text:
ایران-دا اعتراض لار 17-جی گونده ده داوام ائدیب
ایران-دا مهسا امینینین اؤلوموندن سونرا باشلایان اعتراض آکسیالاری داوام ائدیر.
ایران-دا مهسا امینینین اؤلوموندن سونرا باشلایان نوماییشلر 17-جی گونده ده داوام ائدیب.
اویرنجی لرین ایسلام جمعیتی بیرلیگیندن وئریلن معلوماتا گؤره، تبریز، امیرکبیر،اصفهان تکنولوژی، تربیت مدرس بیرجند، اورمیه،علامه طباطبایی، بندر عباس ساغلیق علملری و الزهرا اونیورسیتهسی کیمی بیر چوخ اونیورسیتهنین اویرنجی لری موختلیف نوماییشلر تشکیل ائدیبلر.
بعضی اونیورسیته لرده اوتوراق آکسیالار کئچیریلرکن، بعضیلرینده درسلر بویکوت ائدیلیب، بعضی اونیورسیته لرده ایسه شعارلارلا یوروشلر کئچیریلیب.
اویرنجی لر حکومت علیهینه شعارلار سسلندیرهرک، ساخلانیلانلارین تئزلیکله آزادلیغا بوراخیلماسینی طلب ائدیبلر.
بعضی اونیورسیته لرده استاد لار دا اویرنجی لرین اعتراضلارینی دستکلهیهرک، ساخلانیلان اویرنجی لرین آزادلیغا بوراخیلماسینی طلب ائدیبلر.
سوسیال مئدیادا عکسینی تاپان خبرده البرز ویلایتینین کرج شهرینده دبیرستان شاگیردلرینین شعارلار سسلندیرهرک قیسا یوروش حیاتا کئچیردیکلری بیلدیریلیب.
خاطیرلاداق کی، سپتامبرین 13-ده تهران-دا "اخلاق پولیسی" کیمی تانینان ارشاد گشتی طرفیندن ساخلانیلدیقدان سونرا خستهخانایا آپاریلان 22 یاشلی مهسا امینینین سپتامبرین 16-دا وفات ائتمهسی اؤلکهده غضبه سبب اولدو. سپتامبرین 17-ده امینی دوغولدوغو ساققیزدا دفن ائتدیکدن سونرا نوماییشلر اؤلکهنین بیر چوخ شهرلرینه یاییلدی.
ایران دؤولت تلویزیونو نوماییشلر زامانی تهلوکهسیزلیک قوهلری ده داخیل اولماقلا 41 نفرین حیاتینی ایتیردیگینی آچیقلاییب.
اؤلکهنین بیر چوخ شهرلرینده، خصوصاً ده تهران-دا اونیورسیته لرده نوماییشلر کئچیریلیب.
بو چرچیوهده پایتاخت تهران باشدا اولماقلا بیر چوخ شهر و اونیورسیته لرده نوماییشلر کئچیریلیب و عینی فعاللیق کوچهلرده ده اؤز عکسینی تاپیب.
تهران-ین شریف تکنولوژی اونیورسیته سینده نوماییشچیلرله حقوق-محافظه اورقانلاری آراسیندا قارشیدورما اولوب و چوخلو سایدا نوماییشچینین ساخلانیلدیغی و یارالانانلارین اولا بیلهجگی بیلدیریلیب.
ایلگیلیلی خبرلر
فرانسانین تهران ائلچیسی باخانلیغا چاغریلدی
نیکلا رش، فرانسا خاریجی ایشلر باخانی کاترین کولونانین آچیقلامالارینا گؤره ایران خاریجی ایشلر باخانلیغینا چاغریلدی
پکاکا عضوو ۳ تروریست ضررسیزلشدیریلدی
"شهیدلریمیز اوچون، میللتیمیز اوچون، بو عزیز وطن اوچون یورولمادان موباریزهیه داوام"
القریشی اؤلدورولدو
"ابو الحسن الهاشمی القریشینین اکتبر آیینین اورتالاریندا اؤلومو، داعشه بیر باشقا ضربه ووردو"


c: text/html

text:
جان فون نویمان
جان فون نویمان (اینگیلیسجه: John von Neumann) بیلیم اینسان. ۲۸ دسامبر ۱۹۰۳ تاریخینده دۆنیایا گؤز آچیب. ۵۳ ایل عومر ائلهییب و ۸ فوریه ۱۹۵۷ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. چالیشدیغی یئرلریندن بیری هومبولت برلین بیلیمیوردودیر. اوْ ریاضیات، فیزیک، بیلگیسایار بیلیمی ساحهسینده چالیشیب.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«John von Neumann»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده جان فون نویمان گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
بُعدلاری بۆکن صنعت
چیزیم ایچینده چیزیملری سوسیال مئدیا ایستیفادهچیلرینی حیران ائدیر
صنعت یؤنهتمنی گرئگ ادواردزین "دۆش دونیالاری" اولاراق آدلاندیردیغی چیزیم ایچینده چیزیملری سوسیال مئدیا ایستیفادهچیلرینی حیران ائدیر.
ایلگیلیلی خبرلر
اردوغان: تورکیه، بوتون گؤزللیکلری اؤزونده توپلامیش بیر خزانهیه صاحب
"مقصدیمیز، اؤلکهمیزی یئنیدن شکیللهنن کۆرهسل، سیاسی و اقتصادی معمارینین مرکزینه یئرلشدیرمکله ایمکانلارین الیمیزدن چیخماسینا مانع اولماقدیر"
گوگلدان اؤیرتمنلر گونو اوچون اؤزل لوگو
لوگونون اۆزرینه کلیک ائدن ایستیفادهچیلر اؤیرتمنلر گونو ایله باغلی بیلگی و خبرلرین یئر آلدیغی صحیفهیه یؤنلندیریلیر
ترت فیلملری اوسکار یاریشیندا
ترت یاپیمی و ترتنین دستگی ایله چکیلهن فیلملر دونیا سینماسینا دامغا وورماماغا داوام ائدیر


text:
روسیا’نین اوکراینا ایشغالی ۴۴-جو گونونه گیردی. اوکراینا دئولت دمیریوللاری کراماتورسک ترهن (قطار) ایستاسیونونون روس روکئتی ایله وورولدوغونو آچیقلادی. سالدیریدا ان آز ۳۰ نفرین اؤلدویو آچیقلانیرکن ۱۰۰ نفر ده یارالاندی. دئولت...
اوکراینا ایچایشلری باخانلیغی، کییئو یاخینلاریندا روسلارا عاید ایکی هئلیکوپتئر دوشورولدوغونو دویوردو. گؤرونتولر سوسیال مئدیادا پایلاشیلدی. اوکراینا ایچایشلری باخانی دانیشمانی (مشاور) آنتون گراشچنکو، سوسیال مئدیادان پایلاشدیغی ویدئو ایله، کییئو یاخینلاریندا روسلارا...
اوکراینا’نین واشینگتن بویوکائلچیسی اوکسانا مارکارووا، روسیا’نین اوکراینا’یا سالدیریلاریندا، جئنئوره (ژنو) سؤزلشمهسی اویارینجا قوللانیمی یاساقلانان واکوم بومباسی قوللاندیغینی بلیرتدی. آمئریکان باسینیندا، مارکارووا’نین کونگره اویهلری ایله یاپدیغی گؤروشمهنین آردیندان یاپدیغی آچیقلامالارا ایلیشکین...


text:
ایچریده بوشلوق
ایچریده بوشلوق (اینگیلیسجه: Innerspace, فارسجا: فضای درون) آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینده اینگیلیس دیلینده دۇزلمیش کومدی فیلم. فیلمین باش روْللارینی کوین مککارتی (اویونچو)، مق رایان، مارتین شورت، دنیس کواید جانلاندیریب. فیلمین موسیقیسین جری قلدسمیت یارادیب. ۱۹۸۷ میلادی ایلینده ۱ بؤلومده اوسکارا نامیزد اوْلموش و ۱ جایزهیه لایق گؤرولموشدور.
قایناقلاردَییشدیر
- ^ Harmetz, Aljean (September 9, 1987). "Summer Movies Set a Record". The New York Times. Retrieved February 5, 2019.
قارداش پروژهلرده ایچریده بوشلوق گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
آنیلار توپلوسوندان “کلِّ انسان“
رقیه کبیری
گاهدان تاریخین اؤزل چاغینداکی اؤلوملر انسانلاری اسطوره مقامینا قالدیرا بیلیر، دئیه اینانیرام. اوستهلیک گئت- گئده، توپلوم بئله بیر اؤزل یئره چاتمیش شخصیّتین انسان اولدوغونو اونودوب، یالنیز آدی- سانی دیل ازبری اولور. منه ائله گلیر کی تاریخی شخصیتلریمیز ده – یازیچی، شاعیر، سیاستچی و…- نئچه وجهلی بیر انسانایمیشلار. بو شخصیتلرین کاراکترلرینه توخونمادان، اونلاری انسان کیمی گؤرمهلیییک.
بو گئجه اوزون ایللر اؤنجه اوخودوغوم « افسانهی محبّت» آدلی فولکولوریک بیر حکایهنی یئنیدن اوخودوم. یئنی یئتمه چاغلاریمدا اوخوموشدوم بو حکایهنی. بلکه راهنمایی اوخویان ایللرین ایکینجی ایلی، بلکه ده بیرینجی ایلی، آنجاق بو حکایه و اونون کیمی حکایهلرین حال- هاواسیایلا اولدوز دولو بیر تاغین آلتیندا یاتیب، جیر- جیرلارین سسیایله سحرین گؤزو آچیلینجا شیرین- شیرین رویالاردا اوزهین قالاردی یوخولاریم. گؤیرچین قیلیغینا گیرمیش شاهزادالار یوخولاریمدا اوچوب، منی قانادلارینا آلیب، جواهیر دولو خزینهلره، قیزیل یاتاقلی قصرلره آپاراردیلار. چوبانلار شاه قیزلارینا عاشیق اولاردیلار، هر قیلیغا گیریب، خستهلنمیش شاه قیزینی درمان ائدیب، سونرا اونونلا ائولیلیک قوراردیلار. ایندیسه ۵۱ یاشیمدا، ۱۶ صفحهلیک بو حکایهنی اوخودوغومدا باشقا بیر حسلر منده دوغولدو. نفرت، تکبور، اوزونتو، سئوگی، حسرت، اومود… دویغولاری عاغلیمدا بیر- بیرینه قاریشدی. اینسانین هر وجهینی، هر اوزونو بو فولکولوریک حکایهده گؤردوم. بوتؤو بیر اینسان، نسیمیدئدییی کل انسان عاغلیما گلدی. چوخ سئودییم، دیلیمین ازبری اولان غزل گئنهده دیلیمده جانلاندی:
“زاهید منم، عابید منم، عاصی منم، فاسیق منم، مؤمون منم، کافیر منم، من کل انسان اولموشام”
بو حکایهنی باشلاییب اوخویاندا، هر هانسی بیر ندن له، هر بیر سؤزون اوستونه ذرهبین توتوب، ایستهدیغیم آنلامی وئریب، باشقا بیر قونولارین آختاریشیندا اولسایدیم دا، بو حکایه ده «کل انسانی» تاپدیم. اوستهلیک بو حکایهنین یازاری اسطوره کیمی آدلانسا دا، من اونون انسان وارلیغینی اسطوره وارلیغیندان داها چوخ سئویرم. نسیمینین شعری قفیلدن عاغلیما گلدیینده دوشوندوم کی منیم ذرهبینیم بو حکایهده باشقا وارلیق دئییل، یالنیز انسان آختاریشیندایدی….
بو گئجه دئیهسن یئنیدن نسیمی نین غزللرینه دؤنمهلییم.
۹۲.۱۱.۸


text:
او قادین منم!
سولماز جمالی
چیینینه تؤکولموش داغینیق ساری ساچلاری، باشدان آیاغا قادینی بوروموش قاپ- قارا پالتاری، دیرناقلارینین قیرمیزی بویالاری، دیدرگین بیر قادین تابلوسونو گؤزومده جانلاندیریر. قادینلارا اؤزل اولان سسسیز گؤز یاشلاری یومولو گؤزلریندن یول تاپیب یاغیش دامجیلاریلا بیرگه اوزونو یووور؛ آجیلاردان دوغولان، روحون ان درینلیگیندن قایناقلانان داملالار. یئل داغینیق ساچلارین گؤیه قالدیریب اوزونه چیرپیر؛ اونون تیترهین گؤیرمیش دوداقلاری گلرکن گؤردوگوم گؤیرمیش بولودلاری خاطیرلادیر منه. دیم دیک دوروشو، سسسیزلیگی، کیپریک قیرپمادان باشینین گؤیه ساری اولماسی انساندا درد ،کدر دویغوسونو گئت- گئده اویاندیریب، اورهیینین کؤزونو هارلاییر. آغ- آپباق اوزونده قیزارمیش یاناقلاری، بورنونون اوجونون قیزارتیسی خیاوانین ساری ایشیقلاری آلتیندا داها دا گؤزه چارپیردی.
یولومون آغزیندا یاغیش بیرآز دینسین دئیه اؤزومو بیر کافهیه آتدیم؛ ایکینجی تورک قهوهمی ایچرکن یاغیشین آستاجا شئحلهمسینه گؤز تیکیرم. فینجاندان قالخان بوغلا برابر قهوهنین آجی قوخوسو بورنومو دولدورور. باشیمی چئویریب پیادا یولونون اورتاسیندا دوران قادینا باخیرام. اللریله باشین توتوب، بوتون بدنینی ساغا سولا ترپهدیر.
گئت-گئده گل-گئت، سس-صدا، ییغینجاق چوخالیردی. اوردان کئچنلر شاشقین گؤزلرین قادینا زیللهییب، سووشانادک دفعهلرجه قادینی باشدان آیاغا سوزورلر. گؤزلریمله اونو قورویان گؤزلری گزیرم.
جوبلاردان آشیب داشان سولارین شیریلتی سسلریله بیرگه ییغیشان انسانلارین پیچیلتی سسلری کافهنین آچیق قاپیسیندان ایچری سیزیر.
کیمیسی چتیر اللرینده، کیمیسی الی قوینوندا سارماشیق کیمی قادینین یان- یؤورهسینه ساریریرلار و هیجان دولو خیاوان گؤستریسینین سونونو ماراقلا گؤزلهییرلر.
ییغینجاق ائدن قادینلار، کیشیلر باشلارین تاسوفله بوللاییرلار؛ اوردان- بوردان بویلانیب اوجالان سسلری قولاقلار ائشیدیرلر: بیآبیر… اوتانماز…
بیری چیغیریر: «بونون اری، ددهسی یوخدووو؟»
ائشیتدیگیم سؤزلرین ائتگیسی آلتیندا قالاراق بیر داها قادینا دقتله باخیرام. یئل چیینینه دوشموش لئچگینین اوجلارین ساری ساچلاریلا برابر هاوادا اوینادیر، باشدان آیاغا گئیدیگی قاپ- قارا پالتاری جوم- جولوق سو اولوب بدنینه یاپیشیب.
یئنه بیر اوجا سس: «بئله آروادین باشین کسیب سینهسی اوسته قویاسان!»
ساغ الین قالدیریب کؤکسونون اوسته قویوب اللریله سیخیر. بلکه ده اووجونا آلیر اورهیین. او اورهک سینمیشدی، برک سینمیشدی.
اللریله اوزونو توتوب، ایکی قات بوکولدو؛ هؤنکوردو اوجادان. او آغلاییردی یانا-یانا، تیترهیه- تیترهیه. او هؤنکورتوده باشقا سسلر ده ائشیدیلیردی. بلکه بیر اوشاغین چیغیرتیسی، بیر کیشینین باغیرمالاری، بیر قارداشین آجی سؤزلری، بیر آتانین یاندیریب کول ائدن داورانیشلاری، بیر سئوگیلینین سایمامازلیقلاری، بیر ارین آلداتماسی… اورهیینی دیدیکلهییردیلر.
بدنینین بیر بوجاغیندا تام قایناغین تاپا بیلمهدیگی بیر یئرده آجیلاری حیس ائدیردی. روحون داغیدیب جسمینی ایشکنجه ائدیردی.
سوسور،بیر مدت اؤزونون هارادا اولدوغونو آییرد ائله یه بیلمیر،اللریله گؤز قاپاقلارینی سیغاللاییر.دوداقلارینین تیترهمه یینی اونا زیلله نن گؤزلردن گیزلهتمهیه چالیشیر تام عؤمور بویو گیزلتدیگی کیمی.
هر ایکی الین آچیب یاغیش آلتیندا توتدو،تیترک بارماقلاری آراسیندان داملا داملا سو سوزولوردو.دوداق لاری ترپه نیردی،بلکه ده دانیشیردی،دردینی دئییردی…گؤزله ریمیز کؤر،قولاقلاریمیز کار ایدی…
بلکه ده بیر داها دانیشمایاجاقدی،گولمه یه جک دی،بو خیابان لارا آیاق باسمایاجاقدی،سئودیک لرین گؤرمه یه جک دی،بیر داها هئچ کیم «اوْ»اولمایاجاقدی،بوندان دهشتلی بیر شئی وار می!!!
سه رین یئل اوز گؤزونو،اللرینی،بوتون بدنینی سیغاللاییر.
بیردن های_کوی قالخیر،قادینلار چیغیریشیرلار
اوتوراجاغیمی گئری چکیب آیاغا قالخیرام، کافه دن چیخیب،اینسانلارین آراسیندان یول تاپیب قادینا ساری گئدیب اونو گؤرمک ایسته ییرم.داغینیق ساری ساچلارین یئرده آخان قیرمیزی بویالی سو ایچینده رقص ائدرک گؤرورم.
اوْ قادین منم
سنسن
بیزیک.


text:
اتوبوس سونونجو دوراغا یاخینلاشیردی. خانیملارلا آغالارین اورتالاریندا ایلشن«سوروجو شاییردی»، باغیردی:
ـ «خطّین آخیریدی، قالان اولماسین!»
اتوبوس ساخلادی، آشاغا ائندیم. بئش ـ آلتی آددیم آتیب، دووار دیبینه چکیلدیم. ساعاتا باخدیم، هله واختیم وار ایدی. یولون قالانین پیاده گئده بیلردیم. دکترون مطبّینه دوغرو یولا دوشدوم. اؤندهکی ایکی یول آیریمیندا، یاشار قارشیما چیخدی. منی گؤرجک دئدی:
ـ «هارا بئله؟، هاردان بئله؟»
ـ «هئچ، خستهیم دکتره گئدیرم.»
ـ « واختین وار سنه بیر شئی گؤسترم؟»
ـ «بیر آز وار. نه گؤسترمک ایستهییرسن؟»
ـ « یاخشی اولدو. گل اتوبوس دوراغی صندللرینده اوتوروب، سنه بیر سؤز دئییم! بایاق منه بیر sms گلیب. حئیفیم گلیر اونو سنه گؤسترمهیم، بیلمیرسن نمنهدی!»
دوراق صندللری اوسته اوتوردوق. یاشار ال آتیب قولتوق جیبیندن موبایلین چیخارتدی. اشاره بارماغین صفحه اوزره چکدی. صفحه ایشیقلاندی. بارماغین دویمهیه ووردو. یازی گؤرونن کیمی، اوخوماغا باشلادی:
ـ «بهبهان جادهسینده بیر وانت آشیب، نئچه تلیس مین تومن لیک یئره تؤکولوب.»
یاشار باشین قالدیرمامیش، دئدی:
ـ «گؤرورسن نمنهدی! هله بو بیر شئی دئییل. بیر آز اؤنجه آیری بیر sms ده گلمیشدی. او بوندان دا چوخ بیلیک وئرهندی. صبر ائله اونودا اوخویوم!»
بونو دئییب، گؤزلرین موبایل اوسته تیکیب، اوخودو:
ـ «جادهلرین خرابلیغیندان، ایلده نئچه مین آدام اؤلور.»
بیردهکی، «ایتلر ساخلانان یئردن، چوخلو آداملار گؤروش ائتدی.»
بونلاری اوخویوب، سونرا باش قالدیریب، دئدی:
ـ « نئچه sms ده دونن گلیب. بیلمیرسن بو مجازی دنیا آدامین گؤزون نئجه آچیر. قوی سنه بیر سؤز دئییم. موبایل دوزهلدن بیلیب نئیلهسین. دوغروداندا اونو آلان آداملار، او الدن بو اله اولورلار. هامی بیلیر هنده ورینده نه کئچیر. منیم نظریمه، ایندی آداملارین بئینین موبایل دولدورور. بو sms او بیریسیندن دولغون، او sms بو بیریسیندن یاخشی. بیلمیرسن نه خبردی! او گون یوـ تیوب دا بیر شاعیر شعر اوخویوردو. وا…ی نمنه! دئمهلی دئییل. گرهک اؤزون گؤرهسن!»
یاشاردان آیریلیب یولا دوشدوم. دکترون مطبّینده نئچه نفر اوتورموشدولار. منده اوتوردوم. بیر آز سوووشدو. شماره وئرهن اوجا سسله دئدی:
ـ «آغالار! دکتر بیر ساعات یوباناجاقدیر. هر کسین ایشی وار، گئدیب بیر ساعات سونرا، گله بیلر.»
هئچ کیم یئریندن ترپهنمهدی. بیری دئدی:
ـ «دکتر یوبانیر یوبانسین. بیز کی جاندان دوشموش، آغزی باغلی خستهلریک. آغزیمیز نهدی دکتره بیر سؤز دئیهکه؟»
دینمز ـ سؤلهمز ایلهشدیک. نئچه دقیقهده سوووشدو. بویون بوغازینا شال سریمیش بیر آغا ایچری گیردی. آیاق اوسته ایکن، بؤرکون گؤتوروب، شالین آچدی. اوزون منه ساری دؤندهرنده، اونو تانیدیم. اودا منی تانیدی. آیاغا قالخیب یانیمداکی صندلده اونا یئر گؤستردیم. آیدین دئدی:
ـ «سن نه عجب؟ نهیین دی؟» دئدیم:
ـ «بیر آز خستهیم. دکتردهکی گلمک بیلمیر. دئییرلر بیر ساعات یوباناجاقدیر.» دئدی:
ـ « یوبانماق بو دکترون همیشهکی ایشیدیر. نئیلهیه بیلریک؟ ایندیکی بئله اولدو گل منده سنه بیر شئی گؤستریم. بایاق منه تلگرامدا بیر شئی گلیب، نمنه! گؤرمهسن بیلمهسن نمنهدی!»
الیندهکی موبایلا نئچه دؤنه بارماق ووردو. ایندی گؤستررم دئیه ـ دئیه، بیر فیلمی صفحه اوستونه گتیردی. در حال دئدی:
ـ « من اؤلوم بونا بیر دقّت ائله! گؤر نمنهدی؟»
باخدیم. مئشهدن بیر فیل چیخدی نئچه آددیم آتیب میوهلی بیر آغاج آلتیندا دایاندی. آغاجین گؤودهسین توتوب سیلکهلدی. میوهلر یئره تؤکولدو. نئچهسین بیر یئرده خرطومو ایله ایچری چکدی. آزجا سووشدو، نئچه حیوان تاپیلدی. زرّافه، کرگدن، میمون فیله قاریشیب میوهلری تالادیلار. یئییب دویانلار، قاییتماق ایستهدیلر. آددیم آتان چالخانیب یئره دهیدی. قالخدی یئرییه، یئرییه بیلمهدی. ناققیش گئتدی. ال ـ ایاق اویناتدی. دیلین چیخارتدی. گؤزلرین سوزدوروب، خومارلاندی.
آیدین دئدی:
ـ «گؤرورسن نمنهدی! هله بو بیر شئی دئییل!»
شماره وئرن آدیمی سسلهدی. معاینه اوتاغیننا گیردیم. دکتر خستهلیگیمی یوخلادی. نسخه یازماغا باشلادی. یازا ـ یازا دوداغی قاچدی. بیردن بیره گولومسهدی. الین ایشیندن چکیب، دئدی:
ـ «آدام ائله ایشلره توش گلیرکی اؤزوده بیلمیر نئیلهسین! بایاق یو ـ تیوب دا منه بیر شئی گلدی، نمنه! او فیلمین بیر یئری یادیما دوشدو. اونا گؤره گولمهییم گلدی.»
بونو دئیهن دکتر دقّتله اوزومه باخدی. باخیشیمدان نه اوخودو بیلمیرم. آنجاق سؤزونون آردیندا دئدی:
ـ « دئیهسن اونو گؤرمهیه علاقهن وار! عیبی یوخ، بئله بیر شئیلری گورمک اولدوقجا یارارلی دیر.»
دکتر موبایلی یاندیردی. دئدیگی صفحهنی گتیردی. «بونا باخ گور نمنهدی!» دئیه ـ دئیه فیلمه باخماغیمی ایستهدی. باخدیم بیر اوو قاچیردی. پلنگده اونو قووالیردی. اونا یئتنکیمی جایناغین کورهیینه یئرلشدیردی. اوو بیر دقیقهده قانینا بولاشدی. من اونا باخار ایکن، دکترده هئی دئیردی: دالیسینا باخ!
صفحهنین آردیجا آیری بیر صفحه گلدی. ایت گلیب جمدک اوستونده سومسونوردو. اویاندان بیر پیشیک تاپیلدی. پیشیک ایته قارشی میریلدادی. ایتین اوستونه یومولدو. ایت قورخوب ونگیلدهدی. گئری چکیلدی. پیشیک سون یوروشو باشلادی. ایت قاییدیب قاچدی.
دکتر دئدی:
ـ «گؤرورسن نمنهدی؟» مطّبدن چیخدیم . گلدیگیم یولو قاییدیب، اتوبوسا میندیم.«سوروجو شاییردی خانیملار اوتوردوغو یئردن سوروجویه ساری باغیردی:
ـ «باغلا! دالی قاپینیدا باغلا!»
قاپیلار باغلاندی، یولا دوشدوک. «سوروجو شاییردی» سسلننده من اونو تانیمیشدیم. یوخسول، سادهواری بیر گنجدی. گولمهلی سؤزلر دانیشار. یول اوزونو یولجولاری گولدورهر. گولش اوزلو جواندی. هردن بیر هیرسلهنیب، چیغیر ـ باغیردا سالار. خانیملارا «بو قدهر سس سالمایین دئیه، هر کس اؤز یئنهجک دوراغیندا ائنمهسه مندن دئییل، دئیر.»
اتوبوس سونونجو دوراغا آز قالمیشدی. ایچریده بئش ـ آلتی خانیم آغادان ساوای، کیمسه یوخ ایدی. «سوروجو شاییردی» خانیملار ایلشن صندللره، دستمال چکمک ایستهدی. ایکینجی ردیفده بیر تیکه قورو چؤرهک قالمیشدی. اونو گؤردو سسین باشینا آتدی:
ـ «آهان! بودا خانیملارین گؤردویو ایش! چؤرهیی یئییب قالانین صندل اوسته قویوبلار. ایندی اونلارا دئیرم.»
بونو دئییب جیبیندن موبایلی چیغارتدی. قورو چؤرهیین عکسینی سالدی، سونرا بیر فاتحکیمی دایانیب، گولومسهیرک:
ـ «ایندی گئتسینلر کئف ائله سینلر. تبریزلی آروادلارین آبیریسی گئتدی بیر ثانیهده دنیا بیلدیکی بونلارین فرهنگی نمنهدی! ها… ها… ها»
سوروجو شاییردی بئله گؤرهنده سوروشدوم:
ـ « نئجه یانی تبریزلی آروادلارین آبیریسی گئتدی؟» جواب وئردی:
ـ «سن بوجور شئیلری بیلمزسن، عمی! بیر ثانیه ایچینده قورو چؤرهکلرین عکس تلگراما گئتدی. بیلیرسن یانی نمنه؟ یانی اوکی دونیا اهلی بیزیم فرهنگیمیزی گوردو.»
اوتوبوس دوراقدا دایاندی. «سوروجو شاییردی» چؤرهکلری گؤتوروب قنووا سالدی. اونو گؤرجک موبایلیمی چیخاریب، قنوداکی چؤرهکلردن عکس سالماق ایستهدیم. «سوروجو شاییردی» قیوراق گلدی کی:
ـ «نئیلیرسن عمی؟» دئدیم:
ـ «هئچ! چؤرهک پارچالارینین عکسین سالیرام، یو ـ تیوبا قویام. ایستیرم دنیا آداملاری بیزیم سوروجولری یاخشی تانیسین لار.»
ـ «من اؤلوم یوخها! بابا بیزیم آبیریمیزی آپارما! گؤرهسن بو نه ایش ایدی من گؤردوم، عمی؟آی عمی؟ بیر دیقه صبر ائله گور نئیلیرم.»
بونو دئییب، ال آتدی چؤرهکلری قنودان ییغیب، دووار دیبیندهکی زیبیل قابینا تؤکدو. چئویک قاییدیب دئدی:
ـ «گؤرورسن موبایل نمنهدی! آدامی قویمورباشین قاشیسین! لاپ یاخشی، باش قاریشیق اولماسا آدامین الینه ایش وئرهر! سنیده ساغ اول کی، موبایلدان دوز یارارلانماغی لاپ یئرینده منه تاپشیردین!»
اتوبوس سونونجو دوراغا یاخینلاشیردی. خانیملارلا آغالارین اورتالاریندا ایلشن«سوروجو شاییردی»، باغیردی:


text:
بیر ادبی قوروپدا بو عزیز شاعرین بیر سربست شعیرینی اوخودوقدان سونرا، تانیش اولدوم. اوخودوغوم شعیر منی داها هیجانا سالمیشدی. آرتیق بو شاعری چوخ گئج تانیدیغیمایچین وایسیندیم.
ایکی گون سونرا همن قوروپدا بو شاعرین شعیر کانالینی گؤردوم، یئنیدن هیجانا دولاراق کندیمه سیغیشا بیلمهدیم. اوخودوم و اوخودوم شعیرلرینی و بو شاعرین اثرلرینده کی یئنیلیکلر، منی ماراقلاندیراراق،ایستهدیم بو عزیزیمین شعیرلرینی آراشدیریم.
و آرتیق بو شاعری آذربایجان یازیچی و هوسکارلاری و شاعرلرایله تانیش ائدیم.
…
بو دونیانی سن
سن
فقط سن قورتارا بیلرسن.
ساچلارین دموکراسی بولاغیدیر
چیگینلرین مرفه بیر اؤلکه.
باغرین، یورغون
آمما…
دلی آزادلیغین آرخایین جغرافیاسی
باخیشین عدالتینایشارانتیسیدیر
و گؤزلرین
تانرینین جاوانلیغیندا سالدیردیغی شکیل
قاپ قارا گئیینیب
بیر الینده ودکا
بیر الینده کلاشینکف… و..
من اؤز دونیامدا بئله دوشونورم، شعیر، هوسکارلار، شاعرلر، دینلیلر، دینسیزلر، و دلیلر اوچون بیر ارکان، یول، و مطفاوط بیر دونیا حسابا گلیر.
ایندیکی زاماندا بو «مطفاوط» یوللارا خیلی احتیاج گؤرونور. بو گرهکلیک قولای احتیاجلیق اولمادان، آنجاق عصیرلر بویو اؤزونو اثباتا یئتیرمیشدیر کی بو «مطفاوطلییه» داها احتیاجلیق وارکن ده، چالیشیر دونیا ادبییاتی و یئینیلیکلریندن، آذربایجان یئنی شعیری و ادبییاتی آرخادا قالماسین.
شعیر، «اؤزلجهسینه بعضی شعیرلر، هامیسی یوخ» حقیقتن واقعی معنادا شعیر اولمادیغینی تعریفلهییر. بو گئرچکلیگه باخمایاراق، هله بورادا وایندیدن کنارا چیخان بیر احتیراسی قورویوب ساخلایان بیر دیلدیر شعیر.
بونا رغمن شعیرسیز یاشام، سسسیز قبیرسانلیغا بنزهییر. بلی منجه، شعیر،ایکی یؤندن انسان چاتیشمازلیقلاریایچین یاردیم گؤستره بیلیر.
ایلکینجیسی؛ شعیر انسانایچین تسللیدیر و بو تسللی بویالی اولاراق هر بیر یاشیللیقا قوناق ائدیر. کامیل بیر انسانین یاشاماغا احتیاجی یوخدور و ان آزیندا دیگر انسانلارلا بیر یئرده اولا بیلمزلیینی باشقا بیر مقامدا دوشونور.
ایکینجیسی شعیر ال چاتماز اولان بیر «عرش»دیر کی هر انسان و هر شاعر اورا چاتا بیلمهدیینده مایوس قالا بیلیر و هر زامان بویو، حسرت یاشاییر.
شوبههسیز چاغداش شعیرینی داها جیددی قبول ائدنلر، بو گونکو ادبییاتین پئشهکارلیغیایله باغلی دیسکوسیالاردان و ادبی گلیشلر دانیشمانیندان خبرسیز دئییللر. ان گؤزل بودورکی، سون بیر اونایللیکده قوشما، گرایلی، قوشا یاپراق و دیگر شعیر و شعیر قالیبلری کیمی پوئیتیک فورمالاردان داها چوخ داها یارارلانمیشلار.
بلی بو کلاسیک فورمالی «غزل» شعیری دیگر شعیر فورمالاریندان باشی اوجا اؤزونو گؤستردی و بیر حسابلانمیش حالدا دیگر شعیرلرله رقابته قالخدی. و آوانقارد پراسئسلرین اورهییندن جوشوب گلن فوتوریستیک شعیرلر سایاقی، اؤزونو جیددی اعلان ائتدی.
رحیم بئی حقینین بو اوسته کی سؤزلره رغمن، بو یاشام آدلی غزلینه دیققت ائدین:
بیرایپ چکیب گؤزومون کؤینگین قوروتمالییام
بو مومیا اومودو هئیایاقدا توتمالییام
گئدیب پیچاقچی بازاردان غورورومو قوتاریب
یئتیم یئتیم باخیشیندان غمی آریتمالییام
منیم ده خوش گونوم اولموش دییه دوشونمکده
یوز استکان میزین اوسته چایی سووتمالییام
بو گونلر آرزیلارین پانسمانلارین دهییشیب
دوعا دوعا یوخو حببی وئریب اویوتمالییام
پاکاتلی وودکا وئریب روحوما حقیقت الی
شکنجه اوستاسی صبری دوئلده اوتمالییام
بیر اسکلت منه چاتمیش، آدی یاشام، نه چتین
من اولمایان دوداغیندا گولوش یاراتمالییام.
و یا بو غزلده:
(بار الها بو یانان توپراغیایسلات کیشی اول
بیزی یاسدان چیخاریب چال بیرآز اوینات کیشی اول
وطن آدلی بو بؤیوک تابوتایچین گؤرمهییچین
بارالها بیزیلن بیر گئجه گل یات کیشی اول
ساخلاما مئیلری جننتده کئچر واختی، بوگون
ایکی داملا هرهنین بارداغینا قات کیشی اول).
دیل،ایمگه یارادیجیلیقی و یابانجیلیق:
اگر شعیرده یابانجیلاشدیرمالارا و اونون تئخنیکالارینا باخاندا سئوگیلی رحیمین بو غزلی تپه دن_دیرناغا یئنیلیکلردن سوایچن، و ان چاغداش دیللی بیر شعیردیر.
و اساس بودور اگر کئچمیش عصیرلرده کی غزله،ایندیکی چاغدا بیر عیدده گؤزللیکلری(نورما، قورولوش،ایمگه و…) آرتیرا بیلمهسه شاعر، گئتدیگی یولدا حتمن آخسامیش قالاجاقدیر و حاشیهلیگه و تکرارلیغا رغمن اوغرامیش اولاراق، قوشولاجاقدیر خیلی عمومی دیلده و احوالدا یازان شاعرلره کی تاریخ بونلاری اونوتموشدیر.
اگر بو غزلین دیلینه، قورولوشونا، و دیگر اؤنملرینه باخاندا هر بیر قونودا راضیلاشریق. دیل هر شاعرین سیلاحیدیر. اگر شاعرین دیلی یئنی اولا بیلدی، او شاعر هر نه یازارسا، یئنی چیخاجاقدیر و…
شعیر اورتاق دیل عنعنهسینه ضید اولان بیر یئنی دیلده اولایلاناراق، عادی انسانلارین سؤیلهدیکلرینین عکسینه ان یئنی احوالدا و مؤوضوعلاردا حرکت ائتدیکده مئیدانا گلیرررر.
بو سئوگیلی شاعر رحیم بئی، حقیقتن یوغون کلمهلری یونتالایاراق، روح باغیشلارکنایشه آپاریر. گؤزل عبارتله دئیه بیلسم؛ یعنی بو شاعر کلمهلرین اعلا درجه ده تانیر. و بیر نئچه سؤزلردن بورا کیمی یارانمایانایمگهلر یاراتماغا ال وورور و بلی ادبییات، البتده پئشهکار ادبییات بوایشی سئوییر و آرتیق بونوایستهییر شاعردن.
بو قوشمادا شاعرین اؤزونه عایید اولان دیلینه،ایمگهلرینه، و قورولوشونا دیققت ائدین لوطفن؛
یوخوما گلنده سسسیز گل گؤزل
اولدوزون یوخوسو چوخ یونگول اولور
او دونه گؤزلری ساتاشیب سنه
هله ده گئجهلر منه گؤز وورور
گلنده آدیمی یاواشجا چاغیر
کپنک گول اوسته گرنهشن کیمی
یادا بیر کؤرپهنین دوداقلاریندان
قونداغا گولوشو سوروشن کیمی
بیرده کی قیرمیزی یایلیغی اؤرتمه
دوغروسو قیرمیزی سنه یاراشیر
بیلیرسن گئجهنین قلبی قارادیر
سن گئدندن سورا منه دولاشیر
دیل، فورم،ایمگه و یابانجیلیق:
پروفسیونال «حرفهای» اوخوجو، اوخوجونو داها ائتگیلندیریر، گؤزلایفادهلی آنلاتیملا باشلانیر. و مخاطب داها رغبت تاپیر تا سونا کیمی شعیری اوخوسون. و بوایفاده آزاراق شاعرده اولا بیلر شعیرین باشلانغیجینی هر زامام پروفیسیونال باشلایاراق، پئشکارجاسینادا تاماملاسین شعیری.
بو حیسسهنی بو اوبرازلا باشلاییرام؛ شعیری اونتولوژی «هستی شناسی» باخیمدان آراشدیرماق اولارمی؟ اگر عزیز فیلسوف «برکلی» شوعارینا مراجعت ائتسک، جاواب بلی اولا بیلیر. و موجودلوق، همن قاورانماق دئمکدیر بوردا. بو شکیلده مادی و مجرد اولانلار اونتولوژیانین مؤوضوعسو یئترلیجهسینه اولا بیلیر.
آنجاق بیر موجودلوق و وارلیق اولاراق شعیرایله مثلن بیر «ماسا»نین وارلیق اساسیندا نه فرقی وارمی؟
اونتولوژی تنقیدده شعیرین اگزیستئنسیال کاتاقوریاسی و ترکیب «ایمگه» حیسسهلری معینلشدیریلمهلیدیر.
شعیر، دوشوندویوموز زامان، پسیخولوژی و یا معنوی اولاراق تنقید ائدیله بیلر. آنجاق مسئله بوراسیندادیرکی، بو یاناشمالار نتیجه اعتیباریایله، مستقیل بیر وارلیق اولاراق متندن کنارا چیخیر. بلی بوردادیر شاعرلر حقیقتنده فلسفی دوشونجهلردن قیراقدادیرلار، یعنی فلسفه اوخویوب و اثرلرینده بوایدهنیایشه آپارا بیلمیرلر و سادهجه اؤلن، گولن دئییب و شعیرلرینه «سن اوخو معیرلرینه» سون قویورلار.ایشیم یوخ… اونتولوژی بونون عکسینه اولاراق، شعیری فلسفه باخیملاردا کؤکلو حالدا آراشدیرماغا اوز گتیریر. یئنی نقدین قوروجولاریندان و باشچیلاریندان اولان «جان کرو رانسئم»ین دئدیگینه گؤره، اونتولوژی تنقید «نقد» شعیرین اونتولوژیاسینا، اساسلانان بیر تنقیددیرررر. اونون فیکرینجه، شعیرینایچ متنی بیر وارلیق حسابلاناراق تنقیدایچین کیفیتدیر. و شاعرین نییتلر و هدفلری و منشأیی قیراقا قویولمالیدی. بئلهلیکله، رانئسم، بیر وارلیق دوالیسمی شعیرین اورهیینده قرار وئررکن، بوتون نظرلری فقط شعیره اوغرادیر.
«structure و texture»
همن قورولوش و توخونوش شعیرین بوؤتوو و بوتونلویونو تشکیل وئررکن، یالنیز شاعرین جیسارتینه باخیرکی بوایکی اؤنم داشییانایشی نئجه یاراتدیغی شعیردهایشه آپاریب یارارلاناجاقدیر. بو اساسدا «توخونوش، بافتار» اگر شعیردن واز اولسا، قورولوش اؤز هوویتینی قورویوب ساخلایا بیلیر. و بلی بو «قورولوش، ساختار» شعیره، شعیرییت وئریر و بوتون «meaning» معنالار قورولوش اساسیندا آلینیر.
بو اوزدن «بافتار، توخونوش، structure» شعیرین مرکزی و منطیقی و اونونایفاده ائدیجی نؤعو حسابا گلیر آرتیق دئیه بیلسم یعنی؛ ساختار و یا قورولوش اگر شعیردن چیخاریلسا، توخونوش قالیر و همچنین عکسینه، بونلارایکیسی شعیرین اساسلیقیدیر دئمک. بیر معنادا قورولوش معناایله عینیلشیر و توخونوشایسه، شعیرین فیزیکی دئتاللاریدیر و شعیرین لحنینه، آهنگی و موسیقیسینه، ریتمینه،ایمگه و دیگر گؤزللیگینه و دیلین یئنیلیگینه باخارکن، یاردیم ائدیر. بلی دئدییم پراسئسلر «توخونوش و قورولوش» هم شعیردنایریلماز تمللیک، همدهاینتئراکتیو ائلئمنتلر دئییلیر و حسابا گلیر.
آرتیق دئمک لازیمدیر روس فورمالیست نظریهسیایله ماراقلانان کانسئپسیالاردان بیری دهایلک دفه «شکولووئسک»ینین تکلیف ائتدیی یابانجیلیقدیر «آشنایی زدایی».
بو فورمالیستلرین مقصدی، قایغیسی و دردی، ادبی یارادیجیلیغا سبب اولان شئیلری تاپماقایدی. آرتیقایندیکی زاماندا او زامانین ادبی یارادیجیلیغینا بیر عیدده گؤزللیکلر آرتیراراق، بو شعیرین یاراشیقلارینی داهادا زنگینلشدیریلمیشدیر.
بونا رغمنایندیکی تورک آذربایجان چاغداش «آغشعیر»یمیزین ائلئمنتلرینه اویغون اولاراق بو پراسئسلردن و حرکتلردن آد آپارماق اولار:
غئیری معینلیک
روایت و حیکایهلرده پارچالانما
ضیددیت
حقیقتله، وهم آراسیندا سرحدلرین اولماماسی
اوزون سؤزلرله اویناماسی
شیزوفئرنیک ائلمنتلری اؤزونده توپلاشدیرماسی
مخاطبلرله بیر جوره اویناماق «وهم و دولاشیقلیایمگه و معنالار آراسیندا اوخوجونو ساخلاماسی
مخاطبی درین دوشونجه و فیکیره اویدورماسی و اونلارا سونوج و نتیجه چیخارماق مسئولیتینی وئرمهسی
مؤوضوع دا» بکر، و یئپیئنی فرایندلر یارادیجیلیغی
پریشان ترکیبلر
سسلری دویماق «بورادا کلمهلر سسینی دویوب و تانیماق مقصددیر»
و… دیگر خصوصیات، اؤزللیکلر و مؤلفهلرده وار، البتده پست مودئرن شعیریمیزین کومپونئتلری حسابا گلیر
بو «یاغیش» آدلی شعیرینی اوخویون لوطفن:
یاغیشی دئییرم!!
یاغیشی.
یایلیغین آسیب گویدن
گیزیلینجه، اکیلیب چیخیب گئدیب .
دنیز دئییر:
منیم خبریم یوخدور،
فقط
بیر آخشامین سرینینده،
باشینا هاوا گلدی
بلکه ده گلین هاواسی
منه باخدی
ساچلارین دارادی
خیمیر خیمیر آغلادی
یایلیغین گؤیدن آسدی
و گئتدی
او آخشام
تانری بئش داش اویناییردی
بلکه دهایین بئشیایدی
بلکه ده بئش کیشی
اؤلومه یئریکلهییردی.
تورپاق آندایچیر دئییر:
منیم گوناهیم یوخدور
یاغیشین باشینا هاوا گلدی
بلکه دهایریلیق هاواسی
بیرآز گولدو بیر آز آغلادی
یایلیغین گؤیدن آسدی
و گئتدی
او آخشام
یاغیشین گؤزلرینده غربتین اللری
سوغان دوغراییردی
گؤونهدی گؤزلری
آجیق ائلهدی
او آخشام تانری
یئددیاینجی گؤیده
یئددی بارداق اوزومایسلاتمیشدی
و قاباغیندا
یئددی کئفلی ملک اویناییردی و…
منجه، پئشهکار بیر شاعرایچین مخصوص اورجینال اثرلر، ائله بیر تئخنیکادان استیفاده ائتمهلیدیرکی، باشقا بیر شاعرین اونو نمونه گؤتوروب کوپی یالاشماسی غئیری مومکوندور. و کیمسه اونو قلم نؤوعوندان وایشلتدیگی ترکیب وایمگهلردن آسیلی اولاراق کوپی یالاسا، هامی بو سرقت و اوغورلوغو هانسی شاعردن اوغورلاندیغینی بیلهجکدیر.
آرتیق اگر چوخ ساده دئیه بیلسم؛ یعنی بیر حرفهای شاعر کی اؤزلویونده باغیمسیزلیقا دوغرو چاتمیشدیر و دیل مسقیللیگی وار و هامی ناقد و شاعرلر بونون شعیر دیلینی یاخیندان تانیمیش و بیلمیشلر، بو شاعردن هر کیمسه هر نه سرقت آپارسا چوخ تئز معلوم اولاجاقدیر بو اوغورلوغو کیمدن و هانسی شاعردن گؤتورموشدیر. باشقا بیر عبارتله؛ آوانقارد و دیل و شعیر سبکینده تانینان بیر شاعردن هئچ کیمسه سرقت و اوغورلوق ائده بیلمز بونا کامیلن اینام واریمدی و بو ایش منیم اؤز باشیما چوخ گلمیشدیر و دئمیشلر کامیل بئی قهرمان اوغلودان هم چووووخلو تاثیر آلانلار وار، و هم بو شاعردن سرقت آپاران چوخدیر، آمما کامیل قهرمان اوغلو، اثرلرینده باغیمسیزلیغی اولارکن، هر شاعر، بوندان هر نه سرقت آپارسا معلوم، و استفاده ائدنده روسوای عالم اولمالیدیر. بو فازدان کئچیرم.
منجه؛ اگر علمی متودلارلا هر واخت بیر شاعر کلمهلرین سیخیب سویونو چیخارا بیلدی، اوندادیرکی شعیررررر یارانیر.
فورم:
بوریسایخئن باوم؛ «فورم کانسئپسیاسی آرتیق قاپساییجی اولاراق دئییل، وایچهریسینده کی مضمونا صاحیب اولان و داخیلیایله علاقهلی اولان دینامیک و فرقیلی بیر دست اولاراق استیفاده اولونور» دئدی. باشقا بیر عبارتله یعنی، فورمون شکلی روحلوجا و متفاوت صورتده، محتوانین ایچینده جان تاپیر.
آرتیق فورم، کامپونئنتلر «اجزا» آراسینداکی «نیسبت»ی گؤستریر و هنر آراسینداکی بو نیسبت بعضن شورلو و لاکین داها شؤورسوز و مؤلفین نییتیندن کناردا استیفاده اولونان تئخنیکالارین دئمک اولار نتیجهسیدیر.
بو فندلرین «شگرد» کوللئکسیاسینی آراشدیرماق، مؤللیفین نییتیایله محدودلاشا بیلمز، آمما بو آرادا دوزگون و حرفهای ایش فورمانین اؤزوندن باشلاماقدیر. و بیر معنادا هنر و ادبییاتین آنلاشیلماز بیر طبیعت اولدوغونو و بیر «صنعت» هنر اثرینین مرکبلیگینی منطیقی تکلیفلره قدر آزالتماق مومکونو اولمادیغینی سؤیلهین «کانت”»ین سؤزونه قاییدیریق. باشقا سؤزله گؤزللیک فورماسینی گؤرمهمزلیک اولاسی، مومکون دئییل.
بو دئدیکلره رغمن، سئوگیلی رحیم بئی حقینین فورما باخیمدان بو شعیرینه دیققت ائدین لوطفن؛
«اوزاق بیر کتده اولایدیم
آدسیز، سوراغسیز
ایتمیش جغرافیانین بیر بوجاغیندا
کئشکه
اوزاق بیر کتده
بیر گونهباخان اولایدیم
ساواشدان قاچان بیر آج اوشاق
منی دریب
اؤلموش آناسینی دوشونرکن
اوچموش ائوین اؤزلهیرکن
ایچیمی یئییب
قابوغومو
توپوروردو
جلادلارین صیفتینه.»
لازیمدیر شاعر اؤزونه باغلی هنر و جیسارتیایله بیر فندلر «شگرد”» ایشه آپارسین کی پئشهکار منتقدلر و مخاطبلر بو شاعرین ایشینه حئیران قالاراق الینی دیشلهسینلر.
«من سویوق گئجهده یاشامیشام
گولوشو بیر فاجعه بیلنلر ایچینده
من سویوق بیر گئجهده یاشامیشام
ائله بیر گئجه کی هئچ یولچو
بیرجه دؤنه
اود الینده کوچهسین آددیملامادی
بوردا، هئچ اوشاغین یوخوسو
یاخشی سونا چاتمیر
و آنالارین دوداغیندا لای، لای، لار
کؤرپه، کؤرپه سولور
بوردا بوغدالارین یوخوسو آغیردیر
و آجلیق غورورلو آددیملاریلا
یاری قویور سینیخمیش نامازلاریمیزی
من سویوق چوخ سویوق بیر گئجهده یاشامیشام
حسرتلر اوجاغیندا آرزیلار یاندیرمیشام
قیزیشماغا…»
فورمالیستلرین نظرینه رغمن، اثرین مفهومونو گزیب آختارماق یئرینه، لازیمدیر فندلری کشف ائتمک آرخاسیندا اولسونلار. بو، همن بؤیوک فورمالیست نظرییهچی ویکتور آسکئلووسکینین «هنر همن فنددیر» دئدیکلرینین معناسیدیر.
بلی بو تئخنیکانی باشا دوشمکایچین هنر اثرینین ماتئریالینی «ماده اثر هنری» شکیلدن سالماق و پوزوب داغیتماق نؤوعونو تعین ائتمک لازیم گؤرونور.
البتده بونو گؤزلجهسینه بیلیریک؛ شعیرین مضمونو، یاراشیغی، یئنیلیگی و ماتئریالی «دیل»دیر. بیز متفاوت و باشقانلی و فرقیلی شکیل و یوللارلا شعیر دونیاسینا یول تاپا بیلهریک. البتده یئنه لازیم گؤرونور شعیر نجور اولور شعیررر اولور یولونو تاپیب و بیلمهییمیز گرهکلهنیر…
اوسته وورغولادیق، شاعرین جیسارتی و شعیرین ماتئریالی دیلدیر. دیل شاعرین نئجه هنرینه، جیسارتینه باغلیدیر. بلی شعیرین هر میصراعلارینداایچ موسیقی، چؤل موسیقی، رایج قایدالاری سیندیریب پوزماق، یئنی نورمالار و قورولوش، و یئپ- یئنی دیزاینلار و طرحلر، فونتیکا”، حرف تنظیملهمهسی، “واج آرایی_فونولوژی”، صرف” مورفولوژی،و نحو”سینتاکس” و معنا “سئمانتیک” و… لازیم و اهمیتلی گؤرونور.
“ویکتور شکلووسکی” “حقیقت و زیبایی” کیتابیندا “شعیرین شعیریتینی دیلین یادلاشماسیندا و یابانجی اولدوغوندا بیلیر.” و آرتیریر؛ “دیلده لاریمدیر یئنی عادتلر اوز وئرسین”
لوطفن رحیم حقینین بو «تاکسی» آدلی شعیرینی، دیل باخیمدان دیققت بویورون:
(هئی تاکسی!
مستقیم، مینایل قاباغا
آل منی قاداسی،چوروسون زامان
آد قویان گونونه لعنت اولایدی
خاور میانهده
یاشامیر اینسان
هئی تاکسی!
قاچیرام قاداسی دایان،
چمدان دولوسو نیسگیلدیر منم
اولکهمیییغمیشام بیر چمدانا
وطنین اؤلوسو نیسگیلدیر،منم
گیزلینجه آل بیزی باس گازا گئدک
اؤلکهمی یاری جان قوتاریم بوردان
آماندیر وطنی چاققاللار یئدی
یاردیم ائت قاداسی آپاریم بوردان!
قویولار چوخ درین فیکره گئدیبلر
بولاردان بیزلره سو چیخمایاجاق
اورکلی بیر نفر آغاجا دئسین
چایلاردان بیر داها سو آخمایاجاق) .
بئلهلیکله شعیرین دیلینده غریب بیر اتفاق دوشور و نتیجه ده تانیش دونیا بیردن قریب گلیر هر اوخوجو و مخاطبایچین.
شعیر، شاعرین سلاحیندا آچیلان گوللهنین آتشیدیر. شاعر بوتون کؤهنه کلمهلردن، تکرارلانان معنالاردان، جانینی قورتارماق، و پینتی سؤزلرین جسدینه قانلا باخماق ایستهییر. و همچنین شاعرینایچ ایلگیسینین سونوجو روحو اولاراق، مخاطبلرین دوشونجهسینی آرایا گتیریر و بو چووووخ موبارک بیرایش حسابا گلیر منجه، بئلهلیکله مخاطبلر، کلمهلرله شاعرین بئینینه یول تاپا بیلیر.
شاعر هر زامان سؤزلرین آرخاسیندا گیزلهنیر و سئوییر روحونون درینلیکلرینده کی یوخلامیش سؤزلرینی اویاداراق، اؤزونو قورتارا بیلسین بو شاعر ایچین آیدینلیقدیر. شعیر بیر بویالی رویا و کابوسا بنزر بیر دونیادیر.
ها بئله بو رنگارنگ دونیانین محصولودا بللیدیر یام یاشیل و ائتگیلی و بعضنده اؤفکهلی، جنونلو و قانچیلجاسی اولمالیدیر.
تی. اس. ائلیوت دئییر:
بؤیوک بیر شاعر بو کی عادی انسانلارین گؤرمه و ائشیتمه ساحهسیندهکی رنگلری و یا سسلری باشقالاریندان داها آیدین قاورامالی و تانیمالیدیر، همده عادی انسانین دویغولارینین چؤلونده کی ادراکلاری آنلامالی و بیلمهیی لازیم و واجیب گؤرونور. بئله شاعر عادی انسانلارین رنگلرینی ائشیدرکن دویور. عینی حالدا عادی انسانلار، شاعر گؤردویونو و ائشیتدیگینی، گؤروب و دویا بیلمز.
آرتیق وورغولادیم یاخشی بیر شعیر اوخوجونو ذؤوق و دوشونجهایله مشغول ائدیر. یعنی اؤزوایله مخاطبلر آراسیندا شعیری یارادیر شاعر.
اگر عزیز رحیم حقینین شعیرلرینه بیر سؤزوله باخساق، رحیم بئی بیر شاعردیر.
لوطفن رحیم بئییین شعیرینین بو نمونه سینی بیرگه اوخویاق؛
قارا گیله یادیندا،
گونشین دونون گئیمیشدین
دوپ دورو،سو کیمی
چیپچالانیردی گؤزللیگین ؟
سونرا من سنه اوزرلیک یاندیردیم .
یادیندا ؟
یادیندا پنجرهنی آچاندا
قوشلار بیزه اوزاق چوللرین،
گولون گتیریردی ؟
سونرا من دویغومون دالیندا گیزلهنیب
بیر اووج اونلاریچین آغلاییردیم،
یادیندامی؟
یادیندا باخیردیق گؤیه
چالیشیردیق اوچان قوشلاری سایاق
منیم بارماقلاریم دولوردو
سنین بارماقلارین دولوردو
داریخیب گویو …
…داریخیب گویو باسیردیق باغریمیزا،
یادیندامی؟
یادیندا دئدین اوزاق گئتمیرم
سو آتما دالیمجا
آمما گؤزلریم چوخدانایدی باشلامیشدی
سن گئتدین من اردبیل بویدا
قیشین ایچینده
اوچوشسوز گؤیلری نئینیرم
دولان گل غریبیسهمیشم
سنه،قوشا،گؤیه و بیر آز یوخویا .
بلی، اوخودوغونوزایچین رحیم بئییین شعیرلری بیزده یاخشی بیر حیس اویادیر و مخاطبلرین بدیعی ذؤوقونا یئنی بیر گؤزهللیک باغیشلاییر و وئریر.
باشقا بیر عبارتله دئیه بیلسم بو عزیز شاعرین شعیرلری ذهنی دئییل منجه، آرتیق حیسیدیر. و دیلینین و پوئتیک فورماسینین اؤزونو عکس ائتدیرن و حیران ائدیجی اولدوقونو قئید ائتمک یئرینه دوشور البتده…
کاریکلماتور :
رحیم معللمین اثرلرینده بعضن «کاریکلماتورجاسینا» میصراعلاردا گؤزه چارپیلیر. کاریکلماتور یا کاریکاتورجا و یوخسا کاریکاتورا؛ یعنی کلمه وکاریکاتورلا قاریشیب و ترکیب اولدوغوندا شعیر ایفادهلری یاراتماقایچین بیر، بیرینه قاریشان سؤزلرین بیرلشمهسیندن عیبارت بیر سؤزدیر.
و…
«یووا اورهییم»
و…
«منی پیچیلداییب گوندوز»
و…
«زامانین قولاغینا»
و…
«یوخو یولون ایتیریر “منده»
و..
«هاوا، اورهییمدن توتولور»
و..
«یاغیش گؤزلریمدن باشلانیر»
و…
«پاییز، آهیمدان دوغولور»
و نه چوخکاریکلماتورلار، کی رحیم بئی داها یاراشیقلار، روح، و جان باغیشلامیش اثرلرینده.
بو شاعرین قاوراییشینا و آنلاییش و دوشونجه سینه باخاندا، نقدر احساسلی، و مرحمتلی اولدوغونو گؤروروک. و اؤزلویونده اؤز نوعونون سئوینجینه و کدرینه آرتیق قاتلاشا بیلین بیر شاعردیر.
سئوگیلی رحیم بئی حقی بعضی سببلره گؤره، شعیر توپلوسونو نشر ائتمه میشدیر.
سوندا صمیمیتله عزیز قارداشیم رحیم بئیایله دانیشیب و بیر قارداش کیمی سؤیلهمک ایستیرم؛ اگر شاعر شعیرینی عینی شکیلده داوام ائتدیرسه، نفوذلو و تاثیر قویوجو بیر شاعر اولاجاقدیر.
و شعیر دیلینده بعضی سورونلار اولسادا، آنجاق رحیم داداش بو سورونلاری اؤزنده حل ائتمهسی و شعیرلرین هامیایچین مقبول اولماسینا داها اومید گئدیر.
شاعرایچین یاشیل اوغورلار و باشاریلار و یارادیجیلیقلار آرزومدیر.
سوندا بیر شعیر سئوگیلی شاعر رحیم حقیدن اوخویون لوطفن :
نییه باهار ؟!
نییه فقط باهار ؟!
هه ی ؟
قیشین نهایدیر ؟
هله بیر مشتری گؤزوایله باخ.
آغ آپپاق سکوت،
جوم جولوق سویوق،
روحلارین بورونموش پتودا گولمهلی حالی،
ایچینه سیخیلمیش گونلرین بوی بوخونو،
باخیشلارین،
کرپیج،کرپیج دونموش بوزلاری .
نولار یاخشی باخ،
هله بیر گئی،
بلکه اینینه گلدی یالقیزلیغیم،
تئز تصمیم توتما!!!
لعنت اولسون سنه،
اولانیم بودور،
منیم باهاریم یوخدور،
اولمایاجاقدا. “رحیم حقی”
۱۴۰۰/۰۵/۱۰


text:
قیرمیزیلار (فیلم)
قیرمیزیلار (اینگیلیسجه: Reds, تورکیه تورکجهسی: Kızıllar, فارسجا: سرخها) آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینده ایتالیا دیلی و اینگیلیس دیلینده دۇزلمیش سیاسی دراماتیک فیلم. فیلمین باش روْللارینی مورین استیپلتون، پل سوروینو، جک نیکلسون، ادوارد هرمان، داین کیتن جانلاندیریب. فیلمین موسیقیسین استیون سوندهایم یارادیب.
قایناقلاردَییشدیر
- ^ "Reds (AA) (CUT)". British Board of Film Classification. January 25, 1982. Retrieved November 22, 2016.
قارداش پروژهلرده قیرمیزیلار (فیلم) گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
سئویل سولئیمانی: قادینچی!!!
- توضیحات
- منتشر شده در پنج شنبه, 30 مرداد 1393 14:19
سون دؤنمده بعضی قادین فعاللارینین فمینیزم و جندر(جینسیت) بؤلومو ایله باغلی ایشله تدیکلری یئنی تئرمین و آذربایجان تورکجه سینده یاراتماق ایسته دیکلریینی و یانلیش قاوراملار دقتیمی چکمیشدیر. بو مسئله ده یانلیش بیر یول گئدیلدیغینی دوشونورم. ائله بونا گؤره ده قیسا دا اولموشسا دا، بو مسئله یه توخونماق ایسته ییرم.
دیل کولتورون تملی، اساسی و گؤبگیدیر. اینسان، دیل واسیطه سیله فیکیر، تجروبه، دویغو، گؤرونوم(خاریجی گؤرونوش)، عمل و داورانیشیلارینی معنالاندیریر. دیل بیر سیستئم اولاراق، بیر کولتورون دونیا حاققینداکی یازیلی و سؤزلو آلقیلاما شکلینه آنلام وئریر و اونون اؤزللیکلرینی گؤستریر. هر دیلده حرفلرین یان-یانا گلمهسی بیر دورومو، بیر فیکیری، بیر دویغونو ایفاده ائدیب سمبولاشدیریر. هر دیلین اؤزونه گؤره بیر دوزه نی واردیر، کی اونا گیرامئر دئییریک. دیل بیر سیستئم اولاراق هر یئنی بیر وضعیتی ،یئنی بیر کشفی و باشقا کولتورلردن گلن هر شئیی اؤز سیستئماتیینه گؤره حرفلر ایله سمبولاشدیرار. دیل یاسالارین و سمبولاشدیرما مئکانیزماسینی یوخ سایاراق، او دیله یئنی تئرمین سوخماغین توپلومسال تاثیری و سونوجلاری چوخ آغیر اولا بیلر. چونکی دیل سادهجه حرفلرین تصادوف اولاراق یان-یانا گتیریلمه سی دئیل، دیل توپلومسال دوزن و گلیشیمین آنا دیرگیدیر.
سوسیال بیلیملرده ایسه دیلین اهمیتی نئچه قات آرتیر. بونون ندنی سوسیال بیلیملرین تمل آراجینین دیل، اوخوما، یازما و دانیشماق اولماسیدیر. سوسیال بیلیمین ایشی توپلومدا اورتایا چیخان یئنی دوروملار حاقیندا ویا اسکی یاشانمیشلیقلار حاققیندا دیلده آیارلامالار و دوزنله مهلره ائدهرک، توپلومو بیلینجلندیرمک و آیدینلاتماقدیر. اونا گؤرهده سوسیال بیلیملرده چالیشان هر کسین ایلک اولاراق دیلی بیلمهسی عوض اولونماز بیر شرطدیر. دیل بیلمک ایله یاناشی، چالیشدیغی سوسیال بیلیم ساحهسینده ده درین بیلگی و ایختیصاصا صاحیب اولماسی دا اؤنملی دیر.
بیر مدتدیر کی، قادین میللی فعاللاریمیزین بعضی لری طرفیندن بیر یانلیش سؤز ویا تئرمین سوسیال شبکهلرده یازیلی، سؤزلو و گؤرونتولو اولاراق ایشله نمکدهدیر. بو سؤز "قادینچی و "قادینچی حرکاتی" سؤزودور. بو سؤز سوسیال شبکهلرده قادینچی حرکاتی باشلیغی آلتیندا یا چیخیش و یاخود یازیلی شکیلده ایشلدیلمیشدیر. بو سؤزو یارادان دوستلاریمیزین نه قدر تورک دیلینی بیلدیکلرینی بیلمیرم. یالنیز بونو دئیه بیلرم کی، بو سؤز آذربایجان تورکجهسی قیراماتیکاسینا اویغون بیر تئرمین دئییلدیر. آذربایجان تورکجهسینده چي، چی، چو، چو (çi və çı,çu,çü) شکیلچیلری ایله دوزهلن سؤزلرین معناسی اولمالیدیر. یعنی معناسی اولمایان بیر تئرمین سؤز ساییلمیر. بونون اوچون بیر سیرا چي و چی، چو، چو شکیلچیلری ایله ایسمدن دوزهلن یئنی سؤزلری بورادا گؤسترمک ایستیرم. مثال اوچون(کؤمور) کؤمورچو، (بالیق)بالیقچی، (یازی)یازیچی، (چؤرک)چؤرکچی و... ساده و عمومی ایسملردن شکیلچیلر واسیطه سی ایله دوزلن معنالی سؤزلر بئله اولمالیدیر. ایندی باخاق گؤرک قادین سؤزونه چی شکیلچیسی آرتیریلارسا یئنی سؤزون معناسی نه اولاجاقدیر. یعنی قادینچی، بو سؤز نه آنلامی چاتدیراجاقدیر؟ اؤرنگین کؤموردن، ایسمین ایشینی گؤسترن کؤمورچو سؤزو دوزلمیشدیر یاخود چؤرکدن ایش صاحیبی اولان چؤرکچی دوزلمیشدیر. یاخود دمیردن پئشه صاحیبی اولان دمیرچی ایسمی یارانمیشدیر. ایندی قادیندان، قادینچی سؤزونو یارادانلار هانسی مفهومو نظرده توتموشلار دئیه سورماق لازیم؟ اگر بو سؤزو تورک دیلی منطیقینه گؤره تحلیل ائدرسک، اوندا قادینچی یعنی قادین ایشی ایله مشغول اولان شخص دئمکدیر. یعنی قادینچی سؤزونون بیزه چاتدیردیغی آنلام قادین طرفداری اولان، قادینی بیر ایش ساحه سی اولاراق سئچندیر.
گؤرونن او کی بعضی قادین حاقلاری چالیشانلاری فمینیست کلمه سینی ایشلتمه مک اوچون بئله بیر یولا باش وورموشلار. اگر بو منطیقدن مسئله یه باخیلمیش ایسه، دئمک کی بؤیوک بیر یانلیشلیغا یول وئریلیبدیر. بو سؤزو ایشله دنلر منجه دیلین قراماتیکاسینی بیلمدیکلری و سوسیال بؤلومده تئرمینلرین رولونو اؤنمسیز گؤردوکلری اوچون بئله قوندارما تئرمینی ایشلتمیشلر. بو دا آذربایجان تورکجه سینه وورولان بیر ضربه و قادین حاقلاری موجادیله سینی جدییه آلماماقدیر. دیلی ارثی اولاراق دانیشان هر کسین تئرمین دوزلتمه یه حاقی یوخدور. سؤز دوزلتمک یالنیز دیلچیلرین ایشیدیر و او دا اینستیتوتلاردا یارانمالیدیر. حتی بیر سوسیال بیلیمچی بئله بیر تئریمینی یارادارکن، دیلچیلر ایله مشورت ائتمگی باجارمالیدیر. گلیشن دونیا ایله آیاقلاشماق اوچون هر گون یئنی تئرمینلره احتیاج دویماقداییق. آما نه یازیق کی دیلیمیزین ایراندا نسبی اولاراق یاساق اولماسی و اونون دالیسیندا بیر ائکونومیک گوجون اولماماسی، بیزی گئریده قویماقدادیر، آما بو قاداغالارا همن قونشولوغوموزدا ایکی دؤولتین دیلینین تورکجه اولماسی بیزیم اوچون بؤیوک بیر فورصت و بسلنمه قایناغیدیر.
اومارام قادین حرکاتیندا اولان دوستلاریمیز منیم دیل و تئرمین مسلهسینده کی حساسیتیمی آنلار و خوش گؤرو ایله قارشیلارلار.


text:
`ایلهام علییئو` نتیجهلر
خبرلر [180]
- علییئو: ایراندا یاشایان آذربایجانلیلارین مدافعهسی اوچون الیمیزدن گلهنی ائدجییک
- آذربایجان پرزیدنتی ایلهام علی یئو فوات اوکتایی قبول ائدیب
- علییئو اردوغانی تبریک ائتدی
- علییئودن فرانسایا الجزایر تپکیسی
- علییئو، پوتین و پاشینیان سوچیده گؤروشدو
- علییئو: گونئی قافقازا باریش گلهجک
- علییئودن، تۆرک دؤولتلری تشکیلاتی باش کاتیبینه دوستلوق نشانی
- اردوغانی داشییان اوچاق زنگیلان هاوا لیمانینا ائندی
- آذربایجان جمهورباشقانی ایلهام علییئودن باریش آچیقلاماسی
- بلینکن، علییئوه مینتدارلیغینی بیلدیردی
- آذربایجان و ائرمنیستان بیر-بیرینین اراضی بوتؤولوگونو تانیییب
- علییئو، عرب بیرلیگی ذیروهسینین فخری قوناغی اولاجاق
- جمهورباشقانی علییئو لاچین شهرینه گئتدی
- سمرقند ذیروهسی باشلادی
- قاراباغ ۳ - ۰ نانت
- اردوغان سمرقندده علییئوله گؤروشودو
- "شهیدلرین قانی یئرده قالمادی"
- سرحد بویو عملیاتی دوروم آذربایجان اوردوسونون کنترلوندا
- آذربایجان جمهوریتی جمهورباشقانی ایلهام علییئوین آوروپا سفری
- ایلهام علی یئو:"لاچینا قاییتدیق، بوتون لاچینلیلاری و آذربایجان خالقینی تبریک ائدیرم"
- ایلهام علییئو: عزیز سانجار گنجلره اؤرنکدیر
- آذربایجان جمهورباشقانی یاشینا میدان اوخودو
- تۆرک لیدئرلر شوشا جیدیر دۆزونده
- پرزیدنت علییئو فضولی و خوجاونده گئتدی
- اردوغانین سئچیم ظفرینین آردیندان ایلک تبریک زنگی آذربایجان پرزیدنتی ایلهام علیئودن گلدی
- پرزیدنت علییئو، بایرام تونقالینی شوشادا یاندیردی
- آذربایجان پرزیدنتی ایلهام علیئو، پرزیدنت اردوغان طرفیندن رسمی مراسیمله قارشیلانیب


text:
ناموس آدینا؛ سنندجده بیر قادین قارداشلاری طرفیندن وحشیجهسینه اؤلدورولدو
سنندجلی و ایکی آزیاشلی اوشاق آناسی اولان ۳۱ یاشلی سرگل حبیبی ناموس آدینا ایکی قارداشی طرفیندن باشی کسیلدی.
اینسان حوقوقلاری تشکیلاتی هنگاو جینایتین ۹ آذر ۱۳۹۹-جو ایل، بازار گونو باش وئردیگینی بیلدیردی.
بو خبره گؤره، سرگل حبیبی ۸ آذر شنبه گونو آخشام ساعتلاریندا بیر گنجله ایلیشگی قوردوغو اوچون سنندجین ۱۵-جی پولیس مرکزی طرفیندن توتولدو و بو پولیس مرکزینه کؤچورولدو. ائله همین گئجه سرگل حبیبینین حیات یولداشی اونون عائلهسینه زنگ ائدهرک قیزلارینی تحویل آلماق اوچون پولیس مرکزینه گئتمهلرینی ایستهدی.
گنج قادینین گوونلیگینی نظره آلمادان و اونا قارشی زوراکیلیق ثبوتلارینا باخمایاراق گئجه ساعت اوچده نؤوبتچی حاکم طرفیندن ایکی قارداشینا تحویل وئریلدی. ایکی قارداش سرگل حبیبینی سنندجدن بیر نئچه کیلومِتر اوزاقداکی بیر کنده آپاریر و اورادا باشینی کسیرلر.
حادثه ایله تانیش اولان بیر منبع، همین گئجه سرگل حبیبینین ایکی قارداشی حسن و اسماعیلین اؤزلرینی پولیسه تسلیم ائتدیکلرینی و مووقتی نظارته آلیندیقلارینی سؤیلهدی. سرگل حبیبینین حیات یولداشی و اونونلا بیرلیکده حبس اولونان باشقا بیر شخص ده نظارتدهدیر.
سرگل حبیبی، ۹ آذر بازار ائرتهسی گونو سنندجدکی “محمدی” قبیریستانلیغینین ۱۱-جی حیصهسینده، مراسیم کئچیریلمهدن تام بیر سسسیزلیک ایچینده دفن ائدیلدی.


text:
`قوم فیرتیناسی` نتیجهلر
خبرلر [22]
- امریکا-دا قار فیرتیناسی
- چین-ده قوم فیرتیناسی باش وئریب
- قوم قاسیرغاسی عراق-دا جدی پروبلئملر یارادیب
- عراق قوم فیرتیناسی ایله بوغوشور
- تورکیهدن ایرانا 'قوم-توز فیرتیناسی' جوابی
- عراقدا قوم فیرتیناسی
- کرکۆکده قوم فیرتیناسی
- عربیستانین قوم تپهلری قارلا اؤرتولدو
- گونش فیرتیناسی یئر اتموسفرینه دوغرو گلیر
- بعضی شهر آدلارینین آلتیندا یاتان قوم - ابراهیم ساوالان
- قار فیرتیناسی 2 جان آلدی
- آک دنیز فیرتیناسی-2020 مانورو اوغورلا حیاتا کئچیریلیر
- ایرانین 17 ایالتینده سئل و قار فیرتیناسی اؤلوب
- ایراندا توز فیرتیناسی
- ایراندا توز فیرتیناسی
- هندوستان-دا قوم فیرتیناسی
- آمریکانین شمال-شرق بؤلگهسی اوچون اوچونجو قار فیرتیناسی
- ایسراییل تورکیهدن قوم آلاجاق
- کولین فیرتیناسی، آمریکا گونئی- دوغو و فلوریدا ایالتینی تأثیری آلتینا آلماغا باشلادی
- اولوسلار آراسی آنتالیا قوم هیکل فستیوالی اوچون گئری سایما باشلا
- عراقدا قوم فیرتیناسی
- عربیستانین قوم تپهلری قارلا اؤرتولدو
- شهید یوزباشی جنگیز توپال آک دنیز فیرتیناسی-2020" آدلی حربی مانور اوغورلا حیاتا کئچیریلیر


text:
دان آدامز (اویونچو)
دان آدامز (اویونچو) (اینگیلیسجه: Don Adams) آمریکالی فیلم یؤنئتمنی, کومدین و اوْیونچو. ۱۳ آوریل ۱۹۲۳ ایلینده نیویورک ایالتینده دۆنیایا گؤز آچیب. ۸۲ ایل عؤمر ائلهییب و ۲۵ سپتامبر ۲۰۰۵ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. 1954–2000 ایللر آراسیندا سینما ساحهسینده چالیشیب.
اوْینادیغی فیلملر[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Don Adams»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۲ ژانویه ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده دان آدامز (اویونچو) گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
قبیر آدرسی
نیگار خیاوی
۲۱ آذر مناسبتیله – بو اؤیکو دَیرلی اینسان محمد پورموسی جنابلارینا تقدیم اولونور.
ساعات قاباغیندا دوران قادینین الینده بیر شوشه گولاب، ایکی بوداق قیرمیزی قرنفیل وار. قاش- قاباقلی اولسادا آجیغلی دئییل، دالغیندی. باشینین، بدنینین حرکتلریندن تاکسی گؤزلهین آداملارا بنزهییر.
تبریزده پاییزین سون گونلری قیشین زَلوو- زَلووو، قیشین پوفا- پوفو دئمکدیر. ایلین بو چاغیندا بو شهَرده قار دا یاغا بیلر، یاغیش دا. گون شاخارکن شاختالی بیر گون ده اولا بیلر، دونوق و بوز بیر گون ده. حتا بیر گونون ایچینده هاوانین بیر نئچه اوزونو گؤرمک ده اولار. بیزیم ناغیلیمیزا سئچدییمیز بوگون دونوق بوز بیر گون دیر. بئله بیر گونده عئینالی گؤرسنهجک اولسا، مور چالار توند بوز رنگده گؤرونر.
ایکی آددیم ایرهلیلهییب سولونا باخدی. باققال ماغازاسیندان گولاب آلاندا اللری تیترهییردی. گول ساتان قادیندان گوللری آلیب پولونو اؤدهینده دال با دالا اودغونوردو. باشی گیجهلن کیمی ایدی.
اَییلیب هانسیسا درینلیییه باخیرمیش کیمی آیاغینین آلتینا باخدی. آیاغینین آلتینین بوشلوغو ایچینین آغیرلیغیندان می ایدی؟
اؤزونو زورلا چکیب چیخارتدی اوزون سورَن بیر سوکوتون بوجاقلاریندان. کیم دئییر، سوکوتون آنلامی راضیلیق دی؟ سوکوتون آنلامی نه راضیلیقدیر، نه ده تسلیم. ساواش یا باریش کیمی بیر شئی ده دئمک اولماز اونا. مرموزدور. سوکوت بایراغینین بللی- باشلی رنگی ده یوخدور، هئچ. بلکه ده اونا بیر بایراق دیکَلدیب بللی بیر رنگ سئچمک لازیم.
میندی تاکسییا:” مشروطه خیاوانی!”
تاکسی آذر آیینین سوسقون خزللری آراسیندان یول آچاراق ایرهلیلهییردی. خیابانداکی قاراقاباق آداملار قلمهلرین گوموشو گؤودهسیله بیرلیکده توولو- توولو گؤزونون قاباغیندان اؤتوشوردولر.
دامارلارینین سسینی ائشیدیردی، بوز بیلورلارینین اوستونه قاینار سو تؤکولورسه، نئجه اولور؟ ائلهجهیدی دامارلارینین سسی: چیق چیق چیق. چیرتمک وورسایدین قانی چیرتلاردی.
گؤرهسن آداملار ائشیدیرلر بو دامار سسلریمی؟
“باغیشلایین اؤز الیمده دهیی. اؤز الیمده دهیی. بیلیرسینیز صاباح نه گونودور؟”
باشینی قالدیریب جامین بوجاغیندان گؤیه باخدی، بوز بولودلار…
بو بوز بولودلار ناغیلیمیزین هاواسینی آغیرلاتماق قصدیله ناغیللاردا گلن او سیمبولیک بوز بولودلاردان دئییل. دوغرودان دا او گون بوز بولودلار گؤیده ایچ- ایچه چیتَنمیشدی. هاوا یاغیم- یاغیم دئییردی.
بوتون ووجودویلا آلتمیش یاشلی بیر سوکوت بایراغینین اوجقاریندا دالغالانیردی، سانکی.
خیاباندا صف چکن بو چینارلار، قلمهلر ، کؤهرهلر قوجامان کؤک سالمیش سوکوتلاردیر سانکی. آلتمیش ایل بویونجا گؤیردیکجه باشی قیریلیب آتیلمیشدیر، گؤیردیکجه باشی قیریلیب آتیلمیشدیر. گؤزه گؤرونن بوداقلاری قورودولموشدور. لاکین بو چینارلار و کؤهرهلرین گؤزه گؤرولمهین حیصهلری زامان اؤتدوکجه، باشدان قیریلدیقجا درینلره دوغرو کؤک آتاراق سارماشیقلانیب، زوغلانیب، اوزو تورپاغا دوغرو، درینه دوغرو گؤیره- گؤیره اؤزلرینی گتیریب بو گونه یئتیرمیشدیلر.
“مشروطه خیاوانیدی، خانیم!”
“بلی، بلی! اللریز آغریماسین. بویورون!”دئییب و الینده دورگهلهدییی یوز تومنلییی اوزالتدی سوروجویه.
قاراقاباق آداملارین و ماشینلارین توستولو سیقناللاری آراسیندان آتلایاراق خیاوانین ساغ الینه کئچدی.
آناسی گنج یاشلاریندا پیشهورینین ماشین نئویسی اولموشدو میللی حؤکومت دؤورونده بیر ایل. فیرقه باسیلدیقدان سونرا آسیب-کسدی دوشدوکده، خیاوانلاردا دار آغاجلاری قورولموشدو. تیره- بورانلار باشلانمیشدی. دئموقراتلاری خیابانلارداکی چینارلارا، قلمهلره باغلاییب گوللهلمیشدیلر.
“همین چینارلار، همین قلمهلر.”
بئله اولونجا، گنج قیزین نیشانلیسی اونون هلهلیک آرازین او تایینا کئچمهسینی مصلحت گؤرموشدو: “سن گئت، من بوردا قالمالییام . هر شئی تئزلیکجه دوزهلهجک. قاییداجاقسان ائولنجهییک.”
آراز قیراغیندا بئلهجه ویداعلاشمیشدیلار. و گنج قیز جانلارینی گوناهسیزجا گؤتوروب قاچانلارا قوشولوب کئچمیشدی آرازین او تایینا.
“اؤزوندن موغایات اول! من ده اؤزومدن بَرک- بَرک موغایات اولاجاغام.” پیشهورینین باش مدعی العمومو (پراکورورو) اولان نیشانلیسی، آرازین بو تاییندان او تایینا باغیریب بونو دا علاوه ائتمیشدی سؤزلرینه.
هرگون، هر هفته اعدام خبرلری جانلارینی گؤتوروب قاچانلارین دیلینده آرازدان کئچیب یئتیشیریردی او تایا. دسته-دسته اعداملار. بیرگون ده گنج مدعی العمومون دارا آسیلما خبری آرازدان کئچیب گئتدی او تایا. مشروطه خیابانی. قاراقاباق آداملارین و قاراقاباق ماشینلارین توستولو سیقناللاری آراسیندان خیابانین ساغ الینه آتلادی. سونرا امامیه قبریستانینا دوغرو آددیملادی.
ساعاتا باخدی: اوچ. پاییزین سون گونلرینین ساعات اوچو او بیری ساعات اوچلرله فرقلی اولور. ایللاه کی آذر آیینین اییرمیسینده.
قبریستانین هر ایکی قاپیسیندا بئش-آلتی الی سیلاحلی مامور دایانمیشدی، آرخایین- آرخایین دانیشیب گولوردولر. اونا ائله گلدی کی، اصلی قاپیدا دوران مامورلار داها جیددی و سَرت اولا بیلرلر، ایکینجی قاپییا دوغرو یؤنلدی. بو ایکینجی قاپی اصلینده قاپی دئییلدی، یا دا آرتیق بو گون قاپی ساییلمیردی. دئمک اولار، دیواردا قاپی کیمی آچیلمیش بیر گیرهجکدی. بلکه داها کئچمیشملرده اصلی قاپی ائله بورایمیش. نهیسه، هر ایکی قاپی قبریستانین ایچهریسینه گؤره بیرآز یوکسکده و بوتون قبیرلره مسلط دیر. بو یوکسلتیدن دوروب باخاندا، ایچریده دولاشان آداملاری راحاتجاسینا ایزلمک اولاردی.
یئرییه -یئرییه قیرمیزی قرنفیللری چانتاسینا یئرلشدیرمهیه چالیشدی. گولاب شوشهسینی تاکسیدا ایکن یئرلشدیرمیشدی. نییه اونلاری گیزلتمک ایستیردی؟ اؤزو ده بیلمیردی. اصلینده قبیر اوسته گئدن آدامین الینده بو کیمی شئیلرین گؤرولمهسی شک دوغوران اولا بیلمزدی. مامورلارین یانیندان سایمازیانا سوووشارکن اونلاردان بیریسی اونا ساتاشیب، سؤز آتماق قصدیله : “ساعت چنده خانوم؟” سوروشدوقدا دیکسیندی. اؤزونو قیوراق اله آلدی. قوندارما بیر تاسفله: “ساعاتیم یوخدو”، دئدی. باشینی دیک توتوب همیشهکی گلدییی قبریستانمیش کیمی آرخایین آددیملارینی مأمورلارین گؤزونه چکمک ایستهدی. نییه گلدییینی خاطیرلادیقدا آرخایین آددیملاری داها قاییملاندی.
بو آن قبریستانا آیاق باسان بو قادین، آناسینین ایلک سئوداسییلا ماراقلاندیغی اوزوندن آذربایجان تاریخی اوزرینده بیر هوسکار کیمی بیر پارا کیتابلار آراشدیریب اوخوموشدو. گیرهجهیین اوچ آرالی پیللهکانینی ائنرکن ایچینده غرور، گئنیشلیک حیسسی دویدو.
” بو قبریستان تاریخیمیزین بیر حیصهسیدیر. ائله زیارتینه گلدیییم بو قبیر ده تاریخیمیزین بیر حیصهسیدیر.” تاریخین بؤیوک بیر دیلیمی دانیلمیشدی.
بو گونه کیمی هرزامان قبریستاندان خوفلاندیغینا گولومسهدی اؤزو- اؤزونه. باشینی دیک توتوب، اؤز الیله باسدیردیغی قبیرین زیارتینه گئدیرمیش کیمی ایرلیلهدی: “بورانی اووجومون ایچی کیمی تانیرام من.”
دوردو و دوروشونا ائله گؤوهنجلی بیر ژئس وئردی کی، سانکی، اهلِ قوبورون هامیسینا بیر یئرلی و شریکلی بیر صالاوات گؤندهرمه حالیندادی. اصلینده او، آختاردیغی قبیره صالاوات گؤندرمهیه گلمهمیشدی. اؤز گؤزویله او قبیرین وار اولماسینی گؤرمک ایستیردی. اؤزو ده بو شهَرده، تبریزین امامیه قبریستانیندا. غرورونون، گؤوَنجینین تاریخینی آراییردی. های -کویلرین ائشیینده دوروب گئرچکلری گؤرمک ایستیردی. و گؤرهسن آرادیغی گئرچک همین بو قبیرمی ایدی؟ دونیانین هانکی نقطهسینده قبیر زیارتینه گیزلیجه گئدیلیر؟ هانکی خصوصیتده اولان قبیر باشینا گیزلیجه گئدیلیر؟ کیملرین قبیری زیارتینه گیزلیجه گئدیلیر؟ تاریخدن بؤیوک بیر دیلیم دانیلمیشدی.
هانکی طرفه چؤنمهلییدی؟
قبیرین آدرسینی یازدیغی کاغیذا گؤز گزدیردی و گؤزونون بوجاقلارینداکی باخیشیلاریلا، یازدیغی آدرسی و اؤزونون دوردوغو مؤوقعی یوخلاماغا چالیشدی.اؤیرهندییی نم- نیشانلارلا قبیرلرین آراسیندا دولانماغا باشلادی:
“او داش بینا وار هااا، اوننان اون سیرَم ترمینالا ساری گئدرسن،” گئتدی.
“اوردان اون ایکی سیرَم گونباتانا ساری،” گئتدی.
“باشی گونبز، دمیر چرچیوهلی بیر قبیرین قونشوسودور.” باخدی. اوجور قبیرلر چوخدو.
” قبیرین دؤرهسینده آغاج زاد یوخدور. تکجه فریدونین قبیری اوستونده بؤیوک بیر آغاج وار…”
سون ایکی -اوچ ایل ایچینده آذر آیینین اییرمی بیرینده، بئش- اون نفر اورایا توپلاشیب، سسسیز- سمیرسیزجه فریدونین خاطیرهسینی عزیزلهمیشدیلر. بو ایل ایسه، بئله بیر شار سالینمیشدی کی، دؤولت نهیین نه اولدوسونو باشا دوشوب و قبیر اوسته توپلاناجاق هر بیر ییغینجاغین قاباغینی آلماق ایستیر.
ائله بللی ایدی ده. الی سیلاحلی مامورلاری اورایا دوزمکدن بللی ایدی، ییغینجاغین قاباغینی آلماق فیکریندهدیرلر، اؤزو ده بیرگون قاباقدان قبریستانا مامور تؤکوب گؤزه سوخماق ایستیرلر. بیرگون قاباغا گلیب، صاباح اوچون قبیر اوسته توپلانماق ایستهینلرین گؤزونون اودونو آلماق گؤستریسیدی بونلارین هامیسی. ائله بئلهسینه بیر نئچه دقیقه بیر قبیرین اوسته اَییلیب اوتوردو.
قبریستانا گلن کیمسه، زیارتینه گلدییی قبیرین یئرینی یاخشیجا تانیمالیدیر، البته. بس بو آختاریش نه دئمکدی؟ اؤزوده او کؤک ده، آوارا- آوارا قبیرلرین آراسیندا گیجهلیب قالماق، لاپ شکه سالاندی. گئنه آیاغا قالخدی. باخدی مامورلارا. یوخ، او قدر ده پاپئی دئییلدیلر، اونلار.
“هانی بس، هارداسان آنامین نیشانلیسی؟”
قبیر داشلارینین یازیلارینی اوخویا- اوخویا اوزونو ائله چئویردی کی، قاپیدا دوران مامورلاری دا راحاتجاسینا گؤره بیلسین. بیرآز او یانا، بیرآز بو یانا ایرهلیلهییب گؤز دولاندیردی.
” هه، اودورها، اوردا دؤورهسینه یاشیل بئز چکیلمیش بیر قبیر گؤرونور.”
یاخینلاشدی. یوخ، بو دئییل، بوردا دا یوخدور. نئچهنجی دؤنه اولاراق داش بینانین قاباغینا قاییدیب باشدان باشلادی. اون سیرَم… اون ایکی سیرَم… اون بئش…
“بو یاخینلارداسان بیلیرم. آنامین وریندن بیرجوت قیرمیزی قرنفیلنن قیزیل گول عطیری گتیرمیشم سنه. قالخیز بیر طرفدن باشیوی، منی سسله! من سئوگیلیوین قیزییام…”
بوندان اؤنجه قبیریستاندان خوفلاندیغینا گولومسهدی اؤزونه بیرداها. نییه خوفلانیرمیشام من؟ ایندی نئجهده راحات- راحات دولانیردی قبیرلرین آراسیندا. دونیانین ان گؤزل یئری ائله قبریستانمیش، دئیهسن. بیرداها باشدان باشلادی. وئریلن نیشانلاردان واز کئچیب، باشلادی بیر به بیر قبیرلرین یازیسینی اوخوماغا. یوخ. یوخ. هئچ بیری. هئچ بیری…
” آما بورداسان. ائله بو تورپاغین آ لتیندا. ایندی سکسن یئددی یاشین اولمالیدی.دوز آلتمیش ایل او گوندن کئچیر. نه اولور قالخ بیر طرفدن آیاغا، شاخ- شاخ دئه کی، من دیرییَم و هله ده اییرمی یئددی یاشیندا.”
قبیر سیرره چیخیب، گؤیلره چکیلمیشدی سانکی. قبریستان سسسیز بیر اونودولموشلوق نننیسینده باشینی داش بالیشلارا آتیب یاتمیشدی.
“… دئییرلر اعدام اولوندوغون سحرین آخشامیندان حاماملانیب، اؤزونو حاضیرلاییبمیشسان. قارا پئنجک-شالوارینی گئیینیب، قیرمیزی فوقولونو تاخیبسان. پئنجک جیبیوه سول دؤشون اوسته بیر قاناد قیرمیزی قرنفیل سانجیبسان. سحر آلاتورانی گلیب سنی دوستاغدان آپاریبلار گولوستان باغی قاباغینا. بئله شَسلی، بئله دیک- دیک گئدیرمیشسن کی! گردَک اوتاغینا حاضیرلاشان بیر بهی کیمی گئدیرمیشسن. شینلییینی غرورو آلتیندا اؤرت- باسدیر ائلمک ایستهین بهی کیمی… ائلهسینه گئدیرمیشسن اعدام میدانینا… آدیوی قیزیما گؤتورموشم: فریدون! فریدون! فریدووون… اؤزونو گؤرست منه. بیر یاندان سسین گلسین ! آدیوی قیزیما گؤتورموشم… ائشیت بونو، فریدون!”
قبیرین آدرسینی وئرن تانیش،”تاپا بیلمهسن موسئیب آدلی بیر قبیرقازان وار، ائله قبریستانین کئشیکخاناسیندا اوتورار، اوندان سوروش. آما او دا هر آداما دئمز”، دئمیشدی.
– فریدونون قبیری هاردادی عمی؟
-فریدون… تانیمیرام.
-فریدون ایبراهیمینی دئییرم. کؤهنه قبیردیر، آلتمیش ایل بوندان قاباغین قبیری.
-تانیمیرام دئدیم، قیزیم …
موسئیب عمییه، ” آلتمیش ایلدی اونو آختاریرام من. نم- نیشانین بوردا وئریبلر منه. نیشانلیسییام”، دئمک ایستهدی. دییهسن دئدی ده. چونکو موسئیب عمی گؤزلرینی قیییب، آتدان-یوخاری تعجبله باخدی اونا.
دؤنوب، اوجبوجاغینی گوجله تخمین ائده بیلدییی قبریستاندا آوارا باخیشلارینی سهمانا سالماغا چالیشدی.
نیشانلی!؟ بو سؤزدن اؤزو ده دیکسینمیشدی. هاردان گلمیشدی آغلینا بو سؤز. او سادهجه آلتمیش ایل بوندان اؤنجه وطن اوغروندا جانینی قوربان وئرن بیر گنجین قبیر زیارتینه گلمیشدی. اؤزو ده آناسینین نیشانلیسی اولان گنج. ایندیسه، بو سونسوز قبیرلرین آراسیندا گیجهلیب قالمیشدی. یارپاق کیمی اَسیردی، پاییز بوداغیندان آسیلمیش یارپاق کیمی.
چانتاسینی آچیب باخدی.
“پای گتیرمیشم سنه، بیر بئله سئوگی، آنالیق، قادینلیق، باجیلیق گتیرمیشم سنه. ایندی نئجه قایتاریم اونلاری بیرده اؤزومنن!”
الینی بوغازی آلتینا سوردو، آز قالا بوغولوردو. داردان آسیلمیش فریدونون ساللاق آیاقلاری آلتیندا دورموشدو، سانکی. باش اؤرتوسونون دویونونو بوغازی آلتیندا بوشالتدی. هاوادا اعدام کندیرلرینین ایلگکلری لنگرلنیردی.
“سَریلیب بو تورپاغا اوووج- اوووج باشا سووورماق گرک…. گئدیرم ساعات قاباغیندا یاندیریلمیش کیتابلارین کولونو باشیما سووورام.”
الی گئتدی چانتاسینین ایچینه. قرنفیللری سیخیب اَزدی. گولاب شوشهسینی چیخاریب قاباغینداکی قبیرداشینا چیرپدی. بیر داها قبیرلرین یازیسینا گؤز گزدیردی. جانینا سویوق تَر اوتوردو.
” قبیری یوخا چیخارمیش اولسالار نئجه؟”
باشی آغیرلاندی. ایچینه دونیا بویدا بیر دویون دولاشمیشدی. سیخیملادیغی تورپاغی آغزینا تَپدی. قاباغینداکی قبیرین باشیندا اوتوروب، اوزونو داشینا سؤیکهدی.
“همین بو داشین آلتینداسان، هه. بو داشین آلتینداسان، بیلیرم. نه فرقی وار. بو تورپاغین یا آلتیندا یا دا اوستونده دولانیرسان. منیم کیمی. هامی کیمی. بو قبیرلرین هامیسینین آلتیندا سن یاتیبسان.”
آغزی قوپ- قورویدو. تورپاغین دادی، آغزیندا اؤلو دادی ایدی. باشلادی قاچماغا. مشروطه خیابانینا دوغرو قاچدی. اَینینده بیر گؤزونه گلینلیک دونو واریدی، بیر گؤزونه قیویریق چینلی کفن. ماشینلاری و ماشینلارین توستوسونو باسا- باسا خیابانین او بیری طرفینه آتلادی. هله بوداقلاردان قوپمامیش یارپاقلار لام- لام دایانمیشدی. کولک اسمیردی. هاوادا بیر عصبیلیک واردی. جانینی قیرمیزی بیر اَسینتی تیترهدیردی. بیر ماشین تعمیرگاهی قاباغیندا تعمیرکار کیشییه، ” فریدون سن سنمی؟” دئیه باغیردی.
آیاقلارینی یئره چیرپیر، باشینی توکانلارین ایچینه اوزالدیب باغیریردی:
– من گلینم م م… فریدونون گلینی. من فریدونین یانیندان گلیرم م م…
گولوستان باغی قاباغیندایدی. نفسی چیگنیندن چیخیردی. تاکسییا ال قووزادی:
_ امامیهقبریستانی…
تبریز.۱۳۸۴


text:
اوجاقلار / سؤهوممت / اوچ گونبز
سؤهوممت / اوچ گونبز : سؤهوممت گونبزی اورمیهنین جانبازان (اوستاد برزگر) خیاوانینـدا اولان أسکی دؤنمـدن قالان تیکینتیلردن دیر. قایناقلاردا بو تیکینتینین سلجوقلو دؤنمینـدن قالدیغی یازیلیبدیر. باشقا آراشتیرمالاردا بو تیکینتینین چوخ داها أسکی دؤنمـدن قالدیغی یازیلمیشدیر. بیر پارا کیمسهلر بو تیکینتینین آدینا اوچ گونبز یا سه گونبد دئییرلر ندنینی ده ایکی داها بو گونبزدن یاخین شهرلرده اولدوغویموش. بللی اولدوغوجا بو آد سونرادان وئریلن قوندارما آدلاردان دیر. اورمولولار بو گونبزه سؤهوممت دئییرلر. بو گؤنبزین أسکی آدی سؤهوممت دیر.
سؤهوممت أسکی تورک اوجاقلاریندان بیری دیر. اوجاقلار تورکلرین قوتسال بیلدیگی و تاپیندیغی یئرلردیر. بو اوجاقدان سوتـو گلمهین کؤرپه اوشاغلی آنالار سوت ایسترمیشلر. سوتو اولمایان آنا اوجاغا گئدیب گونبزده اولان باجالارا بوغدا تؤکوب، قوزو کیمی ملهیرمیش ، سونراسی دؤشونون سوت اینن دولماسینی دیلهیرمیش.
بیر ائلین یا اویماغین بؤیوگونون قابیری دا (قبیری ده) اوجاق ساییلار، اونا گؤره بو تیکینتی بیر بؤیوک خاقان، خاتین یوخسا خان یا بگین قابیری اولمالیدیر. هر حالـدا بو تیکینتی اورمو شهرینـده هله ده وار اولان اوجاقلاردان بیری دیر .
اورمو شهری و کندلرینده بوتون تورک ائللری کیمی چوخلو اوجاقلار واریمیش. بو اوجاقلار چوخونلوقلا فاشیست پهلوی دؤنمینده تورپاق ایلا بیر اولدولار و اوزَرلرینه آییری تیکینتیلر تیکیلدی.
نفیس سینافر
Yazını bu əlifbada oxuyun: TÜRKCƏ


text:
هم رای لیک گونو
آزربایجان تاريخ بويو شرفله. غئيرتله . غرورلا ياشاميش، ۷۵۰۰ا يلليك تاريخينده آلچاقليغا- عداليسيزلی يه باش ايمه ميش.. آزادليق و عدالت اوچون ساواشميش . باشقا ميللتلره احترام گوزو ايله باخیب . كيمسه ني تحقير ائتمه ميش . اوز توپراقلاریندا ياشايان ميللتلره حورمتله ياناشمیش . اونلارين وارليقلارينی ، ديللرينی ، عنعنه لرينی يوخ ائتمه یب . عكسینه گوز به به يي كيمی قوروموشدور.
۱۹۰ ايلدن به ری وطنیمیزین تاریخین ، دیلین و داها دوغرو وارليغينی محو ائتمک ایستین چیخارجی دولتلر و اونلارین اویونجاغی اولان فارس – روس شوونيست مستملكه چي لری یوردوموزو تيكه – پارچا ائده ره ك اوز ايچينده اريتمه ، يعنی فارسلاشديرماغا – روسلاشديرماغا چاليشميش و چاليشماقدايدرلار.
وطنیمیزین روس ایشغالی آلتیندا اولان بولومو تاریخی بیرفرصتی دوزگون ده ییرلندیریب و چوخلو فداکارلیقلار و قوربانلار وئرديكده ن سونرا اوز مستقیللیگینی الده ائتمیشدیر،
بیلیندیغی کیمی ایشغالچی تئهران رئژیمی وطنيميزين بوتوولويونو و طبيعی سرحدلرينی بولمكله داغيتميشدير. وطنيميز هر آچیدان پیلانلی اولاراق بير خرابايا چئویریب ،وارليغيميزی ، ديليميزی ، كولتوروموزو ، وار يوخوموزو يوخ ائتمك سياستی آپارير.
قوزئی آزربایجانین ایستقلالی، ائله جه ده ، دونیادا هیزلا اوز مستقیلیک لرینه قووشان میللتلر، بیزیم میللی قورتولوش ساواشیمیزا اورنک( میثال) و یولوموزا ایشق ساچدیقی اوچون بو گون میللی قورتولوش مجادیله میز هیزلا قورتولوشونا یاخلاشیر.
بیز گونئی آذربایجان میللی یول تشکیلاتی اولاراق میللتیمیزی بو مقدس ساواشیندا یالنیز قویمایب و جانیمیز باهاسینا یانیندا اولاجاغیمیزا آند ایچیریک!
ده یه رلی (قیمتلی) آذربایجان تشکیلاتلاری بوگون (هم رای لیک) بیرلیک و برابرلیگ زامانیدیر. دونیادا و خصوصیله بولگه میزده کی حادیثه لر بیزی داها دا بیربیریمیزه یاخلاشدیریب، کیچیک اختلافلاری آزربایجانیمیزین میللی چیخارلاری( منافعلری) اوچون بیریانا قویوب ، تک سس و یومروق اولما زامانیدیر ، اونودماماق لازیمدیرکی ، آزادلیق وئریلمه ز، آلینیر. بیزیم دوشمنیمیزین نه قدر حیله کار، وحشی و ایرقچی (راسیست ) اولسادا ، واختی گلدیکده هر شئیی قدرت ده قالماق اوچون ساتماغا حاضیر اولان بیر رئژیم اولدوغونو یاخشی بیلیریک،
بونو بیلمه لیک کی اوز ایچیمیزده بیرلشمک اولمازسا، نه دوشمنه قالیب گله بیله ریک ، نه ده بئین الخالق ایجتماعییت طرفینده ن دستک قازانما ایمکانیمز واردیر.
چالیشالیم کی ، تاریخ بیزی وطن سئوه رلیک له آنسین ( یاد ائتسین)
گوج بیرلیکده دیر!
یاشاسین آذربایجان! قهر اولسون وطنیمیزه گوز تیکن مستملکه چی راسیست لر!
یاشاسین دونیا آزربایجانلیلارینین بیربیک و هم رای لیک لری


text:
نازنین زاغری ۴۰۰ میلیون پوند قارشیلیغیندا سربست بوراخیلاجاق
ایران خبر شبکهسی بیلگیلی بیر قایناغا دایاناراق ایران-بریتانیا وطنداشی نازنین زاغرینین ۴۰۰ میلیون پوند قارشیلیغیندا سربست بوراخیلاجاغینی ادعا ائتدی.
قرارین وین دانیشیقلارینین اوچونجو مرحلهسینده ایران و ۴ + ۱ اؤلکلری آراسیندا الده ائدیلمیش بیر سیرا راضیلاشمالارین بیر حیصهسی اولدوغو گؤرونور.
ایران ایسلام جمهوریییتینین ویندهکی دانیشیقلار قروپونون مسوولو عباس عراقچی دونن، ۱۱ اردیبهشت ۱۴۰۰-جو ایل تاریخینده سؤز قونوسو تحریملرین بیر حیصهسینین لغوی و فردلرین تحریمی مؤوضوسوندا دانیشیقلارین داوام ائتدیریلمهسی بارهده راضیلیغین الده ائدیلدیگینی اعلان ائتدی. بعضی بؤلوملرین یازیلماسی و راضیلاشمانین “یاواش، لاکین ایرهلییه دوغرو” اولدوغونو دئدی.
ایسلام جمهوریییتینه یاخین اولان لبنان شبکهسی المیادین ده ایراندا حبسده اولان دؤرد آمریکا وطنداشینین تئزلیکله سربست بوراخیلاجاغینی و آمریکانین یئددی میلیارد دلار بلوکلانمیش ایران پولونو و دؤرد ایران وطنداشینی سربست بوراخاجاغینی ادعا ائتدی.
بوندان اؤنجه، ۱۳۹۸-جی ایلین مهر آییندا ایران خاریجی ایشلر ناظری محمدجواد ظریف، او زامانکی بریتانیا خاریجی ایشلر ناظرینه نازنین زاغرینین سربست بوراخیلماسی قارشیلیغیندا چیفتن تانکلاردان اولان بورجلارین یئرینه تانکلارین آلینماسینی تکلیف ائتدیگینی سؤیلهدی.
او واسطهچی اولماغا حاضر اولدوغونو سؤیلهدی، لاکین جرمی هانت بونو “شانتاژ” اولاراق اعلان ائتدی.
ایران-بریتانیا وطنداشی نازنین زاغری، ۱۹ فروردین ۱۳۹۵-ده کیچیک اؤولادی ایله ایراندان بریتانییایا قاییدارکن هاوا لیمانیندا توتولدو.
جاسوسلوق اتهامی ایله بئش ایللیک حبس جزاسی چکدیکدن سونرا ۱۷ اسفند ۱۳۹۹ بازار گونو سربست بوراخیلدی، لاکین بو یاخینلاردا تهراندا آچیلان یئنی بیر پروندهیه گؤره بیر ایل حبس جزاسینا محکوم ائدیلدی.
خانیم زاغرینین حیات یولداشی ریچارد رتکلیف ده اینقیلاب محکمهسینین “رژیمه قارشی تبلیغات” اتهامی ایله حبسدن اؤنجه بیر ایل ده اؤلکهنی ترک ائتمهسینی قاداغان ائتدیگینی سؤیلهدی.
یئنی حؤکمه بریتانیا حؤکومت رسمیلری طرفیندن اعتراض ائدیلدی، بریتانیا باش ناظری بوریس جانسون، خانیم زاغرینین حبسخانادا اولمامالی اولدوغونو و و ایراندا حبسده اولان دیگر ایکیلی وطنداشلارین سربست بوراخیلماسی اوچون الیندن گلنی ائدهجهیینی سؤیلهدی.
بریتانیا مقاملاری نازنین زاغرییه قارشی یئنی جزانی “قئیری اینسانی” و “عدالتسیز” آدلاندیردیلار و خانیم زاغرینین حبسده ساخلانماسینا اعتراض ائتدیلر.
iranwire


text:
اورانیوم تترافلورید
اورانیوم تترافلورید (اینگیلیسجه: Uranium tetrafluoride, روسجا: ФTopид ypaHa(IV), عربجه: رباعي فلوريد اليورانيوم) بیر شیمیایی ماده. کریستال و برک جیسم حالتینده تاپیلار. متال هالید کیمی تانینیر. اورانیوم تترافلورید فلوئور بیلشیکلری گروه یا قروپوندا یئرلشیر.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش «Uranium tetrafluoride»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۳۰ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده اورانیوم تترافلورید گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
۱۸۱۵ (میلادی)
میلادی ۱۸۱۵-جی ایل گریگوری تقویمی اساسیندا مین سککیز یۆز اوْن بئشینجی ایل.
اهمیتلی حادیثهلر[دَییشدیر]
حادیثهلر[دَییشدیر]
- ۲۶ فوریه - ناپلئون بوْناپارت اِلبا آداسیندان سۆرگوندن قاچدی.
- ۲۶ سپتامبر - اوتریش، روسیه و پروس، پاریسده «موقدس ایتیفاق» یارادیرلار.
- ۲۴ آقوست - ایندیکی هولندین اساسی قانونو قبول ائدیلمیشدیر.
- ۲۰ مارس - ناپلئون٬ البه آداسیندان قاچیشینین آردیندان٬ ۱۴۰٫۰۰۰ نفرلیک دۆزنلی اوْردو و ۲۰۰٫۰۰۰ نفرلیک کؤنوللو گۆجلر ایله پاریس شهرینه گیردی.
- ۲۰ ژانویه - ناپلئون ۱۴۰٫۰۰۰ نفرلیک بیر اوْردو و ۲۰۰٫۰۰۰ نفرلیک کؤنوللو بیرلیگی ایله پاریسه گیردی.
- ۱ مارس - ناپلئون بوْناپارت٬ اِلباداکی سۆرگوندن فرانسهیه گئری دؤندو


text:
۱۹ سپتامبر
۱۹ سپتامبر: بلژیکده دونیادا ایلک گؤزللیک رقابتی کئچیریلمیشدیر؛ فاشیست آلمان کییوی ایشغال ائتمیشدیر.
۱۸۸۸ — بلژیکین ایسپا کورورتوندا دونیادا ایلک دفعه گؤزللیک رقابتی کئچیریلمیشدیر.
۱۸۹۳ — یئنیزلاند دونیادا ایلک دفعه خانیملارا سئچکی حوقوقو وئرمیشدیر.
۱۹۲۸ — نیویورکدا میکی ماوس حاقیندا ایلک کارتونی فیلمینین نوماییشی اولموشدور.
۱۹۳۹ — شوروی اوردوسو ویلنیوسو ایشغال ائتمیشدیر.
۱۹۴۱ — ایکینجی دونیا مۆحاریبهسی: کییو فاشیست آلمان طرفیندن ایشغال اولونموشدور.
۱۹۵۲ — مککارتیزم آپوفوزو: چارلی چاپلین کومونیستلرین تعصوبونو چکمکده ایتیهام اولونموشدور.
۱۹۸۲ — ایسکات فالمان ایلک ایکی گولوش، :-) و :-( گولوشلرینین ایدیعاسینی ایرهلی سورموشدور.


text:
جیم وارنی
جیم وارنی (اینگیلیسجه: Jim Varney) آمریکالی فیلمین سناریو یازاری, کومدین و اوْیونچو. ۱۵ ژوئن ۱۹۴۹ ایلینده آمریکادا دۆنیایا گؤز آچیب. ۵۰ ایل عؤمر ائلهییب و ۱۰ فوریه ۲۰۰۰ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. 1976–2000 ایللر آراسیندا سینما ساحهسینده چالیشیب.
اوْینادیغی فیلملر[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Jim Varney»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۲ ژانویه ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده جیم وارنی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
کوس-کوسا(اویون)
کوْس-کوْسا - آذربایجاندا اساساً نوروز بایرامیندا گئنیش یاییلمیش اویون نؤوعودور. نوروز بایرامیندا کوْسا و کئچل پئرسوناژلاری سئچیلیر. اونلار مزهلی اویونلار گؤستریر، لطیفهلر دانیشیر و کوْسا-کوْسا اویونو اویناییرلار. اویونا قاتیلانلار قورد، تولکو، چاققال قیلیقلارینا گیررلر. کوْساباشی اوزرینه گؤتوردوگو کورکو ترس گئیر. بئلینه و بوینونا زینقیروو آسار. کوْسا کیمین ائوینه گیرسه او ائوه برکت گیرر و ایل بویونجا اسکیک اولماز. بعضی بؤلگهلرده اوشاقلار بعضیلرینده ایسه قادینلار طرفیندن اوینانیر. کوْسانین سون گونونده سمنی (سئم/سوْم) آدی وئریلن بیر مراسیم کئچیریلیر. سوْم عئینی زاماندا یولا دئییلن روحون قورویوجوسودور. سمنی بیر نؤوع حالوا اولوب، بیشیریلدیکدن سونرا نوروز گئجهسی بیر قیسمی سویا بوراخیلیر.
قایناق[دَییشدیر]
- نوروز بایرامی انسکلوپدیاسی. باکی-2008 (شرق-غرب). ص.111-115.


text:
آذر آیی نین 26-جی گونو!
کیتابلاریمی یاندیردیلار داداش – توماج اورمولو
کتابلاریمی یاندیردیلار داداش دئییب یئنیدن باغیراراق آغلادی. آیدین-ین دا کیتابلارینی یاندیرمیشدیلار. آما او قارداشینی بو حالدا گؤرونجه کدرینی اؤز ایچینده یاشادی.
آیدین بو ایل اوچونچو صینیفا گئدیردی اما کیچک قارداشی اولان اوختای ایکینجی صینیف دا ایدی. اوختای بیرینجی صینیفی تورکجه اوخوموش و باشاری ایله بیتیرمیشدی. ایکی قارداش قوشاچای-ین آرخا محلله لرینده یاشاییردیلار. بو گون اونلار اوچون حیاتلاریننین ان کدرلی گونو اولاجاقدی.اطرافلاریندا ائشیدیردیلر کی فرقه دوشوبدور و بوندان سونرا داها تورکجه اوخومایاجاقلار اوخوللاردا. او گون اوشاقلاردان بوتون کیتابلارینی اوخولا گتیرمه لرینی ایسته میشدی مودیر.
ناهارا یاخین اوشاقلارین هامیسین ماشینلارا میندیریب شهرین مئیدانینا آپاردیلار. آیری اوخوللاردان دا اوشاقلار گلمیشدی. مئیدانین اورتاسیندا اودونلارلا بیر تانقال قورولموشدو. تانقالی یاندیردیلار و اوشاقلارا دئدیلر وتون تورکجه کیتابلارین اودون اوستونه آتسینلار. اوختای-ین گؤزلری دولدو. او کیتابلارینی یاندیرماق ایسته میردی. هامیدان گیزلی آنادیلی کیتابینی پالتارلارینین آلیتندا گیزلتدی . باشقا کیتابلاری اودون اوستونه آتدی.
بیر نسلین گلجه گی اوشاقلارین گؤزلری اؤنونده یانیردی. بیر بوجاقدا ادبیات اؤیرتمنی نین گؤزلریندن یاشلار گلیردی. گؤز یاشلاری هئچ سیلمه دی.
اوختای ائوه گلدیگینده آغلاییردی. داداشی اولان آیدین-ی گؤرونجه اورکدن آغلادی: داداش!داداش! هؤنگوره هؤنگوره دئدی. کلمه لر بوغازیندا دویوملنمیشدی.
کتابلاریمی یاندیردیلار داداش دئییب یئنیدن باغیراراق آغلادی. آیدین-ین دا کیتابلارینی یاندیرمیشدیلار. آما او قارداشینی بو حالدا گؤرونجه کدرینی اؤز ایچینده یاشادی. سونرا اوختای قارنیندا گیزلتدیگی آنادیلی کیتابینی چیخاریب بیر آز سئوینج ایله دئدی: آما من بو کیتابی یاندیرمادیم. گیزلتدیم. ایکی قارداش گولومسه دیلر.
اوختای عمی ایندی سکسن ایکی یاشیندادیر. هر ایل آذر آیینین ییرمی بیری ایله ییرمی آلتیسی ساخلادیغی آنا دیلی کیتابینی واراقلاییب اسکی گونلرینی اوزونتو ایله یاد ائدر.


text:
ویکیپدیادان، آچیق بیلیکلیکدن
یؤرقون یا یؤرغون آغاج و یا گوًن(geven)، (علمی آدی: Astragalus)، نوخود کیمیلردن دیر و چوْخلو یئرلرده گؤیریر.
[۱]
اوجالیغی ۷۵ سانتیمئتیردن آلچاق اولار و بیزیم اولکهده ۲۰۰ جوره یؤرقون گؤیریر. بیتگیلر ایچره آدی Leguminoseae و پیتاقلاری توتقون قیرمیز بوْیاقدادیر.
آغاجین حاصیل اولماسی توخوملار ایله دیر. میوه لرینده توخوملاری یئرده دوشوب گؤیریر.
سوسوز و شور تورپاقدا دیری قالار. زهرلی بیر بیتگیدیر. قلوکوزید زهری یا چویی بو آغاجین اوشاق چاغیندا چوخ اولار و حئیوانلاری فلج ائدر
نئچه جوره یؤرقون آغاجی بیلینیب: A.alpinus ,A.cicer ,A.pendulilorus ,A.arenarius ,A.norvegicus


text:
قیرمیزی کتگوریده یئر آلان تروریست ضررسیزلشدیریلدی
تورکیهدهکی اورمان یانغینی ائیلملریندن سوروملو اولان پک پکاکا/کاجکالی صاباح اوغور، میت طرفیندن سوریهنین حلب شهرینه گئچیریلهن عملیاتلا ضررسیزلشدیریلدی
ایچ ایشلری باخانلیغی تروردان آختاریلانلار لیستینده قیرمیزی کتگوریده یئر آلان بؤلوجو ترور هؤرگوتو پکاکا/کاجکا عضوو صاباح اوغور، سوریهنین حلب شهرینده ائدیلهن عملیاتلا ضررسیزلشدیریلدی.
میللی استخبارات تشکیلاتی (میت)، پکاکا/کاجکا-پید/یپگ-نین سوریه و عراقداکی سؤزده یۆکسک سویهلی کادرلارینی ضررسیزلشدیرمک اوچون یاخین تعقیبه آلدی.
تورکیهدهکی اورمان یانغینی ائیلملریندن سوروملو اولان پک پکاکا/کاجکالی صاباح اوغور، میت طرفیندن سوریهنین حلب شهرینه گئچیریلهن عملیاتلا ضررسیزلشدیریلدی.
بیر چوخ ائیلمین تاپشیریغینی وئرهن صاباح اوغورون قارداشی پکاکا/کاجکا-پید/یپگ عضوو زهرا اوغور دا ۲۰۱۰.جو ایلده ضررسیزلشدیریلمیشدی.
ایلگیلیلی خبرلر
پکاکالی ایکی تروریست ضررسیزلشدیریلدی
تورک سلاحلی گوجلرینین سوریهنین قوزئییندهکی زئیتون بوداغی بؤلگهسینده یئرینی معین ائتدیگی ۲ پکاکا/یپگلی تروریستی ضررسیزلشدیردیگی بیلدیریلدی
مارکتده چیخان یانغیندا بیر نفر حیاتینی ایتیردی
یانغینسؤندورهنلرین فعالیتی نتیجهسینده کنترل آلتینا آلینان یانغیندا ۱ نفرین اؤلدوگو بیلدیریلدی
ایسراییل عسگرلرینین آچدیغی آتش نتیجهسینده 3 فیلیسطینلی هلاک اولوب
فیلیسطین-ین ایشغال آلتینداکی اوردون چایینین باتی ساحلیندهکی جنین شهرینده ایسراییل عسگرلرینین آچدیغی آتش نتیجهسینده 3 فیلیسطینلی هلاک اولوب.


text:
اوچونجو بالاش
اوچونجو بالاش، ایگیرمی آلتینجی ارشک، سلطنت ایللری (م.۱۹۱-۱۴۹)
پادیشاهلیق[دَییشدیر]
ایکینجی بالاشدان سونرا اوچونجو بالاش اشکانی شاهی اولدو. احتیمالن اوچونجو بالاش ایکینجی بالاشین اوغلوایدی.
اوچونجو بالاش روملارلا موحاریبهیه باشلاماق ایستهییردی، لاکین روم قیصری آنتونیتوس اونو بو ایشدن منصرف ائدیر. روم قیصری میلادی ۱۶۱-جی ایلده اؤلور و اوغلو مارکوس اورلیوس روم قیصری اولور. بو قیصر زامانیندا ارمنیستان شاهینین پارتلار طرفیندن تعیین اولونوب روم قیصری الیندن تاج آلماسی عنعنهسی پوزولور. بوندان علاوه ایکینجی بالاش، تراژان زامانی روملارین الینه دوشموش پارتلارین قیزیل تختینین قایتاریلماسینی طلب ائدرسهده، روم قیصری رد ائدیر. بو سببلره گؤرهده اوچونجو بالاش روملارلا موحاریبهیه باشلاییر[۱].
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ زهتابی, محمدتقی (۱۳۸۲). ایران تورکلرینین اسکی تاریخی، ایکینجی جیلد:اسکند دؤوروندن ایسلاما قدر. تبریز: نشر اختر. آیاسبیان: ۹-۳۷-۶۷۵۶-۹۶۴.


text:
اوکسیژن دیفلوئورید
اوکسیژن دیفلوئورید (اینگیلیسجه: Oxygen difluoride, روسجا: ФTopид kиcлopoдa(II), عربجه: ثنائي فلوريد الأكسجين) بیر شیمیایی ماده. رنگسیز، ساریٛ رنگلی و مایع و قاز حالتینده تاپیلار. اوکسیژن دیفلوئورید اوکسیژن بیلشیکلری و فلوئور بیلشیکلری گروه یا قروپوندا یئرلشیر. اریمه نوْقطهسی −223.8 C دیر.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش «Oxygen difluoride»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۳۰ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده اوکسیژن دیفلوئورید گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
گیتی پورفاضل توتوقلاندی
آیت الله علی خامنهاینین ایستعفاسینی طلب ائدن مکتوبو ایمضالایانلاردان بیری اولان گیتی پورفاضل توتولدو و ۲۷ آیلیق جزاسینی چکمک اوچون اوین حبسخاناسینین قادینلار بندینه کؤچورولدو.
هرانا، توتوقلانان امکلی وکیل خانیم پورفاضلین ۱۶ شهریور بازار گونو اوین محکمهسینه گئتدیکدن سونرا توتوقلاندیغینی بیلدیردی.
۹۸ -جی ایلین مرداد آیینین اورتالاریندا خامنهاینین ایستعفاسینی طلب ائدن ۱۴ مدنی فعال طرفیندن بیر مکتوب ایمضالاندی.
بو مکتوبون یاییلماسی ایله بیر سیرا ایمضا ائدنلر حبس ائدیلدی و بعضیلرینهده تضییق ائدیلدی.
بو مکتوبدان سونرا گیتی پورفاضلین ایمضا آتانلاردان بیری اولدوغو ۱۴ قادین مدنی فعالین آدی ایله اوخشار مضموندا باشقا بیر مکتوب یاییملاندی.
پورفاضل ، ۲۸ مرداد ۱۳۹۸ -جی ایلده تهلوکهسیزلیک قوهلری طرفیندن بو مؤوضو اوچون توتوقلاندی و بیر آیدان چوخ بیر مدت سورغویا چکیلدیکدن سونرا اوین حبسخاناسینین قادینلار بندینه کؤچورولدو.
نهایت، ۲۲ آبان ۱۳۹۸ -جی ایلده ۵۰۰ میلیون تومانلیک گیروو ایله محکمهنین سونونا قدر اوین حبسخاناسیندان مووقتی اولاراق سربست بوراخیلدی.
خانیم پورفاضل اؤنجهدن اسید سپمه هوجومونا اعتراض اولاراق ۹۳ -جو ایلین آبانیندا کئچیریلن میتینق زامانی توتوقلاندی و داها سونرا سربست بوراخیلدی.


text:
کوقنیتیولیک
کوقنیتیولیک (لاتینجا : cognitio ، "باشا دوشمک ، درک ائتمک ، اؤیره نمک") درک ائتمه و خاریجی اینفورماسیالاری معنی مسمک (məniməsmək) قابلییتنی تصویر ائدیر. بیر-بیریندن فرقله نن موختلیف باغلاملرده (kontekstlərdə) ایشلنیر. پسیخولوژی یادا بو آنلاییش شخص ده باش وئرن پسیخولوژی () پروسه لری و اساسا اینفورماسییا اعمالیندا پسیخولوژی وضعیتی آراشدیرماق اۆچون تطبیق ائدیلیر. بو آنلاییش هم ده تز-تز "باغلام بیلیک لری"ن (آبستراکسیا آراشدیرما ، کونکئرت لشدیرمه)، بیلیک ، باجاریق ، قاوراما کیمی کیفیت لرین آراشدیرلماسیندا ایستیفاده ائدیلیر.
چوخ واخت کوقنیتیولیک شعور عئینی گؤتورلور. ]]اینساندابیر چوخ پروسس [[لر شعورلی باش وئرسه ده ، کوقنیتیولیک و شعور عئینی دئییل دیر. اینسان دا پروسس کوقنیتیو اولا بیلر ، آنجاق شعورسوز باش وئره بیلر ، مثلا ، شعورسوز شکیلده نییسه (nəyisə) اؤیره نمک.
اینسانین کوقنیتیو خاصه لرینه "دیقتلی لیک" ، "یاددیناسالما" ، اؤیره نمه "، " یارادیجیلیق" ، "تشکیل ائتمه" ، اورینتاسیا " ، "اساس لاندیرما" ، ایراده" ، "اینام" و غیره. کیمی کیفیت لر عاید ائدیلیر. کوقنیتیو خاصه لر ]]پسیخیاتریا ، پسیخولوژیا ، فلسفه ، نیرولوژیا (neyrologiya) و سونی اینتللکت (فارسجا : هوش مصنوعی) کیمی موختلیف علم ساحه لرینده[[ تطبیق ائدیلیر.کوقنیتیولی یین علمی آراشدیریلماسی "Koqnitivlik elmi" آدی آلتیندا آپاریلیر.


text:
ایقلیم
ایقلیم (یونانجا: kλίua (klimatos)) — هاوانین چوْخیللیک رژیمی. هاوا شرایطینین بیر-بیرینی عوض ائدن بۆتون مۆختلیف لیکلرینین مجموعسو. گزگن میقیاسدا، زونالار داخیلینده ایقلیم ماکرو ایقلیم آدلانیر.
یئر سطحینه یاخین طبقهسینین ایقلیمینه ده میکرو ایقلیم دئییلیر.
ایقلیم عامیللری[دَییشدیر]
ایقلیمین اساس المنتلری: گونش رادیاسیاسی (ایشیق، ایستیلیک)، آتموسفر چؤکونتولری و آتموسفر تضییقی، هاوانین رۆطوبتلیگی، توْرپاغین رۆطوبتلیگی، هاوانین سیرکولیاسیاسی (یئل)، آتموسفر تضییقی. ایقلیم عامیللری بیوسنوزون اینکیشافی اۆچون شرایط یارادیر. ایستیلیک و رۆطوبتین یاغینتیلاری کلیماتوقراملاردا گؤستریلمهسی قبول اوْلونموشدور.
بَللی اراضی اۆچون خاص اوْلان و ایلدن ایله تکرارلانان هاوا تیپلرینین چوْخیللیک رئژیمینه ایقلیم دئییلیر.


text:
اویان نیوز : تورکیه، ۳۰۲،۴ تنلا، قیزیل رزروینه صاحب اؤلکهلر آراسیندا ۱۸.جی سیرادا یئر آلیر
دونیا قیزیل شوراسینین راپورونا گؤره، آمریکا، ۸ مین ۱۳۳،۵ تنلا دونیانین ان چوخ قیزیل رزروینه صاحب اؤلکه ایکن، تورکیه، ۳۰۲،۴ تنلا بو کاتگوریده ۱۸.جی سیرادا یئر آلیر.
آمریکانین قیزیل رزروی توپلام رزروینین یوزده ۷۷سینی، تورکیهنینکی ایسه یالنیز یوزده ۱۵ینی اولوشدورور. دونیا قیزیل شوراسینین وئریلریندن ائتدیگی درلمهیه گؤره، دونیادا ان بؤیوک قیزیل رزروینه صاحب ۴۰ اؤلکه و اولوسلارآراسی مالی قورولوشونون توپلام قیزیل رزروی ۳۰ مین تنا یاخینلاشیر.
آلمانیا، ۳ مین ۳۹۵،۵ تن قیزیل رزرویله دونیادا ان چوخ قیزیل رزروینه صاحب ایکینجی اؤلکه اولارکن، بو اؤلکهنین قیزیل رزروی توپلام رزروینین یوزده ۷۴ونه قارشیلیق گلیر. کورهسل اقتصادی بحرانین ائتکیلریله اقتصادی داربوغازدان گئچن پرتغال، ایتالیا، یونانیستان کیمی اؤلکهلرین توپلام رزرولری ایچریسینده قیزیلین پایی، یوکسکلیگیله دقت چئکیر.
ت.ر.ت. ترکی


text:
تریفلوئورید فوسفور
تریفلوئورید فوسفور (اینگیلیسجه: Phosphorus trifluoride، روسجا: ФTopид фocфopa(III)) بیر شیمیایی ماده. رنگسیز و قاز حالتینده تاپیلار.تریفلوئورید فوسفور فلوئور بیلشیکلری، فوسفور بیلشیکلری و فوسفور بیلشیکلری گروه یا قروپوندا یئرلشیر.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Phosphorus trifluoride»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۳۰ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده تریفلوئورید فوسفور گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
کندلیلر آراسیندا تورپاق بؤلگوسو، مولکدارلا اکینچی
مناسیبتلری یومشالدیب نظاما سالماق.
تاریخی سند
میللی حکومتین بو قانونو ایران تاریخینده ایلک دفعه اولاراق - آذربایجاندا اجرا اولوندو
.فیرقه نین پروقرامیندان:
فلاحت حاقيندا
آذربايجـان دموکـرات فـرقـه سی، آذربايجان کندليسينين آج- يوخسول حالا دوشمه سينين گناهينی ايندينه قدر کندلرده اولان فئودال (دره بيليک) اصوليندا گورور. بونا گوره ده فـرقـه حساب ائدير کی؛
ه۱۸- تئز بير زاماندا کندلی ايله ارباب مناسبتينی معين ائتمکدن اوتری خصوصی قانون وضع ائديلمه ليدير. دولت يئرلرينی (خالصه تورپاقلاری) فوريتله کندليلره پولسوز اولماق شرطی ايله پايلاماق لازمدير. همچنين استبداد دوورينين طرفداری اولان و آذربايجانی قويوب قاچميش ملکدارلارين دا املاکی مصادره اولونوب، کندليلرين اختيارينا وئريلمه ليدير٠
ه۱٩- کندليلره فلاحتی جانلانديرماق و اکينه جه يی آرتيرماق مقصديله اوزون مدتلی و نازل تنزل ايله چوخ بورج وئرمک اوچون بانک کشاورزينين ايش شرايطينی، ده گيشديريب اونو بو احتياجی تامين ائتمه يه قادر بير حالا سالماق لازمدير٠
ه۲٠- بعضی اربابلار طرفيندن تحميل ائديلميش بدعتلر، بی رحمانه وئرگيلر قالديريلمالی و ائله بير شرايط ياراديلمالی دير کی کندلی اوز محصولی ايله عائله سينی اداره ائديب انسانا لايق اولان بير حيات قورا بيلسين٠
ه۲۱- فلاحت ايشينی نظاما سالماق و زحمتکش کندلينين وضعيتينی ياخشيلاشديرماق اوچون کندلرده کندلی جمعيتلری ياراديلمالی و بو جمعيتلری کندليلرين اوزلری اداره ائتمه ليديرلر٠
ه۲۲- کندخدالار کندليلرين آراسيندان سئچيلمه ليدير٠
ه۲۳- فلاحتی، معاصر علم و صنعتين بويوک موفقيتلری اساسيندا قورماق اوچون دولت کندليلره تراکتور و ساير فلاحت ماشينلاری ايله کومک ائتمه ليدير٠
ه۲٤- ژاندارم و دولت قوللوقچولارينين اوز مقاملاريندان سوء استفاده ائديب کندليلرين وار يوخلارينی اللريندن آلمالارينا يول وئريلمه مه ليدير٠
ه۲۵- آذربايجان کندليسينی قوراقليق و سوسوزليق قورخوسيندان قورتارماق اوچون دولت حسابينا چشمه لر وجودا گه تيريب، آرتيزين قويولاری قازديرماق و اونلارا چايلار و گؤللرين سويوندان لازمينجا استفاده ائتمک امکانی وئريلمه لی، بو يوللار ايله فلاحت محصولينی آرتيرماق و کندلينين وضعيتی ياخشيلاشديريلماليدير٠
ص 121 ـ 118 قیزیل صحیف لر
«آذربایجان»قزئتی 18 مهرآیی 1324
میلی حکومتین پروقرامیندان:
- 11 کندلی ايله اربابلار آراسيندا توليد اولان اختلافاتی رفع ائتمک(یارانمیش ضدیتلری آرادان قالدیرماق) اوچون متقابل رضايت(قارشیلیقلی راضیلیق) شرطی ايله، جدی قانون لايحه سی تنظيم ائديب، بو يول ايله کندلی و ارباب مسئله سينی حل و تصويب ائله مک.
12- شھرلرده کندلرده و گوندن-گونه آرتماقدا اولان ايشسيزليغين قارشيسينی آلماق اوچون خالصه تورپاقلارينی فوريتله زارعلر(اکینچیلر) آراسيندا تقسيم ائتمک . ھمچنين خارجينده آذربايجانی ترک ائديب ملی مختاريتيميز عليهنه تبليغات آپارانلارين دا يئرلرينی ضبط ائديب اونلاريلرين اختيارينا قويماق ايله يئرسيز کندليلر آياقلانديريلماليدير . بوندان علاوه خالقيميزين اکثريتينی تشکيل ائدن کندليلر اولدوغو اوچون گله جکده بانک کشاورزينی ائله بير صورتده قووتلنديرمک لازمدير کی، ائلهيه بيلسين کندليیه اعتبار وئرمکله مسئله سينی حل ائتسين و اربابلار اؤز ميل و رغبتلری ايله يئرلری کندليلره عادلانه قيمته ساتا بيلسينلر.
قیزیل صحفه لر ص 437
«آذربایجان»قزئتی 22 آذر آیی 1324
قانون و قرارلاردان سئچمه لر
ملی حکومت آذربایجان دمکرات فرقه سینین پروقرامینین بعضی ماده سینین اجراسینی انقلابی سرعتله تصدیقله دی. بو قانونلارین خلاصه سی آشاغیدا تقدیم ائدیلیر.
- اکینچیلر آراسیندا تورپاق بؤلگوسو.
خالصه تورپاقلار (دؤولت تورپاقلاری) چهلوی سولاله سینین باشلانقیجیندان کندلیرلر آراسیندا بؤلونور.(اجرا زمانی خالصه تورپاقلاریت سیاحیسی قاجاردؤوروندن یازیلیر.)
کندلیلر آراسیندا خالصه تورپاقلاری حاقدا قانون.
مادده: رضاخان پهلوینین سلطنت تاریخیندن بئله ۲۱ آذر ۱۳۲۴-جو ایل ایله قدر آذربایجاندا اولان، ایستر باشقاسینا ساتیلمیش (یئنیدن آلینمیش و یا یئنیدن آلینمامیش) و ایستر ضبط اولونموش کند اکین اراضیسی و سولار (چای - چئشمه - بولاق) عمومیتله او کندلرده یاشایان کندلیلر آراسیندا عوضسیز اولاراق بؤلونمهلیدیر و بو یئرلرده اولان بوتون اوتلاقلار اهالی آراسیندا اورتاق استیفاده ائدیلمهلیدیر.
1-جی قئید: بو قانون تصویب اولونموش(تصدیقلنمیش) تاریخدن اعتباراً آذربایجانین میللی دؤولتی طرفیندن تنظیم ائدیلمیش خصوصی نظامنامه اوزره اجرا اولونا بیلر.
2-جی قئید: باز خرید اولموش و اولونمامیش (یئنیدن آلینمیش و یا یئنیدن آلینمامیش) و یا ضبطی(توتولموش) خالصه یئرلریندن بیر نئچه اللرین واسطهسیله آلیب ساتیلمیش اولارسا - آخیرینجی الده اولان خالصه مولکو اونا وئریلهن قیمته قدر مولک صاحبینه منفعت و یا استفاده وئرمهمیش اولدوغو حالدا - عینی زاماندا همین شخص بو بارهده شیکایت ائدرسه دؤولت اونون قیمتینین کسرینی فلاحت بانکینین واسطهسیله تعدیه (کونپئنساسییا) ائتمهلیدیر.
3-جی قئید: آذربایجان میللی دؤولتی بو قانونو ایجرا ائتمهلیدیر. رئیس مجلس ملی آذربایجان
علی شبستری ـ 27/12/ 1324
آذربایجانی ترک ائدیب تهران و سایر یئرلرده آذربایجانین میلی مختاریتینین علیهنه تبلیغات آپاران آداملارین داشینان و داشینماز املاکلاری ملی حکومتطرفیندن مصادره اولونماسی حاقداقانون:
10-جو ماده: "وزیرلر هئیتینین قرارینا اساسا مصادره اولونان املاک،اوتلاقلار، یئرلر، سولار(چایلار، بلاقلار، کهریزلر و ایری آرخلار) و باغلار کنلیلر آراسیندا بؤلونه جکدیر"
«آذربایجان»قزئتی 1/12/1324
کندلیلر آراسیندا بؤلونن تورباقلار حاقیندا چیخاریلان قرار
- کندتصرفاتی، عدلیه، مالیه، داخیلی ایشلر ناظرلیکلری و ایالت انجمنی طرفیندن بئش نفردن عبارت بیر کومیسیا یارادیلسین. بو کومیسیانین صدریرلیک وظیفه سینی هر بیر عضو نؤوبتله عهده سینه گؤتورجک.
قئید: حدودلاری معینلشدیرمک اوچون ایستاتیستیکا اداره سینین لایحه شعبه سی بو کومیسیانین اختیاریندا قویاجاقدیر.
- بو قانون و قرارین دقیق اجراسی اوچون و بو قانونا شامیل اولان کندلرده بئش نفر صلاحیتلی و ایش بیلن آداملاردان عبارت بیر کومیسیا یارادیلسین.
- بو کومسیالار اؤنجه دن آشاغیداکی بوتون معلوماتلاری توپلاییب اساس کومیسانین اختیارینا وئرسینلر:
الف- اکین و بایاز یرلرین ساحه سی
ب- باغلارین ساحه سی
پ- قامیشلیقلارین و جنگللرین ساحه سی
ت- اکینچیلرین، تورپاقسیز کندلیلرین، هابئله کنلرین ترگ ائدیب شهره گئدن یوخصول کنلیلرین سایی و اکینچیر استفاده ائتدیکلری یئرلرین ساحه سینی آیدینلاشدیرماق.
ث- اولارا عائید تام معلومات
ج- کندلرده اولان بؤلونه بیلمه ین عمومی مؤسسه لرینساحه لری، او جمله دنخسته خانا، حمام، مغازه، اربابین کاروانسرا، بنا و باغلاری، یاغ زاودلاری و سایر.
- جو ماده: تورباقلار بؤلونمه دن اؤنجه خسته خانه، مکتب و سایر کیمی عمومی مؤسسه لر اوچون معین مقداردا یئر آییریلسین.
- جی ماده دؤولته مخصوص اولان کندلرده کی تورپاقلار کند ساکینلرینین آراسیندا عائله عضولرینی نظره آلاراق برابر شکیلده بؤلونمه لیدیر.
قئید1: کندیلره مخصوص تورپاق( منزل و باغ) بؤلونمه مه لیدیر. او کندلینین اؤزونه مخصوصدور. لاکین کندلرده اولان بوتون سو منبعلرینین و اکین یئرلرینین ساحه سینی نظره آلاراق اونلار آراسیندا اورتاق شکیلده استفاده اولوناجاقدیر. ایری باغ و جنگلر صاحبلرینین تورپاقلاری نظرده توتولان بؤلگودن آرتیق اولارسا، عمومون منفعتینه اساسا اونون صاحبیقانوندا نظرده توتولموس وئرگی وئرمه لیدیر.
- جی ماده: اگر بیر کندده خالصه تورپاقلارین یارسی و یا یاریدان چوخو دؤولتین و قالانی ایسه مولکداریندیر. دؤولت پایی او کندین ساکینلرینین آراسیندا بؤلونه جکدیر.
قئید 2- یوخاریدا تظرده توتولان کندین مولکه دارا گلیردن بهره وئریلمک شرطی ایله او نون تورپاغی دا کندیلر آراسیندا بؤلونمه لیدیر.
- ماده: او کندلرده کی ایلی دانگی دؤولته مخصوص اولارسا، یالنیز او حیصه یوخسول و تورپاقسیز کندلیلر آراسیندا بؤلونه جکدیر.
- ماده: ایستر دؤولت ایسترسه آذربایجان خالق دوشمنلرینین تورپاقلاری کندلیلرین عائله لرینین عضولرینی نظره آلاراق اونلارین پایی 2 هکتاردان آز و 5 هکتاردان چوخ اولمالیدیر.
هابئله هر بیر عائله نین رئیسینین عهده سینده 5 یاشیندان یوخاری اوشاق اوچون یر هکتار تورپاق پایی نظرده توتولور.
- ماده: کندلیلر اونلارا وئریلن پایی بیرنین اختیارینا و یا ساتماغا حاقلاری یوخدور.
قئید 3- چوخ عضولو عائله سی اولان و یا آلیش قابیتی ضعیف اولان یاخود ایش قابیلیتینی ایتیرمیش کندلیلر اؤز اکین تورپاقلارینی موزدو فهله لرین اختیاریندا قویا بیلرلر.
- ماده: سو و اکین تورپاقلارینا صاحب اولان کندیلر اونلاردان تام شکیلده یارارلانیب آبادلاشدیرمالیدیرلار. اونلاردان استفاده ائتمه ین هر بیر کندلیه چاتان تورپاغی کندده اولان صلاحیتلی کومیسیا و کندتصرفاتی ناظرلیگینین قراری ایله اوندان آلینیب باشقا آکتیو کندلینین اختیارینا وئریله جک.
- ماده: یوخسول کندلی اگر اونا یئتیشن اکین تورپاغیندا اؤزو اوچون ائو تیکیب آبادلاشدیرارسا، اونون حاقیندا لازمی تدبیرلر گؤروله جکدیر.
قئید 4- کند کومیسیالاری نقدوسائیطین دقیق اؤده نیلمه سینه و آلینماسینا تظارت ائدجکلر.
- ماده: کندلرده جمعیتین آرتیب و آزالماسینی نظره آلاراق هر ایل بیر دفعه تورپاق بؤلگوسونه یئنیدن باخیلاجاقدیر.
- ماده: یوخسوللوق، ظلم و سایر سببلره گوره کندی ترک ائدیب شهرلره گئدیب فهله لیکله مشغول اولان، هابئله ایشسیز اردوسونا قوشولان کندلیلره خبر وئریلمه لیدیر کی، کندلرینه قاییدیب تورپاق بؤلگوسونده اشتراک ائتسینلر.
- ماده: آذربایجان دوشمنلرینه عائد تورپاقلار مصادره اولوناراق کندلیلرین آراسیندا بؤلونمه سی ده بو قرارا شامل اولور.
- ماده: مجلسی میلیه تقدیم اولماق اوچون خالصه و یا آذربایجان دوشمنلرینین تورپاقلارینی بؤلوشدورن مأمورلارین خرجلری دؤولت خزینه سیدن اؤدنیلمه سینی کندتصرفاتی ناظری طرفیندن تنظیملنه جک.
بو قراار 1323.12.12 تاریخینده ناظرلر هیئتینین 15-جی اجلاسیندا تصدیق اولوندو.
باش ناظیر پیشه وری
"آذربایجان" قزئتی 1324.12.1


text:
حمید آرغیش آذربایجانین چاغداش یازیچیلارینداندیر کی ایللردیر حئکایه ژانریندا چوخلی اثرلرین یارادیجیسی اولوبدور. اونون نشر ائتدییی حئکایه توپلولاریندان باشقا، «۸۰ایل حئکایهمیز» آدلی دولغون مضمونلو بیر تدقیقی اثری ده واردیر کی بیر یول چاپ اولسادا یئنه او کیتابی تکمیللشدیرمهیه چالیشیر. حمید آرغیش چالیشقان بیر یازیچی اولاراق تاریخی و اجتماعی مضمونلارلا اثرلرینی دولغونلاشدیریر. او ادبی محفیللردن اوزاق گزسه ده و تنهالیغی سئوسه ده بوتون آذربایجان مکتوب ادبیاتینا وورغون اولانلار اونو تانیییر و سئویرلر. حمید آرغیشین حئکایهلری دؤنهلرله اؤلکه دیشیندا ایسه مطبوعاتدا و کیتابلاردا یئر آلیبدیر. بو یارادیجی اینسانی داها آرتیق تانیماق اوچون بیر مصاحیبه ترتیب وئررکن، اومود ائدیرم گوجلو قلمیله همیشه آنا دیلیمیزین فخری اولالار. (علیرضا ذیحق)
***
۱- سیز بیز یازیچیسینیز کی مستعار آددان استفاده ائدیرسینیز. لوطفن اؤز اصلی آدینیزی، هارادا دوغولدوغونوزو و دوغوم ایلینیزی بویورون!
– اصل آدیم «حمید» و سوی آدیم «رستمی»دیر. خوی شهرینده دونیایا گلمیشم. ۱۳۵۳ – جو ایلین کیچیک چیللهسینده.. سیجیللیده باشقا بیر آی و گون یازیلسا بئله…)
۲- «آرغیش» نه معنادیر و بو آدی سئچمکدن نیّتینیز نه ایدی ؟
– آرغیش اصلینده اسکی بیر تورک سؤزودور. یانیلماسام دده قورقود کیتابندان سئچیبلر منه. آنلامی قاصد، کاروان و خوش خبر گتیرن معنادادیر. بونو اورتا تحصیلاتی اوخودوغوم زامان حؤرمتلی قلمداشیم «توغرول آتابای» منه سئچمیشدی. من ایسه منیمسهییب قبوللانمیشدیم.
۳- نئچه یاشیندان آذربایجان ادبیاتی ایله تانیش اولموسونوز ؟
– بو سورویا دقیق بیر جاواب دئمک مومکون دئییل. وطنی و کولتورونو هر بیر اینسان دوغال اولاراق سئوهر. من ایسه آنامدان ناغیللار و مثللر ائشیدردیم. ایستر- ایستمز اؤز کؤکوموزه باغلی اولدوم.
۴- تورکو دیلینده ایلک او خودوغونوز کیتابلار هانسیلاردیلار ؟
– بیر زامانلار هله ایلک اوخولو بیتیرر بیتیرمز ایللرده، رادیودان بایاتی و شعر دینلردیم. بیر گون رادیو آپاریجیسی ائشیدنلریندن اونلارا بایاتی و شعر یوللامالارینی ایستهدی. من ده دوشوندوم تورکو مگر یازیلار؟!! بیر بؤیوک سورو منده یاراندی و اوجور آچیقلانمامیش قالدی. همان ایللرده صمدین کیتابلارینی عمیمین کتابلاری آراسیندا تاپیب اوخودوم. بونلار منده بیر زمین یاراتدی. یاواش یاواش حئکایه و رومان اوخوماغا باشلادیم. او زامانلار بوگونکو کیمی ایلنجهمیز گونوزلر کوچهلرده اویناماق آخشاملار ایسه کیتاب اوخوماق ایدی. البته گیزلینجه اوخوردوم. ائوده بو کیتاب اوخوماغا چوخ ماراقلی دئییلدیلر.(درس یئرینه رومان و حئکایه اوخوردوم.).. اورتا مکتبده توغرول آتابایلا تانیش اولدوم. بیر نئچه ایل برابر بیر ماسا آرخاسیندا اوتوردوق. اوندان کیتابلار آلدیم. آنا دیلی کیتابلاری ایلک کیتابلار اولموش. سونرا شعر کیتابلاری. شهریار و واحیدین دیوانی دا او شعر کیتابلارین ایچینده ایدی.
۵- سیز بیر حئکایه یازاری اولاراق تدقیقاتی ایشلرده گؤروبسونوز. هم حئکایه کیتابلارینیزی آد آپارین، هم تدقیقاتی ایشلرینیز حاققیندا صؤحبت ائدین. چاپ تاریخلرینه ده ایشاره ائدین.
– ایلک کیتابیم «قارلی ارک» آدیندا ۱۳۷۷ ده چاپ اولدو. محدود نوسخه ده باسیلدی. ایلک حئکایهلریمدن اولوشان بیر اثردیر. ۴۴ صحیفهدیر. ۷ حئکایه اونا داخیلدیر. بو کیتابی یئنیدن نشره حاضیرلاییرام. نثر باخیمیندان چوخ نوقصانلی ایدی او زامان ۲۵ یاشی اولمایان و مکتبده آنا دیلینده تحصیلاتی اولمایان بیر گنجین ایلکین چابالاری. او کیتابدان بیر ایل سونرا «۷۸» آدلی بیر کیتاب حاضیرلادیم. حئکایه توپلوسو ایدی. کیتابین بیر حئکایهسی ۷۸ آدیندا ایدی. تبریزین ۱۳۷۸ حادثهلری حاققندا ایدی. او کیتابین نشر ایذنی بیلیردیم هئچ آلینماز. بو اوزدن بیر ایکی حئکایهسینی سالاراق ۱۳۸۲ – جی ایلده «و سنین حئکایهلریم» آدلی کیتابیم چاپدان چیخدی. کیتابا ۱۰ حئکایه داخیلدیر. ۱۳۷۷-۷۸ ایللر آراسیندا خویدا بیر نئچه گنج شاعیر و یازیچینین یازیلارینی بیر یئره توپلایاراق بیر کیچیک حجملی کیتاب یاراتدیم. کیتابی زنجاندا اولان محمدرضا کریمییه یوللادیق. او اوستادین اؤن سؤزو ایله نشره اولدو. او کیتاب «سنه ساری» ایدی. همین چالیشمالارین کناریندا گونئی آذربایجان حئکایه ادبیاتی آنتولوژیسینی توپلاییردیم. «۸۰ ایل حئکایهمیز» آدلی اثری. بو اثره منیم عؤمرومون اثری دئسم هئچ یانیلمامیشام. ۱۵ ایلدن چوخ زامانیمی آلدی. نهایت ۹۱ – جی ایلده آنتولوژینی چاپا وئردیک. اؤ کیتابین اؤن سؤزونده کیتابین باشینا نهلر گلدیییندن دانیشمیشام. – همان ایلده «مانقورت» و «گونئی آذربایجان حئکایه ادبیاتیندا ایکی بویوتلو ادبیات» آدلی بیر کیچیک حجملی، آما باشقا و کیمسهنین ال اوزاتمادیغی بیر قونویا توخونموشام.. بو کیتابین کاغیذ اوسته چاپ ایمکانی اولمادیغیندان دولایی اونو وبلاگیمدا نشر ائتدیم. «آدسیز مزار» آدلی کیتابیم دا ۹۷ ده نشره حاضیر اولدو. بیر ایل سونرا چاپدان چیخدی. حئکایه توپلوسودور او کیتاب. و سیز اونا بیر تنقیدی یازی دا یازمیشسیز. حال حاضیرده «بیزیم حئکایهمیز» آدلی بیر ۲ جیلدلی آنتولوژی حاضیرلاییرام. ۸۰ ایل حئکایهمیز کیتابینین مکمل و داها اطرافلی نوسخهسیدیر.
۶- ایلک حئکایهنیز هانسی درگی ده چاپ اولدو و هانسی تاریخده؟
– ۱۳۷۳-جو ایلدن مطبوعاتلا علاقه ساخلامیشام. ایلک یازیلاریمدا مطبوعاتدا باسیلیب. بیر چوخونو دا اورادا بوراخمیشام. کیتابا زادا سالمادیم. ایلک یازیم یانیلماسام ۷۳ – جو ایلده «فجرآذربایجان»دا نشر اولدو.
۷- اثرلرینیزین ایتیب باتانی دا اولوبدور ؟
– آنتولوژی کیتابیم بؤیوک بیر جنایته قوربان گئتدی. او کیتابی یئنیدن توپلادیم. بوتون نوقصانلارلا برابر. آنجاق بیر چوخ فارسجا یازیلاریمی بوشلاییب آتدیم. بعضی یازیلاریم دا مطبوعات صحیفهلرینده قالدی. توپلاییب بیر یئره ییغماغا امکان یوخ. «آرغیش» و «آغ تیکان» تخلصی ایله)
۸- تورک ادبیاتینا اولان سئوگینیز باعیث اولوب کی هئچ فارسجا بیر اثر یازماییبسینیز. شاید ده من گؤرمهمیشم. بو دوغرودور؟
– یوخ. حتما گوروبسونوز. فارسجا بیر ایکی یازیم اولوب. اورتا مکتبده تحصیل آلان زامان قلمداشیم آتابایلا بیر ایکی یازی فارسجا یازدیق. مطبوعاتدا دا درج اولدولار. تاسوفله او مطبوعات سایلاری قالمیر منده. آنجاق دقیق بیلگی وئره بیلرم. ۷۳- ۷۴ ایللریدیر. «پیرمرد کوهستان» آدلی بیر حئکایه یازدیق، اورتاق بیر حئکایه. مهد آزادی روزنامهسینده ده درج اولدو. سانیرام ۲ یا ۳ بؤلومده. بیرده آتابایلا بیر رومان یازدیق «نبرد بی انتها» آدیندا. فلسطین اسرائیل محاربهسی اساس اولاراق المپیکده اسرائیللیلرین ایدمانچیلارینین اؤلدورولمهسی حاقدا ایدی. بیر نئچه بؤلومده آردیجیل اولاراق باسیلدی مهد آزادی ده. ۷۴- ۷۵ ایللر اولمالی. بوندان باشقا فارسجا یازیلاریمی ییرتیب آتمیشام.
۹- هانسی یازیچیلار سیزده ائتگی بوراخیبدیر ؟ یئرلی و دونیا ادبیاتیمیزدا اولان ایسملر.
– حتما بیلیرسیز منیم یازی اوسلوبوم و ادبیاتا باخیشیم بیر آز فرقلی. ادبیات منه بیر آراجدیر. بلکه باشقا بیر دورومدا من هئچ یازیچی اولمازدیم. اورتا مکتبه چاتینجا دونیا یازیچیلارینین بیر چوخونون کیتابینی اوخوموشدوم. نوبل یازارلاری. پولیتزر آلانلاری. هانسی منه ائتگی بوراخیب بیلمیرم. بلکه منیم یازیلاریمی اوخویانلار یاخشی بو حاقدا نظر وئره بیلرلر. آنجاق یئرلی ادبیاتا گلدیکده حئکایه یازماغا باشلادیغیم ایللر و اؤنجهسی سیز و بیر ایکی اوچ نفردن باشقا هئچ کیمسه تورکجه حئکایه جیددی شکیلده یازمیردی. فارسجادا یازان هئچ بیر حئکایه یازارینی اوخومازدیم. دوشونوردوم فارس ادبیاتیندا گوجلو بیر یازار اولسایدی نوبل و اؤنملی بیر اؤدول آلان اولاردی. بو دوشونجه اساسدا هئچ بیر فارس حئکایه و رومان اوخومامیشام. سانمیرام دا بیر زادی الدن وئرمیش اولام.
۱۰- نئجه کی بیلیرسینیز کیمسه کی آذریایجان ادبیاتینا ماراق گؤستریب چوخلاری شعر یازماقلا باشلاییبلار. نه جور اولدو سیز نثره اوز گتیردینیز ؟
– شعر نثره گؤره داها ساده و داها تئز بیتن بیر ژانردیر. آنجاق نثر استقامت و داها آرتیق دوشونمک گرکدیریر. بیرده شعره ذاتی استعداد لازیم. شهریارین سؤزو کیمی. نثره ده ذاتی استعداد لازیم منجه. منده هئچ شعره گؤره هئچ استعداد یوخ. بیر زامان شعر یازماغا گوجندیم. سادهجه بوگونه قدر بیر شعر یازدیم. او دا قالسین. اوسته دئدیم کی حئکایه کیتابلاری و رومانلار اوخودوغوم اوخول زامانی منده حئکایه یازماغا زمین حاضیرلادی. بو ایسه اورتا مکتبده توغرول آتابایلا تانیش اولان زامانی بکلهییردی. او کیشینین سایهسینده و اؤنریلری اساسدا حئکایه یازماغا باشلادیم و داوام ائتدیردیم.
۱۱- چوخداندیر گؤزو یولداییق کی سیزدن بیر رومان اوخویاق، آمما ندن می بو ایشه شاهید اولمامیشیق؟
– هئچ زامان رومان یازماغا اؤزومو قانع ائده بیلمهدیم. من رومان یازاری دئییلم. بلکه ده بو حاقدا مندن بؤیوک بیر اینتظار. «قار قان بایراق» آدیندا بیر رومان یازماغا باشلامیشدیم. بیر ایکی بؤلومونو وبلاگیمدا یازیب بوراخدیم. آردینی یازماغا هئچ هوسلی دئییلم. بلکه ده یازدیم. بیلمیرم.
۱۲- آذربایجان ادبیاتیندا هانسی یازیچیلاری چوخ سئویرسینیز؟
– گونئی آذربایجاندا بیر چوخ یازیچیلار قلم چالماقدادیرلار. اثرلرده موضوع و تخنیک باخیمیندان دا فرقلی. الیمدن گلدیکجه حئکایه ادبیاتیمیزی ایزلهییر، اوخوماغا چالیشیرام. بیر چوخ گنج یازاریمیز داها پارلاییرلار. آنجاق قویون کیمسهنی آد وئرمهییم. تکجه یئری بوش گؤرونن یازاریمیزی خاطیرلاداق کی اثرلرینی چوخ سئوردیم. «الف نورانلی» یئری جنت اولسون.
۱۳- خویدا تورکجه حئکایه دورومو نه حالدادیر؟
– خوی دا ساییلی تعداددا یازار وار. یعنی حئکایهیه حئکایه اولاراق باخیر و چالیشیرلار. تورکجه یازان دا آزدیر. باشدا سیز گلیرسیز. هم تجربه و هم بو یولا عومور وئردیگینیز اوچون. سایین «احمداوغلو» وار و بیلدیگیم قدر بیر ایکی آرخاداشیم کی ساکیتچه چالیشیر و یازیرلار.
۱۴- هانسی شاعیرلریمیزه علاقهنیز چوخدور؟
– هر زامان باشدا «محمد بیریا» و «حبیب ساهیر» گلیر. بونلار کلاسیکلشسهلرده آنجاق هئچ زامان اثرلری الیمدن دوشمز.
۱۵- بیر دؤوره ده یونیورسیته ایمکانلاریندان فایدالاناراق بیر درگینین باش یازاری اولموشسونوز. بو حاقدا دا معلومات وئرین.
– اونیوئرسیته دؤنمی ان چالیشقان ایللریمیز ایدی. بیر چوخ درگی و نشریه ایله چالیشیردیق. نهایت «پیام نور» اونیوئرسیتهسینده «یاشیل یول» آدلی نشریهنی ادبیات گروهو نشره وئردی. سوروملو مودور دوستوموز «کاظم قاسمی»ایدی. من مدیریت گروهوندا ایدیم. آنجاق امکداشلیق ائدیردیک. ۲ یا اوچونجو سایدان اویانا نشریهنی من سوروملو مودورلویونو اوزهریمه آلدیم. سون سایلاردا دا «حجت قاسمی» باش یازار اولدو. من نشریهنین گئدیشینی تام دهییشدیم. ظاهیرده ادبیات گروهونون نشریهسی اولسادا آنجاق تام موضوعلارا توخونوردوق. هئچ کیمسه و اورگاندان چکیلمهدن یازیر، یاییردیق. انصافلا باخساق چوخ دا آد چیخارتمیشدی. سون سایی یاساق یئمیش آدینی وئردیک. چاغداش ادبیاتا اؤزهل بیر سای نشر ائتدیک.
۱۶- سیزین توصیهنیز یئنیجه حیکایه یازانلارا ندیر؟
– ایلک تورکجه یاز. یئنه یاز و یاز.
۱۷- اثرلرینیزی اوخوجولارلا پایلاشماق اوچون وئبلاق یا سایتینیز دا واردی ؟ اگر واردی آدرسینی وئرین تا سیزی سئونلر او وئبلاق یا سایتینان سیز ایله ایلگی قورسونلار.
– گونئی آذربایجاندا ایلک حئکایه سایتینی من آچدیم ۸۰ – جی ایللرده. «حئکایه» آدیندا.. سونرا باش وئرهن اولایلار سیراسیندا باغلاندی. یاغیش وئبلاگینی داوامیندا یاراتدیم. باشا گئتمهدی. ایندی ایسه ساده جه بیر وئبلاگ واریمدی. www.hekaye.blogsky.com
۱۸- یئنیجه یازدیقینیز کیتابین آدی ندیر؟ حئکایهلر مجموعهسیدیر یا باشقا بیر موضوع حاققیندادیر؟
– هلهلیک «آنتولوژی» ایله اوغراشیرام. بلکه «بیزیم حئکایهمیز» کیتابینی قورتارا بیلدیم. آراسیرا دا حئکایه یازماغی دوشونورم.
۱۹- ندن فولکلورون تأثیری نثرینیزده جانلی دئییل و چوخلی تاریخی و اجتماعی مسئلهلره توخوندوقدا، خالقین محاوره دیلی کی فولکلورون قایناقیدیر آزجا اؤز یئرینی آلیری؟ البته بو منیم نظریمدیر شاید سیزین نظرینیز فرقلی اولا و ادبی دیلین فورمالاری حئکایه نثرینیزه اویغوندور.
– حئکایه منه بیر آراجدیر. بعضی تاریخی و سوسیال مسئلهلری مکتوبلاشدیرماق اوچون. چوخلاری یاناشانمادیغی مسئلهلره من دالیرام. بو ایسه فولکلور آراجیلیغی ایله مومکون دئییل. آنجاق یئره گلدیکجه فولکلورو باشقا بیر فورمادا یازیلاریمدا ایشلهدیرم. خالقین محاوره دیلی یازیلاریمدا وار. آنجاق بیر ادبی فورمادا. خاراکتئرلرین دانیشیقلارینی گوندم دانیشیقلاریمیزدان سئچیرم. آنجاق آتا بابا مثللری و سوزلری قبول ائدیرم آز ایشلهدیرم.
۲۰- تورک دونیاسیندا هانسی خوانندهلری چوخ سئویرسینیز؟ و هانسی موسیقیچیلرین اثرلریندن لذت آپاریرسینیز؟
– آذربایجان موسیقیسی باشدا گلیر. خصوصیله موغام و «کؤنول» خانیمی چوخ دینلهرم. بیرده قارداش تورکیه موسیقیسیندن رحمتلیک «موراد گؤیه باخان»ی چوخ سئوردیم.
۲۱- سون سؤز اولاراق، اوخوجولاریمیزا نه پیامینیز واردیر؟
– بیر زامان بیری دئمیشدی اینسان و اینسانلیق بوشونا بیر سؤزجوکلردیر. اینسان کوچهلرده و اینسانلیق کیتابلاردا سرگرداندیر. آنجاق بونون تام ترسینی دوشونمک و یاراتماغا چالیشاق.


text:
سحر خیاوی ;کوکلالار(عروسکهای خیمهشب بازی)
دوستاغین دیواریندا باشقا محبوسلار کیمی، دیرناغلاریلا، کئچیرتدیگی گونلری جیزمیردی.
هردنسه چوخ داریخاندا نَمیش دوواردا بیر قوش شکیلی، بیر پنجره، آغیزی باغلی بیر باش، یوخسا قانلی بیر یوموروق تن اورتاسیندا یوکسلمیش، گونش چکیردی.
قاپینین آلتیندان ایچری هوپان بیر تالا ایشیقی بئله، غنیمت بیلیب یانغینجا ایچینه چکیردی. او هر گون آزادلیغا تلهسیردی.
هردن دوستاغین داریخدیریجی آنلاریندا یاشامینین لاپ کئچمیشلری، اوشاقلیق چاغلاری یادینا دوشوردو.
ابتدایی صینیفینین اوچونجو، دؤردونجو کلاسلاریندان کیتاب قوردو اولموشدو. کیتاب الیندن دوشموردو. آتاسی وئردیگی جیب پولونو جمعلهییب اؤزونه کیتاب آلیردی. چوخلوق دا عمومی کیتابخانادان کیتاب امانت آلیب اوخویوردو.
یئر به یئر دانیشدیغی آغیزیندان یئکه سؤزلر هامینی تعجوبلندیریردی.
آتاسی شوخلوقجا”آخیردا بو اوشاق باشلی گورا گئتمز، دیلی باشینا بلا اولار” – دئییردی.
آناسی کوورهلیب:
“آغزیندان قارا یئللر آپارسین کیشی، او نه سوزدور اوشاغا دئییرسن؟!” – آجیقلانیردی.
یادینا گلدی بیر گون اوخولدا حاکمیت له باغلی بیر جشن واریدی.
اداره دن نئچه نیظارتچی ده گلمیشدی. برنامهنین بیر قیسمتینده کوکلالار نماییشی واریدی.
اوشاقلار حئیرتله آرخاسی قارانلیق، اؤنو ایشیق صحنهده اویناشان، دانیشان قولچاقلاردا باخیردیلار.
لاپدان قیشقیردی: او کوکلالار اؤز باشلارینا ترپنمیرلر. قارانلیقدا کی گؤرونمز اللر اونلاری ترپدیرلر، اونلارین یئرینه دانیشیرلار.
او گیزلی اللر قارانلیقدا گیزلهنیب لر. باخین اونلاری ایپله اوینادیرلار. او کوکلالاری گیزلی اللر اوینادیرلار….
مودور، ناظیم اونا گؤز آغاردیب سوکوتا دعوت ائتمیشدیلر، اداره نیظارتچیلری ده تعجوبلو اونا باخمیشدیلار.
سونرالار گنج چاغلاریندان ژورنالیست اولوب گیزلی اللری و چوخ اللرده اوینایان کوکلالاری افشاء ائتمیشدی.
پرده دالینداکی گیزلیلری آشکارا چیخارتماق ایشی اولموشدو. سونرالار دوشوندو بو یئرده اوغرولارین، اَیری لرین یوخ، اونلاری گورنلرین گوزلرینی چیخاردیرلار!!
بو خارابا ماغارانین دار، دودوک پیللهلرینی ائویندن ده یاخشی تانیییردی. ساچی بوردا توکنمز سورغو- ساواللا آغارمیشدی. خفیه اورگانیندان چیخاندا، بیر نئچه آددیم اوزاقلاشدیقدا، بیلرکن یوخسا بیلمزدن، قاپیدا دوران کئشیک عسگر تتیکی چکدی، الینده کی سیلاحینی شاققیلداتدی، یازیچی دیکسینرکن دونوخوب یئرینده دوردو.
آتیلمایان گوللهنین یاندیریجی آغریسینی دوز کورهیینین اورتاسیندا، اورهیینین دالیندا حیس ائتدی. ایستی- ایستی بیر شئی اورهییندن ایچینه تؤکولدو. گؤودهسینی سویوق تَر باسدی. ایندییه دک اؤلومو بو قَدَر یاخیندا حیس ائتمهمیشدی.
ایندی ایسه هر بیر قلم الینه آلدیقدا دوز او نوقطادان کورهیینین اورتاسی سانجیر… اورهیی ایستی-ایستی ایچینه تؤکولور…


text:
اینسان و دَنیز / چارلز بۏدلایئر (چئوری شعری)
آزاد آدام، دَنیزی سئوهجکسن سۆرَکلی!
دَنیز آینان دېر سَنین؛ روحونو سئیر إدرسن
اۏنون سۏنو گلمهین جۏشقون دالغالارېندا
اوچوروم دېر اۆرهڲین، اۏنون کیمی دیر درین.
بنزَرینین قۏینونا دالماق أن بؤیۆک ذؤوقۆن؛
گؤزلرین، قۏللارېن’لا سارېلارسان اۏنا سن.
و اۆرهڲین بیر آن دردی اونوتماق اۆچۆن
قۆوّت آلېر اۏ وحشی و یېرتېجې سَسلردن.
ایکینیز ده قارانلېق گؤرۆنمک ایسترسینیز؛
اینسان؛ اؤلچن اۏلمادې داها درینلیڲینی!
بیلن یۏخ دېر قۏینونداکی ثروتلری، إی دَنیز!
ساخلایېن سیرّینیزی گۆناهلارېنېز کیمی.
آما عصرلر سۏنرا بئله دورمازدان
آرانېزدا بیتمهڲن، اینصافسېز بیر دؤڲۆش وار.
إله بَڲهنیرسینیز اؤلۆمۆ و وورمانې؛
إی آیرېلماز قارداشلار، إی سۏنسوز داواکارلار!