text:
اورهان پاموکون «یئنی حیات» رومانی
همت شهبازی
«اورهان پاموک»ـون «یئنی حیات» رومانی، غیرمادی بیر کاراکتئرین رولو ایله باشلانیر. بو، «کیتاب» کاراکتئریدیر. رومانین باش قهرمانی اونو اوخوماقلا یاشاییشی دَییشیلیر. رومانین گئدیشاتیندان بللهنیر کی «کیتاب» تکجه باش قهرمانین یوخ، نئچه بئله قهرمانلارین حیاتینیدا دَییشمیش اولور. بو «کیتابین» اولوبـاولماماسی، رومانین سونونادک گیزلی بیر سیرر و خولیا** کیمی قالاراق تاپماجایا چئوریلیر. هرچند «کیتاب» اساس اولماقلا، باش قهرمان و باشقالاری، اؤز روحی دَییشیکلیکلرینی اونون بلیرسیز وارلیغی ایله باغلاییر آنجاق اوخوجو رومانی اوخودوقجا بو «یئنی حیات» اوغروندا مبارزهنی، او کیتابین آچیقلامالاریندا تاپدیقدا اونون نه درجه اؤنملی بیر کاراکتئر اولدوغونو دویور. آنجاق یازیچی رومانین سونوندا، بو کاراکتئری رئکلاملاشمیش بیر کاراکتئر کیمی تصدیق ائدیر؛ بئله کی باش قهرمانین جهدلری نتیجهسینده بو «کیتاب»ین (= یئنی حیات)، بیر «شاکالات» آدینی داشیدیغی و اونون دا بیر «شیرکت» طرفیندن اورهتیلدییی [ستحصال] بللی اولور. رومانین ایلکینده اؤزونو اؤنملی بیر کاراکتئر کیمی گؤسترن، رومانین سونوندا آلچادیجی بیر درجهیه یئنیر. بودا «پاموکون» توپلومسال پستمدرن دونیاسیندا «رئکلاملارا» اؤنم گؤسترمهسیندن آسیلی اولاراق، تصدیق ائدیر کی دونیانین گئدیشینده «رئکلام» ان ایلکین یئرلردن بیرینی توتور. بونونلا بیرگه همده کاراکتئری «آلچادیجی= تحقیرآمیز» دوروما گتیریب چیخارماسینی، ادبی پستمدرنده بیر نوع «یومور» و «شوخلوق» سانیرلار.
کاراکتئر (=کیتاب) یومورا چئوریلمهمیشدن اؤنجه، «شرق» دونیاسیندا گئدن بوتون قابالیغی (کوبودلوق، خشونت) عکس ائتدیرمیش و بئله نظره گلیر کی روماندا شرق دونیاسی مدرنلیین زوراکیلیقلارینی ترک ائتمهدن، و پستمدرنلیین یوموشاقلیغینی قبول ائتمهدن، پستمدرنلیین کوبودلوغونا قاپیلیر. «پاموکون» یوزدوغو (= تأویل) زوراکیلیق و کوبودلوق ایسه تکجه شرق دونیاسیندا اؤزونو «حارام یوزوملارلا» (=روایت/ تأویل نامشروع) یارارلی و یاسالاشدیرمیشدیر. اونون فیکرینجه، شرقده زوراکیلیغا وردیش ائتمک، بوتون «آیدینلانما =روشنگری» مرحلهلرینیده قاهارلاماقلا، اومیدسیزلییی، قورخو و دهشتی دستکلهمیشدیر. بو کیمی چئورهده (=محیط) خوشجاسینا اومیددن دانیشماق بیر نوع خولیاوی و رومانتیک ایناملارا قاپیلماق دئمکدیر.
غرب پستمدرنیزمینده ایسه، بو قورخو و دهشت توپلومداکی بعضی غیرعادی آداملار طرفیندن اولور: خیاوانلاردا اولان چاققیشمالار و خولیقانلیقلار، مکتبلرده، مکتبلیلر طرفیندن سیلاحدان فایدالانماق، گیروو توتماق و … ـ پستمدرنیستلر دئمیشکن ـ بیر «دیل اویونو = بازی زبانی»دور کی هامیسی «وطنداشلار» طرفیندن اؤزونو گؤستریر و توپلومداکی یوموشاق سؤیلم (=گفتمان مدنی، اویغار سؤیلم) قورولوشونو قاریشدیرمیشدیر. آنجاق شرق پستمدرنیزمی (اورهان پاموک بونو روماندا دوزگون آچیقلاییر) بو قورخو و دهشتی وطنداشلار طرفیندن یوخ بلکه «سیاست اویونچولاری» طرفیندن بیلیر.
بو کیمی دهشت، شرقین بوتون تاریخینده گؤرونور؛ آنجاق اونو یانسیدان یازارلار، اونلارین بو زوراکیلیقلارینی آچیق اوزله منیمسهییب اؤیهرک اونلاری حاقلی اولاراق یوزوبلار. شرقین تاریخی، اونون اقتداری طرفیندن یاخشی نتیجه ایله سونوجلانمایان ساواشلار، زوراکیلیقلار، ظولوملر گؤرموشدور آنجاق یازیچیلار، اونلارین بو ایشلرینی نهاینکی پیسلهمهییر اوستهلیک یاخشی صیفتلرله ده اؤیوبلر. حالبوکی «کارلوس فوئنتئسین» دیلیجه دئسک: «صنعت، تاریخین داندیغی، اؤلدوردویو و یاخود ازیشدیردییی شئیلره حیات باغیشلاییر».
«پاموک» دا ائله شرق یازیچیسیدیر. آنجاق او، موتلو، رومانتیک و جنتهبنزهر بیر دونیانی عکس ائتدیرمیر، ترسینه او گؤستریر کی زوراکیلیق، انسانلاری اؤزلویوندن آلاراق اونلاری اقتدارین حیمایهدارلاریندان ائدیر. ائله بونا گؤرهده اثرین باش قهرمانی، اثرده گئدن بوتون کاراکتئرلرین ایچینه گیریر، اونلارلا یاشاییر، اونلارلا اؤلور. بونا گؤرهده اونون بوتون یاشاییشی باشقالارینین حیاتیلا یوزولور؛ چونکو بوتون جیهازلاری (اؤرنک: تئلویزیون، پول و پارا، حربی قورولوش و…) اقتدارین الیندهدیر.
پاموکون فیکرینجه شرق پستمدرنلیینده کی اقتدار، یوموشالان دئییل ترسینه گوندن گونه کوبودلاشاراق قوربانلیقلار آلیر. بو روماندا، اقتداری دستکلهین ان باشلیجا عامیل «خفیهچی»لردیر کی پاموک اونلاری «ساعات» سیمبولو ایله آچیقلاییر. بو ساعاتلار حقیقتنده ائله ساعات آدلاریدیر: زئنیت، سرکیسوف، اومگا، سیکو. بونلارین هر بیرینه تاپشیریقلار تاپشیریلیر. اونلار هامیسی «دوقتور نارین» سیماسیندا ایشلهییرلر. او بوتون «خفیهچی =ساعاتلارین» دوسیاسینی، باش قهرمانین اختیاریندا قویور. بورادا باش قهرمان، روماندا یاشادیغی و داوراندیغی بوتون کاراکتئرلرین «خفیهچی» اولدوغونو دویور. اونلارین هر بیریسی باشقالارینین طرفیندن ایزلهنیلیر و سوندا باش قهرمان دویور کی «سیکو» آدیندا خفیهچی (=ساعات) اونو دا ایزلهییر و روماندا (=شرق دونیاسیندا بئلهدیر اورهان پاموکا گؤره)، تکجه باش قهرمانین خفیهچی اولماماسی ظن ائدیلن یئرده، اودا خفیهچی اولور. نهایت باش قهرمان بوتون بو «اویونلاری» اقتدارین «رئکلاملاشان» بیر شیرکتین اوزهرینده اولدوغونو دویاراق رومانین اساس تملینی اولوشدوران «رفقی عمی»نین ائوینه یاخینلاشیر و اونو «یئنی حیات» کیتابینین (=شرق دونیاسینین بوتون کوبودلوغونو عکس ائتدیرن کیتاب) یازاری اولدوغونو دویور. بو کاراکتئر شرق اقتدارینین قوربانلاریندان ساییلیر. بئلهلیکله شرق دونیاسی پاموکون فیکرینجه، «اؤلوم»لر و «قابالیقلار» دونیاسیدیر. بونو کیتابدان قالخان «نور» کیمی دویوروق (ص ۲۶۱ ). بونا اساسلاناراق دئمک اولار کی پاموکون دوشونجهسینده اقتدار ایله وطنداشلار آراسیندا بیر نوع اینامسیزلیق حاکیمدیر. اقتدار اؤزونو قوروماق اوچون وطنداشلارین حیاتینی دانماغا جهد ائدیر. بونا گؤره، کوبودلوق و زوراکیلیق اونون أن باشلیجا دستکلریندن ساییلیر.
بئلهلیکله «یئنی حیات» رومانی، انسانلاری هم کوبودجاسینا یاشادیر و همده کی اونلاری، حیاتدا آخان بوتون آلیشدیغیمیز موقع و شرایطلرین ضیددینه اولماغا چاغیریر. بونا گؤرهده رومانین کاراکتئرلری همیشه «سیاحت»دهدیر. اونلار «سیاحت»ده اولارکن، هم یول قضالاری، قان آخماق، اؤلوم و همده سئوگی و محبتله اوزلشیرلر. آنجاق کاراکتئرلر بوتون بو قضالاری، ساکیت و دویومسوزجاسینا داورانیرلار؛ بونا گؤرهده بو «یئنیحیاتین» ایچیندن «اومیدسیزلیک» باش قالدیریر. بوتون بونلاری بیز پاموکون سویوق و دویومسوز ایمگه و تصویرلرینده دویوروق.
«یئنی حیات» رومانینیدا، «سیاحت» مضمونو انسانی دوشونمهیه و قاوراماغا مجبور ائدن اساس جهتلردندیر. پاموکون کاراکتئرلری، سیاحت ائتدیکده اؤزونه قاپیلیر، اؤز دویغو و هیجانلاریلا اوبرازلاشیر. بو «سیاحت»ده، رومانین باشقا اساس یؤنو یعنی «یول قضاسی» ایله ده راستلاشیریق. توپلومسال یاشامین دویونلرینین آچیلماسی آردی کسیلمهین آنلاملی «یول قضالاری»لا باغلیدیر. بو مسئله او قدر اینجهلیکله بیر بیریله باغلیدیر کی بعضن اوخوجو حیاتدا گئدن بو یول قضالاری آراسیندا بیر نوع یاریش اولماسینی دوشونور. بو یاریش انسانین بوتون یورغون دویومونو و سایخاشلیق سئچن روحونو حرکته چاغیریر؛ بوتون بونلار هئچده بیر ـ بیریندن آیری و باغیمسیز قضالار دئییل. یعنی کاراکتئرلر ایستهدییی زامان اوندان یارارلانا بیلمیرلر. ترسینه بو قضالار کاراکتئرلرین موقعلریله سیخ ایلگیدهدیر. چونکو بو قضالار، اؤز وارلیقلارینی گئرچکلیکله گؤستریرلر؛ آخی اونلار ائله بو حیاتدا یارانان و گؤرونن قضالاردیر. بو قضالاری رومانین بوتون کاراکتئرلری یاشاییر:
«باشقهرمان» و «محمد» ائودن چیخماقلا «یول قضالاریلا» راستلاشیر (ص ۹۵). باشقهرمان و «جانان» آوتوبوس ایله شهردن شهره گئدیر (ص ۹۹) و یول قضالارین بیرینده بیر آیری آوتوبوس ایله توققوشاندا، او بیری آوتوبوسدا اولان بیر قیز دا حتتا کیتابی اوخویاندان سونرا شهردن شهره گزیر.
بوتون کاراکتئرلرین عینی یول قضالاریلا اوزلشمهلری، روماندا گلن بوتون قضالارین «شانس» و «تصادوفن» اولدوغونو نظره چارپیر. ادبی مدرنیزمده، کاراکتئرلر پلانلانمیش قضالار آردینجا یارانیر و رومانین پلانی اؤنجهدن نظره آلینیر؛ آنجاق ادبی پستمدرنیزم ده، قضالار تصادوفن یارانیر و اونون گئدیشاتی گؤزلهنیلمز اولور. بونون تکرارلانماسیلا اوخوجو رومانین هر صحیفهسینده «تصادوفن» یارانمیش بیر قضا ایله راستلاشاجاغینا اینانیر. پاموکون بو اثرینده قضالار بئله موقع داشییرلار. بوتون یول قضالارینین تکرارلانماسی اوخوجولار اوچون گؤزلهنیلمزدیر. بورادا «قضالارین» تکراری، کاراکتئرلری بیر دوروملو یاشاییشلا قناعتلنمهسیندن اوزاقلاشدیریر و اونلاری حیاتین باشقا «شانس»لاریلا اوزلشمهسینه آییق ساخلاییر.
بئلهلیکله «یئنی حیات» رومانی آنلامسیز احتماللار و طالعلر توپلانتیسی دئییل، بلکه حیات قورولوشونون احتماللار اوزره آچیقلانماسیدیر. اونلارین هر بیریسی کاراکتئرلرین دویغولارینین سیماسیندا انسان وارلیغیندان و یا اونون تاپدانماسیندان سؤز آچیر. بو احتماللارین (طالعلرین) هر بیریسی یازیچینی اؤز مقصدینده یاردیم ائدیر. اؤرنک اوچون بیر یئرده یول قضاسی نتیجهسینده، ایکی سرنشینین تصادوفن ـ باش قهرمان کیمی ـ کتابی اوخویوب شهردن شهره سیاحت ائتمهسی نتیجهسینده «جانان» کاراکتئرینین ایکی اوزلو و خائن بیر کاراکتئر اولدوغونو بیلیریک. بوراجاق او باش قهرمانین نظرینده اصیل ضیالیدیر و ائله بونا گؤره ده، اونا وورغوندور.
روماندا کاراکتئرلرین اخلاق و داورانیش جهتیندن بیرـبیرلرینه اوخشارلیغی، اونلارین «تصادوفن» یارانان ایشلرینین فاییزینی داها دا آرتیریر. بو اوخشار یوزوملاری، رومانین آنلام گئدیشاتیلا ایلگیده اولاراق ایرهلییه آپاریلماسی اؤزو بؤیوک صنعتکارلیق طلب ائدیر.
«تصادوفن» یارانمیش بو اوخشارلیق، کاراکتئرلرین اوخشارلیغی ایله سونوجلانیر. روماندا کاراکتئرلرین چوخلوغونا باخمایاراق اونلار نهایتده بیرلشمکله، داورانیشلاری بیرـبیریله جالاشیر. بونا گؤره ده بلکه بیز «یئنی حیات» رومانیندا ایکی اساس کاراکتئردن باشقا کاراکتئر گؤره بیلمیریک:
۱. «رفقی عمی» و اونون کتابی (داورانیشلاری و سجییهلییی بوتون کیتابداکی کاراکتئرلرله ـ حتتا باش قهرمانلا بئله ـ تام فرقلیدیر).
۲. باش قهرمان، جانان، محمد، دوقتور نارین، فرشته و …
ایکینجیلر، روماندا توپلومسال دورومون ائتکیسی آلتیندا منلیک و اؤزلوکلرینی دَییشمکله باشقالارینین کیملیینده محو اولاراق اوبرازلاشیرلار؛ آنجاق «رفقی عمی» و یازدیغی «کیتاب» (ایکینجیلری دلی دیوانه ائدن کیتاب) آیدین دوشونجهلی بیر کاراکتئردیر.
جانان، دوقتور نارین، محمد و باش قهرمان هامیسی «نئچه کاراکتئرلی» و ضدیتلی کاراکتئرلردیلر. اونلارین بیرـبیریله جالاشیب قاریشماسینی (پستمدرن رومانیندا اساس عامیللردندیر) آشاغیداکی اؤرنکلرده گؤرمک اولار:
باش قهرمان اؤز کاراکتئرینی: محمد (ص۲۹، ۷۹)، کیتاب (ص۳۴) و رفقی عمینین یازدیغی رومانین کاراکتئرینده گؤرور (ص۵۵).
۱. «فرشته» اؤزونو آلمانیا شاعیری «ریلکه»نین اثرلرینده گؤرور.
۲. جانان و باش قهرمان باشقا کاراکتئرلر کیمی هم خفیهچی و هم آیدین کاراکتئرلرکیمی اؤزونو گؤستریرلر.
حال بوکی مدرن رومانلاردا، هر بیر کاراکتئر، اوخشار داورانیشلاریلا توپلومدا کی واحید بیر شخصین تمثیلچیسیدیر آنجاق پستمدرن روماندا هر بیر کاراکتئری واحید بیر شخصین تمثیلچیسی بیلهرک عینی حالدا باشقا بیر شخصین تمثیلچیسی کیمی ده گؤرمک اولور. بیر کاراکتئر (جانان، باش قهرمان کیمی) عینی حالدا کی خیدمتچیدیر، خائین ده اولا بیلیر. بئلهلیکله دئمک اولار کی پستمدرن روماندا کاراکتئر هم وار و هم ده یوخدور. بو سؤزوموزه، «یئنی حیات» رومانیندا «کیتاب» کاراکتئری ان گؤزل اؤرنکدیر.
اتک یازی:
* مقاله فارسجایا چئوریلن آشاغیداکی کیتابین اساسیندا یازیلمیشدیر:
زندگی نو، اورهان پاموک، ترجمه ارسلان فصیحی، انتشارات ققنوس، تهران ۱۳۸۱
** مقاله ده یازی طرزی باشقالاریلا فرقلی و قاباریق شکیلده گؤستریلن «کلمهلر، مضمونلار و یاخود جوملهلر» ادبی یا اجتماعی پستمدرنلیین اؤزللیکلریندن حئساب اولوناراق، اورهان پاموکون کیتابینی دا او چرچیوهده آچیقلامیشیق.
مقاله :
ایلک دفه “یارپاق” قزئتینده چاپ اولموشدو.


c: text/html

text:
روسیا اوردوسونون موشک سالدیریسیندا ۶ نفر یاشامینی ایتیردی
کیئو بلدیه باشقانی ویتالی کلیچکو، روس اوردوسونون باشکند کیئوه ۳۱ قانادلی موشک آتدیغینی بیلدیردی
اوکراینا اولوسال پلیس باشقانی ایگور کلیمنکو، روسیا اوردوسونون دونن حیاتا گئچیردیی موشک سالدیریلاری نتیجهسینده ۶ نفرین اؤلودوگو، ۳۶ نفر یارالاندیغینی بیلدیردی.
کلیمنکو، روسیا اوردوسونون ۱۶ اؤنملی آلتیاپی تاسیسینی هدف آلدیغینی قید ائتدی.
کیئو بلدیه باشقانی ویتالی کلیچکو، روس اوردوسونون باشکند کیئوه ۳۱ قانادلی موشک آتدیغینی، بونلاردان ۲۱نین اوکراینا هاوا ساوونما سیستمی طرفیندن وورولدوغونو ایفاده ائتدی.
اوکراینانین انرژی شیرکتی "اوکرنرگو"دان وئریلهن آچیقلامادا، روسیا اوردوسونون موشک سالدیریلاری نتیجهسینده اؤلکهده سو و الکتریک انرژیسینین کسیلدیگینی بیلدیردی.
ایلگیلیلی خبرلر
فرانسانین تهران ائلچیسی باخانلیغا چاغریلدی
نیکلا رش، فرانسا خاریجی ایشلر باخانی کاترین کولونانین آچیقلامالارینا گؤره ایران خاریجی ایشلر باخانلیغینا چاغریلدی
پکاکا عضوو ۳ تروریست ضررسیزلشدیریلدی
"شهیدلریمیز اوچون، میللتیمیز اوچون، بو عزیز وطن اوچون یورولمادان موباریزهیه داوام"
القریشی اؤلدورولدو
"ابو الحسن الهاشمی القریشینین اکتبر آیینین اورتالاریندا اؤلومو، داعشه بیر باشقا ضربه ووردو"

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ادبیاتچی عالئم مرحوم آحمات بکمئرادووی یاتلاپ ! آمریکانی کیم آچدی؟
باریپ 1990-نجی یئلینگ 13-نجی آگوستئندا، تورکمنیستانئنگ گؤرنوکلی عالئمی، تورکمنلرینگ گچمیش تاریخی حاقئندا، ادبیاتی هم ملی میراثی دوغروسئندا قیزیلا غاپلایمالی ماقالالار یازان آحمد بکمئرادوف جدا ایر آرامئزدان آیریلدی. بیز مرحومی یاتلاپ اونونگ “آمریکانی” ایلکی بولوپ کیم آچدی” دیین مقالاسینی سیز بیلنپایلاشماغی ماحول گؤردوک.
ایلكی بولوپ آمریكا آرالاشماق اوغوز توركمنلری نینگ پایینا دوشوپدیر.
1990- نجى يئلينگ 13- نجى آوگوستيندا گؤرنوكلى ادبياتچى عاليم آخمات بكميرادوف جودا اير، 40 یاشیندا آراميزدان چيقدى. اول هم توركمنينگ ايش ادن يـيگيتـلريندندى. جوهر ذهينلى آدمدى. اونونگ علمى مقالالارينى اديل چپـر اثر اوقان يالى قـيـزيقلانما بيلن اوقايارديلار. آخــمات نرره سسأنينگ دنيأ قارايشى گينگدى، علمى ناظارى چونگدى. يوْره گـى حيجوودان دولودى. بير اؤزى دنيأنينگ علمينى اؤزلشديريپ چيقايسام ديـيه ردى. گيجه لر ياتمان مقالالار يازياردى.
آخمات ” آمريكانى ايلكينجى بولوپ كيم آچيپدير، كريستوف كولمب مى يا- دا توركمنلر” ديين سوراغى كسرديپ قويدى. آخمات بكميرات بو مقالاسيندا بير توپار قيزيقلى چاقلامالارى اؤنگه سوْريـپدى. توركمنلرينگ چاروا طايـپالارىنينگ چين- ينگ اوستى بيلن آمريكا، كولمب- دان حاص اير باران بولماقلارىنينگ قاتى ممكينديگينى دليللشديرمأگه سينانشيپدى. آمريكاداقى اينديانلارينگ/ قيزيل دريلرينگ ديللرينده توركمن سؤزلرى بيلن كؤكى بير سؤزلرينگ كأنديگينى آيديپ، آتا- بابالارىميزينگ چيلشيريملى اقبالى بارادا تأزه بير فكرى اؤنگه سوْريـپدى. آخمات نـررسسأنينگ عمرى قيسغا بولدى. اول تايئن ادن دكترليق ايشينى قوراماغا سآنليجا گون قالاندا آراميزدان سوغـروليپ گيتدى…
ایلدشیمیز سلیم نور مرحوم عالیم باراسیندا شئیله یازیار: “منينگ آخمات بكمرادى يادلاماغيم، توركمنينگ يآز گؤوين، ماخمال يوْره ك اوغلونينگ چاقلامالارينا اوْنس چكمه گيم يؤنه يردن دأل. قولايدا اورسـيـتده چاپ بوليان “Vek” قازيتى نينگ 20- نجى سانى اليمه دوْشدى. بو قازيتينگ 10- نينجى صاحيپاسيندا Nikolay Venediktov- ينگ ريو دو ژانيرودان ايبـرن حابارى بار اكن. بو حابار آمريكا ايلكينجى بولوپ باران آداملارينگ كله چاناغى نينگ تاپـيلماغى بيلن باغلانشيقلى. آوتورينگ يازماغينا گؤرأ برازيل عاليم لارىنينگ سونگقى دؤورده آليپ باران بارلاغلارى آمريكادا ايلكينجى ياشايجيلارينگ شو واقـتا چنلى حاساپ اديلن دؤوريندن حاص اير پئيدا بولانديغينى آيتماغا اساس بريأر. مونگا قولايدا اوُدلى يرينگ ” Pali- Ayke” ديين جولگه سيندن تاپـيلان كله چاناق هم شاياتليق اديأر. عاليملارينگ حاساپلامالارينا گؤرأ، بو كله چاناغینگ 12 مونگ يئل عمری بولوپدیر. كله چاناغى علمى تايدان بارلاغدان گچيرن برازيل آنتروپولوگى/ Sen Paula شأهريندأكى اوينورسيتـيندن/ Valter Never- ينگ آيتماغينا گؤرأ، ايـيأم شول دؤورده آدملار گوْنورتا آمريكادا ياشان بولسالار، اولار كونتى نـنتـينگ/ قاره نينگ دميرقازيق بؤله گينى حاص اؤنگ، ياغنى 20 مونگ يئل تؤوره گـى اوزال آچمالى. عاليمينگ چاقلامالارينا گؤرأ، آمريكانى ايلكينجي آچيجيلار برينگ Beringov آيلاغى نينگ بووزليقلارىنينگ اوْستى بيلن شينديكى چين- ينگ چأكلريندن گلن /آسيا/ طايـپالاريدير.
مأليم بولشى يالى، بو فكر اوزال توركمن عاليمى طاراپـيندان، ياغنى بيزينگ يادلايان آخمات بكميراديميز طاراپـيندان هم اؤنگه سوْرليـپدى. يوغسا شول واقت آخمات بكمرادينگ الينده برازيل عاليملارىنينگ الينه دؤشن ثبوت نامه يالى اولى دليل هم يوقدى. يؤنه عاليم بو فكره جوهر يـيتيليگـى، چونگنگور علمى ناظارى بيلن گليـپدى.
برازيل عاليمى نينگ فكرينه گؤرأ، ايلكينجى آمريكالى لارينگ هيندى يانلر بيلن هيچ حيلى داخيللى زادى يوق. سبأبى ديسنگ، اينديانلر آمريكا حاص سونگ باريـپديرلار دييپ حاساپ اديليار.
برازيل عاليمى نينگ ايلكينجى آمريكانلى لار باراداقى يئنه بير فكرى آخمات بكميرادينگقى بيلن قابات گليأنديگينه گؤرأ، ايلكينجى آمريكانلى لار سونگقى دؤور آمريكانلى لارينگ قاضاپلى گؤره شى نتيجه سينده، قيسيشلارا چيدامان، يتيپ- يوق بولوپ گيديـپديرلر. شونگا گؤرأ آمريكانى ايلكينجى بولوپ كيم آچيـپدير ديين چاقلامانينگ توركمن طايپالارى بيلن داخيللى طاراپلارىنينگ ايلكينجى بولوپ آچان توركمن عاليمى آخمات بكميرات تأزه بير تئوريانينگ اوستونده آياق ديرأپدى.”
آراميزدان جودا اير گيدن توركمن عاليمى آخمات بكميرادينگ علمى ايشلرىنينگ توپلانيپ نشر اديلمگـى، اولارينگ ياش نسلى واطانچيليق دويغولارى بيلن تربيه لمكده بهاسينا يتيپ بولماجاق حيذماتدير. آخمات بكميرات يالى عاليملارا نأحيلى سيلاغ- حورمات اتسنگ هم آزد.
1492- نجی یئلینگ 13- نجی سپتامبرینده رسمی تایدان آمریكانینگ تاپـیلان گونی دییپ جار ادیلدی و شو تاریخدان بأری كریستوفر كلمبوس- ینگ آدی آمریكانینگ تاریخینا سینگیپ گیتدی. عالیملارینگ آراسیندا بو ” تأزه دونیأنینگ” تاپیلشی باراسیندا قاپما- قارشی پیكیرلر بار. تأزه تئوریالار اورتا چیقیپ آمریكانی تاپان كأ واقت آمریكوواسپوس، كأ ماحال بولسا سوئدلی بیر ویكینگ- ینگ آدی آغزالیار. تاپیلان تأزه ماغلوماتلار اساسیندا “برینگ” بوغازیندن آشان اورتا آسیالی توركلر تأزه دونیأنینگ تاپیلماغیندا اساسی رول اویناپدیرلار. حأضیر سوئدینگ دمیرقازیغیندا “لاپ لاند” رایونیندا “سامه” دیین بیر حالق یاشایار. اولارینگ ال هونأرلری، آو قورال لاری، بزگ- شایلاری و تیكین- كشده لری توركمنلرینگكأ قاتی چالیمداش. اسكیموسلارینگ بوزدان یاسالان اؤیلری نینگ فورماسی توركمنلرینگ آغاچ اؤیلرینی یادینگ سالیار. لاتین آمریكادا یاشایان “مایالار”، “آزتك” لر یالی قیزیل دری لرینگ دأپ- دسسورلاری توركمنلرینگ عرف-عاداتلارینا منگزش. بو بارادا توركمنیستانلی عالیم، آرامیزدان جودا ایر گیدن مرحوم آخمات بكمیرات ” آمریكانی ایلكی بولوپ كیم آچیپدیر” آدلی ماقالاسیندا قیزیقـلی ماغلومات بریأر.
آقمیرات گورگنلی
آخمات بکمیرادوف:
آمریكانی ایلكینجی بولوپ كیم آچیپدیر؟
دونیأنینگ تاریخیندان آز- كم حابارلی ایسلندیك اوقیجی نینگ بو سوراغا بادا- باد كریستوفر كولمب دییپ جوغاپ برجكدیگی اؤز-اؤزوندن بللی. كولمب ینگ كؤپ واقـتلیق موششاقغاتلی یؤوریشلریندن سونگ “تأزه دونیأ” باریپ یـتن هم بگنچ بیلن ” یـر، حانها” دییپ غیغیران گونی 1492- نجی یئلینگ 9- نجی سنتیابرینا دوشیأر. شول یئلینگ 13- نجی سنتیابری هم رسمی تایدان آمریكانینگ آچیلان گونی دییپ ایغلان ادیلیأر. گؤرایماگه مسئله چؤپ دؤویلن یالی ادیلینه منگزش. اما بو آچیلشی كولمبینگ آدینا برمك ایسلمه یأن بارلاغچیلارینگ اولی توپاری باریپ 16- نجی عاصرینگ باشلاریندا پیدا بولوپدیر. نتیجه ده آمریكانینگ آچیلیشی باباتدا انچمه تئوریالار، هم اولارینگ طاراپدارلاری یوزه چیقیپدیر. شول طاراپدارلارینگ آراسیندا شو گونلر هم جدل گیدیأر. شو یرده بیر یاغدایی آیراتین بللمك گرك. شول تئوریالارینگ طاراپدارلاری نینگ همه سی دیبن یالی آمریكانینگ آچیلشینی بو قولایلاردان دأل- ده ایسم عالیملارینگ تاریخدان اوزالقی زامان دییپ آدلاندیریان دؤورلریندن گؤزله یأر.
گچئن عاصیردان باشلاپ، بو مسئله بویونچا تأزه تئوریا یوزه چیقیپ، اونونگ طاراپدارلاری آمریكانی ایلكی بولوپ آسیالی لار، اوندا- دا توركی قوملار آچیپدیر دیـن پیكری اؤنگه سوردولر. چخیالی عالیم M.Stinglin ینگ “چومماقسیز هیندی لر(1984) دیین كتابیند یازیشینا گؤرأ بو تئوریانی ایلكی آمریكان عالیمی Alesh Gerdlichka اساسلاندیریپدیر. اول آمریكان هیندی لری نینگ هم توركی قوم لارینداقی یالی یاقینلیق بارادا بیرنأچه ایشینی نشر ادیأر. سونگ نمس(آلمان) عالیمی O.Rerig، “سی یوSiyo” طایپاسی نینگ آراسیندا یاشاپ، اولارینگ دیللرینی اؤره نیپ، “سی یولار دیل طاراپدان توركی قوملار بیلن قارینداش” دییـن نتیجأ گلیپدیر. آصلیندا مسئـلأ شو نوقتای ناظاردان چمه لشمك 17- نجی عاصیردان باشلانیپدیر. آمریکان عالیمی R.Uokop- ینگ “سویشن ماته ریكلر ]قاره[ هم ییتـن طایپالارینگ سیرلاری” (1966) آدلی كتابیندا یازیلشینا گؤرأ انگلیس عالیمی G.Josselin بیرنأچه واقتلاپ “موحا اوق” طایپاسی نینگ دیلینی اؤره نیپ 1674- نجی یئلدا نشر ادیلن كتابیندا “اولار توركی دیلده گپله یأر” دییپ یازیپدیر. عمومان، آمریکان هیندی لری نینگ آتا-بابالاری آسیالی توركی لر بولوپدیر دیـین تئوریانینگ وكیل لری هم مسئـلأنینگ اوجونی ” تاریخدان اوزالقی زاماندان” آلیپ قایدیار. اولار قادیمی دؤورلرده، هنیز حأضیركی برینگ بوغازی اریمه یأن قالینگ بوزلیقلار بیلن ایكی كونتـینـنـتی بیرلشدیریپ دوران واقتلاریندا آسیالی لار آمریكا گچیپدیر دیین اینانجا قول یاپیار. مألیم بولشی یالی كریستوفر كولمب “تأزه دونیأنی” آچاندان سونگ یوروپالی لار یرلی حالقلارا “هیندی” دییپ عمومی آد داقیپدیر. اما هر حالقینگ، هر طایپانینگ اؤز آدی بار. البته، آمریکان هیندی لری نینگ همه سینی توركی قوملار بیلن باغلانیشدیرماق نأدوغری بولار. اما شول یرلی طایپالارینگ كأبیری نینگ توركلر بیلن باغلانیشیاندیغی ولین حاقیقات. اینها، 1976- نجی یئلدا لنینگراد-دا نشر ادیلن “آمریکانینگ گئوگرافیاسی نینگ مسئله لری” دیین یئغیندی- دا A.G.Karmolli ینگ ماقالاسی یرلشدیریلیپ، آوتور آمریكا- دا هم كانادا- دا یاشایان سی یو، مایا طایپالاری بیلن قادیمی هم حأضیركی زامان توركی سؤزلرینی دنگشدیریأر. تأسین طاراپی اونونگ شول دنگشدیریأن سؤزلری اونچاقلی كؤپ بولماسا- دا اولار مانی هم فورما طاراپدان بیر- بیرینه دولی دیین یالی قابات گلیأر.
بو كتابدا كاریمیول لی نینگ ماقالاسی مناسیبتلی، بللی گوندوغارشناسلارینگ بیری “هونلار”، “قادیمی توركی لر” یالی توتوملی ایشلرینگ آوتوری L.Gumilev- ینگ چاقلانجا دوشوندیریش ماقالاسی هم بریلیپدیر. تاریخچی كاریموللی نینگ دنگشدیرمه لریندن شئیله نتیجه چیقاریپدیر: “بیزینگ اییامیمیزدان اوزالقی 2000- نجی یئللاردا آمریكادا یاشایان یرلی طایپالارینگ اولی توپاری حأضیركی برینگ بوغازی نینگ اوستی بیلن دمیرقازیق آسیا آرالاشیپدیرلار. اولار آسیا طایپالاری بیلن هر طاراپلایین قاتناشیقدا بولوپدیر. گومیلیوف بو مسئله- ده ایلكینجی بولوپ، “تاریخدان اوزالقی زاماندان” بأریك أدلیأر. اول بیزینگ اییامیمیزدان اوزالقی 4- نجی هم بیزینگ اییامیمیزینگ 1- نجی عاصیرلاری آرالیغیندا مركزی آسیادا یاشایان توركی دیللی هون طایپالاری نینگ گوللأپ اؤسن دؤوری بولاندیغینی بلله یأر. اینه شو دؤورده- ده هونلار بیلن آسیا گلن آمریکان هیندی لری نینگ قاتناشیقلاری اولی رواچلیق قازانیپدیر. شونونگ نتیجه سینده- ده اولارینگ دیللرینده یاقینلیق یوزه چیقیـپدیر دیین نتیجأ گلیأر.
بیزینگ پیكریمیزچه، آوتور سونگقی دؤورلرده نأمه اوچین آمریکان هیندی لری بیلن آسیالی لارینگ آراسینداقی قاتناشیقلار ییـتیـپدیر دیین سوراغا ایناندیریجی جوغاپ بریپ بیلیپدیر. اونونگ تاریخی فاكتلارا دایانیپ یازماغینا گؤرا بیزینگ اییامیمیزینگ باشلاریندا برینگ بوغازینی هم اونونگ تؤره- كلرینی دیسنگ سؤوشجنگ اسكیموس طایپالاری ایه لأپدیر. اولار كؤپ عاصیرلاپ ایكی كونتینـنتی بیرلشدیریأن یكه- تأك یولی بوتین له یین یاپیار. آمریکان هیندی لرینی بولسا قیران- جیران ادیپ، سونگ اولاری قاویپ كونتی نـنتینگ حاص جوممیشینه سویشمأگه مجبور ادیأر. دینگه 18- نجی عاصیردا روسلارینگ اسكیموسلاری اؤزونه تابین ادیپ، برینگ بوغازینی ایه لمگی بیلن، آمریكا، تأزه دن آچیلیار.
تاریخچی نینگ گوررونگینی ادیأن هون طایپالاری نینگ، توركی طایپالار بولاندیغی علم- دا ایقرار ادیلن حاقیقات. قیزیقلی یری، تاریخی چشمه لرینگ كؤپ سانلی بارغچیلارینگ تاصصیقلاماغی بویونچا، اینه، شو قادیمی هون طایپالاری نینگ “ایلكینجی هم به ییك حؤكومداری” سونگ توركمنلرینگ نسیل باشی حاساپ ادیلن اوغوزحان بولوپدیر. بیزینگ اییامیمیزدان اوزالقی 174- نجی یئلدا دونیأدن اؤتن بو تاریخی شاخصیت، حتای(چین) چشمه لرینده “ایلكینجی” مانیسینی بره ن “موده” (مته حان) سؤزی بیلن آدلاندیریلیپدیر.
موده-نینگ دویبونی توتان هم اوچ عاصیرلاپ دوام ادن دؤولتی 24 سانی هون طایپاسینی اؤز ایچینه آلیپ، اولار آلتی ولایاتا بؤلنیپدیر. سونگقی “اوغوزنامالاردا” بو تاریخی فاكت بللی درجه ده روایاتلاشیپ، شول آلتی ولایات اوغوز حانینگ آلتی اوغلی، 24 طایپا، هم اونونگ 24 آغتیغی دییلیپ گؤركزیلیأر. آصلی اوغوزلاردان بولوپ، 11-نجی عاصیردا یاشان كاشغارلی ماخمیدینگ آیدیشی یالی، شول 24 آغتیق بولسا، اوغوز- توركمنلری نینگ 24 طایپاسی نینگ نسیل باشینا اؤوریلیپدیر. باشغاچا آیدسانگ، سونگ حالقیمیزینگ بو قادیمی 24 طایپاسی نینگ هرسی اولارینگ بیری نینگ آدینی گؤتریپدیر.
آمریکان هیندی لری نینگ ایركی زامانلاردا آسیا آرالاشاندیغینی سونگقی قازوو-آغتاریش ایشلری-ده تاصصیقلایار. 60- نجی یئللارینگ اورتالاریندا باشغیردیستاندان قادیمی آدامینگ كله سوْنگكی تاپیلدی. دونیأ بللی آنتروپولوگ M.Grasimov شول كله سونگكونی اوزالقی قاددینا گتیردی. شوندان سونگ تاریخچی G.Mativshin بو بارادا شئیله یازدی: ” بیزه F.Koper- ینگ رومانینداقی باغشی اؤكوز بیلن دیكلشیأن، قورقینی-اوركینی بیلمه یأن آوچی نینگ اؤزی سر ادیأر. گؤزومینگ آلنیندا آمریکان هیندی سی نینگ صوراتی دور. ”
گؤرشیمیز یالی بو تاپیندی گومیلیووینگ پیكرینه آرقا دوریار، یؤنه تایاغینگ ایكی اوجی بار. شئیله دیمك بیلن، بیز هم اؤز گزه گینده آسیالی توركی قوملار ایركی دؤورلرده آمریکان كونتی نـنتینه آرالاشیپدیر دیین پیكری اورتا آتماقچی. ایكینجیدن، بارلاغچیلار، آمریکان هیندی لری نینگ هم توركلرینگ باغلانشیغینی “تاریخدان اوزالقی زامان” بیلن باغلانشدیریپ، اساسان چاقلامالارا دایانیار، نتیجه ده اولار بئیله كی تئوریانینگ طاراپدارلاری بیلن دنگ داواگأر بولوپ چیقیار. دیمك، حاقیقات شول باغلانشیغینگ آنیق دؤورینی، بللی واغتینی طالاپ ادیأر. اوچونجیدن، هركیم اؤز ییتیگیسینی گؤزلیأر. شونی آیتماق بیلن، بیزینگ توركی قوملارینگ آراسیندا ایلكی بولوپ آمریكا آرالاشماق اوغوز توركمنلری نینگ پایینا دوشوپدیر دیه سیمیز گلیأر.
حالق آراسیندا آیدیلشی یالی “قوری سؤزدن پالاو بولانوق”، شونونگ اوچین گلینگ فاكتلارا یوز توتایلینگ. كاشغارلی ماخمیت اؤز ایشینده توركی دیللرینگ گپلشیكلری نینگ هرسینه یؤریته حأصیتلندیرمه بریپ بارشینا: “اما جابارقالارینگ اوزاقدا یاشایاندیغی، ماچین بیلن اولارینگ آراسیندا اولی دنگزینگ باردی سبأپلی بولارینگ دیللری بیلینمه یأر” دییپ یازیار. شول دؤورلرده ماچین دیلیپ حتای یاریم آداسینا دوشونیلیپدیر. حتای یاریم آداسیندان سونگ، دوغوردان- دا اولی دنگیز، یواش اوكیانی (اقیانوسی) یایلیپ یاتیر. یواش اوكیانی نینگ آنگیرسی هم آمریكا. شوندان اوغور آلسانگ دیللری بیلینمه یأن جابارقالار، شول یرده یاشایان بولوپ چیقیار. ایسم جابارقالار كیم؟ سونگقی چشمه لرده یابارقا، یابارلی، یابیر، یاپار گؤرنوشینده گلیأن بو جابارقالار اوغوز- توركمنلرینگ 24 طایپاسی نینگ بیری. اوغوزنامالاردا اولار اوغوز حانینگ آی حان آدلی اوغلوندان بولان آغتیغی حاساپلانیار. دوغروسی، كاشغارلی اؤز كتابیندا بو طایپانینگ آدینی اونونگ قیپجاقچا آیدیلشی بویونچا توتیار.
14- نجی عاصیر مشهور تاریخچی حوجه رشیدالدین فضل الله اؤز پارس دیللی اثرینده یابارقالار حاقیندا شئیله ماغلومات بریأر: “یابارلی-اونگا یاغما هم دییپدیر. بیر گزك سؤوش واغتی اولار اولی گونأ ادیپدیر. اوغوز حان اولارا برك جزا برملی دیین قارارا گلیأر. شول دؤورده قاتی ساویق یل اؤسوپدیر. حتای طاراپیندان اؤسیأن بو یله ” بادِ سامسوْرك” (یاغنی جودا ساویق هم آپی توپانلی دنگیز یلی) دیلیپدیر. اؤزی- ده گؤرولمدیك آفت بولوپدیر. اوغوز حان یابارلا: ” سن شول شمالینگ اؤنگونه گیدیپ اونی ساقلا!” دییپ بویروق بریپدیر. ماقصادی اونی اؤلومینگ اوستونه یوللاماق اكنی. حأضیركی واقتدا شول اولكه ده اونونگ نسلیندن بولان توركمن یوق. بلكی حتایدا باردیر.” ادیل شئیله ماغلوماتی توركمن تاریخچیسی سالیربابا- دا 1556- نجی یئلدا تاماملانان ایشینده یازیپ قالدیریپدیر. اگر شوندان چن آلسانگ، یابارلی قومی حاص اوزاغا، ساویق دمیرقازیغا طاراپ گیدیپدیر. سونگ اولارینگ ایزی ییتن حاساپ ادیلیپدیر. حاقیقاتدان- دا چشمه لرده یابارلی لار دینگه یادلانیپ گچیلیپ، تاریخچیلارینگ بیری- ده اولار بارادا باشغا هیچ زات آیدیپ بیله نوق.
گؤرشیمیز یالی اوغوز- توركمنلری نینگ جابارقا یا- دا یابارلی طایپاسی نینگ اقبالی بارادا تاریخی چشمه لر شول بیر ماغلوماتی بریأر. گومیلیوف- ینگ بارلاغلاری بویونچا بیزینگ اییامیمیزینگ 90-نجی یئللاریندا هونلارینگ “دمیرقازیق هون” دیلیپ آدلاندیریلان بیر كؤوچیمی(توپاری) حتایلی لار، حتی اؤز قومداشلاری بیلن كؤپ واقتدا چكن قاندؤكوشیكلی چاقناشیقلاردان سونگ نأبللی یاغدایدا گوروم- جوروم بولیار. مونینگ اؤزی شول دؤورده هون قوملاری نینگ آراسینا دوشمانچیلیغینگ دوْشندیگینی گؤركزیأر. رشیدالدین بیلن سالیربابا هم یابارلی لارا “یاغما” دیلندیگینی یؤریته بلله یأر. قادیمی توركی دیلده بو سؤز یاغی لیق، دوشمانچیلیق مانیسینی آنگلادیپدیر. بیزینگ پیكریمیزچه، هونلارینگ اینه، شو “دمیرقازیق هون” كؤوچیمی جابارقالار یا- دا یابارلی لار بولوپدیر. اولار سونگی گورولمه یأن غانلی سؤوشلردن بز(بیزار) بولوپ، دینچ یاشار یالی تأزه مسگه نینگ گؤزلگینه چیقاندیر هم برینگ بوغازی نینگ اوستی بیلن آمریكا كونتی ننتینه گچندیر دییپ پیكیر ادیأریس. شول دؤورده بولسا بوغاز شیندی اسكیموسلارینگ الینه گچمأن اكنی. شونونگ ایز یانیندان هونلارینگ اؤزی- ده كؤپچولیكله یین حأصیتده گونباتارا طاراپ سویشوپ اوغرایار. بیزینگ اییامیمیزینگ 2-نجی عاصریندا اییأم اولارینگ اولی بؤلگی یوروپا، كیچی آسیا، عارابیستانا چنلی باریپ یتیأر. سونگقی یوروپا چشمه لرینده ایندی اولار “گون، قون” آدلاری بیلن تانیلیار. شئیله یاغدایلار هم “دمیرقازیق هون” كؤوجیمی نینگ یا- دا یابارلی لارینگ سونگقی اقبالی نینگ بوتین له یین نأبللی بولوپ قالماغی نینگ اساسی بولسا گرك.
اگر بیر اوغوز- توركمن طایپاسی باریپ هونلار دؤورینده یوقارداقی یاغدایلارا گؤرأ بؤلونیپ، آمریكا آشان بولسا، هی اولاردان نیشان قالمادیمیقا؟ بیزینگ پیكریمیزچه، نیشان بار. حأضیركی پاناما اشتاتینا دگیشلی سان- بلاس آدالاریندا یرلشیأن آداجیقلاردا قون دیین طایپا یاشایار. ایركی دؤورلرده قونلار آمریکانینگ اینگ ایری طایپالاری نینگ بیری بولوپدیر. یؤنه بئیله كی طایپالار بیلن اوْزنیكسیز سؤوشلر سبأپلی اولار كم- كمدن آزالیپ باشلاپدیر. سونگ قونلاری اسپان كولونیاچیلاری قیرغینا بریپدیر. اسپانلار بیلن انچمه عاصیرا چكن گؤرشلردن سونگ قونلار آخری “اولی یری” ترك ادیپ، سان- بلاس آدالارینا گؤچمأگه مجبور بولیار. قونلار كؤپ واقتلاپ كولونیاچیلارا بویون اگمأن، اولارا قارشی باتیرغای گؤرش آلیپ باران یكه- تأك سؤوشجنگ طایپا حاساپلانیار. 1903- نجی یئلدا آمریكاداقی اینگ سونگقی هیندی قوزغالانگینی هم شو قونلار تورزوپدیر. حأضیر بو طایپا آزالیپ-آزالیپ، اوندان 26-25 مونگ تؤوه رگی آدام قالیپدیر. تأسین طاراپی، بار بولان آز سانلی فاكتلار هم سنی شو قونلار اوغوز- توركمنلری نینگ هونلار دؤورینده آمریكا گؤچوپ گیدن جابارقا یا- دا یابارلی طایپانینگ نـبره لری بولسا گرك دیین پیكرینگ اوستوندن آلیپ باریار.
دوغروسینی آیتساق، بیزده شیندی پاناما قونلاری بیلن هونلارینگ، اولارینگ سونگقی دوامی بولان اوغوز- توركمنلری نینگ آراسینداقی اتنیك- پسیخولوگی باغلانشیقلار بارادا قوتارنیقلی علمی نتیجأ گلمأگه ممكینچیلیك یوق. مونینگ اوچین انچمه واقتلاپ قونلارینگ آراسیندا یاشاپ، اولارینگ دأپ-دسسورلارینی، دیل آیراتینلیقلارینی، تاریخینی ایمیقلی اؤرنملی. حأضیرلیكچه بیزینگ چشمه ممكینچیلیكلریمیز چأكلی. شو ماقالانی یازانیمیزدا یوقارقی یالی باغلانشیغی تاپماق اوچین R.Yakup و M.Sting- ینگ اؤنگده یادلانان ایشلریندن SSSR (شوروی) یازیجیلاری S.Sechyov-ینگ “ایكی اوكییانینگ آراسینداقیلار”(1983) كتابیندان، V.Listov- ینگ ” سان- بلاس آدالارینداقی قونلارینگقیدا” آدلی ماقالاسیندان پیدالاندیق. باشغاچا آیتساق، بو ماقالا هنیز سایلانیپ آلنان مسئلأنینگ دسلاپقی دنگشیرملریندن اوقیجیلارا حاباردار ادمك ماقصادی بیلن یازیلدی.
حأضیركی دؤوره چنلی قونلارینگ تاریخی، دیل هم اتنیك آیراتینلیقلاری، دأپ- دسسورلاری، اینانچلاری بارادا جودا آز ایش ادیلیپدیر. اساسی بلله نیلیأن آیراتینلیق-اولارینگ بئیله كی آمریکان هیندی طایپالاریندان كؤپ طاراپدان تاپاوتلانیاندیغی. سیچوف، قونلارینگ حامی نینگ بئیله كی هیندی طایپالارینگقی یالی قارایاغیز دأل- ده، بوغدای رنگكلی دیگینی یؤریته بلله یأر. كأبیر بارلاغچیلار بولسا “بو طایپا بیزینگ اییامیمیزدان اوزالقی 4 مونگونجی یئللاردا فرات آقاری نینگ بویوندان گؤچوپ قایدیپدیر” دیین پیكری اؤنگه سوریأرلر. اولار قونلارینگ ناغیشلاری نینگ، كشده لری نینگ هم بزگ ایشلری نینگ مزوپوتامیانینگ حأضیركی یاشایجیلارنینگقا منگزش گلیأنلیگی اساسی توتاریق بولوپ حیذمات ادیأر. البته چورت- كسیك نتیجه چیقاردیغیمیز دال ولین، بریلیأن فتو صوراتلاری سینگگین سینلاسانگ، قونلارینگ ناغیش- بزگلری بیلن توركمن گلین-قیزلاری نینگ ال هونأری ایشلری نینگ آراسیندا انچمه یاقینلیقلاری تاپسا بولیار. دوغروسی، مونینگ اؤزی یؤریته هم چینلاقای بارلاغی طالاپ ادیأر.
قونلارینگ دینی دوْشونجه لری- ده اؤز بولوشلی. لیستوف بو بارادا شئیله یازیار: ” لاتین آمریكاسی نینگ أهلی هیندی حالقلارینا دیین یالی ایلكینجی حودای گون بولان بولسا، اولاردان پارخلی لیقدا قونلاردا همه زادینگ باشلانغیجی دیلیپ “انه یر” حاساپلانیار. ادیل شئیله دوشونجه قادیمقی هونلاردا-دا بولوپدیر. بیزینگ انه یر دوشونجأمیز هم شوندان بولمالی. قونلارینگ دوشونجه سینه گؤرأ، ایلكی یر دؤرأپ، سونگ آی عمله گلیپدیر. اولار انه یرینگ سیمبولی دییپ آیا دوشونیأر. اؤزلرینی “آی فرزندلری” حاساپلایار. قادیمی هونلار هم آیا شئیله حورمات بیلن قاراپدیر. شول حورماتینگ ایزلارینی حأضیركی توركمنلرینگ دوشونجه لرینده- ده گؤرسه بولیار. حوت شوگونكی گونلر هم آی، ایلكی دوغاندا یوزه سیلماق دابی حالقیمیزینگ آراسیندا ساقلانیار. توركمن آدام آدلاری نینگ آراسیندا آی بیلن باغلی آدلار جودا كؤپ. بیزینگ حاساپلامالاریمیزا گؤرأ آی بیلن باغلی آدام آدلاری نینگ گؤرنوشلری تاس یتمیشه یتیأر. اگر قونلار اؤزونی “آی فرزندلری” حاساپلایان بولسا، بیزینگ شو قونلارینگ آتا- باباسی بولمالی دییأن جابارقالاریمیزینگ یا- دا یابارلی لارمیزینگ نسیل باشیسی آی حان بولوپدیر. اوغوزنامالاردا اولار آی حانینگ اوغوللاری دیلیپ بلله نیأر. قیزیقلی طاراپی، باریپ بیزینگ اییامیمیزینگ باشلاریندا دؤره دیلن حاساپلانیان هم اینگ سونگقی قولیازماسی 14-نجی عاصیردا اویغور الیپ- بیینده گؤچورلن “اوغوزنامادا” اوغوز حانینگ اجه سی نینگ آدی- دا “آی قاغان” دیلیپ گؤركزیلیأر.
عاداتچا اتنیك آیراتینلیقلار عایاللاردا قاوی ساقلانیار. آمریکان هیندی لریندن اساسی اتنیكی آیراتینلیقلاری نینگ بیری- ده قون عایاللاریندا بورونا، اورتاسی دشیك تگه لك ایسیرغا داقماق دستوری نینگ برك دأبه اؤوریلینلیگی. سیچوف بو دوغرودا شئیله ماغلومات بریأر: “آیدیشلارینا گؤرأ بیر گزك بو هیندی لرینگ طایپا باش توتانی ” تامیرسون پون” اؤز ییگیتلری بیلن اوزاق یؤریشدن قایدیپ گلیأر. اولاری، طایپاداشلاری دابارا بیلن قارشی آلیار. سركرده بیر سر ادسه اؤزی نینگ یاشاجیق عایالی شؤل یؤریشده حاص ادرمنلیك گؤركزن سؤوشجینی اوغشاپ گؤیبریپدیر. مونی گؤروپ اول قاتی اینجیار. گؤرن یرده پوسه پایلاپ یؤرمز یالی عایالینا بورنونینی دشیپ، ایسیرغا اؤتورمگی بویوریار. سركرده، بو اونونگ بئیله كیلری اوغشاماغا پأسگل برر دییپ پیكیر ادیأر. طایپانینگ أهلی عایاللاری- دا شئیله ادملی دییپ حؤكوم چیقاریار. شوندان سونگ بو همه لر طاراپیندان قابول ادیلن دأپ بولوپ قالیپدیر.” البته بو دستورینگ حاچان، نأحیلی دؤرأندیگی دوغروسیندا بیر زات آیتماق قین. یؤنه حتای چشمه لرینه گؤرأ عایاللارینگ بورنا ایسیرغا داقماق دأبی قادیمی هونلاردا هم بولانمیش. تاریخچیلارینگ شئیله دأبینگ یانگی یاقینا چنلی توركمنلرده-ده بولانلیغینی تاصصیقلایار. توركمن دیلی نینگ سؤزلوگینده “ایسیرغا، بزگ اوچین بورنا داقیلیان تگه لك كوموش حالقا” دییلیپ دوشوندیریش بریلمگی-ده مونگا گواه گچیأر.
تاریخدان بللی بولیشی یالی قادیمی توركی قوملاردا شامانچیلیق اساسی دأپلرینگ بیری بولوپدیر.حالقیمیزینگ آراسیندا یانگی یاقینا چنلی یؤرگونلی بولان “شامان اودونی آل قاقیپدیر” دییپ اونی قاوماق اوچین نأساغ آدامینگ داشیندان “آلاس اودونی” آیلاماق دأبینی، ” بت پارازدان اود پاراز یگ”، “اود- اوراز” (اوراز= موقاددس) ناقیللارینی یادلایلینگ. بلله ملی طاراپی، قونلار هم شامانچیلیغا اویان اكنی. قون طبیب لری- ده اربت روحلاری قاوماق اوچین شامان اودونینگ داشیندان آیلانیپ، آیدیم آیدیپدیر. قیزیقلی یری، اودونگ باشیندا شئیله آیدیملاری آیدماق قادیمی اوغوزلاردا برك دأپ بولوپدیر. كاشغارلی نینگ بلله مگی بویونچا، اوغوزلار اربت روحی قاویپ آیدیلیان آیدیملارا “جادیلی سؤزلره” یؤریته “قاویز” دییپ آد بریپدیر. سونگ اورتا عاصیر شاهیرلارمیز آخمات یاساوی اوغوزلارینگ بو دأبینی صوفیزیمه اورناشدیریار.
قونلاردا شئیله آیدیجی طبیب لره ” قان تولهKan tüle ” دییلیپدیر. گؤونیمیزه بولماسا، سؤز آصلیندا ایكی سؤزدن دوزلوپ اونونگ قادیمی توركی دیلی بیلن باغلانشیغی بار یالی. قادیمی توركی دیلده برجای ادمك، یرینه یتیرمك ” قان” سؤزی بیلن آنگلادیلیپدیر. شونونگ یالی- دا اولاردا بیزینگ ” دیله” سؤزومیز ” توله” گؤرنوشینده آیدیلیپدیر. اگر قونلارینگ یوقارداقی سؤزی ” قان تیله- دیل گه” سؤزلریندن دیسك، اوندا اول شامانچیلیغینگ ماضمونینا دولی لایق گلیأر. قالیبرسه- ده، قون طبیب لرینده، قاتی آغاچدان ادیلن اوجی چیش تایاق بولوپ، اولار شول تایاق بیلن اربت روحلاری قاوپدیر، یوق ادیپدیر. بو سیمبولیكی تایاغا بولسا “اوچو” دییلیپدیر. قادیمی توركی دیلده ” اوچ Uç” سؤزی یوق بولماق، گیتمك(اوچماق)، اؤلمك مانیلاریندا- دا گلیپدیر. قونلارینگ شو “اوچو” سؤزی بیلن توركلرینگ ” اوچ Uç” دویپ سؤزونینگ آراسیندا- دا باغلانشیق بار یالی بولوپ گؤرونیأر. یاغنی، قونلار “اوچو” دییپ، شول جادیلی تایاق بیلن اربت روحلاری اوچورماق مانیسینی آنگلاداندیر دیسم گلیأر.
چشمه لرینگ گواه گچمگینه گؤرأ، قادیمی هونلارینگ جمعیتچیلیك قورولیشی ساده دان دموكراتیك حأصیتده بولوپدیر. اولار ایلكی طایپا كدخداسینی سایلاپدیر، اؤز گزه گینده طایپا كدخدالاری نینگ ماصلاحاتی هم دؤولتینگ باش توتانینی سایلاپدیر. بو یاغدایی موده-ا(مته حان) اوغوز حان دوزگونلشدیریپ، اول كؤپ عاصیرلاپ دوام ادیپدیر. سونگ بو قانون اوغوزنامالاردا حاص آنیق هم تأثیرلی بیان ادیلیپ گؤركزیلیپدیر. ادیل شئیله یاغدایی هونلاردا- دا گؤرسه بولیار. اولاردا ماصلاحات گچیریلیپ طایپا كدخداسینی سایلاماق، آتا- بابا دأپ بولوپدیر. حأضیركی واقتلاردا- دا شول دأبه گؤرأ اوبانینگ آق ساقغالی سایلانیپ، اونگا هم “سایلاپ” دییپ آد بریلیأن اكنی. بیزینگ پیكریمیزچه، قونلارینگ اؤز آق ساقغاللارینی آدلاندیریان “سایلا” سؤزی بیلن بیزینگ ” سایلاماق” سؤزومیز یالی بولوپ گؤرونیأر.
قادیمی قونلاردا ” دؤرت”، كراماتلی سانلارینگ بیری سایلیپدیر. چشمه لر، اولارینگ اینگ بأركیسی سؤوه شه- ده رنگكی بویونجا بیری- بیریندن پارخلانیان دؤرت دورلی بدولری مونوپ چیقیاندیغینی حابار بریأر. هونلار بیر زادا بها برنده اونونگ دؤرت طاراپینی گؤز اؤنگونه توتوپدیر. اینها قادیمی اوغوزنامادا تأزه دونیأ اینن اوغوز حانا شئیله حأصیتلندیرمه بریلیأر: ” چیرایی (کشبی) گؤك، آغزی قیزیل، گؤزلری آلا، ساچی- قاشی قارا”، یا- دا ” آیاغی اؤكوْزونگكی یالی، بیلی بؤری نینگكی یالی، یاغیرنیسی قوشونگقی یالی، كوْره گی küregi آیی نینگقی یالی”. اوغوز حان هر اوغلوندان دؤرت آغـتیق گؤریأر. بو سانینگ یؤرگونلی لیگی بیزینگ حالقیمیزینگ آراسیندا حأضیره چنلی ساقلانیپ گلیأر. مونگا نأچه دیسنگ میثال گتیرسه بولار. یؤنه سؤزی اوزالدیپ اوتورمان، دینگه “جاپباقلارینگ” “دؤرت بولسانگ پاغ- دا” سؤزونی یادلاپ اونگایلینگ. ادیل شونینگ یالی بو سان قونلاردا- دا كراماتلی سانلارینگ بیری اكنی. لیستوف: “قونلارینگ فیلاسوفیاسی چیلشیریملی سیستما بولوپ، اول یاشایشینگ هم سیرلی دوشونجه لری نینگ ایچیندن آقیپ گچیأر. بو سیستما دؤرت سانی اساسی پرنسیپه اویغونلاشدیریلیپدیر” دییپ یازیار. مونونگ اؤزی قونلارینگ دورموشدا- دا، اینانچدا-دا دؤرت سانی یؤرلگأ قوللوق ادیأندیگینی آنگلادیار.
حأضیرلیكئه بیزینگ الیمیزده قونلارینگ دیل آیراتینلیقلارینا دگیشلی دویپلی ماغلوماتلار یوق. اولارینگ دیلیندن بیرنأچه سؤزی بیلیأریس. شول سؤزلرینگ مانیسی هم فورماسی بویونچا قادیمی توركی، شول ساندان توركمن دیلی بیلن باغلانشیغی بار. قونلار دورموشداقی باشارجانگلیغی، اؤكده لیگی، ازبرلیگی ” توله Tule” سؤزونینگ اوستی بیلن آنگلادیار. یالنگیشمایان بولساق، اول قادیمی توركی ” تولا” ، حأضیركی توركمن ” دولی doly” سؤزی بیلن باغلانشیپ، همه طاراپدان دوقغوزی دوزو مانیسینی بریأر. توركمنینگ ” ییگیت یأ دولی بولسون یأ دألی” ناقیلینی یادلایلینگ. قون دیلینده میدان ” تولا” سؤزی بیلن بریلیأر. قادیمی توركی دیلده هم میدانا ” تایلا” دیلیپدیر. بو سؤز اؤنگ توركمن دیلینده یؤرگونلی میش، سونگ اوللانیشدان قالان بو سؤزی ” انأنینگ گؤونی بالادا، بالانینگ گؤونی دالادا” دیین ناقیلمیزدا گؤریأریس.
قونلار ناغشا، كشدأ ” مولا Mola” دییأرلر، اول بیزینگ كشدأ، ناغشا داخیللی “آلا-مولا” آنگلاتمامیز بیلن باغلی بولایماسین؟! ذهینلی لیگی، اوقیپلی لیغی قونلار “غورغین” سؤزی بیلن آنگلادیار. قادیمی توركی دیلده “غور” سؤزی باتیر، باشارجانگ مانیلارینی بریپدیر. بیزینگ آنگلاشیمیزا گؤرأ، آصیل كؤكی “غور” بولان بو سؤز، توركمن دیلینده “غورغین” آنگلاتماسیندا ساقلانیپدیر. حأضیر بو سؤز همه یاغدایینگ قوراتلیغینی، دوزولیگینی سوراماق اوچین اوللانیلیار: “غورغـون مینگ؟”. قونلاردا ” نأمه؟” سوراغ سؤزی “نوغا”؟ گؤرنوشینده، گچمیش توركمنلرده هم بو سؤز “نأگه” گؤرنوشینده بولوپدیر، میثال اوچین ماغتیمغولی نینگ ” نأگه یاتیپ سن” شیغری. گؤرشیمیز یالی بار بولان شوجاغاز فاكتلار هم، قونلار بیلن توركمنلرینگ دیل نینگ آراسیندا باغلانشیغینگ باردیغینا كؤپ درجه ده شایاتلیق ادیأر.
توركمن دیلی دونیأنینگ اینگ قادیمی دیللری نینگ بیریدیر. قازاقلارینگ بللی عالیم- شاهیری اولجاس سلیمانف دیمیشله یین: “… تاریخی دؤوره چنلی أهلی توركلر، توركمن دیلیندن سأهلچه پارخلی دیلده گورلأپدیرلر”. اول اؤزونینگ بو پیكرینی تؤوركله یین دلیللندیرمگی- ده باشاریپدیر. E.Sevürtiyan و A.Şerbak یالی بللی دیلچیلرینگ قادیمی توركی دیلی نینگ تاریخینی دیكلدیأن ایشلرینده مونونگ اوچین حأضیركی توركی دیللرینگ آراسیندان توركمن دیلینی نوسغالیق حؤكمینده سایلاپ آلماقلاری- دا شونونگ بیلن باغلی. گلجكده توركمن دیلی نینگ حاقیقی تاریخی دؤردیلر دیین اومیدیمیز بار. بلكی شوندا قادیم زامانلاردا آمریكا آشان قونلارینگ هم دیل آیراتینلیقلاری حاسابا آلنار! سبأبی عالیملارینگ بیرآغیزدان تاصصیقلایشی یالی ایسلندیك حالقینگ بیر سأو بیلن اؤز قومداشلاریندان آلیسلارا دوشوپ قالان كؤوچومیندا شول حالقینگ دیلی نینگ دینگه دأل، اتنیك-پسیخولوگیكی آیراتینلیقلاری نینگ، دأپ- دسسورلاری نینگ قادیمیلیغی، اؤزبولیشلی لیغی قاوی ساقلانیپ قالیار.
عاراپ حاطینا گچیرن:
آ.گلی


text:
"دیل" ژورنالی
(بو ژورنال مطبوعات آزادلیق جبههسینین عضوو اولموش)
تاریخی بیر سند
آذربایجان قیامی ایرانین قیامیدیر.
آذربایجانین قیامی دؤرد ایللیک مورتجع ایران دؤولتلرینه و هابئله صدرالاشرافلار حکومتینه قارشی بیر رئاکسیادیر. مشروطه اینقلابینین تمهلی بو مقدس حرکاتین واسطهسیله محکملشدیگی اوچون ایران خالقی دئموکراتیانین قوخوسونو حس ائدهجک.
مورتجعلر و خائنلر اؤز مکیرلی دوشونجهلرینی یایاراق آذربایجانین آزادلیقسئور خالقینی لکهلمکله، ستار خانلارین، خیابانی لرین اوجاغینی کور ائتمک ایستییرلر. اونلار سونسوزا قدر پارلامئنتی، دؤولتی بیر اووج تالانچیلارین و اوغرولارین مئیدانینا چئویرمیک ایستیییرلر. بیز بو واسطه ایله هر بیر صینیف یاخود طبقهدن اولان مورتجئ و خانینلرین عمللرینه دریندن نیفرت ائدیریک. بو حرکاتی و اوندان یارانان میللی مجلیسی اوموم ایران خالقینا تبریک دئییریک. سون اولاراق قئید ائدیریک کی، آذربایجان مسئلهسی آذربایجانلیلارین اؤزلری طرفیندن حل اولونمالیدیر. اونلار کی، بو مقدس ایشده تهدید و قورخو ایله اجنبیلرین موداخیله ائتمهسینی ایستییر و بو یوللا لیللنمیش سودان بالیق توتوماق فیکرینده اولدوقلارینی بیان ائدیرلر. دئمک قارداش قیرغینی سالماقلا بو آلتی مین ایللیک اؤلکه تاریخینی داغیتماقلا ایران مشروته اینقیلابینا خیانت ائدیرلر. بونلار ایرانین آزادلیق و خوشبختلیگینین دوشمنلری ساییلیر.
کارلار و لاللار مکتبینین مدیری باغچابان
"دیلگ نشریهسینین باش مقالهسی
مؤلف: کارلار و لاللار مکتبینین مدیری باغچابان
10-جی سایی تاریخ: آبان آیی 1324-جی گونش ایلی


text:
مبارز شاعر عارف صفانین وفاتینین ایل دونومو عرفه سینده
سونوجو یادگاری «آزادلیق»
اونون ئوتن ایلین سنتیابریندا ٨٥ یاشینی قید ائدجه ییک. لاکن طالعین آمانسیز کولکلری مارتین ٢- ده هارف صفانی دا سیرالاریمیزدان آپاردی. بیزه ائله گلیر کی، مبارز و نغمه کار شاعر ینه سیرالاریمیزدادیر. هر تدبیریمیزین داها جانلی و ماراقلی کیچمه سی ایچون سوز بوخچاسینی آچیر، اورادان تپ- تزه دورلریندن چیخاریب خیردالاییر، کونوللریمیزی اوخشاییر. بیز موضویا وفاتینین ایلی عرفه سیسنده قاییداجاغیق. اما ائله بیلیریک کی، ١٩٢٩- جو ایلده آشقاباددا آنادان اولان، سید عظیم شیروانینین آنا طرفدن نتیجه سی، « ٢١آذر» انقلابینین شاهدی، گنجلر تشکیلاتینین فعالیتینده ایشتیراک ایدن، دایم سمیمیتی، فرقه میزه قلبأ باغلیلیغی ایله سیچیلن، بو محبتی پوئزیاسیندا، هم چینین شخصی داورانیشیندا ایانی گوسترن عارف صفامیزا قالان بیر بورجوموزلا دا ئودمه لییک. تقدیم ایده جییمیز «آزادلیق» شعری «سحو ایدرم بلکه ده» و «قزللر و گوزللر»، سید عظیم شیروانینین نوسی سعادت خانیمین «آغلی- قارالی گونلری» کتابلاری معلفینین زنگین یارادیجیلیغینین آپاریجی خطینین نمونه لریندندیر. س.ز ویرمیشدیک درج ایده جییک، روحو شاد اولسون!
آذربایجان دمکرات فرقه سی
آزادلیق
بو آزادلیق ندیرکی
اونا باغلانمیشیق بیز؟
اونا قوووشماق ایچون
یانیب داغلانمیشیق بیز.
بو یولدا گنج لییمیز
یاشا دولدو، قوجالدی،
ینه آزادلیق عشقی
کنلوموزده اوجالدی.
بو آزادلیق ندیرکی،
انسان اونون یولوندا
زندانلارا آتیلیر،
اسیرتک سورگون اولوب
ظولمتلره قاتیلیر؟
بو آزادلیق ندیرکی،
سینهمیزه حک اولوب،
کوکسوموزده چیرپینان
ایکینجی اوره ک اولوب؟
بو عشقی، بو سئوگینی
حانسی میارلا اولچک؟
بو سودادان بیز نجه
اوز چویره ک، ال چکک؟
بو آزادلیق ندیرکی
او بیزی گجه – گوندوز
عصیانلارا سسله ییر؟
دونوب جوشغون دنیزه
قوجاغیندا بسله ییر.
بو آزادلیق نه دیرکی،
اونون پارلاق اوزونه
هیچ کس لکه وورانماز،
اونون آچیق آلنینا
قارا کولگه سالانماز.
بو آزادلیق ندیرکی،
اونو درک اده نلرین
گوجو، قدرتی آرتیر،
عمرو ینیدن آرتیر؟
بو آزادلیق نه دیرکی،
اونون هر گلی شیندن
قوشالاشیر نغمه لر
جوشوب، داشیر نغمه لر؟
بو آزادلیق ندیرکی،
اونون هر گولوشوندن
اوچوب گیدیر دومانلار
باتیر یرین دیبینه
قارانلیق لار، یالانلار؟
بو آزادلیق ندیرکی،
اونو سئونلرین
گوزونده حیات سونور،
اوره یی داشا دونور؟
منیم آزادلیغیمی
سورگونه گوندریبلر،
نچه- نچه ئولکه یه
باشیما دویه – دویه.
بو آزادلیق ندیرکی،
اونو تکرار دمکدن
یورولماییر دیلی میز؟
اونون زیروه لرینه
بو گون چاتمیر الی میز،
نه دن چاتمیر الی میز؟


text:
قارا دراپ بالدون
علی تقیزاده لاریجان
ایلدن ایله، گوندن گونه، ملتین یاشامی چتینلشدیکده، کاسیبلیق خالقی ایاقدان سالدیقدا، جماعات سئچگی زامانینین هاوایی وعدهلریندن مایوس اولوب، ال اوزوب، اؤزلرینین بیربیرینه یازیغی گلیب و مهربانلیق دیوارین یاراتمیشدیلار. نئچه ایللریدی او کیشیگیلین کوچهسینین ایاغیندا، قوروموش چینار آغاجینین آرخاسیندا دیوارا یئکه میسمارلار چالیب و کؤهنه پالتاردان، کیفدن، باشماقدان اوردان آساردیلار. قدیملر کی کاسیبلیق ایندی کیمی بیداد ائلهمیردی؛ اوزولموش پالتارلاری آپاران اولمازدی. نئچه گونلر مهربالیق دیواریندان آسیلی قالاردی. ایندی هاما گؤز قیرپیمیندا کاسیب، فاغیر ملت دیواردان آسیلانلاری قاپیب آپاریرلار؛ آغینا، بوزونا باخان اولمور. بو حاقدا فیکیرلشه- فیکیرشه کیشی دئدی:
– دئییرم گلهسن کؤهنه شئیلری کوچه ده قویاق. بلکه بیر کسین دردینه دیدی، گؤتوروب آپاردی. خصوصاً منیم قارا بالدونومو.
بالدون اصلینده کؤهنه دئییلدی؛ هئچ اون دفعه گئییلمهمیشدی. اودور کی بو سؤزلری کیشی چوخ احتیاطلا خانیما دئدی. سونرا منتظر قالدی گؤره نه جواب ائشیدهجک.
خانیمین باشی خؤرک بیشیرمکله قاریشمیشدی. تاوادا جزیلدایان خؤرهیین سسی، قویمادی کیشینی ائشیتسین. کیشی بیر آز ویرنیخدی؛ بیر ایکی آددیم آشپزخانایا طرف یئریدی؛ ایستهدی بیرده سؤزون تکرار ائلهسین، پئشمان اولوب سوسدو. قاییدیب کیتابخانادان بیر کیتاب گؤتوروب وارقلاماغا باشلادی. گؤزو کیتابدا اولسایدی دا هئچ نه گؤروب، اوخویا بیلمیردی. فیکری باشقا یئردهیدی.
آناسی یادینا دوشموشدو. ۲۰ ایل اولاردی کی آناسی سرطاندان اؤلموشدو. آناسی اؤلندن سورا باجیسی ایله بیرگه، اونون پالتارلارین توپلاییب یوخسوللارا وئرمک ایستهمیشدیلر. بیردن آناسینا بئش آی اؤلندن قاباخ، آلدیغی کالاغایینی گؤرموشدو. نئجه ده تزه قالمیشدی. کالاغایینی اییلهییب.، سسسیز آخان گؤز یاشین سیلمک اوچون نئچه آن اوزونه سیخمیشدی. او آندا دوکتوردن آناسینین آغیر ناخوشلوقون و بیر ایلدن آز دیری قالما خبرین خاطیرلامیشدی. اوندا چوخ کدرلنمیشدی. هاما ساختا تبسومله مطبدن چیخیب یولا دوشموشدولر. آنا بالا بیربیرینه یاخشی بلد ایدیلر. آنا اوغلونون تبسومونین ساختالیغین بیر باخیشدان آنلاییب، اؤزوده ساختا گولومسهمیشدی. ایستهمهمیشدی اوغلونون اوره یی سیخیلسین. – قوی اینانسین کی گولوشونه آلداندیم و هر شئی یاخشیدی!!- آناسی جان وئرنده ده، گؤزل کالاغایی باشیندایدی. اوغلو خیسین- خیسین آغلایا- آغلایا دئمیشدی: – «کاش بو کالاغایی قدر عؤمرون اولسایدی آنا!»
بیردن اؤزونه گلدی. گؤزونون نمین الیله سیلدی. کیتابی یئرینه قویدو. کوتون اینینه گئییب قارا دراپ بالدونی کمددان چیخاریب قولونون اوستونه آتدی. قاپینی آرام اؤرتوب پلهدن آشاغی ائندی. بالدون چوخ تمیز هم ده تزه ایدی. خانیمی بیر آی قاباخ آد گونو مناسبتینه اونا هدیه آلمیشدی. گئینده چوخ خوشو گلمیشدی. اینینده دوز اوتورموشدو. خانیمدان او باهالی هدیه اوچون چوخ تشکور ائدیب اونو اؤپموشدو. آه، نه شیرین اوقات ایدی او گئجه!! نییه خوش آنلارین عؤمرو چوخ آز اولور آخی؟؟ یئنه گؤزو نملی ایدی. بالدونی قولو ایله یوخاری گتیریب گؤزیاشین اونلا سیلدی. کوچهنین ایاغیندا قوروموش چینار آغاجینین بیر هاچاسیندان آسلاییب یولونا داوام وئردی. بیر آز یونگوللشمیشدی.
اؤتن گئجه دوکتور عینکین آلتیندان آزمایشلرین جوابین اوخویوب، نتیجهنی دقیق آنلاماق نیشانی اولاراق باشینی نئچه دفعه ترپدیب، کیشیننین اوزونه باخمیشدی. اونو چوخ تمکینلی و جدی گؤردوکده دئمیشدی: سرطان قانینا ایشلهییب و اوچ آیدان آرتیق یاشاماق فورصتین یوخدو. کیشی فیکیرلشمیشدی: دئمک او قارا دراپ بالدون قدر عؤمرو اولمایاجاق.!
۱۳۹۷ قئش


text:
ایلک باخیشدا فلسفهنین یالنیز موطلقلر دوزهلییینده گزیندییی گؤرونور. باشقا سؤزله، بیرچوخلاری فلسفهنین زامانسیزلیغا سارماندیغینی گومان ائدیرلر. لاکین بو یالنیز بیر آرزودور. گئرچک فلسفه أن یاخین زامان و مکانا باغلی سورولارا تپکیلردن باشلانیر. بونون اوچون آلمان مکانینین فلسفه دقیقهسیندن سؤز آچماق اولار، فلسفهنین ایسه آذربایجان دقیقهسی بارهده یالنیز سوسماق اولار. اؤرنهیین، ائرنئست کاسیرئرین “سیمگهسل بیچیملرین فلسفهسی”[1] کیتابی یالنیز آلمان مکانیندا و نازیزم اؤنجهسی بیر زاماندا یازیلا بیلردی. کاسیرئر میفلرده سونرالار فاشیزمه گتیریب چیخاراجاق موتیولری سئزیر. اوزاغا گئتمهیک، بیزده “کیملیک آختاریشی و دیل دئوریمی” باخیمیندان شعر بونجا اؤنم قازانماسایدی، منیم ده ایکی کیتابیم[2] ایشیق اوزو گؤره بیلمزدی. فلسفهنین بو مکانلیلیق و زامانلیلیغی دانیلمازدیر. آشاغیدا آدی چکلیمیش فلسفه آخیملاری دا بونون بیر ثبوتودور. آنجاق فانی و دییشکن یاشامدان تؤرهنن سورولار، یالنیز موطلقلیک و أبدیلیک آختاریشلاری ایله توختاقلیغا قووشور.
آنتیک چاغ:
اینسان اؤزونو هر شئیی قاپسایان بیر بوتؤولویون، یعنی “کوسموس”ون بیر پارچاسی اولاراق قاوراییر. کوسموس’ـا تام گئنل، قاچیلماز و سونسوز بیر یاسا[3] (دوغا یاساسی) حاکیمدیر. بو یاسایا، اینسانلار کیمی تانریلار دا، جانسیز نسنهلر کیمی جانلی وارلیقلار دا عئینی بیچیمده تابعدیرلر. اینسان، “ماکروکوسموس” [عالم الاکبر] قارشیسیندا بیر “میکروکوسموس”دور [عالم الاصغردیر]. اینسانین تینی (اینسان ذهنی، اینسان عاغلی) نسنهلرین، وار-اولوشونو دوزنلهین تمل دوزهن ایلکهسینه (“nous”, “logos”) دایاناراق چالیشیر و اونونلا ائشتوردندیر. بئله اولدوقدا، فلسفهده أن یوکسک آماج، نسنهلرین تانریساللیقلا عینی اولان “اؤز”ونو سئیر ائتمکدیر. (theoria)
اورتاچاغ:
“موطلق آنلام” ائورنده دئییل، اونو یاراداندادیر. بو آنلاما وارماغین بیرجه یولو ائورهنی یارادان تانرییا دویولان اینسانی بیر اینامدیر. تانری ائورهنین یارادیجیسیدیر؛ او ائورهنین ایلک یارادیجیسی، عئینی زاماندا أرهییدیر [غایتیدیر]. آریستوتئلچی تئرمینولوژییه گؤره، تانری هم ائتکین-ندن[4] ، هم ده أرهک-ندن[5]دیر. بو باخیمدان ائورهنین تکباشینا بیر دهیری یوخدور، اونون دهیری ایکینجیلدیر. او، یئتیشهجهییی أرهک باخیمیندان اؤز ایچینده بیر هیئرارشی، عینی حالدا تکمرحلهلی دوزهن ده گؤستریر. بو دوزهن، أن آشاغی اؤگهلردن باشلاییب اینسان اوزهریندن کئچهرک تانرییاجان اوزانیر. اینسان، “تانرینین یئر اوزوندهکی تمثیلچیسیدیر.” اینسان روحو، سون مقامدا تانرییا یؤنهلیکدیر. فلسفه، بو ائورهندهکی بیلگهلیک اولاراق، ایناما دایانان بیلگهلیک یانیندا ایکینجی یئری توتور. او، ایمان و تئولوژی یانیندا آنجاق “تئولوژینین تؤرهمهسی” اولاراق بیر ایشلهوی یئرینه گتیریر. دئمهلی اونون، “ایمانین اؤن اوتاغی”، “ایمانا کئچیش دهلیزی” اولماق کیمی بیر قونومو وار. آمما اورتاچاغین سونلارینا دوغرو فلسفه، تئولوژی ایله گئتدیکجه آرتان بیر قارشیتلیق سجیهسی قازانیر. بونون سونوجو اولاراق، فلسفهنین “عاغیلا دوغرو” ، تئولوژینین ایسه “ایمانا دوغرو” یؤنلدییی آیدینلاشاراق بیر هاچالانما باش وئریر.
یئنی چاغ:
یئنی دوشونجه، گئتدیکجه آرتان بیر شکیلده اینسانی اورتایا گتیریر. دئکارتین تمل اؤنرمهسی بودور: «دوشونورمسه وارام.»[6] بو اؤنرمه، اورتاق بیر فلسفه اولوشدورماق اوچون سؤیکنمهسی گرهکن تمل ایلکهیه چئوریلیر. سونوندا ایسه کانت’ین “کوپئرنیکوس-واری دئوریم”ینده أن یوکسک زیروهیه قالدیریلیر. بونا گؤره، اینسان تینی (عاغیل، ذهن، منلیک) نسنهلره بیرباشا یؤنلمیر، چونکو نسنهلر اینسان آنلیغی اوچون اؤنجه ایشلنمهسی گرهکن ملزمهلر دوروموندادیرلار. باشقا سؤزله، تجروبهلر خام بیچیمده بئینه سیزا بیلمیر، اونلارین ذهن سوزگجیندن کئچمهسی گرهکیر. بیلگی، نسنهلرین ذهنیمیزدهکی دوغرودان جانلانماسی دئییل، ترسینه، آنلیغیمیزین نسنهلره باغلی دویوملامالارین ایشلهمهسینین اورونودور. بونونلا دا فلسفی چئورهنی ایشیقلاندیران “یئنی گونش” دوغور. بو گونش نه یونانلارین “کوسموس”ـو اولور، نه ده اورتاچاغین “تانری”سی؛ یئنی گونش اینسان عاغلیندان باشقا بیر شئی دئییلدیر. اوسچولوق دا، ائمپیریزم ده، بو گلیشیم ایچینده، هر ایکیسی اؤزنهدن باشلایان ایکی آنا آخیما چئوریلیر. بیرینجیسی اؤنجهلیکله اینسانا بیر عاغیل وارلیغی اولاراق باخیر و عاغلی سون باشوورو یئری ساییر. ایکینجیسی اوچون ایسه اینسان بیر دویو وارلیغیدیر و دویوسال تجروبهنی هر تورلو فلسفهنین سؤیکهنهجهیی اورتام سانیر. (بونا گؤره بو آخیم سئنسوالیزم اولاراق دا آنیلیر.) بونونلا دا آلمان ایدئالیزمی، یئنی چاغین سونلاریندا تکرار یونانلارین ماکروکوسموس میکروکوسموس اؤیرهتیسینه قاییدیر. اؤرنهیین هئگئل، بوتون گئرچکلییی بیر “موطلق”ین، یعنی “بؤیوک اینسان”ین و یا اینسانلاشدیریلمیش[7] عاغلین تاریخی آچینلانماسیندا گؤرور. اینسان خمیریندن یوغرولموش بو تانری (دونیا تینی، عاغیل) اؤزونو بیر تاریخی گلیشیم سورهجی اولاراق آنلاییر.
چاغداش فلسفه:
ایدئالیست گؤرونوشونون پارچالانیب داغیلماسییلا چاغداش فلسفهنین باشلادیغی آرتیق دانیلمازدیر. بو فلسفه، سوموت اینسانا، اونون تاریخی یاشامینین درینلیینه و بو یاشامین هر تورلو فنومئنینه یؤنلمک ایستر. اورتاچاغ “تانری”نی تاختا چیخارمیشدی، یئنیچاغ ایسه “تین”ی و “دوشونجه”نی. لاکین چاغداش فلسفه “تین” و “دوشونجه”نی ده تاختیندان ائندیریر. چونکو، آرتیق “تین” و “دوشونجه” یالنیز اینسانی یاشامدا اورتایا چیخان فئنومئنلر اولاراق گؤروله بیلیرلر. اونلار أن اوزاغی آیری آیری مدنیتلرده اورتایا چیخان اوستیاپیلار، اینسانی یاشامین یانسیمالاری اولاراق گؤز اؤنونه آلینا بیلیرلر. بوتون اینسانلیغا ائگئمئن “بیر ایدئیا” یوخدور. بیر “ائورهنسل عاغیل” یئرینه، هر کولتوررون اؤزهللشمیش چئشیدلی “دونیاگؤروشو”، یا دا داها علمی بیر دئییمله، “مئتافیزیکسل سیستئمی” واردیر. بوتون اینسانلیغا عاید “تین”دن سؤز آچماق گرهکیرسه، بو، آنجاق سؤزو گئدن دونیاگؤروشلرینین رقمی بیر توپلامیندان عیبارت اولا بیلر. چاغداش فلسفهنین تمل اؤزهللییی اولاراق بونو دئمک اولار: هر تورلو کولتور فئنومئنی کیمی فلسفه ده “اینسانسایاغی آنلام یاراتمالار”ین اورونودور. بونونلا دا اونون یئتیشدیریلهجهیی أن یاخشی تورپاق «چوغولچو [کثرتگرا] توپلوم» مودئلیدیر.
_____________________
قایناق:
Doğan Özlem, Günümüzde Felsefe Disiplinleri, Ara Yayıncılık.
[1] بو کیتاب 1923-1929-جو ایللرده، آلمان اولوسونون یئنیلگیسی و فلاکتی ایللرینده یازیلمیشدی. The Philosophy of Symbolic Forms
[2] بؤیوک کاسیرئرین قارشیسیندا کیچیک بیر اؤیرنجی اولدوغوم اوچون موقاییسه ائتمک ایستهمیرم، اؤرنک گتیریرم. مقصدیم بیر نئجه دفعه باسیلیمش “شعر وارلیغین ائویدیر” و هله باسیلمامیش “آنجاق شعر، بیر آز دا سئوگی، دوشونجه و سیاست” باشلیقلی کیتابلاردیر.
[3] “nomos physikos”, ‘lex naturalis
[4]ausa efficiens علت فاعلی
[5] causa finalis, علت غایی
[6] cogito ergo sum
[7] آنتروپومورفیزه ائدیلمیش


text:
روسیه اوست فوتبال لیگی
روسیه اوست فوتبال لیگی (روسجا: Poccийckaя фyTбoлbHaя пpeMbep-лиra) روسیهنین ان اوست لیگی دیر. بو لیگ ده ۱۶ تیم چیخیش ائدیللر.بو لیگ ۲۷ دور اوینالینیب کی، ایسپارتاک موسکو (۱۰ دفعه)، زسکا (۶ دفعه)، زنیت (۵ دفعه)، لوکوموتیو (۳ دفعه)، روبین کازان (۲ دفعه) و ایسپارتاک ویلادیقافقاز (۱ دفعه) شامپیون اولوبلار.
تاریخیدَییشدیر
شوروی سوسیالیست جومهوریتلری نین ۱۹۹۲-جی ایلده ییخیلیشینان سونرا هر جومهوریت اوزونه بیر میللی لیگ قوردو. روسیه ده ۲۰ تیم حوضوریله، روسیه نین بیرینجی لیگی ۱۹۹۲ ده قورولدو.


text:
کورنبرق دیویس (فوتبالیست)
کورنبرق دیویس (فوتبالیست) (اینگیلیسجه: Roger Davies (footballer)) (دوْغوم:۲۵ اکتبر ۱۹۵۰ (۷۲ یاش) ولورهمپتون) کئچمیشده بیر فوتبالیست و ایندیلیکده بیر مربی اوْلاراق چالیشیر. هوجومچو موقعیتینده اوْیناییب.
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده کورنبرق دیویس (فوتبالیست) گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۵۰-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- بدفورد تاون کولوبونون اویونچولاری
- ووستر سیتی کولوبونون اویونچولاری
- دربی کانتی کولوبونون اویونچولاری
- پرستون نورث اند کولوبونون اویونچولاری
- کلوب بروخه کولوبونون اویونچولاری
- لستر سیتی کولوبونون اویونچولاری
- برنلی کولوبونون اویونچولاری
- دارلینقتون کولوبونون اویونچولاری


text:
«اندیشه نو» و «تک درخت» کتاب ساتیشی مرکزلرینی باغلادیلار! (1)
«اندیشه نو» و «تک درخت» کتاب ساتیشی مرکزلرینی باغلادیلار! (1)
اکبر آزاد
گئچن 20 آیدا دؤرد- بئش دفعه دن آرتیق «اندیشه نو انتشاراتی»-نین مدیری سایین یوسف قوسی(فرزانه) ایله گؤروشمه میشم:
بیر دفعه اورک خسته خاناسیندا قارشی- قارشییا گلیب، آیاق اوستو گؤروشدوک! من قوهوم-اقربانین بیرینی قلب عملیاتی اوچون خسته خانایا آپارمیشدیم. او دا اؤزو خسته خانایا گلمیشدی! اورگیندن شکایت ائدیردی!
بیردفعه ده ائشیتدیم همان خسته خانادا قلب عملیاتی ائدیبدیر! باشقا بیر دوست ایله خسته خانادا گؤروشونه گئتدیم! الحمدالله عملیات یاخشی اولموشدور! دورومو یاخشی ایدی! او دوستوموز ایسته دی موبایل ایله بیر شکیل چکه؛ راضی اولمادی! باشقا بیر دوست دا اوردا وار ایدی شکیل چکن دوستوموزا آجیقلاندی! و شکیل چکیلمه دی!
بیر دفعه ده سایین مهندس علیرضا صرافی¬نین رحمتلیک آناسی¬ نین یاس مجلسینده گؤروشدوک! باش ساغلیغی وئرمک اوچون گلمیشدیر! من ده بیر نئچه باشقا دوستلارلا بیرلیکده، باش ساغلیغی وئرمک اوچون یاس مجلسینه گئتمیشدیک! من گئدیب گؤروشدوم! کیف-احوال ائتدیک! و….
گئچن 20 آیدا بیرچوخ کتاب سئوه رلر «اندیشه نو انتشاراتینا» باش ووُدوقدا منی سایین یوسف قوسی(فرزانه) سوروشموشدولار! جناب یوسف قوسی همیشه قیسا اولاراق جاواب وئرمیشدیر:
«چوخدان دیر، داها بورا گلمیر!»
آنجاق هئچ زامان نییه سینی کیمسه یه دئمه میشدیر!
دئیه بیله رم گئچن 30 ایلده سایین یوسف قوسی(فرزانه)–دن سونرا، منجه «اندیشه نو انتشاراتینا» باش ووُران اولمامیشدیر! بو مدّتده «اندیشه نو انتشاراتی»-نین مدیری، سایین یوسف قوسی(فرزانه) همیشه سایغی ایله داورانمیشدیر! منه چوخلو محبت ائتمیشدیر! چاپ ائتدیگی بیر چوخ کتابلارین چاپا حاضرلانماسینی و ائدیت ائتمه سینی(آریدماسینی) منه تاپشیرمیشدیر! من ده باجاردیغیم قدر ایشلری یولا سالمیشدیم!
البته بونو دا دئمه لییم کی، گئچه ن 20 آیدا دا، تورکجه کتابلاری سئوه نلر آراسیندا مندن آز، «اندیشه نو انتشارتینا» باش ووُران اولمامیشدیر! چون بو مدت ده حتی بیر دفعه اورا باش ووُرمامیشام! یالنیز اوزاقدان- یاخیندان کیفینی–حالینی سوروشوردوم! بو باش ووُرمامانین سببی امنیتی قوه لره قاییدیر؛ چون امنیتی قوه لرین تحمیل ائتدیگی سیخینتیلار نتیجه سینده سایین یوسف قوسی مندن و باشقا بیر نئچه یازیچیدان ایسته میشدیر داها «اندیشه نو کتاب ساتیشی مرکزی»-نه باش ووُرماسینلار! من ایسه 20 آی اولار کی، «اندیشه نو انتشارتینا» باش وورمامیشام! البته یوخاریدا یازدیغیم کیمی بو فاصله ده بیر نئچه دؤنه مختلف یئرلرده اتفاق اوزره بیر-بیریمیزه راست گلیب گؤروشموشوک!
«اندیشه نو انتشاراتی» و «سایین یوسف قوسی» گئچمیش زامانلاردان بری، امنیتی قوه لر طرفیندن آز-چوخ سیخینتی آلتیندا ایدی! من یاخیندان بو سیخینتیلارا شاهد ایدیم! حتی دفعه لرله امنیتی و انتظامی قوه لر بو کتاب ساتیش مرکزینه گلمیشدیلر! بیر دفعه ده بوندان اؤنجه اوچ گونلوک بو کتاب ساتیش مرکزینی قاپاتمیشدیرلار!
بو سیخینتیلار 1397-جی ایلین خورداد آییندا داها سَرتلشمیشدیر! بیر گون نئچه نفر بو تورکجه ساتیش مرکزینه مراجعه ائدیب؛ اونو بت به بت گزیب آختارمیشدیلار! بیر نئچه بؤیوک قاردون یئشیکلره بیر چوخ کتابلار دولدوروب اؤزلری ایله آپارمیشدیلار!(داوامی اولاجاق) (بیرینجی حصه نین سونو)


text:
او گوندن، منیم یولوم وارلیغا آچیلدی
دوکتور مرتضی مجدفر
بؤیوک اینسانلار حاققیندا یازماق و اونلارین بؤیوکلوکلریندن سؤز آچماق، دونیانین اَن چتین ایشلریندندیر. من یاشادیغیم ایللرده، هندهوریمده اولان بیر چوخ اینسانین، بویا- باشا چاتماسینی، دیرچلمهسینی، کامیللشمه و علمه دولماسینی گؤروب، منیمسهمیشم. بوُ بؤیوکلوک اعتباری، بعضیلرده ساواد، بیر سیرالاردا بیلیم، باشقالاریندا یوُخاری سویّهلی مدرک و بعضیلرینده ایسه ادب ایله اوزه چیخیر و بئلهلیکله صاحیبینه بؤیوکلوک عنوانی باغیشلاییر. آنجاق من اؤزومو تانیییب، اون بئش یاشیمدان ائلیمیزین، دیلیمیزین، ادبیاتیمیزین و کولتوروموزون اوغروندا بیر قوُللوقچو و هوسکار ایشچی کیمی چالیشماغا باشلایان گوندن، اوُستادیمیز دوکتور «جواد هیئت»ی، بؤیوک گؤروب، بؤیوک تانیمیشام. دوکتور هئیتین بؤیوکلوک اوخشارلیغی، اونون بیلیمی، یوُخاری سویّهلی مدرکی، اوستون تجربهلری، دونیا گؤروشو و هامیدان اؤنملی اونون ادبیندن آسیلی ایدی. دوکتور هئیتین باخیمیندان، دیلیمیزه خدمت گؤسترن هر بیر کیمسه، احتراما لایق ایدی. اونون باخیشیندا، ائلیمیزین وارلیغینی قوروماق اوچون، نه یاخشی کی بیر نفر اللی آددیم گؤتورمک عوضینه، اللی نفر هرهسی بیر آددیم گؤتورسونلر.
من دوکتور هئیتی بیرینجی دؤنه اولاراق، ۱۳۵۸- نجی ایلده گؤردوم و کئچمیش ۳۵ ایلده، دفعهلرله بوُ بؤیوک اینسانین گؤروشونه نائل اولدوم. اوُستادین خاطیرهسینی عزیزلهین دوستلارلا بیرگه، بوُ کیچیک یازیدا کئچمیش ایللرده اوُستادلا آپاردیغیم گؤروشلردن بیر نئچهسینه اشاره ائدهجهیم.
من اوُستادلا آپاردیغیم بیرینجی گؤروشده، کیچیک بیر مدرسه اوُشاغی ایدیم. سونرالار معلمچیلیک و پداکوژی ایشلرینه گیریب، عؤمرومو بوُ یولدا قویدوم و آلتمیشدان آرتیق معلمچیلیک اوُصوللارینی ایضاح ائدن کیتابلار یازدیم و ترجمه ائتدیم. هم ده ایللر بویو، اؤلکهمیزین دؤرد بیر یانیندا، معلملره معلم اولدوم. دئمک کئچمیش ۳۳ ایلده، منیم حیاتیم معلّم و معلّمچیلیکله قایناییب، جوشموشدور. بوُ سؤزلری اورتایا چکمکدن منظوروم واردیر. منجه بؤیوک اوُستادیمیز دوکتور هئیت، هر بیر زامان بیزلره معلم اولموشدور و هامیمیزین یاشاییشیندا، ائلیمیزین اؤیرتمنی کیمی ایز بوُراخمیشدیر. بوُ یازیدا، من دوکتور هئیتدن گؤردویوم، دؤرد اؤیرتمنلیک اؤزهللیینه اشاره ائدهجهیم. اوُستادیمیزین بوُ معلمچیلیک درسلری، هر بیر زامان منه یولگؤستریجی اولموشدور.
اون آلتی یاشیندا بیر اوُشاق
نئچه آی اولاردی «وارلیق» یولا دوشموشدو. وارلیغین دفتری تهرانداکی ولیعصرخیاوانیندا اولان، ایندی کی شهید هاشمیفر یا قاباقکی بیدی کوچهسینده ایدی. ائله هَمَن دفتر، دوکتور هئیتین مطبّی یا اؤزو دئمیشکن محکمهسی ایدی. بیزیم ائودن بوُ دفتره مستقیم اولاراق، بیر ماشینلا یادا کی بیر آز واخت قویماقلا، پیادا گئتمک اولاردی. اورادان «یولداش» مجلهسینین دفترینه ده بئش- آلتی دقیقه یول گئتمکله چاتماق اولاردی. یولداشین باش کاتیبی، منیم ایلک تورکجه معلمیمم و او گونلر گنج یاشلاریندا اولان «حسین دوزگون»ایدی. من بیر ایله یاخین ایدی حسین دوزگونون یانیندا ایشلهییر و اوندان درس آلیردیم. آزما-چوخ کاغاذ قارالاییب، جیزما قارا تورکجه بیر زادلار یازماغی اؤیرنمهیه چالیشمیشدیم. منیم یولوم هرگون آخشاملار، ائویمیزدن یولداشا گئتمک ایدی. وارلیغی الده ائدیب اوخوماغیما باخمایاراق، هله اؤزومه اورهک وئریب، وارلیغا گئدیب، دوکتور هئیتله گؤروشوب، یازدیغیم بیر مطلبی اونا وئرمهیه جرئت تاپمامیشدیم. آنجاق یولداش تعطیله اوغرادیقدان سونرا، ۱۳۵۸- نجی ایلین بیر پاییز آخشامیندا، اوُشاق حاققیندا توپلادیغیم بیر نئچه آتالار سؤزونو، یازدیغیم بیر بالاجا باشلانیشلا برابر، آتامین «آند» آدلی بیر شعری ایله بیرلیکده، مدرسه کیفیمه قویوب، وارلیغا ساری یوللاندیم. او زامان اون آلتی یاشیندا بیر اوُشاق ایدیم و متوسطهنین ایکینجی صینیفینده درس اوخویوردوم. وارلیغین دفتری بیر کؤهنه بینانین بیرینجی قاتیندا واقع اولموشدور. دفترین حال- هاواسی مطب و حکیم قوخوسو داشییردی. گؤزلهییش اوتاغیندا اولانلار، هم مریضلر، هم ده دوکتورو گؤرمک اوچون گلن یازیچی، شاعیر و ادیبلر ایدی. اوتاغین ایشیغی آز و پاییز آخشامی اولدوغو اوچون، اورهک توُتوجو ایدی. من ایسه سون درجهده استرسلی ایدیم: بؤیوک اوُستاد، اوُن آلتی یاشلی بیر اوُشاغی قبول ائدهجکمی؟
بو دور، بیر آن قاپی آچیلدی. بیر اوُجا بویلو، گؤی گؤز، ساریشین و چوخ مرتب گئییمی اولان، عینکلی بیر کیشی، قوناعی ایله ائشییه چیخدی. البته بیر نئچه دؤنه وارلیغا گئتدیکدن سونرا، بیلدیم کی دوکتور هئیت، اوتاغینا گئدن هر بیر قوناق و مریضی، ایشلری قوُرتاردیقدان سونرا، قاپی قاباغینا قَدَر قارشیلاییب، اونلا اَل وئریب، ساغ اوللاشار.
نؤوبه منه چاتمیشدی. دوکتورون او ایللرده دفترینده اولان و اونو «حاجی» آدلاندیردیغیمیز کیشی، منی سسلهییب، دوکتوره تانیتدیردی. اوُستاد اَلینی منه طرف اوُزالدیب، اوتاغین ایچریسینه دعوت ائتدی. اوتاقدا بیر ایکی باشقاسی دا اوتورموشدور. دئمک اونلار پیرهاشمی، سردارینیا و مجیدزاده(ساوالان) ایمیشلر. آنجاق ائله اؤزومو ایتیرمیشدیم کی هله ده اوتوز نئچه ایلدن سونرا، اونلارین منله دانیشدیقلاریندان هئچ بیر زاد یادیمدا قالماییبدیر.
دوکتور هئیت چوخ احتراملا منله داوراندی. بیر- ایکی دقیقه کئچمهدن، اون آلتی یاشیمدا اولماغیم یادیمدان چیخدی. ایلکجه آتامین شعرین اوخودو، بَیَندی و چاپ اولماسینا سؤز وئردی. سونرا منیم توپلادیغیم آتالار سؤزونه باخدی. ابتکاری اولاراق آتالار سؤزلرینی «اوُشاق» کیمی بیر سؤزجوک باشلیغیندا توپلادیغیم اوچون، منی آلقیشلادی و هر بیر زاددان آرتیق، آتالار سؤزلرینین باشلانیشیندا یازدیغیم آلتی- یئددی سطیرلیک نثردن تعریف ائتدی و منه دئدی « یاخشی تورکجه نثر یازیرسان… بارکالله! تورکجه نثر یازانیمیز آزدیر. حتماً اؤزونو بو قولدا سینا!» آنجاق یازیمین چاپ اولوب- اولماماسینا هئچ بیر سؤز وئرمهدی. البته آتامین آند آدلی شعری، هم ده منیم اوُشاق حاققیندا کی آتالار سؤزلریم، وارلیغین ۱۳۵۸- نجی ایلین بهمن آییندا کی نمرهسینده چاپ اولدو. هم ده منیم هَمَن یازیم، سونرالار «دکتر سلامالله جاوید»ین بوُراخدیغی «آذری فولکلور صفحهلری» مجلهسینین ۱۳۵۹- نجی ایلین خرداد آیینداکی چیخان نمرهسینده نشر اولدو.
او گوندن، منیم یولوم وارلیغا آچیلدی. لاپ آزی هفته ده بیر دؤنه، وارلیغا گئدیب، ایشیم اولوب-اولمادان، اورادا اولاردیم. یاواش- یاواش بیر چوخ شاعیرلر، یازیچیلار و ادیبلری گؤرمهیه ده امکان تاپیردیم. حسین دوزگونون تعلیماتی اثرینده، هم ده دکتر هئیتین تاپشیریغی اوزهره، نثر یازماغا آرتیق چالیشدیم. بیر-ایکی حئکایهنی وارلیغا وئردیم. آنجاق وارلیقدا حئکایهیه لازمی قَدَر یئر تعیین اولونمادیغینا گؤره، هم ده دئیهسن منیم نثرلریمین ائلهجه ده دَیَرلی اولمادیقلاری اوچون، هئچ بیر زامان مندن وارلیقدا بیر نثر یازی چاپ اولمادی. آنجاق سونرالار، من یاشا دولدوقدان سونرا، دکتر هئیت منی نثر یازیلاریم اوچون آلقیشلادی. او منه اون آلتی یاشیندا بیر اؤیرتمن کیمی اؤیود وئردییی کیمی، سونرالار دا اؤیودلرینی مندن اسیرگهمهدی.
اون ایکی ایل سونرا
اون، اون ایکی ایل بیرینجی دؤنه دوکتور هئیتی گؤردویوم گونلردن کئچمیشدیر. بوُ ایللرده نئچه دؤنه بیر داها اوستادی گؤروب، اونونلا دانیشیب، اؤیودلریندن فایدالانمیشدیم. داهی اییرمیسکگیز یاشیندا بیر جاوانایدیم. او گونلر ائولنمیش، ایکی یاشلی قیزیم نیگار، حیاتیمیزی شنلندیرمیشدی. هم ده معلمچیلیکدن، تعلیموتربیه ایشلرینی ایرهلی آپارماق اوچون، تهرانین ۱۶- نجی فرهنگ ادارهسینه دعوت و اورادا مدیریت ایشلرینه داخل اولموشدوم.
او ایللر آنام کیمی منه مهربان اولان، قئیینآنامین قولو آغرییا باشلامیشدی. اونون ساغ قولو، بیلهییندن آغیر سانجیلار توتولوب، یاشاییشینی بئزیکدیرمیشدی. اونون گئجه-گوندوزو یوخایدی. آپاردیغیمیز حکیملر دئییردیلر بیلهیینده اینجه دامارلار توُتولوب، قانین گلیب-گئتمهسینه مانع تؤرهدیرلر. چارهسی ایسه، بیلهیی جراحلیق ائدیب، اینجه دامارلارین یولونو آچماقدیر.
او گونلر اوُستادیمیز دوکتور هئیت، هله ده جراحلیق ائدیردی. قئیینآنامی دوکتورون یانینا آپاردیق. ایلک گؤروشده، اوُستاد، قئیینآنامی منله اونون یانینا گئتمیش بیر یاشلی یازیچی یا شاعیر ساندی. آنجاق منیم ایضاحیمدان سونرا، دوکتور قئیینآنامین اللرینی معاینه ائتدی و «بوُ عارضه، روزگارین چوخ مهربان و عاشیق اولان آنالارا وئردییی هدیه دیر»؛ سؤزلری ایله، بیلهیین نه سببدن توُتولماسیندان دانیشدی. دوکتورون دئدیینه گؤره، چوخ سلقه- سهمان ائدن، ائو ایشلرینه حددن آرتیق جان آتان و سئوگی ایله عائلهسینین حیاتینی شاد، شن و آرام ایستهین آنالار، قوللاریندان آرتیق ایش چکیرلر و بوُ عارضه بوُنا گؤره یارانیر. سونرا بیر سیرا سورغولار وئریب، تهرانداکی جاوید خستهخاناسینا مکتوب یازیب، قئیینآنامین هفتهنین سون گونلرینده، عمل گونون تعیین ائتدی.
هفتهنین سونو، حیات یولداشیملا بیرلیکده، قئیینآنامی خستهخانایا آپاردیق. مقدماتی سیناقلاردان سونرا، مریضین اوتاغی، هم ده عمل زامانی تعیین اولوندو. ناهارا یاخین، دوکتور هئیت گلیب، قئیینآنامین بیلهیینی عمل ائدیب، اینجه دامارلارین یولونو آچیب، بیزلره انتظار سالونوندا اورهک- دیرهک وئرهرک، گئتدی.
صاباحیسی گون دوکتور، یئنه ناهارا یاخین گلیب، قئیین آنامی گؤروب، اونو مرخص ائتدی. هم ده اون گون سونرایا مطبده اونون پانسمانینی اؤزو آچیب، عملین نئجه ایرهلی گئتمهییندن خبردار اولدوغو اوچون وقت تعیین ائتدی.
دوکتور گئدندن سونرا، قئیینآنام حیات یولداشیمین یاردیمی ایله حاضیرلاشاراق، من ایسه ترخیص ایشلرینی یئر به یئر ائتدییم اوچون، خستهخانادا بوُ اوتاقدان، او اوتاغا گئتمهیه باشلادیم و سون اوتاق اولاراق، مالی بؤلومونه یوللانیلدیم. منه بیر قبض وئردیلر. رقمی چوخ آز و اینانیلماز ایدی. اورانین مسؤلوندان رقمین نئجه بئله آز اولدوغونو سوروشدوم. یئریندن دوُروب، ایرهلی گلیب، کاغاذی مندن آلیب، یوُخاریدان آشاغییا قَدَر اونا باخارکن، دئدی: «تکجه ایکی گئجه تخت پوُلو حئسابلانیب. دوکتور هئیت عمل پوُلو، هم ده داوا- وسایل پوللارینین اوستونه خط چکیب، بوُنلاری آلمایین دئییبدیر…» دئمک بیر چتین عملین هزینهسی، بیر بالاجا سویوقدیمه ناخوشلوغوندان دا آز اولموشدور.
اون گون دؤزدوک. اونونجو گون، قئیینآتام ایله قئیینآنام، هم ده من، دوکتور هئیتین گؤروشونه گئتدیک. قئیینآنامین بیلهیینین آغریسی، قادا- بالا سندن گئدن کیمی، اوُچوب گئتمیشدی. آذربایجانلیلارین دبلری اوزهره، دوکتورون مطبینین کوچهسینین آغزیندا اولان « بامداد » قنادیسیندان، بیر قوُطو شیرنی ده توتدوردوک.
هر بیر زامان کی کیمی، بیزه نؤوبه چاتان واخت، دوکتور هئیت قاباقکی قوناغینی مشایعت ائدرکن، بیزی ایچرییه دعوت و شیرنی آپارماغیمیز اوچون تشکر ائتدی. سونرا قئیینآنامین بیلهیینین پانسمانینی آچیب، عمل یئرینی الیله سیغارلادی و دئدی: « قوُرتاردی گئتدی. یئنی قولونوز، یئنی بیلهیینیز موُبارکدی. لطفاً آز ایش چکین بوُ اللریزدن …»
اوُستادین سؤزو باشا چاتا- چاتمایا، قئیینآتام دئدی: «آقای دوکتور! اوُتاندیرمیشدینیز بیزی. نه سببدن عمل، هم ده داوا- درمان پوُلونو آلمامیشدینیز؟ بئله بیلسئیدیک سیزه زحمت یاراتمازدیق…»
دوکتور هئیت بیر اؤیرتمن کیمی، قئیینآتا و قئیینآناما باخارکن، دئدی: «من بیر ایش گؤرمهمیشم کی. بو آقای مجدفرین آذربایجان دیل و ادبیاتینا ائتدییی خدمتلرین قارشیسیندا، کیچیک بیر هدیهدیر…»
گؤزلریم یاشلا دولموشدو. بیرینجی گؤروشومدن اون ایکی ایل کئچسه ده، هله ده من جیزما قارا یازان بیر ادبیات هوسکاریایدیم. گؤرهسن آذربایجان دیل و ادبیاتینا ائتدیییم خدمتلر نهلر ایمیشلر؟! یقین کی یئنه ده دوکتور هئیت، جراحلیق پالتارینی دییشدیرمیش، اؤیرتمنلیک کسوتینده منه درس وئرمکده ایدی: «آنا دیلینه و ادبیاتینا یاردیم گؤسترمک و خدمت ائتمهیی یادیندان چیخارتما. بوُ وظیفه، سنین آنان و آنانا اوخشار قئیینآنانلا یاپیشیقلیدیر.»
بیز سیزین اوُشاقلارینیزیق
او گون آتام منی گؤرن کیمی همیشه کی کیمی، اؤز یازدیغی یئنی شعرلرینین ایلک نسخهسینی منه وئردی. بوُ ایش اونون عادتی ایدی. او هر بیر زامان یازدیغی بوتون شعرلریندن، منه بیر نسخه وئرردی. من ایسه اونلاری هانسی نشریهیه وئرمهیه، آتامدان اجازهم وار ایدی. او گونونکو شعر بئله ایدی:
یئرسیز یاشاماقدان یورولوب، لاپ جانا گلدیم
تئز- تئز یوُخوما گلمه، چاغیرما، آنا گلدیم!
جانا گتیریب جانیمی قیچلارین عذابی
فریاد سسیم قالخدی، خوروز تک بانا گلدیم
شعر عالمینه درس و کلاس و ساواد ایستر
تک شاعیر ایدیم کی بئساواد، بیر دانا گلدیم
« فرزانه و زهتابی و هیئت»له برابر
شاعیرلریله، من ده ساییلدیم، سانا گلدیم
نامرد ایله بیر لحظه منیم توُتمادی خوُلقوم
هر انجمنه مرد گئدیب، مردانا گلدیم
قانیم قوُرویوب شدت دردیله داماردا
قانلی ائوینه آخیری بورجا – قانا گلدیم
هر نه دئدیلر سورتملیدن، آیری داوادان
درمانه ساری، هر قاپییا، درمانا گلدیم
بی – خان تانیمازدیم کی ایم باش قاپیسیندا
گوج گلدی مرض، هم بهیه، هم ده خانا گلدیم.
شعری اوخویوب، سونا چاتارکن، آتام دئدی: «بیلدینمی نه دئییرم؟! دونن گئجه کی ییغینجاغا دا اشاره ائتمیشم».
او گونلر ۱۳۷۶-نجی ایلین آبان آیینین اوتوزوندا، تهراندا چیچکلر قورولوشونون توسطی ایله « مین ایل ادبیات، ۷۱۰ ایل یاشاییش» یا «آذربایجان شعر و ادبیاتی، ۷۱۰ ایل تجربه و اوُشاقلار » آدلی بیر مراسیمده، آتام غلامرضا مجدفردن، اوُستادلار فرزانه، زهتابی و دوکتور هئیتله برابر تجلیل اولوندو. او طنطنهلی ییغینجاقدا آلقیشلانان ادیب و یازیچیلارین اوست- اوسته ۷۱۰یاشلاری وار ایدی. آتامین دؤردونجو بیتده « فرزانه و زهتابی و هئیتله برابر/ شاعیرلریله من ده ساییلدیم، سانا گلدیم.» دئدییی سؤزلر بوُ ییغینجاغا اشاره دیر.
او گئجه ییغینجاقدان ائوه دؤندوکده، آتام هر بیر زاماندان شن و طراوتلیایدی. سونرالار دا، ۱۳۸۰- نجی ایلین شهریور آیینین اوتوزوندا حیاتینی دییشرکن، او ییغینجاقدان خوش بیر خاطره کیمی یاد ائدردی؛ هم ده او ییغینجاغین سونوندا سالونون بیر گوشهسینده، دوکتور هئیت، فرزانه و زهتابی ایله اوتوروب، دانیشماقلاریندان. اونلارین اؤزلری دئمیشکن، کئچمیش گونلرین خاطیرهلرینی دیریلدن اوتورومدا، من ده وار ایدیم و قوجالاریمیزین حؤرمتینی ساخلایاراق، آیاق اوسته دوُرموشدوم. دوکتور هئیت، او دؤرد نفرلیک اوتورومدا دا بیز آیاق اوسته دوُرانلارا بیر اؤیرتمن کیمی اؤیود وئریردی: «اینسان قوجالاشدیقجا، اوُشاق خصلتلرینه قاییدیر، اوُشاق کیمی تئز کؤورهلیر، اوُشاق کیمی تئز کوسور. آتا-آنالاریزی قوجا یاشلارینا دولان گونلردن، آرتیق یاد ائدین. اونلار بوُ یاشلاردا، هم سیزین آتا-آنانیز، هم ده اوُشاقلارینیز دیرلار. نئجه کی ایندی من، فرزانه، زهتابی و مجدفر سیزین اوُشاقلارینیزیق. اوُشاغین اَلیندن توُتماق لازیمدیر.»
دوکتور هئیتین سؤزلری، ایللردیر قوُلاغیمدا سسلهنیر. بوُ اؤیودون اساسیندا آتامین عؤمرونون سون گونونه قَدَر، اونا قوُللوقچولوق ائتمهیی اؤزومه وظیفه ساندیم. ایندی ایسه آناملا بئله داورانماقدایام. اوُمید ائدیرم اؤیرتمنیمیزین وصیتینی یئرینه یئتیرمکده اوزو آغ اولام.
عزیزلهیین
۱۳۸۳- نجو ایلین خرداد آیینین بیرینجی گونو، بیر جمعه گونو و آخشام باشی دیر. تهرانین ارسباران مدنیت ائوی آذربایجانلیلارلا دولوبدور. هئچ بیر بوش صندل یوخدور. آذربایجانین دؤرد بیر یانیندان بوُرایا ییغیشان شاعیرلر، یازیچیلار، ادیبلر، موسیقیچیلر، هامیسی هوسله اوتوروب، شعر و موسیقی دینلهییرلر:
مغرور دایان، آلنین آچیق، اوزون آغ
تک آللاها اَییل اَرکیم، آی اَرکیم
اوندان باشقا سن بیر کسه اَییلمه
قارشینا گؤر اَییلیر کیم، آی اَرکیم
شعرلر آذربایجانین گؤرکملی شاعیری «کریم مشروطهچی، سؤنمز»ین و ییغینجاق ایسه ائله همین شاعیرین ۷۵ ایللیینی عزیزلمه مراسیمیدیر. بوتون چیخیش ائدنلر اینجه، گؤزل و درین مضمونلو اثرلری ایله، ایللر بویو پارلاییب، آذربایجانلیلارین اورهکلرینه ایشیق ساچان چاغداش قدرتلی شاعیریمیز سؤنمزین حاققیندا دانیشیرلار. موسیقیچیلر ایسه، سؤنمزین شعرلری اوسته حاضیرلانان تصنیف و ترانهلری سسلندیریرلر و سازلی- سؤزلو بیر آذربایجان آخشامیدیر.
قوناقلارین سایی گئت-گئده آرتماقدادیر. بئواخت گلنلر آیاق اوسته دوُرمالیدیرلار، آنجاق قوجامان شاعیر، یازیچی و ادیبلریمیز گلدیکده، اونلارا حؤرمت ائدهرک، یئر حاضیرلانمالیدیر. ائله بونا گؤره جاوانلار بیر بیر اوتوردوقلاری یئرلریندن دوُروب، گلنلره یئر وئریرلر. بالا- بالا بیز اورتا یاشلیلار دا یئریمیزی باغیشلامالییق. منله، حسن ایلدیریم دا اوتوردوغوموز یئردن قالخیب، سالونونون سون ردیفینده، قاپی قیراغیندا آیاق اوسته دوُروروق. دؤرد ساعاتلیق ییغینجاقدان، دئمک اوچ حیصهسینی آرخامیزدا قویموشوق. قاپی قیراغیندا دوُردوغوموز حالدا، دوکتور هئیت، همیشه کی کیمی مرتب و خوش گئییملی اولاراق، مجلسی ترک ائتمک ایستهییر. سؤنمزین اوغلو، فرنود دا قاپی قیراغیندا دیر. هئیت دئییر: «داها اوتورا بیلمیرم. گئتمهلییم…» سونرا ایلدیریملا منیم اَلیمدن توُتور، هر ایکیمیزی سالونون ائشییینه چیخاردیر و منه ساری دئییر: «آللاه آتانا رحمت ائلهسین … صباحی، ساهر، دوکتور نطقییه ده. گؤردونوزمو نه گؤزل ییغینجاق ایدی؟ آنجاق حئییف مجدفره، ساهره، نطقییه، بئله ییغینجاقلار توتا بیلمهدیک و اونلاری تکجه مچیدلرده عزیزلهدیک. من ده بوُ گون، صاباح گئتمهلییم. مندن سیزه بیر معلم کیمی وصیت اولسون ؛ بویوکلریمیزی دیری ایکن، عزیزلهیین!» سونرا ایسه، هر ایکیمیزین اَلینی بوُراخارکن، هندهورینده اولانلار و اونون گؤروشوندن سئوینجه گلنلرله خوش- بئش ائده- ائده، بیزدن اوُزاقلاشا- اوُزاقلاشا، بیر داها دئییر: «دیریلری عزیزلهیین، اؤلولرله برابر!»
او گوندن ایندییه قَدَر، ادبی- هنری درنکلر طرفیندن، حیاتدا اولان یا حیاتینی دییشن هر بیر یازیچی، شاعیر، تدقیقاتچی، موسیقیچی و کولتور خادیملریمیزی عزیزلمه و اونلارین نئچه اون ایللیک یاشلارینا دولدوقلاری شنلیک مراسیملرینی توُتاندا، ائلیمیزین بؤیوک اؤیرتمنینین سؤزلری، هامیمیزین قوُلاغیمیزدا جینگیلدهییر!


text:
یحیی دئدی: بو میللت قویوندو، هئچ زاد قانمیر. چونکو اگر قانسایدی، بو قدر عدالتسیرلیغین قارشیسیندا دایاناردی آخی.
یحیی نین بو سؤزوندن او گون چوخ اوزولموشدوم. اونو چوخ سئوردیم. زامانیندا هم منه موعللیم اولموشدو، هم ده سیرداش. آمما میللتیمیزی قویون آدلاندیرماسیندان اینجیمیشدیم او گون. خاطیرلاییرام بو سؤزو اوندان ائشیدندن سونرا، اؤز اؤزومه دوشونموشدوم:
” یحیی نین آغزیندان آخی بئله آت گئتمز سؤزلر چیخمازدی، گؤره سن نئیه بس، خالقیمیزا سایقیسیزلیق ائتدی؟ ”
دئیه بیلرم کی ائله آغلیما گلن بو سووال، بیر سورو موتسوزلوقلاریمین باشلانقیجی اولدو.
او گون دوشوندوم ده، منیم تانیدیغیم یحیی بوش بوشونا کی دانیشمازدی، یقین بیر شئیلر حیسس ائلیهییب و یاخود بو سؤزونون آرخاسیندا منیم گؤرهمهدیگیم بیر شئیلر گیزلهنیبدی. ائله او گیزلی شئیلری تاپماق آماجیلا، من ده قراره گلدیم کی، اگر اورتالیقدا قویونلوق آدیندا بیر زاد وارسا، آرتیق اوندان قورتولمالییام.
او گوندن بری هئی چالیشدیم بیر طهر چاره یولونو تاپیم، بلکی هئچ اولمازسا، قویونلوغومدان بیر خیردانا آزالسین.
و یاواش یاواش گؤزوم آچیلماغا باشلادی. آمما..
آمما نه یازیق کی گؤزوم آچیلدیقجا، ایچیمده بیر سورو قریب آجیلار دا اویانماغا باشلادیلار. یئنی دردلر اورتایا چیخدیلار و گئت گئده، هم ساییلاری چوخالدی هم ده درینلیکلری.
نفس باد صبا موشکولومو چوخالداجاق
چشم نرگس ائله بیل قویونلاری قوجالداجاق
گئجه گوندوزاوخودوم یازدیم، اوخودوم یازدیم. هر یانا ال قول آتدیم. و آرد آردا سورولار قارشیما چیخدیلار.
ز کجا آمدهام، من نئیه اولموشام قویون
هارا بس من گئدیرم، کیم دئدی تئز، سن ده سویون
آسمان بار امانت نتوانست کشید
دئدیلر سن قویون اول، چاره یولون یوخدو ائشید
قدیم کیشیلر دئمیشلرکی، اؤلوم آنیندا هر شئی اینسانا بیر آن آشکار اولار. اگر بو سؤز دوغرویسا، او زامان قویون اولماق، اؤلوم آدیندا فیلمین آغیر چکیمی اولمالیدیر. چونکی نئجه کی من اؤز قویونلوغومو گئتدیکجه کشف ائتدیم، ائله اونون یانیسیرا دا بو یئنی تاپدیغیم حقیقتلر اورتایا چیخدیلار. یاواش یاواش هر شئی گؤزومون قاباغیندا آشکار اولماغا باشلادی
آمد سحری ندا ز میخانه مرا
چاره یوخدور گؤزلیم، گل بورا سن ده دوز یالا
آمما بیلمیرم ندنسه او قویونلوق دویقوسو جانیمدان چیخمادی کی هئچ، آرتی بو کی گئتدیکجه موتلولوغومدان دا آزالدی.
سانیرام هر نه قدر بو قویونلوق مسئلهسینین اوستونده دوشونوب، فیکیر ائله سن، حیاتیندا کی حیسس ائتدیگین خوشبختچیلیقدان دا، بیر او قدر آزالار.
کاش یحیی بو یازیمی اوخویایدی:
یحیی! منیم عزیز دوستوم، سن دوز دئییردین، بیز ائله هامیمیز قویونوق.
آمما بعضیلریمیز هئچ بیر زاد دان خبرسیز، خوشبخت یاشاییر. بعضیلریمیز ده باخیر، دوشونور. ائشیدیر، دوشونور. اییلیر، دوشونور و دوشوندوکجه ده دردلری آرتیر.
آمما ایشین ایلگینج یئری بیلیرسن می نه دیر؟
من بئله خیال ائدیردیم کی، چالیشینجا، گؤرونجه و دوشونونجه قویونلوقدان خلاص اولاجام. آمما نه یازیق کی، یامان سهو ائتمیشدیم.
منجه حیاتدا بیر بیزلر واریق، بیر ده اونلار.
بیزلری ده ایکییه آییرمالیییق. بیلنلر و بیلمهینلر.
گؤرونوشه گؤره قویون اولوب اولماماق، بیلگی ایله هئچ علاقهسی یوخدور. بیلن ده قویوندور، بیلمه ین ده. فقط بیلن دردلی و بیلمه ین ایسه دردسیز قویون ساییلار.
اونلار آز اولسالار دا، اصلینده مسئله، بیزیم اللریمیزله یوخ، بلکی اونلارین اللری ایله حل اولمالیدیر.
اولابیلر کی من ائله حیاتیمین سونونا قدر، قویون اولاراق یاشاییم، اینان کی هئچ بیر شئی دئییشیلمز. موشکول منیم قویون اولوب اولماماغیملا حل اولمایاجاق. فقط یئتر کی اونلار قویونلوقلاریندان ال چکسینلر.
آمما یحیی! سنجه اونلار، قویونلوقلاریندان واز گئچرلرمی؟
بیلرسن می یحیی!؟ دونیامیز یامان دئییشیلدی.
آرتیق کلفچه نین باشی، بیزیم کی کیمی قویونلارین الینده دئییل.
یحیی دئدی: بو میللت قویوندو، هئچ زاد قانمیر. چونکو اگر قانسایدی، بو قدر عدالتسیرلیغین قارشیسیندا دایاناردی آخی.
2 پاسخ
-
ماحمود بئی! یحیی هر کس و یاخود، ائله من اؤزوم ده اولا بیلرم. آخی بو یازیدا، یحیانین سؤزو اؤنم داشی ییر، اؤزو یوخ کی!
-
سایین محمد احمدزاده یحیی بئی کیمدیرپ/چونکو اولا بیلیرکی منیم کیمین بیر چوخ اینسان یحیی بئیی تانیماسین.جواب یازارسینیز سپرونیرم.


text:
اویان نیوز : آذربایجان پرزیدنتی ایلهام علییئو، یئنی ایل عرفهسینده ۹۰ محکومو باغیشلادی
آذربایجان پرزیدنتی ایلهام علییئو، یئنی ایل عرفهسینده ۹۰ محکومو باغیشلادی.
قرارنامه ایله هله ده حبسخانادا اولان ۷۹ محکوم شرطسیز بوراخیلدی. ۱۱ محکوم ایسه پول جزاسی اؤدمک و قامویا عاید بیریملرده ایشلمک شرطیله باغیشلاندی.
عفو قرارینین، بعضی اینسان حاقلاری ساوونوجولاری اؤرگوتلری ایله توتوقلو شخصلرین عائلهلرینین مراجعتلری نتیجهسینده آلیندیغی ایفاده ائدیلدی. عفو ائدیلن شخصلرده توتوقلولوق دوروملارینداکی یاخشی حال ایله ایشلهدیکلری سوچلارین دورومونون گؤز اؤنونده بولوندورولدوغو قید ائدیلدی. پرزیدنت علییئو، گئچن ایل ده ۹۲ محکومو باغیشلامیشدی.
ت.ر.ت. ترکی


text:
سباستین آبرئو
سباستین آبرئو (اینگیلیسجه: Sebastián Abreu) (دوْغوم:۱۷ اکتبر ۱۹۷۶ (۴۶ یاش) Minas, Uruguay) بیر فوتبالیست. اوروقوئه میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هوجومچو موقعیتینده اوْیناییب. فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۰ اوْیونلاریندا مئیدانا گئدیب.
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده سباستین آبرئو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۷۶-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- ناسیونال اروقوئه کولوبونون اویونچولاری
- سن لورنزو کولوبونون اویونچولاری
- ریورپلاته کولوبونون اویونچولاری
- روساریو سنترال کولوبونون اویونچولاری
- دپورتیوو لاکرونیا کولوبونون اویونچولاری
- رئال سوسیداد کولوبونون اویونچولاری
- قرمیو کولوبونون اویونچولاری
- بوتافوقو کولوبونون اویونچولاری
- فیقورنسه کولوبونون اویونچولاری
- کروز آزول کولوبونون اویونچولاری
- آمریکا کولوبونون اویونچولاری
- مونتری کولوبونون اویونچولاری
- بیتار اورشلیم کولوبونون اویونچولاری
- اریس سالونیک کولوبونون اویونچولاری
- ائوداکس ایتالیانو کولوبونون اویونچولاری
- ۲۰۰۲ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
- ۲۰۱۰ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری


text:
`بورو کمری` نتیجهلر
خبرلر [33]
- روسیانین بو اؤلکهلره گؤندردیگی گازین حجمی آزالیب
- امریکا و آلمانیا "قوزیی آخینی 2" بورو کمری لاییحهسینین تاماملانماسی بارهده قرارا گلدیلر
- ۲ مین ایللیک سو کمری تاپیلدی
- “تورک آخینی” بورو کمریندن 1 میلیارد متر مکعب گاز داشیندی
- ولادیمیر پوتین صاباح تورکیه-یه گلهجک
- "تورک آخینی" بورو کمرینین آچیلیش مراسیمی ژانویهنین 8-ده
- نیجریه-ده نفت کمرینده پارتلاییش باش وئریب، 7 نفر اؤلوب
- جمهور باشقانی اردوغان:"تاناپ اؤلکهلریمیز آراسینداکی کؤکلو دوستلوغون سیمبولودور".
- کرکوک-جیهان یئنی نفت بورو خطی چکیلیر
- مولدوی "تورک آخینی"ندان گاز آلماق ایستییر
- گاز پروم گاز بورو کمرلری ایله باغلی آچیقلاما وئردی
- اسد رژیمی و ی.پ.گ/ پ.کا.کا نفت گلیرلرینی بؤلوشورلر
- گوندم آنالیز: 47
- پسکوو: تورک آخیم دوغال گاز پروژه'سی آوروپانین انرژی امنیتینه رئال قاتقی وئرجک
- تورک آخیم دوغالگاز دنیز بؤلومو ایشلرینین یوزده 95ی تاماملانیب
- ترانس آنادولو گاز بورو خطی آچیلدی
- صاباح تاناپ-ین آچیلیش مراسیمی اولاجاق
- اردوغان، گورجوستان پرزیدنتی گیورگی مارگولاشویلی ایله تلفوندا گؤروشوب
- برات آلبایراکدان ایکی مژدهلی خبر
- تاناپدا سونا گلیندی


text:
اوراسیا ایقتیصادی قروپو
اوراسیا ایقتیصادی قروپو (اینگیلیسجه: Eurasian Economic Community, فارسجا: مجمع اقتصادی اوراسیا، عربجه: المجموعة الاقتصادية الأوروآسيوية، فرانسهجه: Communauté économique eurasiatique, آلمانجا: Eurasische Wirtschaftsgemeinschaft, ایتالیاجا: Comunità economica eurasiatica, روسجا: EBpaзийckoe эkoHoMичeckoe cooбщecTBo) اورآسیادا بیر اسکی دؤولت. اوراسیا ایقتیصادی قروپو ۲۰۰۰ میلادی ایلینده قۇرولدو و ۲۰۱۴ میلادی ایلینده داغیلدی.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
- KacMaлиHckий лeHToчHый бop ۲۰۰۵ roд. (AлTaйckий kpaй. Poccия).jpg
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- اینگلیسیجه ویکیپدیا


text:
گلین باجی(اویون)
گلینباجی - آذربایجاندا ان چوخ یازقاباغی (بایرام قاباغی) گونلرده، توی گونلرینده، ائلجه ده دیگر واختلاردا، اساساً قیزلار و گلینلر آراسیندا، گئنیش شکیلده اوینانیلان قدیم اویونلاریندان بیریدیر.
عومومی معلومات[دَییشدیر]
قدیم زامانلاردان قیز-گلینلرین تویلاریندا "گلینباجی" اویونو ایجرا اولوناردی. گلین کؤچن گون قیزلار گلینین باشینا توپلاشیر، اللرینه دمیر سینیلر آلیب گلینین دیلیندن ماهنی اوخویوب اونا ساتاشیرلار.
بو عادت سونرالار اوشاقلار آراسیندا اویونا چئوریلمیشدیر.
اویونون قایدالاری[دَییشدیر]
بیر دسته اوشاق (اساساً قیزلار) ییغیشیب اویونا باشلاییرلار. اویونا باشلامازدان اوّل اونلار دایره شکیلی آلیر، هامیدان یاشجا بؤیوک اولان اویونچو اوشاقلاردان (قیزلاردان) بیرینه اویونو باشلاماغی تاپشیریر. همین اویونچو اویونا باشلاییر و اویونو نؤوبتی اویونچو داوام ائتدیریر.
1.جی قیز: - من گلمیشم نارینج-تورونج دیشلهیم،
گلمهمیشم تویوق-جوجه کیشلهیم.
2.جی قیز: - من گلمیشم ایستکانا قند سالام،
گلمهمیشم اورگیمه درد سالام.
3.جو قیز: - من گلمیشم ابره گئیم، ساللانام،
گلمهمیشم چیت-میت ایله آللانام.
4.جو قیز: - من گلمیشم چیرتیق چالام، اوینایام،
گلمهمیشم کؤپکلری یاللایام...
اویون بو آردیجیللیقلا داوام ائدیر. سؤز تاپا بیلمهین ایشتیراکچی سیرادا دایانیب ال چالماقلا کیفایتلهنیر.


text:
آبان آیینین ۲۲-نجی گونو تبریز شهرینده ابدیته قووشان گؤرکملی آذربایجان یازیچیسی، میتولوژیستی و حؤرمتله سئویلن اجتماعی شخصیتی «میرعلی سیدسلامت»ین جنازهسی بو شهرین وادیالرحمه مزارلیغینین صنعتکارلار بؤلومونده تورپاغا تاپشیریلدی.
دفن مراسیمیندن سونرا، ۷۰۰ نفردن آرتیق اشتراکچیلارلا، جناب «فیروز مقدم»ین آپاریجیغی ایله ایکی ساعاتیاریم وداع مراسیمی کئچیریلدی.
مراسیمی اوستاد سیدسلامتین یاخین دوستو تانینمیش یازیچی و تدقیقاتچی «رحیم رئیسنیا» آچدی، سونرا آذربایجانین مدنی اجتماعی شخصیتلریندن: «حبیب فرشباف»، «ناصر داوران»، «محمد زیدی»، «مسعود شریعتی»، «جعفر کیوانچهر»، «خانم منافزاده»، «شاهرخ نخعی»، «نوید محمدی» و … اؤز اورهک سؤزلرینی دئییب و شعرلر اوخودولار و آذربایجانین گؤرکملی صنعتکارلاریندان «عاشیق حسن اسکندری»، «عاشیق فرخ مهدیپور»، «مسعود امیر سپهر»، «قاسیم وطناوغلو» و اوستادین یاخینلاریندان جناب «عسگر صدوقی» و «نیگارخانیم جنتی» اونون عزیز خاطیرهسینه وداع ماهنیلاری و آیریلیق نغمهلری سسلندیردیلر و ایفا ائتدیلر.
مراسیمده همچنین مدنی اجتماعی قوروملار طرفیندن ده اشتراکچیلار آراسیندا بیانیهلر و اوستادین شکیللری یاییلدی. او جوملهدن: آذربایجان موسیقی انجومنی، ایشیق سایتی، میرعلینین یولداشلاری، آذربایجان مدنیت اوجاغی و اللینجی ایللر تبریز دانشگاهینین فنی دانشکدهسینین فارغالتحصیللری طرفیندن.
مراسیمین سونوندا، اوستاد میرعلی سیدسلامتین عائلهسی طرفیندن باجیسی «سوری خانیم» اشتراکچیلارا اؤز تشکرلرینی بیلدیریب، وداع مراسیمینه سون قویدو.
همین مراسیمدن بیر نئچه شکیلی ایشیق اوخوجولارینا تقدیم ائدیریک:
آبان آیینین ۲۲-نجی گونو تبریز شهرینده ابدیته قووشان گؤرکملی آذربایجان یازیچیسی، میتولوژیستی و حؤرمتله سئویلن اجتماعی شخصیتی «میرعلی سیدسلامت»ین جنازهسی بو شهرین وادیالرحمه مزارلیغینین صنعتکارلار بؤلومونده تورپاغا تاپشیریلدی.
2 پاسخ
-
اوستاد مهندس میر علی سید سلامتین دونیادان کوچمهسی بءبوک ایتگی دیر. روحو شاد، یولو داواملی اولسون.
-
روحو شاد، یولو داواملی اولسون.


text:
یوهان کرایوف
هنریک یوهان کرایوف (دوغوم :25 آوریل 1947-اؤلوم:2016) چوخلو آدی یوهان کرایوف سسلئنیر.هولندلی فوتبالچی .کوج .اویونچو اولوردو.اوچ دفعه اوروپانین لاب یاخشی فوتبالچی سی تانینیدی(1971.1973.1974) اونون مقامی میشل پلاتینی و مارکو فان باستن کیمی اولور.توتال فوتبال یوخسا فوتبال فلسفه سینه دایاقدی.توتال فوتبال رینوس میشل الیله قورولوب.
1984 ده فوتبالدا اویونچولوقدان دالی چکیلیدی.و کوچ اولدو.کوچ مقامیندا آمستردام آژاکس و سونرا بارسلونا تیملیرنی شامپیونلوقا یئتیردی.بو کلوبلاردا مشاور و ایشچی اولوردو.
1999 جی ایلده یوز ایل ایچره پله دن سونرا ایکینجی یاخشی فوتبالیست سئچیلیدی.
اؤلوم[دَییشدیر]
کاتالونیا رادیوسو 2015 جی ایلده بیلیندیردی یوهان کرایوف آق جیگر سرطانی توتوب.بو نوخوشلوقدا 24 مارس 2016 جی ایلده 68 یاشیندا بارسلون شهرینده دۆنیادان گوز یومدو
قایناقلار[دَییشدیر]
فارسیجا ویکی پدیا [۱]


text:
ائو کؤینگی
ائو کوینگی یا دا بیرینجی کؤینک — باشقا ایدمان نؤعلرینده اوْلدۇغۇ کیمی فوتبالدا دا گئییم ایستاندارد آوادانلیق ساییلیر. فوتبال گئییمی فوتبالین ۴–جو قایداسی ایله موعینلشدیریلیر و قایدایا اساساً، فوتبولچو گئیمین مینیمال دستینه صاحیب اولمالی و اوستونده باشقا فوتبولچویا یاخود دا دیگر ایشتیراکچیا تهلوکه یارادا بیلهجک هئچ بیر اشیاء اولمامالیدیر. بعضاً فردی یاریشلاردا گئییمه بیر نئچه محدودیّتلر قویولا بیلر، مثلاً، لوقولارین اؤلچۆسۆنۆن تنظیملنمهسی؛ بیر–بیری ایله قارشیلاشان ایکی کوماندانین فورمالاری عینی و یا اوخشار اولارسا، قوناق اولان کوماندا باشقا رنگده گئیینمهلیدیر.


text:
دنیل جنسن
دنیل جنسن (اینگیلیسجه: Daniel Jensen) (دوْغوم:۲۵ ژوئن ۱۹۷۹ (۴۳ یاش) کوپنهاق) بیر فوتبالیست. دانمارک میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هافبک موقعیتینده اوْیناییب. فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۰ اوْیونلاریندا مئیدانا گئدیب.
اوْیونلاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ "Daniel Jensen". footballdatabase.eu. Retrieved 17 February 2012.
قارداش پروژهلرده دنیل جنسن گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۷۹-جو میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- یوفا یورو ۲۰۰۴ اویونچولاری
- هیرنفین کولوبونون اویونچولاری
- رئال مورسیا کولوبونون اویونچولاری
- وردر برمن کولوبونون اویونچولاری
- نووارا کولوبونون اویونچولاری
- کوپنهاقن کولوبونون اویونچولاری
- ۲۰۱۰ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
- ایتالیاداکی دانمارکلی غوربتچیلر
- هولنددهکی دانمارکلی غوربتچیلر
- ایسپانیاداکی دانمارکلی غوربتچیلر


text:
مجهول فعللر آوروپا دیللرینین ائتکیسی ایله دیلیمیزده چوخ واخت یئرسیز ایشلهنیر. مجهول فورمالارین فارسجادا گئنیش ایشلنمهسی ده پروبلئمین کؤکلرینی داها درینلشدیریر.
ــ پرئزیدئنت طرفیندن معین اولونموش هئیت.
یوخاریداکی جومله ده بیلینمیر پرئزیدئنت هئیتی اؤزو معین ائدیب، یوخسا معین ائتدیریب؟ جوملهنی بو بیچیمده آیدینلاشدیرماق فارسجادا مومکون دئییل. چونکی فارس دیلینده بعضی فعللرین تأثیرلی [متعدّی] فورماسی اولمادیغینا گؤره چتینلیک یارانیر، آمما آذربایجان تورکجهسینده فعلین ایجبار نؤوعلری بو چتینلییی آرادان قالدیریر. بونونلا دا بیر چوخ فعللری معنا باخیمیندان بعضن اوچ قات تأثیرلندیرمک اولور. سوْنوجدا “طرفیندن”، واسطهسی ایله”، “جانیبیندن” کیمی سؤزلره احتیاج قالمیر.
ــ پرئزیدئنتین معین ائتدییی هئیت.
ــ پرئزیدئتین معین ائتدیردییی هئیت.
باشقا بیر اؤرنهیی گؤزدن کئچیرک. «یاشار کیتابی اوخودو» کیمی معلوم بیر جوملهنی آشاغیداکی بیچیمده مجهوللاشدیرماق گولونج آلینیر:
ــ کیتاب یاشار طرفیندن اوخوندو.
چوٍنکی جوٍملهنین چرکینلیییندن علاوه بیلینمیر یاشار کیتابی اؤزو اوْخویوب ، یوْخسا باشقاسینا اوْخوتدوروب. عینی آنلامی چاتدیرماقدا جوملهنین معلوم بیچیملری داها گؤزهل، دقیق و قولای آلینیر:
– یاشار کیتابی اوخودو.
– یاشار کیتابی اوخوتدو.
– یاشار کیتابی اوخوتدوردو.
ایجبار فعللرینین آراجیلیغی ایله اوٍچونجو، دؤردوٍنجو آداملارین آیاغینی دا اوْرتایا چمک اولار. یاشار بیر باشقاسینا، او باشقاسی دا بیر باشقاسینا کتابین اوخوماغینا دایر گؤستریش وئره، یا دا ریجا ائده بیلر: “یاشار کیتابی اوخوتدورتدوردو”.
ــ شهر دوشمن طرفیندن اودا چکیلدی.
بو جوٍملهده آنلاشیلمازلیق واردیر. چوٍنکی بللی دئییل «شهری دوشمنین اؤزوٍ اوْدا چکیب»، یوْخسا «شهری دوٍشمن اوْدا چکدیریب»، یا دا «شهر اؤنجه دوٍشمن یئرلشن طرفدن اود توتوب». بو آنلاملاری آیدین شکیلده معلوم بیچیمده ایفاده ائتمک اولار:
– شهری دوشمن اوْدا چکدی.
– شهری دوشمن اودا چکدیردی.
– شهر، دوشمن یئرلشن طرفدن اودا چکیلدی.
― سولطان محمدین واسیطهسی ایله ایستانبول فتح اولوندو.
مجهول جوملهلرین اوجاق داشی عادتن “واسیطهسی ایله” سؤز ترکیبیدیر. هانسی ندندن آسیلی اولورسا اولسون، مجهول فورمانی ساخلاماق ایستهییریکسه هئچ اولماسا اونون یئرینه بعضن “ألی ایله” کیمی ترکیبین ایشلتمهسیندن چکینمهیک:
― سولطان محمدین الی ایله ایستانبول فتح اولوندو.
جوٍملهنی معلوم فورما چئویریرسک داها گؤزل آلینیر.
― سولطان محمد ایستانبولو فتح ائتدی.
مجهول فعللرین ایشلنمهسی گراماتیک باخیمدان یالنیش اولماسا دا، اونلارین ایشلنمهسی یالنیز واسیطهسیز تاماملیغا [صریح مفعولا] گرهک اولمایان جوملهلرده اویغون گؤروٍنور.


text:
`آمریکا اسکات کلی` نتیجهلر
خبرلر [1818]
- سون ۱۶ قارشیلاشمانین ایلک ائشلشمهلری بللی اولدو
- آمریکا ایرانی مغلوب ائتدی
- ایراندا باشقا اؤلکه وطنداشی۴۰ نفر توتوقلاندی
- لابوراتواردا اۆرهتیلن تویوق اتینه مجوز وئریلدی
- آمریکا و روسیا استخبارات تشکیلاتی باشقانلاری تورکیهده گؤروشدو
- "ترور هؤرگوتونون 'اونو اؤلدور' تاپشیریغی وئردیگی شخصی ده یاخالادیق"
- دونیانین هر یئریندن باشساغلیغی مئساژلاری گلیر
- جمهوریت بایرامی آمریکادا قوتلاندی
- آمریکا: روسیا، اعتراضلارین باسدیریلماسی قونوسوندا تهرانا توصیه وئرهبیلر
- اوخولدا سلاحلی سالدیری
- آمریکانین آنکارا ائلچیسیندن اژه آچیقلاماسی
- واشینگتن-دا اننوی تورک فستیوالی کئچیریلیب
- رئیسی: بایدن خائوس و ترورو قیزیشدیریر
- آمریکادا قانلی سالدیری
- رئیسی: آمریکا ایراندا ثابتلیگی پوزما سیاستینه ال آتدی
- آمریکادا آذربایجان ائلچیلیگینه عاید اتومبیله آتیش ائدیلدی
- آمریکانین تورکیهیه اف-۱۶ساتیشیندا سون دوروم
- کیلنت، آمریکادا ۱۴ هاوا لیمانینین اینترنت سایتینی بلوکلادی
- اردوغان: آمریکا و یونانیستانا لازیم اولان اویاریلاری وئردیک
- ایراندان آذربایجان - ارمنیستان چاتیشمالاری ایله باغلی آچیقلاما
- آمریکا ۲۰ ایل سونرا افغانیستاندان آیریلیر
- هائیتی هاواآلانیندا خائوس
- آمریکانین ارمنی قرارینین آرخاسیندا نه وار؟
- آمریکا-ایران آراسینداکی گرگینلیگین پرده آرخاسی
- آمریکانین فلیسطین قونوسونداکی ایکی اۆزلولوگو
- آمریکا سوریهنی بئله ووردو
- جاسوس اوچاق گئری دؤندو
- آمریکا و روسیا، توتوقلو دییشیمینی تورکیهده گرچکلشدیردی
- آیدا قاسیرغاسی ییخدی گئچدی
- آمریکا ایکی یوزو
- آمریکا بیرلیکلری افغانیستاندان آیریلارکن عسگری تجهیزاتی یوخ ائتدی
- آمریکادا گونش توتولماسی
- آمریکادا قاتار، کامیونا چارپدی
- تورکیهنین اتومبیلی آمریکادا بؤیوک ایلگی گؤردو
- هیروشیمایا اتم بومباسی آتیلماسینین ۷۶.جی ایلدؤنومو
- آمریکادا ساغچیلارلا سولچولار چاتیشدی
- آمریکادا بیر اوخولدا قتلعام
- ییلدیریم: آمریکا پرزیدنتینین بئله بیر آچیقلاما وئرممهسی، قلوبال باریش باخیمیندان حیاتی اهمیته مالیکدیر
- آمریکانین یئنی باشقانی ترامپ اولدو
- آمریکا، تورکیهنین اف-35لر اوچون وئردیگی پولو قایتاراجاق می؟


text:
“دونیا ادبیاتیندان ترجمه لر” نشره بوراخیلدی
بوُ گونلر تهرانداکی پیشگامان پژوهشمدار کیتاب ائوی، دکتر مرتضی مجدفر و دکتر محرم آقازادهنین، دونیا ادبیاتیندان تورکجهیه ترجمه اتئدیکلری شعرلردن کیچیک بیر مجموعهنی، تورکجه کیتابلار بازارینا بوُراخمیشدیر. دامجیلار– دونیا ادبیاتیندان آذربایجانتورکجهسینه ترجمه اوْلان شعرلر؛ آدی ایله نشر اوْلونان بوُ کیتاب، ۶۴ صحیفهلیک و پالتویی بیچیمینده و مین یوز جیلد تیراژلا یاییلیبدیر. کیتابین بیرینجی چاپی، ۱۳۹۲- نجی ایلین یاز فصلینده بوُراخیلمیشدیر.
«آنالاریمیزین آغ بیرچکلرینین عظمتینه تقدیم ائدیریک»، بوُ جمله کیتابین ایلک صحیفهسینده دکتر مرتضی مجدفر و دکتر محرمآقازادهنین طرفیندن یازیلان سؤز دور. سوْنرا «مقدمه یئرینه» آدی ایله مشترک یازیلان، اؤن سؤز گتیریلمیشدیر. سوْنرا سیرا ایله شعرلر گلیر. شعرلر انگلیزجه، اسپانیولجا، عربجه و بعضاً فارسجادان ترجمه ائدیلیبدیر. کیتابدا گتیریلن شعرلر و شاعرلر بوُنلاردیر:
*دؤرد شعر«فدریکو گارسیا لورکا»دان
*لبنانلی شاعیر«جبران خلیل جبران» دان قوُم و کف آدلی بیر شعر
*«فرناندو پسوا» دان ایکی شعر
*«پییر رووردی»، فرانسانین بؤیوک شاعیریندن گونش و یول آیریمیندان آدلی ایکی شعر
* فالکو، آخیجی دیللی موسیقیچی شاعیر
*سورگون عاشیغین ماهنیلاریندان، عبدالوهاب البیاتی
*«ویلیام بلیک» دن بیر شعر
*۹ شاعیر، ۹ هایکو
*«ماتسوئو باسیو» و «موریتاکه» دن دؤرد هایکو
*«سمیع القاسم» و «محمود درویش»دن شعرلر
*آمریکالی شاعیرلر«لاری بایلی» و « هرمن بلوم» دان شعرلر
*شاعیری بللی اوْلمایان بیر انگلیزجه شعردن ترجمه
*انگلیزلی شاعیرلر«استفن اسپندر» و «جفری گریکسون» دان شعرلر
*هم ده « ناظم حکمت»، «محمد عاکیف» و «اورهان سیفی »دن ، تورک شاعیرلرینین آدلاری بو مجموعهده اوُنودولماسین دئیه، آذریلشمیش بیر نئچه شعر.
شعرلردن سوْنرا، کیتابا ایکی قیسا مؤخره قوْیولوبدور: « محرم آقازاده بیر باخیشدا» و « مرتضی مجدفر بیر باخیشدا».
ناشیر ، بو کیتابا ۳ مین تومن قیمت قویموشدور. کیتابی تهراندا ۸۸۳۴۵۲۱۷- ۰۲۱ نمرهلی تئلفونا زنگ آچماق ایله الده ائتمک اوْلار. هم ده تبریزده انتشارات ارک(ملازاده)دن، اورمیهده فضولی کیتاب ائویندن، زنجاندا کتابفروشی حکیمهیدجیدن، و مغاندا کتابفروشی تراکتوردان کیتابی آلماق اولار. ناشیرین تهرانداکی شعبهسی، کیتابی پست ایله، ایرانین هر بیر طرفیندن ایستهینلره یوللاییر.
کیتابا دکتر مجدفر و دکتر آقازادهنین «یوردوموزا دامان دامجی لار» آدلی یازدیقلاری اورتاق مقدمه ده داخیلدیر کی، اونو سیز حؤرمتلی اوخوجولارا تقدیم ائدیریک.
مقدمه یئرینه
یوُردوموزا دامان دامجیلار
نئچه ایل دیر بیر چوْخ علمی یئرلرده بیرگه ایشلهمیشیک. نئچه ایل دیر بیرگه کیلاسلاریمیز و سمینارلاریمیز اوْلموشدور. ایللر بوْیو بیرگه یازیب- یاراتمیشیق. اوْرتاق اثرلریمیز منتشر اوْلوب و منتشر اوْلماقدادیر. نئچه ایل، تعلیموتربیه وزارتخاناسینین طرفیندن معلملر و دیگر تربیتی حوْزهلرده چالیشانلار اوچون یاییلان رشد مجلهلرینده، بیرلیکده یا آیری- آیری باش کاتیب، تحریریه عضوو و تدقیقی مقالهلرین یازاری اوْلموشوق. بیزی بیر- بیریمیزه یاخینلاشدیران و بیرلشدیرن علمی ساحه، تربیتی علملر حوزهسیدیر. آنجاق بوُ اوْرتاق ایشلردن علاوه، بیزی بیر- بیریمیزله، ایللر بوْیو دوْست ساخلایان ساحه، آذربایجانلی اوْلدوغوموز، عادی سؤزلر و حتی علمی بحثلری تورکجه دانیشماغیمیز و بوُ آرادا، اؤز دیل و ادبیاتیمیزلا ماراقلانماغیمیز دیر. بیز علمی ایشلردن باش آچارکن، دینجلمک اوچون و روحوموزا ایلنجه وئرمک قصدیله، بیر دینج یئر تاپیب،اؤزوموز دئمیشکن دیمدیکلهشیب، آنا دیلیمیزده یارادیلان شعر، حئکایه و ادبی- بدیعی یازیلاری اوْخوماقلا، جانلانارکن، یئنیدن علمی ایشلره قاریشماغیمیزا گوج تاپاریق. بوُ واختلار، بیزیم ذهنیمیزین دیرچلمک زامانلاری دیر.
نئچه ایللردیر همین قیسا زامانلاردا، دونیا ادبیاتیندان آذربایجان تورکجهسینه ترجمه ائتدیییمیز قیسا شعرلری و دیگر یازیلاری بیر- بیریمیزه اوْخویوروق. بوُ یازیلاری عمومیتله انگلیزجهدن، بعضاً عربجهدن و اسپانیولجادان و هردن ده فارسجا و دیگر دیللردن، آذربایجان تورکجهسینه چئویرمیشیک. بوُ ترجمهلر بیزیم دوْستلوق گونلریمیزین قالیجی ایزلری دیر.
نئچه ایل بوُ اوْرتاق ایشه باشلاماغیمیزدان سونرا، بیرلیکده بئله قرارا گلدیک کی همان اثرلردن بیر نئچهسینی، کیچیک بیر مجموعه شکلینده چاپ ائتدیرهک. مجموعهنین آدینی دامجیلار قوْیموشوق؛ دوْنیا ادبیاتیندان، اؤز تورکجهمیزه ساری دامان بیر نئچه کیچیک دامجی. هر بیرترجمهنین کیمه عاید اوْلدوغونو قید ائتمهمیشیک. چون کی هر اثری، ایکیمیزدن بیریمیز ترجمه ائتمیش اوْلساق دا، قاباغا گئتدیکجه دییشیلیب، آلت – اوست اوْلوب و نهایت اوْرتاق بیر ترجمه میدانا چیخمیشدیر. بوُ قیسا شعرلر، واختیله بیزی شنلندیریب؛ هلهده شنلندیریر و اومید ائدیریک سیزینده حالینیزی خوْش ائتسین.
بیزیم اوْرتاق علمی فارسجا اثرلریمیز، اوْخوجولارین طرفیندن بیر چوْخ اوُغورلار الده ائتمیشدیلر و بیز بوُنا گؤره، اؤزوموزو چوخ بختهور بیلیریک و امینیک کی ادبیاتیمیزا و ائلیمیزین دیلینه ساری دامان بوُ دامجیلار دا، آذربایجان شاعیر و ادیبلری، هم ده ائلیمیزین هوسکارلاری طرفیندن آلقیشلا قارشیلاناجاقدیر.


text:
ایراده آزادلیغی
ایراده آزادلیغی (یون. tὸ aὐteEoύσιov و یا tὸ ἐφ᾽ ἡuῖv، لات. liberum arbitrium) — شراییطدن آسیلی اولمایاراق اینسانین سئچیم ائتمه ایمکانی نین اولماسی.
بیلگی [دَییشدیر]
ایراده آزادلیغی پروبلمی هله چوخ قدیم زامانلاردان اینسانلاری دوشوندورموش و زامان-زامان بو پروبلم حاقیندا دوشونوب داشینان لار مسلهیه موختلیف پریزمالاردان یاناشاراق چئشیدلی موناسیبتلر بیلدیرمیشلر. بو پروبلم دوشونجه تاریخینده ان موهوم و موباحیثهلی مسلهلردن بیری کیمی تاریخه دوشموشدور. ایراده آزادلیغی پروبلمین قویولوشو اینسانلارین طبیعی ماراقلارییلا یاناشی هم ده اونلاردا ائتدیکلری عمللره، آتدیقلاری آددیملارا گؤره مسئولیت داشیییب داشیماماسی کیمی چوخ واجیب سوسیال-پسیکولوژی مسئولیت مسلهسی ایله سیخ باغلی اولموشدور. بو سببدن ده ایراده آزادلیغی پروبلمی ایستر موختلیف فلسفی-ایدئولوژی جریانلار آراسیندا، ایسترسه ده دینلرده قیزغین موباحیثه اوبیئکتینه چئوریلمیشدیر. بیرینجیلر اؤز گؤروشلرینده موعین عقلی مولاحیظهلردن چیخیش ائدیردیلرسه، ایکینجیلر اساس اعتیباریله ایلاهی بویروقلارا، دینی متنلره سؤیکنمیشلر. بونونلا بئله، بیر سیرا دینی ایدئولوژی جریانلار اؤز گؤروشلرینده دینی پرینسیپلرله یاناشی عقلین موحاکیمهلرینه ده گئنیش یئر وئرمیشلر.


text:
اون بیر آیین سلطانی، اوروجلوق آیی گلدی
رمضان آیی، اون بیر آیین سولطانی گلدی یئتیشدی.
صاباح جوما آخشامی (پنجشنبه) اوروجلوغون بیرینجی گونو اولاجاق. مسلمانلار بو گئجهدن اوباشدان (سحری) تدارکوندا اولمالیدیلار. یایین ایستی گونلرینده اوروج توتماق نه قدر چتین اولسا دا، رمضانین معنوی لذتلریندن واز گئچمک ممکن دئییل.
رمضان آیی مسلمانلار اوچون اؤنملی (مهم) بیر آیدیر. بو آیدا مسلمانلار اوروج توتماقلا برابر، آللاه و قرآنلا داها یاخین انس توتارلار، ضعیفلرین، یئتیملرین و یوخسوللارین اَلیندن یاپیشارلار و تانرینین نعمتلرینین قدرینی بیلمهیه چالیشارلار.
اوروجلوغون اوجاق سایتینین عزیز اوخویانلارینا گؤزللیک، بوللوق و معنویتله دولو اولماسینی آرزولاییریق. رحمت آیینین گلیشی سیزلره قوتلو اولسون.


text:
ایسراییل-ین تحصیل ناظیریندن آمانسیز تکلیف
ایسراییل-ین تحصیل ناظیری نفتالی بنت ساواش اوچاقلارین بومبالارینین غزه ده کی اوشاقلارین اوستونه آتیلماسینی تکلیف ائتدی.
ایسراییل-ین تحصیل ناظیری نفتالی بنت ساواش اوچاقلارین بومبالارینین غزه ده کی اوشاقلارین اوستونه آتیلماسینی تکلیف ائتدی.
ایسراییل-ین تحصیل ناظیری نفتالی بنت تهلوکهسیزلیک کابینه سینین غزه-ده سون هوجوملارین موذاکیره اولوندوغو ایجلاسیندا چیخیش ائدهرک: "هئچ بیر حقوقی مانع یوخدور، نه اوچون اوستلرینه دئییل، یانلارینا آتش آچیرسینیز؟" دئدی.
ایسراییل سلاحلی قوهلرینین باش قرارگاه رئیسی ایسه: "من اوشاقلارا و گنجلره آتش آچیلماسینین دوغرو اولدوغونو دوشونمورم. بعضا اوشاقلار و گنجلر بالون و اوچورتما اوچورورلار. بومبالارین بالون لارین، اوچورتمالارین هاوایا بوراخیلدیغی یئرلرین اوستونه آتیلماسینی تکلیف ائدیرسینیز؟" دئیه سوروشدو.
بنت سؤزلرینین آرخاسیندا دایاناراق:"ایسراییل اوردوسو بونو ائتمهلیدیر" دئدی.
باش قرارگاه رئیسی:"سیزینله بو مسئله ده همفیکیر دئییلم، چونکی بو دئدیکلرینیز ایش و اخلاق آنلاییشینا اویغون گلمیر"، دئیه موناسیبت بیلدیردی.
ایلگیلیلی خبرلر
استوره: تورکیهنین ترورلا موباریزه حاقی وار
نروژ باشباخانی، "تهلوکه اولدوغو زامان تورکیهنین ترورلا موباریزه حاقی وار" دئدی
بروکسلده "داها عدالتلی بیر دونیا مومکوندور" آدلی پانل تشکیل ائدیلدی
متخصصلر، جمهورباشقانی رجب طیب اردوغانین "داها عدالتلی بیر دونیا مومکوندور" کیتابیندا دقته چاتدیردیغی دوشونجهلر اطرافیندا فیکیر آلیش وئریشی ائتدیلر
آوروپا پارلمانینا سایبری سالدیری
"آوروپا پارلمانی، چوخ گلیشمیش بیر سایبری سالدdری آلتیندا. کرملین یؤنوملو بیر قروپ سالدیرینین مسئولیتی اۆستلندی"


text:
پوستمودئرنیزم گوج-اؤزنه ایلیشکیلرینین یاپیسؤکومو ایدی؛ آنلامی اورهتن پروسئدورا ایله باغلی تصووورلرین کؤکلو دییشمیی؛ دیل-دوشونجه ایلگیلرینین آلت-اوست اولونماسی؛ حقیقت، آنلام و وارلیغین حاضیر سانیلماسینین یانلیشلیغی؛ صنایع آلانیندا کوتلوی اورهتیم سیستئمیندن فردی سیستئمه کئچمهسی؛ معمارلیقدا کیبریت قوتوسونا بنزهر بینالارین اؤز یئرینی کومپوزیتیو پلانلی تیکینتیلره وئرمهسی، دمیر اورهتیمیندن ائلئکترون صنایعینه کئچمهسی؛ أدبی اثرده آنلامین یازارین بئینیندن متن جوغرافیاسینا داشیناراق گئجیکمهسی؛ مئدیادا یازیلی یاییمدان ائلئکترون چئورهیه کئچمهسی؛ آسوشئیتئدپرئس و تاس کیمی کوتلوی خبر آگئنتلیکلرینین یئرینی آ.ان.اس کیمی کیچیک، چئویک و یئرلی بیلگی آراجلارینین آلماسی؛ اؤلکهلرآراسی دمیر تئللرین یئرینی شففاف سینیرلارین آلماسی؛ “دؤولت-میللت”، “صینیف” و “کیملیک” کیمی سرت قاوراملارین اؤلهزیمهسی یا دا سؤیلمسل ماهیت قازانماسی؛ کوتلوی قیرغین یاراقلارینین یئرینی بللی نؤقطهنی آماجلایان پیلوتسوز اوچاقلارین آلماسی. بو دورمهنی بیر کیتاب قدهر اوزاتماق اولار. بیز ایندی اکینچیلیک، مودئرنیزم و پوستمودئرنیزم دالغالاری ایچینده یاشاییریق، هر اوچونون ائتکیسی آلتینداییق، دانیشقلاریمیز، یازیلاریمیز، أخلاقی دهیرلریمیز و گئییم طرزیمیز بو اوچونون قاریشیغیندان تؤرهنمیش نسنهدیر.
______________
قایناق: پوستمودئرنیزم آذربایجانا گلمهدن گئتمک ایستهییر / ایواز طاها


text:
“سیاست” اجرا آپاراتی دئییل، بیرباشا تفککورون محصولودور. پولیتیکا ایجتیماعی دییشیملر، چتینلیکلر، گرگینلیکلر، اینکیشافلار و ضدیتلردن یارانان تفککورون محصولودور. هانریخ هاینئ بونو داها آشیری بیچیمده وورغولاییر. باخمایاراق کی، اونون سؤیلهدیکلرینین شاعیرانه چالارینی خیلی یوموشالتماق گرهکیر. آیزایا بئرلین هاینهنین دیلیجه دئییر کیِ، کیتابخاناسیندا سوسقون و توختاق اوتورموش فیلوسوف بارهده اؤزونوزو گؤرمزلیییه وورمایین. کانت اوسچو [عقلگرا] تئولوقلارین تانریسینی گؤزدن سالماسایدی، روبسپیئر جنابلاری پادیشاهین بوینونو وورا بیلمهیهجکدی. هاینه واختیله فرانسادا یاشاییردی. او، فرانسیزلاری، فیخته و شئللینگ کیمی آلمانلی ایدئالیست فیلوسوفلارین ایزلهییجیلرینه آلچاق گؤزله باخماماغا چاغیریردی. آلمان دوشونرلری ائله فاناتیک مؤمینلردیلر کی، نه قورخویا قاپیلارلار، نه ده کامآلما ائحتریاصینا [لذت جویی]. اونلار هاچانسا آجیقلی حالدا آیاغا قالخاجاق، غرب بؤیوک اویغارلیغینین تاپینتیلارینی دارماداغین ائدهجکلر. اونون دئدییینه گؤره، بئله بیر فلسفی هجوملا موقاییسهده، فرانسا اینقیلابی اوشاق اویونو کیمی گؤزه چارپاجاق. دئمک، فلسفی دوشونجهلرین گوجو، دولاییسییلا اولسا دا، کؤکلو دییشملره گتیریب چیخارا بیلر.
آمما بیزیم توپلوم بوندان یان کئچیر. تفککوردن ایمتیناع ائتمک گئنیش خستهلییه چئوریلیر. بونون گئنیش تاریخی و سیاسی سببلری وار. آنجاق بیر مختار و عقلانی بیر اؤزنه اولاراق بو تاریخی گئریلیمی بوتون آیرینتیلاری ایله سوردورمکده حاقلی دئییلیک. هئچ اولماسا یانیلتمالاردان، یالانلاردان، جفنگیاتدان اوزاق دورا بیلهریک کی. حالبوکی بیزده قارشیلیقلی شانتاژلار، اوجوز یازیلارَ، بوششعارلار دوشونجهنی عوض ائدیر. نییه بِله اولور. تفککور ایمکانی ساغلاندیقدا بیله، اؤزنه اوندان نییه چکینیر؟
بو سوالین چئشیدلی جاوابلاری اولا بیلر. بیری ده بودور: چونکو تفککور آغیر، آجی، زحمتلی و تاریخی گئدیشدیر. اونونلا اوغراشماق تام آنلامیندا ترک دونیادیر. قودرت، ثروتی اونوداراق بوتون ایجتیماعی امتیازالاردان ألاوزمکدیر.
تفککور اؤزگورلوک کیمی قورخونج مسئلهدیر. ائگزيستانسياليزمده اؤزگورلوک و سئچیم ايضطيرابینین قورخونجلوغو وورغولانیر. اييرمينجي يوزايلييين بيرينجي ياريسيندا آوروپاني بوٍرويَن توتاليتار دوشونجه، اينساني دييشمز کيمليک سانيردي. آمما ائگزيستانسياليزيمده، آغير يوکلو بير سئچيم ايمکاني اينسانين اؤنونده دايانيردي: اؤزون اؤزونو ياراتماليسان؛ اؤزونو اؤزوندن باييرا (ex-ist) توللاماليسان. بو دا ايضطيراب ياراديردي. بو ائله قورخونج و آغير بير ايش ايدي کي، اينسانلار چاشقين حالدا اونونلا قارشيلاشماقدان بويون قاچيريرديلار. بوردان، اينسانلارین توتاليتار دوشونجهلره و اؤزباشينا گوجلره بويون أَيمهلرینین سببنی آسانلیقلا آنلاماق اولار. چونکو او دوشونجهلر و گوجلر، اینساندان تابع اولماقدان باشقا هئچ بير مسئوليت ايستهميردیلر.
قایناق: “آذربایجاندا دوشونجه آفتلری” باشلیقلی سلسله مقالهلریندن سادهلشدیریلهرک آلینمیشدیر.


text:
پکاکالی ۶ تروریست ائتکیسیز حالا گتیریلدی
"سوریهنین قوزئییندهکی فیرات قالخانی بؤلگهسینده سالدیری حاضیرلیغیندا اولدوقلاری معین اولونان ۶ پکاکا/یپگلی تروریست ائتکیسیز حالا گتیریلدی"
سوریهنین قوزئیینده، بؤلوجو ترور هؤرگوتو پکاکا منسوبو ۶ تروریست ائتکیسیز حالا گتیریلدی.
ملی ساوونما باخانلیغینین آچیقلاماسینا گؤره، سوریهنین قوزئییندهکی فیرات قالخانی بؤلگهسینده تروریستلرین سالدیری حاضیرلیغیندا اولدوغو معین اولوندو.
باخانلیقدان وئریلن آچیقلامادا،
"ترورو قایناغیندا یوخ ائتمهیه داوام ائدیریک. سوریهنین قوزئییندهکی فیرات قالخانی بؤلگهسینده سالدیری حاضیرلیغیندا اولدوقلاری معین اولونان ۶ پکاکا/یپگلی تروریست، قهرمان تورک سلاحلی گوجلریمیزین باشاریلی مداخلهسی ایله ائتکیسیز حالا گتیریلدی" ایفادهلرینه یئر وئریلدی.
ایلگیلیلی خبرلر
فرانسانین تهران ائلچیسی باخانلیغا چاغریلدی
نیکلا رش، فرانسا خاریجی ایشلر باخانی کاترین کولونانین آچیقلامالارینا گؤره ایران خاریجی ایشلر باخانلیغینا چاغریلدی
پکاکا عضوو ۳ تروریست ضررسیزلشدیریلدی
"شهیدلریمیز اوچون، میللتیمیز اوچون، بو عزیز وطن اوچون یورولمادان موباریزهیه داوام"
القریشی اؤلدورولدو
"ابو الحسن الهاشمی القریشینین اکتبر آیینین اورتالاریندا اؤلومو، داعشه بیر باشقا ضربه ووردو"


text:
İran,da siyasi şerayit haqında analizler, İran,da yaşayan türk xalqının maraqları ve Azerbaycan ve İran,da geden Türk milli demokratik herekatının strateji ve taktik sorunların haqda danışıqlar ve analizleri eşidin... ایران دا سیاسی شرایط حاقیندا آنالیزلر، ایران دا یاشایان تورک خالقینین ماراقلاری و آزربایجان و ایران دا گئدن تورک میللی دئموکراتیک حرکاتینین استراتئژی و تاکتیک سورونلارین حاقیندا دانیشماقلار و آنالیزلری ائشیدین...
Y
YOLUMUZ
1
ایستیقلال یا فئدئرالیزم، هانکی سی؟ 2 بؤلوم
11:26
تورک میللی دئمکراتیک حرکاتینا گئنیش ائتگیسی اولان قونولاردان بیری ده ایستیراتئژی مودلی و دوشونجه سی دیر. بو ساحه ده دوشونجه طرز بیزیم خالقین حرکاتینا اینانیلماز درجه ده اولوملو و یا اولومسوز تاثیر ائدیر. بونا گؤره ده بو قونو حاقیندا ایکینجی بؤلومو ائشیدنلریمیزه سونورام...ساغ اولون
Y
YOLUMUZ
1
ایستیقلال یا فئدئرالیزم، هانکی سی؟ 1 بؤلوم
7:47
تورک میللی دئموکراتیک حرکاتی نین گونئی آزربایجان و ایران دا آچیلیش و گلیشمه یول هانکی .استراتئژیدن کئچیر؟ بو بؤلومده ایستیقلال و فئدئرالمیزین اولومسوز و اولوملو یؤنله رینه آراشدیرمیشام
Y
YOLUMUZ
1
ما خط قرمز زبان فارسی را زیر پا میگذاریم
12:08
اظهارات تحقیر آمیز و نژادپرستانهء اخیر سید محمد بطحایی وزیر آموزش و پرورش کابینه حسن روحانی مورد تحلیل قرار میگیرد...2018/07/18
Y
YOLUMUZ
1
یولوموزون سسی - اؤن سؤز
7:35
The very first episode of Yolumuz!