text:
مقیمی
مقیمی (تاخما آدی؛ اصل آدی محمدامین خوجا میرزاخوجا اوغلو) (1850 - قوقان خانلیغی- 1903 قوقان خانلیغی) - اؤزبک شاعیر و موتفکّیری. اؤزبک دموکراتیک ادبیاتینین قوروجولاریندان بیریدیر.
یاشاییشی[دَییشدیر]
آتاسی تاشکنددن، آناسی عایشهبیبی خوجنددن ایدی و قوقاندا یاشاییردیلار. مقیمی ایلک تحصیلینی محلّهسیندهکی بیر مکتبده آلدی. آتاسی میرزاخوجا شعیرله ماراقلانیردی. مقیمی "نادره"نین قوقاندا تیکدیردیگی "ماهلر آییم" مدرسهسینده، سونرا بوخارا مدرسهلریندن بیرینده (1864-1865؛ 1875-1876) تحصیل آلمیشدیر. 1876 -جی ایلده قوقانا قاییتدیقدان سونرا اراضی اینشاات محکمهسینده کاتیب وظیفهسینده چالیشیر و او واخت مأمورلارین ساختاکارلیقلارینا لاقئید قالماییب "طنابچیلار" ساتیراسینی یازیر.
یارادیجیلیغی [دَییشدیر]
70 -جی ایللرین سونوندا قوقانا قاییتدیب ایشه باشلادی. آتاسینین اؤلوموندن سونرا مادّی دورومو آغیرلاشینجا، "حضرت" مدرسهسینین کیچیک بیر هوجرهسینه یئرلشیب اوتوردو. (1885)، بوتون عؤمرو بویو یوخسوللوق ایچینده یاشادی. بیر نئچه دفعه تاشکنده سیاحت ائتدی (1887-1888، 1892). تاشکنددهکی یئنیلیکلرله تانیش اولوب مدنی و ادبی حیاتینی دریندن اؤیرندی.
المایی و نادیم کیمی اؤنجول صنعتچیلرله علاقه ساخلاییب امکداشلیق ائتدی. مقیمینین یاشاییب یاراتدیغی دؤنمین ادبی حیاتی قارماشیق ایدی. بو موحیط مقیمینین یارادیجیلیغینا گوجلو تاثیر گؤستردی. ایشینین ایلک دؤورونده فورما و بدیعی مئیللرین المنتلرینه قیسماً باغلیلیق وار. آنجاق تئزلیکله بو جور عنعنهلردن واز کئچیب جمعیتین پیسلیکلرینی و کلیشهلرینی تنقید ائتدی. نوایی، جامی، نظامی و فضولیدن اؤیرهنیب اونلارین غزللرینه موخمّس قوشدو. جامینی اؤزونه اوستاد بیلدی. اؤزبک و فارس کلاسیک شاعیرلرینین عنعنهلرینی داوام ائتدیردی.
اؤزبک ادبیاتیندا دموکراتیک آخیمینین یارانماسی و فورمالاشماسی مقیمی آدی ایله باغلیدیر. او باشدا اولماقلا، فرقت ، ذوقی، عوض، کامل کیمی اؤنجول شاعیرلر اؤزبک ادبیاتی تاریخینده یئنی بیر صحیفه آچدیلار. مقیمینین لیریکاسی درین نیکبین لیکله دولودور و جانلیلیق بو لیریکانین اساس و آپاریجی اؤزللیکلریندن بیریدیر. مقیمی گئرچک عشقی و اینسانی سؤیلهدی. شعیرلرینین تمل ماهیتی اینسان تجروبهلری، سئوینجلری و کدرلری، آرزو و ایستکلری، موباریزه لریدیر. شعیرلرینده دوستلوغون، صداقتین، صمیمیتین، ثبات و متانتین ترنوم ائدیلمهسی، بونون واسیطهسیله شاعیرین اینسانلاردا یاخشی کئیفیتلر یئتیشدیرمگه چالیشماسیدیر. عدالتلی و خوشبخت بیر چاغین آرزوسوندا ایدی و بئله گونلرین گلهجگینه اینانیردی. ("گلیر آخیر سنی هم یوخلاییر بیر زامان یاخشی" و س). حسرت، شیکایت، ناراضیلیق موتیولری ایله دولو شعیرلرینده گلهجگه اولان اومیدلری و فیراوان حیات حاقینداکی آرزو-خیاللاری دا عکس اولونوردو.
مقیمی بیر لیریک شاعیر. اونون شعیرلرینده سئوگی مؤوضوسو اساس یئر توتور. "عاشیق اولدوم" ، " آیریلماسین" ، " اؤزوم هر یئردهیم" ، "عقل و هوش اوچدو باشیمدان " کیمی شعیرلر بونا میثالدیر.
ساتیراسی [دَییشدیر]
مقیمینین دونیاگؤروشو و اؤزلملری ایله موحیط آراسینداکی ضیدیت اونون یارادیجیلیغیندا تنقیدی یؤنهلیشینی مئیدانا گتیردی. بو اونون ساتیراسیندا داها چوخراق عکس اولوندو. ساتیراسی مضمونجا کومدی و یومورا بؤلونور. ساتیرالاریندا تزار آداملاری، بعضی زنگینلرین ایچاوزلری آچیلیب باییرا تؤکوردو (طنابچیلار،توی، موسکوچی بای تعریفینده، ویکتور بای هجوی، ویکتور واقعهسی و س. "سایلاو (سئچکی)، "در مذمتِ زمانه" و باشقالاریندا اؤلکهیه گیرن کاپیتالیست و اخلاقسیز ایلیشکیلر هم ده اونلارین سونوجلاری گؤستریلیر. بعضاً، دؤنمین حاکیم فیکیرلرینی تعقیب ائدهرک، دوکچی اِشان حاقیندا ساتیرا اثرلر یازدی ("هجوی خلیفه مینگتپه").
آتلار، آرابالار، پالچیق، آغجاقانادلار، مالاریا کیمی مؤوضولاردا 30 -آ یاخین ساتیرا اثر یاراتمیشدیر. اونلاردا شاعیر یاشامین گئریلیگینه و چیرکینلیگینه، ایجتیماعی شوعورون قوصورلارینا، موستملکهچیلیگین آغریسینا، خارابالیغا ( "دیوانهمن" ، "کوسهمن " ، " حیران قیلدی لای " ، " پشّهلر " ، " شیکایتی بئزک " ) آجی-آجی گولوردو." وس). بیر سیرا دیگر کومدیلر جمعیتده کی دییشیکلیکلره یئنی یاناشمانی عکس ائتدیریر (تعریفی پئجه، آرابا قورسین، لای وس).
"سیاحتنامه" اثری [دَییشدیر]
مقیمی ایشچیلر مؤوضوسونو اؤزبک ادبیاتینا تقدیم ائدهرک تیپلر قالریسی یاراتدی ("موسکوچی بای تعریفینده" ، " ویکتورون واقعهسی" و س). فرقلی شهر و کندلره سیاحت تأثوراتلارینا اساسلاناراق 4 بؤلومدن عیبارت "سیاحتنامه" اثرینی یازدی. اثر یونگول، اویناق بیر وزنده یازیلیب و 4 میصراعلی بندلردن عیبارتدیر. اوندا اینسانلارین یاشام چتینلیکلرینی، کندلرین داغیدیلماسینی رئال شکیلده عکس ائتدیریر. شاعیر یاخشیلاری تعریفلهییر، گؤزللری مدح ائدیر، چاتیشمازلیقلارا گولور، مذمت ائدیر، پیسلیگی و پیسلیکلری تنقید ائدیردی.
مقیمینین نثر و نظمده کی مکتوبلاری اِپیستولیار ادبیات اؤرنگیدیر. 10 شعیر و 20 -یه یاخین نثر مکتوبو وار. شعیرلری الیازمالاردا، مجموعهلرده، 20 -جی عصرین اوللرینده لیتوقرافیده نشر اولونان کیتابلاردا و تاشکندده و سانکت -پتربورقدا نشر اولونان دؤوری مطبوعاتدا قالمیشدیر.
یارادیجیلیغینا باخیش [دَییشدیر]
مقیمینین یارادیجیلیغینین اؤیرهنیلمهسی، اثرلرینین توپلانماسی و نشری اونون ساغلیغیندا باشلادی. اؤنجه "دیوان مقیمی" (ت.، 1907)، سونرا 1910-1912 -جی ایللرده "دیوان مقیمی معه هجویات" آدلی اثرلریندن عیبارت بیر توپلو نشر ائدیلدی. سونراکی دؤورلرده غفور غلام، آیبک، ه. ظریفوف، ه. یعقوبوف، ه. رزاقوف، گ. کریموف، آ. هییتمتوف و باشقالاری مقیمینین یارادیجیلیغینی اؤیرنمیشلر. شعیرلریندن اؤرنکلر خاریجی دیللره ترجومه ائدیلمیشدیر. قوقاندا بیر ائو-موزه قورولموشدور. فرغانه ویلایتینده کی شهرجیک، تاشکند کوچهلرینین بیری، اؤزبک دؤولت موسیقیلی درام تئاتری مقیمینین آدینی داشیییر. شاعیر حاقیندا صابر عبدالله "مؤولانا مقیمی" رومانی و " مقیمی " درامینی یازمیشدیر. مقیمینین غزللرینین چوخو ماهنییا چئوریلیب.
شعیرلریندن اؤرنک[دَییشدیر]
ظولم ایله قهر و غضب
ظولم ایله قهر و غضب ایظهار قیلماق شونچهلر،
عاشقی بیچارهگه آزار قیلماق شونچهلر.
گول دئبان سئوگن کیشینینگ کؤکرهگینه نیش اوریب،
خسته و مأیوس ائتیب، افگار قیلماق شونچهلر.
طوطییی شیرین سوخن اغیاریمینگ بزمیده،
بیزگه گِلگنده گپیرمهی، زور قیلماق شونچهلر.
سیزگه کیم أیدی: موحبّت اهلینی قیل ایحتیساب،
قورقوتیب آی عیبیگه ایقرار قیلماق شونچهلر.
گرچی گِلسه، اِسکی تون، بیزدِک دوگایی فقیر،
کمبغلنیگ خیرقهسیدن عار قیلماق شونچهلر.
هر بلا و ، جبر گلسه، یانمهگهی هرگیز، مقیم،
عاشیق اهلینی اوروبان خوار قیلماق شونچهلر.
قایناقلار[دَییشدیر]
- یعقوبوف.ه، اؤزبک دموکرات شاعیری مقیمی. ت.1953
- ظریفوف،ه، محمدامین مقیمی، ت.1955
- کریموف. ف، مقیمی. حیاتی و ایجادی، ت.1970
- کریموف.غ ، مقیمی حیاتی و ایجادی. ت.1970
- کریموف.غ، اؤزبک ادبیاتی تاریخی. 3.کیتاب، ت.1975
- احمدوف.س، اؤزبک ادبیاتیده "سیاحتنامه". ت. 1986
- احمدوف.س، اؤزبک دموکراتیک ادبیاتیده شعری حکایه. ت.، 1987
- کریموف.ف، اؤزبک ادبیاتی تاریخی، 3.کیتاب، ت.، 1966،1975،1987


c: text/html

text:
هر سحر آچیلدیقدا، هر ایشدن اؤنجه گلیب اؤنونده دایانمیشدیم. سلام وئریب، دردلشمیشدیم سنینله. هله نه یاخشی کی اوزاق اولسایدین دا وارایدین.
او گون سحر یوخولاریمین داوامی اولان خولیالاریمدان، چتینلیکله آیریلاراق یئنه ده گلدیم، گؤرمهدیم سنی. هارا گئده بیلردین؟ یوخسا گئجیکمهییمدن کدرلنمیشدین؟ سن کی کوسهین دئییلدین. بلکه ده بیر سیرا ایشلردن اوتانیب گیرمیشدین یئره؟ آخی نئیلهمیشدین کی اوتاناسان دا؟ هئچ ایندی یئره گیرمک زاد دا موددان دوشوب، معلوم دا دئییل او آددا بیر زاد وار یوخسا یوخ. ]او گون قوناقلاری وارایدی، منی ده چاغیرمیشدیلار. آشاغی قاپیلاری آچیقایدی، پیلله- پیلله سسی اوجالیردی، قاپیلارینا یئتیشدیم، سسین آتمیشدی باشینا، قیچلاریم تیترهیهرک الیمی آپاردیم زنگه، سس بوندان آرتیق اوجالماسین دئیه دویمهنی باسدیم. هامی گلندهن سونرا، چایلار ایچیلیب ـ ایچیلمهمیش آغزینی سیلدی و باشلادی دانیشماغا، سؤزلرینین اورتاسیندا «سایغی گؤسترمک، ان بؤیوک انسانی داورانیشلارداندیر…» جملهسینه یئتیشندن سونرا قالان سؤزلرینی ائشیتمهدیم.[ بلکهده سؤزلریم داریخدیرمیشدی سنی؛ یوخ سن چوخ دؤزوملویدون.
اؤزومو بئله تکرارلانمیش سؤزلرله توولاسئیدیم ده، قورخومو دیرناق اوجوجا آزالدا بیلمیردیم. یاخشی کی ائولره سیغیشمازسان! سیغیشسایدین ایهر، مود اولاردین، گوندهلیکده یازاردیلار، تلویزیادا دیقهدن دیقهیه سنی گؤستریب سندن دئیردیلر، اس ام اس وورون، گؤندراخ یازاردیلار. توکان ـ بازار دولاردی سنایله. هامی، گرکلی اولوب اولمادیغینا باخمایاراق، اؤزوندن ده چوخ اؤزونه اوخشایانلاردان بیر ایکیسینی آلیب قویاردیلار ائولرینین دووارلاری یئرینه؛ ائله کی اؤزون ده اؤزونو سئچنمزدین اونلارین ایچیندن. اونلاری اؤزون سانیب اؤزلویونو ایتیرردین.
بلکه ده هندهورینه پرده چکیب، سنی آپاراندان سونرا، یئرینده اؤزونه تایین ایشلهییردیلر. بلکه ده باشقا یئرده دوزلتدیکلریله بوش یئرینی دولدورماق ایستهییردیلر.
بیر گون، ایکی گون، اوچ گون، …، اون گون… هر گون گلرـ گلمز آیاقلاریملا گلیب، اؤنونده دایانیردیم، آمما هئچ نه گؤره بیلمیردیم. گومانیم یئله گئدیردی، او دا سنینله گئتمیشدی. نه گون چیخیردی، نه یاغیردی، نه ده بوداقلار ترپنیردی.
گئجهلر «سنی سحر گؤردوم بلکه» دئیه، گؤزلریمی یوموردوم، سحرلر ده سنی گؤرمک ایچون گؤزلریمی آچیردیم.
سنی گؤرمهدیییم گوندن، هر گون سنی گؤزومدن ایتیرنلری، سنی کدرلندیرنلری، قورخاـ قورخا قارغیییردیم، بیردن اؤز اتهییمی توتماسین دئیه. ]آرا وئرمهدن دیلیمی دیشلهییرم، آخی دئیرلر قارغیشلی باش سالامات اولار. سالامات اولار یوخسا سالامات قالار؟ اینترنتدن تورکی مثللری آختاردیم، او مثلی تاپمادیم، آز قالیردی باتام قالام مثللرین ایچینده. دیلیمی بتردن دیشلهدیم «قارقشین ایکی باشی اولار» مثلین گؤرنده.[
بو گون سحر چاغی دا عادت اوزره گلیب اؤنونده دایاندیم. سئویندیییمدن نه ایش گؤرهجهییمی بیلمیردیم. نئچه دؤنه گؤزلریمی یوموب، آچدیم. سن یئنه وقارلا، قارلی و دومانلی، اؤنومده دایانمیشدین. هیجانلاریمی کلمهـ کلمه سنه باخاـ باخا بیر بیرینین دالیسینا دوزوردوم.
بیر گؤز قیرپیمیندا یئنهده قاتی توتقون هاوادان باشقا بیر زاد گؤرمهدیم. هوولهسک گؤزلریمی بیر داها یوموب آچدیم. یئل باشیندا کی بولودلارلا اویناییردی، قارلار اوینایاـ اوینایا یئره دوشوردولر، بوداقلار ترپه-نیردیلر. داها گؤزلریمی یوممادیم.
هر سحر آچیلدیقدا، هر ایشدن اؤنجه گلیب اؤنونده دایانمیشدیم. سلام وئریب، دردلشمیشدیم سنینله. هله نه یاخشی کی اوزاق اولسایدین دا وارایدین.
2 پاسخ
-
روح انگیز خانیمین یایغین آدلی حئکایه سینی اوخودوقدا، وطنین موقاویمت سیمبولو، داغلار گؤزلریمین آؤنونه گلدی، آجی طنز دویماق دورومونو یاشادیمسا، حئکایه نین سونوندا اومید بئشییینده ییرغالاندیم. من روح انگیز خانیمین نه دئمک ایتسه دیییندن دانیشمیرام، نه دوشوندویومو پایلاشیرام. جومله لر قیسا ائله جه ده سؤزلرین اولدوقجا بوروشوقسوز شکیللری، جومله لرین اوست قاتینین دوشونولمه سییده چتینلیک یاراتمیر. آنجاق آلت قاتلاردا، فیکیری قیریق ایپ کیمی آلدیمسا، قیریقلاری بیر سیرا یئرلرده دویونله سم ده، دویونله مه دیییم یئرلرده اولدو. اللرینیزه ساغلیق روح انگیز خانیم!
-
گوزل دیر. اللریوه ساغلئق!

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
وست مودستو، کالیفورنیا
وست مودستو، کالیفورنیا (اینگیلیسجه:West Modesto, California ) آمریکا اؤلکهسینده بیر یاشاییش منطقهسیدیر. سوْن نۆفوس ساییمی اساسيندا ۵۶۸۲ نفر ایمیش و ۵٫۲۶۳ کیلومتر موربّع ساحهسی وار و کالیفورنیا ایالتینده یئرلشیب.
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ 2010 Census Gazetteer Files - Places - California. United States Census Bureau. یوْخلانیلیبMarch 26, 2015.
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«West Modesto, California»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۸ آقوست ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده وست مودستو، کالیفورنیا گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
بیرلشمیش میلتلر گوونلیک شوراسی
(United Nations Security Council (UNSC اینگیلیس دیلینده
بیرلشمیش میللت لر گوونلیک شوراسی تورکجه سی
بیرلشمیش میلّتلر گۆونلیک شۇراسی —بیرلشمیش میلّتلر تشکیلاتینین دائمی فعالیت گؤسترن عالی اوْرقانی. بیرلشمیش میلّتلرین نیظامنامهسینه گؤره بینالمللی باریش و امنیتین قوْرونماسیندا اساس مسئولیتی داشییر. ۱۵عۆضوو وار: ۵ دائمی (چین، روسیه، فرانسه ،بریتانیا و آمریکا) و ۲ ایل مۆدتینده سئچیلن ۱۰ غئیردائمی عۆضوو.شۇرانین هر بیر عۆضوو بیر سسه (رأی) مالیکدیر.ایجرایی مسئلهلرینه دایر قرارلار شۇرانین ۹ عۆضوو سس وئردیکده قبول اوْلونموش .ساییلیر.
بیرلشمیش میللت لرین الینون آلتیندا اولان آلتی ارگاننان بیری دیر بیرلشمیش میللت لرین باشقانین قبول ادیر و یو ان چارترین دییشکلیک لرین قبول اتمخ و باریش ساخلاما اپراسیونلارین دوزلتمخ بین الخالق یوخسا اولوس لار آراسی تحریم لری و میلیتار اتکیلری تعیین اتمخ و بو کونو دا بیرلشمیش میللت لرین تک ارگانی دیر.


text:
۱۹۷۷ (میلادی)
میلادی ۱۹۷۷-جی ایل گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز یئتمیش یئددینجی ایل.
اهمیتلی حادیثهلر[دَییشدیر]
حادیثهلر[دَییشدیر]
- ۸ ژانویه - موسکودا ترور عملیاتی تؤردیلدی.
- ۵ دسامبر - جومهور باشقانی انور ساداتین ایسرایلین مۆستقیللیگینه طرفدار چێخماسیندان سوْنرا ۵ عرب اؤلکهسی مصرله دیپلوْماتیک علاقهلری کسمیشدیر.
- ۵ جولای - پاکیستاندا کودیتا نتیجهسینده ذوالفقار علی بوتو تۇتوقلاندی.
- ۳۱ دسامبر - تۆرکیهده ایلک دفعه استیضاحلا دؤولت دۆشورولدو.
- ۲۸ نوْوامبر - آرکادی ووْلسکینین رهبرلیک ائتدیگی قوْندارما «داغلیق قاراباغ اۆزره خۆصۇصی ایداره کوْمیتهسی» لغو ائدیلمیشدیر.
- ۲۷ سپتامبر - چرنوبیل آتوم الکتریک ایستگاهی ایشه دوشدو
- ۲۵ نوْوامبر - بیرلشمیش میلّتلر تشکیلاتی ایسراییلین عرب توْرپاقلارینی ایشغال ائتمهسینی پیسلهین قطعنامه قبول ائتمیشدیر.
- ۲۵ مئی - اۇلدوز ساواشلاری فیلمی گؤستریمه گیردی.
- ۲۱ ژانویه - آمریکا بیرلشمیش ایالتلری باشقانی جیمی کارتر٬ ویئتنام ساواشی سیراسینداکی عسگر قاچاقلارینین هامیسینی عفو ائتدی.
- ۱۹ نوْوامبر - میصر جۆمهور باشقانی انور سادات ایسراییله سفر ائتمیش ایلک عرب لیدری کیمی تاریخه دۆشموشدور.
- ۱۹ ژانویه - فلوریدانین تاریخینده ایلک دفعه قار یاغدی.
- ۱۸ ژانویه - ذاتالریهیه یوْل آچان لژیونر ناخوشلوغونون عامیلی تاپیلدی.
- ۱۶ آقوست - الویس پرسلی قریسلندده وفات ائتدی.
- ۱۱ دسامبر - تۆرکیهده یئرل سئچیملر ائدیلدی. جۆمهۇریت خالق حزبی سئچیملردن بیرینجی حزب اوْلاراق چیخدی.


text:
دکتر بهمن نصیرزاده
بهمن نصیرزاده ۱۳۵۱جی ایلبده ماکی شهرینده آنادان اولموش و تحصیلاتینی یوکسک لیسانا قدر اؤز آذربایجانیمیزدا داوام ائتدیرمیش و دکتراسینی تورکیه دانشگاهلارین آلمیشدیر. بهمن بَی تدریس ایشینه درین علاقه گؤسته ریر و شاگیردلری نین اوره یینده انسان سئورلیک، محبت و چالیشقانلیق یارادا بیلمیش و مختلف درنک لرده فعالیت گؤسترمیشدیر. بهمن بی ماکی نین یلدا عنوانلی ادبی درنه یی نین مؤسس لریندن اولاراق باشقا شهرلرینده ده بیر فعال اؤیه کیمی اشتراک ائدیر. اونون ادب – ارکانی و صمیمی اولدوغو ائله اولموشدور کی نئچه ایل بیر شهرده ایشله دیگی اوچون او شهرین محبتینی ابدی اولاراق قازانمیشدیر. بهمن بی آراز تخلوصو ایله نئچه کتابی ایشیق اوزو گؤرموش، او هم اوشاق اوچون کتاب یازیر، هم تاریخیمیزه آراشدیریر و هم دیل اوزه رینده درین آراشدیرمالار آپاریر و اونون اوچ دیللی سؤزلوگو اللریده گزیر. آرازین کتابلاری بونلاردیر:
جلیل درهمجانی
۱۳۵۳ده میانا شهرینده آنادان اولوب و عالی تحصیل آلاراق آزاد ایشده چالیشیرسا دا ادبی فعال کیمی تانینیرو اونون گؤزل شعرلری چوخلو ادیب لرین نظرینی جلب ائتمیش و شعرلری حاققیندا گؤزل سؤزلر یازیلمیشدیر. درهمجانی جنابلاری گؤزل ادبی وئرلیشلرین آپاریجیسی اولاراق گؤزل دیکلمه هنرینه مالیک بیر شاعیردیر و چوخلو شهرلردن اونون بو هنریندن استفاده اوچون چوخلو ادبی درنک لره و شعر مجلیسلرینه چاغریلیب و صدرده اوتورموشدور. اونون شهر کتابلاری بو تئزلیکده ایشیق اوزو گؤره جکدیر. آما شعرلری چوخلو درگی لرین صفحه لرینی بزه میشدیر.
آذر کتاب توران ین مودیرلری ۵
دکتر بهمن نصیرزاده


text:
دونکرک تخلیهسی
دانکرک تخلیه سی (اینگیلیسجه: Dunkirk evacuation) آلمان و قوْنشو اؤلکهسی قوشونو آراسیندا باش وئرن دؤیوش.فرانسه دؤیوشونین بیر قیسمیدیر. دونکرک و مانش بوْغازی یئرینده اوز وئرمیشدیر
گؤرونتولر[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ Biswas 2017.
- ^ Shephard 2003, p. 169.
- ^ ۳٫۰ ۳٫۱ Sweeting 2010.
- ^ McIntyre 2017.
- ^ Encyclopædia Britannica.
- ^ Ellis 2004, p. 197.
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Dunkirk evacuation»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده دونکرک تخلیهسی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
۱۹۶۸ (میلادی)
میلادی ۱۹۶۸-جی ایل گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز آلتمیش سککیزینجی ایل.
اهمیتلی حادیثهلردَییشدیر
حادیثهلردَییشدیر
- ۵ ژانویه - آلکساندر دۇبچِکین چکسلواکی کومونیست حیزبی رهبرلیگینه گلمهسی ایله پراقا باهاری آدلی سیاسی پروسه باشلانمیشدیر.
- ۳۱ دسامبر - سسدن سۆرعتلی تی-۱۴۴ اۇچاغینین ایلک اۇچوشو کئچیریلدی.
- ۳ اوْکتوبر - تییو-۱۵۴ طیارهسینین ایلک اوچوشو حیاتا کئچیریلمیشدیر.
- ۲۸ دسامبر - ایسرائیل خۆصوصی تعییناتلیلاری بيروت فرودگاهیندا ۱۴ مۆلکی طیارهنی محو ائدیب.
- ۲۷ دسامبر - آسیا ایلک اینسانلی فضا اۇچوشونو گئرچکلشدیرن آپولو ۸ یئره دؤندو.
- ۲۴ سپتامبر - سوازیلند بیرلشمیش میلتلر تشکیلاتینا عوضو قبول اولونموشدور.
- ۲۱ آوریل - آمریکا بیرلشمیش ایالتلری٬ بیرلشمیش شاهلیق و روسیه٬ چتین دۇرومدا قالان فضاچیلاری قۇرتارماق اۆچون بیر آندلاشما ایمضالادی.
- ۲۱ آقوست - ورشوو موقاویلهسی تشکیلاتینین قوشونلاری پراق باهارینی یاتیرماق اۆچون چکوسلوواکییه داخیل اولدو.
- ۲۰ آقوست - ورشوو موقاویلهسی تشکیلاتینین قوشونلاری پراق باهارینی یاتیردماق اۆچون چکوسلوواکییه یئریدیلدی.
- ۱۶ مارس - آمریکا بیرلشمیش ایالتلری باشقانی جانسون٬ ویئتناما ۳۵٫۰۰۰-۵۰٫۰۰۰ عسگر داها گؤندرمهیه قرار وئردی.
- ۱۶ مارس - ویئتنام ساواشی سیراسیندا می لائی قیرغینی باش وئردی.
- ۱۳ نوْوامبر - تۆرکیه ایشچی حزبی کوْنگرهسینده مهمت علی آیبار یئنیدن گئنل باشقان سئچیلمیشدیر.
- ۱۲ اوْکتوبر - مکزیکده ۱۹-جو یای اولیمپیک اویونلاری باشلادی.


text:
ویکیپدیا:ایدارهچی ایستاتوسونا عریضهلر
ایدارهچی ایستاتوسونا عریضه — یالنیز سس وئرمه ایختیارینا مالیک، تجروبهلی ایشلدن طرفیندن تقدیم ائدیله بیلر. ایشلدن ایستاتوسونا عریضه تقدیم ائتمکله ایشلدن ویکیپدیاداکی عومومی فعالیتی ایله یاناشی سس وئرمه زامانی قایدا-قانونا نظارت ائتمهگی، تکنیکی دستک وئرمهگی و یاراناجاق موباحیسهلری ویکیپدیا قایدالارینا اویغون حل ائتمهگی اؤز عؤهدهسینه گؤتورموش اولور.
ایستاتوس اوچون اویغون شرطلر[دَییشدیر]
ان آز 1.000 ديَیشیکلیک ائتمیش اوْلماق بیرینجی شرطدیر. (اساس آلێناجاق اوْلان، ایشلدننین سئچیملرینیز نیشانێ حساب ائتدیگی سايێ دئيیل؛ بۇ چالیشما سايێ کیمی .) بۇنۇن کناردا کوْنکرئت ایستاندارتلار يئرینه شخصین ویکیپئدیيا قایدالارینا باغلێ بیلگیسی و داورانێشلارێ بیرینجی پلان تۇتۇلۇر. بیرایشلدننین ایدارهچی اوْلماسێ اۆچۆن، طرفسیز اوْلماسێ، ویکیپئدیيا قۇرۇلۇشۇنۇ بیلن اوْلماسێ و بیرلیک ایشینه اۇيغۇن اوْلماسێ لازێمدێر. آيرێجا مۆشکللر قارشێسێندا سوْيۇققانلێلێغێنێ قوْرۇماسێ دا اؤنملی بیر طلب دیر. طبیعی دیر کی، بۆتۆن بۇ خۆصۇصيتلرینی ایشلدن اوْلاراق ائتدیگی چالیشمالاردا گؤسترمیش اوْلماسێ لازێمدێر. ایجما، عریضه وئرنلرین بیر چوْخ فرقلی اولمالارین آختارار و هر کسین بۇ مؤوضۇدا اؤزۆنه عاید فیکیرلری واردێر؛ ایجما ائدنلرین سێخلێقلا نهلره باخدێغلاری، نهلر آختاردێغلاری و بیر عریضه وئرنن نهلر گؤزلهدیگلرینه دایر داها ياخشێ بیلگی صاحبی اوْلماق اۆچۆن آرشیولئنمیش کؤهنه مۇراجعته گؤز آتا بیلرسینیز.
نامیزدلیگه سس وئرمه باشلایان کیمی سس وئرمهنین باشلاما تاریخی و ساعتی، عینی زاماندا سس وئرمهنین بیتمه تاریخی و ساعتی موطلق گؤستریلمهلیدیر. ایدارهچیلرین و بوروکراتلارین سئچیلمهسینده سس وئرمه مدتی یالنیز ۱۵ گون داوام ائده بیلر. سس وئرمه او زامان باش توتموش حساب اولونور کی، سس وئرمه حقوقو اولان ایستیفادهچیلرین سسلرینین جمعی (یاناشی، قارشی و طرفسیز سسلر ) ۱۵-دن آز اولماسین.
سس وئرمهنین یئکونونو اعلان ائتمک یالنیز ویکیپدیا بوروکراتینین ایختیاریندادیر. یالنیز سس وئرمهنین یئکونو اعلان ائدیلدیکدن سونرا بوروکرات ایشلدنه ایدارهچی و یا بوروکرات "تکنیکی بایراغینی" تقدیم ائده بیلر. ایدارهچی او زامان سئچیلمیش حساب ائدیلیر کی، اونون یاناشی ییغدیغی سسلرین سایی عومومی سسلرین ۲/۳ حیسهسینی، یعنی ۶۶،۶%-نی تشکیل ائتسین. بوروکرات سئچکیسینده موثبت سسلر عومومی سسلرین ۳/۴ (۷۵ %) حیسهسینی تشکیل ائتمهلیدیر.
هلهلیک ایشلدنلرین سسی آز اولدوغو اوچون بو قایدایا عمل اولونمور.
عریضهنین تقدیماتی[دَییشدیر]
ایدارهچیلیگه عریضه وئرمزدن اؤنجه ویکیپدیا:ایدارهچیلر، ایدارهچیلرین فعالیتی و ویکیپدیا:سسوئرمه صفحهلری ایله تانیش اولون.
نامیزدین آدینی "/" ایشارهسیندن سونرا یازین و "یارات" دویمهسینی وورون:
ایدارهچی نامیزدلیگینه عریضه سربست فورمادا، لاکین جدی یازیلیر. زارافات و یا یومورلا یازیلان متن جدی قبول ائدیلمهیه بیلر.
سیزه وئریلن بوتون سواللارا جاواب وئرمهنیز واجیبدیر.
عریضه مقالهسی حاضر اولاندان سونرا اونون آدینی آشاغیداکی سیاهییا داخیل ائدین.
تقدیم اولونموش عریضهلر سیاهیسی[دَییشدیر]
ویکیپدیا:ایدارهچی ایستاتوسونا عریضهلر/نامیزدین آدیRostamxani


text:
اویونجاق حکایهسی
اویونجاق حکایهسی (اینگیلیسجه: Toy Story, تورکیه تورکجهسی: Oyuncak Hikâyesi, فارسجا: داستان اسباببازی) آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینده اینگیلیس دیلینده دۇزلمیش فانتزی کومدی انیمیشن. فیلمین باش روْللارینی اریک ون دتن، جان موریس (اویونچو)، آنی پاتس، جان راتزنبرقر، والاس شاون، جیم وارنی، دان ریکلس، تیم آلن، تام هنکس جانلاندیریب. فیلمین موسیقیسین رندی نیومن یارادیب. ۱۹۹۵ میلادی ایلینده ۳ بؤلومده اوسکارا نامیزد اوْلموش و ۱ جایزهیه لایق گؤرولموشدور.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ Toy Story. British Board of Film Classification. یوْخلانیلیبAugust 2, 2013.
- ^ Toy Story (1995) – Financial Information. یوْخلانیلیبDecember 7, 2014.
قارداش پروژهلرده اویونجاق حکایهسی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
آنا دیلیمیز
حسن ریاضی (ایلدیریم)
دیل اجتماعی بیر وارلیقدیر. انسانلار دیل واسطهسی ایله بیر- بیرلرینی آنلایـیر، باشا دوشور. بو باخیمدان دیل، انسیّت واسطهسی، تفکر قالبی، هم ده دنیانی درک ائتمه آلتیدیر. باشقا بیر سؤزله دئسک، انسانلار دیل واسطهسی ایله دوشونور، فکرلرینی تجسم ائدیر و باشقالاری ایله انسیّتده اولور. دئمک، دیل انسان حیاتینـین، انسان جمعیّتینین هم معناسی هم ده او وارلیغین انعکاسیدیر.
دیل، جمعیّتین مالیدیر. جمعیّت یوخدورسا، دیل ده یوخدور. انسان جمعیّتی ایله دیل بیرگه یارانیب، بیرگه انکشاف ائدیب و بو گونگو وضیّعته چاتیبدیر. انسانلارین حیات طرزی، دنیا گوروشلری یالنـیز دیل واسطهسی ایله آیدینلاشا بیلر. دوز دئـییرلر کی، دیل جامعهنین گوزگوسودور. دیل ائله بیر مثلسیز اجتماعی حادثهدیر کی، انسان جمعیّتینین الده اولونموش علمی – مدنی تجربهلرینی محافظه ائدرک، اونلاری یاشاتدیریر، انکشاف ائتدیریر. دیل واسطهسی ایلهدیر کی، کئچمیش نسللرین بیلیک و تجربهلرینی ایندیکی نسل منیمسهییب، اؤیرهنیر و گلهجک نسیللره چاتدیرا بیلیرلر. بئلهلیکله اجدادلارلا تؤرهمهلر آراسیندا معنوی کؤرپو یارانیر.
دیلین کومهیی ایله انسانلار علم، تکنیک و باشقا مدنی ثروتلری الده ائده بیلیرلر. دیلین وارلیغی ایله، مدنیّتلر یارانیر. دیلین واسطهسی ایله مدنیّتلر بوتون بشریّتین مالینا چئویریلیر. یئر کورهسینین ملّیّتلری، مدنیّتلری، دیل واسطهسی ایله بیر ـ بیرلری ایله علاقه ساخلایا بیلرلر. علمی کشفلر، بدیعی صنعت اثرلری، فلسفی، اخلاقی نظریهلر و… دیل واسطهسی ایله دونیادا یاییلیر. بئله حاللاردا زامان و مکانلا علاقهدار اولاراق دیلین یازیلی شکلیندن داها گئنیش استفاده اولونور. جمعیّتین علمی- مدنی حیاتینین انکشافیندا دیل قدر باشلیجا رول اوینایان باشقا بیر اجتماعی وارلیق یوخدور.
هر بیر خالقین دیلی اونون، ملی اؤزونه مخصوصلوغونون تجسمودور. او خالقین بوتون مدنی کئچمیشینی محافظه ائدن ان مهم واسطه، دیلدیر. پروفسور آغاموسی آخوندون فکرینجه: «دیل بیر چوخ اجتماعی حادثه لردن فرقلَنیر. دیل هئچ بیر حالدا عموم بشری اولماییب؛ دیل ملی سجیّه داشیییب. دیل بیر اونسیّت واسطهسی، فکرین افاده واسطهسی کیمی مختلف خالقلارین، ملتلرین دیلی کیمی موجوددور. هر دیلین اؤزونون سجیّهوی خصوصیّتلری وار.»
یئر اوزونده، چوخ ملتلر، خالقلار، قووملار یاشایـیر. اونلارین اؤز یوردو، مدنیّتی، عادت –عنعنهسی اولدوغو کیمی، اؤز دیللری ده واردیر. هر خالقین دوغما دیلی اونون «آنا دیلی» ساییلیر. آنا دیلی، او دیلدیر کی، انسانلار اونونلا دیل آچیر، اونونلا دانیشیر، اونونلا یاشاییر، اونونلا اؤلورلر. بیزیم ده آنا دیلیمیز، آذربایجان دیلی (آذربایجان تورکجهسی)دیر. آنامیزین بطنینده آنامیزین قانیایله، دویغولاری ایله بیرگه دامارلاریمیزدا دولاشیب. اونون سئوگی و محبّتینین ایشیغیندا، بیزیم جانیمیزدا کؤک سالیب و دوغولارکن دوداقلاریمیزدا چیچکلَنیب، لایلالارلا، نازلامالارلا، بوی آتیب و عؤمروموز اوزونو بئینیمیزین، اورهییمزین، ایشلریمیزین، آرزو و ایستکلریمیزین ترجمانی اولوب. دئمک بئشیک باشیندان – قبر داشیناجان دویغو و دوشونجهلریمیزین بوتون چالارلارینی قلبیمیزین ان درین قاتلاریندا گیزلنن احتراصلاریمیزی، هیجان و اضطرابلاریمیزی تجسم و افاده ائدیر. آغیلارلا، اوخشامالار بیزی سون منزله تاپشیریر.
آکادئمیک میرزه ابراهیم یازیر: «هر خالقین آنا دیلی، اونون ملی وارلیغینین، معنوی عالمینین افادهسیدیر. بئلهلیکله هر دیل بیر خالقین، ملتین وارلیغینی بیلدیرن، قورویان ان مهم عامللردن بیریدیر. »
هر بیر خالقین، ملتین آنجاق بیر آنا دیلی واردیر. همین دیل، او خالقین و ملتین عمومی دیلی اولدوغو اوچون، او دیله عموم خالق دیلی دئییرلر. مثال اوچون بیزیم آنا دیلمیز، عموم خالق دیلیمیز آذربایجان تورکجهسیدیر. بو دیل، آذربایجان خالقینین معنوی واری و کیملیییدیر. عموم خالق دیلی ایکی مهم قولا آیریلیر: دانیشیق دیلی و ادبی دیل. ادبی دیل عموم خالق دیلینین ان یوکسک فورماسیدیر. داها دوغروسو ادبی معیارلارین، اوسلوبلارین واسطهسی ایله فکرین دقیق، آیدین، سرراست و آنلاشیلان شکیلده افاده اولماسینا ایمکان یارادیر.
ادبی دیل، عموم خالق دیلینده، سئچمه، عوض ائتمه، آلینما، ایتیرمه، معیارلاشما عملیّاتلاری نتیجهسینده اوسلوبلار سیستمینه دوشور. بو عملیّاتلار اجتماعی ـ مدنی دَییشیکلرله سیخ باغلیدیر. آنجاق هر بیر اوسلوب، دیلین ملی خصوصیّتلری اساسیندا قورولور، تکمیللَشیر. آذربایجان تورکجهسی انکشاف ائتمیش دیللر سیراسیندادیر. اونون دا یوکسک کیفیّته مالک اولان ادبی دیلی واردیر.
دونیا خالقلاری ادبی دیللر واسطهسی ایله بیر- بیرلری ایله ادبی، مدنی، اجتماعی علاقه ساخلاییر و فکر مبادلهسینه گیریشیرلر. بو مبادلهلرده عالملر، یازیچیلار، مطبوعات ایشچیلری و معلملرین و… بؤیوک رولو اولور. بو ساحهده هئچ کیم خالق دیلی ایله یازیچی و شاعرلر قدر باغلی اولمور. چونکی بدیعی سؤز صنعتینین اساسی سؤز اوسته قورولور. سؤز اونلارین هم افاده آلتی، هم ده اثرلرینین جوهری، مایاسیدیر. اونلار سؤزه سویوق قانلی مناسبت بسلهیه بیلمیرلر. سؤز شاعر – یازیچی اوچون، دیری و جانلی بیر وارلیقدیر. اونلار اوچون سؤز چوخ معنالی، چوخ یؤنلودور. اونلار سؤزو بیلیر، دویور، لمس ائدیر، سؤزون رنگینی، عطرینی، چکیسینی سئزه بیلیرلر و سؤز یارادیجیلیغیندا بو قابلیّتدن اولدوقجا یئرلی-یئرینده فایدالانماغی باجارا بیلیرلر. پروفسور توفیق حاجیچوخ گؤزل دئییر: «او (سؤز اوستاسی)، سؤز ماتریالینی یونور، جیلالاییر، صنعت فاکتینا چئویریر. اونو اوسلوبی داورانیش اوچون چئویکلَشدیریر، حساسلاشدیریر. یازیچی – شاعر بو استقامتینده یارادیجیلیق فعالیّتینی موافق بدیعی ـ اوسلوبی ایشله برابر ان چوخ ادبی دیلین خیرینه یؤنهلیر… ».
دنیانین بؤیوک یازیچیسی ماکسیم گورکینین افادهسی ایله دئسک: «ادبیاتین اساس ماتریالی سؤزدور. بیزیم بوتون تأثیراتلاریمیزی، دویغولاریمیزی، فکرلریمیزی فورمایا سالان سؤزدور».
دئمهلی: «یازیچینین ان عالی مقصدی سؤزله حیاتا کئچیر، بدیعی اثرین ان یوکسک مطلبی، علوی فکرلری سؤزله افاده اولونور. »
یازیچیلار، شاعرلر و هر هانسی بیر فکر آدامی، قلم صاحبی یوخاریداکی کیفیّتلری یییهلنمک اوچون اؤز نطق مدنیّتینی انکشاف ائتدیرمهلیدیر. بونون اوچون، او دیلی دریندن، هر طرفلی اؤیرنمهلی و سؤزون سیرلر خزینهسینه یول تاپمالیدیر. چونکی دیلین داخلی قانونلارینی، اونون سؤز قورولوشو، سؤز بیرلشمهلری و جمله قورولوشلارینین سجیّهلرینی اؤیرنیب، منیمسهمهدن، او دیلین گوزللییینه، افادهلیلییینه یییهلنمک امکانسیزدیر. هر کیم بو کیفیّتلری اؤیرنیر و اونلاری منیمسهییرسه، او آدام یوکسک نطق مدنیّتینه صاحب اولا بیلیر.
هر ملتین، خالقین مدنی گؤستریجیلریندن بیری ده شفاهی – یازیلی نطق سانیلیر. نطق مدنیّتی دیلین امکانلاریندان معاصر سویهده استفاده ائتمک باجاریغی دئمکدیر. دیلین گؤزللییینی افادهلیلییینی اوز دانیشیق یاخود یازیسیندا آیدین، آچیق، آخیجی، موسیقیلی شکیلده عکس ائتدیره بیلن هر بیر کیمسه یوکسک نطق مدنیّتینه یییهلنمیش آدام اولور.
بوگون نطق مدنیّتینه صاحب اولماق مدنیلیک معیارلاریندان بیریدیر. یوکسک مدنی نطق، معاصر ادبی دیلین انکشاف ائتمیش، معیارلاری ایله سسلشن اوسلوبلاری سیستمینده بوللورلاشان نطق دئمکدیر.
حورمتلی عالم، پروفسور یحیا کریمیازیر: «کفایت قدر سؤز احتیاطینا مالک اولان، اونون معناسینی بیلن، سؤزدن یئرلی – یئرینده، دقیق معنادا استفاده ائتمهیی باجاران آدامین نطقی آیدین، جاذبهلی؛ سؤزو چوخ چئویک اولماقلا سحیرلی بیر عالم یارادیر. دیلین دیگر واحدلری آنجاق سؤزون وارلیغی شرایطینده یارانیر ».
هر هانسی بیر دیلی اؤیرندیکده، ایلک نوبهده اونون سؤزلرینی، جملهلرینی، داها دوغروسو لغت ترکیبنی و گراماتیک قایدالارینی اؤیرنیریک. بو قایدالار ایسه او دیلین اؤزونه مخصوصدور. دیلین وارلیغینی تأمین ائدن اساس قوه ایسه ائله بو قایدا – قانونلاردان عبارتدیر.
دیلین گراماتیک قایدالاری هر شئیدن اول، بو و یا دیگر بیر دیلین صرف و نحوینی، یعنی سؤزلرین سسلردن یارانماسینی، دَییشمهسینی، بیرلشمهسینی، قانونا اویغون شکیلده موجود اولماسینی و فعالیّت گؤسترمهسینی عکس ائتدیریر. بو معنادا دیلین گراماتیک قایدالاری تمامی ایله سجیّهوی خصوصیّت داشییر. یعنی او دیلین اوزونه مخصوص مکانیزمینی عکس ائتدیریر. دیلچیلییه گیریش کتابیندا اوخویوروق: «انسان فکرلرینین مادی دیل شکلینه دوشمهسی اوچون لغت ترکیبینده سؤزلرین معیّن قایدا ـ قانونلار اوزره دیلین، «گراماتیک» قورولوشو ایله اوزلاشماسی واجبدیر. بونلار اصلینده سؤزلرین دَییشمهسی، بیرلشمهسی واسطهسی ایله عمله گلیر، ائله بو معنادا دیلین لغت ترکیبی ایله اونون «گراماتیک» قورولوشو قارشیلیقلی علاقهده اولور. محض بونا گؤره ده دیل سیستیمینده هر بیر دیلین بیر شئی و «گراماتیک» قورولوشون ایسه باشقا شئی اولدوغونو دوشونمک البتّه سهودیر. «گراماتیک» قورولوش انسان فکرلرینین مادی دیل جلدینه دوشمهسینه، انسانلار آراسیندا انسیّتین عمله گلمهسینه کمک ائدیر».
هر بیر دیل، دانیشیق دیل سویّهسیندن ادبی دیل سویّهسینه یوکسلدیکجه، او دیلده یازیب-یارادان و اوخویانلاردا، او دیلین قایدا- قانونلارینی اؤیرنمهسینه جان آتیر. بو ایشده، یعنی دیلین اؤیرنیلمه و اؤیردیلمهسینده دیلچی عالملرین کؤمهیی بؤیوک اولور. اونلار ادبی دیلین قایدا ـ قانونلارینی، آراییر -آراشدیریر. اونون سیستمینی، قایداسینی، نظاملاییر و علمی اساسلار اوزره تنظیم ائدیر و بو یوللا دیللرین عمومی قانونو، هابئله عموم خالق دیللرینین، دیل قورولوشو قایدالاری سیستیملی صورتده یازیلیر.
ادبی دیلیمیزین ایشلنمه دایرهسی گئنیشلندیکجه، اونون اؤیرنیلمه و اؤیردیلمه موضوعسو دا آنا دیلینده یازان یازیچیلاریمیزی داها جدی شکیلده دوشونمهیه یؤنلتمیشدیر. بو اوزدن دیلمیزین قورولوشو و صرف و نحوینین چئشیدلی واحدلری ساحهسینده آراشدیرمالار آرتمیش و بیر چوخ مقاله و کتاب یازیلمیشدیر. بو اثرلرین داشیدیغی هدفلر باشقا – باشقا اولدوغو کیمی اونلارین مندرجهلری و علمی سویّهلری ده مختلفدیر. مؤلفلرینین علمی بیلیگیندن، مقصدیندن آسیلی اولاراق اونلارین متدلاری و آراشدیرما یوللاری و هدفلری ده آیری – آیری سجیّهلر داشیییرلار. بو یازیلارین بعضیلری علمی نطقهی نظردن دایازدیر. بعضیلری ایسه باشقا دیللرین (عرب، فارس،…) قایدا- قانونلاری اساسیندا دیلیمیزی اؤیرنمهیه جان آتمیشلار. بو یانلیش آددیملارا باخمایاراق بیر نئچه دیلچی عالم طرفیندن دیلمیزین گراماتیک قایدالاری، او تایین آکادمیک اثرلریندن قایناقلاناراق آکادمیک سویّهده یازیلمیشدیر. بو عالملرین اثرلری چوخ اؤنملی اولسا دا، آنجاق هله ده ایران آذربایجانیندا، آنا دیلیمیزین گراماتیک قایدالارینی، علمی اساسلار اوزره، ساده شکیلده ایضاح ائدن، معاصر اؤیردیجیلیک متدلارین یولو ایله ساده، ییغجام بیر دیلله اوخوجو کوتلهلرینه آنلادان، اونلارین ایستکلرینی، احتییاجلارینی جیددی صورتده اودهمک مقصدی ایله یازیلان، عادی اوخوجودان دوتموش تا تجربهلی قلم صاحبلرینین یارارلاناجاغی بیر اثرین یئری بوش ایدی. بو بوشلوغون دولدورولماسی آنا دیلمیز ساحهسینده چالیشانلارین قارشیسیندا دوران ان اؤنملی وظیفهلردن بیری ایدی.
بو گون آرتیق آنا دیلمیزین دیرچهلیش واختیدیر. ادبی دیلمیزین یوکسلیشی ایله ادبی- بدیعی اوسلوبلارین ایشلنمه قوهسینین آرتماسی و احاطه دایرهسینین گئنیشلنمهسی ایله، چئشیدلی یازی نوعلری نین ده چوخالماسی طبیعی سسلهنیر. بونا اعتبارن دیلیمیزین علمی- ایشلک رولونو هر طرفلی اؤیرنمک مسئلهسی اؤنملی بیر موضوعویا چئویریلمیشدیر.
بو گون یاشلی قلم صاحبلریمیز سیراسینا، گنج و استعدادلی یازیچی و شاعرلرده قوشولموشدور. بو سیرا گوندن – گونه سیخلاشیر و گوجلهنیر. سون و اختلار، دیلمیزده اونلارجا رومان، حکایهلر مجموعهسی، ادبی – تنقیدی یازیلار، علمی – تدقیقی اثرلر یاییلمیشدیر. اجتماعی، تاریخی، مدنی ساحهلرین باشقا-باشقا موضوعلاریندا چوخ بیتگین و دیرلی اثر لر یا زیلمشدیر. فولکور نمونهلری ایله برابرکلاسیک ادبی متنلر، دیوانلار دا گئنیش اوخوجو کوتلهسینین اختیاریندا قویولموشدور. بو گون آنا دیللی مطبوعاتمیز دا ماراقلی بیر دورونو یاشاماقدادیر: اونلارجا اؤیرنجی درگیلری، بیر نئچه فصلنامه، آیلیق، هفتهلیک دیلیمیزده نشر اولونور. مطبوعات دیلمیزین دایرهسی و نفوذو گونو -گوندن آرتیر و گوجلهنیر. ادبی دیلیمیزین ایشلَنمه میدانی دا گئنیشلَنیر. ایندی ادبی انجمنلرین، محفللرین جلسهلرینده، اینترنت سایتلاریندا، وبلاگلاردا، تئاتر سالونلاریندا، تلویزیون کاناللاریندا دیلیمیزین ایشلنمه وضعیتی جدی بیر حال آلیبدیر. تأسفلر اولسون کی بئله بیر واختدا هله ده مکتبلرده آنا دیلیمیز تدریس اولونمور، هلهدیر کی یوزلرله ضیالی و علم آداملارینین «آنا دیلیمیزین» اؤیرنیلمهسی بارده ایستکلری جاوابلانماییبدیر! بئله بیر حالدا ادبی دیلیمیزین اؤیرنیملهسی یازیچیلاریمیزین قارشیسیندا دوران ان بؤیوک و جدی مسئلهلرین بیریدیر. چونکی، بو دیرچهلیش و یوکسلَیش آنلاریندا ادبی دیلیمیزین گوجونون، زنگینلیینین، الوانلیغی و گؤزللینینین باش قالدیردیغی بیر واختدا، دیلیمیزده یازیب – یاردان قوهلر دیلیمیزین افادهلیک قابلیّتینه ییهلنمک اوچون اونون لغت ترکیبینی، قورولوشونو، دریندن اؤیرنمهلی اولورلار. بئله حالدا اصیل ادبی – علمی متنلرله تانیش اولمادان، ایستر- ایستمهمز یانلیش میللره توتولوب و باشقا تورک منشالی دیللره اوز توتمالی اولورلار. او دیللرین سؤزلری، سؤزبیرلشمهلری. سؤزیاراتما قایدالاری جمله قورما یوللاری (شعورلو و شعورسوز اولاراق) بیزیم دیلده او یازیچیلاریین اثرلری سیماسیندا اؤزونو گؤستریر.
یئنی – یئنی ادبی قوهلرین، قلم صاحبلرینین فعالیتینین گرگینلشدییی و معاصر ادبی دیلیمیزده یازیب – اوخوما ماراغینین آرتدیغی بیر واختدا، ادبی دیلیمیزه باشقا دیللردن سؤز و افاده آخیمینین دا گوجلنمهسینه شاهد اولوروق. بو حادثه، قلم صاحبلرینین ادبی دیلیمیزله لازیمینجا تانیش اولمامالاری، چئشیدلی ادبی – بدیعی متنلرین الده اولماماسی و شخصی ماراقلار بئله بیر آخینا یول آچیر. البته بو آخینمانین باشقا بیر سببی ده شعورلو صورتده آنا دیلیمیزی، هانسیسا بیر دیلین لهجهسی، یا قالتینیسی کیمی قلمه وئرنلر ده دیلیمیزی پوزقونلاشدیران بو آخینی گوجلندیرمهیه چالیشیرلار. یئنی ادبی قوهلر بیلمهدن، ادبی دیلیمیزله تانیش اولمادان، تورکیه تورکجهسینه اوز توتولار. آنجاق بیر پارا دیرناق آراسی عالملر بیله -بیله، شعورلو اولاراق دیلیمیزه یاماق اولان، اونو پوزغون حالا سالان سؤز و افادهلرله دولدورماغا چالیشیرلار. حتی تورکیه دیلینین صرف و نحوینی دیلیمیزده اجرا ائتمکله هانسیسا اویدورما تورک دیلی یاراتماغا جان آتیرلار. اونلار، دیلیمیزین عادی و دوغما سؤزلرینی، سؤز بیرلشمهلرینی و علمی- ادبی اصطلاحلارینی تورکیه تورکجهسیندهکی قارشیلیقلاری ایله عوض ائدیرلر. تورک دیلینین سؤز قورولوشو و جمله قورولوشو قایدالارینی دیلیمیزه سوخماقلا دیلیمیزین قورولوش قانونلارینی پوزارق اونو تورکیه دیلینین قویروغو، یا اَن آزی بیر لهجهسی کیمی گؤسترمک ایستهییرلر. البته دیلیمیز بئله یاد تأثیرلرین نتیجهسینده پوزقونلاشما تهلوکهسی ایله قارشیلاشسا دا امینیک کی سارسیلمایاجاق یئنه ده گونو- گوندن چیچکلهنیب، زنگینلشیب داها دا جیلالانیب و دنیانین ان مدنی دیللری سیراسیندا اولدوغو کیمی انکشاف ائدهجکدیر.
ادبی دیلیمیزده خلل گتیرن، کوبودلوقلارین و عیبجرلیکلرین باشقا بیر تظاهرو ده فارس و عرب سؤزلرینین، یئرسیز ایشلَدیلمهسیدیر: دیلیمیزده فارس و عرب دیللرینین صرف و نحوی اساسیندا سؤز بیرلشمهلری و عبارهلر دوزلدیرلر و دیلیمیزین دوغما قایدا – قانونلارینی پوزاراق قوندارما و قوراما بیر دیل قوراشدیریرلارکی آدینی «دوه قوشو» دیلی قویماق اولار، چونکی بو یارامازلارین دیلینه نه فارس دیلی، نه عرب دیلی، نه ده کی آذربایجان تورکجهسی دئمک اولار. بئله بیر دیلله اوخوجولار اؤزو یاخشی تانیشدیرلار. بو حادثه ایسه پهلوی شوونیستلرینین قالینتیلارینین تؤر-تؤکونتولری ایله باغلیدیر.
بو خستهلیکلرین اَن اساس سببلریندن بیری دیلیمیزین مکتبلرده تدریس اولونماماسی و ادبی دیلیمیزده جدی متنلرین یاییلماماسی اولسا دا، منجه بو حادثه، ایللر اوزونو، پهلوی شوونیستلرینین آنا دیلیمیزین بوغازینا جایناغینی ایلیشدیریب، اونو بوغوب، یوخ ائتمک ایستهدیکلریندن آسیلیدیر.
ادبی دیلیمیزین انکشافینا مانع اولان ایرینتیلردن بیری ده ادبی دیلیمیزده افراط شکیلده یئرلیچیلیک میلینین آرتماسیدیر، آذربایجان ادبی دیلی ایله یاخشی تانیش اولمایان، اونون کلاسیک و معاصر متنلرینی اوخومایان، یالنیز شفاهی ادبی دیل ایله محدود صورتده تانیش اولان بعضی قلم صاحبلری، یاشادیقلاری بؤلگهلرین، کندلرین یئرلی سؤزلرینی یازیلاریندا یئرلی -یئرسیز ایشلتمهلریدیر. اونلار دا ادبی دیلیمیزین دوغما و ایشلک سؤزلرینی بیلمهدن یئرلی سؤزلرله دَییشیرلر. بو دَییشمهلر بعضاً ائله گولونج اولورکی، سؤز اویونوندان باشقا هئچ بیر شئییه اوخشامیر. آنجاق بو یوللا اونلار، ادبی دیلیمیزین پوزغونلوغونا، یول وئریرلر. بئله حاللار دیلی بایاغیلاشدیریر. حتی اونو پارچالانما، بؤلونمه تهلوکهسینه گتیریب چیخاردا بیلر. بئله عیبجرلیکلر بو گون ادبی دیلیمیزین قارشیسیندا دوران اَن جدی مانعهلردندیر.
منیم فکریمجه بو گون معاصر آذربایجان ادبی دیلینین اؤیرنیملهسی بؤیوک اؤنم داشییر. آنا دیلین علمی و مئتودیک صورتده اؤیردیلمهسی، دیلیمیزین دوغرو و دوزگون انکشافینا خدمت ائدیر. دیلیمیزین قانونا اویقونلاری، قایدالاری علمی یوللا درین و اطرافلی شکیلده بوتون اینجهلیکلری ایله اؤیرهنیلیرسه، ادبی دیلیمیزین، شفاهی نطقیمیزین افاده قابلیّتی آرتیر، دیلیمیزین ایشلنمه دایرهسی گئنیشلهنیر. اوخوجو کوتلهسینین شفاهی و یازیلی نطق مدنیّتی یوکسلهیر اونلار باجاریقلا، ثمرهلی شکیلده دیلین افاده امکانلاریندان، سؤز خزینهسیندن یارارلانیرلار. نطقلری روانلاشیر، جلب ائدیجی و تأثیرلی اولور. بونلارا ادبی دیلیمیزین، بدیعی ادبیاتیمیزین بؤیوک اوغورلار قازاناجاغینا امکان یارادیر.
قارشینینرداکی بو کتاب، داها دوغروسو بو درسلیک اوزون مدت اؤیردیلمه و اؤیرنیلمه ایشینین محصولودور. بو معناداکی: اونلارجا علمی کادر، دیلچی عالم، معلم و شاگردلرین سیناغیندان، یوخلاماسیندان کئچیب، نسللری عوض ائدیب، دفعهلرله یئنیدن ایشلهنیلیب تاکی بو گونکو سویهیه چاتیبدیر. بو اثر دَییشیلمه، یئنیلَشمه، دولقونلاشما جریانیندا معاصر دیلچیلیک علمینین، اؤیردهیجیلیک مئتودلارینین و ائلجه ده تعلیم و تربیه اصوللارینا اساسلاناراق، آنا دیلیمیزین اؤزونه مخصوص سجیه و خصوصیتلرینی نظره آلاراق، بو گونکو دیل تدریسینین مئتودیک قایدالاری اوزره، یازیلمیشدیر.
کتابین دیلی ساده، آنلاشیقلیدیر. ایضاحلار آیدیندیر. چالیشمالار قایدا اوزره، اؤیردیجیلیک ایستکلرینه جواب وئره بیلهجک سویهده حاضیرلانیبدیر.
سس- صرف حصّهلرینده آذربایجان تورکجهسینین سس قورولوشو، اونون سجیهسی و خصوصیتلری، صائت و صامتلرین نوعلری، کیفیتلری، اونلارین دوزگون تلفظ معیارلاری، سسلرین سیرالانماسی، دوزلمهسی، دَییشیلمهسی، شکیلچیلرین اؤزهللیکلری، وظیفهلری بارده ساده، آما آیدین و دقیق بحث اولونور.
نحو بؤلمهلرینده ایسه، سؤز بیرلشمهلری، جملهلر، اونلارین نوعلاری، چئشیدلری، جملهلرین اساس علامتلری، قوشا سؤزلر، نحو واحدلری و عمومیتله دیلیمیزین نحوی ایله باغلی اَن دَیرلی و لازمی معلومات وئریلمیشدیر.
کتابدا گئدن بحثلر، اؤیرهدیلن دیلین گراماتیک قایدالاری، دیل قورولوشو حصّهلری، واحدلری ده ساده، ییغجام و توتارلی تعریفلر وئریلیر. سونرا علمی معلوماتلار مختلف چالیشمالار یولو ایله اؤیرهدیلیر. بو چالیشمالاردا، مختلف یوللاردان، چئشیدلی اصوللاردان، استفاده اولونور. بو اصوللارین ان باشلیجاسی، سادهدن چتینه دوغرو مئتودیک اصولون رعایت اولونماسیدیر، یعنی ایلک مبحثلر و چالیشمالار اولدوقجا ساده، آسان قورولموش و گئتدیکجه اونلار مضمونا موافق شکیلده چتینلهشیر.
بو چالیشمالار ایکی سجیه داشییر:
١ ـ چالیشدیریجی – اؤیرهدیجی چالیشمالار
٢ـ یوخلاییجی – یکونلاشدیریجی چالیشمالار
بیرینجی نوعلر هر درسین، هر مبحثین تعریفیندن سونرا و ایکینجی نوعلر ایسه بؤلمهلرین سونوندا وئریلیر. بو چالیشمالار سیستم شکیلنده وئریلمیشدیر. هر بیر چالیشما عمومی چالیشمالارین زنجیرینین بیر حالقاسی کیمی آلینر. بیر ده کی هر کتابین اولینده، کئچیریلن درس تکرار اولونور. و یئنه ده درس یئنی – یئنی چالیشمالار و مثاللارلا دولقونلاشیر.
کتابین چالیشمالاری ائله سئچیلیب کی، درسین متنینی آنلامادان، منیمسهمهدن. اونلاری تام آیدینلاشدیرماق اولماز. بوردا شاگرد گرک درسی دریندن و دقیق صورتده اؤیرنه و چالیشمالارا گیریشه. اوندا چالیشمالار درسین دریندن اؤیرهنیلمهسینه قات- قات کمک ائدهجکدیر.
درسلرده آردیجیللیق وار. قاباقکی درسی دریندن منیسمهدن سونکو درسی اؤیرنمک ده چتینلیک چکهجهییک. اونلار زنجیر واری بیر – بیرینه باغلیدیرلار.
چالیشمالارین علمی مئتودلا دیل قایدالارینی اؤیرتمهلری ایله برابر، ادبی دیلیمیزین چئشیدلی اوسلوبلاریندان بهرهلنیبلر. آنجاق او اوسلوبلار آراسیندا، بدیعی اوسلوب اوستون یئر توتور. مثال و چالیشمالاردا بدیعی جملهلر، بدیعی نثر پارچالاری شعر بندلری، بیتلری و … ایستر بدیعیلیک و ایسترسه ده معنا دولقونلوغو اعتباری ایله دقتی جلب ائدیر. شاگر- اوخوجودا درسلری اوخویوب اؤیرنمهیه رغبت یارادیر. بو مثالار، دیلیمیزین شیرینلییینی، افادهلیلیینی، دولقونلوغونو قاباریق شکیلده نمایش ائتدیریر. کتاب اوخوجولارینا علمیلیلیکله، بدیعیلییین وحدتیندن تؤرهنن شعورلو بیلیک و استاتیک ذوق آشیلاییر.
بو درسلیک واسطهسی ایله اوخوجو- شاگرد، فکرین، سربست، دقیق و تأثیرلی افاده ائتمه یوللارینی اؤیرهنیر. آذربایجان تورکجهسینی علمی و عملی شکلینده اؤیرنمک ایستهینلر، بو کتابی دریندن اوخوماقلا، چالیشمالارینی جاوابلاندیرماقلا درسلری منیمسهمکله اؤز فکرلرینی، دوغما آنا دیللرینده (آذربایجان تورکجهسینده) دقیق افاده ائتمهیی، یاخشی یازماغی، گؤزل دانیشماغی، باجاراجاقلار! اوغورلار اولسون!
***
بو یازینین سونوندا؛ یئری گلمیشکن بو کتابین عرصهیه گلمهسینده چوخلو امک صرف ائتمیش دوستلاردان: حورمتلی عالم دوستوم دوکتور فیروز رفاهی ایلک آددیمدان بیر مصلحتچی کیمی شخصاَ منه متنلرین سئچمهسینده یول گؤسترمیش و اونلار اوزره استاد بهزادی و منیمله بیرگه چوخلو اوتوروملاردا شرکت ائتمیش و اثرین داها سانبالی اولماسیندا چوخلو مصلحت وئرمیشدیر.
ائلهجه ده آقای فریدون محمدی و آقای کاوه فضلیخلف جنابلاریندان متنلرین کؤچورمهسینده و آقای مصطفی رزاقی و آقای اکبر صالحی (قاداش) جنابلاریندان متنلرین دوزلیشینده و آقای کاوس نصیری تایپ ایشلرینده، بیزه یاردیمچی اولموشلار. بوردا اونلارا درین تشکریمیزی بیلدیرمک ایستهییرم.


text:
اورهکلرده یاشایاجاقدیر آرتور میلر / مجید امین مؤید
آمریکالی یازیچی و دراماتورق «آرتور میلر» دونیادان کؤچدوکده، اینجه صنعت عالمی بؤیوک بیر یارادیجی و قاباقجیل دوشونجهلی انسانی الدن وئردی. او دوخسانا یاخین عؤمور سوردو و بو اوزون عؤمرونده ییرمینجی عصرین جنایتلرینه، انسانلارین دردلرینین دوزگون بیر شاهدی اولدو. او، انسانلارا، خصوصیله ضیالیلارا اولونان ظولملره قارشی اعتراض سسینی اوجالداردی و همیشه مبارزه ائدهردی. او اوزون بیر مدت دونیا قلم انجومنینین رییسی ایدی و انسانلارین حقوقو هدهلهنن زامان اونون عدالتخواهلیق سسی اوجالاردی و دونیا قلم اهلینیده مبارزهیه چاغیراردی. ایراندا اؤلدورولن یازیچیلار و شاعرلر حاققیندا او مبارزه بایراغین قالدیریب و بو جنایتلره اعتراض ائتمیشدیر.
آرتور میلر بیزیم اوچون، اینجه صنعت و هنر دونیاسیندا اؤلمز بیر انساندیر. او زامانادک کی، اونون دوشونجهسی و اثرلری بیزه و دونیایا معنا وئره بیلر، او دیری و اؤلمز اولوب, نور ساچاجاقدیر. او، تقریبن ۹۰ ایل قاباق نیویورکدا آنادان اولموش و ۱۹۳۸-نجی ایلده درسینی کئچیریب، هنر دونیاسینا وارد اولوبدور. جاوانلیغیندا دونیا محاربهسینی و فاشیزمی گؤرهرکن صلح و باریشی اؤزونه مقدس بیر ایدئآل سئچمیشدیر. اونا گؤره بیرینجی تانینمیش اثری «منیم بوتون اوغوللاریم» آدلی, محاربهیه قارشی و صلح و باریشدان دفاعیه عنوانیندا ادعانامهدیر. بو اثرله او، دونیادا بؤیوک بیر یازیچی کیمی تانینمیشدیر. ۱۹۴۹-دا «آلوئرچیلرین اؤلومو» (مرگ پیشهور) آدلی بیر اثر یازدی کی، ایراندا دا «عطا نوریان» اونو فارسجایا چئویریبدیر. بو نمایش کاپیتالیستی رابطهلری آچیقجاسینا گؤستریر و نشان وئریر کی، بو رابطهلر هؤرومچک تورو کیمی هامینی زنجیره چکیب و آرادان آپارماقدادیر. هامی و هر شئی بو رابطهنین قوربانی اولور، انسانلیق هدهلنیر و بئلهلیکله پاک انسانلار دا آرادان گئدیر.
ایکینجی دونیا محاربهسینین دالیسینجا «سویوق ساواش» آمریکانین ان اساسی ایدئآسی اولور. آمریکا امپریاسی دونیایا تسلط تاپماق اوچون کوره محاربهسینی شعلهلندیریب و «سول» خطرین گوجلو تبلیغاتلا آمریکالی وطنداشلارا تحمیل ائدیرلر کی، گویا آمریکا خطردهدیر. مک کارتی آدلی سئناتور بو ارتجاعی مبارزهنین باشیندا اولماقلا ضد آمریکایی فعالیتلر کومیتهسی تشکیل ائدیر و آمریکانین بوتون قاباقجیل مبارز, دموکرات یازیچی، هنرپیشه، کارگردان و ساییرهلرینی استنطاق آلتینا آلیر و اونلارا آغیر تهمتلر وورور. نئجه کی، بیلیرسیز، چارلی چاپلین بو وضعییته قارشی اعتراض ائدیب آمریکادان چیخدی. آرتورمیلرده محکمهیه چکیلدی. بو ارتجاعی حرکتدن نئچه ایل سونرا، آرتور میلر «آغ سارای»ـا دعوت اولوناندا بیر مصاحبهده دئدی کی، بو بیرینجی دفهدیر کی، دولتی تشکیلات دعوتینه نگرانسیزلیقلا گئدیرم. بو او دئمکدیر کی، هر بیر چاغیریشدا ضیالیلارین اورهیی دونورموش و وحشت او جامعهده حؤکوم سورورموش.
بئله بیر فضایا قارشی اعتراض ائدهرک، آرتور میلر «سلیم شهرینین جادوگرلری» نمایشنامهسینی یازدی. بو نمایش اون یئددینجی عصرده کئچن بیر دهشتلی حادثهدن الهام آلاراق گؤستریر کی، دهشت و قورخو فضاسیندا نئچه بالاجا قیزین تهمتی ایله یوزلرجه پاک و شرفلی انسانلاری توتوب ایشکنجه وئریب و اعدام ائدیرلر. ییرمینجی ایلدن سونرا دولت باشا دوشور کی، بو تهمتلر توطئه ایمیش. بو سیمبولیک اثر منیم اوچون چوخ ماراقلی ایدی. آخی بیزده بونا اوخشار بیر دهشتلی شرایطده آغیر تهمتلره معروض قالمیش و حتّا اعداما چکیلمیشدیک. یولداشلاریمیزی اعدام ائتمیشدیلر و بونلارین هامیسی توطئه ایدی. هامیسی نفت داواسیایدی. هامیسی آمریکالیلارین امنیت سازمانلارینا باغلی ایدی. بو کیتاب منیم الیمه دوشجک فارسجایا چئویردیم. منه ائله گلیردی کی، من ده ایراندا کئچن جنایتلره بو سیمبولیک وسیله ایله اعتراض ائده بیلرم.
بو اثر ۱۹۵۶-دا مولوی تالاریندا اجرا اولونوبدور و ایللر سونرا «ساحره سوزان» آدیندا یئنیدن باشقا بیر مترجم واسیطهسیله فارسجایا چئوریلیبدیر. هابئله, نئچه ایل قاباق شهر تئآتریندا دا اونو اجرا ائدیبلر. آرتور میلرین «کؤرپودن بیر باخیش» آدلی ایکی پردهلی اثرینیده من و عزیز دوستوم آغا کاظم پرکار جنابلاری فارسجایا چئویردیک کی، «کتاب هفته»نین ۴۷-نجی نؤمرهسینده یاخشی تیراژلا ساتیشا بوراخیلدی. بو آرتور میلرین بیرینجی دفه ایراندا تانیتدیریلماسی ایدی.
آرتور میلر فاشیزمه قارشی اعتراض اوچون «ویشیدهکی حادثه» اثرینی یازیب کی، بو اثری ده «دکتراصغرزاده» فارسجایا چئویرمیشدیر. هابئله, «تاجورلر» آدلی داستان و «سقوطدان سونرا» آدلی نمایشنامه ده اونون اثرلری سیراسیندا پارلایـیر.
آرتور میلر بؤیوک دراماتورق و جسور بیر مبارز ایدی. اونون خاطیرهسی همیشهلیک اورهکلرده قالیب و یاشایاجاقدیر.


text:
ایکینجی فیلیپ ایستادیومو
ایکینجی فیلیپ ایستادیومو (اینگیلیسیجه: Philip II Arena) مقدونیه جومهوریتی اؤلکهسینده بیر ایستادیومدور. 1905 ایلینده تاسیس اوْلونوب. واردار تیمی ائو اوْیونلارینی بۇ یئرده اوْیناییر. بۇ ایستادیوم عۆمومیلیکده ۳۴٬۴۶۰ تاماشاچی تۇتومونا مالیکدیر. اوْت اؤرتویو طبیعی چمندیر.
قایناقلاردَییشدیر
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Philip II Arena»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۷ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده ایکینجی فیلیپ ایستادیومو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
ازیلنلر ازیرلر! (بیرینجی بؤلوم)
سولماز جمالی
قوروموش قانین لکهسینی شالواریندا گؤردوکده دیزلری بوکولوب گؤزلری قارالدی. گؤزلریله داغینیق یاتاغا ساری باخدی. هر آی کیمی یئنه زهلهسینی آپاران قانین اییرنج ایزینی حیاتینین هر بوجاغیندا گؤروردو. اولجه قورخو سونرا اومیدسیزلیک حیسی بوتون وجودونو بورودو. ملفهنی بۆرگهلهییب حاماما ساری قاچدی.
دراوئرین دیواردان آسیلمیش گوزگوسونون اؤنونده اوتوراراق، ساچلارینی سئشوارلا قورودوردو.
او، گوزگو قاباغیندا اوتوروب، ماهنی اوخویا-اوخویا اوزون زامان توکلرینی دارار، سیغاللایاردی. ایندی ایسه همیشهکی قیسا ساچلارینین یئرینی اوزون زیل قارا ساچلاری دولدورموشدو؛ گؤزونو گوزگودهکی اوزون ساچلی قادیندان آلا بیلمیردی. گوزگونون اؤنونده ساچلارینی او یان-بو یانا یئللهدرک آلت پالتارینی دا گئییندی.
کیرپیکلرینه ریمل وورا-وورا گؤزاوجو، دیواردان آسیلمیش شکیله باخدی. اونون اۆزۆنۆن، گؤزلرینین اؤزونه ساری دارتیلدیغینی حیس ائتدی. روژونو وورا-وورا اونون باخیشیندان قاچینمادی. بو ایسه کیچیک بیر ایشیق کیمی اونا اومید وئردی. اونونلا گؤز-گؤزه گلمهیی بئله خوشلامیردی. زهلهسینی آپاران شکیلی دیواردان قالدیریب ، گؤزلریندن ائتکیلهنمهسینه ایذین وئرمهدی.
ائوده اولاندا سانکی اؤزو ایله بیرآغیرلیق، بیر گرگینلیک یارادیردی؛ اونا گؤره ده هئچ واخت ائوده اولماسینی ایستهمیردی.
پنجرهنی آچیب ائنسیز طاقچانین اوزهرینه تؤکدویو چؤرک قیرینتیلارینی گؤزدن کئچیردی.
ائوینده بسلهدییی سئرچهلری تؤکدویو چؤرهیی دنلهییب یئییر، بیری ایسه آرتیق دویموش قیراقدا دوراراق توکلرینی دیمدیکلهییب تمیزلهییردی. ائله اوردا پنجرهنین ائنسیز طاقچاسیندا اونلار اوچون دمیردن قفس دوزهلتمیشدی.
آغاجلاردا یارپاقدان یارپاغا سوزولن یاغیش دامجیلاری بیر آنلیق دا اولسا توتقون هاوانی اونوتدوروب اونو کئفلندیریردی. پنجرهلردن آغاجلارین اۆزهرینه ساچیلان گوجسوز ایشیق، سارالمیش یارپاقلارین اۆزهرینه چیلهنمیش دامجیلاری اینجی کیمی پاریلدادیردی.
گؤزلرینی قارانلیق شههره زیللهدییی اوچون اوزونه قونان سهرین چیسهیین بئله فرقینده دئییلدی. ساچلارینا، کیرپیکلرینه نارین شئه چیلهنیردی.
یوخاری قاتداکی قونشونون دهشتلی قیشقیرتیسیلا دیکسینیب ایکی آددیم گئری سیچرادی. توکلرینی اورپهدن او غریبه قیشقیریقلار روحونو سیخدی.
سئرچهلر باشلارینی قفسین بارماقلیقلاری آراسیندان چیخاراراق بیر-بیرینین بؤیرونه قیسیلیب گؤی اۆزۆنده اوچوشان قوشلارا زیللنمیشدیلر.
بیر ایشیق یانیر. بیر سس ائشیدیلیر، بیریسی قاچیر، قیشقیریر، اومیدسیزلهنیر.
قولاغینا گلن غریبه سسلردن اۆرهیی دلیجهسینه چیرپینیردی؛ یوخودا بوغولوب نفسی تینجیخیردی. یوخودان آییلان کیمی اولدو. سسلری بیر-بیریندن آییرد ائده بیلمهدی. گاه بیرینین اینیلتیسینی ائشیتدی، گاه ایکی نفرین بیر-بیریله دالاشدیقلارینی ساندی، گاه دا بیرینین اؤگویوب قوسماغینی باشا دوشدو. بعضن ده بیر سیچانین نهیی ایسه چئینهدییینی ساندی. یوخوسو اوجسوز-بوجاقسیز قاراباسمالارلا دولو ایدی.
پیچیلتیلاری ائشیدیردی. اینسانلارین بارماقلاری اوزهرینده یئریمکلرینی حیس ائدیردی. گؤزونو ترپتمهیه چالیشدی. اونون گؤز قاپاقلاری یاواش-یاواش گاه آچیلیر، گاه یومولوردو. اطرافیندا باش وئرهنلری دوغرو-دوزگون قاورایا بیلمیردی. اطرافی دومانلی گؤروردو.
پیچیلتیلار بیر-بیرینه قاریشمیشدی:
– یوووخ، توکومو کسمهه …آجاام … بولاری ساتاجاقسان … مجبورسان … من اوغرو دییرم … آیاخلارینین سسی گلیر … گلیرلر …
یوخودامی، اویاقلیقدامی ائشیدیردی بو پیچیلتیلاری؟! باشقا سسلر ده قاریشیردی بو دانیشیقلارا. اینسانلارین زاریلتیسی، اینیلتیسی …
سانکی پیچیلداشانلار دیوارلاردیر، تاواندیر، قاپی، دؤشهمه، پنجرهدیر؛ ائله بیل شهر بوتونلوکله پیچیلداشیردی.
کولک آچیق قالمیش پنجرهدن ایچری فیسقیریب تایلارینی چیرپدی. چاتلایان شوشهنین بئله سسینی دویدو.
پیچیلتیلار هر دفعه آیری یاندا گزیردی.
گؤزلرینی آچیب هندهورینه باخدی. قارا گیلهلرینی ساغ سولا ترپتدی.
قیشقیرتی سسی ائشیتدی: کسمهههه …
بیر آن اؤزونو اله آلا بیلمهدی. بیر اوشاغین سسی ایدی. گؤزلری هر یئری آختاردی. کاناپهلرین اۆستونو، اوتوراجاقلارین آراسینی، اوستونو، یئری، دیواری. آنجاق هئچ کس یوخ ایدی. قبریستان سکوتوْندان باشقا بیر شئی یوخایدی.
ائوده بیر چیلپاق دیوارلار، بیر ده اؤلهزیین امما هله ده سؤنمهین شمع ایدی. دیوارا دوشن تنبل پیشییینین کؤلگهسینی گؤرر-گؤرمز راحاتلادی. شمعین ایشیغی دا تیترهییب-تیترهییب سؤندو.
بلکه ده پیچیلداشانلار قفسدهکی سئرچهلری، پیشییی ایدی. دؤنوب بیر ده باشینی قیچینا سۆرتن پیشییینه باخدی.
گؤزلرینی یوموب یئنه یاتماق ایستهسه ده اوست قاتدان گلن تاپبیلتی، قیشقیرتی، سؤیوشلر بونا ایذین وئرمهدی. یوخو گؤزلریندن قاچدی.
یئنه بوتون گونو دالاشان، ووروب سیندیران، های باسیب آغلایان، قهقهه چکیب گولن زیرراما دلی قادیندیر دئیه دوشوندو.
قادین، سانکی گاه قیزیشیر، سؤیلهنیر، دیدیشمهیه باشلاییر؛ گاه دا یورولوب ساعاتلارلا بیر کونجده دوشوب قالیردی.
اؤزو ده اونو گؤرمهمیشدی، آنجاق حاققیندا سؤیلهننلری ائشیتمیشدی. بؤیرو اوسته اوزانیب یئنه گؤزلرینی یومدو؛ آمما او، کئچن گئجهکیندن ده پیس بیر قیزغینلیقلا دئیینمهیه، قیشقیرماغا، گاه هدهلهییب، گاه دا یالواراراق دانیشماغا باشلامیشدی.
قولونو قالدیریب میس رنگلی ساعاتینا باخدی. گئجه یاریسینی کئچمیشدی.
– ساعات بیرده ده راحاتچیلیغیمیز یوخدو.
دوداقآلتی میزیلدانیب آیاغا قالخدی. ساچلارینی یئللهدرک دئیینه-دئیینه ایشیقلاری یاندیردی. بوینونو اووخالایاراق فیکریندن راضی حالدا اتاقدان چیخدی. بیر گؤز قیرپیمیندا قاپینین آغزینداکی ایشقافی آچیب پالتوسونو، شالینی گؤتوردو. آیاققابیلارینی گئیینیب قاپیدان چیخدی. اینینی گئیینه-گئیینه آسانسورا کئچیب اوست قاتین دویمهسینی باسدی. روحو سیخیلیر، ایچینده بیر دارالما، گرگینلیک حیس ائلهییردی.
زیلی باسمامیشدان، بیرآز دا دیلی آلتدا دئییینیب قیمیلداندی.
قاپینین زنگینی باسدی. بیر نئچه ثانیه گؤزلهدی، قاپینی آچان اولمادی، دالبادال بارماغینی زنگین دویمهسینه باسیب دایاندی. قاپینی آچماغا نیتلری اولماسا دا ایچریدن گلن سسلری ائشیدیردی. قولاغینی قاپییا دایاییب دینلهدی.
قادینین عارسیز سسینی قاپینین آرخاسیندان دویدو: آچما، گئنه آشاغیداکی موتروفدو … قوی جهنم اولسون … سن ده گیج-گیج باخما صیفهتیمه، حئسابیما پول تؤک … دوداقلاریما “ژل” ووردوراجام.
سانکی قاپینین گؤزلویوندن اونا باخاراق دانیشیردی.
آسانسورا کئچیب آلت قاتین دویمهسینی باسدی. آسانسورون سارییا چالان گوزگوسونده دوداقلارینا زیللهندی.
قاپینین آچیلماسیلا اللرینی دوداقلاریندان چکدی.
اوپئنین اوستونده سپهلهنمیش قوتولارین بیرینی اوزو آشاغی چئویریب ایچیندهکینی بوشالتدی. “لورازپامی” آییریب ییرغالانا-ییرغالانا آشپازخانایا ساری گئتدی. داوانی آتیب حالداکی کاناپهده اوزاندی. بئینیندهکی پیچیلتی سسی بیر آن اولسون بئله سوسموردو. ائله بیل باشینین ایچینده نئچه نفر عئینی آندا دانیشیردی.
اوست قاتداکی قادین هله ده نهیی ایسه ائوین بو باشیندان او باشینا سورویوردو. گؤزلرینین آغیرلیق چؤکموش قاپاقلاری قاپانماغا باشلامیشدی. کاناپهده اوزانیب، هارا سا باخان گؤزلرینی بیر مدت قیرپمادی.
قاتی قارانلیقدا آغیر بیر سسسیزلیک شهره چؤکسه ده بو بینادا اینیلدهمه سسی کسیلمیردی. واحیدلرینین سایی الیندن چیخدیغی بینانین قالابالیغیندا اینسانلارین اینیلتیلرینی و چیلغین پیچیلتیلارینی ائشیدیردی.
یئنه آیاغا دوروب قاپینی آچدی. دار کوریدورا چیخدی. سالونون ایشیقلاری یاندی؛ گؤزلری قاماشدی. گؤزلرینی اوووشدورا-اوووشدورا باشینی آشاغی اییب آلت قاتا ساری باخدی.
سسلر ایندی آلت قاتلاردان گلیردی. قاتی قارانلیقدان باشقا هئچ بیر شئی گؤزونه دیمهدی.
آسانسورا کئچیب آلت قاتین دویمهسینی باسدی.
-اون دوققوزونجو قات
سالوندا گزینیب واحیدلرین قاباغیندا نئچه آنلیق دوردو.
بیر کیشی داواملی اولاراق اؤز باشینا فیرلانیردی. سانکی یئره جیزیلمیش یووارلاق جیزیغین اوزهرینده دوزهنلی آددیملارلا یئریییردی.
اونون قارا و اوزون کؤلگهسی آغ دووارین اوستونه یانسیمیشدی. او، اونا یاخینلاشان قادینا باخمیردی. آمما بیر آنلیغا دایانیب دیوارداکی شکیله باخیب دوروخدو. اوْن قات داها بؤیوموش کؤلگهیه دیقتله باخیردی. نه قدر باخیردیسا، بیر او قدر باشی قینینا گیریردی.
بیرآز کیشییه باخیب دوردو. کیشی باشقا بیر کؤلگهنی اوزون کؤلگهنین یانیندا گؤردوکده یوماغا دؤندو.
باشینی یانا اییب چیینلرینی آزجا قالدیردی. اونون نه ائلهدییینی آنلامادیغی اوچون چیینلرینین اوستوندن بویلانیب اؤنوندهکی دیوارا باخدی.
بوردا باشقا سسلر ده ائشیدیردی.
ایکی نفر آباژورون ایشیغی آلتیندا سئویشیردیلر. پال-پالتارلاری داغینیق شکیلده ائوین هر طرفینده یئره سپهلهنیب گؤزه گیریردی.
قاپینین زیلی دالبادال چالینیردی. کاناپه اوزهرینده اوزانمیش چیلپاق قادین یئریندن سیچراییب تلهسیک پالتارینی گئییندی. قابارلی اللر ائوین قاپیسینی آچان کیشینین کؤکسوندن ایتهلهییب قیپ-قیرمیزی قیزاران دیوارا چیرپدی.
اونون اوتاغا گیرمهییله قادین قیشقیریغی عئینی آندا اولدو.
قادین بیر آن ایچینده برق توتموش کیمی یئره چؤکدو. آرخاسینی دیوارا سؤیکهییب یاواش-یاواش دؤشهمهیه سوروشدو.
قابارلی اللر قادینی بوغماق ایستر کیمی، اوزونلاییب-اوزونلاییب اونون بوینونا دولاندی.
بوغولان آدام سامان چؤپونه ال آتان کیمی قادینین سسی توپوق وورا-وورا بوغازیندان چیخدی : فیکرینی یان یئره وئرمه، من پریودام.
دانیشارکن آغزیندان آغ قوردلار چیخیب گؤزلرینه ساری قیژیلداییردی.
یاناقلاری پؤرتموش، آلنیندا خیردا تر دامجیلاری یارانمیشدی. تلهسدییی اوچون ترسه گئیدییی پالتاری جیم-جیلاق تر ایدی. جیسمی ساکینلشمک بیلمیردی. اورهییندن نهلرین کئچدییینی، هانسی حسلرین یاشاندیغینی دیله گتیرمکدن قورخوردو. اونا گؤره ده ایچینده بیر وحشی اویانیردی.
کیشینین اللری قابارلی، اوز-گؤزۆ یانمیش، اوست-باشی تؤکولموش ایدی. اللری ایله اوزونو اؤرتوب ایچین-ایچین آغلاییردی. نبضی او قدر سرعتله ووروردو کی، باخاندا بویون داماریندا نبضین وورماغینی گؤرمک اولوردو. بوتون وجودو سیزیلداییردی.
اییلیب کیشینین گؤزلریندن تؤکولن دردی، کدری اووجونا ییغدی.
اونون دیزلرینین بوکولدویونو و یئره اوتوردوغونو گؤردو.
او، هئچ سسینی ده چیخارمادی. آغ-آپباق آغارمیش اوزو مئییت صیفتی ایدی. باشینی اوووجلاری آراسینا آلمیشدی. حیرص و کیندن پارتلاماق درجهسینه گلمیش اورهیی داش کیمی آغیرلاشاراق کؤکسونو یاریردی.
بیر آنلیغا بئینیندن سوووشدو: آدی منیمدی دادی اؤزگهنین.
بیردن ائوین اورتاسیندا اوزانیب دلی کیمی قهقهه چکرک گولمهیه باشلادی. بدنی اسیم-اسیم اسیردی.
گولمهیینی کسیب اوزاندیغی یئردن اؤزونو قالدیردی؛ آرخاسی ایله قاپییا طرف سوروندو، کورهیی دیوارا دینده بیر الی ایله قاپینین توتاجاغیندان توتدو، او بیری الینی ایسه یئره دیرهییب قالخماغا چالیشدی.
دؤشهمه بیر آندا یاریلدی؛ کیشینی ایچینه سوموروب آلت قاتلارا چیرپدی.
-« دیرناقلا اتین آراسینا گیرن اییلهنیب چیخار.»
چؤنوب قادینی باشدان آیاغا سوزدو. اۆزۆ قارا کاناپهده ساغ آیاغینی سول آیاغینین اوستونه آشیراراق اوتوروب ساچلارینین اوجونو اوینادیردی. آغ قوردلار باشیندا قیژیلداییردی.
کوریدورا چیخدیغیندا بیرینین چارمیخا چکیلدییینی گؤردو. او، او قدر بؤیوکایدی کی باشی تاوانا دییردی. اونون یومولو گؤزلریندن بئله اومیدسیز اولدوغو سئزیلیردی. ترپنمهین دوداقلارینین آراسیندان پیچیلتیسینی دویدو: منی اؤلدورمک ایستهییرلر.
هندهورینه ییغیلان جیرتدان بویدا اینسانلار شالوارلارینین زیپینی آچیب اونون اوزهرینه سیدیک ائلهییردیلر.
اورهیی بولاندی. بیرآزدان اونلارین اوستونه قوساجاغینی حیس ائتدی.
بو اونا چوخ هورکودوجو و هم ده تعجبلو گلیردی. بارماقلارینین اوزهرینده دیوارین دیبینه قیسیلا-قیسیلا اورادان اوزاقلاشدی.
آسانسورا گیریب اونسگگیزینجی مرتبهنین دویمهسینی باسدی.
آسانسوردان چیخدیغیندا هم دیشلرینی قیجییان، هم ده گولومسهین آدامین گؤزلرینی دیوارین بو تاییندان گؤردو. او کاناپهده قویلانیب قهوه ایچه-ایچه درگی اوخویوردو.
اوزوندن چکیلمهین قاشقاباق قورخونج بیر قارا کؤلگه کیمی صیفتینه چؤکموشدو. باشینین ایچینده بیر-بیرینه دولاشمیش زنجیرلر جینگیلدهییردی.
او، یاری اوزانمیش بیر حال آلیب، ساغ آیاغینی قالدیراراق میزین اوستونه اوزاتدی. بئله کی آیاققابیسینین اوزون دابانی آز قالدی قوللوقچونون بورنونو ازسین. گؤزلری شوشه کیمی ایفادهسیز ایدی.
بورنونو آراق اییی، بیر ده شیرین بیر قوخو چالدی. اورهیی بولاندی.
اوزون دیوارینین بیری تمامیله پنجره اولدوغو بیر سالوندا ایدیلار. قوللوقچو ال-ال اوسته قویوب ایکی قات اولموش، آیاقلارینی جوتلهییب، نفسینی ایچری چکمیشدی. قورخوسوندان سارالمیش و یئرینده دونوب قالمیشدی. گؤزو ایسه صاحیبینین یئکه قاشلی قیزیل اوزوگونده ایدی.
اؤزونو اونون آیاقلارینا آتیب یالوارماغا باشلادی. بوینونداکی اوزون زنجیر دورمادان جینگیلدهدی. یئرده اوزو اوسته یالواراراق قالدی. او، اؤزونو کیچیلتدیکجه، قادین داها سرتلهشیردی. سویوق و روحسوز باخیشیلا ساکیتجه قوللوقچوسونا زیللهنیب باخیردی.
بو موددتده بیر تبسم بئله گؤزل قادینین دوداغینا قونمادی.
قادین بیردن-بیره پؤرتدو؛ آنی بیر حرکتله آیاغا قالخیب ماسانین اوزهریندهکی قاینار سویو قوللوقچونون باشینا اندردی.
آغلاماق هوسینی آرادان قالدیریب، آجی بیر گولوش قوندوردو دوداقلارینا؛ قوللوقچونون یالوارماق شکلینده گؤیده قالان اللرینه باخیردی.
اونون دهشتلی نالهسی آز قالا قولاقلاری دئشیردی. اونون اینیلتیسیندن بیر آندا دیوارلارا نارین چاتلاقلار دوشدو.
یئنه آلت قات و یئنه بیر باشقا واحیددن دویولان اینیلتی سسی.
اونو آیاقلاری آلتیندا تاپدالاییب ازیشدیردی. اوستونه آتیلیب یومروقلادی.
دیزینی اونون قارنینا باسیب دیرناقلارینی داها دا درینلره باتیردی. خیریلتیسی ائشیدیلدی. آغزی ایستی قانلا دولدو.
سوموکلری چیخمیش قوجا آروادین اوز-گؤزو دیدیک-دیدیک، چنهسی قان ایچیندهیدی.
ندنسه قههرلندی، گؤزلری یاشاردی. ایچیندن آغلاماق گلیردی. بوتون حسیاتی، بوتون وارلیغی، شعورو کئییمیشدی.
او، یانیندان کئچرکن گؤز ووروب الیندهکی قیزیل دیشی گؤزونون اؤنونه توتدو.
بیرآز دا اییلیب قولاغینا پیچیلدادی: آج آدامین ایمانی اولماز.
چیمچهشر کیمی اؤزونو ییغیب، آزجا دیوارا ساری چکیلدی. پالاز قولاقلاری وار ایدی، اوردو-اوردونا یاپیشمیشدی. بوتون بدنینی ساران گؤزه گؤرونمز زنجیرلر جینگیلدهییردی.
او، بیردن-بیره گودهلیب-گودهلیب بالاجالاندی، خیردالیب-خیردالیب یوخ اولدو.
قاری چتینلیکله آیاغا دوردو؛ کونجدهکی بئشییی سورویوب شومینهنین ایچینه آتدی.
بئشیک چیرتاچیرتلا یانماغا باشلادی.
-بوردا یاتانلار چوخدان منی یاددان چیخاریبلار.
اییلیب یئره تؤکولن دردی، کدری اوووجونا ییغدی.
آسانسورا کئچدی: اون یئددینجی قات.
سیگارین آغزینی کولقابینین قیراغینا ووروب، کولونو بوشالتدی. عئینی حالدا گؤزلرینی موبایلدان چکمهدی. سیگاری-سیگارا جالایاراق چکیردی. یئنیدن سیگار اوچون الینی قوتویا آتاندا بوش اولدوغونو گؤردو. کولقابیندا قالانمیش سیگار کؤتوکلرینه باخاراق بوش قوتونو اووجوندا ازیب بیر بوجاغا آتدی. آلما گؤتوروب خیپپیلدادا-خیپپیلدادا یئمهیه باشلادی.
تلگرام کانالیندا قادینلارین اؤزللیکلرینه بیر-بیردقتله باخیردی. اونلارین ظاهیری گؤرونوشلری اینجه آیرینتیلارینا قدر یازیلمیشدی. بویلاری، کیلولاری، … نئچه ساعاتلیق گؤروشلرینین خرجی.
بارماغیلا موبایلین صحیفهسینه توخونوب سیراداکی قادینین حاققیندا یازیلمیش دئتایلارا باخدی. گؤزلری ایری حرفلرله یازیلمیش “ایلک گئجه” سؤزونده قالدی.
قیزین ایلک گئجهسینی، قادین دللالیلا دانیشدی؛ اونلاری اۆستۆاؤرتۆلۆ هدهلهیرک یارین گئجه اوچون قیزلا گؤروشمهسینی ایستهدی.
قیز اوشاغینین شکیلینی گؤردوکده گؤزلرینده قیغیلجیملار اوینادی. حریص باخیشلاریلا اونون یام-یاشیل گؤزلرینی، قیزیلی ساچلارینی سیغاللادی و همن گؤزۆدویماز باخیشلارینی اونون پامبیق کیمی آغ و اینجه بوینونا یؤنلتدی.
اوز-گؤزونو تر باسدیغی اوچون، پودراسی سیلیندییندن قوجالماغا باشلادیغی بیلینن قادینین اللری کیشینین چیینینده گزیردی. اییلیب یاناغیندان اؤپرکن قولاغینا پیچیلدادی: گول آلماغی اونوتما …
سونرا باشینی دهییرمی ماسانین اۆهریندهکی دوغال گۆللره ساری چئویردی. گوللرین سارالمیش اولدوغوندان، قادینین سون سؤزوندن، اۆزولوب دویغوسوز بیر شکیلده آلیندیقلاری گؤرسهنیردی.
قارا پیسپیسالار قادینین یاناغیندان چیخیب بیر-بیر یئره تؤکولوردو.
کیشی قیچلارینی اوزادیب، اوتوراجاغین درینلیینه یاییلدی، یئنه گؤزلرینی یوموب یارین گئجهنی دوشونرک قلیانی سوموردو.
قلیانی سومورور، اونون خورولتوسونا قولاق آسیردی. دوداقلارینا قونان شیت گولومسهمه آجی بیر گئرچهیی خاطیرلادیردی.
اونون کؤکسونده قارا پیسپیسالار قایناشیردی.
آلت قاتدا بیرآز گزیندی. گؤزلری، دلیکلردن کوریدورا سوزولن ایشیقلارا ساتاشدی. ایچری کئچدی. ائو باشدان باشا کتابلا دولو ایدی. قارانلیق کونج-بوجاقلاری ایشیقلاندیران کتابلاری گؤردوکده مات قالدی. ائو بوتونلوکله کیتابدان تیکیلمیشدی. قاپی، پنجره، ماسا هامیسی کیتابدان دوزهلمیشدی. قوللارینی ماسانین اوستونده چارپازلایاراق، چنهسینی اونا سؤیکهین و کیپریک چالمادان گؤزلرینی گؤزلرینه دیکهن آدامی گؤردو. اوخودوغو کتابی کنارا قویوب قلمی الینده فیرلاتدی.
-گئجهلر راحات یاتا بیلیرسن؟! یارییا قدر زیبیلقابیلارا گیرن قادینلاری، کیشیلری، اوشاقلاری گؤروب ساچینا، احتیاج اوجباتیننان بیر قادینین کسیلمیش دوغال ساچینی قوشدورا بیلیرسن؟
سؤزلری سویوق بیر یئل کیمی هاوادا اسدی.
آیاقلاری قورودو. باشینی ترپتدی. یئنه ده بیر سیرا جملهلرله کلمهلری دالبادال سؤیلهین همن سسی ائشیتدی: دوداقلاریوی بؤیوتمهیی دوشونه بیلیرسن؟ بئللری اییلمیش، اللری قابارلی کیشیلری، قادینلاری گؤره بیلیرسن؟! اوزلرینین هر بیر درین جیزگیسینده هانسی غملرین یئرلشدییینی آنلایا بیلیرسن؟! آج، چیلپاق اوشاقلاری گؤروب راحات یئمهیینی یییه بیلیرسن؟!
قاباغینا قویولموش استکانداکی چای سویوموشدو.
او، بوغازینی آریتدی، بیر آز دا قدینی دوزلتدی و داها جسارتله داوام ائلهدی: نئچهنجی قاتدانسان؟
– دئدییین آجلاری گؤرمورم.
سانکی مینلرله اینسان قاشلارینی چاتیب حیرتله قادینا باخدیلار.
آغیللی و کسکین باخیشلاری ایله قادینی باشدان آیاغا سوزدو: دیلدن دوشن کلمهلر نئجه ده آسان اولور. الینی قالدیریب اوزون ساچینا توخونسان گؤررسن. منیم، هر یئرده و هر دیلده دئییلن بو یالان سؤزدن نیفرتیم وار.
آغیر ایشدن جیریق-جیریق اولموش کؤینهیینی، چیرکلنمیش شالوارینی، باش بارماغی بورنوندان چؤله چیخمیش جورابینی، دابانی یئییلیب یاتمیش آیاققابیسینی گؤردو.
اونون گؤزلرینده بیر چاغیریش گؤروردو: منیم رنگیم اولارین رنگیدی.
ماسانین سییرتمهسینی چکدی، بیر کتاب گؤتوردو. قادینا ساری اوزادیب گؤزلرینه زیللهندی: کتاب آدی گلنده چوخلارینی ائله بیل ایلان چالیر.
– قاشینمایان یئردن قان چیخارتما.
قیناماق شکلینده باشینی ترپتدی:
-«اینسانین ان آغیر یوکو اولومسوز دوشونجهسی دیر»
آردینا باخمادان آسانسورا دوغرو گئتدی.
آسانسورا یاخینلاشاندا معدهسی بورولدو. ساغ الینی قارنینین اوستونه قویوب ایکی قات اییلدی. یاتمادان اؤنجه یئدییی بیر تیکه چؤرک گاه بوغازینا کیمی گلیر گاه دا معدهسینه قاییدیردی. قوسماماق اوچون اؤزونو زورلا ساخلادی.
آسانسورون دویمهسینی باسیب آلت قاتا گئتمک ایستهسه ده خاراب اولدوغونو گؤردو. آسانسوردان چیخیب دار، کله کؤتور پیللهلرله یاواش-یاواش آلت قاتا ائندی. کورهیینین، قوللارینین، هر حوجئیرهسینه ایینه-ایینه باتان سازاغی دویدو.
یئرینده بیرآز اوزانیب یاتماق ایستهسه ده باجارمادی. راحاتسیز اولدوغوندان باشینی هانسی سمته قویدوسا دا، بالینج اونا داش-کسک کیمی برک گلدی. جانینا اۆشوتمه دوشدو. الیله ساققالینین قاباریق توکلرینی قاشیدی.
باشینی قالدیریب یورغون گؤزلریله اوشاقلارینا باخدی. اوشاقلار سیرهمله دوزولوب خیردا تئلویزیوندا یاییملانان وئریلیشی ایزلهییردیلر. اوتاغا وئریلیشی آپاران کیشینین سسی یاییلدی:
-ریضا؟ … آرزون ندی؟
اوشاقلار بو طرفده چیغیریشدیلار: پیتزااااا
-قولچااااق
-قیرمیزی دووون
-ماااشین
ریضا: دوشونمهیه واختیم اولمئییب.
قادین اوزونو اووجونا آلیب اکراندا گؤرونن اوغلانین کدر دولو گؤزلرینه زیللنمیشدی.
تئلویزیونون اؤنونده اوتورموش ایکی تومانچاق اوشاغی گؤردوکده باشینی یانا چئویردی.
ساپ-ساری سارالمیش و بوتون وجودو ایله گرگین بیر حال کئچیرن کیشی لال باخیشلارینی اونلارا دیکمیشدی. یالنیز اونون دوداقلارینین تیترهدییینی و نه ایسه آنلامادیغی سؤزلر دانیشدیغینی گؤردو. او اؤزو ایله قیریق-قیریق دانیشیردی. زور ائتدییینه باخمایاراق، سسی بوغولوردو.
او، درینلره گئتمیش، تکجه گیلهسی ایشیلدایان گؤزلرینی قیرپدی، بیر اوشاقلارینا، بیر ده اییلیب قاباغینا چای قویان آروادینا باخدی.
یومروغونو قاباغینداکی استکانا چیرپدی. چای داغیلیب، الینی یاندیردی، استکان دیوارا دیرک پارچا-پارچا اولدو. بو اونو داها دا آجیقلاندیردی. یانمیش الینی قالدیریب سولموش گؤزلرینی اونا زیللهین خانیمینین اوزونه ووردو.
آروادی هیچقیراق بوغدو. آمما گؤزلریندن یاش گلمهدی.
اوشاقلار بو دورومو گؤردوکده اؤنجه تئلویزیونو سؤندوروب سونرا بیر بوجاغدا بیر-بیرینه قیسیلیب قالدیلار.
حیرص کیشینین بوغازینی کسیردی. آیاغا دوروب گزیندی. گاه بالاجا پنجرهنین اؤنونده دوراراق غیرمعین بیر نقطهیه باخیر، گاه دا تیترهین آیاقلاریلا کومهیه اوخشار ائوده گزینیر و دوشونوردو.
قادین، قولونو بالاجا اوشاغینین بوینونا سالاراق قوجاقلامیش، اوزونو اوزونه سؤیکهیرک فیکره گئتمیشدی. بیر آندا سانکی پیس فیکیرلری اؤزوندن قووماق ایستگی ایله باشینی سیلکهلهدی. آیاغا قالخیب قیزینین قولوندان یاپیشدی. اونو یئره اوتوردوب آغلایا-آغلایا اوزون ساچلارینی هؤردو. قایچینی گتیریب ساچینی دیبدن کسدی.
هؤروگو ارینین قاباغینا قویوب پیچیلدادی: ساتیب دردیوین بیرینه وئررسن. بونون پولینان باشیمیزی نئچه واخت گیرهلهریک.
اوشاق گوزگویه باخا-باخا قیشقیردی، هؤنکوررک یئره چؤمبلدی. او گؤزلرینی برک-برک یومموشدو: سااااچلارییییییم … ساچلارییییم …
قارشیسیندا بؤیوک درددن یوماغا دؤنموش اینسانلارین چارهسیزلیینی گؤردوکده، اییلیب یئره تؤکولن دردی، کدری اووجونا ییغارکن سسسیز-سسسیز آغلاماغا باشلادی. دلیک-دئشیک دیوارلاردان، تاواندان داملا-داملا چئورهسینه تؤکولن گؤز یاشلاری گؤروردو.
الینی قالدیریب شالینین آلتیندان اوزون ساچلارینا اؤتری توخوندو. لئچهیینین قیراقلارینی دوزهلدیب ساهمانا سالدی؛ چیینینه تؤکولموش توکلرینی گیزلتمهیه چالیشیردی.
کیشی رنگ وئریب-رنگ آلیردی. آزجا اول اوزونه قونموش ساریلیق یاواش-یاواش چکیلمکده، یئرینی بیر قطعیته وئرمکدهایدی. اونو حیاتا باغلایان سون تئل ده قیریلمیشدی. او، بیر کؤلگه کیمی اوتاغا چکیلدی. قاپینی باغلاییب قاپییا سؤیکندی.
اونون امیدسیزلیک و مایوسلوغا قاپیلدیغینی گؤردو.
قاپینین تیققیلتیسی اونو قاپییا ساری دؤنوب باخماغا مجبور ائلهدی. بوینونو اوزموش هؤروکله قادینا ساری یئریدی: آج منیم بالالاریمدی.
شهر سسسیز بیر حالدا مزار سکوتو ایچینده یاتیردی. پنجهلری اوسته قالخیب، گؤزونو بالاجا باجادان اوزاقلارا، قارانلیق بوشلوقلارا دیکدی. آغزینی خیردا باجایا طرف توتوب بوتون گوجو ایله چؤلدن گلن هاوانی سومورماق ایستهدی. آما چؤلدن گلن هاوا بئله آغیر ایدی.
گؤی اوزو هله ده توتقونایدی. کولک گؤی اۆزۆنه سپهلنمیش قارامتیل بولودلاری قاباغینا قاتیب قوووردو، سانکی گؤی اوزونو آیدینلاتماغا چالیشیردی.
کیچیک میداندا سکی اوسته اوتورموش قوجا فهلهنی گؤردو. او گؤزلرینی قادینین گؤزلرینه دیکدی. دوداقلاری ترپندی؛ اوزاق دا اولسا پیچیلتیسینی ائشیتدی: دای اومیدیم یوخدو آمما، ائوه قاییتماغا دا اوزوم یوخدو.
گئت-گئده آشاغی قاتلاردان گلن زاریلتی و اینیلتی سسی داها دا اوجالیردی. قارانلیقدا گؤزو هئچ نهیی سئچمیردی. هر بیر اینیلتی سسیله بینا تیترهمهیه، هله دئپرم اولمامیش دیوارلاری چات-چات اولماغا باشلاییردی.
آلت قاتلار قارانلیق و قورخولوایدی. امما اوردا قالماق ایسه اوندان دا قورخولو ایدی. داغیلیق، اوچوق پیللهلرله آلت قاتا ائندیکجه آج، چیلپاق اینسانلاری گؤردوکجه دورمادان قاییتماق ایستهدی.
اورا بیر-بیرینین قارنینا گیرمیش اوجا بینالاریلا، هاواسیز، رطوبتلی، کیف قوخویان دار کوچهلری ایله انسانی چاشدیران و داریخدیران شهرایدی. اورالاردا اورهک بولاندیریجی بیر چیرک، دؤزولمز بیر عفونت حکم سورمکدهایدی.
ائو یییهسینین اۆزۆ دؤنوب قانی قارالمیشدی. اؤدهنمهمیش کیرایهلر اوچون دئیینیردی: آنادان امدیییم سوتو بورنومنان گتیردیز. ایندی سیزین آللاهیزی تانیتدیرارام.
ور-وساییلین آز-چوخ تزهسینی آییریب اؤزو اوچون کنارا قویدو. قالان شئیلری اوستلرینه آتیب، قاپینی چیرپدی: ایندی کی قیزینی دا وئرمیرسن منه جهنم اول ائویمدن.
اونلار بیر مدت بیر-بیرینه ساریلیب تیترهیه-تیترهیه آغلاشدیلار. گؤز یاشلاری قورقوشوم کیمی بوتون بینایا یاغیب، دیوارلاری، تاوانی، ائولری دلیک-دئشیک ائلهییردی.
کناردا دوران کؤلگه، اؤنونو کسن آغاجی فیرلانیب اونلاری برک-برک قوجاقلادی. قادین، بیر آنلیغا باشی گیجهلمیش حالدا دیوارا سؤیکهنیب قالدی. باخیشلاریندا چیخیلماز بیر فلاکت قارشیسیندا قالمیش آدامین امیدسیزلییی گؤرۆنۆردۆ.
قادین، گؤزلرینی، دوروب اونلارا باخان جاوان قادینا توشلادی. او، درین بیر کدر ایچریسینده گؤزلریله آغاجا ایشاره ائلهدی: آج، موبایل اوسته اؤزونو بو آغاجدان آسان بالامدی. هله ده گؤرمورسن؟!
اوووجلاریندا ساخلادیغی گؤز یاشلارینی اوغلونون آرخاسینجا یئره سپدی.
جاوان اوغلان چؤنوب آغاجدان آسیلمیش، اوزو، ساچی گؤزیاشلاریندان ایسلانمیش و گؤزلری آچیق قالمیش جسدینه باخدی.
یئر آغیز آچیب قادینی اوددو.
آجلیق آغیز آچیب اونلاری بیر-بیر یئییردی.
آلت قاتدان اویون هاوالاری، توی ماهنیلاری، فیت سسی گلیردی. باشینی آشاغی اییب یاشارمیش گؤزلرینی آلت قاتا دیکدی.
آردی وار …


text:
قوللوق شوعورونا وه آللاها قارشئ سۇروملولوق بیلینجینه صاحیب، آللاەتان چکینن، یۆرگینده آللاه ایچین بیر شەیلر یاپما قایغئسئ تاشئیان یاعنی موتتاقی اۇلان هرکسین عاقلئنا گلن ایلک سۇرو شو اۇلمالئدئر:
“آللاه بو کیتابئ؛ قورئانئ بانا نەدن ایندیردی؟ آللاهئن آماجئ نەیدی؟
بن آللاهئن آماجئ دۇغرولتوسوندا بو کیتابئ قوللانئیۇر مویوم؟”
اۇرماندا دۇغوپ بۆیۆمۆش، تۇپلوم ایچینه گیرمەمیش، کیتاب نەدیر بیلمەین بیر اینسان بیله کائینات آیتلرینی اۇقویاراق آللاهئن وارلئغئنا ایمان أدەجک “فئطراتا” صاحیبتیر. هر اینسان بو حاصلت اۆزرینه یاراتئلمئشتئر. آللاه تعالا شؤیله بویورور:
فَأَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّينِ حَنِيفًا فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتِي فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْهَا لَا تَبْدِيلَ لِخَلْقِ اللَّهِ ذَلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ ﴿۳۰﴾ (سورة الروم)
یۆزۆنۆزۆ حانیف اۇلاراق دۇسدۇغرو بو دینه چەویر؛ آللاهئن فئطراتئنا. آللاه اینسانلارئ اۇ (دین) اۆزره یاراتمئشتئر. آللاهئن یاراتماسئنئن یرینی توتاجاق بیر شەی ده یۇقتور. ایشته ساپاساغلام دین بودور. آنجاق اینسانلارئن چۇغو بیلمییۇرلار. (روم سورەسی؛ 30)
آللاها ایمان أدن هرکس بیلیر کی؛ گؤکلری وه یری یاراتاجاق عیلمه وه قودرته صاحیب اۇلان عالملرین راببی، آماچسئز، بۇش بیر ایش یاپمایاجاقتئر.
أَيَحْسَبُ الْإِنْسَانُ أَنْ يُتْرَكَ سُدًى ﴿۳۶﴾ (سورة القیامة)
یۇقسا اینسان باشئ بۇش بئراقئلاجاغئنئ مئ ظاننەدییۇر؟ (قئیامت سورەسی؛ 36)
وَمَا خَلَقْنَا السَّمَاءَ وَالْأَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَا لَاعِبِينَ ﴿۱۶﴾ لَوْ أَرَدْنَا أَنْ نَتَّخِذَ لَهْوًا لَاتَّخَذْنَاهُ مِنْ لَدُنَّا إِنْ كُنَّا فَاعِلِينَ ﴿۱۷﴾ (سورة الأنبیاء)
بیز گؤگۆ وه یریۆزۆنۆ اۇیون اۇلسون دییه یاراتمادئق. أگر بیر أگلنجه أدینمک ایستەسەیدیک، اۇنو کندی قاتئمئزدان أدینیردیک، (یاپمایئز یا) یاپاجاق اۇلسایدئق بؤیله یاپاردئق. (أنبیا سورەسی؛ 17-16)
الَّذِي خَلَقَ فَسَوَّى ﴿۲﴾ وَالَّذِي قَدَّرَ فَهَدَى ﴿۳﴾ (سورة الأعلی)
تک وه أن یۆجه اۇلان راببینی تسبیح أت. اۇ کی یاراتتئ وه شکیل وردی، اؤلچۆ قۇیدو وه گیدیلەجک یۇلو (هدفی) گؤستردی. (آعلا سورەسی؛ 3-2)
آللاه، اینسانئ باشئ بۇش بئراقمامئش وه اۇنا قوللوق میسیۇنونو یۆکلەیەرک، اولاشماسئ گرکن هدفی گؤسترمیشتیر. بؤیله یاپاراق آللاه، گرچکتن بۆیۆک بیر لۆطوفتا بولونموشتور. أگر آللاه، اینسانا کیتاب وه فورقان ورمەسەیدی، اینسان اۇغلو آصلا حاقیقاتی بولامازدئ وه یریۆزۆنده دائیمی بیر کائۇس حاکیم اۇلوردو.
وَلَوِ اتَّبَعَ الْحَقُّ أَهْوَاءَهُمْ لَفَسَدَتِ السَّمَاوَاتُ وَالْأَرْضُ وَمَنْ فِيهِنَّ بَلْ أَتَيْنَاهُمْ بِذِكْرِهِمْ فَهُمْ عَنْ ذِكْرِهِمْ مُعْرِضُونَ ﴿۷۱﴾ (سورة المؤمنون)
أگر حاقیقات اۇنلارئن کەییفلرینه قالـسایدئ؛ گؤکلرین، یریۆزۆنۆن وه اۇرالارداکی هر شەیین دۆزنی بۇزولوردو. عاکسینه اۇنلارا، ایچلریندەکی دۇغرو بیلگییی (ذیکری) گتیردیک؛ آما اۇنلار کندیلریندە اۇلان دۇغرو بیلگیلردن یۆز چەویرییۇرلار. (مۆمینون سورەسی؛ 71)
لَقَدْ مَنَّ اللَّهُ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ إِذْ بَعَثَ فِيهِمْ رَسُولًا مِنْ أَنْفُسِهِمْ يَتْلُو عَلَيْهِمْ آيَاتِهِ وَيُزَكِّيهِمْ وَيُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَإِنْ كَانُوا مِنْ قَبْلُ لَفِي ضَلَالٍ مُبِينٍ ﴿۱۶۴﴾ (سورة آل عمران)
گرچکتن آللاه، مۆمینلره کندی ایچلریندن، اۇنلارا آیتلرینی اۇقویاجاق، اۇنلارئ (باطئلدان) آرئندئراجاق، کیتاب وه حیکمتی اؤگرتەجک بیر نبی گؤندرمکله بۆیۆک بیر لۆطوفتا بولوندو. اۇیسا اۇنلار آپآچئق بیر شاشقئنلئق ایچریسیندەیدیلر. (آلی عیمران سورەسی؛ 164)
قوللوق شوعورونا وه آللاها قارشئ سۇروملولوق بیلینجینه صاحیب، آللاەتان چکینن، یۆرگینده آللاه ایچین بیر شەیلر یاپما قایغئسئ تاشئیان یاعنی موتتاقی اۇلان هرکسین عاقلئنا گلن ایلک سۇرو شو اۇلمالئدئر:
“آللاه بو کیتابئ (قورئانئ) بانا نەدن ایندیردی؟ آللاهئن آماجئ نەیدی؟
بن آللاهئن آماجئ دۇغرولتوسوندا بو کیتابئ قوللانئیۇر مویوم؟”
ألبتته کی کندی کیتابئنئ نه آماچلا ایندیردیگینی آنجاق آللاه سؤیلەیەبیلیر. دۇلایئسئ ایله بو سۇرولارئن جوابلارئنئ یینه قورئاندان بولمامئز گرکمکتەدیر.
كِتَابٌ أَنْزَلْنَاهُ إِلَيْكَ مُبَارَكٌ لِيَدَّبَّرُوا آيَاتِهِ وَلِيَتَذَكَّرَ أُولُو الْأَلْبَابِ ﴿۲۹﴾ (سورة ص)
بو، برەکتلی بیر کیتابتئر کی اۇنو سانا، آیتلری اۆزرینده تدببۆر أتسینلر وه تمیز عاقئل صاحیبلری تذککۆر أتسینلر، دییه ایندیردیک. (صاد سورەسی؛ 29)
بورادا آللاه، قورئانئ ایندیرمەسیندەکی ماقصادلاردان بیر تانەسینی آچئقلئیۇر: “فئطرات اۆزره اۇلان، تمیز عاقئل صاحیبی اینسانلار تدببۆر وه تذککۆر أتسینلر، دییه.” اۇ حالده بو ایکی قاورام اۆزرینه یۇغونلاشئلماسئ گرکمکتەدیر.
تدببۆر؛ بیر قۇنویلا ایلگیلی تۆم آرگۆمانلارئ بیر آرایا گتیریپ، اۇ قوُنویو أن دۇغرو وه أن نت شکیلده آنلاما چاباسئنا دەنیر. “دُبُرُ الشَّئ” بیر شەیین آرقاسئ، ماعناسئنا گلیر. عاینئ کؤکتن گلن تدببۆر کلیمەسی ده بیر قۇنویلا ایلگیلی بلگەلری، آرگۆمانلارئ آرقا آرقایا گتیریپ اۇ قۇنویو أن دۇغرو شکیلده آنلاما چاباسئدئر. دۇلایئسئیلا “آیتلری تدببۆر أتمک”، ایلگیلی آیتلری بیر آرایا گتیریپ، آللاهئن ورمک ایستەدیگی مساژا، أن ساغلئقلئ شکیلده اولاشما غایرتی ایچریسینه گیرمکتیر.
تذککۆر؛ حافئظایا آلئنان بیر بیلگینین یری وه زامانئ گلدیگینده حاطئرلانئپ، حایاتا گچیریلمەسی، اویغولانماسئدئر. یاعنی بیر کیمسه، قورئانئ چۇق تدببۆر أتسه وه آنلاسا، فاقاط یری گلدیگینده أدیندیگی اوُ بیلگییی اویغولامایا سۇقماسا، تذککۆر أتمەمیش، دۇلایئسئیلا قورئانا قارشئ سۇروملولوغونو حاققئیلا یرینه گتیرمەمیش اۇلور.
کلاسیک مئاللرده “تذککۆر” کلیمەسینه “اؤگۆت آلماق” شکلینده ماعنا وریلیر. ذاتن “اؤگۆت آلماق” دا بیر بیلگی أدینیپ، اۇ بیلگی ایله کندینی ائصلاح أتمک وه اۇنو حایاتا گچیرمک ایله اۇلور. سیز چۇجوغونوزا “ساقئن ها، شونو یاپما! یۇقسا شؤیله اۇلور” دییه اؤگۆت وردیگینیزده، چۇجوغونوز اۇنو غایت ایی آنلار. آنجاق بونا راغمن گیدیپ یینه عاینئ شەیی یاپارسا، اۇ زامان اۇنا شؤیله سؤیلەرسینیز: “سن ده هیچ اؤگۆت آلمئیوُرسون.” چۆنکۆ بیلگییی آنلاماق وه عاقلئنا یرلشتیرمک تک باشئنا یترلی دگیلدیر. تذککۆر أتمک، یری وه زامانئ گلدیگینده اۇ بیلگییی حاطئرلایئپ، اۇنونلا عامل أتمک گرکمکتەدیر.
سۇنوچ اۇلاراق صاد سورەسینین 29-نجو آیتیندن شونو آنلئیۇروز: “آللاه قورئانئ، تمیز عاقئل صاحیبلری، آیتلری آراسئنداکی ایلیشکیلری قوروپ، وریلن مساژئ أن دۇغرو شکیلده آلسئنلار، داحا سۇنرا أدیندیکلری اۇ بیلگییی یری وه زامانئ گلدیگینده حاطئرلایئپ حایاتا گچیرسینلر، دییه ایندیرمیشتیر.”
ایشته قورئانئ بو شکیلده اۇقویان کیمسه، اۇنو “حاققئیلا اۇقوموش” اۇلور.
الَّذِينَ آتَيْنَاهُمُ الْكِتَابَ يَتْلُونَهُ حَقَّ تِلَاوَتِهِ أُولَئِكَ يُؤْمِنُونَ بِهِ وَمَنْ يَكْفُرْ بِهِ فَأُولَئِكَ هُمُ الْخَاسِرُونَ ﴿۱۲۱﴾ (سورة البقرة)
کندیلرینه کیتاب وردیکلریمیز، اۇنو حاققئیلا، اۇنا اویماق آماجئیلا اۇقورلار. ایشته اۇنا (اۇ کیتابا) ایمان أدنلر اۇنلاردئر. کیم ده (حاققئیلا اۇقومایئپ) اۇنا نانکؤرلۆک أدرسه، ایشته حۆسرانا اوغرایانلار اوُنلاردئر. (باقارا سورەسی؛ 121)
إِنَّ الَّذِينَ يَتْلُونَ كِتَابَ اللَّهِ وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ وَأَنْفَقُوا مِمَّا رَزَقْنَاهُمْ سِرًّا وَعَلَانِيَةً يَرْجُونَ تِجَارَةً لَنْ تَبُورَ ﴿۲۹﴾ (سورة فاطر)
آللاهئن کیتابئنئ (حاققئیلا) اۇقویانلار، نامازئ قئلانلار، وردیگیمیز رئزئقلاردان گیزلیجه وەیا آچئقچا اینفاق أدنلر، ضارار أتمەیەجک بیر تیجارتی اومابیلیرلر. (فاطئر سورەسی؛ 29)
قورئانئ حاققئیلا اوُقودوقتان، تدببۆر وه تذککۆر أتتیکتن سۇنرا آللاه بیزه داحا سۇسیال بیر گؤرەو یۆکلەمکتەدیر:
الر كِتَابٌ أَنْزَلْنَاهُ إِلَيْكَ لِتُخْرِجَ النَّاسَ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ بِإِذْنِ رَبِّهِمْ إِلَى صِرَاطِ الْعَزِيزِ الْحَمِيدِ ﴿۱﴾ (سورة إبراهیم)
ألیف، لام، را. بو بیـر کیتابتئر کی اۇنو سانا؛ اینسانلارئ راببینین ایذنییله قارانلئقلاردان آیدئنلئغا، عازیز وه حامید اۇلان آللاهئن یۇلونا چئقارتاسئن دییه ایندیردیک. (ایبراهیم سورەسی؛ 1)
بورادا آللاه، قورئانئ ایندیرمەسیندەکی بیر دیگر ماقصادئنئ آچئقلئیۇر: “اینسانلارئ قارانلئقلاردان آیدئنلئغا، باطئلدان حاققا چئقارتماق ایچین.” تاقدیر أدرسینیز کی بو دا آنجاق کیتابئ حاققئیلا اۇقویانلارئن یاپابیلەجگی بیر ایشتیر. کیشی، صاد سورەسی 29-نجو آیتتەکی شاحصی مساعیسینی یرینه گتیریپ، قورئانئ چۇق ایی اۇقویوپ آنلاسا داحی ماعروفا أمرەدیپ تبلیغ گؤرەولرینی یرینه گتیرمەدیکچه، سۇروملولوغونو حاققئیلا یرینه گتیرمیش اۇلماز…
وَلْتَكُنْ مِنْكُمْ أُمَّةٌ يَدْعُونَ إِلَى الْخَيْرِ وَيَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَأُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ ﴿۱۰۴﴾ (سورة آل عمران)
ایچینیزدن ماعروفو أمرەدن، کؤتۆلۆکتن آلئقۇیمایا چالئشان بیر تۇپلولوق بولونسون. ایشته قورتولوشا أرنلر اۇنلاردئر. (آلی عیمران سورەسی؛ 104)
وَإِذْ قَالَتْ أُمَّةٌ مِنْهُمْ لِمَ تَعِظُونَ قَوْمًا اللَّهُ مُهْلِكُهُمْ أَوْ مُعَذِّبُهُمْ عَذَابًا شَدِيدًا قَالُوا مَعْذِرَةً إِلَى رَبِّكُمْ وَلَعَلَّهُمْ يَتَّقُونَ ﴿۱۶۴﴾ فَلَمَّا نَسُوا مَا ذُكِّرُوا بِهِ أَنْجَيْنَا الَّذِينَ يَنْهَوْنَ عَنِ السُّوءِ وَأَخَذْنَا الَّذِينَ ظَلَمُوا بِعَذَابٍ بَئِيسٍ بِمَا كَانُوا يَفْسُقُونَ ﴿۱۶۵﴾ (سورة الأعراف)
حانی اۇنلاردان بیر تۇپلوم (اۆممت): “آللاهئن هلاک أدەجگی وەیا شیددتلی بیر عاذابا اوغراتاجاغئ بیر تۇپلولوغا نه دییه اؤگۆت ورمەیه چالئشئیۇرسونوز؟” دەمیشلردی. اۇنلار دا: “راببیمیزه قارشئ یۆزۆمۆز اۇلسون دییه، هم بلکی ده سۇروملولوقلارئنئ حاطئرلارلار.” دەمیشلردی. اۇنلار کندیلرینه وریلن اؤگۆتلری اونوتونجا، بیز ده یالنئزجا اویارانلارئ قورتاردئق. دیگر ظالیملری ده یۇلدان چئقمئش اۇلدوقلارئ ایچین شیددتلی بیر عاذابلا یاقالادئق. (آعراف سورەسی؛ 165-164)
اینسانلارئ اویارماق، اۇنلارئ یانلئشلارئندان آلئقۇیماق، آنجاق آللاهئن آیتلرینی تبلیغ شکلینده اۇلمالئدئر.
قُلْ أَيُّ شَيْءٍ أَكْبَرُ شَهَادَةً قُلِ اللَّهُ شَهِيدٌ بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ وَأُوحِيَ إِلَيَّ هَذَا الْقُرْآنُ لِأُنْذِرَكُمْ بِهِ وَمَنْ بَلَغَ أَئِنَّكُمْ لَتَشْهَدُونَ أَنَّ مَعَ اللَّهِ آلِهَةً أُخْرَى قُلْ لَا أَشْهَدُ قُلْ إِنَّمَا هُوَ إِلَهٌ وَاحِدٌ وَإِنَّنِي بَرِيءٌ مِمَّا تُشْرِكُونَ ﴿۱۹﴾ (سورة الأنعام)
ده کی: شاهیدلیک باقئمئندان حانگیسی داحا اۆستۆندۆر؟ ده کی: آللاه بنیمله سیزین آرانئزدا شاهیدتیر. ایشته بو قورئان بانا، اۇنونلا سیزی وه اولاشتئغئ هرکسی اویارایئم دییه واحیۇلوندو. گرچکتن سیز، آللاەلا برابر باشقا ایلاەلار اۇلدوغونا مئ شاهیدلیک أدییۇرسونوز؟ ده کی: بن أتمم! ده کی: اۇ، سادەجه بیـر تک ایلاەتئر وه شۆبهەسیز بن اۇرتاق قۇشتوقلارئنئزدان اوزاغئم. (أنعام سورەسی؛ 19)
أَفَنَضْرِبُ عَنْكُمُ الذِّكْرَ صَفْحًا أَنْ كُنْتُمْ قَوْمًا مُسْرِفِينَ ﴿۵﴾ (سورة الزخرف)
سیز، حایاتئنئ بۇشا حارجایان (مۆسریف) بیر تۇپلولوقسونوز دییه، سیزی قورئان ایله اویارماقتان واز مئ گچەجگیز؟ (زوحروف سورەسی؛ 5)
کیم ده آللاهئن کیتابئنئ اۇقویوپ اؤگرندیگی حالده، یری گلدیگینده آیتلری آچئقلاماز وه اینسانلارئ اۇنونلا اویارماز ایسه، بۆیۆک بیـر یانلئش ایچریسینه دۆشمۆش اۇلور:
إِنَّ الَّذِينَ يَكْتُمُونَ مَا أَنْزَلْنَا مِنَ الْبَيِّنَاتِ وَالْهُدَى مِنْ بَعْدِ مَا بَيَّنَّاهُ لِلنَّاسِ فِي الْكِتَابِ أُولَئِكَ يَلْعَنُهُمُ اللَّهُ وَيَلْعَنُهُمُ اللَّاعِنُونَ ﴿۱۵۹﴾ إِلَّا الَّذِينَ تَابُوا وَأَصْلَحُوا وَبَيَّنُوا فَأُولَئِكَ أَتُوبُ عَلَيْهِمْ وَأَنَا التَّوَّابُ الرَّحِيمُ﴿۱۶۰﴾ إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَمَاتُوا وَهُمْ كُفَّارٌ أُولَئِكَ عَلَيْهِمْ لَعْنَةُ اللَّهِ وَالْمَلَائِكَةِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ ﴿۱۶۱﴾ خَالِدِينَ فِيهَا لَا يُخَفَّفُ عَنْهُمُ الْعَذَابُ وَلَا هُمْ يُنْظَرُونَ ﴿۱۶۲﴾ (سورة البقرة)
کیتابتا آچئقلادئقتان سۇنرا، کیم ده ایندیردیگیمیز آپآچئق بلگەلری وه هیدایتی گیزلەرسه، اۇنلارا هم آللاه لاعنت أدر، هم ده تۆم لاعنت أدیجی اۇلانلار لاعنت أدرلر. آنجاق کیم ده پیشمان اۇلوپ دؤنۆش یاپارسا وه حاقیقاتلری آچئقچا اۇرتایا قۇیارسا، اۇنلار قورتولموش اۇلورلار. زیرا آللاه قوللارئنئن حاطالاردان دؤنۆشلرینی قابول أدن وە چۇق مرحامت أدندیر. فاقاط (گیزلەییپ) آیتلریمیزه نانکؤرلۆک ایله اؤلن نانکؤرلره گلینجه، ایشته آللاهئن، ملکلرین وه بۆتۆن اینسانلئغئن لاعنتی اۇنلارئن اۆستۆنەدیر. أبدیەن اۇ لاعنتین ایچینده قالئرلار. آرتئق اۇنلارئن نه یۆزۆنه باقئلئر، نه ده عاذابلارئ حافیفلتیلیر. (باقارا سورەسی؛ 159-162)
وَإِذْ أَخَذَ اللَّهُ مِيثَاقَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ لَتُبَيِّنُنَّهُ لِلنَّاسِ وَلَا تَكْتُمُونَهُ فَنَبَذُوهُ وَرَاءَ ظُهُورِهِمْ وَاشْتَرَوْا بِهِ ثَمَنًا قَلِيلًا فَبِئْسَ مَا يَشْتَرُونَ ﴿۱۸۷﴾ (سورة آل عمران)
حانی آللاه، کندیلرینه کیتاب وریلنلردن “بو کیتابئ اینسانلارا آچئق آچئق آنلاتاجاقسئنئز، آصلا گیزلەمەیەجکسینیز” دییه ساغلام بیر سؤز آلمئشتئ. فاقاط اۇنلار وردیکلری سؤزۆ آرقالارئنا آتئپ، دگرسیز بیر منفاعات قارشئلئغئ پازارلادئلار. نه کؤتۆ بیر آلئشوریشتی بو. (آلی عیمران سورەسی؛ 187)
آیتلری گیزلەمک؛ اویارئلماسئ گرکن یرده آللاهئن آیتلرینی آچئقلایئپ اویارماماق، مەوجود اۇلان بیر فسادا (بۇزولموشلوغا) بیلەرک سسسیز قالماقتئر. اینسان باعضن اۇرون وه ماقامئنئ قایبەتمه، کاریەرینی زدەلەمه، تیجارتینی ضارارا اوغراتما گیبی قۇرقولارلا؛ آللاهئن آیتلرینی آچئقلامایئپ فسادا سسسیز قالابیلیر. ایشته بو حارەکت، آز بیر قارشئلئغا، آللاها وردیگی سؤزۆ دگیشتیرمک ماعناسئنا گلمکتەدیر.
قُلْ إِنْ كَانَ آبَاؤُكُمْ وَأَبْنَاؤُكُمْ وَإِخْوَانُكُمْ وَأَزْوَاجُكُمْ وَعَشِيرَتُكُمْ وَأَمْوَالٌ اقْتَرَفْتُمُوهَا وَتِجَارَةٌ تَخْشَوْنَ كَسَادَهَا وَمَسَاكِنُ تَرْضَوْنَهَا أَحَبَّ إِلَيْكُمْ مِنَ اللَّهِ وَرَسُولِهِ وَجِهَادٍ فِي سَبِيلِهِ فَتَرَبَّصُوا حَتَّى يَأْتِيَ اللَّهُ بِأَمْرِهِ وَاللَّهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الْفَاسِقِينَ ﴿۲۴﴾ (سورة التوبة)
ده کی: “أگر آتالارئنئز، اۇغوللارئنئز، قاردشلرینیز، أشلرینیز، عاشیرتینیز، قازاندئغئنئز ماللار، ضارار أتمەسیندن قۇرقتوغونوز بیر تیجارت وە حۇشونوزا گیدن مسکنلر، سیزه آللاەتان، رسولۆندن وە اۇنون یۇلوندا غایرت گؤسترمکتن داحا سەوگیلی ایسە، آرتئق آللاهئن أمری گلینجەیە قادار بکلەیین! آللاه، فاسئق تۇپلولوغو دۇغرو یۇلا أردیرمز. (تەوبە سورەسی؛ 24)
بیر باشقا آیتتە آللاه، کیتابئ ایندیرمەسیندەکی بیر دیگر ماقصادئ شؤیله آچئقلئیوُر:
وَمَا أَنْزَلْنَا عَلَيْكَ الْكِتَابَ إِلَّا لِتُبَيِّنَ لَهُمُ الَّذِي اخْتَلَفُوا فِيهِ وَهُدًى وَرَحْمَةً لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ ﴿۶۴﴾ (سورة النحل)
بیز بو کیتابئ آنجاق ایحتیلافا دۆشتۆکلری حوصوصلاردا آرالارئندا حۆکۆم ورمەن وە ایمان أدن بیر تۇپلولوغا هیدایت وە راحمت اۇلماسئ ایچین ایندیردیک. (ناحل سورەسی؛ 64)
إِنَّا أَنْزَلْنَا إِلَيْكَ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ لِتَحْكُمَ بَيْنَ النَّاسِ بِمَا أَرَاكَ اللَّهُ وَلَا تَكُنْ لِلْخَائِنِينَ خَصِيمًا ﴿۱۰۵﴾ (سورة النساء)
شۆبهەسیز بیز سانا کیتابئ اینسانلار آراسئندا، آللاهئن گؤستردیگی شکیلدە حۆکۆم ورەسین دییە ایندیردیک. ساقئن حائینلرە ساوونوجو اۇلما. (نیسا سورەسی؛ 105)
یوقارئداکی آیتتن آچئقچا آنلاشئلاجاغئ اۆزرە قورئان، مۆمینلر آراسئنداکی ایحتیلافلارئن تفریقایا دؤنۆشمەسینی أنگللـەییپ، بیرلیک وە برابرلیگین قۇرونماسئ ایچین بیر راحمت اۇلاراق ایندیریلمیشتیر.
وَلَا تَكُونُوا كَالَّذِينَ تَفَرَّقُوا وَاخْتَلَفُوا مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَهُمُ الْبَيِّنَاتُ وَأُولَئِكَ لَهُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌ ﴿۱۰۵﴾ يَوْمَ تَبْيَضُّ وُجُوهٌ وَتَسْوَدُّ وُجُوهٌ فَأَمَّا الَّذِينَ اسْوَدَّتْ وُجُوهُهُمْ أَكَفَرْتُمْ بَعْدَ إِيمَانِكُمْ فَذُوقُوا الْعَذَابَ بِمَا كُنْتُمْ تَكْفُرُونَ ﴿۱۰۶﴾ وَأَمَّا الَّذِينَ ابْيَضَّتْ وُجُوهُهُمْ فَفِي رَحْمَةِ اللَّهِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ ﴿۱۰۷﴾ (سورة آل عمران)
کندیلرینه آپآچئق بلگەلر (قورئان آیتلری) گلدیکتن سۇنرا ایحتیلاف چئقارتاراق تفریقایا (پارچالانئپ اؤبکلشمەیە) دۆشنلر گیبی اۇلمایئن، ایشتە اۇنلار ایچین بۆیۆک بیر عاذاب واردئر. باعضئ یۆزلرین آغاردئغئ، باعضئ یۆزلرین قاراردئغئ گۆن، یۆزلری قارارانلارا: “(کیتابا) ایمان أتتیکتن سۇنرا (تفریقایا دۆشەرک) کافیر می اۇلدونوز؟ اۇ حالدە کۆفرۆنۆزدن اؤتۆرۆ تادئن عاذابئ!” دەنیلیر. یۆزلری آغارانلارا گلینجە، اۇنلار آللاهئن راحمتی ایچیندەدیرلر. اۇرادا أبدیەن قالئرلار. (آلی عیمران سورەسی؛ 105-107)
وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِيعًا وَلَا تَفَرَّقُوا … ﴿۱۰۳﴾ (سورة آل عمران)
آللاهئن ایپینه (قورئانا) تۇپلوجا، حپ برابر سئمسئقئ سارئلئن! ساقئن اؤبکلرە آیرئلمایئن!.. (آلی عیمران سورەسی؛ 103)
آللاهئن کیتابئ، مۆمینلری بیر آرادا توتان، پارچالانمالارئنئ اؤنلەین ساپاساغلام بیر چیمنتۇ، اۇنلارئ جننتە اولاشتئراجاق راببیندن اوزاتئلمئش ساغلام بیر ایپتیر. بونا راغمن آللاهئن ایپینە سارئلماق یرینه باشقا ایپلر پەیدا أدنلر، اینسانلارئ اۇ ساحتە ایپلرە داعوت أدنلر وە بو یۆزدن پارچالانما مەیدانا گتیرنلر بۆیۆک بیر سوچ ایشلەمیش اۇلماقتادئر.
إِنَّ الَّذِينَ فَرَّقُوا دِينَهُمْ وَكَانُوا شِيَعًا لَسْتَ مِنْهُمْ فِي شَيْءٍ إِنَّمَا أَمْرُهُمْ إِلَى اللَّهِ ثُمَّ يُنَبِّئُهُمْ بِمَا كَانُوا يَفْعَلُونَ ﴿۱۵۹﴾ (سورة الأنعام)
دینلرینی پارچالایئپ، اؤبک اؤبک اۇلانلارلا سنین هیچبیر ایلیشکین اۇلاماز! اۇنلارئن ایشی یالنئزجا آللاها قالمئشتئر. آللاه اۇنلارا بو یاپتئقلارئنئن حسابئنئ سۇراجاق. (أنعام سورەسی؛ 159)
فَتَقَطَّعُوا أَمْرَهُمْ بَيْنَهُمْ زُبُرًا كُلُّ حِزْبٍ بِمَا لَدَيْهِمْ فَرِحُونَ ﴿۵۳﴾ فَذَرْهُمْ فِي غَمْرَتِهِمْ حَتَّى حِينٍ ﴿۵۴﴾ أَيَحْسَبُونَ أَنَّمَا نُمِدُّهُمْ بِهِ مِنْ مَالٍ وَبَنِينَ ﴿۵۵﴾ نُسَارِعُ لَهُمْ فِي الْخَيْرَاتِ بَلْ لَا يَشْعُرُونَ ﴿۵۶﴾ (سورة المؤمنون)
اینسانلار قوتسال سایدئقلارئ باعضئ کیتابلارلا دین ایشلری قۇنوسوندا آرالارئندا پارچالانما مەیدانا گتیردیلر. هر اؤبک کندی ألیندە بولونان (کیتاب) ایلە سەوینیپ، بؤبۆرلنییۇر. سن اۇنلارئ بیر زامانا قادار غافلت وە ساپئقلئقلارئ ایچیندە بئراق! اۇنلار سانئیوُرلار مئ کی، کندیلرینە بۇلجا مال وە أولاد وردیک دییە (یاپتئقلارئنئ اۇنایلایئپ) اۇنلارئن اییلیگی ایچین چالئشئیۇروز؟ آصلا! اۇنلار شوعورسوزجا حارەکت أدییۇرلار. (مۆمینون سورەسی؛ 53-56)
مِنَ الَّذِينَ فَرَّقُوا دِينَهُمْ وَكَانُوا شِيَعًا كُلُّ حِزْبٍ بِمَا لَدَيْهِمْ فَرِحُونَ ﴿۳۲﴾ (سورة الروم)
اۇنلار کی دینلرینی پارچالادئلار وە مذهب مذهب اۇلدولار. هر بؤلۆک کندینە عائید اۇلانلارلا سەوینیپ، اؤوۆنمکتەدیر. (روم سورەسی؛ 32)
بو دین، آللاهئن دینیدیر. آللاهئن دینینە اویماق ایستەینلر، آللاهئن کیتابئنا اویمالئدئرلار. باشقا شەیلرین پشیندن گیدنلر آللاهئن دینینە دگیل، باشقا یۇللارا اویموش اۇلورلار.
وَأَنَّ هَذَا صِرَاطِي مُسْتَقِيمًا فَاتَّبِعُوهُ وَلَا تَتَّبِعُوا السُّبُلَ فَتَفَرَّقَ بِكُمْ عَنْ سَبِيلِهِ ذَلِكُمْ وَصَّاكُمْ بِهِ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ ﴿۱۵۳﴾ (سورة الأنعام)
ایشتە بو (قورئان) بنیم دۇسدۇغرو یۇلومدور. اۇنا اویون! اۇندان باشقا یۇللارا اویمایئن! چۆنکۆ اۇ یۇللار سیزی اۇنون یۇلوندان آیئرئرلار. بلکی سۇروملولوق بیلینجییلە حارەکت أدرسینیز دییە آللاه سیزە بؤیلە اؤگۆت ورییۇر. (أنعام سورەسی؛ 153)
آللاه کیتابئنئ، حاققئیلا اۇقومامئز؛ یاعنی تدببۆر وە تذککۆر أتمەمیز، داحا سۇنرا اۇ کیتاب ایلە اینسانلارئ باطئلدان حاقیقاتە چئقارمامئز، ایحتیلافا دۆشتۆگۆمۆز قۇنولارئ اۇنونلا چؤزمەمیز وە بؤیلەجە پارچالانمامامئز ایچین ایندیرمیشتیر. آللاهئن کیتابئنئ، آللاهئن ایندیردیگی آماچ ایلە اۇقویانلار، اۇنا شۆکۆرلرینین وە سۇروملولوقلارئنئن گرگینی یاپمئش اۇلورلار.
اینسانلارئ قورئاندان اوزاقلاشتئرماق ایستەینلر دە، اینسانلارئن اؤنۆنە اۇ کیتابئ اۇقوماق ایچین آللاهئن سؤیلەمەدیگی، ساحتە آماچلار چئقارتئرلار. اؤرنگین؛ “واقئعا سورەسینی اۇقوماق زنگینلشتیریر” شکلیندە بیر حورافەیی اۇرتایا آتتئغئنئزدا، آرتئق اینسانلارئن بیر قئسمئ آللاهئن کیتابئنئ سادەجە اۇ آماچلا اۇقومایا باشلایاجاقلاردئر.
بؤیلەجە هم آصئل گؤرەولرینی اونوتاجاقلار، هم دە قورئانا قارشئ سۇروملولوقلارئنئ یرینە گتیردیکلرینی ظاننەدەجکلردیر. شەیطان اۇنلارئ قورئاندان اوزاقلاشتئراجاق آما اۇنلار کندیلرینی قورئان ایلە ایچ ایچە ظاننەدەجکلردیر.
يَا وَيْلَتَى لَيْتَنِي لَمْ أَتَّخِذْ فُلَانًا خَلِيلًا ﴿۲۸﴾ لَقَدْ أَضَلَّنِي عَنِ الذِّكْرِ بَعْدَ إِذْ جَاءَنِي وَكَانَ الشَّيْطَانُ لِلْإِنْسَانِ خَذُولًا﴿۲۹﴾ (سورة الفرقان)
یازئقلار اۇلسون بانا! کشکە شو کیمسەیلە آرقاداشلئق قورماسایدئم. گرچکتن آللاهئن کیتابئ بنیم ألیمە اولاشتئقتان سۇنرا، بنی اۇندان اوزاقلاشتئردئ. شەیطان اینسانئ گرچکتن یۆزاۆستۆ بئراقئیۇرموش. (فورقان سورەسی؛ 29-28)
ودات یئلماز


text:
یوقورت
یوْقورت یا دا یوْغورت — بیر سود محصولودور. کلسیوم ایله زنگین اولان بو یئمک عوموم تورک خالقلاری آراسیندا ان مشهور یئمکلردن دیر و دۆنیانین چوخ دیللرینده بو یئمگه ائله یوْقورت (yoghurt, yaourt, Jogurt, yogurt) دئییلیر. یوْقورت کلمهسی شیشیرتمک آنلامیندا اولان یوغورتماق مصدریندن یارانمیشدیر.
یوْقورتدا باکتریلر سودو چورودور و اونی یوْقورت ائدیر.
باکتریلری[دَییشدیر]
یوقورتدا چوخلو باکتریلر وار. بو باکتریلر اکثراً باسیلیوس و لاکتوباسیلیوس باکتریلری دیرلر، بو باکتریلر سوده قاتیب و باکتریلر سودو یوْقورت ائدیر.
صنعتده بو باکتریلر ایشلئنیر: استرپتوکوکوس سالیواریوس و لاکتوباسیلوس بلگاریکوس و بتاکوکوس سیترووس و استرپتوکوکوس دی استیل لاکتیک .بو باکتریلر یوْقورت باکتریلریدیر.
یوْقورتون تاریخی اسکی چاغدا بیلنمزدیر و تاریخی ایتگیندیر. یوْقورت بیر باشاگلیم ایشده تاپیلیب، بئله کی ایستی سود بیر کئچی دریسینده ساخلانیلیب و کئچی دریسینده اولان لاکتوباسیلیوسلار اونو چورودوب و یوْقورت تشکیل اولوب.[قایناق گؤسترین]
قایناقلار[دَییشدیر]
- مقایسه اللغتین کیتابی، وارلیق درگیسینین ضمیمه سی، یازان: دوکتور جواد هیئت


text:
وارلیق درگیسی اؤز اؤلکهمیزده نشر اولمالیدیر !....
- توضیحات
- منتشر شده در چهارشنبه, 11 شهریور 1394 21:56
اینترنتده یاییلان معلوماتا گؤره، دوکتور محمدرضا هیئت بیگ یاخین گله جکده وارلیق درگیسی نین نشرینی دوام ائتدیرمک مقصديله بو آددا بیر درگینی تورکیه ده چیخارماق قرارینا گلمیشلر.
قئید ائتمک لازیمدیر کی، مرحوم دوکتور جواد هیئتین وفاتیندان سونرا، وارلیغین نشرینین دوامی اوچون یازیچیلار قورومو طرفیندن آددیملار آتيلميشدیر، آنجاق بیر سیرا حقوقی انگللر، خصوصیله وراثت مسألهسیندن دولایی، آتیلان آددیملاردان نتیجه آلینمامیشدیر.
محمدرضا هیئت بیگین اوُزون ایللر بویو وارلیغین نشری اوُغروندا امک صرف ائتمهسي هامییا بللی و تقدیره لاییقدیر. آنجاق بئله دوشونوروک کی، آتالار دئمیشکن «داش دوشدوگو یئرده آغیر اولار....». بو اوزدن بیزجه وارلیق اؤز «بیرلشدیریجی» ايلکهلرينه باغلي قالاراق، اؤلکه میزده یاشاییب، وطنینده دوام ائتمه لیدیر. مرحوم دوکتور هیئتین وصیتی ده بونو تاپشیرمیشدیر. طبیعی کی، بیز بوُ یولدا گرکن آددیملاری آتماغی اؤز بورجوموز سانیریق و بو یؤنده وار گوجوموزله چالیشاجاغیق.
محمدرضا بیگین دوشوندوگو او درگییه «یولون آچیق اولسون!» دييهرک، هلهليک بونو سادهجه بیر آد بنزرليگي گؤروب، قئید ائدیریک کی، هلهلیک او درگییه هئچ بیر یازی ایله قاتیلماق قراریندا دئییلیک.
وارلیق یازیچیلاریندان:
عزیز محسنی/ حسن مجید زاده (ساوالان)/ ابراهیم رفرف/ علیرضا صرافی/ اسماعیل هادی


text:
تورکیه ده جایلشگن بلیقلی شفا چشمه سی حقیده قیسقه معلومات
اوشبو شفا چشمه سی تورکیه نینگ سیوان ولایتی کانگال تومنی ده جایلشگن
تورکیه ده جایلشگن بلیقلی شفا چشمه سی حقیده قیسقه معلومات
تورکیه نینگ ایچکی اناطولی قسمیده جایلشگن سیواس ولایتی نینگ کانگال تومنی کانگال دیب ناملنگن ایت لری بیلن بیر قطارده شفا چشمه لری بیلن هم مشهور. کانگال بلیقلی شفا چشمه سی, تومن حاکمیتی نینگ مراجعه قیلیشی آرتیدن میلادی 2002- ییلده تورکیه نینگ ثبت قیلینگن جغرافی اثر لری لستی گه کیریتیلدی.
ایچیده گی "داکتر بلیق لر" سببلی اوشبو شفا چشمه سی دنیا ده مشهور بولیب کیتدی. خوددی شوو شفا چشمه سی نینگ کوپ مقدارده سلنیومی بولگن ایسسیق سووی نینگ, پسوریازیس, تیری کسللیگی, روماتیسم و عصبی کسللیک لرنینگ یوق قیلینیشی بوییچه فایده لی ایکن لیگی انیقلنگن ایدی. عینی دمده داکتر بلیق لرنینگ انسان لرنینگ وجودی گه آغیزی نی تیگیزیشی نتیجه سیده وجود نینگ اوشه نقطه لری نینگ بیولوژیک فعالیت لری آرترایکن, خوددی شوو وضعیت نینگ اوزی ایسه کسل لرنی روانی جهت دن تینچ لنتیرماقده.
علاقه لی ینگی لیکلر
تورکیه کابلده اویوشتیریلگن هجوم نی قتتیق قاره له دی
اوشبو توغریده تورکیه تشقی ایش لر وزیرلیگی تامانیدن بیانات بیریلدی


text:
طیب
طیب (اینگیلیسجه: Medicine ، عربجه: طب) بیر بیلیم و حرفه دیر. بو بیلیم و حرفه ده ناخوش یوخسا مریض لرین مریضلیک لرین تانیر و گلجیین دئیر، تدبیر ائدیر، درمان ائدیر، یارا یوخسا مریضلیگین آغریسین آلیر و ساغلیق دورومون قالخیزیر .
طیب دییشیک ساغلیق گؤزلم حرفه لری ایچرمکینه توتور کی ساغلیقی تدبیرنن و درمان نان قورور . کولیت ده طیب طیب بیلیم لرین ، طیب آراشدیرما لارین ، ژنتیک و طیب تکنولوژی سیندن مریض لرین مریضلیک لرینین تانیماسی ، درمان و یارالانماق یوخسا مریضلشمک دن قوروماق اوچون ایشه توتور.
اؤرنک جراحلیق ائتمک ، شیمیایی داوا لارین آتماق نان ، سۆنتی داوالارنان، سایکولوژیک درمان لارنان ،رادیویی درمان ، اتومیک درمان[۱] و... .
طیب قوروملاری[دَییشدیر]
طیب یوخسا ساغلیق قوروملاریندان دۆنیا ساغلیق قورومو و بوتون اؤلکه لرده ساغلیق باشقانلیق لاری اولور.
مریض خانالار ، دۆکتۆرلرین اؤزل کیلینیک لری ،طیب بیلیم یوردلاری و دییشیک طیب ، داوا شیرکت لری ، آراشدیرما مرکزلری ، تست مرکزلری ، لابراتووارلار، تعجیل دوروم یوخسا اورژانس و... .
طیب بوداغ لاری[دَییشدیر]
طیب ده دییشیک چالیشانلار اولور باخیجی لار یوخسا پرستارلار ، دۆکتۆرلر ، تست مرکزلرینده چالیشانلار و...
آما طیب چتین بیر ایش اولدوغو اوچون اؤزل تخصوصلی کادرلارا احتیاجی وار : گؤز دۆکتۆری ، بئیین و عصب لر دۆکتۆرۆ ، اۆرک و دامارلار دۆکتۆرۆ ، دیش دۆکتۆرۆ، دری دۆکتۆرۆ و قولاق وبوغاز و بئرئن دۆکتۆرۆ و...
اساس بیلیم لر :
۰آناتومی بدن ساختارین آراشدیرما اوچون
۰بیومکانیک بیولوژیک سیستم لری آراشدیریر.
۰بیواستاتیک بیواستاتیک دن تحلیل لر اوچون .
۰سیتولوژی سلوللاری میکروسکوپیک آراشدیرما.
۰بیوفیزیک فیزیک مئتودلاریندان بیولوژی آراشدیرما لاریندا ایشه گتیریللر.
۰فوتوبیولوژی یونیزه اولمییان رادیوسیون و یاشییان اندام لار
۰ رادیوبیولوژی یونیزه اولان رادیوسیون و یاشییان اندام لار
۰تاکسیکولوژی زهیرلرین اتکیسین آراشدیریر[۲].
جراحلیق[دَییشدیر]
قدیم چاغدان بیر طیب تکنیکی ساییلیر . بو تکنیک ده گزیب بدن ده اولان سورون تاپیپ و درمان ائدیرلر بدن هر یئرینده هر اندامیندا اولان سورونو تاپیپ یا گؤتورور لر یا قریشین آچیرلار یا پیوند ورور لار یا دا... .
گئچمیشی[دَییشدیر]
آنتیک دؤنمده اؤزللیکله تاریخ دن اؤنجه حکیم لر سیحرنن ، معدنی ماده لرنن ، حئیوان لارین بدنلریندن و آلاخلاردان درمان دا ایشه گتیریدیلر.
قدیم یونان دا هیپوکراتوس طیبین آتاسی اولاراق تانیلمیش دیر.هیپوکراتوس ایلک حکیم اولاراق آندیشدی و بو ایشی بو حرفه ده رسم الدی هیپوکراتوس پاندمی دن آد گتیردی.


text:
- بیر گۆن (اۇنلارئن) قاردشی لوط، کندیلرینە شؤیلە دەمیشتی: “یانلئش یاپماقتان ساقئنمایاجاق مئسئنئز؟
- بن سیزین ایچین گۆونیلیر بیر ألچیییم.
- آرتئق آللاها قارشئ یانلئش یاپماقتان ساقئنئن وە بانا گؤنۆلدن بۇیون أگین!
- بو ایش ایچین سیزدن بیر اۆجرت ایستەمییۇروم. بنیم اۆجرتیم سادەجە وارلئقلارئن راببینە /صاحیبینە عائیدتیر.
- سیز بو عالمین أرککلرینە یاناشئیۇر؛
- راببینیزین /صاحیبینیزین سیزین ایچین یاراتتئغئ أشلرینیزی بئراقئیۇرسونوز، اؤیلە می؟ آصلئندا سیز سئنئرلارئ آشان بیر تۇپلولوقسونوز.”
- (حالقئ:) “باق لوط! ایشیمیزە قارئشماقتان وازگچمزسن موطلاقا بورادان چئقارئلانلاردان اۇلورسون.” دەدیلر.
- اۇ دا شؤیلە دەدی: “بن بو ایشینیزدن دۇلایئ سیزدن نفرت أدنلردن بیریییم.
- أی راببیم /صاحیبیم! بنی وە عائیلەمی بونلارئن یاپتئقلارئندان قورتار.”
- بونون اۆزرینە اۇنو وە بۆتۆن عائیلەسینی قورتاردئق.
- (بدنینین) قالئنتئسئ قالاجاق اۇلان ایحتیار بیر قادئن (لوطون قارئسئ) حاریج.
- سۇنرا دیگرلرینی یرلە بیر أتتیک.
- اۆزرلرینە بیر یاغمور (پیشمیش بالچئقتان تاش وە کۆل) یاغدئردئق؛ اویارئلمئش کیشیلرین یاغمورو نە کؤتۆیدۆ!
- ایشتە بو آنلاتئلانلاردا تام بیر آیت /عیبرت واردئر. اۇنلارئن چۇغو اینانئپ گۆونمیش دگیللردی.
- شۆبهەسیز سنین راببین /صاحیبین، دائیما اۆستۆن وە ایکرامئ بۇل اۇلاندئر.
- أیکە حالقئ دا ألچیلری یالانجئلئقلا سوچلامئشتئ.
- بیر گۆن شوعایب اۇنلارا شؤیلە دەمیشتی: “یانلئش یاپماقتان ساقئنمایاجاق مئسئنئز؟
- بن سیزین ایچین گۆونیلیر بیر ألچیییم.
- آرتئق آللاها قارشئ یانلئش یاپماقتان ساقئنئن وە بانا گؤنۆلدن بۇیون أگین!
- بو ایش ایچین سیزدن بیر اۆجرت ایستەمییۇروم. بنیم اۆجرتیم سادەجە وارلئقلارئن راببینە /صاحیبینە عائیدتیر.
- اؤلچۆیۆ تام یاپئن، أکسیک اؤلچنلردن اۇلمایئن!
- دۇغرو تارتئ ایلە تارتئن!
- اینسانلارا ماللارئنئ، حاقلارئنئ أکسیک ورمەیین؛ بۇزغونجولوق یاپاراق اۇرتالئغئ بیربیرینە قاتمایئن!
- سیزی وە سیزدن اؤنجەکی نسیللری یاراتانا قارشئ یانلئش یاپماقتان ساقئنئن!”
- اۇنلار شؤیلە دەدیلر: “سن سادەجە بۆیۆلنمیش کیشیلردنسین؛
- سن سادەجە بیزیم گیبی بیر بشرسین. سنین گرچکتن یالانجئلاردان بیری اۇلدوغونو دۆشۆنۆیۇروز.
- دۇغرو سؤیلۆیۇرسان، حایدی گؤگۆ اۆستۆمۆزە پارچا پارچا دۆشۆر!”
- (شوعایب:) “نە یاپتئغئنئزئ راببیم /صاحیبیم چۇق ایی بیلیر!” دەدی.
- اۇنو یالانجئ یرینە قۇیدولار. بو یۆزدن گؤلگەلی گۆنۆن عاذابئ اۇنلارئ یاقالادئ. اۇ، بۆیۆک بیر گۆنۆن عاذابئیدئ.
- ایشتە بو آنلاتئلانلاردا تام بیر آیت /عیبرت واردئر، آما اۇنلارئن چۇغو اینانئپ گۆونمیش دگیللردیر.


text:
کائورو ایشیکاوا
کائورو ایشیکاوا (اینگیلیسجه: Kaoru Ishikawa) بیلیم اینسان. ۱۳ ژولای ۱۹۱۵ تاریخینده دۆنیایا گؤز آچیب. ۷۳ ایل عومر ائلهییب و ۱۶ آوریل ۱۹۸۹ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. کائورو ایشیکاوا توکیو بیلیمیوردودا درس اوْخویوب. چالیشدیغی یئرلریندن بیری توکیو بیلیمیوردودیر. اوْ شیمی ساحهسینده چالیشیب.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Kaoru Ishikawa»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده کائورو ایشیکاوا گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
اویان نیوز: ۶ گون داوام ائدهجک سفرده باشباخان اردوغانا، بیر چوخ باخان و بوروکرات یانیندا ۳۰۰و آشان ایش آدامی دا یولداشلیق ائدیر
باشباخان رجب طیب اردوغانین قابون، نیجر و سنگالی ایچرن تاریخی آفریقا سفری باشلادی.
۶ گون داوام ائدهجک سفرده باشباخان اردوغانا، بیر چوخ باخان و بوروکرات یانیندا ۳۰۰و آشان ایش آدامی دا یولداشلیق ائدیر.
باشباخان رجب طیب اردوغان، ایلین ایلک قاپساملی زیارتینی قارا قیطه آفریقایا ائدیر.
سفرین ایلک یئری گابون …
باشباخان اردوغان و حیات یولداشی امینه اردوغانی، گابون باشباخانی رایموند ائنگونگ سیما قارشیلادی.
باشباخان اردوغان گابونا ائنر ائنمز، آیاغینین توزویلا تورکیه-گابون ایش فوروموندا ایشتیراک ائدیب.
بورادا ایش آداملارینا سسلنن باشباخان، ایکی اؤلکه آراسینداکی تیجارت حجمینین گلیشدیریلهجگی موژدهسینی وئردی.
باشباخان موضوعیلا علاقهدار اولاراق؛ “۲۰۱۵-جی ایل اوچون آفریقا ایله تیجارت حجمی هدفیمیز بیلیرسینیز ۵۰ میلیارد دولاردیر. و بو هدفی توتماقدا قرارلیییق. اما بو طبیعی دایاناراق اولماز؛ چالیشاراق اولار. چالیشاجاغیق، قووالایاجاغیز، قاچدیراجاغی و بو قاچماق نتیجهسینده ده من نتیجهنی آلاجاغیمیزا اینانیرام. “شکلینده دانیشدی.
چیخیشیندا تورکیهنین آفریقا هدفینی ده ایضاح ائدن باشباخان، گابون اوچون ده آیریجا یاتیریم ایستهدی.
باشباخان اردوغان: “بوندان سووای، آفریقاداکی اقتصادی فعالیتلری دستکلمک عذره، اکسیمبانک کرئدیتلرینین ایستیفاده ائدیلمهسی ده اقتصادی و تیجارت علاقهلریمیزین گلیشمهسینده کؤمکچی اولاجاق. یوکسک سویهلی زیارتلر، یئنی سفیرلیکلر، ایش آداملاری و ایشاداملاریمیزین میدانا گتیردیکلری اؤز هیاتلری، سرگیلر، تکنیکی یاردیملار، بورسلارلا علاقهلریمیزین بیر قارتوپو کیمی خصوصیله شاگیرد موناسیبتلرینده بؤیوموش اولماسی آرامیزداکی قایناشما داها ایرهلی نقطهلره داشییاجاق. بو فعالیتلرین هر ایکی طرف اوچون ده فایدالی اولماسی ان بؤیوک دیلگیمیزدیر. ” دئدی.
باشباخان اردوغان، سفری چرچیوهسینده گابون پرزیدئنتی علی بونگو اوندیمبا و گابون باشباخانی رایموند ائنگونگ سیما ایله بیر آرایا گلهجک.
باشباخان اردوغانین گابون پارلامنتینه ده خیطاب ائتمهسی گؤزلنیلیر.
ت.ر.ت. تورکی


text:
سردری مدنیت ائوی ۹۶جی ایلین فروردین آیی نین ۱۴جو گونونده حقیر (م. کریمی) اوچون بیر عزیزله مه مراسیمی قوردو. بو مراسیمده منه هدیه وئره ن عالیملر و دوستلارین چوخو کتابلا منی قارشیلادیلار و ان گؤزل هدیه لری آلدیم. اونا گؤره بو عالیملردن و دوستلاردان درین منتدارلیغیمی بیلدیره رک، بو هدیه لری اوخوجولارا تانیتدیرماق ایسته ییرم.
م. کریمی
ارج نامه میرزا حسین کریمی مراغه ای
مدنیت ائوی هر هفته جمعه آخشامی ساعات ۴دن ۷یه قدر سردری مدنیت ائوینده ادبی ییغینجاقلاری قوراراق، بیر چوخلو ادیبلر، شاعیرلر توپلانیب یاراتدیقلاری شعر، مقاله و آراشدیرمالارینی بیرگه پایلاشیرلار. هر هفته ده بیر شاعیر، یازار و عالیمی تقدیره لاییق سئچیب عزیزله ییرلر. اونون حاققیندا دانیشیب اثرلرینی آراشدیریرلار؛ اؤزوندن اؤیره نیرلر. بئله لیکله بیر صنعتکار یا ادیب ویاخود شاعیر اورتایا آلیتیب، اشتراک ائده ن شاعیرلر شعرلرینی و ادیبلر اونون حاققیندا مقاله لرینی اوخویورلار. چکیجی نوکته بوراسی دیر کی تقدیر اولونان شاعیر یا ادیب حاققیندا اولان مقاله لر و دانیشیقلار بیر یئره توپلانیب کتاب کیمی ده یاییلیر. جناب حکیم قابل نژاد بو بؤیوک ایشی گؤرمکله ادبی تاریخیمیزده بؤیوک بیر رول اویناییب، یارانان اثرلر ابدیله شیر.
مدنیت ائوی یارانان گوندن داواملی اولاراق بو ده یرلی جلسه لری قورموش و بوگونه قدر نئچه – نئچه کتاب حاضیرلامیشدیر. او جمله دن اوستاد کریمی مراغه ای حاققیندا یازیلان شعرلر و مقاله لر “ارج نامه” عنوانیلا چاپ اولموش و حکیم قابل نژاد اؤزلری اونو مدیریت ائتمیشلر. اوستاد کریمی مراغه ای دن علاوه دوکتور محمدزاده صدیق و حیدر عباسی (باریشمار) اوچون ده بئله ارج نامه لر حاضیر اولماقدادیر.
اوستاد کریمی مراغه ای نین ارج نامه سی ۸۰۰ صفحه ده نفیس بیر قابیق ایله چاپ اولموش و یاییلمیشدیر. اورادا رهبر معظم آیت اله خامنه ای، حکیم قابل نژاد، باریشماز، جواد دربندی، زضا همراز، نعمت مسگری و بیر چوخلو یازارلار و شاعیرلرین آراشدیرمالاری چاپ اولموشدور، هابئله اوستاد کریمی نین بیر نئچه شعری ده بورادا اؤرنک کیمی گلمیشدیر. بو کتاب چوخ نفیس بیر شکیلده تکدرخت انتشاراتی طرفیندن چاپ اولموش و ۸۵ مین تومن ایله اوخوجولارین اختیاریندا قویولموشدور.