزمان شونیزم وناسیونالیسم که ملتلرۀآرلسیندا دوشمنلیک سالیر و اونلاری اساس مبارزه دن منحرف ئدیر مبارزه ئدمتک لازیم دیر. ۲۱ آذرین ۷۲اینجی ئیل دونیمینده ، ظلم وستم آلتیندا قالان خقسیز مله تین اورکده ن چیخان سوزی بودور کی ،من بو ظلم و ستم واستثمارا بویون قورمییام .
یاشاسین آذربایجان ۲۱ آذردموکراتیک و انقلابی قیامنین خاطره لری
یاشاسین آذربایجان داآزادلیق و سوسیالیسم یولوندا چالیشانلار
آذربایجان بیرلشمیش کمونیست فدائیلری
۲۱آذر ۹۶


text:
آلاکناندا چایی
آلاکناندا چایی (اینگیلیسجه: Alaknanda River، (آلمانجا:Alaknanda)، (ایتالیاجا:Alaknanda (rivière))، (روسجا:AлakHaHдa)) هیندوستان اؤلکهسینده یئرلشن بیر چای. اۇزونلوغو۱۹۰ کیلومتر دیر. بۇ گۆن آلاکناندا چاییندان ثانییهده ۴۳۹٫۳۶ متر مکعب سۇ آخیر. و گنگنا تؤکولور.
بیرده باخ[دَییشدیر]
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده آلاکناندا چایی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Alaknanda River»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
دوز زامانیندا
دوز زامانیندا(اینگیلیس جه:Just in Time و یا قیساجا: JIT)، اورتیمی(فارسجا: تولید، English:Production, Türkçe:Üretim) و وئریملیلیغی آرتیرماق اوچون گلیشتیریلن ائنوانتئر (فارسجا: موجودی، [۱]Türkçe: Envanter, English: Inventory) ایستراتئژی سی دیر. بوتون اورتیمه باغلی اولان ایشلرین موستقیم هزینه لرینی(ٍEnglish: in-progress cost) و بونا باغلی اولان دیگر هزینه لری ان آزا دوشورمک هدف ایله زامان معیارلارینی ده گوز اونون ده توتان اورتیم نوعو دور. ژاپن قایناقلی اولان بو اورتیم نوعو، ایلک اولاراق هئنری فورد طرفیندن ماشین اورتمک اوچون ایستیفاده ائدیلیب دیر. بو ایستراتئژی اورتیم زامانیندا بیر سونراکی ایشین(فعالیتین) اورتیمی نی ده گوز اونونده توتاراق ایش سیراسی نی(نوبتی نی) بللی ائدر. بو ایستراتئژی نین دیگر اوزللیک لریندن بیری ائنوانتئر (فارسجا: موجودی، Türkçe: Envanter, English: Inventory) سه وییه (سطح) اینی ان دوشوک میقدار دا توتماق دیر. قیساجا JIT ایحتیاج قدر طلبی، یوخاری کیفیت له، آرتیق سیز و بیر آن اونجه اورتمک و ایسته دیغی زامان دوغرو یئره داشیماقدیر.


text:
سونرا اؤیرتمن خانیم بیر بارداق سو سویو بیزه گؤرسه دیب سوروشدو : اوشاقلار بو ندی ؟
مهناز دئدی : لیوان
مهرناز دئدی : ایسکان.
اؤیرتمن خانیم دئدی : یوخ اوشاقلار بو لیوانین ایچینده کین سوروشورام .
هامیمیز بیرلیکده دئدیک : سو .
دئدی : هه لیوانین ایچینده کی سو دور . آما بیز ایندی ایستیریک بو سویون اوخوما یازماغین اؤرگنک. بو سویون بیر آدی دا « آب » دی.
هله تئزه زحمتیمیز باشلاندی. بیزیم ائوده دئدیغیمیز سوینان اؤیرتمن خانیمین دئدیغی آبین یازیب اوخوماغیندا فرقی واریدی. ایکی سینین ده آدی دیل ایدی . آمما سو آنا دیلیدی . آنا دیلی ده ساواد دئیلیدی. مدرسه قورتولاندان سونرا ائوه قاییتدیم. خط دفتریمی چیخاردیب یازماغا باشلادیم . آب – ماما . اؤیرتمن خانیم بیر صفحه خط باشی وئرمیشدی . یازیب قورتاردیم. سورادا حئساب باشلاندی . حئسابی دا خط باشی وئرمیشدی . بیر – ایکی – اوچ – دؤرد – بئش . اؤیرتمن خانیم تاپشیرمیشدی کی خط لریمیزی یازا – یازا اوجادان دا اوخویاق بلکی غلطیمیز اولسا آتا – آنامیز دوزه لتسین . اونون اوچون ده من اوجادان اوخویا – اوخویا یازیردیم . آباجیم سسیمی ائشیدیب دئدی : آی بالا غلط غولط اوخورسان . بیر ایکی دئمه کی یک – دو – سه – چهار – پنج دئگینن.
وای ! وای ! وای ! عجب گیره کئچمیشیق ها ! من کی یولداشلاریمنان بئش داش اوینویاندا بیرلر – ایکی لر – اوچلر و .. دئییردیم. بس بو یک – دو هاردان باشیما چیخدی؟ اؤیرتمن خانیم دا آباجیم کیمین دئییردی ها !
آباجیم دئدی : اگر ایستیرسن ساوادلی اولاسان ، گرک اؤیرتمن خانیم دئدیغی کیمی اؤرگه نیب، بیر ایکی نی بوراخاسان.
نییه به یوخ ؟ چوخ دا گؤیلوم ایستیر ساوادلی اولام. آباجیم کیمی ناغیل کیتابی ، آنام کیمی قازئت ، بؤیوک آنام کیمی ترکو شعر اوخویام. بؤیوک آنام کی یازماغی ائله فاراساتلی بیلمیردی، آمما بیر گؤزل اوخوردو قرآن ، شعر ، قازئت. هله قیامت گونونون شعرلرین ده اوخوردو. قبرین ایچینده کی ایلانلار عقرب لر نکیر مونکور . « قبرین اول گئجه سی رحم ائله آللاه بیزه » واللاهی آدامین توکلری جانیندا بیز دوروردو.
هردن مهرنازدان سوروشوردوم : ندن دی کی بؤیوک آنا گؤزل اوخویور آما یاخجی یازابیلمیر. یازیلاری جوهر ایچیندن قورتولوب کاغاذدا یئرین قاریشقانین آیاق ایزینه بنزیر؟
دئییردی : آخی او فارسی مدرسییه گئتمییب کی.
ایلک کلاسین لاپ چتین درسی الفبانی ازبرله مک ایدی. اؤیرتمن خانیم بیزدن ایسته دی کی الفبانی بیر گؤزل ازبردن اؤگه نک. گئجه یاری دان کئچدی ، اؤرگنه بیلمه دیم . آنامین زحمتی تنبیهی هئچ فایدا وئرمه دی . آخیردا آقاجانیم دئدی : قیزیم دور یات ساباح سنین له بیرلیکده مدرسیه گلیب اؤیرتمن خانیم دان مهلت ایسته رم.
ساباحیسی گون آقاجانیملا بیرلیکده مدرسیه گئتدیک. ائله بیل کی الفبانی ازبرله مین بیر من دئییلدیم . نییه کی آقاجانیم مهرنازین حکیمه نین رحیمه نین ده وریندن کفیل اولدو. او گون کیلاس تمیرن ایله کئچدی. اؤیرتمن خانیم داها ساباها هئچ نم نوم ایسته میردی. ائوه گله – گله ساباحین الفبا ازبرله مه سینین قارا قئییدی جانیمی آلدی.هله یاندیرمالی یئری ده بویودو کی آنامین هئچ حوصله سی قالمامیشدی . من نئجه اؤرگنه جاغیدیم آللاه بیلسین.
اوگون آقاجانیم بیر گؤزل دادیما دوردو. الینده بیر تیکه کاغاذینان گلدی . الفبانی بیر گؤزل شعر کیمی اؤرگتدی. بو شعرین چوخو یادیمدان چیخیب آنجاق بیر آزین بورایا یازیرام .
الف مثل آغاجدی / ب یانی یاستی / پ اونا به نزه ر / ت اونا بنزه ر / ث اونا بنزه ر / جیم بیر قولاخدی / چ اونا بنزه ر / ح اونا بنزه ر / خ اونا بنزه ر / دال بئلی بوکوک / ذال اونا بنزه ر/ ر داغدان ائنیر / ز اونا بنزه ر / ژ اونا بنزه ر / سین سوپورگه ده / شین شوکولاتدا / عین عاغیللی قیز / غین اونا بنزه ر / لام چؤمچه کیمی / میم بیر عصادی / نون بیر کاسادی / هه همدان دا /
آنجاق کی الیفبانی بو سیاق اؤرگندیم.
یادیمدادیر کی شانزده ایله چهارده هین فرقی ندی بیلمیردیم. آقاجانیم چهارده هی یازدی چهارین اوجون بیره یاپیشدیردی . چهارده اولدو بیر اردک باشی . سورادا اردکین قالانین چکدی. بیر زامانلارا جان ائله بیلیردیم کی چهارده ائله اردک دی.
اوشاقلیق سووشدو گئنج لیک گلدی . آی نه گؤزل گونلریدی او گونلر. ناغیل کیتابلارین اوخوماق شعرلری ازبرله مک. بیزیم چاغیمیزدا تلویزیون کی همیشه یوخیدی .بیر آخشاملار اولاردی . بیزیم ده چوخ واختیمیز واریدی کیتاب اوخویوب بیر بیریمیزه ناغیل ائلییک . اولدوز و کلاغها، لاوسون در جزیره وحشت ، اتوبوس آبی ، کفش های غمگین عشق و سونرا دا حیدربابایه سلام و بالدان شیرین آنادیلینه سلام.
آخیردا دا منیدیم خانیم زرین قاوالیدی . کاستیدی کی مشهدی قنبری تبریزدن آلیب گتیرمیشدی .او کاستده بیر اوخوماقلار واریدی کی منه تزه یدی .
سن سن قاراشین اوغلان
کاپشن یاراشیر اوغلان
قاپیمیزدا دایانما
آنام ساواشیر اوغلان
*
عکسی وئردیم نئینه دین
پاره پاره ائیله دین
باخدین اؤزگه سؤزونه
سن منی ترک ائیله دین
*
آنا دیلی گونو بوتون وطن داشلایما هر هانسی دیل ده دیلر سه قوتلو اولسون.


text:
قامیش قلم
علیاشرف درویشیان
چئویرن:ع.آغ گونئیلی
اوغلانجیغاز پیچاغین تبیهسینی اوزون بیر قامیشین بوداغینا دایاییب، ساپیندانسا باسدی. پیچاغین تییهسی قامیشین جانینا ایشلهیرکن،هاردانسا تییهنین اوزهرینه دوشن ایشیق، اوغلانجیغازین گؤزلرینی قاماشدیردی.
گؤی گورلادی، گؤلمهجهده اوزن سو قوشلاری اورکک اوچوب، قامیشلیغا سیغیندیلار. شیدیرغی بیر یاغش بوتون قامیشلیغی بورویوب، گؤلمهجهنین سویونو دئشیک – دئشیک ائدیب، چوپورلاتدی. قالین دومان یاغیشا قاریشارکن، گئتدیکجههاوانی قارالدیردی.
اوغلانجیغاز دوغرادیغی خیردا قامیشلاردان بیرینی گؤتوروب، ساغ گؤزونه دایایاراق، اونون داییرهوی دئشیییندن، گؤلمهجهنین اوتاییندا قامیشلیغا باخدی.
قامیشین داییرهوی دومانلی دئشییینده تورپاق رنگلی اوچ جیپ ماشینی اونون گؤزونه ساتاشدی. اوزون – قارا یاغمورلوق گئیمیش بیر نئچه نفر او “جیپ” ماشینلاریندان یئره ائندیلر، آنجاق دومانلی یاغیشین آلتیندا یاغمورلوقلارینین بورکونو باشلارینا چکمیش قارا گئییملیلرین اوزو آیدین سئیچیلمیردی.
اوغلانجیغازین اورهیی دؤیونمهیه باشلادی. قامیشی گؤزوندن چکیب، قورخا – قورخا بیر پارچا بولوت یونگوللویونده ایره لی یئریییب، حئیرتلی باخیشلارینی قامیشلارین آراسیندان گؤلمهجهنین اوتایینا زیللهدی.
اوزلری شیدیرغی یاغیشدان زولاغلانمیش قارا گئییملیلر، جبپ ماشینلاریندان، گؤزلری آق پارچایلا باعلانمیش سکگیز نفری یئره ائندیریب، دلیجهسینه یاغان شیدیرغی یاغیشین آلتیندا چوخ تلهسیک و سرعتله اونلارینهامیسینی بیر سیرادا بیر- بیرینین یانینا دوزدولر. سیراداکیلاردا بیرینجی نفرین ساغ قولونون آق ساریغیندان سوزن قان، اونون ساریمتیل- یوموشاق بیغلاریندان آخان یاغیشین دامجیلاریلا بیرلیکده یئره دامیردی.
یاغمورلوقلارینین اوزون اتهیی ایاقلارینا دولاشماغینا باخمایاراق، او قارا گئییملیلر چوخ تلهسیک و سرعتله گل- گئتدهایدیلر. یاغیشدان ایسلانمیش اوغلانجیغاز اؤز یئرینده قوروموش کیمی، ترپنمه دن اووجونداکی قامیشلاری سیخا- سیخا، مات مات گؤلمهجهنین اوتایینا باخیردی. یاغیشین زولال ساچاغلاری دومان پارچالاری نین جانینا هوپوردو.
قارا گئییملیلر توفنگلرینی یاغمورلوقلارینین آلتیندان چیخاریب، ساغ دیزلری اوسته یئره چؤکدولر. یئر ایسلانمیشایدی. گؤلمهجه دولوب – داشماقدایدی. قارا گئییملیلرین بیری قولتوق جئبیندن بیر پارچا کاغاذ چیخاریب، دیلی دوتار- دوتماز تئز- تئز اوخوسادا، آنجاق اوغلانجیغاز اونون نه اوخودوغوندان هئچ نه آنلامادی. او قارا گئییملی، ایسلانیب الینه سوواشمیش کاغاذ پارچاسینی چوخ چتینلیک له تیکه- تیکه قوپاریب، یئره چیرپدی. همن کاغاذین بیر تیکهسی اونون قارا گئییمینین اتهیینه یاپیشیب، قالدی. دهشتلی بیر گورولتو، یاغیشین بیللور ساچاقلارینی تیترتدی. قامیشلیغا سیغینان سو قوشلاری چؤر- چؤپلرین آراسینا سوخولوب، گیزلندیلر. قولو ساریقلی سیرادان چیخیب، دویونلو یوموروقلارینی گؤیه قالدیردی. آچیلمیش گوللهلرین گوجوندن سیراداکیلارین اوچونجو و دؤردونجوسو، بیر نئچه قاریش بویدا گؤیه قالخیب، دوشدولر. اونلار سیراداکیلارین ان آریغی و ائلهجهده یئنییئتمهلری ایدلر.
اوزواقدا نسه پارتلادی. یاغیش داها آرتیق شیدیرغیلاشدی. پارتلاییشین سسیندن قورخموش بیر سو قوشو، اوغلانجیغازین آیاغینین دیبیندنسه کئچیب، باشینی قامیشلیغین اتهییندهکی چؤر- چؤپ توپاسینین آراسینا سوخسادا، آنجاق اونون قویروغو و ساریمتیل پردهلی آیاقلاری، چؤر- چؤپ توپاسیندان ائشیکده قالدی. قوشون آیاقلارینین ساریمتیل پردهسینین تیترهییشی اوغلانجیغازی داها آرتیق دهشتلندیردی. گوللهلرین یایلیم سسیندن سونرا، اطرافی سوکوت بورودو. قورخودان باشینی گیزلتمیش سو قوشو، دارتینیب چؤر- چؤپ توپاسینین آراسیندان ائشیگه چیخدی. معین فاصلهلرله تک- تک آچیلان گوللهلرین سسیندن یئرینده قورویوب قالمیش قوشون خیردا باشی، هر بیر گوللهنین آچیلیشیلا تیترهییردی. او اؤزونو گؤلمهجهیه ووروب، سودا باتدی.
یاغیش آچدی… دومان چکیلدی. حئیرتدن کیریمیش اوغلانجیغاز اؤزونه گلدی. اسیم- اسیم اسیردی. اونون اورهیی ایستی بیر گونش هوهسیایله آلیشدی. قونشولاری “خالوسیاوخش” هلهده گلیب، چاتمامیشدی. او آرخالیغینین اتهییله اوزونو سیلرکن، خالونون سسی اوزاقلاردان ائشیدیلدی:
– آهوی… هوی… هوی!
– آهوی… هوی… هوی- دئیه، احوالی پوزولموش اوغلانجیغاز تیترک بیر سسله خالونون سسینه سس وئردی.
بیر آز سونرا خالو قاچا- قاچا قامیشلیقدان چیخیب، تؤوشهیه- تؤوشهیه اوغلانجیغازلا اوز به اوز گلدی:
– نه پیس گوندور.هاوانین بئله اولاجاغینی بیلسئیدیک گلمزدیک- دئیه، خالو ایسلانمیش شلمهسینی باشیندان آچیب، سیخدی.
اوغلانجیغاز بیر داها حئیرتلی و آغیر باخیشلارینی قامیشلیغدا بارماغیلا گؤستردییی یئره دیکیب، دئدی:
– بیردن گلدیلر. شیدیرغی یاغیشلا، اوردا…
– جومجولوق سو اولموشوق. قامیش توپلاماقدان اول، اود یاندیرمالیییق- دئیه، خالو شلمه سینی چیینینه آتیب، لوت آیاقلاری سودان دولموش رئزین باشماقلارینین ایچینده لاققیلدایاراق، اودون گتیرمک اوچون قامیشلیغا دوغرو گئتدی.
تونقالین آلووو جانا سینار ایستیسینی اطرافا یاییردی. اونلارین پالتارلاری یاواش- یاواش بوغلانیردی. خالو پیچاغینین ایتی اولوب اولماماسینی یوخلاسین دئیه، اونون تییهسینی دیرناغینا چکدی. اوغلانجیغازین الی اسه- اسه گؤلمهجهنین او تایینی گؤستریب، قورخا- قورخا دئدی:
– اوردا… قامیشلیغین دالیندا…
– هه، اوردا نه اولوب؟
– اوردا… اووچولار یامان قیردیلار.
خالو گؤزلرینی اوغلانجیغازین گؤزلرینه زیللهییب، سوروشدو:
– نییه بئز کیمیآغاریبسان قاغام؟ گل گؤستر گؤروم نه اولوب؟
اوغلانجیغازین گؤستردییی یئره چاتدیلار. آیاقلارینین دیبینده قان قاریشیق یاغیش سویو اؤزونه یول آچیب، آخیردی. خالو یئره اییلیب، بیر- بیرینه قاریشمیش ایزلره باخیب، تعجبلندی:
– اووچولار سحرین بو واختی، بو تئزلیکده؟!
– گولله سسی گلدی… شیدیرغی یاغیش… سو قوشلاری یامانجا قورخدولار.
اونلار- دئیه، اوغلانجیغاز اسیم – اسیم اسدی.
– بئلهکی گؤرونور جئیرانلارداندا ووروبلار.
اوغلانجیغاز تیترک بیر سسله دئدی:
– سکگیز نفرایدیلر.
– کیملر؟
– ماراللار. بلکه یوخو گؤرموشم! ائله دانیشیردیلار کی من هئچ بیر شئی آنلایاممادیم.
خالو چؤمبهلیب، تئز- تئز پالچیقلاری قورتدایارکن دئدی:
– بولار کی آدام ایزیدیر. بورا باخ جئیرانلارین ایزی پوزولوب.
خالو اشاره بارماغیلا قان قاریشیق آخان یاغیش سویوندان، اؤلموش گچه بنزر آق یوموشاق بیر شئی گؤتوروب، اودغونا- اودغونا دئدی:
– باشلارینا گولله چاخیبلار، اؤزوده لاپ یاخیندان.
بیر آز فیکره دالیب، سونرا گؤزلرینی قامیشلیغا تیکدی:
– اولمایا قافیلدان توتوبلار؟!
اوغلانجیغازین سسی داها آرتیق تیترهدی:
– بلکهده!
اونلار تونقالین ایستیسینده اوتوروب، قامیشلاری چوخ دقتله خیردا- خیردا دوغراییب، چانتالارینا ییغیردیلار. خالو قامیشلارین بیرینی تعجبله سوزهرک، دئدی:
– بورا باخ، قامیشلارین اوستونه قان چیلهنیب!!
اوغلانجیغاز الیندهکی قامیشلاری اویان بویانا چئویریب، دئدی:
– ننهم دئیردی قامیشلیغدا ایلدیریم چاخسا قامیشلارین اوستونه قان چیلهنر.
– هه، دوزدور منده ائشیتمیشم.
خالو توتک قاییرماق اوچون تونقالدان بیر کؤز گؤتوروب، یاواشجا پولهییب، قیزارتدی. سونرا ایکی خیردا قامیشین صاف اوزونو معین فاصلهلرله بیر سیرادا، قیزارتدیغی کؤزله داغلاییب، دلدی. دلدییی ایکی قامیشی بیر- بیرینین یانینا قویوب، موملانمیش ساپلا ساریییب، برکیتدی. سونرا ایکی نازیک گودک قامیشیدا پیچاغلا اورتادان یاریب، دوزلتدییی بؤیوک قامیشلارین ایچینه یئرلشدیریب، دئدی:
– چوخ یاخشی. ایندی گؤرهک نئجه توتک اولدو.
او اللرینی تونقالین ایستیسینده قیزدیریب، نملی شلمهسینی باشینا دولاییب، دوزلتدییی توتکی دوداقلارینا دایادی. توتک اینلهمهیه باشلایاندا بیردن بیره قامیشلیقدا، گؤلمهجهده و سانکی بوتون عالم درین بیر سوکوتا دالدی. توتکین سسی هر یئره یاییلیردی:
“توتکینله یای هر یانا:
سحر واختی نمیشلیکده
اووچولارین الیله بیز
گوللهلندیک قمیشلیکده.”
خالو توتکی دوداغیندان چکیب، اوغلانجیغازدان سوروشدو:
– – ائشیتدینمی؟ اوزاق قامیشلیغلاردا کیمسه ماهنی اوخویور!
اوغلانجیغاز تعجبلی باخیشینی خالویا زیللهییب، دئدی:
– سن اؤزون اوخویوردون کی خالو!
– من؟! منکی توتک چالیردیم۱
خالو توتکین اویان بویانینی دقتله یوخلاییر، یئنهده دوداقلارینا دایاییب، بیر داها چالماغا باشلادی:
“توتکینله یای هر یانا:
سحر واختی نمیشلیکده
اووچولارین الیله بیز
گوللهلندیک قمیشلیکده.”
خالو درحال توتکینی قولتوق جئبینده احتیاطلا گیزلدرک دئدی:
– هه، دوزدور. کیمسه اوزاقلاردا منیم توتکیمین سسیله ماهنی اوخویور. گؤر نئجهده غملی، نئجهده یانیغلی اوخویور!
×××××××
ائرتهسی گون اوغلانجیغاز معلیمینین یانینا گئدیب، قامیشلیغدان توپلادیغی قامیشلاری معلیمینه وئردی. معلیم اوغلانجیغازین قیزارمیش گؤزلرینی گؤرجک، اونون کیچیک و اینجه اللرینی الینه آلیب، سوروشدو:
– اللریندن لاپ اود چیخیر کی اوغلوم! نییه بوجوذ قیزدیرمالیسان، هه؟!
– دونن گئتمیشدیم قامیشلیغا قلملیک کسمهیه. گورشادا دوشدوم- دئیه، اوغلانجیغاز یاواشجا سیزلادی.
معلیم باشینی بولایا- بولایا سطیر باشی یازیب، اوغلانجیغازا وئریب، دئدی:
– گل بودا سنین سطیر باشین… نئچه گون ائوده قالیب خط مشقیایله باشینی قات، قیزدیرمان چکیلندن سونرا…
اوغلانجیغاز بیر هفته قیزدیرمادان یاندی. حالی اؤزونه گلن کیمی، معلیمیوئردییی خط باشینی یازیب، معلیمینین یانینا گئدیب، خط مشقلرینی اونا وئردی. معلیم اونون یازدیغی خطی گؤرن کیمیتعجبدن آغیزی آچیلا قالدی:
– قیامت ائلهییبسن کی اوغلوم! بونلاری… بو خطلری سنمییازیبسان؟!
اوغلانجیغازین اوتاندیقدان لاپ قولاقلاریدا قیزاردی.
– بعلی آقا معلیم.
معلیم حئیرتلی باخیشینی کاغاذ واراغینین اوزهرینده گزدیریب، اوز- گؤزونو تورشاداراق، دئدی:
– آنجاق بو… او… من وئردیییم خط باشیلاری دئییل. بونلاریهارادان…..؟
اوغلانجیغاز اؤزون ایتیرن کیمیاولوب، یاواشجا سیزلادی:
– اینانین آقا معلیم، اؤز الیمده دئییلدی. سانکی… قامیش قلم کاغاذ اوزهرینده اؤز- اؤزونه سوزوب گئدیردی.
معلیم گؤزلویونو بورنونون اوستونده ساهمانلاییب، اوغلانجیغازین یازدیغی خط مشقینی اوخوماغا باشلادی:
قورخوم یوخدور…ر
ایستر قارا گئجهنی… ن قاریشیق یوخوسوندا… ا
ایسترسه…ه
قیزدیرمالی… ی آنلارین ساییغلاماسیندا… ا
ایسترسه… ه
اویاغلیغیمدا… ا
ایسترسهده… ه
دوشگون… ن، جانیمین آغریلاریندا گؤرونسون بو رؤیا… ا
معلیمین دومانلی گؤزلری آئلهجهده کاغاذین اوزهریندهایدی:
زامان- زامان قانیمیزی… ی تؤکوبلر… ر
اونوتما…ا
قیرغینلاردان… ن بیزه… ه تکجه
برکتسیز… ز سوفره… همیزده…ه یاوان قورو چؤرهک قالیب.”
معلیم بیدن اؤزوندن چیخیب، حیرصلندی:
– من سنه دئمهمیشدیم کی قیزدیرمالی واختلاریندا خط یازما اوغلوم؟ هه؟
اوغلانجیغاز توتک کیمیحزین- حزین اینلهدی:
– یاخشیلاشمیشدیم ٱقا معلیم، والله توخدایاندان سونرا یازدیم…
معلیم هلهده حیرصلیایدی.
– قیزدیرما. ساییقلاما.
اوغلانجیغاز سو قوشونون، ایپهیی بئلینین تیترهمهسینی، اونون آیاقلارینین تیترک پردهلرینی آناراق، قورخا قورخا سیزلادی:
– آقا معلیم! آللاها آند اولسون حالیم چوخ یاخشیایدی. اولا بیلسین کی حالی… حالیم… اولا بیلسین کی….
اوغلانجیغازین گوناهسیز و مهربان باخیشلاری معلیمین اورهیینی یوموشالتدی. معلیم یئنهده باخیشینی کاغاذین اوزهریندهکی یازیلارا تیکدی. اوزاق کوچهلردن اونون قولاغینا توتک سسی گلدی. سانکی دونیانین بوتون قوشلاری توتکین سسینه سس وئریب، یانیغلی- یانیغلی اوخویوردولار..
“توتکینله یای هر یانا:
سحر واختی نمیشلیکده
اووچولارین الیله بیز
گوللهلندیک قمیشلیکده.”
بو یانیغلی ماهنی معلیمیغصهلندیردی. او درین فیکره دالیب، مهربانجاسینا دئدی:
– مجبورام تزهدن سنه خط باشی وئرم. او قامیش قلمینی وئر گؤروم!
– بویورون آقا معلیم!- دئیه اوغلانجیغاز قامیش قلمیمعلیمه وئردی.
معلیم خط باشی یازدیغی کاغاذی اوغلانجیغازا وئریب، مهربانجاسینا دئدی:
– توت! منیم اوچون اوخو گؤروم! اوجا سسله اوخو!
اوغلانجیغاز ایپک یوموشاقلیغدا بیر سسله معلیمین یازدیغینی اوخودو:
قورخوم یوخدور…ر
ایستر قارا گئجهنین قاریشیق یوخوسوندا
ایسترسه
قیزدیرمالی آنلارین ساییغلاماسیندا
ایسترسه
اویاغلیغیمدا
ایسترسهده
دوشگون جانیمین آغریلاریندا گؤرونسون بو رؤیا،
من قورخمورام.
من یازدیغیمیاوخو اوغلوم، اؤز یازدیغینی یوخ!
بو ائله … بو سیزین یازدیغینیز مشقدیر آقا معلیم!
معلیم حیرصله کاغاذ واراغینی اوغلانجیغازین الیندن آلیب، اؤز یازدیغی خطه باخیب، قورودو. الینده تیترهین قامیش قلمه باخیب، تومدو:
بو قلم! بو قان لکهلی قامیش قلم!
اوغلانجیغاز قیزدیرمالی گؤزلرینی اوتاغین یئرینه دؤشنمیش کیلیمده توخونان بویاسی سوزارمیش قوشون شکلینه تیکیب، دئدی:
– ننهم دئیردی قامیشلیغدا ایلدیریم چاخسا، شیدیرغی یاغیش یاغسا، قامیشلار……..