text:
روح
یوْللاندیرما صفحهسی
مسیزپرین دَییشیب:
روح، دین و فلسفهده، اینسان وارلیغینین مادی اولمایان طرفی یادا اؤزو اولاراق تعیین اولونار و عومومیتله بیرئیسللیکله (ذات) ائشآنلاملی (مترادف) اولاراق اله آلینار.[۱] الهیاتدا روح آدامین ایلاهیلیگه ایشتیراک ائدن قیسیمی اولاراق تعیین اولونار و عومومیتله بدنین اؤلوموندن سونرا آدامین وارلیغینی داوام ائتدیرن قیسیمی اولاراق اله آلینار.[۱] بیر چوخ مدنیت اینسان حیاتینین یا دا وارلیغینین جیسمانی اولمایان قایناغینی روح ایله عینی توتموش و بیر چوخ مدنیت بوتون جانلیلاری روحلارا سؤیکهمیشدیر. تاریخ-اؤنجهسی خالقلاردا بئله بدن ایله اونو جانلی ائدن آراسیندا بیر آیری-سئچکیلیک ائدیلدیگی گؤرولمکدهدیر.[۱] بیر چوخ دینی و فلسفی آخیندا، هر جانلینین بیر عونصورو اولان، وار اولماسی اوچون فیزیکی ماددهیه احتیاج دویمایان، ماده-خاریجی، قبول ائدیله بیلمز، تظاهورلریله اؤزونو گؤسترن، آشان، حیاتا قابیلیتینه صاحیب، دَییشن و اینکیشاف ائدن، مقصدلی بیر پرینسیپ (قایناق) یا دا بیر قودرت اولاراق تعیین اولونان روح، بیر چوخ دینی و فلسفی آخیندا دا ابدی، قابیلیتلر صاحیبی، اینسان داورانیشلارینین موحرریکی، سهو ایله ثاواب ائتمه ایرادهسینه صاحیب بیر وارلیق یا دا وارلیغین گیزلی اوزو اولاراق قبول ائدیلیر.
بونونلا بیرلیکده روح آنلاییشینین مدنیتدن مدنیته، دیندن دینه، فلسفهدن فلسفهیه گئنیش اؤلچوده موختلیفلیک گؤستردیگی گؤرولمکدهدیر. موختلیف دینلر و فیلسوفلار، روحون طبیعتی (قورولوشو)، بدنایله علاقهسی، منشایی و اؤلوملو اولوب اولماییشی مؤوضوعلارینداکی فرقلی فیکیرلریله بیر چوخ نظریه اورتایا قویموشلار. بیر چوخ دینی و فلسفی عنعنهده روحون هر جانلی مئیدانا گلمهنین ایچدهکی اؤزونو احتیوا ائدن، اؤزونه خاص بیر وارلیق اولدوغو و اینسانین تمل عونصورونون -بئینیندن و یا اورقانیزمینین هر هانسی بیر قیسیمیندن چوخ- روح اولدوغو قبول ائدیلیر. بونا قارشیلیق دیگر بعضی دین و فلسفهلرده ایسه روحون بدن ایله اؤزو آراسیندا واسیطهچیلیک فونکسیاسی یئرینه یئتیرهجک مادی بیر ایشچیسی اولدوغو قبول ائدیلیر. روح ایله جان آنلاییشلاری آراسیندا کیمی مدنیت، دین و فلسفهلرده بیر آیری-سئچکیلیک ائدیلمهمیش، کیمیلرینده ایسه بیر آیری-سئچکیلیک ائدیلمیش اولماسینا و بو آنلاییشلاری ایفاده ائدن ایکی آیری یا دا بیر نئچه تئرمین اولماسینا باخمایاراق، حاقیندا دانیشیلان تئرمینلر، تئز-تئز عینی آنلاییشی ایفاده ائتمک اوزرینه بیر-بیرلرینین یئرینه ایستیفاده ائدیلمیشلر.
روحلار عومومیتله اؤلومسوز اولاراق قبول ائدیلیرلر. بیر چوخ اینانجا گؤره روح، موجسم اولمادان (اَته بورونمه، دوغما) اؤنجهده مؤوجود ایدی. ماتئریالیزمین رد ائتدیگی روح، ژان پول سارتر کیمی بعضی موعاصیر یازیچی و فیلوسوفلارا گؤره "اؤزدن اول گلن یارانما" دور. اؤلوم حادیثهسینده بدنین حرکت خوصوصیتلرینی ایتیرمهسی روحون بدن اوزریندهکی حاکمیتینی، یعنی بدنی تأثیر بوراخماسی اولاراق آچیقلانیر. روح آنلاییشی اؤلومدن سونرا حیات آنلاییشلاریلا یاخیندان علاقهلی اولماقلا بیرلیکده، بو مؤوضوعداکی فیکیرلر سون درجه موختلیفلیک گؤستریر، خوصوصیله بدنین اؤلوموندن سونرا نه اولوب بیتدیگی مؤوضوعسوندا. حال-حاضیردا علمی آراشدیرما، عومومی قبوله گؤره، مؤوضوعسو اولان مادی کایناتین خاریجینده قالدیغیندان، روحون وار اولدوغونو یا دا وار اولمادیغینی اورتایا قویاماماقدادیر. پسیکولوژی اوخوللاریندا روح مؤوضوعسونداکی گؤروش و اصوللاری بیر-بیریندن فرقلی اولوب، موختلیفلیک گؤسترمکدهدیر.
ایچیندهکیلر
- ۱ اسکی سیویلیزاسیالاردا روح آنلاییشی
- ۲ مئزوپوتامی
- ۳ اینسانین اوچلو قورولوشو
- ۴ روح ایله جان
- ۵ دینی گؤروش و اینانجلاردا روح آنلايیشی
- ۶ قایناقلار
اسکی سیویلیزاسیالاردا روح آنلاییشی[دَییشدیر]
بعضی قدیم تمدونلردن روح آنلاییشی مؤوضوعسوندا بنزرلیکلر و روح ایله علاقهدار اورتاق بیر آنلاییش وار. بو اورتاق آنلاییش روحون یا دا "جانین اؤلومسوزلوگو" اولاراق آدلاندیریلا بیلر.[۲] فرقلی تمدونلردن راست گلینن حاقیندا دانیشیلان بنزرلیکلر، بو آنلاییشین جمعیتلرین بیر-بیرلریله قارلیلیقلی تأثیرلری (فعل و انفعالات) یولو ایله بیر-بیرلرینه کئچیب یاییلدیغی فیکیرینی دوغورماقدادیر. لاکین آنا قایناغین یئری حاقیندا فیکیرلر فرقلیدیر.
مئسوپوتامیا (بینالنهرین)[دَییشدیر]
مئسوپوتامیالیلارین (بینالنهرینده یاشایانلارین) اؤلموشلرینین مزارلارینا یئمک و موختلیف اشیالار بوراخدیقلاری بیلینمکدهدیر.[۳] بابیل دینینین کانار-عالمی و طبیعت-اوستو وارلیقلارینی ماراقلاندیران قیسمی تامامیله سومئرلردن آلینمیشدیر.[۴] سومئر میفولوژیاسینا گؤره، "اؤلولر اؤلکهسی" نه گئدیب دؤنه بیلن تک آدام ائنکیدو اولموشدور. بئلهجه ائنکیدو یئنیدن یاشایانلارین دونیاسینا دؤندوگونده، یئر اوزونده یاشایانلارا اؤلوم و "اؤلولر اؤلکهسی" حاقیندا موختلیف ایشیقلاندیریجی معلوماتلار وئرمیشدیر.[۵] مئسوپوتامیالیلار اؤلولرین روحلاریندان پیس اولانلارین یاشایانلارا موسلط اولدوغو و اونلارا ضرر وئردیکلری اینانجینا صاحیب ایدیلر.[۶] اؤلولرین روحلاری گؤروله بیلر و ائشیدیلهبیلیردی. بونونلا یاناشی هامی وارلیق آدییلا بیلینن کؤمکچی-قورویوجو روحلاردا وار ایدی. بابیلده هر اینسانین بیر قورویوجو مَلَکی یا دا قورویوجو روحو اولدوغونا اینانیلیردی.[۴]
اسکی میصر[دَییشدیر]
هرودوت کیمی قدیم یونانلی یازارلار قدیم میصرلیلرین اؤلومدن سونراکی حیاتا و روح کؤچونه ایناندیقلارینی یازمیشلار.[۷] قدیم میصر عنعنهسینه گؤره، اؤلن کیمسهنی بیر محکمه آراشدیرماسی گؤزلهییردی. بو محکمه آراشدیرماسی قدیم یونان دیلینده پسیکوستازی (psychostasis) یا دا پسیکوستاسیا (psychostasia) آدی وئریلمیشدیر. تئرمین psikhe (حیاتی عونصور، نَفَس) و statis (دارتیلما) سؤزلریندن تؤردیلمیشدیر. اؤلوم حادیثهسی ایله بدنینی ترک ائدنلرین موحاکیمه اولونماسی اولان پسیکوستازیده، کیمیلری اؤلومدن سونراکی ویجدانی حیسابلاشما فاکتینین سیموولیک المنتلرله ایضاحاتینی گؤررلر. [8] بو محکمه آراشدیرماسی صحنهسینین دئییلمش میصر اؤلولر کیتابیندا [۸] و بیر چوخ قدیم میصر سند و یازیتیندا راست گلینیر. قدیم میصر متنلرینه گؤره، هر اؤلو اوچون حاقیندا دانیشیلان اولاجاق "دارتیلما"، ایلاهه معادین "حقیقت سالونو" دئییلن سالونوندا باش وئریر. بو دارتیلما و محکمه آراشدیرماسی صحنهسی میصر شکیللرینده، بیر گؤزونه اؤلونون ویجدانی تمثیل ائدن اورهگی، دیگر گؤزونه بیر توکو اولدوغو طرزیایله تمثیل ائدیلر.[۹] یئرآلتی عالمینین مسولو و "را[۱۰] نین گؤزو" ساییلان معادین هیروگلیفلرده "حقیقت، عدالت و دوغرولوغو " ایشارهلهیَن توکدور. "توت" (Tot) آدلی تانری نتیجهلری قئیدائتمکدهدیر. اورک جینایتلرله آغیرلاشمامیش اولدوغو تقدیرده توکدن یونگول گلهجک. بعضی پسیکوستازی تئمثیللرینده اورهگین ایمتاحاندان موفقیتله گئچمهمهسی وضعیتینده موفقیتسیز اؤلونو اودماق اوزره طرزینین یانیندا گؤزلهیَن آممئمئت (Ammemet) آدلی "اؤلو یئییجی" بیر وارلیغین تصویر ائدیلمیش اولدوغو گؤرولر.
قدیم میصر عنعنهسینده اؤلوم حادیثهسی ایله بدنلرینی ترک ائدن روحلارین موختلیف اؤلوم-سونراسی حاللاری و کنار-عالم معناسی آمئنت (آمئنتئت) تئرمینی ایله ایفاده ائدیلیردی.[۱۱] میصرلیلر، اؤلهنین سونراکی حیاتی اوچون، اؤلو بدهنین یاخشی قورونماسی لازیم اولدوغونو دوشونوردولر. بو سببله کیمی جسدلری مومیالامیش و فیرعوونلارینین اؤلو بدنلرینی دیقتله گیزلتمیش.
قدیم میصرلیلرین عنعنهسینده آدامین روحی وارلیغی موختلیف قیسیملر حالیندا اله آلینمیش و موختلیف تئرمینلرله ایفاده ائدیلمیشدیر. بو تئرمینلرین ایفاده ائتدیکلری معنالاردان بعضیلری حاقیندا اژیپتولوگلار آراسیندا تام معناسییلا بیر فیکیر بیرلیگی مئیدانا گلمهمیشدیر. قدیم میصر عنعنهسینده اینسان وارلیغینین موختلیف قیسیملرینی ایفاده ائدن تئرمیندیر بعضیلری و ایفاده ائتدیکلری معنالار بونلاردیر:
- Ha (بعضا چوخلوغو haw): Jatاولاراق دا یازیلار. آدامین فیزیکی بدن (اتدن) حیصهسیدیر. داها چوخ مهمهلیلرین (پستانداران) بدنی اوچون ایستیفاده ائدیلن بیر تئرمیندیر.[۱۲]
- Ib: Ab اولاراق دا یازیلار. روحی آکتیوین دوشونجه و هَیَجانلارلا باغلی عونصورودور، اورک سیمبولویله ایشارهلهنیر.
- Ka: حیاتین اؤلومسوز و اۇنیوئرسال عۆنصورونون بیر حیصهسیدیر. سونتدهکی "اۇنیوئرسال حیات گۆجو" آنلايیشینا، عرفانداکی اسیر-آسترال بدن آنلايیشینا و تجروبی اسپیریتوالیزمده (روحو احضار ائتمهگه اعتیقاد) کی پئریسپری (روحلا بدنین بیر-بیرینه باغلایان بیر ایلگی) آنلايیشینا ياخین بیر معنا احتیوا ائدیر. آدام اینکیشاف ائتدیکجه Kaسی دا اینکیشاف ائدر. آدامین اؤلوم حادیثهسینده بدنینی ترک ائدن قیسیمدیر. شکیللرده اینسان باشلی بیر قۇش کیمی، هیيئروْگلیف يازیدا ایسه بیر معنا ایفاده ائدهجک شکیلده ایکی آچیق قوْل فوْرماسیندا ایفاده ائدیلر.
- Ba: غربدهکی "جان" (اینگ. soul) آنلايیشینا ياخین بیر معنا داشیيار. عینی زاماندا آدامی اؤزو ائدن عۆنصوردور، یعنی فردی شخصیتدیر. بدنین اؤلوموندن سوْنرا وارلیغینی داوام ائتدیرن بۇ عۆنصور، بضا اینسان باشلی شاهینله، بضا دۆز دیمدیکلی تپهسی (سوْرگوچسوز) بیر قۇش کیمی تصویر ائدیلیر.
- Ren: آدامین آدینی گؤسترن قیسمی يا دا عۆنصوردور.
- Sheut: Shuyt يا دا khaibit اوْلاراق دا يازیلار. آدامین دایم مؤوجود اوْلان "کؤلگه" سیدیر. قارايا بوْيانمیش کیچیک بیر اینسان فیگورويله تصویر ائدیلیر.
- Aj: ایشیغا باغلی اوْلان عۇنصوردور. تپهلی ایبیش (لکلک) قۇشويلا تصویر ائدیلیر.
- Sekem: آدامدا ایلاهی ایرادهنین و ایلاهی قۆدرتین تظاهورودور. اینیسیياسيوْنلا و بؤيوک غئیرت نتیجهسینده الده ائدیله بیلر. آنجاق تانریلارین قۆدرتینی يئر اۆزونده الده ائتمیش اوْلانلارا وئریلیر.
- Khu: Akh, akhu, ikhu يا دا sahu اوْلاراق دا يازیلار. اؤلن آدامین ka و ba سینین بیرلشمهسیدیر. وارلیغین کؤهنه حالینا دؤنوشو سؤز مؤوضوعسودور. Ka, khu و ba بیر بۆتوندور. Khu اؤلومدن سوْنرا ka سینین ایچینه گئری دؤنر. کایناتدا نیظامی تامین ائدن khuودور.
- Sekhu: Khat اوْلاراق دا يازیلار. آدامین فیزیکی قالیقلارینی بیلدیریر.
زرتوشتچولوق[دَییشدیر]
بونیهسینده گرک اورتا-آسیا، ایسترسه ده مئسوپوتامیادان آلینمیش مدنی المنتلری باخمیشدیر قدیم ایراندا بؤلگهنین عنعنهلرینه دامغاسینی وورموش ان اهمیتلی دینی تعلیم م. اؤ 7. عصرده اورتایا چیخان زرتوشتچولوق اولموشدور. قدیم زرتوشتچولوق عنعنهلرینده اینسان وارلیغی بو عونصورلردن عیبارت ایدی:
- تانو: فیزیکی بدن.
- آهو: جانلاندیریجی گوج.
- ویانا: حیات نفهسی.
- ماناه:ذهن یا دا روح.
- رووان (اوئستادا اوروان):جان.
- فراوارتی (اوئستادا فراواشی): قورویوجو روح یا دا قورویوجو ملک. بو، آدامین بیر عونصورو اولماقدان چوخ، آداما حیاتی بویونجا کؤمکچی اولان هومایونی وارلیقدیر.
- دیانا (اوئستادا دائنا): روحی ایکیقاتلیق.[۱۳]
اؤلوم سونراسی محکمه آراشدیرماسی اهمیت داشیدیغی زرتوشتچولوق اینانجیندا آدامین دونیا حیاتیندا ائتدیکلریندن مسئول توتولان روواندی، باشقا سؤزله گلهجک حیاتیندا موکافات و یا جزا ایله قارشیلاشاجاق اولان دا روحی وارلیغین بو عونصورو ایدی.[۱۴] زرتوشتچولوغون مقدس متنلرینده بئله دئییلیر: "عادیل آدامین جانی اؤلومسوزلوک ایچینده همیشه سئوینجلی اولاجاق، لاکین یالانچی جانی قطعیلیکله ایشگنجه گؤرهجک. آهورا مازدا (مودریک الله) بو قانونلاری اؤز قودرتی یئتکیسیله تقدیر ائتمیشدیر. "زرتوشتجولوق اونجهسی دؤورده ده ایندیکی ایران آدلانان یئرده قدیم قبیلهلر، اؤلموشلرینه ماراق گؤستریر، اونلارا احتیماللا یئرآلتی دونیاسیندا ایستیفاده اوچون موختلیف اشیالار سوناردیلار.[۱۵]
قدیم یونان و روم[دَییشدیر]
قدیم یونان عنعنهسینده ایلیادانین یازیلدیغی زامانلاردا، psyche لاتینجادا anima گیبی، "نَفَس" معناسینی وئریردی. روح آنلاییشیدا phrenes سؤزو ایله ایفاده ائدیلیردی. یونانلیلار زامانلا روح دئدیکلری فاکتین فرقلی قیسیملری، فرقلی پرینسیپلری و فرقلی گوج یا دا باجاریقلاری اولدوغونو دوشونهرک بونلار آراسیندا آیری-سئچکیلیک ائتمهیه و روحون بو معنوی خصوصیتلرینین فرقلی آدلارلا آدلاندیرماغا باشلادیلار. فیثاغورث (پیساگور) ین تعلیمینده پئسیشه (psyche) "حیاتی گوج" ا و دویومسالدیر حساسلیغا، nous ایسه ذهنسل(اینتئللئکتوال) قابیلیته تقابول ائدیردی. افلاطونون تعلیمینده ده بو آنلاییشا پارالئللیک گؤرولر. ارسطو ایسه بیر آیری-سئچکیلیک ائدهرک، nousو آکتیو ذهنین پاسسیو ذهنی اولاراق قبول ائتمیشدیر کی، بو آنلاییش سونرادان ائدیلن شرحلرده لوگوسا یا دا تانرییا عینی قبول ائدیلمیشدیر. [15]
"سماوی عالمدکی صاف نَفَس اولاراق ایفاده ائدیلن و تانریسال موحیطده (جنت) یاشاماغا چاغیریلاجاق" بیر روح آنلاییشینی (قاورامینی، مفهومونو) دیله گتیرن پنئوما (pneuma) آنلاییشی آنجاق دینی ادبیاتین گؤرونمهسیله باشلامیشدیر. پنئوما روملیلاردا ایسپیریتوستو(spiritus) پنئومانین طبیعتینده مؤوجود اولان آتش، دونیوی بیر یانماقلا علاقهدار اولمایان، اثیر صاف آتشی اولاراق قبول ائدیلردی. هاوا و حیاتی ایستیلیگین قاریشیغی کیمی گؤرولن پنئوما تئز-تئز اثیر صاف آتشی ایله عینی توتولموش و یا اونونلا علاقهدار گؤرولموشدور. مثلا ارسطونون قبول ائتدیگی سیستمدهکی "کایناتین جانی" بو صاف، اثیر (اتر aether) آتشدیر. لاکین کایناتین تک بیر جانلی وارلیغا سادهلشدیریلمهسی فیکیرینین قایناغی احتیماللا فیثاغورس-دیر. بو فیکیر افلاطون واسیطهسیله ایستواجیلارا (رواقیگری) دا کئچمیشدیر. [15] آنتیک چاغدا روحچو فلسفهنی ایشلمیش فیلسوفلار آراسیندا آناکسیماندر، فیثاغورس، امپدوکلس، هراکلیتوس، سوقراط، افلاطون ساییلا بیلر.
هومروس-ا گؤره اینسان وارلیغینین ایکی جانی وار ایدی؛ بونلار تهوموس (thumos) و پسیچه (psychè) ایدی.
تهوموس / Thumos («جان-نفس») هومروسون یازیلاریندا، قان و نفسله تانینمالیدیر. اینسان وارلیغینین حیاتی توتومونو، تام اولاراق آدامین خاریجی عالمله قارشیلیقلی تأثیر ایمکانلارینی ایفاده ائدر. آرزو ائتمهیه، داورانماغا، آدامین اؤزونو خاریجی عالمده ایفاده ائتمهسینه ایتهلهیَن عونصوردور. اینسان یاخشیجا بونالدیغی آنلاردا تهوموسو ایله دیالوق قورا بیلر. بعضی اورقانلاردا ایقامت ائدیر و اؤلومدن سونرا اورتادان ایتر (بدنی ترک ائدر). [16] "[17]. پسیچه / Psyche («جان-نفس») آنلاییشی ایسه، هومروسون یازیلاریندا، یوخو، هوشونو ایتیرمه و اؤلوم آنلاییشلارییلا تانینمالیدیر. اینسانداکی ایلاهی قیغیلجیم او اولماماقلا بیرلیکده، ایلاهی قیغیلجیمی کؤلگهسیدیر (skia)، حساس بیر قورولوشا مالیکدیر. اینسانلار ایله اؤلومسوز ایلاههلر آراسینداکی اهمیتلی بیر فرقدیر (قدیم یونان عنعنهسینه گؤره تانریلارین کؤلگهسی اولماز). هومروسا گؤره، اینسان باییلدیغیندا پسیچه بدندن آیریلیردی. اؤلوم حادیثهسینده ایسه پسیچه بدندن آیریلیب، بدهنین کؤلگهسی فورماسیندا یئرآلتی عالمینه (حادیث-یه) گئدیردی. اؤلومدن سونرا کیم اولدوغونو اونوتسادا، وارلیغینی حادیث-ده (قدیم یونان جهنمی) داوام ائتدیریردی. اؤلولرین پسیچهلری یاشایان اینسانلارا ائله چوخ بنزهییردی کی، آچیللئوس (Achilleus) اؤزونه گؤرونوب دانیشان اؤلو پاتروکلوسون پسیچهسینه ساریلماغی سینامیش اما باشارامامیشدی. [18] اورفئنین تلیمینده ایسه پسیجهئ اینسان وارلیغینین اوجا و ایلاهی حیسهسی اولان جاندیر، اؤلومسوزدور، فیزیکی بدنده اولدوقدا (جیسمانی دونیادا یاشایارکن) ایزتیراب چکیر و اؤزونو آزاد ائدهجک قورتولوش یولوندا ایرلیلیر. [19] م. اؤ 5. عصرده اورتایا چیخان، عنعنه میستئر اورفیزم اولاراق بیلینن دینی آخیندا روح کؤچونون قانون الده ائدیلدیگی گؤرولمکدهدیر. کیمیلرین اورفئنین قوروجوسو اولدوغو ایرهلی سورولن بو دینی آخیندا اینسانین هم ایلاهی و سماوی هم ده ائقویست یا شیطانی تأثیر آلتیندا اولدوغو قبول ائدیلیردی. بو دینده مقصد، تامامیله ایلاهی حالا گلمک؛ بو دا تیتانلارلا سیمگئلئنئن دونیوی، مادی ائهتیراسلاری، ائقویست آرزولاری مغلوب ائدهرک قورتولوشا چاتماق و دونیاداکی دوغوم-اؤلوم چئوریمیندئن خلاص دونیادا بیر داها دوغماماکلا مومکون ایدی. [20]
م. اؤ. 6. عصرده، مصر و بابیلده اول/تاپیلمیش پیساگور ایتالیيا و يونانیستاندا روحلا علاقه دار کؤهنه آنلايیشلاری اینکیشاف ائتدیرمیشدیر. پیساگور و تاماشاچیلاری روح کؤچو تعلیمینی مدافعه ائدیردیلر. [21] پیساگورون بو روح کؤچو فیکیرینی م. اؤ. 583 دوغولان سيروسلو پهئرئکيدئسدن يا دا مصرده آل/گؤتوردويو تحصیلدن الده ائتدیگی ایرهلی سورتولر. [22] بو روح کؤچو تعلیمینده روحا بیر آوتونوملوق عطف ائدیلمیشدی. بو تعلیمه گؤره مقصد، اؤلومسوز اولان روحو، روح اوچون بیر حبسخانا سايیلان بدنین اسیری اولماقدان قورتارماق ایدی. دونيادا بدنلنن روحلارین تکامول هدفی، نتیجهلری ياشانیلاجاق سهولردن تمیزلنهرک، ایلاهلار عالمینه گیرمهيه حاق قازانماق و بئلهجه ایلاهلار عالمینه چاتاراق يئنیدن ایلاهی قورولوشداکی ایلک وضعیتینه دؤنوشونو الده ائتمک ایدی. پیساگورون روح کؤچونه باغلی فیکیری، سونرادان، پیساگورجو جمعیتلردن و ائلئوسیس سیررلری [23][24] توپلولولوقلاریندان فیکیرلر الده ائتمیش اولدوغو بیلینن اولان مشهور فیلوسوف پلاتون طرفیندن ده ایفاده ائدیلمیشدیر. بونا قارشیلیق پلاتونون شاگیردی آریستو معلمینین روح و بدن ایکیلهمینه قارشی چیخمیش، روح و بدنین مادده کایناتیندا اصلا آيریشتیریلاماياجاغینی، ایکیسینین ده عینی وارلیغین ديَیشیک وئچهئلئری اولدوغو فیکیرینی مدافعه ائتمیشدیر.
ائمپئدوکلئس و هئراکلئیتوس روحو آتشه بنزتمیشلر. روح کؤچو فیکری بو فیلوسوفلاردا دا اول/تاپیلار. بونلار روح کؤچو فیکیرینی، تئناسوه آنلايیشینداکی کیمی دئيیل، روحون گئت-گئده داها اینکیشاف ائتمیش بدنلرده بدنلنمهسی (سیرا ایله بیتکی، حئیوان و اینسان پیللهلریندن کئچمهسی) شکلینده قبول ائتمیشلر.
ائپیکوره گؤره، جان مادیلشمیش و اؤلوملو حالا گلمیشدیر. او، بدندهکی بیر آتوم يايیلیدیرمی. پلاتون و آریستويا قارشی اولاراق، جانین اونیوئرسال بیر بوتونون، یعنی ایلاهی جانین بیر پارچاسی اولدوغونو قبول ائتمهين ائپیکوره گؤره، ایلاهلار بشری شئيلرله مشغول اولمازلار.
ستواجیلیکدا "بوتون عالمدن عبارت اولان/يارانان بوتون" بیر بدندیر. بو بدن آنلايیشی معاصر قبوللاریمیزدا وردیش ائتمهدیگیمیز بیر آنلايیشدیر. ستواجی قبولدا روح بیر نؤو نفس ("پنئوما") اولاراق ایفاده ائدیلر. روح بیر آلوو يا دا آتشدیر، داها دوغروسو اصلینده ایلاهی نفهسین بیر پارچاسی اولان، آتشدن بیر نفسدیر.
آریستوخئنوسا گؤره، جان، ماهنیداکی و لیرلئ يارادیلان موسیقیدهکی آرمونیگی خاتیرلادار شکیلده، بیر نؤو بئدئنسئل نبض آتیشلاریدیر. طبیعتی و نیزامی سببیيله بدندن، ماهنیلارداکی مؤوقئلره (تونلارا) بنزر بیر هارئکی قم نشر اولونماقدادیر. [25] بو گؤروش ایله پیساگورون تعلیمیندهکی "کورهلرین موسیقیس(ن)بیر " آدیيلا بیلینن "کورهلرین آرمونیسی" مولاهیزهسی آراسیندا بیر بنزرلیک يا دا پارالئللیک اولدوغو دئيیله بیلر. (پیساگورون بو مولاهیزهسینده دوققوز کوسمیک سیفئرین، حرکتلریيله، قبول ائده بیلمهدیگیمیز، اويغون بیر سس مئيدانا گتیردیگی قارشیيا قويولار.)
مئزوپوتامی[دَییشدیر]
سوقرات و پلاتون[دَییشدیر]
سوقراتا گؤره اینسان روحو گؤرونمز و اؤلومسوزدو، بدنی سؤوق و ایداره ائدن روح ایدی.[۱۶] دوشونجهلرینین ایلهام قايناغینین اؤز دایمونعو اولدوغونو بیلدیرن سوقرات، ویجدان يا دا ویجدان سسی معناسینی بیر باشقا تئرمینله، دایمونعون تظاهرو معناسینداکی دایمونیون تئرمینیيله ایفاده ائدردی.[۱۷] سوقراتا گؤره کاینات، تصادفی دئيیل، عاغیلی بیر نیزاما گؤره قورولموشدو.
معلمی سوقراتین سؤزلرینی قايناق اولاراق ایستیفاده ائدن پلاتون روحو آدامین اؤزو، نئجه داوراناجاغیمیزا قرار وئرن وارلیق اولاراق قبول ائتمیشدیر. او، بو اؤزو، وارلیغیمیزین جیسمانی اولمايان (جیسیملر عالمینده يئر/يئير ایشغال ائتمهين) و ابدی طرفی اولاراق اله آلمیشدیر. چونکی پلاتونا گؤره، بدنلر اؤلسه ده روح يئنی بدنلرده داواملی اولاراق تکرار دوغولماقدادیر (رئینکارناسیيا).[۱۸] پلاتون روحو اوچلو بیر قورولوشدا يا دا اوچ خصوصیتلی اولاراق اله آلمیشدیر:
- لوگوس يا دا نووس (دوشونجه، روحون ذهنی، عاغیلی چالیشما قیسیمی يا دا خصوصیتی). اؤلومسوز اولان، روحون بو قیسیمیدیر. پلاتون بو معلوماتی پهèدرئ آدلی اثرینین "سوروجو و حئیوانی قاچما" میتینده آچیقلايار.
- تهوموس يا دا تهيموس (روحون هيجانلارلا علاقه دار چالیشما قیسیمی يا دا هيجان خصوصیتی، ائریللیک)
- ائروس يا دا ائپیتهومیا (روحون آشاغی سویهيه خاس ایشتاه، ائهتیراس، ایستک و آرزولارلا علاقه دار چالیشما قیسیمی يا دا خصوصیتی، دیشیللیک) [۱۹]
بو اوچوندن هر بیرینین، روحون بالانسلی و دینج اولماسیندا بیر فونکسیياس(ن)ای واردیر. بو اوچلئمئدئ زئهین و آغلا عینی توتولان لوگوس، "ائهتیراس و روح آتلاری"نی بالانسلی بیر شکیلده سورن "ایکی آتلی آت آراباسی" سوروجوسونه بنزهدیلر؛ عاغیلین قالیب گلمهسینی و تارازلیغین ان اوست سویهده اولماسینی تعمین ائدر. تهيموس هيجان موتیولریمیزی ائهتیوا ائدر، بیزی جسارت ایله شان و شرف حرکتلرینه گؤندرن اودور. ایدارهسیز بوراخیلدیغیندا بیزی هوبریسه (ان/ائن تهلوکهلی سهولره) گؤندرر. ائروس ایسه اینسانلاری تمل بئدئنسئل احتیاجلارینین کنارینداکی آختاریشلارا ایتلهين ائهتیراسلارلا عینیدیر. ائهتیراسلاریمیز بیزه حؤکم ائتدیگی زامان بیزی هددیندن آرتیق ذؤوق توتقونو حالینا گتیرر کی، بو دا موختلیف فورمالار آلتیندا هددیندن آرتیق ذؤوقه دالمامیزلا نتیجهلنر. (کؤهنه يونان دوشونجهسینده بو، پریمیتیو بیر وحشیلیک حالی قبول ائدیلردی.)
پلاتونا گؤره اولدن "ایدئالار عالمی"نده ایلاهلارلا بیرلیکده اولان روح يا دا جان، يئر اوزونده دوغولماقلا او عالمدن فیزیکی عالمه دوشموش بیر وارلیق مؤوقئسیندندیر. پلاتونون روح کؤچو آنلايیشینا گؤره، روحلار، تکامول سویهلرینه باغلی اولاراق، بدنین اؤلوموندن سونرا يا ایدئالار عالمینه داخیل اولارلار يا دا لازیم اولان تکامول سویهسینی الده ائدنه قدر تکرار يئر اوزونده يئنی بدنلرده دوغولماغا داوام ائدرلر. پلاتونچولار روحلاری ایلاهلارا بنزتمکله بیرلیکده ديَیشمه گؤستردیگینی قبول ائدرلر.[۱]
هئرمئتیزمی آچیقلايان کیتابلاردان بیری اولان جورپوس هئرمئتیجوما گؤره، پسيجهئ بدن ایچینده، نووس پسيجهئ ایچینده، لوگوس دا نووس ایچینده اول/تاپیلار.[۲۰]
ارسطو[دَییشدیر]
پلاتوندان سونرا، آرسطو دا روحو وارلیغین اؤزو اولاراق تعیین ائتمیش اولماقلا بیرلیکده، پلاتوندان و دینی عنعنهلردن فرقلی اولاراق، جانین آيری بیر وارلیق (آندیدا، جؤوهر) اولوشونا قارشی چیخمیشدیر. [31] بیر چوخ فیلوسوفون يانیندا، معلمی پلاتونا دا قارشی چیخان ارسطويا گؤره روح و بدنی ایکی آيری حقیقت اولاراق دئيیل، تک بیر جؤوهر اولاراق اله آلماق لازیمدیر. بو جؤوهر، مادده اولاراق بدنه (-کی او انرژی حالیندادیر-)، فورما اولاراق روحا (-کی او حرکت حالیندادیر-) مالیکدیر. ارسطونون فیکیرینه گؤره، جان، آنجاق جانلی بیر بدنین حقیقتی اولدوغوندان، اؤلومسوز اولا بیلمزدی. ارسطو، لاتینجا آدی دا آنیمه اولان پئرì پسūجهêس ("جان اوزرینه") آدلی ایشینده جان آنلايیشی حاقینداکی فیکیرلرینی دئتاللی اولاراق آچیقلامیشدیر. لاکین ارسطونون اینسان روحونون اؤلوملو اولوب اولمادیغینا باغلی فیکیرلری حاقیندا موباهیسه/موزاکیره هله ده سورمکدهدیر. چونکی ارسطو بو اثرینین سونلاریندا اینسان روحونون بیر پارچاسی اولاراق قبول ائتدیگی "زکا"، "آکیل" يا دا "زئهین"این (ائن. اینتئللئجت) بدندن آيری توتولا بیلر و ابدی اولدوغونو آچیقلامیشدیر. [32]
ارسطو روحو ماددهدن آيریشتیریلاماز اولاراق گؤرمکله بیرلیکده، اورتايا قويدوغو روح آنلايیشی ایندیکی واختدا تام اولاراق آيدین اولموش دئيیل. [1] آيریجا، ارسطوچو عاغیل يا دا زئهین (ائن. اینتئللئجت) دوکتریناس(ن)ای آندیق چاغین کئچ دؤورلرینده پلاتونچولوق ایله اويغون گلدیریلمهيه ایشله/چالیشیلمیشدیر. [1] ارسطونون روح آنلايیشیندا روح، کیمی شرحلره گؤره، وئژئتاتیف، حیسسی و زئهینی اولاراق اوچ قیسیملی و مرحلهلی شکیلده اله آلینار، کیمی شرحلره گؤره ده روح، دؤرد قیسیملیدیر يا دا دؤرد گوجه مالیکدیر: بونلاردان "عاغیلی طرف"ده ایشتیراک ائدنلر حساب قیسیمی (گوجو) و علم قیسیمیدیر (گوجو) کی، قرار آلارکن بونلار ایستیفاده ائدیلر. "عاغیلی اولمايان طرف"ده ایشتیراک ائدنلر ایسه ایستک قیسیمی (گوجو) و ایراده-خاریجی قیسیمیدیر کی، احتیاجلاریمیزین تعیین اولونماسیندان بونلار مسئولدور.
ابنی سینا[دَییشدیر]
ارسطونو ایزلهين ایسلام فیلوسوف و حکیملریندن ابنی سینا و ابنی النفس (ابن آل/گؤتور-نافیس)، روح حاقیندا ارسطونونکیندان فرقلی بیر نظریه اورتايا قويموشلار، روح (ائن. سپیریت) و جان (ائن. سوول) آراسیندا بیر آيری-سئچکیلیک ائتمیشلر. [33] خصوصیله ابنی سینانین روحون طبیعتی حاقینداکی تعلیمی سکولاستیکلئر اوزرینده بیر خئيلی تأثیرلی اولموشدور. ابنی سینايا گؤره روح بدندن آيری بیر معنوی جؤوهردیر، بدنی بیر آلت اولاراق ایستیفاده ائدر. ابنی سینانین روحون مادی بدندن آيری، معنوی بیر جؤوهر اولدوغونو و آدامین اؤزونو ایدراکینی گؤسترمک عذره وئردیگی مشهور نومونه، "اینسانی تایر" (اوچان اینسان) آدیيلا بیلینمکده اولوب، اورتا عصرلرده بوتون قربده ایستیفاده ائدیلمیشدیر. بو نومونهده، اوخوجولاریندان، اؤزلرینی هئچ بیر دويومسال تماس اولمادان، بوتون دويغولاردان يالیتیلمیش حالدا، گؤيده (هاوادا) آسیلی اولاراق تسووور ائتمهلرینی ایستر: بو وضعیتدهکی آدام هئچ بیر مادی تماس اولمادیغی حالدا هله ده اؤزونو ایدراک ائتمکدهدیر. بو حالدا نفسین (شخص) ماددهيه، یعنی هر هانسی بیر فیزیکی اشيايا باغلی اولماسی فیکری منطیقلی دئيیل و روح تک باشینا بیر جؤوهردیر. (بورادا "من دونيانین سیخ-کوبود ماددهسینده اولماسام دا واریم" آنلايیشی ایشلنر.) ابنی سینانین ائتدیگی بو "دوشونمه يولويلا ثبوت ائتمه" [34] چالیشماسی داها سونرا رئنé دئکارت طرفیندن داها سادهلشدیریلهرک، ائپیستئمولوژیک تئرمینلرله بئله ایفاده ائدیلمیشدیر: "اؤزومو خاریجیمدهکی فرض ائدیلن بوتون اشيادان موجرردلهيه بیلهرم، لاکین اؤز شعورومدان اصلا (سويوتلايامام)." [35]
ابنی سینايا و اؤزونون ده داخیل اولدوغو نئو-پلاتونجولارا گؤره، روحون اؤلومسوز اولماسی بیر مقصد دئيیل، طبیعتینین بیر گرگی و نتیجهسیدیر] ابنی سینا، اون سئفیروتا [37] بنزر طرزدهکی، "اون زکا" (لئس دیخ اینتئللیگئنجئس) آدیيلا بیلینن فرضیهسینده يارادیلیشین اینتیشار (ائماناسيون) [38] طرزیندهکی رئاللاشماسینا و ملکلر ایيئرارخیياسینا توخونار. [39] وحيی دانیشمادان چوخ بیر حیسسی علاقه اولاراق گؤرن ابنی سینايا گؤره، وحي، ایلهام، "خبرچی يوخو" و "دوروگؤرو کهانتلری" ایلاهی حیکمتین جوزلریدیر. [40]
توماس آقویناس[دَییشدیر]
آریستوتئل و ابن سینانین ایزلهین خریستیان فیلوسوف و تئولوغو توماس آقویناس روحو بدهنین ایلک پرینسیپی (قایناغی) اولاراق قبول ائدر.ائپیستومولوژیک نظریهسی، زکا صاحبی روحون بوتون مادی شئیلری بیلیر اولماسی و اؤزونده هئچ بیر مادی اونسور اولمایان روحون قطعیلیکله جیسمانی اولماماسی اوزرینه قورولودور. بدندن آیری اولماسی سببیله ده، روحون وارلیغی بدنه باغلی دئییل، یعنی وارلیغی ائپیستومولوژیک نظریهسی، زکا صاحبی روحون بوتون مادی شئیلری بیلیر اولماسی و اؤزونده هئچ بیر مادی اونسور اولمایان روحون قطعیلیکله جیسمانی اولماماسی اوزرینه قورولودور. بدندن آیری اولماسی سببیله ده، روحون وارلیغی بدنه باغلی دئییل، یعنی وارلیغینی فیزیکی بدن اولماسا دا داوام ائتدیریر. اینسان وارلیغینین آغلا صاحب روحو وار اولدوغونا و ماددهدن میدانا گلمدیگینه گؤره، هئچ بیر طبیعی پروسس یوخ ائدیله بیلمز. توماس آقویناس اطرافلی آریستوجو نظریهسینی و روحون اؤلومسوزلوگونه دایر بوتون ادعالارینی "سومما تهئولوگیجا" آدینداکی مشهور ایشینین "قوئستیون 75" حیسهسینده آچیقلامیشدیر. [41] اینی فیزیکی بدن اولماسا دا داوام ائتدیریر. اینسان وارلیغینین آغلا صاحب روحو وار اولدوغونا و ماددهدن میدانا گلمدیگینه گؤره، هئچ بیر طبیعی پروسس یوخ ائدیله بیلمز. توماس آقویناس اطرافلی آریستوجو نظریهسینی و روحون اؤلومسوزلوگونه دایر بوتون ادعالارینی "سومما تهئولوگیجا" آدینداکی مشهور ایشینین "قوئستیون 75" حیسهسینده آچیقلامیشدیر. [41]توماس آقویناسا گؤره بیری مادی، دیگری قئیری-ایکی اونسوردن عبارت اولان اینسان وارلیغی، بیر طرفدن تامامیله ماددهیه دالمیش وضعیتده اولوب، زامان و مکانین قانونلارینا تابعدیر، بیر طرفدن ده هئچ مادی اولماییب، آغلی واسطهسیله زامان و مکانا حؤکم ائده بیلر. ایسکولاستیکلئرئ، خصوصیله توماس آقویناسین ایزلئییجیلئرینجئ قبول تهومیست دوشونجهیه گؤره، اینسان روحو فالیتی باخیمیندان اوچ قیسیمده اله آلینا بیلر: وئژئتاتیف قیسیم: آرتیما و قیدالانما فالیتلرینی سؤوق و ایداره ائدن، ان کوبود قیسیمدیر. دویغو اورقانلارینی تشکیل دویومسالدیر قیسیم. معلومات (اینتئللئجتوس) و سئوگیله باغلی یوکسک عملیاتلارا باغلی اولان اقلی قیسیم. [15]
غرب دوشونجهسینده روح آنلاییشی[دَییشدیر]
تاریخی مدت بویونجا روح آنلاییشینی شرح مؤوزوسوندا موختلیف جهدلر اولموشدور. فلسفی ایدئالیزمین دوالیست شرحی، قنوستیک شرح و وارولوشچو شرح بونلاردان یالنیز بعضیلریدیر. آنتیک دؤورون ماددئجیلئرینئ گؤره روح، جانین عقلی حیسهسیدیر. 17. و 18. عصر ماتئریالیستلرین (هوببئس، لوجکئ، لا مئتتریئ) ایسه روحو یالنیز دویومسالدیر معلوماتین بیر نؤوو اولاراق قبول ائتمیشلر. دیالئکتیک ماتئریالیزم روهیلیگین دویوملار بوتونو اولاراق دا گؤرممیش و ماددهدن موستقیل بیر روحو قبول ائتممیشدیر.قرب دوشونجهسینده روح آنلاییشی حاقیندا گؤروشلرده روح و بدن دوالیتئسینین وورغولاندیغی گؤرولر. پلوتینوسون فیکیرینده اولدوغو کیمی، کیمی گؤروشلرده روح آنجاق هیسسی اولاراق قاورانا بیلهجک عقل-سونراسی بیر پرینسیپدیر (قایناق). بیر چوخ دینی فیکیرده ده روح، فؤوقلتبیی، یعنی مادی طبیعتین کنارینداکی بیر اؤز اولاراق قبول ائدیلیر. کلاسسیک آلمان فلسفهسینده ده روحون آکتیو خصوصیتی فردی شعور فالیتی اولاراق قبول ائدیلیر. روحو ایلک پرینسیپ اولاراق قبول ائدن هئگئل ده، روحو زئهین اولاراق رئاللاشان فردی شعورلا علاقهدار گؤرموش و "موتلق معلومات" نین آرخاسیندا قاچان بیر وارلیق اولاراق قبول ائتمیشدیر. [42] روحو نظریه و پراکتیک فالیتی باخیمیندان دا اله آلان هئگئلین گؤره، روح اؤزونو بیلمه مدتینده مادی طبیعتی آشاراق اؤزونه (شخصینه) قدر یوکسلیر. آشاغیدا، قرب دوشونجهسینی بیچیملئندیرمیش، 16. عصر ایله 20. عصر آراسیندا یاشامیش، تانینمیش آدلاردان بعضیلرینین روح آنلاییشی حاقیندا فیکیرلری تک جملهیه سادهلشدیریلهرک وئریلمیشدیر:
- دئکارت روحو "اشیانین ضدی اولان دوشونن شئی" اولاراق تعریفلر.
- ایسپینوزا روحدان "ایلاهی جؤوهر خصوصیت و طرزی" اولاراق بحث ائدیر.
- لئیبنیتز روحا "اؤز ایچینه قاپالی موناد (تکلیک) آلئوی" آدینی وئریر.
- لئسسینگ روحو "سونسوز نفس" اولاراق ایفاده ائدیر.
- کانت روحو "موتلق اولانی درک ائتمهنین قئیری-مومکونلوگو" یلا خاراکتئریزه.
- فیجهتئ روحو "معلومات و حرکت" اولاراق ایفاده ائدیر.
- هئگئل روحو "فیکیرین (ایدئا) اینکیشافینین اؤزو" اولدوغونو سؤیلییر.
- سجهئللینگ روحو "میستیک قودرت" اولاراق تعریفلر.
- نیئتزسجهئ روحو "قودرتین ایرادهسی" اولاراق ایفاده ائدیر.
- فرئود روحو ائقو ایله سوپئرئگو آراسینداکی فرق کیمی بیلدیریر.
- ژاسپئرس روحو یارانما لا تعریفلر.
- هئیدئگگئر روحو "اورادا اولماق" اولاراق ایفاده ائدیر.
- بلوجه "گلجیین کؤکئنیندئکی رئاللاشما" اولاراق ایفاده ائدیر.
اینسانین اوچلو قورولوشو[دَییشدیر]
کؤهنه مصرلیلر و چینلیلر اینسانین روحی وارلیغینین، کیمی شامانیست بیرلیکلرده دا گؤرولدوگو کیمی، اساس اولاراق ایکی کیسیملی اولدوغونو قبول ائتمیشلر. [43] اینسانین روحی وارلیغینی ایکی کیسیملی (بیری دیگرینه واسطهچیلیک ائدر) اولاراق اله آلان مدنیتلرده، بو سببدن، بدن دا حاقیندا دانیشیلان اولدوغوندا، اینسان وارلیغینین اوچلو بیر قورولوشدا اله آلیندیغی گؤرولمکدهدیر. مسئلن بعضی کؤهنه یونان فیلوسوفلاری دا اینسان وارلیغینی بئله اوچلو بیر قورولوشدا اله آلمیشلار: نووس (روح، زئهین)، پسیکهئ ("نفس" معناسینی وئرن، ایندیکی واختدا پسیشئ تئرمینی ده گؤستریلن حیاتی اونسور، پسیکهوس یا دا پسیکهئ) و سوما (بدن). [44] بو اوچلمه لاتینجادا ایسپیریتوس، آنیموس (یا دا آنیما) [45] و جورپوس فورماسینی آلمیشدیر. [46] تجروبی ایسپیریتوالیزمدئ یا دا ایسپیریتیزمدئ ایسه اینسان وارلیغینین اوچلو قورولوشو روح (فر. ائسپریت)، پئریسپری (فر . پئریسپریت) و بدن (فر. جورپس) اولاراق قبول ائدیلمیشدیر. [47] اینسان وارلیغینین اوچلو بیر قورولوشا صاحب اولدوغو قبول ائدیلن عنعنهلردن بعضیلری بونلاردیر:
- اوکولتیزم عنعنهسینده روح-آسترال بدن-فیزیکی بدن. [49]
- گرئک عنعنهسینده نووس-پسیکهئ (پسیکهوس / آنئموس)-سوما. [15] [50]
- روما عنعنهسینده ایسپیریتوس-آنیموس (آنیما)-جورپوس. [48] [51]
- شیمالی آفریکا عنعنهسینده روح-نفس-بدن. [15]
- چین عنعنهسینده جهی (قی) - سهئن (هون / پو) - جهینگ (ژینگ) [52]
- سâبیîلیک عنعنهسینده نیشیمتا-روحا-پاگریا. [53]
موختلیف عنعنهلر ده اینسان وارلیغینی میدانا گتیرن بو اوچ اونسورا برابر گلهجک شکیلده اوچ موهیت، عالم یا دا "پلان" فورماسیندا اوچلو بیر آیری-سئچکیلیگین ائدیلدیگی گؤرولمکدهدیر. بو اوچلو تسنیف عنعنهلردن بو نومونهلر وئریله بیلر:
- هیندی عنعنهسینده تریبووانا: بو (یئر اوزو)-بوواس (سوپتیل "پلان" ای تمسیل ائدن آتموسفئر)-سوار (تظاهر-سونراسی "پلان" ای تمسیل ائدن گؤی). [48] [54]
- شامانیزم عنعنهسینده یئر-یئرالتی-گؤی. [55]
- کئلت عنعنهسینده یئر اوزو-اؤلنلرین اولدوغو یئرالتی-زامانین و مکانین خاریجیندکی عالمی سید.
شیمالی آمریکا کیزیلدئریلیلئرینین عنعنهسینده اینسانلار عالمی-اؤلولر عالمی-یوخاری عالم.
- گرئک عنعنهسینده یئر اوزو-یئرالتی عالمی (هادئس)-اولیمپوس.
روح ایله جان[دَییشدیر]
روح ایله جان آنلاییشلاری آراسیندا کیمی مدنیت، دین و فلسفهنین بیر آیری-سئچکیلیک ائدیلممیش، کیمیلرینده ایسه بیر آیری-سئچکیلیک ائدیلمیش اولماسینا و بو آنلاییشلاری ایفاده ائدن ایکی آیری یا دا بیر نئچه تئرمین اولماسینا باخمایاراق، حاقیندا دانیشیلان تئرمینلر، موختلیف سببلرله (آرالارینداکی فرقین باغلی بیر مسئله اولماسی و یا فرقی بیلمئیئنلئرجئ عینی معنادا ایستیفاده ائدیلمهسی و س.) تئز-تئز عینی آنلاییشی ایفاده اوزرینه بیر-بیرلرینین یئرینه کوللانیلاگئلمیشلئردیر. جان تئرمینی کیمی گؤروشلرده یالنیز اینسانلار اوچون و آریستوتئلین فیکیرینده اولدوغو کیمی، زئهنی فالیتلرله (مسئلن دوشونجه) علاقهدار اولاراق ایستیفاده ائدیلرکن، کیمی گؤروشلرده ده بیر جانلینی جانسیزدان آییران خصوصیتلرله نیتئلئندیغیندئن، بوتون جانلیلار اوچون ایستیفاده اولونور. اینسان وارلیغینی اوچلو بیر قورولوشدا اله آلان کیمی گؤروشلرده ایسه روح ایله مادده (فیزیکی بدن) آراسیندا "یاری مادی" اوچونجو بیر اونسورون اولدوغو فرض ائدیلر. روح ایسه عمومیتله اؤزنئل (سوبیئکتیو) بیر وارلیق اولاراق اله آلینار، کیشیسئللیک، فردیلیک گؤستریر. پاولون روح (پنئوما)، جان (پسیجهئ) و بدن (سوما) شکلینده اوچلو بیر آیری-سئچکیلیک ائتدیگی گؤرولر. [56] پاوئلین سئلانیکلیلئرئ بیرینجی مئکتوپتا و کورینتوسلولارا بیرینجی مئکتوپتا (15/44) یازدیقلارینا باخیلسا، اینسان وارلیغینین ان اولوی، ان یوکسک حیسهسی روحدور، لاکین روحون بدن اوزریندکی تأثیری پسیجهئ واسطهسیله اولماقدادیر. ایلک کونسیل اولان ایزنیک مجلیسی (مس325) زامانی کیشینین جانی قدر ایلاهی بیر طبیعتی اولماماقلا بیرلیکده قادینین دا بیر جانی اولدوغو قبول ائدیلمیشدیر [57]. اوللر روح (فر. لئسپریت) دوشونجهیه، جان (فر. لامئ) دا هیسسلره باغلانیردی. 11. جانوندا [58] اینسانین ایکی جانی اولدوغوندان سؤزئدیلیوردو. 869-جی ایلده ایستانبولدا توپلانان مجلیسی 11. جانوندان روحون لغو ائدیلمهسی (چیخاریلماسی) قراری آلیندی؛ بونونلا بیرلیکده جانین روحی بیر قیسیمی اولدوغو قبول ائدیلمیشدی. روح ایله جان آراسینداکی آنلاییش قاریشیقلیغی دا بو دؤورده باشلامیشدیر. بئلهجه روح، جان و بدن اوچلئمئسی جان و بدن ایکیلئمینئ سادلشدیریلمیش اولدو و "روح ایله بدن آراسیندا تارازلاییجی و اویغونلاشما تعمین جان" آنلاییشی ترک ائدیلهرک، بدنله ضدلیک گؤسترن جان یا دا روح آنلاییشی ایله ایفاده ائدیلن دوالیست آنلاییشا کئچیلدی. [59] ایستانبول پاتریارخی فوتیوسا موخالیف اولانلار، اونو اینسانین ایکی جانی اولدوغونو ایرهلی سورمه مؤوزوسوندا یالانچیلیقلا گوناهلاندیردیلار. فوتیوس وظیفهدن آلیندی وه داها سونرا وظیفهسی تکرار اؤزونه قایتاریلدی. فوتیوس 879-880دئ ایستانبولدا بیر کونسیل تشکیل و بو کونسیل کونفرانسیندا 869دا آلینمیش قرارلار لغو ائدیلدی. روما، اوللر بو مجلیسی تانیمیش و پاپا، فوتیوسلا یاخشی علاقهلرینی سوردورموشسئ ده، کاتولیک و پراووسلاو کیلسهلرینین یول آیریمینی سونرا بو کونسیل روما طرفیندن تانینان مجلیسی سیاهیسیندا یئر آلمامیشدیر. [60] یئنه ده، حال-حاضردا بعضی خریستیانلار اینسانین بدن (کؤهنه یونان دیلینده سوما)، جان (پسیجهئ)، و روح (پنئوما) [61] شکلینده اوچلو بیر قورولوشدا اولدوغونو قبول ائدرلر. بونونلا بیرلیکده مقدس کیتاب اوزرینده ایشلرده اولان معاصر اولمانین چوخو کیتابدان ائتدیکلری بیر چوخ گؤتورمهده بو ایکی تئرمینی بیر-بیرینین یئرینه ایستیفاده و بئلهجه اوچلو قورولوشو روح و بدن شکلینده ایکیلی قورولوشا ایندیرگئمئکتئدیرلئر.
دینی گؤروش و اینانجلاردا روح آنلايیشی[دَییشدیر]
دینی گؤروش و اینانجلاردا عمومیتله، اینسانین بدهنینده اونو یاشادان بیر روحون اولدوغو قبول ائدیلیر. استثنالار اولماقلا بیرلیکده، عمومیتله، اینسانداکی بو روحون شعور داشیدیغی و اینسانین شخسیتیله علاقهدار هر شئیین بو روحدا اولدوغو قبول ائدیلیر. روح اینسانین ایچیندکی اؤز وارلیغینی میدانا گتیرهرک، دوشونر، هیسس ائدر، سئور، نیفرت ائدر، قرار وئرر. بو شکیلده، روح اینسانین اؤز شخصیتی اولوب، بدن یالنیز روحا گئیدیریلمیش بیر پالتار کیمیدیر. اینسانداکی بو روحون اؤلومسوز اولدوغونا و اینسان اؤلدوگونده بدهنیندن آیریلاراق موختلیف آدلارلا [62] گؤستریلن بیر باشقا عالمه کئچدیگی اینانیلار. بیر چوخ دینه گؤره بو کنار عالمده اینسان روحونو بیر محکمه آراشدیرماسی گؤزلییر. بو محکمه آراشدیرماسی بعضی دینلرده درهال اؤلوم سونراسیندا باشلار، بعضیلرینده ایسه روح موهاکیمه اولوناجاغی واختا قدر گؤزلیر؛ یارگیلانمادان سونرا دا یا ایزتیراب چکهجک یا دا حضور تاپاجاق. بو حاللار یا دا شرایطلر کیمی دینلرده جننت و جهنم آنلاییشلارییلا دیله گتیریلمیشدیر. کیمی دینلرده ایسه کنار عالمدکی آتش بیر تمیزلییجی فونکسیایا مالیکدیر، روحون اودلا گوناهلاریندان تمیزلنمهسی سؤز مؤوزوسودور؛ آکتیوین جهنم آتشیله تمیزلنمه عملیاتیندان سونرا جننته گئده بیلجیینی قبول ائدن اینانجلار دا مؤوجوددور. [63]
باهایلیک[دَییشدیر]
هیندی عنعنهسینده تریبووانا: بو (یئر اوزو)-بوواس (سوپتیل "پلان" ای تمسیل ائدن آتموسفئر)-سوار (تظاهر-سونراسی "پلان" ای تمسیل ائدن گؤی). [48] [54] شامانیزم عنعنهسینده یئر-یئرالتی-گؤی. [55] کئلت عنعنهسینده یئر اوزو-اؤلنلرین اولدوغو یئرالتی-زامانین و مکانین خاریجیندکی عالمی سید. شیمالی آمریکا کیزیلدئریلیلئرینین عنعنهسینده اینسانلار عالمی-اؤلولر عالمی-یوخاری عالم. گرئک عنعنهسینده یئر اوزو-یئرالتی عالمی (هادئس)-اولیمپوس.
بوددیزم[دَییشدیر]
خریستیانلیق[دَییشدیر]
کاتولیک اینانیشلار[دَییشدیر]
خریستیان تئولوژیسی و موختلیف گؤروشلر[دَییشدیر]
دیگر خریستیان اینانجلار[دَییشدیر]
هیندویزم و هیند تئوزوفیسی[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ ۱٫۳ Britannica/Soul , 22 Eylül 2008 tarihinde erişildi.
- ↑ http://74.125.39.104/search?q=cache:ATquu82NJdsJ:www.truthaboutdeath.com/ancient_civilizations.asp+babylonia+soul+death&hl=tr&ct=clnk&cd=9&gl=tr
- ↑ http://www.britannica.com/EBchecked/topic/154412/death/22185/Mesopotamia#tab=active~checked%2Citems~checked&title=death%20%3A%3A%20Mesopotamia%20--%20Britannica%20Online%20Encyclopedia
- ↑ ۴٫۰ ۴٫۱ http://74.125.39.104/search?q=cache:dkAuMPy5ggoJ:encarta.msn.com/encyclopedia_761557691/babylonian_religion.html+Babylonia+death&hl=tr&ct=clnk&cd=4&gl=tr
- ↑ http://books.google.com.tr/books?id=MKMJnnpbYxAC&pg=PA112&lpg=PA112&dq=Enkidu+%22dead+world+%22&source=web&ots=7dROYSG_fP&sig=UkYEPdI3eA1YVMJLCqlk6CsXoPk&hl=tr&sa=X&oi=book_result&resnum=5&ct=result
- ↑ http://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:b8V4gIGr4OcJ:www.scribd.com/doc/3149169/Sumerian-Demons+Mesopotamian+spirits&hl=tr&ct=clnk&cd=7&gl=tr
- ↑ Mythencyclopedia/reincarnation,Mystica/articles/reincarnation,“The Pythagorean concept of the migration of the soul was also taken over and was blended with the Egyptian belief in the reincarnation of the sun-god Horus in the reigning king.” (E. Britannica/Mystery religion),Mark Albrecht/A Short History of Reincarnation Teachings , 22 Eylül 2008 tarihinde erişildi.
- ↑ Semboller Ansiklopedisi, SALT,Alparslan.Ruh ve Madde Yayınları,2006,İstanbul
- ↑ Art Terms Glossary/Psychostasis painting,Neferrenpet, Egypt Tomb-178/e , 22 Eylül 2008 tarihinde erişildi.
- ↑ اسکی میصر میفولوژیاسیندا گونش تانریسی
- ↑ S. G. F. Brandon, The Judgment of the Dead: The Idea of Life after Death in the Major Religions, Weidenfeld & Nicolson, London 1967., Book of tehe Dead, Neters and Neterts, Goddes of Death , 22 Eylül 2008 tarihinde erişildi.
- ↑ Wikipedia/Elementos del ser humano (Antiguo_Egipto) , 22 Eylül 2008 tarihinde erişildi.
- ↑ بریتانیکا - روح
- ↑ بیریتانیکا
- ↑ Ancient Iranian art and Archaeology
- ↑ Christian Neuroscience Society/Socrates and Human Soul
- ↑ Daemonion, Daimonion and Socrates: Philosophy of The Inner Voice, Daimonion, Daimon and Daimonion , 22 Eylül 2008 tarihinde erişildi.
- ↑ E. Britannica/Reincarnation , 22 Eylül 2008 tarihinde erişildi.
- ↑ Epithumia , 22 Eylül 2008 tarihinde erişildi.
- ↑ Astroloji ve Simya, BURCKHARDT. Verha Yayınları, İstanbul,1999, s.277
- ↑ Semboller Ansiklopedisi, SALT,Alparslan.Ruh ve Madde Yayınları,2006,İstanbul.


c: text/html

text:
تورکیه نینگ مطبوعات خلاصه لری 23.08.1396
تورکیه نینگ مطبوعات خلاصه لری
تورکیه نینگ مطبوعات خلاصه لری 23.08.1396
خبر تورک روزنامه سی، سیاسی ییچیم کیلیشووی
روسیه نینگ سوچی شهریده اوچره شگن جمهور رئیس رجب طیب ایردوغان بیلن روسیه دولت رهبری ولادیمیر پوتین سوریه نی گپیردیلر. ایککی رهبر ییچیم توغریسیده پیاملر بیردیلر. جمهور رئیس ایردوغان اوچره شوونینگ آرتیدن "سوریه اختلافی بیلن تیگیشلی سونگی ینگی لیکلرنی گپیردیک. کیلگن نقطه ده سیاسی ییچیم گه باره دیگن بیر زمینه تامین ایتیلگنی توغریسیده کیلیشگن میز" دیدی. پوتین ایسه "سوریه ده سیاسی ییچیم گه قیلینگن همکارلیک نینگ آرتیریلیشی توغریسیده حرمتلی جمهور رئیس بیلن همفکر میز" دیدی.
ستار روزنامه سی، باش وزیر ییلدیریم، ایران جمهور رئیس اورین باسری جهانگیری بیلن تیلفون آرقه لی صحبت قیلدی.
باش وزیر ییلدیریم، ایران جمهور رئیس اورین باسری جهانگیری بیلن تیلفون آرقه لی صحبتیده، عراق – ایرن چیگره سیده یوز بیرگن زلزله ده جان بیرگنلر اوچون تسلیت بیلدیردی. باش وزیرلیک منبع لریدن آلینگن معلوماتگه کوره، بو قیین کونده ایران نینگ یانیده ایکنلیکلرینی معلوم قیلیب، کیره ک بولگنده تورکیه نینگ همکارلیک اوچون تیار ایکنلیکلرینی بیلدیردی. جهانگیری ایسه باش وزیر ییلدیریم گه منتدارچیلیک بیلدیریب ضرور بولگنده معلومات بیریشلریدن خبر بیردی.
حریت روزنامه سی، 2050 – ییلی دنیاگه حکم سوره دیگن اولکه لر معلوم بولدی! تورکیه بویوک اولکه لردن اوتدی.
مالیه تیکشیروو و معلومات بیرووچی خدماتی محاسب شرکتی اقتصادی جهتدن 2050 ییلی کوچلی اقتصادگه ایگه بوله دیگن اولکه لرنی اعلان قیلدی. ساتیب آلیش ظرفیتی گه ایگه روی خطی گه تورکیه 2050 – ییلی ایلک اون قطاریگه اورین آله دی. تورکیه بو ظرفیتی بیلن بویوک اولکه لرنی اوتیب کیتدی. 2017 – ییلی کوچلی بولگن غرب اولکه لری 2050 ییلی ضعیف بوله دی.
صباح روزنامه سی، BARCLAYS تورکیه اوچون وسعت تاپیش تخمینینی یوقاری آلیب باردی
انگلستان نهادی اروپا، آسیا، افریقا و بیرلشگن دولتلریده 60 اولکه نینگ اطرافیده 300 ییلدن بیری بانکدارلیک و دارائی ساحه سیده فعالیت قیلیب تورگن و انگلستان پریمیر لیگی نینگ اسپانسری هم بولگن دنیا مقیاسیده گی اقتصاد شرکت BARCLAYS ، تورکیه اقتصادی اوچون 2017 و 2018 نچی ییللری توسعه قیلیش تخمین لرینی یوقاری آلیب باردی. حکومت تامانیدن عملگه آشیریلگن قرضه همکارلیک، مالی تشویق و صادرات نینگ تاثیری بیلن تورک اقتصادی نینگ 2018 – ییلی اوچون وسعت قیلیش تخمینیده 3،8 دن 4 گه چیقردی.
وطن روزنامه سی، آتاتورک نینگ میراثی:
غازی مصطفی کمال آتاتورک نینگ 13 نوامبر 1918 – ییلی بوغازده گی اشغال کیمه لرینی کوریب "کیلگندیک کیته دیلر" دیگن و قورتولوش سواشی نینگ ایلک اشاره قیلگن کارتال 2 آتیده گی استیمباد موزیم بوله دی. متقاعد جنرال جم گوردینیزنینگ فعالیتلری بیلن تاپیلیب قیته دن قوریله دی. موزیم آتاتورک ایتگن سوزنینگ 100 – ییل لیگیده افتتاح قیلینه دی.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
دونالد ترامپ روسییا ایله گوج تطبیق ائدرک دانیشیقلار آپاراجاق.
آخار. آز خبر وئریر کی، بونو ژورنالیستلره آچیقلاماسیندا پولشانین حاکم حاق و عدالت پارتییاسینین صدری یاروسلاو کاچینسکی سؤیلهییب. موسکوانین آوروپایا قارشی سیاستینی سرت تنقید ائدن کاچینسکی ترامپین پرئزیدئنتلیگی دؤورونده غربین ضعیف اولمایاجاغینی بیلدیریب:
«هر شئی ثبوت ائدیر کی، بیز گوج تطبیق ائدرک دانیشیقلار آپاراجاغیق. غرب روسییانین قارشیسیندا ضعیف طرف اولوب، گئری چکیلمهیهجک. بونا رغمن، بیز هله ده ترامپین خاریجی سیاستینین محض هانسی ایستیقامتده یؤن آلاجاغینی دقیق بیلمیریک».
قئید ائدک کی، کاچینسکی پولشانین بوز کاردینالی ساییلیر.


text:
مسلمان دؤلتلری و آذربایجانین یاخین قونشولاری ملکی وطنداشلارا قارشی بو عملی «اینسانلیغا قارشی جینایت» آدلاندیریب، ارمنیستان حاکمیتینی کسکین تنقید ائدیبلر.
بو سؤزلری پولیتولوگ علیرضا زمانی ایولون ۴-ده ارمنیستان حربی بؤلمهلرینین فضولی رایونونون آلخانلی کندینه هجومونا دوست، قونشو ایرانین مناسیبتی حاقدا آخار. آذ-آ دانیشارکن دئییب. او، ایرانین رسمی دایرلرینین حادثهیه گؤزلهنیلن رئاکسییانی وئرمدیینی بیلدیریب:
«تخریباتدان درحال سونرا بوتون مسلمان اؤلکهلری بو حادثهیه مناسیبت بیلدیرهرک، آذربایجانین مؤوقعینی دستکلهمکله یاناشی ارمنیستانین ایشغالچی سیاستینی جدی شکیلده پیسلهییب. دوست، قونشو و مسلمان اؤلکهلر آراسیندا ایران ااسلام جمهورینینین رئاکسییاسینین ایسه گؤزلهنیلن سوییهده اولمادیغی داها چوخ گؤزه چارپیر. بوتون دونیادا مسلمانلارینین حامیسی کیمی اؤزونو تقدیم ائدن و مظلوم مسلمان خالقلارین دایم یانیندا اولدوغونو بیان ائدن ایران رسمیلری حادثه ایله باغلی یالنیز سفیرلیک سوییهسینده رئاکسییا بیلدیریب. ایندییه قدر ایران رسمیلریندن هئچ بیری حادثهیه مناسیبت بیلدیرمهییب.
آذربایجاندا باش وئرن سیاسی، اجتماعی و سوسیال مسئلهلرله باغلی دایم فیکیر بیلدیرن و بعضی حاللاردا آذربایجان مئدیاسیندا هر هانسی بیر یازییا گؤره فیتوا وئرن ایرانلی دین خادیملری ده بو حادثهیه مناسیبت بیلدیرمک ایستهمهییب».
علیرضا زمانی ایرانین عالی دینی رهبری آیت الله علی خامنه اینین قاراباغ مناقیشهسی حاقدا فیکیرلرینی خاطیرلادیب:
«قاراباغ ایسلام تورپاغیدیر و اوردا باش وئرنلره قارشی ایران ایسلام رسپوبلیکاسی بیگانه قالا بیلمز»، - دئیهن ایرانین عالی دینی رهبری آیت الله خامنه ای و یا اونون نمایندهلری، مشاویرلری، یا دا اونون آپاراتی هئچ بیر بیانات وئرمهییب. ایران رسمیلری بعضا دونیادا باش وئرن حادثهلره سوسیال شبکهلرده مناسیبت بیلدیرردیلر. لاکین بو حادثه ایله باغلی هئچ بیر رسمی ایران رهبرلیگی سوسیال شبکهلرده آچیقلاما و یا ایستاتوس بئله یازماییب.
بوتون بونلارا باخمایاراق، ایران اهالیسینین اکثریتینی تشکیل ائدن آذربایجان تورکلری حادثه ایله باغلی بوتون سوسیال شبکهلرده زهرانین قتله یئتیریلمهسی ایله باغلی اؤز اعتراضلارینی بیلدیریب. حتی بونونلا باغلی بین الخالق تشکیلاتلارا مراجعتلر عنوانلاماق مقصدی ایله ایمضا توپلاما کامپانییالارینا دا باشلاییب.
هم یئرلیلریمیز «PrayForZahra» آدلی ایمضا توپلاما کامپانییاسی یاراداراق، دونیانین «اویانیق ویجدانلی شخصلرینه» مراجعت عنوانلاماغا باشلاییبلار. مراجعت بوتون دونیادا اینسان حاقلاری مودافییه تشکیلاتلارینا، بیرلشمیش میللتلر تشکیلاتینین مووافیق قوروملارینا، ایران دؤولتی رهبرلرینه و س. اؤلکهلرده اولان سوسیال شبکه ایستیفادهچیلرینه گؤندریلهجک. ایندییه قدر ۵ مین نفر ایمضا توپلاما کامپانییاسیندا ایشتیراک ائدیب».


text:
گؤی نیل چایی
گؤی نیل چایی (اینگیلیسجه: Blue Nile، (فارسجا:نیل آبی)، (آلمانجا:Blauer Nil)، (ایتالیاجا:Nil Bleu)، (عربجه:النيل الأزرق)، (آنادوْلو تۆرکجهسیجه:Mavi Nil)، (روسجا:Гoлyбoй Hил)) اۇزونلوغو ۱٬۴۵۰ کیلومتر (۹۰۰ مایل) دیر.
ایچیندهکیلر
بیرده باخ[دَییشدیر]
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده گؤی نیل چایی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Blue Nile»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
آذربایجان بیلن تۆرکیأنینگ شأهِرلری آراسیندا حیذماتداشلیق
ایکی یوردونگ شأهِر حأکیملری اؤز تجریبه لرینی پایلاشار
تۆرکیه بیلن آذربایجان ینگ شأهِرلری نینگ آراسینداقی حیذماتداشلیق یۇقارلایار.
چوقورووا شأهِر حأکیمللری بیله له شیگینه باغلی ۱۳ ولایات و اتراپداقی شأهِر حأکیملری آذربایجانا ساپار قورادی.
شأهِر حأکیملری آذربایجان ینگ شأهِر حأکیملری نینگ وکیللری بیلن دوشوشدی.
دوشوشیقدان سۇنگرا ایکی بیله له شیگینگ آراسیندا ایلالاشیق شرطناماسینا قۇل چکیشیلدی.
بو پروتکل بیلن ایکی یوردونگ شأهِر حأکیملری اؤز تجریبه لرینی پایلاشار.


text:
پولیتزر اؤدولو
پولیتزر اؤدولو اؤدولو نیویورک شهرینده، کوْلومبیا بیلیم یوردو طرفیندن ژۇرنالیستیک، ادبیات و مۇسیقی کیمی ساحهلرده وئریلن پرستیژلی بیر اؤدولدور.
آمریکادا ان بؤیوک و پرستیژلی اؤدول قبول ائدیلن پۇلیتزر جاییزهسی، 19. عصرده یهودی منشألی مجار اصللی جوْزف پۇلیتزر آدلی بیر ژۇرنالیست طرفیندن قۇرولدو. ایلک اؤدوللرین 4 ژوئن 1917-جی ایلده وئریلمهسینه باخمایاراق، آرتیق آوریل آییندا آچیقلانیر.
اؤدوللر 21 بؤلومده وئریلمکده اوْلوب بۇنلارین 20 دنهسینین دیَری 10000 دولار قارشیلیغی نقد پۇل و بیر سئرتیفیکات. قالیبلر مۆستقیل بیر قۇرول طرفیندن سئچیلمکدهدیر.
قایناقلار[دَییشدیر]
آذربایجان دیلی ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Pulitser mükafatı»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (11 دسامبر 2017 تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
ترامپ کیریش نینگ ممنوع بولگن شهر گه کیردی
دونالد ترامپ کیریش نینگ ممنوع بولگن بیر شهر نی کوریب چیقدی
امریکا قوشمه ایالت لری دولت رهبری دونالد ترامپ, میلادی 1949 نچی ییلیدن بیری انسان لر نینگ کیریش لری نینگ ممنوع بولگن چین نینگ مشهور شهری گه کیردی.
ترامپ نینگ اوشبو شهر گه کیرگن ایلک چیت ایل لیک دولت رهبری دن عبارت ایکن لیگی بیلدیریلدی.
ترامپ و عیالی, اوشبو ممنوع شهر نی چین دولت رهبری شی جینپینگ بیلن بیرگه کوریب چیقدی.
عینی دمده ترامپ, اوشبو شهر ده قوریلگن بیلیم لابراتواری و ایسکی بیر کسلخانه هم کوریب چیقگن.


text:
آمریکا سورییا حربچیلرینین گیزلی دانیشیغینی اله کئچیردی
کشفیاتی سورییا حربچیلری ایله ادلبده سارین گازینین ایستیفاده ائدیلمسیله باغلی حاضرلیق گؤرن اکسپرتلر آراسیندا دانیشیغی اله کئچیریب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو بارهده اینفورماسییانی سی ان ان یاییب. تلویزییا هلهلیک دانیشیغین دتاللارینین ندن عبارت اولدوغونو آچیقلاماییب.
منبع بونون واسطهسیله سورییا حربچیلرینین کیمیوی هجومدا ایشتیراکینین ثبوت ائدیلدیینی بیلدیریب. دانیشیقلاردا روسییانین هجومدان خبردار اولماسی حاقیندا هئچ بیر معلومات یئر آلماییب.
قید ائدک کی، بوندان اؤنجه آمریکانین بمت-دکی دایمی نمایندهسی نیکی هیلی ده آمریکا پرزیدنتی دونالد ترامپا سورییا حربچیلرینین ادلبدهکی کیمیوی هجومدا ایشتیراکی ایله باغلی گیزلی معلوماتلارین تقدیم ائدیلدیینی سؤیلهییب.


text:
آمریکا پرزیدنتی دونالد ترامپ و روسییا پرزیدنتی ولادیمیر پوتین آراسیندا هامبورگدا کئچیریلهن گ۲۰ سامیتینده گیزلی ساخلانیلان داها بیر گؤروش باش توتوب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو بارهده «رؤیتر» اینفورماسییا یاییب.
«نیو یورک تایمز»این معلوماتینا گؤره، پرزیدنتلر هامبورقگدا شام یئمیی زامانی گؤروشوبلر. دونالد ترامپین آیاغا قالخاراق پوتینین یانینداکی بوش ایستولدا ایلشمهسی بوتون قوناقلار اوچون تعجب دوغوروب. یالنیز روسییا پرزیدنتینین ترجومچیسینین ایشتیراک ائتدیی دانیشیقلار ۱ ساعتدان آرتیق داوام ائدیب.
خاتیرلاداق کی، پرزیدنتلرین سامیت چرچیوهسینده ۷ ایولدا باش توتان رسمی گؤروشو ۲،۵ ساعت داوام ائتمیشدی.


text:
اوخشامالار اؤلوم و تراژدی ایله باغلی یانیقلی ، نیسگیللی شعرلردیر . بونلار عوموما یاس مراسیمینده اوخونار . بیر پارا آغیلار فورم باخیمیندان بایاتی كیمیدیر و اونو بایاتیدان آییران جهت ایسه اونون غملی، كدرلی مضمونودور.
آغیلارین بیر سیراسی ایسه نثز پارچالاریدیر مثلا وفات ائدن دؤیوشكن گنج اوغلان اولورسا آغینین باشلانقیجیندا بئله سؤزلر اوخویارلار:
وئردین ، دوشمنینه دیرسك گؤستردین ، قنیمینینه قان اوتدوردون، …. آلتی نین بئدوو
آتینا ، چیینی نین سوزن توفنگینه، تركی نین خورجونونا، آغزینین كسرلی سؤزونه آنان
قوربان یا خود تزه گلینه بوخچادا قالان پالتارلاریوا آنان قوربان
دده قورقود كیتابیندا دا آغیلارا راست گلمك اولور،
وای آل دوواغیم ییه سی
وای آلنیم باشیم اومودو
وای شاه أیگیدیم
دویونجا اوزونه باخمادیغیم خانیم أیگیت
هارا گئتدین،منی یالقیز قویوب؛ جانیم أیگیت .
گؤز آچیبان گؤردوگوم،
كؤنول وئریب، سئودیگیم
بیر یاسدیقدا باش قویدوغوم
یولوندا اؤلدوگوم،قوربان اولدوغوم
وای قازان خانین ایناغی،
وای قالین اوغوزون ایمرنجیسی بئیرك.
باشقا اؤرنكلر
آغاجدا خزل آغلار،دیبینده گوًزل آغلار.بئله اوغلو اؤلن آنا،سرگردان گزر آغلار
كوچه ده خونچا گئدر،ایچینده نیمچه گئدر.عالمین گولو گئتسه،بیزیمكی قونچا گئدر.
آغلایان باشدان آغلار ،كیپریكدن ،قاشدان آغلار،قارداشی اؤلن باجی،دوروب،اوباشدان آغلار.
هر یئرده دومان گوًرسم،غوصه یه یانان گوًرسم،اورك یانار،آلیشار،اوجا بوی جاوان گوًرسم.
قیزیل گول كولدا قالدی،درمه دیم كولدا قالدی.دوشمن ائوین ییخیلسین،گوًزلریم یولدا قالدی.
گوًرونن داغلار ایمیش،اوستونده باغلار ایمیش.آنا بالادان آیری،نه یامان آغلار ایمیش.
گوًزوم قالدی یولوندا،قان دوردو ساغ –سولوندا.بالا آنان اؤله یدی،یارا واردیر قولوندا.
آهولار تك ملرم،اوزه قان یاش الرم.قانا باتمیش بلگین،گاه آچیب،گاه بلرم.
هیجرینده آغلارام من،عالمی داغلارام من.اوتاغیوین قاپیسین،هی آچیب،باغلارام من.
بولبول گولشنه گلدی،نه گلدی ،منه گلدی.منی گوًرنلر دئییر:اوغولسوز ننه گلدی.
داغلار داغیمدیر منیم،غم اویناغیمدیر منیم.دیندیرمه قان آغلارام،یامان چاغیمدیر منیم.
كؤینگیوی یومارام،ایسلاتمارام،یومارام.بوش یئریوی گؤرنده،گؤزلریمی یومارام.
عزیزیم اولو داغلار،چشمه لی ،سولو داغلار.بوردا بیر ایگید اؤلوب،گوًی كیشنر بولود آغلار.
میاندابدا ثبت اولان آغیلار
من اؤلدوم آغلاماقدان،
باغا سو باغلاماقدان.
باغدا یارپاق قالمادی
یاراما باغلاماقدان
اوتای بوتایا باخار ،
آراسیندان چای آخار.
چیخسین منیم گؤزلریم
سنسیز دونیایا باخار
آناسی یانار آغلار،
حریفی قانار آغلار.
آنا دئییر گؤورچین
تابوتا قونار آغلار .
قایناق: تورک خلق ادبیاتی – یازان: علیرضا صرّافی


text:
حاضردا سورییا دئییلن بیر شئی یوخدور. بؤیوک گوجلر اونون اراضیلرینی بؤلورلر.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بونو روسییا مطبوعاتینا آچیقلاماسیندا روسییالی پولیتولوگ میخایل ماقید سؤیلهییب.
«سورییادا بوندان سونرا قوهلر بالانسی بئله اولاجاق: آمریکالیلار ی پ گ و بیر سیرا عرب طایفه لارینا دستک وئریر، اونلار واسطهسیله اؤلکه اراضیسینین ۲۰%-ی، نفت ساحهسینین ایسه ۸۰%-نی نظارتده ساخلاییرلار. اسد و اونون متفیقلری اؤلکهنین بؤیوک حیصهسینه نظارت ائدیرلر. روسییا حاضردا اؤزونون یاخین شرقدهکی متفیقلری آراسیندا واسطهچی اولماغا چالیشیر. بونا خصوصیله تورکییه و ایران موناسیبتلری عاییددیر.
ایرانلیلار آنکارانین اؤز عملیاتلارینی تهران عوضینه موسکوا ایله راضیلاشدیرماسینی قیسقانیرلار. ایران پرزیدنتی حسن روحانی ایسه گؤزلنیلمهدن بیانات یایاراق، تورک اوردوسونون سورییانی درحال ترک ائتمهسینی ایستهییب»، – دئیه او بیلدیریب.


text:
سایقیسیزلیقلارا داییر
"تورکلر سیزه توخونمادان سیز اونلارا توخونمایین نیه کی منیم اوممتیمین قوروجوسو اونلار اولاجاقلار" پئیغمبر افندیمیز.
دوستلاریمین بیری واریدی، همئشه دئیهردی بیز تورکلر تاریخ بویو هئچ کیمسهیه هجوم آپارمامیشیق؛ تورپاقلارینا یا ناموسلارینا اؤز میللی کولتوروموزدن آسیلی اولاراق سایقیسیزجاسینا یاناشمامیشیق، اونلارین وارلیقلارینا ال دولاماق ایستهمهمیشیک، آنجاق زامانی گلیب اونلار (بیزلره قارشی اولانلار) بیزه یورویوش یاپیب بیزی محو ائتمهگه چالیشیبلار . بئلنچی دوروملاردا بیزیم میللت یئنه بیر-بیریله بیرلیک ائدیب دوشمنی یئرینده اوتوردوبلار. بیز تورکلر بیزه توخونمایان کیمسهلریله ایشیمیز اولماییب اولماز آنجاق بیزه ساتاشانلارین لاییق اولدوقلاری قدهر جاوابلارین وئرمیشیک.
سانال اورتاملاردا تورکلره قارشی اولانلار بیر بیریسیله دوشمن اولسالاردا بئله اورتاق دوشمنلرین تورکلر اولدوغونو ساندیقلاریناگؤره بیرلهشیب بیزلری پانتورک آدیلا سوچلاییرلار. منجه تام آیدینجاسینا بو چیرکین سایقیسیزلیقلار و سوچلامالارلا گئت گئده بؤیوک بیر آیریمجیلیغا ایمضا آتیر؛ من تام ایزوله و بئلنچی قونولارا قاتیلمایان یا قاتیلماق ایسته مهین یا هئچ فرقینده بئله اولمایان یولداش و تانیشلاری گؤرورم کی تام جیدییتله اونا تای داورانیشلارا تپکی گؤستهریرلر !
سایقیسیزلیک ائدنلرینده أللرینه دؤنوم آغینا بوزونا باخمادان گؤزلرین یوموب آغیزلارین آچیرلار و تورک اولان کیمسه اولور اولسون بیر سوچ آدینا اونلاری سوچلاییب ایفادهلرینین سونونا بیر پانتورک یاپیشدیریرلار ! بئلهجه همین ایزوله اینسانلاریمیزدا دا آز دا اولموش اولسا میللی دویغو یئنیدن جانلانیرو بئینینده اورتاق دوشمانین دوغروجاسینا تانیا بیلیر.
هردن بو سایقیسیزلیقلارا ناراحات اولماق یئرینه سئوینیرم، بلکه بئله اولا بو میللت اؤز وارلیقلارینی منیمسهییب اونلارین قوروماغینا چابا گؤسترهلر.
-
- ۹۲/۱۰/۲۵


text:
سانجاق هفتهلیگینین 10-نجو ساییندا یاییملانان باش سؤز:
بیر جامعهده، انسانلارین
بللی اولایلار (پدیدهلر) قارشیسیندا نئجه داورانمالارینی تعریف و تعیین ائدیب،
ائله داورانماغا مجبور ائدن قوراللارا (قانونلارا) سوسیال نورم دئییلیر. انسانلارین
داورانیشلارینی محدودلاشدیران بویوروق و یاساقلاردان اولوشان نورملار، توپلومون
دهیر اؤلچوسو ساییلاراق، نظمینی،
کنترولونو و داواملیلیغینی ساغلایار.
اجتماعی نورملار ایکی
قولا آیریلیر:
1- یازیلمیش یا رسمی
نورملار (قانونلار کیمی)
2- یازیلمامیش نورملار؛
تؤره (عرف)، عادت، گؤرهنک (رسوم)، دین قوراللاری، اخلاق قوراللاری، گؤرگو
(آداب) قوراللاری
بوتون
دهیرلر نسبیدیرلر. بیر جامعهده دهیر و نورم ساییلانلار، باشقا توپلومدا دهیرسیزلیک
یا دا آنورماللیک ساییلا بیلر. هر
بیریمیز، آیری بیر یئرده، آیری بیرمدنیت وکولتورله دنیایا گلسهیدیک، ایندی باشقا
شئیلر بیزیم اوچون دهیر ساییلاردی.
بئله ایسه، گرچک دهیرلری، گرچک اولمایانلاردان نئجه سئچیب، یاشامیمیزی اونون
اساسیندا دوزهنلمهلیییک؟! گؤرونور اؤنوموزده بیر یولدان آرتیق قالمیر، او دا
ذهنیمیزی انسان و انسانلیق یؤرونگهسینه (مدارینا) عیارلاماقدیر. یعنی انسانین
جسمینین ده روحونون دا سایقین (محترم) اولماسینی قاوراییب، اونا اینانمالیییق.
هئچ بیر انسان جسمی و روحی درد چکیب، اینجیمهیی سئومز. بونا اساسا، انسانلاری
اینجیدن هر بیر داورانیش یا دانیشیق، هر سببه، هر زامان و هر قوشول آلتیندا یانلیشدیر
و قینانیر. کیمسهیه اولومسوز داورانمامالی،
بیزه ده اولومسوز داورانیلماسینا اذن وئرمهمهلیییک.
هر بیر
قازانجی اؤزونه ایستهین، هر ایشده یالنیز اؤز منفعتینی گودن، اؤزوندن گوجسوزلری
یا پولسوزلاری تحقیر ائلهییب، اونلارا خور باخان، هر علته گؤره بیر انسانین روحی
یا دا جسمی اذیتینه سبب اولان، جمعی گلیشمهیه، جمعی گلهجهیه، جمعی منفعتلره
اؤنم وئرمهین بیریسی، دئمک انسانلیق مقامیندان اوزاقدا گزیر هله. دهیرلری مطلق
و دهییشیلمز بیلنلر بیزیم ده جامعهمیزده
آز دئییل. بئله جامعهلرده انسانلیغین سؤنوکلنمهسینه یاس توتمالی.
انسان
و انسالیق دهیرلرینه اینانمالی، داورانیش، دانیشیق و یؤنتملری انسانیت یؤرونگهسینه
عیارلاماق گرک.
نوع مطلب :
برچسب ها :
لینک های مرتبط :


text:
تورکییهدهکی پرزیدنت سئچکیلرینین نتیجهلرینین نه اولاجاغینی سؤیلهمک چتیندیر. آنجاق شخصی قناعتیم بودور کی، محرهم اینجهنین اوغورلو ساییلا بیلهجک پئرفورمانسینا باخمایاراق، تورکییهدهکی سئچیجیلرین ساغ قانادینین اساس کوتلهسی هله ده ج ح پ-یه سس وئرمک دوشونجهسینی داشیمیر.
بو سؤزلری آخار. آذ-ا آچیقلاماسیندا قافسام-ین صدر معاوینی، سیاسی علملر اوزره فلسفه دوکتورو ناظیم جفرسوی تورکییهده کئچیریلجک سئچکیلرین نتیجهلرینه مناسیبت بیلدیررکن دئییب. او بیلدیریب کی، همچینین جنوب-شرقده ده سئچیجیلرین اساس کوتلهسی سئچیمینی ح د پ و آ ک پ آراسیندا فورمالاشدیرماغا داوام ائدیر:
«بو معنادا جمهور اتفاقینین پرزیدنتلیک موباریزهسینی اردوغان-اینجه موستویسینه چیخارماسی یوخاریدا قید ائتدییم وضعیته حسابلانمیشدیر. اقتدار بو موستوینی سئچیجینین بئینینده هؤرمهیه داوام ائدیر. آرتیق اهمیتلی بیر اوغور دا الده ائدیلیب. بو پروسئس داوام ائتسه و سئچیجی اردوغان-ج ح پ آراسیندا سیخیشدیریلسا، جناب اردوغان سئچکیلری راحت حالدا قازانار. بو آرادا ج ح پ-نین بیر سونراکی صدری، حتی بلکه نؤوبدن کنار قورولتایلا، محرم اینجه اولار».
ن.جفرسویون سؤزلرینه گؤره، بو پارادیقمانی پوزا بیلهجک اساس فیگور مارال آکشنر اولا بیلر:
«سئچکینین هم بیرینجی، هم ده ایکینجی تورداکی تالعینی اونون ۲۴ ایوندا آلاجاغی دستک معین ائدجک. آکشنرین سئچکیده پئرفورمانسی ایسه هلهلیک بیلینمیر. منجه، بو بارهده کئچیریلن یوکسک و یا آشاغی فایزلی آنکتلر ایسه موختلیف اوبیکتیو و سوبیکتیو سببلره گؤره اصل وضعیتی گؤسترمکدن اوزاقدیر. آنجاق من «یئنی اولما»، گنجلیین مؤوقعیی و خصوصاً ده «قادین همرایلیگی» فاکتورلارینی دا نظره آلماغی مصلحت گؤرورهم».
قید ائدک کی، تورکییهده ۲۴ ایوندا نؤوبدن کنار پرزیدنت و پارلامنت سئچکیلری کئچیریلجک.


text:
ایراندا قصداً آدام اؤلدورمده و نارکوتیک مادهلرین قاچاقمالچیلیغیندا گناهلاندیریلان ۱۰ نفر اعدام ائدیلیب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، کرج، همدان، اورمییه و زاهدان شهرلرینده اعدام اولونان شخصلرین محکمه پروسسی حاقدا هر هانسی بیر معلومات یاییلماییب.
قصداً آدام اؤلدورمهده تقصیرلندیریلن و اؤلوم حکمونون اجراسینا حاضرلیق اوچون اوچ گون اول تک آداملیق کامرالارا کؤچورولن متهیملردن ۷-سی (مهرداد صائبی افشار، محمد شیرزاد، حمید اسلامی، مهدی احمدی، نادر کمانی، ولی خزایی و محمد حمیدوند) ایولون ۱۲-سی صبح ساعتلاریندا ایرانین کرج شهرینین رجاییشهر زیندانیندا دارا چکیلیب.
نارکوتیک مادهلرین قاچاقمالچیلیغیندا گناهلاندیریلان ۱ نفر (صمد عبدولی) همدان حبسخاناسیندا، قتلده تقصیرلندیریلن ۱ نفر (برزو شیخی) ایسه اورمییانین مرکزی زیندانیندا اعدام ائدیلیب.
ایولون ۱۲-ده همچینین داها ۱ نفر (محمد شهنوازی) نامعلوم اتهاملارلا زاهدان حبسخاناسیندا دار آغاجیندان آسیلیب.


text:
قوزئی آیووای بیلیمیوردو
قوزئی آیووای بیلیمیوردو (اینگیلیسجه: University of Northern Iowa, (فارسجا:دانشگاه آیووای شمالی))آمریکانین سدار فالز، آیووا شهرینده یئرلشن بیر عالی تحصیل موسّسهسی. بۇ بیلیمیوردو شهرین حومهسیندهدیر. قوزئی آیووای بیلیمیوردو ۱۸۷۶ -جی میلادی ایلده قۇرولوب. عۆمومی و دؤولتی اؤیرهتیم قۇرومودیر و بودجهسینی دؤولت و بؤیوک شیرکتلر و خالقدان آلدیغی اعانهلرله تامین ائدیر.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
- Curris 1.jpg
- Hibbs Memorial and Campanile.jpg
- Offense getting to work.jpg
مزونلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده قوزئی آیووای بیلیمیوردو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
هردم 20
هردم لاپ اتفاقی بیرتانیشینان ایاق اولوسان...چوخ صمیمی بیری....کی سنن دانیشاندا گوزلری دولور و سنی بوتون وجودینن دوشونور هردمده بیر موقعیتده ایستمدن بیرین تئز قلبینده قضاوت الیسن...آمما سورا ایکی جمله سنن دانیشاندا گوروسن نه محبتلی بیر قلبی وار...نقدر تکدی و بیر نئچه دقیقه ده اولسا ایستیردی سنن دانیشا... هردم ده گوروسن بالا قیزین چوخ مهرباندی....چوخ دوشونور...گوروسن دونیادا بیر نفر وارکی شاد اولاندا سنن بتر سویونر ....یا سنین غمین اونوندا غمی...یا قلبینن قلبینه همیشه لیق بیر یول وار هردم قلبیوین چیرپینماغین ائشیدیسن...بو قلبینن گوزل آرزیلاریوا یئتیشه بوله سن!!!! گاهی دلتنگی ...به اندازه تمام دنیا....گاهی همه دلخوشیت سکوت شب است .....
نویسنده : مامان آیسل
14:26
26 مرداد 1397
124 6 3 ادامه مطلب


text:
تورکییهجهنی قولپلامیرام (دستکلهمیرم)
- یازار: آغالار قوت
دستک فارسجا قولپ، دستکلهمک قولپلاماق دئمکدیر.
مقالهلریمه قارشی چیخماق اوچون اونلاری آز قالا لوپا ایله اوخویانلار، ندنسه یئنی بؤیوک قارداشین دیلینه–تورکییهجهنین بوتون یانلیشلارینا «دیلده بئله حاللار اولا بیلر» دئییبَن، یامان تولئرانت یاناشیرلار. تاریخن بو، همیشه بئله اولموشدور: قول اؤز آغاسینا یوخ، بو آغایا عصیان بایراغی قالدیرانا نیفرت ائتمیشدیر.
مقالهسینین آدینی دوزگون یازا بیلمین، آنجاق بونا باخمایاراق دیلچیلیک مسئلهلرینه گیریشیب، اؤزلویونده منه اعتراض ائتمک ایستیرک، تورکییهجهیه به-به دئیَن رامازان سیراج اوغلو آدلی بئله مؤلفلردن بیرینه ایلک سؤزوم بودور کی، مقالهسینین آدیندا «گئرچک» کیمی یازدیغی سؤزون کؤکو «گئر-» دئییلدیر، گرمک فعلینین ده کؤکو اولان «گر-»دیر؛ بونا گؤره دهبو سؤزون «گئرچک» کیمی یازیلیشی یانلیشدیر، «گرچک» یازمالی ایدی.
دوغا
سن دئمه، بو مؤلف هانسیسا بیر اینتئرنئت سایتیندا گؤروب کی، دوغا سؤزو طبیعت دئمکدیر. او، گئج ده اولسا گرک اؤیرنسین کی، علمی پولئمیکالاردا بئله فورمادا آنونیم، مؤلفسیز، قئیری-علمی کونتئنتلره ایستیناد وئریله بیلمز. علمیلیین ایلکین شرطلریندن و کریتئریلریندن بیری جدی قایناقلاردان ایستیفاده ائدیلمهسیدیر. بو بیر.
ایکینجیسی، دوغا اویغور دیالئکتینده اخلاق، قایدا، پرینس؛ جیغاتای (اؤزبک) دیالئکتینده قانون، گؤزتچی، صدر دئمکدیر. قایناق بئله اولور، آچین، باخین: پروفئسسور ه.وامبئری: « Etymologisches Wörterbuch der Turko-Tatarischen Sprachen» لئیپزیگ، ۱۸۷۸. ص. ۱۸۲. سؤز وارسا، دئمهلی، اونا توپونیملرده ده، شخص آدلاریندا دا توش گلمک اولار. آنجاق دوغا سؤزونه تورکییهجهده سونرادان وئریلمیش معنالاری «تورکییه تورکجهسینده دوغا سؤزونون معنالاری» دئیه سیریماغا چالیشماق بازاردا اؤز آلیجیلارینی آلدادانلاری خاطیرلاددی منه.
اینسانین آنادان گلمه، یعنی دوغولوشویلا بیرلیکده گتیردیی گئنئتیک خصوصیتلرینه (کاراکتئرینه، فطرتینه، خیلقتینه، مزاجینا و س.) دوغ- کؤکوندن دوزهلن «دوغا» آدی قویماق اولار پرینسیپجه. آنجاق بیز اینسانین کاراکتئرینه قیلیق و خوی دئمیشیک، دوغا یوخ. یئنی، اوچونجو بیر سؤزه احتیاج یوخدور. بو بیر. ایکینجیسی، اینسانین طبیعته، طبیعی مکانیزمه بنزدیلمهسی XVII-جی یوز ایللیکدن باشلانیر، کونکرئت دئسک، R.Descartes-دان (ماشین اینسان تئورییاسی). یعنی قدیمده اینسان ماهیتینه طبیعت کیمی باخیلمامیشدیر. «اینسان طبیعتی» معاریفچی فلسفهنین آنلاییشیدیر. اَسکی یونانجا طبیعت آنلاییشینی بیلدیرن، فوومای فعلیندن یارانمیش فوسیس سؤزونده ده اینسانین دوغولوشویلا بیرلیکده گتیردیی کاراکتئرینه عایید هانسیسا معنا یوخدور (باخ.: Hjalmar Frisk. Griechisches Wörterbuch. In 3 Baenden. Heidelberg، ۱۹۵۴-۱۹۷۲.، ص. ۱۰۵۲). لاتین دیلینده «ناتور»آ گلدیکده ایسه، او، فوسیسین یانلیش ترجومهسیدیر (M.Heidegger).
بونا گؤره ده، اینسانین آنادان گلمه کاراکتئرینی طبیعته بنزدیب اونا، «دوغا» سؤزونون اویغور و اؤزبکجهدهکی معنالارینی نظره آلمادان بو آدی یاپیشدیرماق، قیساجا، اینسانداکی طبیعته دوغا آدی وئرمک پرینسیپجه مومکون اولسا دا، آنجاق بورادان گئرییه هوپپانیب، بو دفعه اصل طبیعته (حیوانلار، میکرو اورقانیزمالار، بیتکیلر و س.) دوغا آدی قویماق فلسفی یانلیشلیقدیر. اؤزو ده «طبیعت» سؤزونون دیلیمیزین تاریخینده اولدوقجا دقیق بیر قارشیلیغی اولا-اولا.
من تکجه ائله بو دوغ- فعل کؤکوندن دیلیمیزده اولمایان بیر ییغین سؤز دوزلده بیلرم سیزین اوچون: دوغونج، دوغونتو، دوغوجو، دوغقو، دوغقون، دوغماز («قانماز» کیمی بیر صیفت)، دوغون («ساغین» کیمی بیر ایسیم)، دوغاغان («چالاغان» کیمی بیر ایسیم)، دوغورقا («قووورغا» کیمی بیر ایسیم)، دوغمالی («یئمهلی» کیمی بیر صیفت)، دوغالاق («یاتالاق» کیمی بیر ایسیم)، دوغقاج («سوزگج» کیمی بیر ایسیم)، دوغقوج («دالغیج» کیمی بیر ایسیم)، دوغاق («یاتاق» کیمی بیر ایسیم)، دوغوق («دونوق» کیمی بیر صیفت، «قاتیق» کیمی بیر ایسیم)، دوغقا (دؤنگه کیمی بیر ایسیم)، دوغولقان («چکینگن» کیمی بیر صیفت)، دوغود («اومود» کیمی بیر ایسیم)، دوغونجا («دوشونجه» کیمی بیر ایسیم)، دوغموش («کئچمیش» کیمی بیر ایسیم)... گؤرورسونوزمو، بیرنفَسه بیر فعل کؤکوندن ۲۰ سؤز یاراتدیم.
معنالارینی دا اوریینیز نه ایستییر وئرک (سیفاریش قبول ائدیلیر). مثلاً، «توللود»ا دئیک دوغون؛ «مؤولود»آ دئیک دوغورقا؛ «والیده»یه دئیک دوغوق؛ «آبورت»آ دئیک دوغونتو، «حامیله»یه دئیک دوغالاق، «زاهی»یا دئیک دوغقون... بئله یوللا من بیر گئجهیه ایکی خالقین دیلینی دوزلدرم. یاریمجا گونه ایسه دیلیمیزی آری-دورو حالا گتیررم. بو، دیلیمیزین گوجوندندیر. اما دیلی آریندیرما (پوریزم) بودورمو؟! قانینیزی لاپ دا قارالداجاق بیر سوال دا: سیزین دیل تصووورونوز بودورمو؟!
سؤزکؤکلرینی و سونلوقلاری زَر آتما مئتودویلا بیر-بیرینه یاپیشدیریب، سونرا کئفین ایستین معنالاری اونلارا بیر-بیر توتوزدورورسان، اولور تورکییهجه! بودور سیزین اینکیشاف ائتمیش سایدیغینیز و آذربایجان دیلی اوزرینه کؤچورمک ایستدیینیز دیل؟!
«دوروم»
من دیلیمیزده دور- فعل کؤکونون و -اوم سونلوغونون وارلیغینی بیلمیرم می؟! «دوروم» سؤزونون دونیانین آز قالا بوتون دیللرینده ترجومهلرینی سادالاماق منه اعتراض ائتمکدیر می؟ («آغالارین یئرله-یئکسان ائدیلمهسی» آدی وئرجیینیز یئنی مقالهنیزده دوروم سؤزونون یوروبا، تئلوقا، زولو دیللرینده ده ترجومهلرینی google-دن تاپیب یازماغی اونوتمایین). اینجیمیین، سیز علمی موباحیثه آپارا بیلمیرسینیز.
دئمیشم، یئنه ده تکرار ائدیرم: ۱۱-جی عصرده یازیلمیش، تورک دیلینین اَن اَسکی سؤزلویونده «دوروم» سؤزونون معناسی بویون هوندورلویو، اوزونلوغو کیمی گؤستریلمیش دیر (باخ: دیوانی لوغاتی-ت-تورک، ۱-جی جیلد، ص. ۳۹۶). آذربایجان دیلینده ایندی ده دورماق دئدیکده بیرینجی باشا دوشولن معنا – آیاغا دورماق، آیاق اوسته دورماق دیر. دوروم سؤزو بیزیم توتوم، اوتوروم، آتیم(لیق)، یئییم(لیک)، بوروم و س. سؤزلریمیز کیمی، اؤلچو، میقدار، سای بیلدیرن سؤزلریمیزین قورولوشوندادیر. بیزیم بوگونکو دیلیمیزده ایسه، ائلهجه ده تورکمنلرده «دوروم» – قوت، تاب، ثبات، یعنی آیاق اوسته دورماق گوجو، آیاق اوسته دایانماق گوجو دئمکدیر. گؤرون، بو سؤز نئجه زورلانمالی دیر کی، او حال، وضعیت معناسینی بیلدیرسین. دئمهلی، تورکییهلیلر بیر سؤزون نه کئچمیشدهکی معناسینی، نه ده تورک دیلینین آذربایجانجا، تورکمهنجه کیمی دیالئکتیال قوللاریندا یاشایان معاصر معنالارینی وئجلرینه ده آلمادان اونا تصادفی، ایختیاری، کئفلری ایستین معنالاری (حال، وضعیت معنالارینی) یاپیشدیریبلار. ایندی سیز بونو هانسی اوزله مدافعه ائدیرسینیز؟!
دیلده ایندی ایشلنیلمین یوزلرله آرخاایزملری اونلارا بامباشقا معنالار وئررک دیریلتمیین هانسی حاقلیلیغی اولا بیلر؟ توتاق، نسیمی-نین دیلینده «شئی» معناسینی بیلدیرن «نسنه» سؤزونو بیز ایندی «موتوسیکلئت» معناسیندا دیریلتسک؛ «خسته» معناسینی بیلدیرن «سایرو» (سایری) سؤزونو «مئترو» معناسیندا دیلیمیزه قایتارساق؛ اَسکی آذربایجان دیللی داستانلاریمیزدا «خئیلی» معناسینی بیلدیرن «دَلیم» سؤزونو «رابطه» معناسیندا ایشلتمیه قرار وئرسک، بونا نه آد وئرردینیز؟! ائله ایسه دده قورقوت-اون دیلینده بیر نسنهنین آخیری، یئکونو، قوتاراجاغی معناسیندا ایشلنیلمیش «سونوج» سؤزونه ده نتیجه معناسی وئریله بیلمزدی، «دارتیشماق» سؤزونه ده موباحیثه ائتمک معناسی وئریلمملیدی و س.
آنجاق تورکییهلیلر بوردا منه بئله دئیه بیلرلر: «بو، بیزیم دیلیمیزدیر، اؤزوموز بیلریک! بیز صونعی دیل یاراتمیشیق، بونو ائدرکن ده نه کئچمیشی، نه سیزین سؤزلرینیزی، نه ده اونلارین معنالارینی نظره آلمیشیق، عجب ائلمیشیک! بس، سیز – قوزئیلی-گونئیلی آذربایجانلیلار، دیلینیزده مثلاً، دوروم سؤزونون داشیدیغی مین ایللیک معنالاری (قوت، تاب، ثبات) نیه آتیب، بیزیم بو سؤزه وئردییمیز صونعی و تصادفی معنالاری گؤتورورسونوز؟!» نه جاواب وئرریک اونلارا؟
یئری گلمیشکن، «موباحیثه» سؤزونون قارشیلیغی اولا بیلهجک سؤزلر دیلیمیزده چوخدور: دیللشمک، دئییشمک، سؤزلشمک، آغیزلاشماق، اؤجشمک و س. بونلاردان اَن اویغون اولانینی سئچیب، اونا تئرمینولوژی ایستاتوس وئریله بیلر. بیر-بیرینی دارتیشدیرماغین موباحیثه ائتمیه نه باغلیلیغی وار؟!
اویقار
اویقار سؤزونده اوی- کؤکونون معناسینی، یثریب شهرینه پیغمبرینیز محمدین مدینه آدینی وئرمهسینین و س. منیم قالدیردیغیم پروبلئمه نه ایستی-سویوغو وار؟
سیزین «کولتور» (کولتورا) تئرمینی ایله «سیویلیزاسییا» تئرمینینی سینونیم کیمی یاناشی یازماغینیزدان دا کولتورولوگییانی هانسی سوییهده بیلمیینیز منه آیدین اولدو...
مدنی معناسیندا اویقار سؤزو اویغور سؤزونه صرف بنزتمه یولویلا یارادیلمیشدیر. هئچ بیر کؤکو، هئچ بیر معناسی، هئچ بیر خاطرهسی یوخدور. «اویغور» سؤزونو بیر آز دییشدیریب «مدنی» معناسیندا «اویقار» سؤزونو یاراتماق اونا بنزییر کی، عینی منطیقله، مثلاً، اورتا عصرلرده «قافقازین آناسی» کیمی آد چیخارمیش برده شهرینین آدینی بیر آز دییشدیریب، ائلییرسن «بوردور» و بو «بوردور» سؤزویله فارسجانین «شهر» سؤزونو عوضلییرسن؛ اعتراض ائدن اولان دا دئییرسن کی، دیلیمیزده بور- کؤکو ده وار، -دور سونلوغو دا.
بیر دیلین تاریخی بویونجا آیری-آیری سؤزلرین معناسی، طبیعی یوللا البته، دارالا، سوروشه، گئنیشلنه بیلر، مثلاً، مین ایل بوندان قاباق «جوجوق» دونوز بالاسی دئمک ایدی؛ «ایشیق» ایستی دئمک ایدی؛ اوتورماق (اولتورماق) هم ده ایقامت ائتمک دئمک ایدی و س. دیلده باش وئرن بئله طبیعی حادثهلری اینکار ائتمک مومکوندور مو؟ من ایسه تورکییهده جاهیللیکله بیرلشن اینضیباطی زوراکیلیغین دیلین باشینا آچدیغی اویوندان و آذربایجانلیلارین دا بو اویونا کور کیمی قوشولماقلاریندان دانیشیرام. بو ساعت آذربایجان دیلینده گئدن تورکیهجهلشمه صیرف دیل داخیلی فاکتورلارین تاثیریله گئدن، طبیعی لینقویستیک پروسئس دئییلدیر.
قاتیلماق
دیلیمیزده قوشولماق سؤزو دورا-دورا نیه قاتیلماق دئمیه باشلامیسینیز؟ حالبوکی، قوش- کؤکو دیلیمیزین سومئرجه ایله اورتاق کؤکلریندن بیریدیر، آزی ۸ مین ایل یاشی وار. تورکییهجهده قاتیلماق دئییرلر دئیه، نه اولدو ایندی قوشولماق سؤزو دَیَردن دوشدو؟! دیلیمیزده قاتیلماق فعلی کوتلهنین کوتلهیه، ماددهنین ماددهیه، حیوانین حیوانلارا قاریشماسی دئمکدیر. آذربایجان تورکجهسینین تورکیهجهلشدیریلمهسینی نظرده توتاراق، «بو ایشه هامیلیقلا قاتیلمالیییق» یازان آدامدان سوروشماق ایستردیم: سن مالسان قویونلارا قاتیلیرسان، یا سیرکهسن یاغا قاتیلیرسان؟
ایسماریج
۱۹-جو-۲۰-جی یوز ایللیکلرده آذربایجانجانی عثمانلیجانین آیاقلاری آلتینا چکنلرین، دئیهسن، بیرینجیسی ا.حسینزاده، سونرالار بونو اَن آردیجیل ائدن ایسه ح.جاوید اولدو. جاوید آنا دیلیمیزین «نئجه» سؤزو اوزینه یاریم تورکجه-یاریم عربجه «ناسیل»؛ آنا دیلیمیزین «اود» سؤزو اوزینه عثمانلیجا-فارسجا «آتش»؛ اؤزوموزون «ایل» سؤزوموز اوزینه عثمانلیجا-فارسجا «سنه»؛ «یوخ» سؤزونو «یوق»؛ «ائله»نی «اؤیله» یازماقلا اؤزونون، اَن یومشاق ایفادهیله دئسک، قولبئچَلیینی و دایازلیغینی ایفشا ائدیردی. واختیندا رئپرئسییا ائدیلمسهیدی، دیلیمیزی داها دا زیبیللهیهجکدی.
او، شعیرلرینده «ایسمارلاماق» سؤزونو ایشلتمکدن حظ آلیردی. ایسمارلاماق فارسجا سیفاریش سؤزونون دیلیمیزده پوزولموش تلفوظودور. ائله ایندی ده آذربایجاندا بیر چوخلاری «مئساژ» سؤزونون اوزینده «ایسماریج» (ایسماریش) سؤزونو ایشلدیرلر، بو سؤزون فارسجا «سیفاریش» سؤزو اولدوغونو بیلمیرلر. باشبوروت (پاسپورت)، اونبارماق (اونیوئرماق) سؤزلری نه قدر اصل تورکجهدیرسه، ایسمارلاماق، ایسماریج، ایسماریش سؤزلری ده بیر او قدر تورکجهدیر. بئله حاللار جاویدکیمیلردن تؤکولن زیبیللردیر، ایندی «گؤیریرلر». جاویدین عثمانلیجا دانیشیغینین آذربایجان دیلی اوزرینده تأثیرینی آزالدان فاکتورلاردان باشلیجاسی سووئت ایدئولوگییاسینین پانتورکیزمه دوشمنجهسینه یاناشماسی اولدو، عکس حالدا، ایندییه آذربایجان تورکجهسی عثمانلیجانین گونونه دوشموشدو.
«ایلگینج»
بوندان قاباقکی مقالهلریمین بیرینده «ایلگینج» سؤزونون یانلیش قورولدوغونو و نه اوچون یانلیش قورولدوغونو گئنیش آنلاتمیشدیم. بو آدام منه جاواب یازیب کی، یوخ، دوز سؤزدور بو. تورکییهجهنی داییم مدافعه ائتمهیه چالیشان تورکییهلی دیلچی، پروفئسسور ت.گولئنسوی ایسه یازیب: «ایلگینج فورمالی بیر سؤز یانلیشدیر!» (باخ.: Türkiye Türkçesindeki Türkçe Sözcüklerin Köken Bilgisi Sözlüğü»، ص. ۴۳۱). سؤز ییهسی دئییر سؤزوم یانلیشدیر. بونا دا اعتراضینیز وارمی، پاپادان چوخ خریستیان اولماق ایستین(لر)؟
گولونج اولان– کوچهده بیر قیزین «ساپاچکی»، «ماروجنو» و س. دئمهسی دئییلدیر؛ سون واختلار بوش بئیین یالاقلارین «باخمایاراق» سؤزوموز اوزینه تورکییهجه-عربجه «رغمن»؛ «اونسوز دا» («بونسوز دا») سؤزوموز اوزینه تورکییهجه-عربجه «ذاتاً»؛ «دایاق دورماق (وئرمک)» سؤزوموز اوزینه تورکییهجه-فارسجا «دستکلهمک» و س. یازماقلاری دیر.
گئدین، اؤز چوروک ایدئولوگییانیزا، یئنی سیاسی عشق بازلیغینیزا شخصی نیینیز وارسا، اونو قوربان ائدین. دیل هئچ کیمین تؤولهسیندهکی شخصی اینهیی دئییل.
ایندی ندن ایکراه ائتدییمی، کیملره، نه اوچون آجیقلی اولدوغومو بیر آز باشا دوشه بیلدینیزمی؟
یازیداکی فیکیرلر مؤلفه مخصوصدور.
کؤچورن: وحید نریمان


text: قیزیم هردم ائله سواللار سوروشوسان...ائله سوزلر دانیشیسان کی بولمورم سنه نه جور جواب وئرم یا سنه نجور محبتیمی گورسدم مامان نیه ات یئمیسن؟؟ضرردی؟؟من هی سنه ات توتورام سن منیم همیشه الیمی قیتریسن (گوزلرین دولور)...من سنه نه جور توضیح وریم؟؟ مامان سسین قشحدی ایکیمیز چای ایچیروخ البیر دوقلو اولموشوخ..مهیا مهنا کیمین مامان آبی دمپایه لریم آقابابا گیلده قالسین خالا گلنده قاباغینا چیخیم مامان ئوزووه اوجا ماشین آلاسان؟؟ مامان ایاغیوین اوفون گوورسدیسن؟؟ آخشام آشپزخانادا سوروشوسان منه ایشین وار؟؟..میوه آشغاللارین ییغیم؟؟مامان آشغال نایلونی قره اولار بیرده سبز؟؟من همیشه سنه کمک الرم بیراز سورا دیسن مامان سنی چوخ سویورم بولوسن دا؟...


text:
روسییا پرزیدنتینین سورییا اوزره خصوصی نمایندهسی آلکساندر لاورنتیئو و روسییا خاریجی ایشلر ناظرینین موعاوینی سئرگی وئرشینله تورکییه پرزیدنت آدمینیستراسییاسینین سؤزچوسو ایبراهیم قالین و تورکییه خاریجی ایشلر ناظیری رهبرینین موعاوینی سئدات اونال آراسیندا سورییا بحرانینین سیاسی یوللا تنظیملهنمهسی بارهده آنکارادا موذاکیرهلر آپاریلیب.
آخار .آذ خبر وئریر کی، معلوماتدا دیپلوماتلارین دوماداکی وضعیتی، ایدلیبده یاشانان بحرانی و بیرلشمیش میلتلر تشکیلاتی-نین ۲۲۵۴ سایلی قطعنامهسیندن ایرلی گلن مسئلهلرله باغلی عؤهدهلیکلری موذاکیره ائتدیکلری بیلدیریلیر.


text:
بیروتدهکی آمریکا بیلیمیوردو
بیروتدهکی آمریکا بیلیمیوردو (اینگیلیسجه: American University of Beirut, (فارسجا:دانشگاه آمریکایی بیروت)، (عربجه:الجامعة الأميركية في بيروت))لوبنانین بیروت شهرینده یئرلشن بیر عالی تحصیل موسّسهسی. بۇ بیلیمیوردو شهرین حومهسیندهدیر. خوصوصی و اؤزل اؤیرهتیم قۇرومودیر.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
- American University of beirut.jpg
مزونلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده بیروتدهکی آمریکا بیلیمیوردو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
قایناقلار[دَییشدیر]
- AUB Museum. Ddc.aub.edu.lb. یوْخلانیلیب2013-02-22.


text:
اتّفاق بيلديريسی
مئهران باهارلی
آشاغیدا
«اتّفاق بیلدیریسی»نین متنینی وئرمیشهم. بو بیلدیری تورکییهده دؤرت پارتینین
(جمهوریتچی خالق پارتیسی، دئموکرات پارتی، اییی پارتی، سعادت پارتیسی) آراسیندا ملّتوکیللهری
سئچیمی اوچون قورولان «ملت اتّفاقی»نین بیلدیریسیدیر. بو بیلدیرینی یاییملامامین
ندهنلهری:
١-تورکییهنین
اؤلچون و معیار دیلی ایراندا اولوشدورولماقدا اولان معیار تورکجهیه نه دنلی یاردیمجی
و گرهکلی ایسه، بیزیم سیاسی تورکجهمیزین اولوشماسیندا دا تورکییه سیاسی دیلی و
قاورام-تئرمینلهرینین اؤیرهنیلمهسی، اؤزهللیکله تورک سیاسی تشکیلاتلار و فعاللار
اوچون، او قدهر یاردیمجی و گرهکلیدیر.
٢-گئچهن
یوز ایلده، عوثمانلی-تورکییه، تورک ملّی بیلینجلهنمه و تورک ملّیتچیلییی آچیسیندان
ایراندا یاشایان تورک خالقینین اؤرنهک آلدیغی اولگو و اسین قایناغی ایدی. بوندان
دولایی دا فارسچی مشروطه انقلابی و سونراسیندا قورولان ایران دولتلهری و اؤزهللیکله
پهلوی و جمهوری اسلامی، ایراندا یاشایان تورک خالقینی تورکجه اوخوماقدان و تورکییهده
یازیلان-یاییملانان اثرلهری آنلاماقدان عاجز ائتمهیه چالیشدی. بو ندهنلهدیر
که تورک خالقی دا، اؤزو و تورکجهنی و تورک کیملییینی قوروماق و گلیشدیرمهک
اوچون، کسینلیکله تورکییهنین سیاسی دیلی ایله دریندهن تانیش اولمالی، تورکییهده
یازیلان و یاییملانان سیاسی یازی و بیلدیری و مقاله و پروقراملاری ... سورونسوز و قولایلیقلا
آنلایابیلمهلی، بو یولدا انگهل و مانع نه وارسا اورتادان قالدیرمالیدیر.
٣-اون
دوقوزونجو یوز ایلین تومونده و ییرمینجی یوز ایلین ایلک یاریسیندا مودئرنیته، اصلاحات،
سئکولاریزاسیون و مشروطه گیبی آخیملار عوثمانلی و تورکییه آراجیلیغی ایله ایران و
قافقازیادا تورک خالقی آراسیندا یاییلدی. دوروم بوگون ده عینیدیر. ایرانلی تورک
آکتیویستلهر و سیاسیلهر، هر آچیدان و اؤزهللیکله تورک سیاسی حرکتینی آیاقدا
توتما و مودئرنلهشدیرمه اوچون، تورکییهنین سیاسی اولایلارینی یاخیندان ایزلهمه
و اونلاردان تجربه قازانماق دوروموندادیرلار.
٤-تورکییه خالقی سیاسی اهییلیم اولاراق، گئنهلده اورتالاردا (مرکزده)
گزهن، توتوجو و محافظهکار آدلانابیلهر. آکپ قورولدوقدان سونرا، مرکز اسلامچی
ایله مرکز ساغ (دئموکرات، ایلیملی ملّیتچی) آخیملارینی اؤزونده بیرلهشدیردی.
آنجاق ٢٠١١لهردهن سونرا اردوغانین یاواش یاواش آشیریلاشماسی ایله، آکپ ده گئدهرهک
مرکز پارتی اولما اؤزهللییینی ایتیردی. گوجلو بیر مرکز ساغ پارتینین
اولماییشی، بؤیوک بوشلوق یاراتدی، تورکییهنین سیاسی آرئناسی، اؤزونه آنورمال و
اولاغاناوستو بیر حال آلدی. سون دؤنهمده «اییی پارتیسی»نین قورولماسی ایله، یئنیدهن
گوجلو بیر مرکز ساغ-ایلیملی ملیتچی آخیم اورتایا چیخمیش اولدو. گئچهن گونلهرده اییی
پارتی (ایلیملی ملیتچی)، دئموکرات پارتی، سعادت پارتیسی (مرکز اسلامچی) و جخپ (مرکز
سول)نین اؤنوموزدهکی ملّتوکیلی سئچیملهری اوچون آکپ-محپنین قوردوغو «جمهور
اتّفاقی»نا قارشی «ملّت اتّفاقی»نی اولوشدوردولار. بو ایسه، تورکییهده یئنیدهن
اورتا-مرکز آنلاییشینین صحنهیه قاییتدیغی و تورکییه سیاسی آتموسفئرینین
آشیریلیقدان (آکپ-آشیری اسلامچی، م ح پ- آشیری ملّیتچی) اوزاقلاشدیغی و
نورماللاشمایا باشلاماسی اولاراق دهیهرلهندیریلهبیلهر. ملّت اتّفاقی
بیلدیریسینی اینجهلهمهک، اونو اولوشدوران مرکز پارتیلهرین تورکییه و سورونلاری
حاققینداکی گؤروشلهری و بو سورونلارا اؤنهردیکلهری چؤزوملهرله تانیشماق
آچیسیندان یارارلیدیر.
سیرالانان
ندهنلهردهن دولایی، آشاغیدا ملّت اتّفاقی بیلدیریسینین متنینی، عرب
الیفباسیندا عینا وئریرهم.
اتّفاق بيلديريسی
فرقلی
یاشام طرزی و سیاسال گؤروشو اولان توپلومسال کسیملهرین دئموکراتیک ایلکهلهر
اطرافیندا ساغلایاجاقلاری اوزلاشما، ملّتیمیزین احتیاجی اولان باریش، حضور و
استقرارین اؤنشرطیدیر. چونکه دئموکراسیلهرده «سئچیم قانونو» قانونلارین آناسیدیر
و اساسیندا بیر اوزلاشما رئژیمی اولان دئموکراسینین ان تمهل داشیدیر.
سیاسی
پارتیلهر و سئچیم قانونلاریندا یاپیلان دوزهنلهمهلهر «ملّی اراده»نین تجلّیسینی
انگهللهمهک اوزهرینه قورولموش توزاق و حیلهلهرله دولودور. دئموکراسی مجادلهسینده
ملّت ارادهسینین اؤنوندهکی بو توزاقلاری اورتادان قالدیرماق، دئموکراسییه
اینانمیش سیاسی پارتیلهرین ایلک و تمهل گؤرهویدیر.
بو
ایشبیرلییین تمهل آماجی، توزاق و حیلهلهری آشیپ ملّی ارادهنین تجلّیسینی
ساغلایاراق، مطلق قوّهلهر آیریلیغینا دایالی گوجلو مجلسینین اولدوغو، گوجلو
بیر تورکییهیی یاراتماقدیر.
بو
ادّعا و آماجلا بیر آرایا گلدیک و ملّتوکیللهری سئچیمی ایچین بیر ایشبیرلییی
قراری وئردیک و اتّفاق قوردوق. بو اتّفاقیمیزین آدی «ملّت اتّفاقی»دیر.
آیریجا
افاده ائتمهک ایستهریز که ملّت اتّفاقینین ایچینده یئر آلان بیز دؤرت سیاسی
پارتی اولاراق، شبههسیز سورونلارا فرقلی چؤزوم یوللاریمیزی و فرقلی دنیا گؤروشلهریمیزی
محافظه ائدییوروز.
بیزلهر
بوگون اولکهمیزین ایچینده بولوندوغو زور قوشوللارین فرقینده اولاراق، یوجا ملّتیمیزین
حضوروندا توم وطنداشلاریمیزین شاهیدلییینده:
١-توپلومسال
آیریشما و قطبلاشمایا سون وئرمه، خالقیمیزین اؤزلهدییی حضور، قارداشلیق و گووهن
اورتامی ایچینده عادل و گووهنلی بیر سئچیم یاپیلماسینی ساغلاما،
٢-اولکهمیز
سیاسال سیستئمینی بیر آن اؤنجه نورماللاشدیرما، رقابتچی دئموکراتیک سیاسال زمینی،
توم لازمهلهری ایله تکرار انشا ائتمه،
٣-حقوقون
اوستونلویو، یارقی باغیمسیزلیغی و طرفسیزلییینی ساغلاما،
٤-باشدا
افاده و باسین اؤزگورلویو اولماق اوزهره، توم حق و اؤزگورلوکلهرین حقّییله
قوللانیلماسینی ساغلاما
ایلکهلهرینی
حیاتا گئچیرمهک اوزهره، بیر سئچیم ایشبیرلییی ایچین بیر آرایا گلدیک.
فرقلی
پروقرام و دنیا گؤروشلهریمیزی محافظه ائدهرهک، «جمهوریت خالق پارتیسی»، «دئموکرات
پارتی»، «اییی پارتی» و «سعادت پارتیسی» اولاراق ٢٤ هازیران ٢٠١٨ گونو یاپیلاجاق
٢٧نجی دؤنهم ملّتوکیلی سئچیمینه، ملّت اتّفاقی آدی آلتیندا بیرلیکده قاتیلمایی
قرارلاشدیردیغیمیزی عزیز ملّتیمیزه سایقییلا دویوروروز.


text:
روسییا غربین سورییایا ضربه ائندیرمهسیندن سونرا جواب حملهسی اولاراق کیبئر هوجوما حاضیرلاشیر.
آخار. آذ خبر وئریر کی، آمریکا و بریتانییادا بیر سیرا رمی شخصلر روسییانین کیبر هوجوما حاضیرلاشدیغینی، دؤولت قوروملاری، حتی فردی ائولره قدر بیر چوخ کریتیک نقطهیه هوجوم تشکیل اولوناجاغینی آچیقلاییب.
روس هاکرلرین بوتون دونیادا میلیونلارلا کامپیوتره گیریش الده ائتمیی پلانلاشدیردیغی، روتر (یؤنلندیریجی)، آچار و تهلوکهسیزلیک سدلرینی آشاراق سیستملری مدافعهسیز قویماغا چالیشدیغی بیلدیریلیر. روسییانین سادهجه سیستملری ایفلیج ائتمک اوچون دئییل، عینی زاماندا یاخین گلهجکده تشکیل اولوناجاق هوجوملار اوچون کامپیوترلری «زومبی»یه چئویردیی و همین هوجوم زامانی بو کامپیوترلردن ده ایستیفاده ائدجیی قید اولونور.
خاطیرلاداق کی، روسییانین کیبرهوجوما حاضیرلاشدیغی بارهده آردیجیل خبرلر یاییلیر.


text:
تورکجه خبر:
آمریکانین نظامی گوجلری ایرانین هدهلرینه قارشی نظامی مانور کئچیرجک
آراز نیوز: آمریکانین دنیز قوه لری سپتامبر آییندا کورفز و آلدنیز دن کئچن گمیلرین گوونلیکلرینی ساغلاماغا حاضیر اولدوقلارینی گوسترمک اوچون نظامی مانور گرچکلشدیرجک.
آمریکانین دنیز قوه لری سپتامبر آییندا کورفز و آلدنیز دن کئچن گمیلرین گوونلیکلرینی ساغلاماغا حاضیر اولدوقلارینی گوسترمک اوچون نظامی مانور گرچکلشدیرجک.
بلومبرگ خبرآژانسینین وئردیگی معلوماتا گوره آمریکانین بئشینجی ناوگانینین فرماندهی یکشنبه گونو شهریورین ۱۸ ایرانی منطقه ده کی فعالیتلری و حوثی شورشی لریندن حمایت ائتمگیندن دولایی منطقه نین ثبات سیزلاشماسینا ندن اولدوغو اوچون سوچلادی.
دریا سالار اسکات استرنی بحرین ده کی بئشینجی ناوگانین مقرینده خبر چیلره بئله دئدی :« آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینین دنیز قوتلری سپتامبر آیندا کورفز و آل دنیز سولاریندا گل گئت لرین آزادلیغینی تضمین ائتمک لرینه حاضیر اولدوقونو گوسترمک اوچون بیر نظامی مانورون گرچکلشدیرمه سین ایسته ییر.»
آمریکانین مانوری دنیا و منطقه ده اولان متحد لرینین اشتراکی ایله دنیز مین لری ایله مقابله ائتمک و دنیز لرین گوونلیغین ساغلاماق اوچون گرچکلشه جکدیر.
آمریکانین تحریم لرینین ایکینجی دوری ، ایرانین نفت صادراتین صفره اندیرمک مقصدیله آبانین ۱۳ نده اعمال اولاجاقدیر . ایرانین جمهور باشقانی حسن روحانی تیر اینین ۱۱ ده هرمز بوغازینی باغلاماقلا هده لهییب« معنی سی یوخدور ایرانین نفتی صادر اولماسین و منطقه نین نفتی صادر اولسون » دئدی. اسلام جمهوریتینین رهبری علی خامنه ای ده اؤز حمایتینی بو سؤزلردن بیلدیریب بو ٰتهران رژیمی نین گرچک سیاستی دیر دئیه آچیقلادی هابئله سپاه قدس قوه لرینین فرماندهی قاسم سلیمانی ده بیر مکتوبدا هرمز بوغازی نین باغلاماغینا حاضیر اولدوقلارینی آچیقلادی.
باشقا بیر طرفدن سپاه پاسداران مردادین ۱۲-ده رسانه ای ائتمه دن کورفزده بیر نظامی مانور کئچیرتمگه چالیشدی.
آمریکانین نظامی فرمانده لری ایکی گون اونجه دن بو مانور دان خبر وئرمیشدیلر. بو مانور دا ایرانین بیر قیسا منزللی ضد ناو فوزه سی فاتح ۱۱۰ نوعین دن تست ائتمه سینی اعلام ائتدیلر . سپاه پاسداران ایکی گون سونرا بو مانورون کئچیریلمسین تایید ائتدی.
آرتیرمالی دیر کی آمریکا دنیزقوتلرینین بئشینجی ناوگانی نین فرماندهی آمریکا و اونو متحد لرینین مشترک مانور لارینین بیرین آل دنیزین گونئی طرفینده باب المندبه مشرف اولان جیبوتی ده گئچیریله جگین آچیقلادی.


text:
قوتلوق تمیرینگ مِناراسی
قوتلوق تمرینگ میناراسی کؤنهاورگنچ تاریخی – مدنی قوراغخاناسیندا یرلشیأر. داشقالانینگ چأکلریندن داشاردا مرکزی آزیادا اینگ اولی حاساپلانیلیان خوارزمده آلتین اوردانینگ دیکمهسینینگ میناراسی بار. قوتلوق تمیر ۱۳۳۶ – ۱۳۲۱ -نجی ییللاتردا بو یرده حکمدارلیق ادیپدیر. ۵۹٫۹ متر بویی بولان، یوقورسیندا بیدن اینچهلیپ گیدیأن کونوس دینگه اؤزونینگ توتوش بلندلیگی بویونچا آبات ساقلانیپدیر.
منارانینگ بیرآز قیشاراندیغی اونونگ یوقارقی بوشلوغراق بولهگینده حاص اونگات بیلدیریأر. مونگا یر تیترِمهسی یا-دا اؤرولن یرلرده بولوپ گچن یانغین سبأپ بولاندیر دیییپ چاقلانیلیار. شیله-ده بولسا، دینگ انچهمه یر تیترِمهلری باشدان گچیریپدیر.
- Gutlug Temitiň Minarasy


text:
ایسرائیل تعجیلی اولاراق سئنئگال و یئنی زئلاندییادان سفیرلرینی گئری چاغیریب.
آخار . آذ خبر وئریر کی، بو بارهده اینفورماسییانی ائیسرایل خاریجی ایشلر ناظیرلیگی یاییب. سفیرلرین گئری چاغیریلماسینا سبب محض بو ایکی اؤلکهنین بیرلشمیش میللتلر تشکیلاتی تهلوکهسیزلیک شوراسینا ائیسرایل علیهینه قطعنامهنی تقدیم ائتمهلری اولوب. سفیرلر تئل-اویوده کونسولتاسییالاردان سونرا گئری گؤندریلهجکلر. اوستهلیک، نئتانیاهو ائیسرایل خاریجی ایشلر ناظیرلیینه سئنئگالا ائدیلهن بوتون یاردیملارین دایاندیریلماسی حاقیندا دا قرار وئریب.
قئید ائدک کی، دونهن بیرلشمیش میللتلر تشکیلاتی ائیسرایل دؤولتیندن باشدا شرقی قودس اولماقلا، فیلیسطین تورپاقلاریندا یهودی مسکنله رینین سالینماسینین حقوقی جهتدن دایاندیریلماسی حاقیندا قطعنامه قبول ائدیب. قطعنامهنین قبولو ایله باغلی کئچیریلهن سس وئرمه زامانی آمئریکا بیرلشمیش شتاتلاری بی طرف قالیب.


text:
بیرینیجی اربعین حاقدا
اکبر حمیدی علیار
کربلا اولاییندان سونرا، اهل بیتین بیرینجی دؤنه اولاراق، هاچان کربلایا قاییدیشلاری بارهده و 61-نجی قمری ایل صفر آیینین 20 سینده حضرت امام حسینین (ع) و باشقا شهیدلرین مزارینی زیارت ائدیب- ائتمهملرینه گؤره تاریخچیلر و اؤزللیکله ده مقتل یازانلار آراسیندا، عصرلر بویو چوخلو مباحثهلر و دارتیشمالار گئدیب. چوخلارینین فکرینجه 40 گونده کربلادان دمشقه گئدیب قاییتماق، او دا بیر بؤلوک اسیر قادینلار و اوشاقلارلا، جغرافیایی یوللاری و مسافهنی نظره آلاراق، اولاسی بیر ایش دئییل؛ آنجاق بیر سیرا تاریخی خبرلرین، بوتون قایناقلاردا عینی اولدوغونو نظره آلدیقدا، اسیرلرین محض همن صفر آیینین 20 سینده کربلادا حاضر اولماقلارینی نتیجه چیخارماق چوخ دا چتین اولماییر. مرحوم آیتاله عندلیب همدانی (1378-1278 ش.) اؤز دیهرلی اثری "ثارالله" کتابیندا مختلف تاریخی کتابلار، قایناقلار و خبرلری توتوشدوروب، بیلیمسل، علمی و عقلی بحثلرله اهل بیتین بیرینجی اربعینده کربلایا قاییتمالارینی، فاکتلارلا ثبوت ائدیر. بو آراشدیرمانین قیسا سونوجو بئلهدیر:
اسیرلر عاشورادان ایکی گون سونرا کوفهیه چاتیرلار، ابن زیاد، یزیده مکتوب گؤندهریر و نه ائدهجهیینی سوروشور، او زامان بو سایاق مکتوبلاری، «برید» آدلانان اؤزل قاصدلر آپارارمیشلار، بوتون تاریخ و جغرافیا قایناقلاریندا بریدین کوفهدن دمشقه گئتمهسینی تخمیناً 3-4 گون قید ائدیبلر، بس 7-8 گون ایچینده یزیددن - اسیرلری شاما یا همان دمشقه گؤندر- جوابی گلیر. ابن زیاد اؤز آغاسی یزیدی سئویندیرسین دئیه، اسیرلری ایتی یول گئدن ماللار و مرکبلرله (بعضی قایناقلاردا همان بریدلرین مرکبلری ایله) یولاوزونو دایاندیرمادان شاما دوغرو گؤتورور و صفر آیینین بیرینده، یعنی تخمیناً 12 گون عرضینده دمشقه چاتدیریر. یزیدین بویروغو ایلا اسیرلر خرابه آدلی بیر یئرده ساخلانیرلار، آنجاق حضرت امام سجاد (ع) و خانیم زینبین فعالیتی نتیجه سینده، ایکی گونون ایچینده یزید، عموم مسلمانلار ایچینده حؤرمتینی ایتیرمهیی دویارکن، گؤردویو ایشیندن (اوزده ده اولموشسا) کور-پئشمان اولور، تمامی ایله اؤزونو باشقا جور گؤستریر، اسیرلره سایقیایلا یاناشماغی و بوتون گوناهلاری ابن زیادین بوینونا آتماغی اؤزونه مقصد گؤتورور، یعنی اهل بیتین شام خرابهسینده حبس اولونماقلاری آرتیق صفرین 3-نده بیتیر.
باشقا طرفدن یئنه ده بوتون قایناقلارین وئردیگی معلوماتا گؤره اسیرلره تعزیه و یاس تؤرهنلری قورماغا اجازه وئریلیر و 3 گون دمشقده عزا مراسمی برپا ائدیلیر و یزید، اسیرلری چوخ حؤرمتله اؤز یوردلاری مدینهیه یولا سالماغا قرار وئریر. نهایت نعمان بن بشیرین باشچیلیغی ایلا بیر قوروپ قوروجو، اهل بیتی صفرین 8-نده دمشقدن مدینهیه ساری گتیریرلر. ایندی آرتیق اهل بیت آزاد و سربستدیرلر، ایستهدیکلری ایشلری نعماندان طلب ائده بیلردیلر و اونلار اؤنجه کربلایا گئدیب، سونرا اورادان مدینهیه گئتمکلرینی ایستهدیلر، عزیزلرینین مزارلارینی زیارت ائتمک ایستهیی و ان اؤنملیسی کسیک باشلاری تئزراق کربلایا چاتدیریب جسدلره قوووشدورماغین گرهکلیگی بیر داها اونلارین یئیین و دورمادان یول گئتمکلرینه اساس وئردی، اونلار یئنه ده عادی واختلار 20 گونه گئدیلن 20 منزیللیک یولو، 12 گونده گئدیب کربلایا چاتدیلار.
منبع: دنیز نشریه سی، نؤمره 60- مورخ: 10 آذر 1393
خاری بولبول
اکبر حمیدی علیار
«خاری بولبول» طبیعتده
"خاری بولبول" شوشانین میللی سیموولودور. دونیانین هئچ بیر یئرینده راست گلینمهین خاری بولبول تانرینین آذربایجانا گؤندردیگی ان بؤیوک معجزهدیر. طبیعتین معجزهسیدیر. خاری بولبول سانکی گولون اوزرینه قونموش بولبولو خاطیرلادیر. بولبولون باغرینین آلتینداکی گول آل-قیرمیزی رنگه بویانیب. بو چیچکلر اساساً آلپ چمنلیگینده اولور. آران یئرده تئز سولسا دا داغلاردا اوزون مدّت قالیر.
«خاری بولبول» تاریخ و ادبیاتدا
وطن باغی آل-الواندیر.
یوخ ایچینده "خاری بولبول" ،
عؤمور سورمهلی دؤوراندیر،
سسین گلسین باری بولبول.
خاری بولبول حاقیندا بیر چوخ روایتلر موجوددور. بئله دئییرلر کی، قاراباغ خانی ابراهیمخانین قیزی «آغابهییم آغا»نی تهراندا یاشایان، قجر شاهلاریندان اولان فتحعلی شاها وئریرلر. او واخت خانلیقلار آراسیندا علاقهلر یاراتماق اوچون "نیکاح دیپلوماتییاسی" دئییلن قیز آل-وئریندن استفاده ائدیردیلر. آغابهییم آغا دا بئله بیر ازدواجین قوربانی اولموشدو. خان قیزی غوصهلنمهسین دئیه، شاهزاده سارایین یاخینلیغیندا اونون اوچون بیر وطن باغی سالدیرمیش، قاراباغ تورپاغینین یئتیردیگی بوتون آغاجلاردان، گول-چیچکلردن گتیریب همین باغدا اکدیرمیشدی. آما نه قدر ائدیبلرسه ده "خاری بولبول" گولونو عمله گتیره بیلمهییبلر. بو خلق ماهنیسی دا ائله او واختدان یارانیب، همین اووقاتا کؤکلهنیب. چوخ گومان کی بو ماهنی دا «عزیزینم قاراباغ/ شکی، شیروان،قاراباغ/ قوربت جنت اولسا دا/ یاددان چیخماز قاراباغ» بایاتیسینین شاعری، آدینی یوخاریدا چکدیگیمیز آغابهییم آغادان دیر.[1]
"خاری بولبول" طبیعته وئردیگی گؤزللیگی ایله یاناشی معالیجه اهمیتلی بیتگیدیر. "خاری بولبول"دن خلق طبابتینده مختلیف خستهلیکلرین معالیجهسینده ده گئنیش استیفاده ائدیلیر.
"خاری بولبول" خلقین یادداشیندا (افسانهلرده)
روایته گؤره بیر گون بولبول اؤز سئوگیلیسی گولون گؤروشونه گئتمک ایستهدیگی واخت برک کولک اسیر. کولهیین مقصدی گولو بولبولون گؤزلری قارشیسیندا آلچالتماق ایمیش.
کولک اؤز گوجونه، قوووهسینه حددیندن آرتیق اینانیرمیش. او اسنده، حرکته گلنده، عالمی توزاناغا بوروینده بوتون جانلیلار اونون قارشیسیندا اَییلرمیش. مقاویمت گؤسترمک ایستهینلری نئچه یئره شاخبوداق ائلهییب یئرله-یکسان ائدرمیش.
بیر گون کولک وار قوووهسیله اسیرمیش. نهنگ چینارلار، اوجا سرولر، سالخیم سؤیودلر اونون قارشیسیندا دؤنه-دؤنه اَییلیردیلر. یالنیز ظریف، گؤزل، عطیرلی گول کولهیین آزغینلیغینا، یئکهخانالیغینا تابع اولموردو. بونو گؤرن کولک حئیرته گلدی:
_ آی ظریف، آی ضعیف گول، سن هانسی جسارتله منه باش اَیمیرسن؟ سن بو گوجو هاردان آلیرسان؟
گول ایناملا جاواب وئردی:
_ محبتدن! محبتین گوجو یئنیلمز اولور. سئوهن ووقارلی اولور، او هئچ کسه باش اَیمک ایستهمیر. من بولبولو سئویرم. اونون صاف محبتی منی باش اَیمهیه قویماز.
-باخاریق! سن محبتینی سینا، من ده گوجومو…
کولک بو سؤزلری دئییب کوکرهدی. ائله بو واخت بولبول سئوگیلیسی گولون گؤروشونه گئدیردی. کولهیین غضبی یئره، گؤیه سیغمیردی. ظریف اوتلاردان توتموش فیل گؤودهلی آغاجلارا قدهر اونا باش اَییردی. آرتیق گول سون قوووهسینی توپلاییردی. اونون مقاویمتی توکنمهیه باشلاییردی. چونکی او، تک قالمیشدی. اگر بولبول یانیندا اولسایدی…
گول بیر یارپاق اَییلدی. کولک غلبهسیندن سئوینهرک داها برکدن اوغولدادی. بیر آز دا کئچهجک، کولک گولو اؤز گوجو ایله ایکیقات ائدهجکدی. بولبول اؤزونو واختیندا گولون هارایینا چاتدیریر. او، سینهسینی یاواش-یاواش اَییلن گولون کؤکسونه سؤیکهییر. کولک داها دا حددتلهنیر. بولبول گولون اَییلن قامتینی دوزلدیر. آنجاق گولون خاری (یعنی تیکانی) اونون سینهسینه سانجیلیر. بولبول محو اولور، گولو بیر آددیم بئله اَییلمهیه قویمور. ائله همین واختدان اؤزونو محبت اوغروندا فدا ائدن بولبولون آدی خاری بولبول قالیر. گول خاری بولبول گؤرکمینده گوللر آچیر. همین خاری بولبول گولو هئچ بیر قیزیلگول کولونا و گولونه بنزهمیر.
[1] -آغاباجی تخلصو ایله آذربایجان تورکجهسی و فارس دیللرینده شعرلر یازان آغابهییم آغا، قاراباغ خانی ابراهیم خلیلخانین قیزی و خورشیدبانو ناتوانین بیبیسیدیر. تخمیناً 1781-1780-نجی ایللرده پناهآباددا (ایندیکی شوشادا) آنادان اولموشدور. 1801-نجی ایلده ایران حکمداری فتحعلی شاها اره وئریلمیش و عمرونون سونونا کیمی وطن حسرتی، قوربت عذابی چکدیگی تهراندا یاشامیش، 1832-جی ایلده اورادا وفات ائتمیش و دارالایمان آدلاندیریلان قوم شهرینده دفن اولونموشدور.
منبع: «دنیز» هفته نامه سی، نؤمره 59 - نشر تاریخی 29 آبان 1393 - اورمیه شهری
بیر قلبین سیرری
«تانری سئوگیسی» کتابینا بیر باخیش
کؤنول اسماعیلزاده / کؤچورن: اکبر حمیدی علیار
اشاره: حؤرمتلی یازیچی، پوبلیسیست و شاعر صابر شاهتاختی جنابلارینین تانری سئوگیسی آدلی شعر توپلوسونو کئچمیشده دنیز سایتی و قزئتینده عزیز اوخوجولارا تانیتدیرمیشدیق، بو کتاب تزهلیکده حؤرمتلی اسماییل فتحی خسروشاهی جنابلارینین زحمتی ایله اسکی الیفبادا تکدرخت نشریاتی طرفیندن تهراندا نشر ائدیلیبدیر، ایندی ایسه شرقشوناس عالیم کؤنول اسماعیلزادهنین همین کتابا یازدیغی «بیر قلبین سیرری» آدلی رأیینی حؤمتلی اوخوجولارا تقدیم ائدیریک:
خالقین میللی دیهرلرینه صاحیب چیخان، آتالاریمیزدان قالان عرف و عادتلریمیزی گؤز ببهیی کیمی قورویان، ائلینین هر داشینی، جیغیرینی، سرین بولاغینین شیریلتیسینی، یاشیل مئشهسینین عطرینی، اوباسینین تویونو-بوساتینی، ننهلرین یاپدیغی چؤرهیین دادینی قان یادداشینا یازان ناخچیوان ائلینین هر بیر قوجاسی و جاوانی، عینی زاماندا بو زنگینلیکلری نسیلدن نسیله اؤتورمکله تاریخ قارشیسیندا بیر عالی میسسییانی یئرینه یئتیریر.
زنگهزور و باشقا اوبالاریمیزین یادلارا وئریلمهسی ان بؤیوک آجییی محض ناخچیوانا یاشاتدی. اونایللیکلرله آنا وطندن آیری قالماق مجبوریتی، عصرلرله سنه دوشمن کسیلمیش یادلارین بابالاردان میراث قالان تورپاقلاردا مسکن سالماسی - بو اورهک داغلایان حقیقته صبر ائتمک شوبههسیز کی، چوخ چتین اولوب.
محض بو سببدندیر کی، ناخچیوان اهلینین اؤزونو، تاریخینی، عادت-عنعنهلرینی، دیلینی و دینینی قوروماق و ان خیردا یاد عونصوردن بئله مدافعه ائتمک باجاریغی اینانیلماز درجهده گوجلودور.
بو تورپاقلاردا بؤیویوب بویا-باشا چاتمیش صابر شاهتاختی (حاجییئو) ناخچیوان کیمی صفالی وطنینده یاشارکن بئله بؤیوک وطن حسرتی ایله یاشایان ضیالیلاریمیزداندیر. اؤزونو درک ائدن و وطن سئوگیسی ایله دولغونلاشمیش هر بیر کس شاعرین "اؤلکهمیز، ائلیمیز، بیزیم کندیمیز" آدلی پوئماسیندا دئدیگی کیمی:
ناخچیوان، قاراباغ، شیروان، بورچالی،
زنگهزور، قازاخدیر ائلین ماحالی،
تبریزه قارداشدیر باکی و گنجه،
اولانلار عبرتدیر قوجایا، گنجه.
سینهمه اود چکیب همدان، دربند،
تاریخ صحیفهلنیر بوردا بندبهبند -
اونون شیمالیندان جنوبونا، شرقیندن غربینهدک هر بیر قاریشینی عزیز توتور.
هئچ شوبههسیز کی، ص.شاهتاختینین وطن سئوگیسی ایلک اولاراق اؤز اوباسینا، کندینه، آتا اوجاغینا اولان باغلیلیغیندان و سوی کؤکونه اولان توکنمز محبتدن، جوشغون رغبتیندندیر. شاعرین دده-بابا یوردونا اولان صداقتیندن بهرهلنن وطن عشقینی بو مصراعلاریندا آچیق-آیدین حیس ائتمک اولار:
...اثری حصر ائتدیم اولو روحلارا،
بورجومو قایتاریم دوغما تورپاغا...
اؤدهمک چتیندیر ائلین بورجونو،
وطنین زنگیندیر شرف خورجونو.
شاعرین 1991-جی ایلده شوشادا یازدیغی مصراعلاریندا آنا و وطن آدلارینین قوشا چکیلدیگینین و بونلارین مؤلف اوچون مقدس معنا داشیدیغینین شاهدی اولوروق:
وطنله آنانین معناسی قوشا،..
...زیروهسیز همیشه گؤزومده قوشا.
قیسا، لاکین مضمونجا اهمیتلی "داغلارا بزهک شوشا" (شوشا، 1991)، "خان یایلاغی" (شکی،2000) شعرلری انسانین یاشیندان آسیلی اولمایاراق دوغما ائللره حیرانلیغینی تصویر ائدن اورهیه یاتان لیریکا نمونهلریندندیر. آنالاریمیزین لایلاسینین، بایاتیسینین ساده دیلینده یازیلمیش بو شعرلر ائل-اوباسینا صداقتله باغلی اولان هر بیر کؤنوله خطاب ائدیر.
کتابدا شاعرین وطنپرور شعرلری ایله یاناشی دینی، بعضاً ده فلسفی فکیرلرین دویولدوغو بیر سیرا شعرلری اوخوجونون دقتینی جلب ائدیر. اثرلرینین مضمون زنگینلیگی ایله خالقیمیز آراسیندا بؤیوک رغبت قازانمیش زمانیمیزین فیلوسوف-لیریکی و گؤرکملی شاعری رامیز رؤوشن، بؤیوک ادیبلریمیز بختیار وهابزاده، خلیل رضا و دیگر معاصرلریمیز یارادیجیلیقلارینین مختلیف دؤورلرینده بو آسپئکتلی ماراقلی شعیرلر یاراتمیشلار. انسانین بو دونیادا یارادیلیشینین سیررینی آراماغا چالیشان، اونون جاهاندا یئرینی، تانرینین سونسوز رحمتینی تصویر ائدن ص.شاهتاختی البتده کی، بؤیوک شاعیریمیزین داوامچیلاریندان ساییلا بیلر.
...تانرینین چرخینده فیرلانیریق بیز،
تانری سئوگیسییله نورلانیریق بیز،
طالع بیر یئلکندیر، دونیا بیر دنیز،
بو سیرری یارادان تانرییا حیران.
"گؤیلره قوناق" ،"هئچدن" ،"هر آن او یانی" ،"ربیمه یاخین" ،"عبادت" ،"بو سیرری یارادان تانرییا حیران" سرلؤوحهلی شعرلرده بعضاً تانری قارشیسیندا عؤمرون کئچن گونلرینین حساباتی، بعضاً اونا سونسوز باغلیلیق و شوکور، بعضاً ده "هئچ نهیه احتیاج یاشامایان آللاهین قدرتی..." تصویر اولونور.
"تانری بندهسیندن نییه آرالی؟" شعرینده (باکی، 2007) مؤلف حیاتدا قارشیلاشدیغی حاقسیزلیقلدان، ماددی جهتدن زنگین لاکین روحاً جیلیزلاشمیش انسانلارین قلبینین غدارلیغیندان گیلئی ائدیر، یارالی خالقینین دردینه سانکی تانریدان درمان دیلهییر:
...گؤز یاشینین نالهسیندن باتیر سسلر،
حاق تاپدانیر، دین سؤیولور، پول گولدورور،
دوز اَییلیر، دوزلمهییر قامتلر،
بنده تانریسیندان نییه آرالی؟
شعرین ماراقلی بیر آسپئکتی آدینین "تانری بندهسیندن نییه آرالی؟" اولدوغو حالدا ص.شاهتاختینین اصلینده انسانلارین حاقدان، دیندن، انصافدان، تانری سئوگیسیندن اوزاق دوشمهسینی، "...بندهنین تانریدان آرالی" قالماسینی اورهک آغریسی ایله گؤسترمهسیدیر.
...کیمی چؤرک دردین چکنمیر اؤلور،
کیمی ثروت اوچون سارالیب-سولور،
کیمی کورسو اوچون بیناموس اولور،
بنده تانریسیندان نییه آرالی؟
آغیر طبیعتی، جیدیلیگی و ایللرین تجروبهسیندن گلن تمکینی ص.شاهتاختینین شعر دیلینه ده یانسیییب. سانکی مؤلف اؤز آستا سسی ایله اؤز اوخوجوسو ایله صحبت ائدیر، قلبینی اونا آچیر.
ص.شاهتاختی یارادیجیلیغینین مهم بیر حصهسی محبت لیریکاسینا عاییددیر. مختلیف ایللرده یازیلمیش محبت شعرلری کیمی کؤورک و صمیمی کیمی چیلغین و آلوولو نوتلارلا زنگیندیر.
"قییاراممی؟" ، "اوزاق ائت عشقیمی دوشمن شرریندن" شعرلرینده شاعر یارینا سونسوز دیهر وئردیگینی، اونو آیریلیقلاردان، غصه -کدردن، تنهالیقدان قوروماغا چالیشدیغینی گؤستریر.
...من سئوگینی یاشامیرام، دویورام،
آخان گؤز یاشلارینا قییاراممی؟
من حیسلرین، دویغولارین وورغونویام،
اورهک چیرپینتینا هئچ قییاراممی؟
شاعرین "گؤزللر گؤزهلی" (شانخای، 2004)، "روا بیلمه" (تبریز، 2007)، "سوروش" (باکی، 2007)، "گؤرمهییم بسدیر" (باکی، 2007)،"سئوگی مئهمانی" (باکی، 2007) شعرلری مؤلفین صمیمی و تمیز حیسلرینی اینجه کؤنوللره توخوندوراجاق شیرین بیر دیلله اوخوجویا چاتدیریر.
ص.شاهتاختینین "گؤزلر" (باکی،2007)، "گؤزللر گؤزهلی" (شانخای، 2004)، "یاراشیق" (تئهران، 2007)شعرلرینده، گنج خانیمین جان آلان باخیشلاری سانکی شاعرین قلبینه ملهم اولور.
قلم قاشلار گؤزلرینه یاراشیق،
سنی گؤروب یئریییرم دولاشیق،
باخیشلارین گؤزوندن ده یاراشیق،
گؤزون رنگی یاراشیغا یاراشیق...
و یاخود
عوضسیز یاراشیر گؤزلر صورته،
بئل-بوخون بزکدیر قدده قامته.
قلبدهکی او سئوگی لاییق قییمته،
غالیبسن ثروته، وارا دؤولته.
مؤلفین گؤزللیی،اینجه باخیشا، خوش غمزهیه حصر اولونموش بو مصراعلارینی اوخویان هر بیر خانیم سانکی او تصویرلرده اؤزونو گؤرور.
"شبنم" شعری ص.شاهتاختی یارادیجیلیغیندا خصوصی یئره مالیک صمیمی دویغولاری، آیریلیق حسرتینی، وصال سئوینجینی هر کلمهسینده گؤسترن بیر اثردیر.
...آچیلمیر اورهییم حسرت غمیندن،
حسرتین آغیردیر قدرت غمیندن.
منیم سئوینجیمسن، هم ده کی، غمیم،
سنسیز بو حیاتدا غمدیر همدمیم،
بیلمیرم نه دئییم، هارایا گئدیم،
بلکه بو دونیادان تلهسیک گئدیم.
ایللرله قوربت ائللرده چالیشیب وطنینه سؤزو ایله، قلمی ایله خدمت ائدن ص.شاهتاختی اونون یولونو دونیانین ان صاف و تامامیله تمناسیز محبتله گؤزلهین اؤولادلارینی، کؤرپه قیزینی "گؤرهجهیم"(تهران، 2008) "تانرینین واری" (2007) آدلی شعرلرینده تصویر ائدیر. اونلاری باغرینا باساجاغی آنی حسرتله گؤزلهین آتا بئله یازیر:
گلیب سنی گؤرهجهیم،
ساچلارینی اؤپهجهیم،
اسهجهیم یارپاق کیمی،
جوشاجاغام بولاق کیمی...
بو یازیمیزدا شعرلرینی آراشدیرماغا چالیشدیغیمیز ص.شاهتاختی عینی زاماندا "اؤلکهمیز، ائلیمیز، بیزیم کندیمیز" ،"تورقای و گولای" پوئمالارینین، دئتئکتیو رومانلار کیمی سلسله نثر اثرلرینین، گونوموزون نبضینی توتان اونلارلا مقالهنین مؤلفیدیر. شوبههسیز کی، وطنه شرفله خدمت ائدن صابر قلمی دؤورون آکتوال موضوعلارینی عکس ائتدیرمهیه اوغورلا داوام ائدهجکدیر.
منبع: دنیزنیوز سایتی
آرازباری کتابی نین تقدیمات مراسمی اورمیادا کئچیریلدی
تانینمیش آذربایجانلی معاصر شاعره «سونا ولییوا»نین «آرازباری» آدلی شعر کتابی ایرانلی شاعر و یازیچی اکبر حمیدی علیارین واسطه سیله اسکی الفبایه کؤچورولوب، بو ایل ایراندا، قم شهرینده آوای منجی نشریاتینین تشبثیایله چاپ اولوب.
دنیزنیوز سایتینین وئردیگی خبره گؤره، بو کتابین تقدیمات مراسمی شهریور آیینین 5 ده اورمیه شهرینده حوزه هنری طرفیندن برپا ائدیلدی. بو مراسمده 50 یه یاخین شاعر و ادبی تنقیدچی اشتراک ائتمیش، نئچه نفر اؤز فکیرلرینی کتاب حاقدا سؤیلهدیلر. مراسمین باشلاغیجیندا، حوزه هنرینین ادبیات شعبهسینین مدیری مصطفی قلیزاده علیار، شاعره «سونا ولییوا»نین شعر و فکیرلرینی مترقی قیمتلندیریب، دئدی: سونا خانم ولییوا چاغداش دونیامیزین احوال روحیه سینی تانیمیش، بیر متفکر شاعر کیمی اؤز مترقی و انسانی فیکیرلرینی شعر دیلی و شاعر دویغوسو ایله بیان ائدیبدیر.
-« سونا ولییوانین شعر دونیاسی چوخ اینجه دویغولو و محبتدن دولودور، اونون اؤز ملتینه، وطنینه و دوغما تورپاغینا سونسوز عشقی وار»، دئین م. قلیزاده علیار وورغولادی: «سونا ولییوا وطن تورپاغینین بؤیوک حصهسی اوزون مدت ائرمنی اشغالیندا قالماسی، شاعرهنین اورهینی سیخیب، اؤز شعرلرینده نالهیه گتیریر و اوخوجونو دا اؤزو ایله بیرگه آغلادیر.»
تانینمیش اورمیهلی شاعر حمید واحدی ده بو مراسمده اؤز فکیرلرینی مجلس اهلی ایله بؤلوشدو. او سونا خانمین شعرلرینی فیکیر باخیمیندان دقته لایق بیلدی و دئدی: سونا خانمین شعرلری ساده دیلده اوسادا، فیکیر باخیمیندان چوخ دهیرلیدیر و یئنی دوشونجه وار.
او «کیمسه یوخدو آغی دئسین بو کنده» آدلی شعری درین اجتماعی بیر فکیر کیمی دهیرلندیردی.
اوستاد محمود شامی ده، اکبر حمیدی علیارا آذربایجان شاعرلرینین اثرلرینی کؤچوردویونونه گؤره اؤز تشکرونو بیلدیریب، دئدی: اکبر حمیدی علیار بو گون آذربایجان ادبیاتینا بویوک قایغی گؤستریر و اونلاردان بیری بو دهیرلی و درین فیکیرلی «آرازباری» کتابیدیر.
رویا شاه حسین زاده، علی شجاع، خلیل شیخلو، شاهرخ رضوانی، زهرا کریمزادگان، علی رزم آرای، قنبر حاجیوند و اسماعیل مددی اؤز نقطعه یی نظرلرینی «آرازباری» کتابی حاقدا بیلدیردیلر.
تهراندان بو مراسمه تلفون واسطهسیله قوشولان اکبر حمیدی علیار دا اؤز تشکرونو غربی آذربایجان ولایتینین حوزه هنری ادارهسینه و مراسم اشتراکچیلارینا بیلدیریب، سؤیلهدی: منجه سونا خانمین شعرلری بوگونون شعریدیر و بو گونکی اجتماعی - انسانی حال- هوانی عکس ائتدیریر.
قید ائدک کی، اورمیه عاشیق مکتبینین گؤرکملی صنعتکاری عاشیق نباتعلی علیزاده ده بو مراسمده سونا خانمین ایکی شعرینی ساز ایله اوخودو.
واختی دیر
اکبر حمیدی علیار
ای کؤنول غفلتده یاتما دورکی قالخماق واختیدیر
جان قوشون معنا سماسیندا بوراخماق واختیدیر
بیر اووشدور گؤزلرین قوی ییرتیلا اؤرتوکلری
وارلیغا، دونیایه آیدین گؤزله باخماق واختی دیر
عیبی یوخدور اشتباهلار، سهولر تونقاللاشیب
توبه آدلی کیبریتی تونقالدا چاخماق واختی دیر
جان بویانمیش جوربهجور سولغون، یاراشماز رنگلره
حاق بویاغین بو بویاقلار اوسته یاخماق واختیدیر
دوم-دورو سو قالسا گر بیر یئرده بیرگون کیفله نیر
گل چالیش، آختار، ایز آچ دریایه آخماق واختی دیر
شوق ایله بیر سیلکهلن، روحون دا قوی یونگوللشه
دارجا کؤهنهلمیش قابیغدان ایندی چیخماق واختیدیر
یول اینام، مرکب عمل، مین سورگونن قالما دالی
معرفت بایراغین ،اوغلان، عرشه تاخماق واختی دیر
ای «حمیدی» واخت کئچر گؤزله قاچیرما فرصتی
قاچ کی نور کروانی یوللاندی، قاریخماق واختیدیر


text:
تورکییهنین تهلوکهسیزلیک قوهلرینین سون هفته عرضینده شیرناک، حکاری، دیاربکیر، باتمان، ماردین و بیتلیس ویلایتلرینده کئچیردیی آنتیترور عملیاتلاری چرچیوهسینده ۴۵ پ کاکا ترورچوسو ضررسیزلشدیریلیب.
رپورت خبر وئریر کی، بو بارهده تورکییه حربی قوهلرینین باش قرارگاهی معلومات یاییب.
معلوماتدا بیلدیریلیر کی، عملیاتلار زامانی ۵ حربی قوللوقچو هلاک اولوب، داها ۵ نفر یارالانیب. باش قرارگاهدان همچینین بیلدیریلیب کی، ۲۰۱۶-جی ایلین آوگوستوندان سورییانین شیمالیندا ۲۴۳ یاشاییش منطقهسی تررورچولاردان تمیزلنیب. بونونلا دا آزاد ائدیلمیش اراضیلرین ساحهسی ۲۰۱ کوادرات کیلومئتره چاتیب.
حاضردا الباب، کابباسین و بزاگاه رایونلارینین مینالاردان تمزیلهنمهسی داوام ائدیر.


text:
کارولین شومیکر
کارولین شومیکر (اینگیلیسجه: Carolyn S. Shoemaker) آمریکالی بیلیم اینسانی. ۲۴ ژوئن ۱۹۲۹ تاریخینده دۆنیایا گؤز آچیب. کارولین شومیکر چیکودهکی کالیفورنیا ایالتی بیلیمیوردودا درس اوْخویوب. چالیشدیغی یئرلریندن بیری کالیفورنیا تکنولوژی انستیتوسودیر. اوْ آسترونومی ساحهسینده چالیشیب.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Carolyn S. Shoemaker»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده کارولین شومیکر گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
چین، یاپونییا و بعضی دیگر آسییا اؤلکهلرینده دویو سویو قدیم زامانلاردان چوخ افکتلی کوسمئتیک واسطه کیمی ایستیفاده اولونور.
آخار. آذ ساغلامولون. آز-آ ایستینادا خبر وئریر کی، دویو سویو درییه اولدوقجا مثبت تأثیر ائدیر. اونون ترکیبینده اولان آنتی اوکسیدانت، انزیم، فرمنت، مینرال، ویتامین و س. فایدالی مادهلر درینی جاوانلاشدیریر، تونوسلاشدیریر، داها طراوتلی و دارتیلمیش ائدیر، کیچیک قیریشلاری یوخ ائدیر، یاخشی تمیزلییر و آغاردیر.
بو سویو طبیعی تونیک و آنتی-آگه واسطه کیمی ایستیفاده ائتمک اولار.
هر گون دویو سویو ایله اوز یوماق درینین رنگینی داها ساغلام ائدیر.
همچینین دویو سویو آنتیسئپتیک و ایلتیهاب علیهینه واسطه کیمی ده ایستیفاده اولونور، درینی تمیزلییر.
دویو سویو ساچلارین ساغلاملیغی و گؤزللیگی اوچون ده چوخ فایدالیدیر. دویو سویو ایله ساچلاری یاخالایادا ساچلار داها ساغلام گؤرونور و تئز اوزانیر، پاریلداییر، ائلاستیک و یومشاق اولور.
دویو سویونون حاضرلانماسی اوچون دویو (اوزون، یومرو، قهویی و س.) بیشیریلمیش سو ایستیفاده اولونور. سویو یاخشی سوزون و ۱-۲ گون عرضینده ایستی یئرده ساخلایین کی، سودا قیجقیرما پروسسی باشلاسین. بو پروسسین نتیجهسینده سویون کیمیوی ترکیبی زنگینلشیر. سویون دادی بیر قدر تورش اولدوقدا اونو شوشه قابا تؤکون و سویودوجویا قویون. حاضر دویو سویونو ۳-۴ گون عرضینده ایستیفاده ائده بیلرسینیز.


text: امیر باجیم اوغلودور، تزه بیر یاشی قورتاریب. هرگون اولدوغو کیمی سحر چاغی باجیملا امیر بیزه قوناغیدی، البته قوناق کی نه عرض ائدیم اولجه ائولندیکده سئوینیردیم کی ائولندی گئتدی و قولاغیم دینج اولاجاق، آما تانری هئچ کافره گؤسترمسین بو قیزی! ائوده اولمادیغی گونلر زنگ آتاجاق: نهار یئییبسن؟ تلویزیوندا نهیه باخیرسان؟ شاما نه وار؟ ائوده کیم وار؟ پریا هاردادی؟ و ... خلاصه منیم آخیریما چیخان بیر نفر اولسا اودا ائله بو باجیم اولاجاق واللا. ائوده اولان گونلردهکی ماشاللا، آمان دی امیر ییریمه یئخیلارسان، آی امیر نه اولدو، امیر اورا گئتمه، امیر اونو گؤتورمه، امیر


text:
تهراندا ۸-۹ آوگوست تاریخلرینده روسییا، تورکییه و ایران نماینده هئیتلرینین ایشتیراکی ایله سورییا بحرانی ایله باغلی مذاکیره آپاریلاجاق.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو سؤزلری روسییا خاریجی ایشلر ناظری سرگئی لاوروو آمریکا دولت کاتیبی رکس تیلرسونلا گؤروشدن سونرا مطبوعاتا آچیقلاماسیندا دئییب.
«عدلیبده یارادیلان تهلوکسیز بؤلگه ایله باغلی چالیشمالار داوام ائدیر. بیزلشمیش میلتلر تشکیلاتی تهلوکسیزلیک شوراسینین شیمالی کورئیا ایله باغلی قراریندا روسییانین تکلیف ائتدیی یول خریطهسی ده یئر آلیر»، - دئیه ناظر سواللاری قیسا شکیلده جوابلاندیریب.