text:
میزیلتی فرانک فرید(ایپک) ائله میزیلدانیرام هر دیله بنزهسین دیلیم باشا دوشنلرین اَلیندن اؤپهجهیم! قولاقلاری اوخشاییرام، پیچیلداییرام سسیم اورگیمه قووُشور، اورگیم قانیما قوشولورام سسسیزلیگه، سؤزسوزلوگه سوسقونلارین اورتاغی تک، لاللارا، دیلسیزلره، دیل آچمایانلارا قوشولورام سؤزلری اولوب، سوسانلارا دیرین دیرین اَسیب دؤزنلره یورولوب سسدن دوشنلره سوسورام، سوسورام، سوسورام . . . چیبانیم چیرپینیر، زوقولداییر آنجاق، زوققو دیلیمده زیققیلدانیر قوشولورام سیزیلدایانلارا قاچیرام، قاچیرام، قاچیرام… ...Read More »
شرابی گؤروش / ناصر داوران
شرابی گؤروش ناصر داوران بو گون میلیونلارین آد گونو بو گون مئشهلریمیز آراز طالعینده بو گون قیزیل مرمىنین دیل آچدیغى گون قافلانلارین بیر مملکت ماهنىلاشما گونو سکوتا پارتلایان یوخ گونودور. ایندن بئله یاغبش یاغاندا تورپاغین بطنینده یومروق تومورجوقلاناجاق ایندن بئله اوجادان دانیشماق قایدایا چئوریلیب بایراق اولاجاق ایندن بئله اللریمیز اولدوز دوشونهجک بولاق دوشونهجک. بو گون شرابى گؤروشلرین پروازلاندیغى گون بو ...Read More »
اورمو گؤلوم! / ح. هریزلی
اورمو گؤلوم! ح. هریزلی منیم نازلى، دوزلو گؤلوم شیرین دیللى سازلى گؤلوم، سؤزلو گؤلوم دوداقلارى، سوسوزوندان بؤلوم-بؤلوم سنى تانرى آچ گؤزونو اورمو گؤلوم! الى سنه چاتانمایان اورهیى قان خزریمین قارداشىسان باختى قارا، زاواللى بیر ائل اوبانین گؤزیاشىسان بو تورپاغین خزینهسى ان دهیرلى قاش-داشىسان قیمتینى بیلنمهدیم منه اؤلوم، منه اؤلوم اورموگؤلوم! عؤمور سوردوم شاعیر عومرو، آجى-شیرین آرزولاریم قاچاق دوشدو توتانمادیم میندن ...Read More »
پای اومورام (بیر ماهنی سؤزلری) / ائلدار موغانلی
پای اومورام (بیر ماهنی سؤزلری) ائلدار موغانلی اوشویور دویغولاریم، کؤزوندن پای اومورام. گؤرونمز یوخولاریم، گؤزوندن پای اومورام. دوشوبدو دیله سئوگیم، آیلارا، ایله سئوگیم؛ پوزولور بئله سئوگیم، ایزیندن پای اومورام. گئجیکیب ایلک باهاریم، تالانیب سئوگی واریم؛ چوخونا یوخ قراریم، آزیندان پای اومورام. اریییر یئره کؤلگم، اوینادیر آتینی غم؛ چکیلیب دارا نغمهم، سؤزوندن پای اومورام. اورکده بیتنیمسن، گول اوسته اؤتنیمسن؛ پای وئرن ...Read More »
او منی چالدی گئتدی / مسعود آذر
او منی چالدی گئتدی مسعود آذر آی جاماعات دادا یئتین، شاهید اولون، او منی یاردی گئتدی! یاریمیچاپدی گئتدی! یاخشی باخین، یاریمییوخ یاری چرهکیمیقوپاردی گئتدی! … هئی هئی هئی دایان گؤروم قارداش، آیاق ساخلا! بیرآز یاواشی! هارا بئله تلسیک باش آپاریرسان؟! یوخسا دؤشووون دیبی یانیر؟! سؤیله گؤروم سنی کیم پئشنگ ائلهدی، منی سالدین قئیغانا؟ یئنه ال وئرمهدی دوشدون جیغالا؟! دوستوم بیز ...Read More »
داها آرزون نهده قالدی! / ستار گولمحمدی
داها آرزون نهده قالدی! ستار گولمحمدی چوخدا بئله اولما اوشاق حقیقته گل یاناشاق! ایری دوروب دوز دانیشاق ساتان ساتدی، آلان آلدی داها آرزون نهده قالدی! واخت اولوب کی چوخ سنهده آخیب زامان ترسینهده حاق بوغولوب هر سینهده سانما بونلار بیر میثالدی داها آرزون نهده قالدی! توپ توفنگسیز یاخشی ساتدین گؤر کندینه نهلر یاپدین شر ایچینده خئییر تاپدین آج نه بیلر ...Read More »
نه یازیم قوجا تبریزه…؟! / عظیم غلامعلیپور (سحر)
نه یازیم قوجا تبریزه…؟! عظیم غلامعلیپور (سحر) کاش گلهیدی باهار بیزه، گؤرهیدی چؤکموشم دیزه، ساغیم دوزلاق، سولوم توزلاق نه یازیم قوجا تبریزه …؟! هانسی دیلده ….! نهییم قالیب…!؟ هانسی پاشام بهییم قالیب…!؟ قورو بیر گولمهییم قالیب..! نه یازیم قوجا تبریزه….!؟ آراز آخیر…!؟ دولو دردیر…! کؤرپوسو درد، یولو دردیر…! ساغی دردیر، سولو دردیر…! نه یازیم قوجا تبریزه… ساوالانین گؤزو آغلار، بت ...Read More »
قاییتماز اولدو/ بهروز دولتآبادی(چای اوغلو)
قاییتماز اولدو بهروز دولتآبادی(چای اوغلو) چوخ صفالی، چالیشقان، آزادلیق وورغونو دهیرلی دوستوم «سیفی»یه اتحاف. نئجه شعیر یازیم، تار چالیم بوگون؟ دوست گئتدی الیمدن، قاییتماز اولدو. اونسوز خوشا گلمیر نه طوی، نه دوگون الیم اللرینه چاتیشماز اولدو. آرادیم داغلاردا ایزینی تاپدیم، باش قویوب ایزینین قوینوندا یاتدیم، خاطیرهلر تئلین عؤمرومه قاتدیم، سانادیم سؤزلری، گؤردوم آز اولدو. یاشادی قارتال تک داغلار باشیندا، لکهسیز ...Read More »
کؤنلوم قان آغلار! / احد آیلاقلی
کؤنلوم قان آغلار! دوستوم «سیفی»نین اونودولماز خاطیرهسینه اتحاف احد آیلاقلی بیلیرسن یولداشیم، یارام چوخ تزه؛ اوچدو قارانقوشوم گئتدی گلمزه! گئتدی اوزاقلارا او گلمز اولدو؛ اونون حسرتی چوخ دؤزولمز اولدو! من اونون آدیلا فرحلهنردیم، اونون وارلیغینا چوخ گووهنردیم! یامان داغ چکیلدی اورهییمیزه، نیسگیلی چؤکولدو بوتون تبریزه. او گئدیب سینهمه وورولوب داغلار؛ یادیما دوشرکن کؤنلوم قان آغلار!Read More »
یاد ائللره پای… / مهرداد فخری
یاد ائللره پای… مهرداد فخری سکوت دریب سؤزو بیزدن بیر کؤرپهیه تای اولموشوق. کلمه کئچمیر دیلیمیزدن قوروموش بیر چای اولموشوق. کوله دؤنوب دیل کؤزوموز یالان اولوب ایلک سؤزوموز گؤره بیلمیر دوز گؤزوموز بولوت توتان آی اولموشوق. آددیم آتمیر بیزدن اومود یادا دوشمور ائل، اوبا، یورد اؤلوب بیزه دده قورقود یاد ائللره پای اولموشوق. بئینیمیزده دوشونجه آز قایغی درین، فیکیر دایاز ...Read More »


c: text/html

text:
عرب بیرلیگی فوق العاده توپلانتی کئچیرجک
عرب بیرلیگینه عضو اؤلکهلرین خاریجی ایشلر ناظیرلری امریکانین تل آویو-ده کی سفیرلیگینی قودسه کؤچورمهسی ایله باغلی صاباح فوق العاده توپلانتی کئچیرجک.
عرب بیرلیگینه عضو اؤلکهلرین خاریجی ایشلر ناظیرلری امریکانین تل آویو-ده کی سفیرلیگینی قودسه کؤچورمهسی ایله باغلی صاباح فوق العاده توپلانتی کئچیرجک.
سعودی عربیستان کرالی سلمان بن عبدالعزیز عرب بیرلیگینی فیلیسطین خالقینا قارشی ایشلنن جینایتلر قارشیسیندا "بیرلشمیش بیر عرب موضعی اورتایا قویماق" مقصدیله توپلانتییا چاغیراجاغی بیلدیریلیب.
فیلیسطین رسمی خبر آژانسی WAFA-یا گؤره، دؤولت باشچیسی محمود عباس ایله تلفونلا علاقه ساخلایان کرال سلمان عرب بیرلیگینه عضو اؤلکهلرین خاریجی ایشلر ناظیرلری سویهسینده توپلانتییا چاغیراجاغینی بیلدیریب.
ایسراییل-ین فیلیسطین خالقینا قارشی ایشلهدیگی جینایتلری قینایان کرال سلمان اؤلکهسینین پایتاختی شرقی قودس اولان موستقیل بیر دؤولت قورما حاقینی الده ائدندک فیلیسطینلیلرین یانیندا اولاجاغینی ایفاده ائدیب.
ییغینجاقدا امریکانین ایسراییل سفیرلیگینی قودسه کؤچورمهسی و ایسراییل-ین فیلیسطینلیلره قارشی پوزونتولاری موذاکیره ائدیلهجک.
عرب بیرلیگی نین فیلیسطین-ین طلبینه گؤره بوگون ده دایمی نمایندهلر سویهسینده فوق العاده ییغینجاق کئچیرجگی گؤزلنیلیر.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
منم ای شانلی سهندیم
0 گؤروش
یازار: سمیرا
منم ای شانلی سهندیم
باشی طوفانلی سهندیم
اوره گی قانلی سهندیم
ائله بیر جاردی دوشوب داشاجاقسان
دارتینی وولکان اولارکن آشاجاقسان
سئل اولارکن آخاجاقسان
اوت اولوب یاندیراجاقسان ، یاناجاقسان
آمما ای ائل غمینه ، قلبی یانان شانلی سهندیم
اوره گی قانلی سهندیم ، ال قولو باغلی سهندیم
داشما ال ساخلا سهندیم
بیلیره م باشداکی طوفان قدری
سینه ده ائل قایغی سی وار
بیلیره م قلبینی ایللر بویو ظولمو اوخویاردی
بلی ، دونیا سنه چوخ خیردادی ، داردی
بیلره م باشداکی طوفان قده ری سینه ده ائل قایغی سی واردی
تکجه سن یوخ ائلی هرکیم کی توشونور گوزله ری زاردی
گوزله ری خان ساوالان تک باشی قاردی
حق دیین باشلارین آخیر یئری داردی
هم صمد، هم قره باغی بوغولوب سئللر آپاردی
قره باغین یئرین ایندی قان ایچه ن ناقا آلیب دیر
داها شنلیک یئرینه ائلله ره غم کولگه سالیب دیر
اولو بابک آتامیزدان بیر اوچوق قالا قالیب دیر
ائلی غم چورقالیییب دیر
داها بابک قانینین یوخدو دامارلاردا نیشانی
ایستیر ایتسین یئرینین اسکی زامانلار داکی شانی
یوردوم آذربای اولوب چیخمادا یوخدور داها جانی
توکولور یئر له ره قانی
هر زامان ایسته دیم آزجا دانشیم اوز دیله ییم نه ن
دیلیمی چکدیلر چیخسین گوبه ییم نه ن
ووردولار بیر زهریلی اوخ اوره ییم نه ن
یادا بیر هالقالی زنجیر بیله ییم نه ن
یادا بیر زهریلی خنجر کوره گیم نه ن
ائل داغیم ، قول بوداغم دوزدو آرخاندا سنین تک دایاغین وار
ساوالان تک اوجا شانلی داغین وار
ولی سینه مده ، سن بویدا داغیم وار
قیریلان قول بوداغیم وار
چن دوشوب ، ائلده یامان توزلو دوماندی
بوز باسیب ایندی اوره کله ر بوراندی
قارا باغدا آنالار گوزله ری قاندی
ائلین احوالی یاماندی
فاسلاشیب بعضی قولاخ لار ائشیده نمیر
فاسلاشیب بعضی قولاخ لار ائشیده نمیر
جهل آلیب گوزله ری دای حقی گوره نمیر
ساتیلیب اوزگی دیلینده دانشیب تورکو به یه نمیر
اینانیب بیر یالان افسانییه دای تورکه گووه نمیر
فیکر ائدیللر ائلیمین هئچ شانی یوخدو
اولو بابک کیمی بیر سولطانی یوخدو
دده قورقوت یادا ستارخانی یوخدو
یا اوغوز لارکیمی بیر باشقانی یوخدو
او دوشونمور بو ائلین قوچ دلی دومرول کیمی افسانه سی واردی
یا فیضولی ایله نیظامی ، فرزانه سی واردی
شهریارین کیمی شعر سولطانی دوردانه سی واردی
وئرمه یه جانی نسیمی کیمی جانانسی واردی
بلی ای شانلی سهندیم
یاغ اولوب اوزگه چیراغیندا یانیلار
بیزی بیگانه سانیلار
شرفی ، حقی دانیلار
نه اولوب ، نه اوتانیلار
ایش چونوب دور ، دایانیب ائل بالاسی ائل قاباغیندا
ایسته ییر سد اولا بو دالغالانان سئل قاباغیندا
آنامیر کی دایانیب یئل دایاغیندا
هه له بیلمیر کی بویئل گلدی گئده ردی
جهلی بو شانلی ائله غم دی کدردی
نه قه ده ر اله شه بوشدو هدردی
نییه بیلمیر بو جهالت نه قضادی نه قه ده ردی
نئینه مه ک داشما سهندیم
بیر آز ال ساخلا سهندیم
اوتوروب آغلا سهندیم
آغلا قوی گوز یاشیوا چای بولاغ آخسین
دولانیب ائلده سولان ، گول له ره باخسین
ایلدیریم تک گویله ره شاخسین
دده میز قورقودو تاپسین
دده قورقوت الینه بیر قوپوز آلسین
بیزه بیرلیک هاواسیندان گئنه چالسین
دوشمانین باغری قارالیسن
اولو بابک دادا گلسین
نبی له ر فریادا گلسین
قوچ نبی له ر یادا گلسین
دلی له ر فریادا گلسین
بلکه بیرلیک سسینه آللانان اینسان لار اویانسین
دوشمنین گولشه نی گولزاری تالانسین
حوققالی جامی چالانسین
گوروم اوندا بیزه کیمدیر دییه تورکون کوکو یوخدو
گورسون آذر ائلینین آسلانی چوخدو
بوائلین غئیرتی چوخ گوزله ره اوخدو
ستاری ، بابکی چوخدو
ستاری ، بابکی چوخدو
ستاری ، بابکی چوخدو
پنجشنبه 16 بهمن 1393


text:
اينترنت
اینترنت، دۆنیا اوزوندهکی بیلگیسایار شبکهلرینی و سیستئملرینی بیر بیرینه باغلایان الکترونیک شبکهدیر. اینتئرنئتده واحید ایدارئتمه مرکزی یا واحید مودیریت یوخدور. بونا باخمایاراق، شبکهنین بئله تشکیلی اصلینده دریندن دوشونولموش ستروکتور دئمکدیر. بۇ ستروکتور ۱۹۶۹-جو ایلده امریکا بیرلشیمیش ایالتلری ساوونما باخانلیغی (دیفاع ویزارتی، آمریکادا آدلانان DOD) طرفیندن ایشلنمیش آرپانئت لاییحهسی چرچیوهسینده قورولموش و اون مینلرله دونیا پروگرامچیلارینین بیرلیکده چالیشماسیلا گئتدیکجه قورولوب و گلیشتیریلمیشتیر. ایلک اولاراق آرپانت آمریکا اوردوسوندا و ناتوداکی اوردولاردا قوللانیلدی، سونراکی گلیشمهلرده بۇ شبکه عمومی ایستیفاده ایچین میللترین ایچینده پایلاشیلدی و ایندیکی اینترنت اولوشتو. بۇ گون اینترنت، دونیانین بوتون اؤلکهلرینی احاطه ائدیر و اونون ایستیفادهچیلرینین ساییسی گئتدیکجه آرتیر.


text:
بوزا یازمیشدی قیز اوغلانلی بیزیم حاققیمیزی
اریدیر بیر بئیینی قانلی بیزیم حاققیمیزی
پایلاییر یاز یئلی تک کوللارا یارپاقلاریمی
دیلی، آغزی، الی قرآنلی بیزیم حاققیمیزی
گؤردوگون اوتدو، دماوند قیمیللانمادی هئچ
یئنه اوتماز دئدی ایرانلی، بیزیم حاققیمیزی
نییه گؤیلرده بولوددان ال آتیب آلمیرسان
ساوالان ای باشی طوفانلی بیزیم حاققیمیزی
دوتوبان نیسگیل الیندن دئدی خرمنلره باخ
سووورور گؤر نئجه سهمانلی بیزیم حاقیمیزی
ال آتیب ایندی قلمدن غزل ایستیر دفتر
اورداکی داندیلا دیوانلی بیزیم حاققیمیزی
قویمایین بارماغی حسرت قالا بال بارداغینا
یاخمایین کوللارا شان- شانلی بیزیم حاققیمیزی
گئجه بیر پالچیقا باتمیش کوچه دن سس گلدی
کورلادین آی کدر ایمانلی بیزیم حاققیمیزی
کنده بیر هیسلی دام آلتدا بویو عنبرچه قادین
ائله سؤیلوردو یاریم جانلی بیزیم حاققیمیزی


text:
قازاخیستان
قازاخیستان (قازاقجا: ҚaзaқcTaH, Qazaqstan, /qɑzɑqstɑ́n/) آسیا قیطعهسینده بیر اؤلکهدیر. اوْرتا آسیادا ساحهسینه گؤره ان بؤیوک اؤلکه قازاخیستاندیر. باشکندی آستانا شهریدیر. قازاخیستان قوزئیده، قوزئی-دوغودا و قوزئی-باتیدا روسیا ایله، دوغودا چین، گونئیده ایسه تورکمنیستان، اؤزبکیستان و قیرغیزیستان ایله سینیرلاری وار. باتیدا خزر دنیزی ایله حودودلانیر. قازاخسیتان دونیا اوقیانوسلاریندان چوخ اوزاقدادیر. اما اطرافینداکی اؤلکهلرله قازاخسیتان اوْلدوقجا سیخ قارشیلیقلی ایلگیلره مالیکدیر.
ایچیندهکیلر
- ۱ تاریخ
- ۲ فیزیکی-جوغرافی خصوصیّت
- ۳ ایقلیمی
- ۴ اینضیباطی اراضی بؤلگوسو
- ۵ ایقتصادیات
- ۶ کند چیفتلیک (مزرعه)
- ۷ اهالیسی
- ۸ آذربایجان-قازاخیستان علاقهلری
- ۹ دیل
- ۱۰ دین
- ۱۱ مدنیت
- ۱۲ ایدمان
- ۱۳ علم
- ۱۴ تحصیل
- ۱۵ صحیّه
- ۱۶ مطبخ
- ۱۷ کیو
- ۱۸ نقلیات
- ۱۹ سیاست
- ۲۰ سیلاحلی قوهلر
- ۲۱ ایستینادلار
- ۲۲ خاریجی کئچیدلر
- ۲۳ قالری
- ۲۴ بیرده باخ
- ۲۵ قایناقلار
- ۲۶ گؤرونتولر
تاریخ[دَییشدیر]
قازاخلار تورکلرین قیپچاق قولونون ان بؤیوک خالقیدیر. قازاخ آدینا کئچمیشدن قازاخلارلا علاقه قوران یازی مدنیتینه صاحب مملکتلرین یازیلی قایناقلاریندا راست گلمک مومکوندور. بونلار؛ چین، روس، عرب، فارس، بیزانس، موغول و تورک دیللرینده یازیلان اثرلردیر. بۇ اثرلرین دیل خصوصیتلرینه گؤره "قازاخ" آدی، آسا، کاسا، هاسا، هایساک، کاسوک، قاساق، هاسیق، قزاق، کازساک و س. مۆختلیف شکیللرله یازیلمیشدیر. قازاخ آدینین نه زامان میدانا چیخدیغی تام اولاراق بیلینمیر. چونکی "قازاخ" کلمهسینین آدین اتیمولوژی(دیلین کؤکلرینی آراشتیرما بیلیم) تاریخین درینلیکلرینه گئدیر. قازاخلار حاقیندا تاریخچیلر مۆختلیف دلیللر گتیریرلر. مثلاً؛ آکادمیک مارر: "قافقازدا قازاخلار یاشاییرلار"، چک تاریخچیسی گروزنی: "قازاخلار میلاددان اوّل خزر دنیزینین شرق بؤلگهسینده یاشایان هونلارین نوهلری و قافقاز کاسپین سؤزلرینین قاز، قاس کؤکوندن تؤرمیش اولدوغو، قازاخ آدینین دا بو کؤکدن قایناقلاندیغینی بیلدیریر". ائرمهنی تاریخچیسی موسا هئرئنی ایران پادشاهی وئلیریتتیسین دؤورونده میلاددان اوّل ۱۹۷-۱۲۶-جی ایللرده قازاخلارین فارسلارلا ووروشدوغونو یازیر.
مۆعاصیر قازاخیستانین کؤکلری ۱۴۰۰-جو ایللره قدر گئتمکدهدیر. ۱۴۰۰-جو ایللرده مۆختلیف تورک طایفه لارینین بیرلشمهسی ایله مرکزی آسیادا یئنی بیر بوی یارانمیشدیر. قیزیل اوردا دؤولتی داغیلدیقدان سوْنرا تورک طایفه لری نوقای خان اطرافیندا بیرلشهرک نوقای خانلیغینی قوردولار. بۇ خانلیق سوْنرادان قازاخ خانلیغینا چئوریلدی. قازاخ خانلیغی اوچ حیصّه دن عبارت ایدی: اولو ژوز، کیچیک ژوز و اورتا ژوز. ۱۷۷۱-جی ایلدهن اعتباراً اونلار بیر-بیریندن وابسته اولمایان سیاست یئریتمهیه باشلادیلار. ۱۷۷۰-جی ایلین سونلاریندا قازاخ ژوزلاری روسیه و چین آراسیندا موباریزه میدانینا چئوریلدی. بۇ موباریزه روسلارین غلبهسی ایله باشا چاتدی. بوندان سوْنرا روسلار ایشغال ائتدیکلری قازاخلارین اؤلکهسینده موستملکهچیلیک سیاستی یئریتمهیه باشلادیلار. بۇ توْرپاقلارین بوتون ایمکانلارینی منیمسهدیلر. یئرلی قازاخلاری کؤچه مجبور ائتدیلر. قازاخلارین دیلینه، دینینه و یاشاییشینا مۆختلیف قاداغالار قویولموشدور.
آجلیق و سیاسی سببلرله ۱۹۱۲-۱۷ جی ایللر آراسیندا روس حکومتینه قارشی اعتراض باشلادی. ۱۹۱۷-جی ایلده روسیهدا چارلیغین دئوریلمهسی ایله علاقه دار اولاراق مرکزی آسیا بیر مدت موستقیل اوْلدو. ۱۹۱۷-۲۰ جی ایللر آراسیندا کئچمیش قازاخ ژوزلاری بیرلشهرک "آلاش اوردا دؤولتی"نی قوردولار. بو دؤولت اوچ ایل یاشایا بیلدی. ۱۹۲۰-جی ایلدهن سوْنرا روسلار حاکمیّتی اله کئچیردیلر و بو تاریخدن سوْنرا شوروی دؤورو باشلادی. روس حکومتی قازاخلارین میلّی شعورونو ایتیرمهسی اۆچون مۆختلیف یوللارا ال آتدی. ایستالینین واختیندا قازاخجادان عرب و فارسجا سؤزلر چیخاریلاراق بونلارین یئرینه روسجا کلمهلر قویولدو. گونوموزده ده قازاخجادا اولان بعضی کلمهلر اۆچون روس سؤزلری ایشلدیلیر. سووت حاکمیّتی آلتیندا اولان دؤورده ۱۹۳۳-جو ایلده صونعی آجلیق، ۱۹۳۷-۳۸-جی ایللرده سویقیریم، ۱۹۵۴-جو ایلده ۶ میلیون ۳۰۰ مین هئکتار یئرین زورلا روس موهاجیرلرینه پایلانماسی، ۱۹۶۰-جی ایللره قدر روس کؤچلری یئرلشدیرمه پلانلارینین حیاتا کئچیریلمهسی، ۱۹۸۶-جی ایلده مشهور "جئلتوکسان" حادثهسینی سؤیلهمک مومکوندور.
۱۹۹۰-جی ایلده ایقتیصادی بحران و شوروی-نین سوقوطوندانا سوْنرا ۱۹۹۱-جی ایلده موستقیل اولاراق دونیا آرناسیندا اؤز یئرینی تاپدی. نورسولتان نازاربایئو اؤلکهنین ایلک یاشکان اوْلدو.
۱۹۹۲-جی ایلده قازاخیستان روسیه نین تشببوسونه اساساً یانواردا کوللئکتیو تهلوکهسیزلیک موقاویلهسی ایمضالامیشدیر.
۱۹۹۷-جی ایلده باشکند آلماتیدان آستانایا کئچیریلمیشدیر.
قازاخیستانین خاریجی سیاست پریوریتئتلری روسیه، چین، آمریکا بیرلشمیش اوستانلری، آوروپا بیرلیگی، اوْرتا آسیا دؤولتلری. همچینین دونیا اؤلکهلری ایله قارشیلیقلی فایدالی امکداشلیغین اینکیشاف ائتدیریلمهسینه یؤنلمیشدیر.
قئید: م. V. لومونوسوو آدینا موسکو دؤولت اونیوئرسیتئتینین آنالیتیک-بیلیشیم مرکزینین ائکسپئرت قروپونون رهبری آلکسی ولاسوو دوشونور کی، گورجوستان-اوسئتییا موناقیشهسی قازاخیستانین ۲۰۱۰-جو ایلده آتت-ا صدرلیگی زامانی پریوریتئتلر آراسیندا اولمایاجاق. بۇ گون گورجوستانا عایید اوْلان بۇ مسئلهلر سیاسیدیر و بوردا ایقتیصادی مسئلهلردن صحبت گئده بیلمز. آنلاماق لازیمدیر کی، اگر آذربایجانلا ائرمنیستانین وضعیتینده تورک-ائرمهنی سرحدلرینین آچیلماسی اۆچون هلهده ایقتیصادی سببلر تاپماق اولسا دا بۇ روسیه و یا تۆرکیه بیزنئسینین و ده ائرمهنی دیاسپورونون ماراقلاریدیر. گورجوستان ایله علاقهلر ایسه سیاسیدیر. بورادا ایقتیصادی منتیق ایشلهمهیهجک.
ایسئسجو شوراسی سون ایجلاسیندا ۲۰۱۵-جی ایلده ایسلام مدنیتی شهری اعلان اوْلونماسی ایله باغلی آلماتینین نامیزدلیینی تصدیقلهییب.
فیزیکی-جوغرافی خصوصیّت[دَییشدیر]
قازاخیستان اراضیسینین چؤللری چوخ دا مورکّب دئییلدیر. دوزهنلیکلر داها گئنیش ساحهنی تۇتور. غربده خزریانی اووالیق و اوستورت یایلاسی، شرقده ایسه قازاخیستان خیردا تپهلیگی دقتی جلب ائدیر. جنوبدا توران اووالیغینین بیر حیصّه سی قازاخیستان اراضیسینه داخیل اولور. شیمالدا تورغای چؤککلیگی قازاخیستان اراضیسی ایله غربی سیبیر اووالیغینی بیرلشدیریر. اؤلکهنین ان هوندور یئری شرقده آلتای داغلارینین قازاخیستان اراضیسینه داخیل اوْلدوغو حیصّه دیر. ان آلچاق یئر ایسه غربده خزر ساحللرینده یئرلشهن کاراگیئ چؤککلیگیدیر (-۳۲ متر). قازاخیستان اراضیسینده بیر سیرا فایدالی قازینتیلارین زنگین یاتاقلاری واردیر. بونلاردان قاراغاندی،ائکیباستوز و تورغای داش کؤمور یاتاقلارینی، جئزقازغان،ساییک،بوزشاکول،بالخاش و کوونراد،قازاخیستان خیردا تپهلیگی میس معدهنلرینی، تورغای،کوستانای ویلایتیندهکی دمیر فیلیزی یاتاقلارینی خصوصی قئید ائتمک اولار. قازاخیستان اراضیسی چوخ زنگین آلیمینیوم یاتاقلارینا، و ده قورغوشون، سینک، گوموش، وولفرام، فوسفوریت(مانغیستاو،کاراتاو)، نیکل، قیزیل و باشقا نادر دمیر یاتاقلارینا مالیکدیر. جومهوریتی اراضیسینین غرب (خزرساهیلی) حیصّه لرینده زنگین نفت(تنگیز،تورغای،مانغیستاو) و قاز یاتاقلاری(مانغیستاو،قاراجانباس،اؤزئن) دا واردیر. بئلهلیکله، دئمک اولار کی، قازاخسیتان یاناجاغا و ان باشلیجا صنایع ساحهلری اۆچون لازیم اوْلان بوتون خام احتیاطلارینا مالیکدیر.
ایقلیمی[دَییشدیر]
اؤلکه اراضیسینین ایقلیمی کسکین کونتینئنتالدیر. قیشی چوخ سویوق کئچیر. آرکتیک هاوا کوتلهلرینین اراضییه مانعهسیز داخیل اولماسی نتیجهسینده شیمال و مرکز حیصّه لرده شاختالار داها گۆجلو (شیمالدا -۴۵&نبسپ؛°سی، مرکزده -۳۵&نبسپ؛°سی) اولور. یای ایسه چوخ ایستی کئچیر. اوْرتا ایول تئمپئراتورو شیمالدا +۲۴&نبسپ؛°سی، جنوبدا +۲۸&نبسپ؛°سی-دیر. بعضاً ایستیلار +۴۴&نبسپ؛°سی-یه کیمی چاتیر. یاغینتیلارین میقداری آزدیر. گئنیش دوزهنلیک ساحهلرده ایللیک یاغینتیلار جمعی ۲۰۰-۴۰۰ مم-دیر. خزر ساحللرینده و مرکزین دوزهنلیک حیصّه لرینده ایسه داها آزدیر (۵۰-۱۰۰ مم). بۇ یئرلرده سهرا و یاریم صحرا لاندشافتلاری اوستونلوک تشکیل ائدیر. یالنیز داغلارین اتکلرینده و یاماجلاردا (جنوب-شرقده) یاغینتیلار چوخ آرتیر (۴۰۰-۱۶۰۰ مم). قازاخیستانین ایقلیمی کسکین کونتینئنتال اوْلدوغونا گؤره چای شبکهسی ده ضعیفدیر. نیسبتاً ایری چایلاریندان سیردریا، اورال، امبا، ایلئ، ایرتیش، اسیل چایینی گؤسترمک اولار. دیگر چایلارینین اکثریتی یایدا قورویور. چایلار بؤیوک سووارما اهمیتینه مالیکدیر. ایری گؤللریندن بالخاش و زایسان گؤللرینی گؤسترمک اولار. آرال و خزر دنیزینین ده بیر حیصّه سی قازاخیستان اراضیسیندهدیر. قازاخیستان اراضیسینین شیمال و شیمال-شرق حیصّه لرینده مونبیت توْرپاقلاری اوْلان چؤل زوناسی گئنیش ساحهنی احاطه ائدیر. قازاخیستانین ان بؤیوک تاخیلچیلیق رایونلاری دا ائله بورادادیر. جنوبا گئتدیکجه یاریم صحرالار و صحرالار بیر-بیرینی عوض ائدیر. صونعی سووارما شرایطینده بۇ توْرپاقلاردا دا مۆختلیف کند چیفتلیک (مزرعه) بیتکیلری (پامبیق، اوزوم، چلتیک، آلما، اریک، نار) بئجرمک اولور.
اینضیباطی اراضی بؤلگوسو[دَییشدیر]
قازاخیستان جومهوریتی اینضیباطی جهتدن ۱۴ اوستان، ایکی اوستان وضیّعت شهر، ۸۳ شهر، ۱۶۰ منطقه، ۲۰۰ قصبه، ۷۷۴۳ کنددن عبارتدیر. باشکند آستانا و ان بؤیوک شهر آلماتی ایلت ایستاتوسونا صاحبدیر.
ایقتصادیات[دَییشدیر]
تخمیناً اؤتن عصرین ۶۰-جی ایللرینه کیمی قازاخیستان حئیواندارلیق (خصوصیله قویونچولوق) چیفتلیک (مزرعه) ایله فرقلنهن بیر اؤلکه ایدی. لاکین حاضیردا او، الوان متالوژی، کؤمورچیخارما، کیمیا، ماشینقاییرما، یونگول و یئیینتی صنایعسی اوْلان بیر اؤلکهیه چئوریلمیشدیر. یاناجاق صنایعسینده کاراغاندی و ائکیباستوز کؤمور حؤوزهلرینین بؤیوک اهمیتی واردیر. کؤمورله ایشلهیهن اونلارلا الکتریک مرکزلاریندان ان بؤیویو ائکیباستوزدا یئرلشیر. ان بؤیوک میس ائمالی زاوودلاری بالخاش و جئزقازغان شهرلریندهدیر. ائرتیس چایی اوزریندهکی سو الکتریک مرکزلارینین انرژیسی و زنگین پولیمئتال یاتاقلاری اساسیندا اؤسکمندئ، پاولوداردا مۆختلیف الوان دمیرلار و عالیمینیوم اۆرتیم (تولید) ائدن کومبیناتلار یارادیلمیشدیر. قارا متالوژی صنایعسی ده (چوقون، پولاد، پروکات اۆرتیم (تولید)ی) گئتدیکجه اینکیشاف ائدیر. اونون اساس موسسیسهلری تمیرتاو و رودنی شهرلرینده یئرلشیر. قازاخیستانین کیمیا صنایعسینده مینرال گوبره اۆرتیم (تولید)ی اساس یئر تۇتور. جامبیل شهرینده نهنگ سوپئرفوسفات زاوودو تیکیلمیشدیر. قازاخیستاندا ماشینقاییرما صنایعسی ده اینکیشاف ائدیر. پئتروپاول و آقمولادا کند چیفتلیک (مزرعه) ماشینلاری، آلماتیدا ائلئکتروتئخنیکی ماشین و آوادانلیقلار اۆرتیم (تولید) اوْلونور. قازاخیستان هم ده اینکیشاف ائتمیش یئیینتی و یونگول صنایعیه مالیکدیر. سمی، پئتروپاول، آلماتی، شیمکند (چیمکند) یئیینتی و یونگول صنایعنین ایری مرکزلریدیر. کند چیفتلیک (مزرعه)ندا بوغدا، قارغیدالی، پامبیق و چلتیک بیتکیلری، همچینین قویونچولوق باشلیجا ساحهلردیر. اکین ساحهلرینین ۷۰%-دن چوخوندا دنلی بیتکیلر (اساساً یازلیق بوغدا، قارغیدالی، چلییک، داری) اکیلیر. بوغدا اکینی ساحهلری اساساً قازاخیستانین شیمال حیصّه سینده یئرلشیر. قازاخیستان بئجردیی بوغدانین بؤیوک حیصّهسینی خاریجی اؤلکهلره ایخراج ائدیر. پامبیق و چلتیک ایسه جنوبدا (جامبیل و شیمکند اوستانلری) سوواریلان توْرپاقلاردادیر. هئیواندارلیغین اساس چیفتلیک (مزرعه) ساحهلری شیمال، مرکز و شرق رایونلاریندادیر. اؤلکهده ۳۵ میلیون داوار، ۸ میلیون قارامال ساخلانیلیر. حئیواندارلیق محصوللارینین دا (ات-سود محصوللاری، یون) بؤیوک حیصّه سی خاریجی اؤلکهلره ایخراج اوْلونور.
قازاخیستاندا BP شیرکتینین معلوماتینا گؤره ۲۰۰۹-جو ایلین اوّلینده نفتین ثبوت ائدیلمیش احتیاطلارینین حجمی ۳۹،۶ میلیارد باررئل و یا ۶،۵ میلیارد تون تشکیل ائدیر، بۇ دا عمومی دونیا احتیاطلارینین ۳،۲%-نی تشکیل ائدیر. نفتین پروقنوزلاشدیریلان احتیاطلاری یالنیز خزر دنیزینین قازاخیستان قیسمتونا عایید اوْلان یئرلرینده ۱۷ میلیارد توندان چوخ اوْلدوغو تخمین ائدیلیر. مرکزی کشفیات ایدارهسینین ایستاتیستیکاسینا اساساً قازاخیستان ۲۰۰۹-جو ایلده ۷۵ میلیون تون نفت حاصیل ائتمیشدیر. قازاخیستان حکومتی ۲۰۱۱-جی ایلده نفت هاسیلاتینی ۱۰۰ میلیون تونا، ۲۰۱۵-جی ایلده ایسه ۱۵۰ میلیون تونا قدر آرتیرماغی پلانلاشدیریر. قازاسیتان موستقیللیک ایللرینده نفتدن چوخ بؤیوک گلیرلر الده ائتمیش و بونون نتیجهسینده قازاخیستان آسیادا ان یوکسک حیات سوییهسینه مالیک اوْلان اؤلکهلردن بیرینه چئوریلمکدهدیر. ۲۰۰۹-جو ایلین اوّلینه اوْلان معلوماتا گؤره قازاخیستانین آشکار ائدیلمیش طبیعی قاز احتیاطلاری ۱،۸۲ تریلیون م³ (بپ-نین حسابلامالارینا اساساً) تشکیل ائدیر کی، بۇ دا دونیا احتیاطلارینین ۱،۷%-نه برابردیر. قازاخیستانین مانغیستاو (مانقیشلاق) یاریماداسیندا بؤیوک نفت و قاز صنایعسی یارادیلمیشدیر.
کند چیفتلیک (مزرعه)[دَییشدیر]
قازاخیستانین آقرار ترکیب اؤزونده ۴۹۱۹ غیری-دؤولت موسسیسهسینی و ۶۵ دؤولت حۆقوقی شخصی اؤزونده بیرلشدیریر. قازاخیستان جومهوریتی ۲۰۰۶-جی ایلده آقرار-صنایع کومپلکسینین ۲۰۰۶-۲۰۱۰-جو ایللرده داواملی اینکیشاف کومپانییاسی قبول ائدیلمیش و ۲۰۰۶-۲۰۰۸-جی ایللرده اونون گئرچکلشدیریلمهسی اوزره پروقرام ایشلنیب حاضیرلانمیشدیر. ۲۰۰۶-جی ایلده کند چیفتلیک (مزرعه)یندا عمومی محصولون حجمی میلیارد دوللار تشکیل ائتمیشدیر. اکیلهن توْرپاقلارین عمومی حجمینده دنلی بیتکیلر اوستونلوک تشکیل ائدیر.
اهالیسی[دَییشدیر]
قازاخیستان جومهوریتینده اوْرتا حسابلا ۱ km²-ا ۶ نفر اهالی دوشور. لاکین اهالی اراضی اوزره غیری-برابر مسکونلاشیب. اؤلکهنین شیمال، شیمال-شرق و جنوبوندا داغتیی حیصّه لرده (خصوصیله آلماتی و اونون اطرافیندا) اهالی نیسبتاً سیخدیر. اؤلکهنین اساس اهالیسی قازاخلاردیر.
ائتنیک ترکیبی[دَییشدیر]
قازاخیستاندا آذربایجان دیاسپوراسی[دَییشدیر]
رسمی معلوماتلارا گؤره حال-حاضیردا قازاخیستاندا یوز مین، غیری-رسمی معلوماتلارا گؤره اوچ یوز مین آذربایجانلی یاشاییر. قازاخیستاندا یاشایان آذربایجانلیلار علم، اینجه صنعت، کند چیفتلیک (مزرعه)، کیچیک، اوْرتا بیزنئس و دیگر ساحهلرده چالیشیرلار. عینی زاماندا اونلار قازاخیستان جومهوریتی اجتماعی-سیاسی حیاتیندا یاخیندان ایشتیراک ائدیر، دؤولت اورقانلاریندا تمثیل اوْلونورلار. بونونلا یاناشی، هموتهنلریمیز قازاخیستان جومهوریتی قانونلارینا اویغون اولاراق اؤزلرینین بیر نئچه میلّی-مدنیت تشکیلاتلارینی یاراتمیشلار. قازاخیستان جومهوریتینده "قازاخیستان خالقی آسسامبلئیاسی" یارائدیلمیش و باشکان نظربایف بۇ آسامبلیانین صدریدیر. ۱۹۹۰-جی ایللردن اعتباراً آلماتیدا "توران"، آکتؤبئ ویلایتینده "دوستلوق"، ژامبول ویلایتینده "آذری"، غربی-قازاخیستان ویلایتینده "بیرلیک"، قاراغاندی ویلایتینده "ناموس"، کوستانای ویلایتینده "حیدر"، پاولودار ویلایتینده "وطن" و س. آذربایجان مدنیت مرکزلری فعالیّت گؤستریر. بۇ جمعیتلر عینی زاماندا "قازاخیستان خالقی آسساملئیاسی"نین عضولریدیر. باشکند آستانادا دیاسپورانین چوخسایلی نمایندهلرینی اطرافیندا بیرلشدیرمیی باجارمیش "خزر" میلّی-مدنیت مرکزی فعالیّت گؤستریر. بونونلا یاناشی، ۲۰۰۳-جو ایلده آستانادا "دونیا آذربایجانلیلارینین مدنیت مرکزی" اجتماعی تشکیلاتینین نمایندهلیگی آچیلمیشدیر کی، بۇ دا قازاخیستانداکی بوتون آذربایجان میلّی-مدنیت مرکزلرینی اؤزونده بیرلشدیریر. سون دؤورلر خاریجی اؤلکهلرده یاشایان آذربایجانلیلارلا ایش اوزره دؤولت کومیتهسینین دستیی ایله قازاخیستانین تالدیکورغان شهرینده "نخچیوان"، شو شهرینده "آذربایجانلیلارین مدنیت مرکزی" تأسیس ائدیلمیش و آستانا، آلماتی، تالدیکورغان، قاراغاندی شهرلرینده آذربایجان دیلینده "بازار گونو" مکتبلری آچیلمیشدیر. ۷ سپتامبر ۲۰۰۴-جو ایل تاریخینده آستانا شهرینین "توریست" مئهمانخاناسینین کونفرانس زالیندا آستانا شهری آکیمینین موعاوینی، آستانا شهری مطبوعات مرکزینین فخری یاشکان و آذربایجان جومهوریتی قازاخیستان جومهوریتیسینداکی سفیری ل.قندیلووون آستانا ایجتیمایتینین و کۆتلوی(توده) بیلیشیم واسطهلرینین ایشتیراکی ایله آذربایجان "خزر" میلّی-مدنیت مرکزینین تأسیس ائتدیی بئینلخالق اجتماعی-سیاسی، روس و قازاخ دیللرینده نشری نظرده توتولموش آیلیق "توران-ائکسپرئسس" قزئتینین تقدیمات مراسیمی کئچیریلمیشدیر. ۲۵ سپتامبر ۲۰۰۶-جی ایل تاریخینده قازاخیستانین ژامبول ویلایتینین شو رایونوندا ۵ میندن آرتیق سویداشیمیزین یاشادیغی یئنی یول-"نوویی پوت" کندینده "نسیمی" آذربایجان مدنیت مرکزی یارادیلمیشدیر.
آذربایجان-قازاخیستان علاقهلری[دَییشدیر]
آذربایجان جومهوریتی ایله قازاخیستان جومهوریتی آراسیندا دیپلوماتیک علاقهلر ۳۰ آوقوست ۱۹۹۲-جی ایل تاریخینده یارادیلمیشدیر. ۹ ژانویه ۱۹۹۳-جو ایلده قازاخیستان جومهوریتی آذربایجان جومهوریتیسینداکی، ۱ مارت ۲۰۰۴-جو ایلده آذربایجان جومهوریتی قازاخیستان جومهوریتیسینداکی سفیرلیکلری فعالیّته باشلامیشدیر. ایبراهیم آمانقالیئو قازاخیستان جومهوریتی آذربایجاندا ایلک سفیری اوْلموشدور. ۲۰۰۸-جی ایلین ژانویه آییندان اعتباراً پریمبئتوو سئریک دوستانوویچ قازاخیستان جومهوریتی آذربایجان جومهوریتیسینداکی یئنی فوق العاده و صلاحیتلی سفیری کیمی فعالیّت گؤستریر. ۲۹ ژانویه ۲۰۰۴-جو ایل تاریخینده لتیف قندیلوو آذربایجان جومهوریتی قازاخیستان جومهوریتینده سفیری تعیین ائدیلمیشدیر. ۱۳ ۶ سپتامبر ۲۰۰۸-جی ایل تاریخیندن آذربایجان جومهوریتی آکتاو شهریندهکی باش کونسول v.i.ائ. ر.محمد اوف فعالیّتینه باشلامیشدیر. ایکی اؤلکه آراسیندا ایندیدک سیاسی موناسیبتلرده دئمک اولار کی، هئچ بیر پروبلم مؤوجود اولمامیشدیر. بۇ موناسیبتلر ۱-۲ مارت ۲۰۰۴-جو ایل تاریخلرینده قازاخیستان جومهوریتی یاشکان نظربایف دعوتیله آذربایجان جومهوریتی یاشکان İ.الیئوین قازاخیستانا و ۲۴-۲۵ مای ۲۰۰۵-جی ایل تاریخلرینده آذربایجان جومهوریتی یاشکان İ.الیئوین دعوتی ایله قازاخیستان جومهوریتی یاشکان نظربایف اؤلکهمیزه رسمی سفرلریندن سوْنرا کئیفیتجه یئنی مرحلهیه قدهم قویموشدور. آذربایجان طرفی قازاخیستانین آسیادا تهلوکسیزلیین مؤحکملهنمهسی ساحهسینده "آسیادا قارشیلیقلی ایشداشلیق و اعتیماد تدبیرلری اوزره موشاویره"نین (آقئم) یارادیلماسی تشببوسونو تام دستکلمیشدیر. ۲۰۰۶-جی ایلین ایول آییندا آر خین طرفیندن غیری-رسمی قایناقلر واسطهسیله آلماتی شهرینده کئچیریلمیش "آوتوموبیل احتیاط حیصّه لری، قاراژ تجهیزاتلاری و یاناجاقدولدورما مرکزلاری" اوزره ۳-جو بئینلخالق سرگینین (تهئ تهیرد اینتئرناتیونال ائخهیبیتیون فور آوتوپارتس، گاراگئ ائقویپمئنت & پئترول ایستاتیون) رئکلام بروشوراسی الده اوْلونموشدور. بۇ بروشورادا عکس اوْلونموش رنگلی خریطهده آذربایجان جومهوریتی اراضیسینده داغلیق قاراباغ بؤلگهسی خصوصی اولاراق و ائرمنیستان اراضیسینین عکس اوْلوندوغو رنگده وئریلمیشدیر. بونونلا علاقه دار، قئید اوْلونان رئکلام بروشوراسیندا وئریلمیش سهوین دوزلدیلمهسی ایله باغلی جدی تدبیرلرین گؤرولمهسی اۆچون قازاخیستان جومهوریتی خاریجی ایشلر نازیرلیینه، هابئله سؤزوگئدن تدبیرین تشکیلاتچیلارینا مراجعت ائدیلمهسی حاقیندا آر خین طرفیندن قازاخیستانداکی سفیرلییمیزه مۆافیق تلیمات وئریلمیش، عینی زاماندا قر-ین باکیداکی سفیرلیینه مراجعت ائدیلمیشدیر. مسئله ایله باغلی سفیرلییمیز قر-ین خاریجی ایشلر نازیرلیینه نوتا ایله مراجعت ائدرک رئکلام بروشوروندا بوراخیلمیش سهوین آرادان قالدیریلماسینی طلب ائتمیشدیر. ۲۰۰۶-جی ایلین ۱۱ آوقوست تاریخینده قازاخیستان خین-دن سفیرلییمیزین اونوانینا داخیل اوْلموش نوتادا سرگی تشکیلاتچیلارینین باش وئرمیش حادثه ایله باغلی مؤقیعتی آچیقلانمیش، اونلارین بیرلشمیش میلتلر تشکیلاتی-نین باش آسسامبلئیاسی و تهلوکهسیزلیک شوراسینین داغلیق قاراباغا دایر قبول ائتدیکلری قرارلاری دستکلدیکلری، رئکلام بروشورونون نشری زامانی یول وئریلمیش سهوین تکنیکی سببدن باش وئردیی و گلهجکده بۇ کیمی حاللارین تکرارلانماماسی اۆچون داها دقتلی اوْلاجاقلاری بیلدیریلمیشدیر. بونونلا یاناشی، سفیرلییمیز طرفیندن سرگینین تشکیلاتچیسی M.Arslanla علاقه ساخلانیلمیش، صحبت زامانی او، رئکلام بروشورلارینین نشری زامانی یول وئریلمیش سهوین تکنیکی سببدن باش وئردیینی بیلدیرهرک، بونا گؤره رسمی عذر ایستمیش و آرتیق یئنی رئکلام بروشورلارینین سیفاریش وئریلدیینی قئید ائتمیشدیر. ۱۴ مارت ۲۰۰۸-جی ایل تاریخینده بیرلشمیش میلتلر تشکیلاتی باش آسامبلیاسینین ۶۲-جی سئسسییاسیندا "آذربایجانین ایشغال اولونموش اراضیلرینده وضعیت" آدلی قتنامه لاییحهسینه دایر کئچیریلمیش سسوئرمهده قازاخیستان جومهوریتی بیترف سس وئرمیشدیر.
دیل[دَییشدیر]
قازاخ دیلی (қaзaқ Tiлi، قازاق ٴتیلی، قازاق تیلی).قازاخیستان جومهوریتینین رسمی دؤولت دیلی قازاخ دیلیدیر.
قازاخ دیلی تورک دیللرینین قیپچاق آلتقروپونا (تاتار، باشقیرد، قاراچای-چرکز، قوموق، قارایم، کریمتاتار، قاراقالپاق، قاراقاش، نوقای) داخیلدیر . نوقای، قاراقالپاق و قاراقاش دیللری ایله بیرلیکده قیپچاق - نوقای قولونا عاییددیر.
دین[دَییشدیر]
اؤلکه اهالیسینین ۷۰ %-نی موسلمانلار، ۲۶%-نی ایسه پراووسلاو مسیحییانلاری (اساساً روسلار) تشکیل ائدیر.
مدنیت[دَییشدیر]
ایدمان[دَییشدیر]
علم[دَییشدیر]
تحصیل[دَییشدیر]
صحیّه[دَییشدیر]
مطبخ[دَییشدیر]
کیو[دَییشدیر]
نقلیات[دَییشدیر]
سیاست[دَییشدیر]
سیلاحلی قوهلر[دَییشدیر]
ایستینادلار[دَییشدیر]
- ↑ Пepeпиcb HaceлeHия Pecпyблиkи KaзaxcTaH 2009 roдa. KpaTkиe иTorи. (Census for the Republic of Kazakhstan 2009. Short Summary) (Russian). Republic of Kazakhstan Statistical Agency. یوْخلانیلیب10 December 2010.
- ↑ AreHTcTBo Pecпyблиkи KaзaxcTaH пo cTaTиcTиke : ЧиcлeHHocTb HaceлeHия Pecпyблиkи KaзaxcTaH пo иToraM пepeпиcи HaceлeHия ۲۰۰۹ roдa...ЧиcлeHHocTb HaceлeHия Pecпyблиkи KaзaxcTaH пo иToraM пepeпиcи HaceлeHия ۲۰۰۹ roдa Ha MoMeHT cчeTa Ha ۱۲ чacoB Hoчи c ۲۴ Ha ۲۵ фeBpaля ۲۰۰۹r. cocTaBилa ۱۶۰۰۴،۸ Tыc. чeлoBek . Дoля yйrypoB B oбщeй чиcлeHHocTи HaceлeHия cTpaHы cocTaBилa – ۱،۴%.ЧиcлeHHocTb kaзaxoB yBeличилacb пo cpaBHeHию c пpeдыдyщeй пepeпиcbю Ha ۲۶،۱% и cocTaBилa ۱۰۰۹۸،۶ Tыc. чeлoBek. yBeличилacb чиcлeHHocTb yзбekoB Ha ۲۳،۳%، cocTaBиB ۴۵۷،۲ Tыc. чeлoBek، yйryp – Ha ۶%، cocTaBиB ۲۲۳،۱ Tыc. чeлoBek. CHизилacb чиcлeHHocTb pycckиx Ha ۱۵،۳%، cocTaBиB ۳۷۹۷،۰ Tыc. чeлoBek؛ HeMцeB – Ha ۴۹،۶%، cocTaBиB ۱۷۸،۲ Tыc. чeлoBek؛ ykpaиHцeB – Ha ۳۹،۱%، cocTaBиB ۳۳۳،۲ Tыc. чeлoBek؛ TaTap – Ha ۱۸،۴%، cocTaBиB ۲۰۳،۳ Tыc. чeлoBek؛ дpyrиx эTHocoB – Ha ۵،۸%، cocTaBиB ۷۱۴،۲ Tыc. чeлoBek.
خاریجی کئچیدلر[دَییشدیر]
قالری[دَییشدیر]
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
Ancient Taraz Kazakhstan.jpg
-
-
-
-
-
بیرده باخ[دَییشدیر]
- پورتال:قازاخیستان
- قازاخیستان فۇتبول اتفاقی
- قازاخیستان باش نازیرلرینین سیاهیسی (۱۹۹۱-جی ایلدهن)
- قازاخیستان مطبخی
- قازاخیستاندا نفت صنایعسی
قایناقلار[دَییشدیر]
گؤرونتولر[دَییشدیر]
- تیکراری دیتا قالیبلریندن ایشلنمیش صفحهلر
- قیریلمیش فایل باغلانتیلاری اوْلان صحیفهلر
- Pages using infobox country with unknown parameters
- Pages using infobox country or infobox former country with the symbol caption or type parameters
- اوروپا اؤلکهلری
- تورک دیللی اؤلکهلر
- قازاقیستان
- اورتا آسیا اؤلکهلری
- دنیزه چیخیشی اولمایان اؤلکهلر
- ایسلام ایشبیرلیگی تشکیلاتی اؤلکهلری
- بیرلشمیش میلتلر اؤیهسی اؤلکهلر


text:
حسرت مرتضي مجدفر ان اوُزاقلاردا قالمیش بیر پاییز گئجهسینین سوْنو – آذر آیی: گئجه کسدی ساخلایان شاعیرین خزانی. بوُ حئكايهجيك ، 1389- نجي ايلين آذر آييندا تهراندا قورولان و نتيجهسي معلوم اولمايان بير حئكايه مسابقهسينه يوللانيلميشدير. ادب اوزره ايندييه قدر اونو نشر ائتمهميشديم. آنجاق بير خبر چيخماماسينا گوره، حئكايهجيكي ايشيق سايتي نين اختياريندا قويدوم. البته ادب سئورلره معلومدور كي حئكايهجيك ...Read More »
بايرامليق/ نريمان ناظیم
بايرامليق/ نريمان ناظیم اوغلانجيق گوزگو قاباغیندا دایاندی. ایکی الیایله کاپشئن ین دؤشونو تومارلاييب، قولتوغونو يئللنديردي. سونرا آرخاسيندا دايانميش آناسيني گوزگوده سوزوب، گولومسهدي. بير داها اينيندهکي کاپشئنه باخدي. گولوش دوداغلاريندان چاغلاييب اوز- گؤزونه ياييلدی. شیلتاق چپيش کيمي ایکی ایاغی اوسته گؤیه قالخدی؛ سيچيراييب، ماغازادان ائشيگه قاچدي. آرواد “و آ آ… اميير… اوغلان بير دايان گؤروم نهجوردي آخي…”- دئيه، قاپييا چيخدي. ائشيکده, ...Read More »
قارا قاشقا / عباسعلي يحيوی (ائلچی)
قارا قاشقا عباسعلي يحيوی (ائلچی) یوگرک آتين شيههسي اورهک سئوينديرن بير عشقدن کي یوخ، بلکه ده اوجامان سوروجونون آیريليغيندان تؤرنميش نيسگيللرلن، غصهلرين تأثيري ايدي. او، اؤز سسيني داغا- داشا یایماقلا دردلي بير فاجيعهنين جانیانديريجي خبريني اوبالاردا یاشایان ائللرين قولاغينا چاتديرماق ايستهیيردي. بو آت برومند خانيمين قارنيندان چيخان, عبدالله آدلي کيشينين بئليندن گلن, ايگيد بابکين دؤیوش مئیدانلاريندا یولداشي اولاراق، “قارا قاشقا” ...Read More »
حکایهجیکلر / حسین واحدی
حکایهجیکلر / حسین واحدی 1- دايان، يارديم ايستهيير بو قادين! هر گون شهرين كمر يولوندان كئچنده او ياشماقلی و اوزونو اؤرتموش ياشلی قادينی گؤروردو، چوخ راحاتسيز ائديجی بير آن اولوردو. بئلی آزجا بوكولموشدو و الين اللره آچميشدی… ائلمان اوركدن آه چكيب تانريدان اونا يارديم ايستهدی. اونا ياخينلاشيب، آرابانی ساخلاييب، شوشهنی ائنديريب، آزجا پول وئريب؛ ننه تانريم سنی قوروسون، منه ده ...Read More »
ترلانين طالعي / اسماعيل ممدلي
ترلانين طالعي اسماعيل ممدلي ساوالان اتهييندهکي يارپيزلي کندينده آنادان اولموشدو، آناسي لاچين اونو يالاديقجا توکلري قورويوب جاني قيزيردي، سحره ياخين گؤزلري آچيليب آياغا دورا بيلدي، بودورويه- بودوريه آغزيني آناسينين امجهيينه يئتيردي. شيرين ايليق سودو امديکجه بدني گوجلهنيب تورهليردي، نئچه آي سونرا اوتلارين يوموشاق يارپاقلاريندان يئمهييده اويرهنميشدي، اوتلاقدا آناسينين يانيندا او ياندان بو يانا، بو ياندان او يانا قاچيب اوينايـيب سئوينجيندن ...Read More »
قمر / رقیه کبیری
قمر رقیه کبیری ـ «قمر!… قمر!… قمر!…» “قمر” دهلیزین قارانلیغیندا بیر بوجاغا سیغیشیب، دیزلرینی قوجاقلاییب. اؤنوندهکی قارین وئرمیش شئهلی، نمیشلی دووار، سانکی سینما پردهسیدیر؛ اوزاقلاری سئیر ائدیر… کیشی اللری بئلینده، ایتییی ایتمیش کیمی، حیطین بویوندا وار-گل ائدیر. گوللو قوناق اوتاغیندا سیزیلداییر. زاریلداییر. قمر اکیزتایی اوغلانلاری پیللهکان اوستونده اوتوردوب، نوبهایله قاشیق- قاشیق یئمک یئدیردیر. کیشی نین یومورتاسی ترسه دوشوب سانکی. بیر ...Read More »
گونئي / روحانگیز پورناصح
گونئي روحانگیز پورناصح اوزاقلاردا گؤي اوزو قارالدي بيردن. گليب پنجرهنين قاباغيندا دايانديم. نهدهن بئله توستولوايديهاوا؟ بلكهده بير يئر اود توتوب يانيردي؟ نفسيمي دالي قايتارديم. پنجرهني باغلاديم. اوسگورمهيه دوشسهيديم اگر، قورتارماق بيلمزدي. گؤزومو قيرپمادان حيرتله گؤيه باخيرديم. قاراليق گئت- گئده ياخينلاشيردي. توستونون بونجا قاراليغينا، اؤزوده بو سرعتله ياخينلاشماسينا اينانا بيلميرديم. واي! ايندييهدك بو قدهر قارا قوشو بير يئرده گؤرمهميشديم. قوش سئلايدي، ...Read More »
هومای / حبيب فرشباف
هومای حبيب فرشباف اصلانخان قوشا بولاق کندينين آديني چکنده، آتليلارين آراسينا ولوله دوشدو. اصلانخانين بوتون آتليلاري آليشاني ياخيندان گؤرمهسهلرده، اونون ايگيتلييينين تعريفيني دؤنه- دؤنه ائشيتميشديلر. ائله بونون اوچون ده خان اوتا غينا گيرجک، آتليلارين آراسيندا پيچاپيچ باشلادي: – ايه آليشان اولان يئرده نه تهر قوشا بولاغا گيرمک اولار؟ – منيم کي بوسفردن هنچ گؤزوم سوايچمير. – ايه دئيير آرتاليني چاپاراق ...Read More »
آغير گئجه / ائلیار پولاد
آغير گئجه ائلیار پولاد گئجهنين قارانليغينين آغيرليغين چيينلرينده حيس ائديردي. ائله بيل دونيانين آغيرليغين اونا يوکلهميشديلر. قورغوشون دولوهاوا اونا نفس چکمهيي چتينلشديريردي. هر آدديم گؤتوردوکجه سانکي چيينينده کي يوک بير آزدا آغيرلاشيردي. دهشتلي آنلارين دؤزولممزليگي اونو سارسيديردي. اينديهدک بو قدهر آياقلارينين تابسيزليغيني بيلمهميشدي.هاراسا گئديردي اؤزوده بيلميردي؛ آنجاق ايندي فيکير- خيال اونا حکم وئريردي. سانکي گؤزلري باخار کورايميش. اطرافيندا دولاشانلاري، کوچهده ...Read More »
بيردن – بيره / عمران صلاحي
بيردن- بيره عمران صلاحي بير باهار گونو، بير چيچکلي آغاجين آلتـيندا، لاله پارکـيندا، بير کيشي کي الینی کوتونون سول قولتوغونون جيبينه قويموشدور، نيمکتين اوستونده، بير کيشي ايله کي نظره گليردي تازا بازنيشسته اولوب دانـيشـيردي: – دوز بويورورسوز، اقتصادي سيخينتيلار هميشه باعث اولوب آدام بعضي شئيلري زندگانليقدا حذف ائلهسين. آدام ائلهيه بيلمز ات، چورک و ياغ آلمايا، آمما ائلهيه بيلر مثلن ...Read More »


text:
یانیندا دلبریمین اعتباریم اولماسادا،
یئنه غمین چکرم ، غمگساریم اولما سادا.
بدنده یاری جانیم قالماییب، گئدیب یاریم،
گرک دؤزوم غم – هیجرانه، یاریم اولماسادا.
گونوم کی، تار اولوب اول زولف اليندن، ای تاری،
ترنم ائیله، سنی تاری، تاریم اولماسادا.
اوزون خیالی بسیمدیر بهشت – کؤیوندا،
یوز ایل خیالیما گلمز، باهاریم اولماسادا.
لبینله مست گؤزون هر دوشنده خاطیریمه،
شرابه رغبیتم آرتیر، خؤماریم اولماسادا.
منیم بیر آهیم ایله شمعلر یانیر گئجه لر،
توخونما، شعله عشقم ، شراریم اولماسادا.
کمند – زولفله ، واحد ، اؤزوم شیکار اولدوم ،
منیم او آهو باخیشلی شیکاریم اولماسادا.


text:
پ.ک.ک/پ.ی.د-ی.پ.گ و داعش ایرتیباطی
ترور تشکیلاتلاری پ.ک.ک/پ.ی.د-ی.پ.گ ایله داعش آراسیندا باش وئرن موناقیشهلرین ایچریسینده قارشیلیقلی منافع باغلانتیسی یاراندیغی موشاهیده ائتمیش و همین موناسیبته دایر بعضی مقاملار آچیق منبعلره عکس اولونموشدور
پ.ک.ک/پ.ی.د-ی.پ.گ و داعش ایرتیباطی
ترور تشکیلاتلاری پ.ک.ک/پ.ی.د-ی.پ.گ ایله داعش آراسیندا باش وئرن موناقیشهلرین ایچریسینده قارشیلیقلی منافع باغلانتیسی یاراندیغی موشاهیده ائتمیش و همین موناسیبته دایر بعضی مقاملار آچیق منبعلره عکس اولونموشدور.
پ.ک.ک/پ.ی.د-ی.پ.گ ایله داعش ترور تشکیلاتلاری آراسینداکی موناسیبته دایر ان آچیق نومونه؛ پ.ک.ک/پ.ی.د-ی.پ.گ-نین رقه شهرینی اله کئچیرمهسی زامانی داعش ترور تشکیلاتی ایله موقاویله لازیمی داعش نمایندهلرینین شهردن اوتوبوسلارلا چیخاریلماسینا عایید گؤرونتولرین اورتایا چیخماسیدیر. داعش ترور تشکیلاتینین 15 ژانویه 2014ده ایشغال ائتدیگی سؤزده پایتختی رقه؛ آمریکا ایله اولوسلار آراسی کوالیسیونون فعال سیلاح، قورو و هاوا دستکلری سایهسینده پ.ک.ک/پ.ی.د-ی.پ.گ طرفیندن 17 اوکتوبر 2017-جی ایلده اله کئچیریلمیشدیر. رقهنین اله کئچیریلمهسی پروسهسینده؛ پ.ک.ک/پ.ی.د-ی.پ.گ و داعش آراسیندا آپاریلان راضلاشما نتیجهسینده؛ رقهده اولان داعش نمایندهلری آمریکا و اولوسلار آراسی کوالیسیونون معلوماتی داخیلینده اوتوبوسلارلا رقهدن اعتبارلی بیر شکیلده چیخاریلمیش مارکادا، ال سووار و دیرالزور بؤلگهلرینه دییشمهلری تامین اولونموشدور. سؤزقونوسو موقاویله و دییشمهلره دایر خبرلر بی.بی.سی موخبیرلری قوئنتین سامرویل و ریام دالات طرفیندن آپاریلمیشدیر.
رقهده پ.ک.ک/پ.ی.د-ی.پ.گ و داعش آراسیندا آپاریلان راضیلاشما آمریکا و اولوسلار آراسی کوالیسیون مقاملاری دا قبول ائدیلمیشدیر. پنتاگون سؤزچولریندن اریک پاهون موقاویلهنین تامامیله وطنداشلاری قوروما مقصدلی اولدوغونو ادعا ائدهرک "طرفداشلاریمیزلا هر زامان تام راضی اولماماق، اما اونلارین اؤز پروبلملرینی حلّ ائتمهسینه حؤرمتله یاناشیریق" دئییب. بونونلا یاناشی اولوسلار آراسی کوالیسیونون سؤزچوسو سرهنگ رایان دیلون دا twitter حسابیندان موقاویلهنین بیر "سیرر" اولمادیغینی ایفاده ائتمیشدیر.
15 نوامبر 2017ده تورکیهیه تسلیم اولان و سوندا اینگیلیس تایمز قزئتینه موصاحیبه وئرن سوریه دموکراتیک گوجلر سؤزچوسو طالال سیلوس، سوریه دموکراتیک گوجلرینین، رقهدن اوّل عینی موقاویلهنی منبیچده ده کئچیردیگینی ایفاده ائتمیشدیر. سیلوس، پ.ی.د/ی.پ.گ-لیلرین منبیچی ترک ائدن داعشلیلارا اؤز نظارتیندکی تورپاقلاردان سربست کئچمهلری اوچون 200 دولاردان باشلایان سیاحت سندی ساتدیغینی دیله گتیرمیشدیر. سوریه دموکراتیک گوجلری قوموتانلیق ائدن شاهین جیلونون آمریکا ایله راضیلاشدیغینی و منبیچین آزاد ائدیلمهسی اعلانیندان درحال اوّل 2 مین داعشلینین سیویل قالخانلا شهردن چیخیشینا ایجازه وئریلدیگینی قید ائدن سیلوس، سوریه دموکراتیک گوجلر و آمریکانین داعشلیلرین جان امنیتینی تامین ائدیب جرابلوسا دوغرو گئتمهسینه ایجازه وئرمهلرینین، آمریکا ایله سوریه دموکراتیک گوجلر آراسینداکی ایلک موقاویله اولدوغونا دقت چکمیشدیر. دیگر بیر موقاویلهنین فیرات چایی اوزریندکی تابکادا حیاتا کئچیریلدیگینی دیله گتیرن طلال سیلوس، شاهین جیلونون پ.ی.د/ی.پ.گ-سوریه دموکراتیک گوجلر آدینا آمئریکالیلارلا گؤروشدوکدن سونرا داعشلیلارا ایناملی چیخیش ایجازهسی وئردیگینی بیلدیرمیشدیر. بو پروسئسلرین فونوندا پ.ی.د/ی.پ.گ ایله داعش آراسیندا قارشیلیقلی منافع باغلانتیسی قورولدوغونو دئمک مومکون گؤرونور.
طلال سیلوس، آنادولو آژانسینداکی چیخیشیندا ایسه پ.ک.ک-نین دیرالزور و هاسئکهدکی نفتی نئجه ایشلندیگینه دایر سوالا بو شکیلده جاواب وئرمیشدیر: "ی.پ.گ و پ.ک.ک، 2012ده رومئیلانداکی نفت قویولارینی اله کئچیردیکدن سونرا ایشلنمهیه باشلادی. اوّللر بو نفتلری، داعش بؤلگهلری اوزریندن ایخراج ائدیردیلر. پ.ک.ک کادرلارینین جیزه-دکی پوللو ایشلرینین سببکاری علی شیر، قامیشدا یاشاییر. پ.ک.ک ائلئباش-لاریله بیرباشا باغلانتیلی. نفت موقاویلهلری کئچیرمهیه مسئول اولان شخص. الده ائدیلن گلیرلری یالنیز او بیلیر. بو، پ.ک.ک-نین سیرریدیر. علی شیر، 2012دن بری نفتی خاریجه ساتیر. قدیمدن ساتیش یالنیز داعش بؤلگهلری اوزریندن تامین ائدردی. رژیم اوردوسونون افسری ال-کاتیرجی، پ.ک.ک-دان نفت آلان باش مسئولدوذ. حتی شاهین جیلونون بئله بونا موداخیله ائده بیلمیهجگینی دئدیلر. نفت مسئلهسی تشکیلاتین سیرریدی. سوروشا سوروشا بعضی معلوماتلارا چاتدیم. ساتدیقلاری نفتین پولو، لبنان بانکلاریندا اؤزلرینه یاخین بعضی آدلارین حسابینا یاتیردی. سونرا پول آوروپایا یوللانیردی. آدلارین هامیسی پ.ک.ک-لی. مسئله چوخ بؤیوک. هر گون یوزلرله تانکرله نفت تاشینیردی".
پ.ک.ک/پ.ی.د-ی.پ.گ-نین داها سونرا دیرالزور ایستیقامتینده ایشغال عملیاتلارینا باشلاماسی داعش ترور تشکیلاتینین بیر چوخ ایستراتژیک نقطهنی گولله آتمادان پ.ک.ک/پ.ی.د-ی.پ.گ-یه بوراخماسی بو ایستیقامتده دیقتچکیجی گؤرونور.
پ.ک.ک/پ.ی.د-ی.پ.گ-نین دیرالزور شهرینین شرقینه قارشی سالدیرینی زامانی؛ داعش ایله یئنیدن راضیلیغا گلمیشدیر. قاسیون انفورماسیون آژانسی طرفیندن متنینین ده درج ائتدیگی موقاویله پ.ک.ک/پ.ی.د-ی.پ.گ ایله داعش آراسیندا آتشکس اعلان ائدیلدیگینی اورتایا چیخارمیشدیر. آپاریلان آتشکس ایله بیرلیکده پ.ک.ک/پ.ی.د-ی.پ.گ؛ داعش ساحهلرینه یؤنهلیک سالدیریلارینی کسمیش داعش منسوبلارینین بؤلگهنی آزاد ائدهرک سوریهنین شرقینه حرکت ائتمهلرینین او بیرینده دیرالزور شهرینین شرق بؤلومونو ایشغال ائتمیشدیر.
سوریهده پ.ک.ک/پ.ی.د-ی.پ.گ-نین ایشغالینا ایمکان وئرمهسی خاریجینده؛ داعش ایله تورکیه دوشمنلیگی اوزریندن ده بیر چوخ بازارلیق آپاریلیر. حاضیردا پ.ک.ک/پ.ی.د-ی.پ.گ-نین رقه و دیرالزورداکی سؤزده حبسخانالاریندا اولان بیر چوخ داعش منسوب ترورچو تورکیهیه قارشی حرکت ائتمهلری قارشیلیغیندا بو سؤزده حبسخانالاردان بوراخیلیر. داعش نمایندهلری تورکیهیه قارشی فعال حرکت ایچریسینده یئر آلماسالار بئله، تورکیهنین نیظامی فاکتورلارینین دا اولدوغو ایدلیب و فیرات علیهینه حرکات بؤلگهسینه موختلیف یوللارلا سیزاراق تورکیهیه قارشی تهدید یارادیرلار. بونونلا یاناشی، پ.ک.ک/پ.ی.د-ی.پ.گ ترور تشکیلاتی طرفیندن سؤزقونوسو شخصلر؛ اولوسلار آراسی توپلومدا تورکیه داعش ایله سؤزده یان یانا گؤسترمک تلاشلاری اوچون قارا تبلیغات ایشلرینده ایستیفاده ائدیلیرلر.
ترور تشکیلاتی پ.ک.ک/پ.ی.د-ی.پ.گ-نین زیتون دالی عملیاتی سببی ایله تورک سیلاحلی گوجلری و اؤزگور سوریه اوردوسونا قارشی ساواشمالاری شرطیله عفرین حبسخانالارینداکی داعشلیلری ده سربست بوراخماغا باشلامیشدیر. بونونلا یاناشی، موضوع ایله باغلی چیخان یئنی خبرلره باخاندا پ.ک.ک/پ.ی.د-ی.پ.گ-نین، گئدهجک یئری قالمایان دیگر داعشلیلردن فایدالانماق اوچون ده بو شخصلره یئنی بیر حیات وعد ائتدیگی و بو ایستیقامتده بیر قیسم داعشلی فیرات چایینین شرقیندن عفرین داشیدیغی گؤرونور. اؤلکهسینه قاییتمایان آنجاق ساواشما و بومبا ائتمه قابیلیتی یوکسک داعشلی ترورچولارین پ.ک.ک/پ.ی.د-ی.پ.گ طرفیندن قیمتلندیریلدیگینه و پ.ک.ک/پ.ی.د-ی.پ.گ-نین، اؤزونه چالیشاجاق داعشلیلره آدلارینی ترورچو سیاهیسیندان چیخارماغی وعد ائتدیگینه شاهید اولونور. پ.ک.ک/پ.ی.د-ی.پ.گ-نین داعش منسوب ترورچولاردان ایستیفاده ائتمهسینه قارشی آتدیغی آددیملار، بحث قونوسو ترور تشکیلاتلاری آراسیندا کادر تأثیرلیلینین عکس ائتدیرمهسی باخیمیندان اؤنملی اهمیت کسب ائدیر. بو وضعیت همچینین، داعش ایله موباریزه پردهسی آلتیندا آمریکا و آوروپا دولتلرینه یاناشی بیر چوخ دولتدن دستک گؤرن پ.ک.ک/پ.ی.د-ی.پ.گ-نین ریاکارلیغینی و چیخارلاری ایستیقامتینده وارمیش کیمی/ اکزیستانسیال کیمی گؤرولن بیر تهدیدله بئله امکداشلیغا گئدجگینی گؤستریر.
پ.ک.ک/پ.ی.د-ی.پ.گ؛ ایشغال ائتدیگی اراضیلرده ائتنیک تمیزلمه آپارماق، بؤلگهنین دئموقرافیک قورولوشونو دییشمک مقصدیله خصوصیله عرب و تورکمن اهالیسی کؤچه مجبور ائدیر. پ.ک.ک/پ.ی.د-ی.پ.گ ترور تشکیلاتی؛ اؤز سؤزده حبسخانالاریندا ساخلاماق ایستمدیگی داعش ترور تشکیلاتی منسوبلارینی دا کؤچه زورلادیغی اهالینین آراسینا قاریشدیراراق تورکیهیه گؤندریر. بوندان باشقا، ترور تشکیلاتینین داعش منسوب اولدوغو بیلینن قروپلاری سوریه-تورکیه مرزیندکی قاچاق گیریشلر (تونللر) واسطهسیله تورکیهیه سؤوق ائدیر.
دیگر طرفدن، آمریکا ژورنالی ناسیونون 9 فوریه 2017 تاریخینده مطبوعاتا عکس اولونان حساباتیندا پ.ی.د/ی.پ.گ-نین سوریهنین شمالیندا ساواش جینایتی ایشلدیگی و اون مینلرله اینسانی یئریندن-یوردوندان ائتدیگی بیلدیریلیر. ی.پ.گ-نین سوریهنین شمالیندا کونترول آلتیندا ساخلادیغی اراضیلرده اون مینلرله عرب و کورد سیویل سورگونه زورلادیغی و ساواش جینایتی ایشلدیگی قید ائدیلن راپوردا دقت چکن مقام ایسه؛ ی.پ.گ-نین بؤلگهده داعش ایله چاتیشمادیغی، عکسینه، توققوشان قروپلاری انگللهین بیر حرکت طرزی آپاردیغینا دایر معلوماتا یئر وئریلمهسیدیر. بورادان حرکتله سؤزقونوسو راپورون، پ.ی.د/ی.پ.گ-نین داعش ایله امکداشلیغینی وورغولاماغا چالیشدیغینی سؤیلمک مومکوندور.


text:
تی آر تی رادیو
رادیو
بیلیم و تکنالوژی ینگی لیکلرنینگ اولکه میزگه کیچ کیلگنیدن هر دایم شکایت قیلیب تورگن میز...رادیوچیلیک نقطه نظردن وضعیت عکسینچه بولگن. تورکیه جمعیتی نینگ رادیودارلیک جریانی دنیا جمعیتی بیلن بیرگه لیکده 1927- ییلی 6 می ده باشله دی. 1964- ییلی 1 می ده TRT نینگ قوریلیشی بیلن ینگی بیر جریان یشندی. بوگون TRT رادیولری 5 ملی، 5 منطقوی، 3 محلی و 5 خلق ارا رادیو کانالی بیلن عاموی رادیوچیلیک مسؤلیتی، بی طرف و اصولی یایین چیلیک مفکوره سی، توغری و گوزه ل تورکچه سی، خبر، معلومات، تربیه لش، مدنیت، موزیک، اویین – کولگی محتواسی بیلن؛ اولکه نینگ برچه نقطه سیگه، جمعیت نینگ تورلی طبقه سیگه خطاب قیلماقده دیر.
TRT رادیو 1 تربیه لش، مدنیت، خبر... بیلگی و اورگنیش گه ضرورتی بولگن هر کیم اوچون... بیلیم، صنعت، ادبیات، تیاتر، سپورت، اطراف، اقتصاد، هنری ینگی لیکلر... حیات بیلن علاقه لی هر نرسه...توغری، بی طرف، سریع خبرچیلیک...تورکیه نینگ هر جاییده، ماهواره دن و انترنیت ارقه لی دنیا مقیاسیده... TRT 1927 – ییلیدن بیری بوگونگچه... رادیونگیز بولگن هر جایده...
TRT FM سرداش، دویت، یولداشینگیز... جانلی و کوچلی یایین چیلیک مفکوره سی، اشوله لر، اینگ کوپ درخواست بولگنلر... تورکیه نینگ هر جاییده، ماهواره دن و انترنیت ارقه لی دنیا مقیاسیده... TRT FM اوزاقلرنی یقین قیلگن رادیو.
TRT رادیو 3 Elvis Presley، Joan Baez، Frank Sinatra، Tchaikowsky،,Mozart، Sara Vaughanگچه بارگن موزیک نینگ تاب لری... کلاسیک مودرن نینگ ترکیبی... تورکیه نینگ هر جاییده، ماهواره دن و انترنیت ارقه لی دنیا مقیاسیده...
TRT نغمه TRT آرشیفیدن تاب اثرلر ینگی بندلر... گروپلر، تینگلاوچی ایستکلریف جانلی یایینلر بیلن تورک صنعت موزیکی نینگ تینگ سیز نغمه لری... تورکیه نینگ هر جاییده، ماهواره دن و انترنیت ارقه لی دنیا مقیاسیده...
تورکو ایتیملر، توره لر، سازلر، قیغوریب لر... یورتدن سیس لر، خلق قوشیقچیلری، اماتور گروهلر... استادلردن شاگردلرگه ییتیب کیلگن تاریخی میراث... تورکیه نینگ هر جاییده، ماهواره دن و انترنیت ارقه لی دنیا مقیاسیده...
TRT مملکتیم FM حیاتنی کولدیرگن آنلرنی، کوچ جریانلری، موفقیت حکایه لری، اولکه میزنینگ ارزشلری، دنیانینگ تورلی جایلریده گی بیز بیزگه اوخشه یمیز حال – احوالیمیز و همده کوپگینه موزیک... یاشلر و یاشلیگینی قولدن بیرمه گنلر اوچون موزیک و صحبت، TRT مملکتیم FM ده ... TRT مملکتیم FM ، انترنیت، ماهواره و کیبل ده، داخل هفته هر کون تورکیه وقتی بیلن ساعت 09:00-18:00 آره سیده یایین بیره دی... سیز خواهله گن بیر اشوله نی ایشیتیش، سیز سیوگن بیر کیشی گه تحفه قیلیش ویا تویغو توشونچه لرینگیزنی شریک قیلماقچی بولسنگیز، تورکیه نینگ مست سیسی TRT مملکتیم FM سیزگه جوده یقین...
TRT TSR (تورکیه نینگ سیسی رادیوسی) چیت ایلده گی یورتداشلریمیز و قرینداشلریمیزگه قره ته 24 ساعت نشرات... تورلی ایچکی و تشقی موضوعلرده تورکیه نینگ فکرلرینی انعکاس بیریب تورگن؛ اولکه میزنی معرفی قیلیش گه حصه قوشگن "تورکیه نینگ سیسی رادیوسی" (TSR) بوگون 37 تیلده نشرات بیریب تورگن.
TRT انتالیا رادیوسی 1962 ییلیدن بوگونگچه... آق دینگیزنینگ رنگ لری، موزیکی، مدنیتی و عنعنه لری... داخل هفته 10:00 – 12:00 آخر هفته 10:00 – 12:30 آره سی منطقوی یایین بیلن آق دینگیزده، 13:00 دن کیین بیر ساعت بوییچه TRT تورکو کانالیده، تورکیه ده و دنیاده...
TRT چقور اوا رادیوسی 1968 – ییلیدن بوگونگچه... توروسلر (بوزوق) نینگ هواسی، حیاتی، محلی ارزشلری... داخل هفته 10:00 – 12:00 آخر هفته 10:00 – 12:30 آره سی منطقوی یایین بیلن چقور اواده، 16:00 دن باشلب بیر ساعت گچه TRT تورکو کانالیده، تورکیه ده و دنیاده.
TRT گاپ دیار بکر رادیوسی 1964 – ییلدن بوگونگچه... جنوب – شرق اناطولی مدنیتی، منطقه نینگ سیسی، فولکلوری... داخل هفته 10:00 – 12:00 آخر هفته 10:00 – 12:30 آره سی منطقوی یایین بیلن گاپ منطقه سیده 15:00 دن باشلب بیر ساعت گچه TRT تورکو کانالیده، تورکیه ده و دنیاده.
TRT ترابزون رادیوسی... یشیل لیگی، فصلی، کمانی بیلن قاره دینگیز... داخل هفته 10:00 – 12:00 آخر هفته 10:00 – 12:30 آره سی منطقوی یایین بیلن قاره دینگیز منطقه سیده 14:00 دن باشلب بیر ساعت گچه TRT تورکو کانالیده، تورکیه ده و دنیاده.
TRT ایرزوروم رادیوسی 1960 دن بوگونچه... قوشیق لری، فولکلوری بیلن شرقی اناطولی... داخل هفته 10:00 – 12:00 آخر هفته 10:00 – 12:30 آره سی منطقوی یایین بیلن شرقی اناطولی منطقه سیده 17:00 دن باشلب بیر ساعت گچه TRT تورکو کانالیده، تورکیه ده و دنیاده.
TRT کینت رادیو انقره منطقه بیلن علاقه لی هر نرسه... منطقه دن خبردار بولیش اوچون، کینت نینگ عشقی تامان کیلینگ... TRT کینت رادیو انقره FM 105.6 فرکانسده انقره ده.
TRT کینت رادیو استانبول منطقه بیلن علاقه لی هر نرسه... منطقه دن خبردار بولیش اوچون، کینت نینگ عشقی تامان کیلینگ... TRT کینت رادیو استانبول FM 106.6 فرکانسده استانبولده.
TRT کینت رادیو ازمیر منطقه بیلن علاقه لی هر نرسه... منطقه دن خبردار بولیش اوچون، کینت نینگ عشقی تامان کیلینگ... TRT کینت رادیو ازمیر FM 99.1 فرکانسده ازمیرده.
TRT رادیو کردی اولکه میزنینگ بیرلیک و همجهت لیگی گه حصه قوشیش اماجی بولگن، مودن تیزیمده گی یایین مفکوره سی بیلن هر یاش تینگلاوچی نینگ علاقه سیگه ماس کردچه رادیو کانالی... 2009 – ییلی 1 می تاریخیده نشرات گه باشله گن رادیو 6، جنوب – شرق اناطولی منطقه سیگه سیسینی ییتیشتیره دی. منطقه خلقی بیلن دولت اورته سیده گی مناسبت گه حصه قوشرکن، تورکیه نینگ خلق ارا علاقه لریگه هم مثبت تأثیر قالدیره دی.
TRT رادیو خبر اولکه نینگ تورلی طبقه سیگه قره ته خبر، خبر پروگرامی، هوا و یول وضعیتی، مدنی و صنعتی فعالیتلر... خلق نینگ سالم خبر آلیشی اوچون توغری، بی طرف، سریع خبرچیلیک...


text:
آذربایجان خلقی ئوز محلی وایالتی شورالار ینی یارتمالیدیر
۲۱آذرین ۷۱مینجی ایل دونیمی مناسبه تینه
آذربایجان خلقی ئوز محلی وایالتی شورالار ینی یارتمالیدیر
۷۱ ئیل بوندان قاباق آذربایجاندا ئوزورن انقلابی و دموکراتیک قیام، آذربایجان خالقنین تاریخ بویندا ان بویوک قیام لاریندان بیریدیر . آذربایجان خالقی آزادلیق و عدالت و برابرلیک یولوندا دفعه له ر سلاح اله آلیب و ایاقا قالخیب و حماسه له ر یارادارکن ئوز ایستک لرینی اوجا سس ایله آریا قویوب . بابک قیامیندان تا مشروطه انقلابنا و مشروطه انقلابیندان تا ۲۱ آذر۱۳۲۴ جه ن، بتون بو ایستکلر و چالیشمالار بیر ئیل انقلابی ودموکراتیک ها بیله اقتصادی واجتماعی دریشیک له رده اوز حقیقی سیماسینی منعکس ادیر.۲۱آذر قیامی اول بار ایران دا سیاسی حاکمیت مسئله سینی زحمتکش لر ، ایشچی ، اکینچی قادینلار و خلق نفعینه حل ادیب واونی فئودال لار ، بویوک اشراف و امپریالیسم عامللرینین الیندن آلیب و خلقی ئوز سرنویشتینه حاکیم ئدی ، ۲۱آذر قیامی نتیجه سینده ایران واورتا شرقین بیر بویوک حسسه سینده ، یعنی آذربایجاندا ارتجانین وامپریالیسمین وایچری قره قوه لرین، اجتماعی ، اقتصادی ونظامی دایاقلاری بتون ویران ئدیب و خلق الینین آلتینا گتیریلدی .بوتون ایرانی ظلم وستم و استبداد آلتیندان وامپریالیسم وارتجاع اسارتینده ن قوتارماق ، مرتجع شاهی تخت اوستینده ن ییره سالماق مقصدینه گوره ۲۱ آذرنهضتی ایرانین آیری خلقیلرینین آزادلیغین یولوندا گوتوریله ن بیر بویوک قدمیدی . بونا گوره ده ایرانین حاکم طبقه سی ، اشراف ، فئوداللار، شونیست و ناسیونالیست قوه لر خارجی انگلیس و آمریکا ، آذربایجاندا یارانان دموکراتیک وانقلابی حاکمیته سون قورماق اوچون ال بیر اولدولار . وبوطرفدنده دنیادا ینی درشیکلر و سویت بیرلیشینین ینی سیاستی و انون نهضته یاردیم ئتمه مه سی و چوخ آیری عامللر آذربایجان خلقنین نهضتنین دوام ئتمگینه امکان قورمادیلار. انقلابی دموکراتیک حکومتین سایه سینده آذریایجان زحمتشکلرنین بیرئیل تلاشی نتیجه سینده چوخ دریشیکلر خالقین نفعینی ئوزوردی ، یرلر زحمتکش کندلره آراسیندا بولوندی ، تزه صنایع یولادوشدی مدرسه لر، دانشگاه لار یارالیندی و آنادیلی تدریس اولوندی ، یوللار اسفالت اولدو و قادینلار اول بار آزاد و کیشی ایله برابر و رای صاحیبی اولدولار.. و بللی دیر کی بو اصلاحات و بیله بیر انقلابی و دموکراتیک درشیکلیگی نه مرکزی حکومت ونه ده انون خارجی دایاقلاری تحمل ئده بیلمزلر و انوگوره ده تمام خارجی امپریالیستلر و داخلی مرتجع قوه لر ال بیر اولوب و آذربایجانا قشون چکدیلر. اونلار مینلرانسانی توتوپ اشکنجه آلتینا آپاردیلار ،مینلرجه انسانی کوچه له رده و چولده باجادا توتوپ و الدوردیلر. مینلر نفر آواره اولدولار و آذربایجان خلقنین حرکتینین بیله تاپتالاندیرماسی ایران خلقلرینی ده دموکراسی و مدنیت صاحیب اولماسینی ئیللر بویی دالی سالدی و دمک اولارکی ایندی بو چکیلن مصیبت لر ئله آذربایجاندا ئوزورن انقلابی دموکراتیک حرکتین سینماسینین نتیجه سی دیر.
۷۱ ئیل ده ن سونرا آذربایجان خلقی ئوز آینیشیندا و مبارزسینی قاباق آپارماخدا بو بویوک تجربه دن درس آلمالیدی و ئوز استکلرینی یرینه یترمک اوچون گرک بو اوچ شعار محورینده ، یعنی ستم مللی، جنسی و طبقاتی یه سون قورماق ایچون ینه ده محلله لرده ، ایشله دیگی مرکزلرده وایالتی سطحیده شورا لار طریقی ایله ئوزسرنویشتینه حاکم اولمالیدی.
آذربایجان خالقی ایللر بویو اورگینده یاتان کینه ونفرت ایران اسلامی حاکمیتنین ظلم وستم و شونیستی تشبثاتینه و اولکه ده گده ن ظلم وستم واستثمار وحق سیزلیک علیه ایاغا قاخمالیدی و اعلام ادملیدی کی، من بوظلم و ستم واستثمارا بویون قویمارام.
۲۱ آذرین ۷۱ مینجی ئیل دونمینده بتون مللی ،جنسی وطبقاتی ستم قاباقیندا دایانانلارا و آزادیخ وسوسیالیسم یولوندا جان قوران قهرمانلاریمیزی خاطره لندیییب و فدائی کیمی اونلارین یولونا دوام ورمه لییک.
محوالسون اسلام وارتجاع حکومتی
یاشاسین ۲۱ آذرقیامینین خاطره سی
برقراراولسون محلی وایالتی شورالار
کمونیست فدائیلرین آذربایجان ایالتی کمیته سی
۲۱آذر ۱۳۹۵


text:
روسییا-تورکییه-آذربایجان پارلامئنتلرآراسی علاقه لر قروپونون یارادیلماسی گوندَمده دیر.
آپانین وئردییی معلوماتا گؤره, بوتو "پارلامئنتیسکایا قازئتا"دا کئچیریلن آذربایجانین موستقیللی یی نین 25 ایللییینه حصر اولونان "روسییا-آذربایجان موناسیبتلری: 25 ایل دوستلوق و قارشیلیقلی صرفه لی اَمکداشلیق" آدلی دَیرمی ماسادا ایشتیراک ائدن دؤلت دوماسینین میلت وکیلی, روسییا-آذربایجان پارلامئنتلرآراسی دوستلوق قروپونون رهبری دیمیتری ساوئل یئو بیلدیریب.
د.ساوئل یئو آذربایجانین روسییا ایله تورکییه آراسیندا علاقه لرین مؤحکملنمه سینده واسیطه چی رولونو قئید ائده رک دئییب کی, لیبئرال دئموکرات پارتایاسی نین لیدئری ویلادئمیر ژیرینووسکی نین تورکییه یه سَفری زامانی روسییا-تورکییه-آذربایجان پارلامئنتلرآراسی علاقه دار قروپون یارادیلماسی مسئله سینین موذاکیره اولدوغونو سؤیله ییب: "ویلادئمیر ژیرینووسکی تورکییه پارلامئنتینده کئچیردیگی گؤروشده اوچ اؤلکه نین پارلامئنت دوستلوق قروپلاری نین بیرگه گؤروشلری نین کئچیریلمه سینی موذاکیره ائدیب. تورکییه و آذربایجان طرفی ده بونا راضیلیق وئریب.قروپون ایلک ایجلاسی نین باکیدا کئچیریلمه سی پلانلاشدیریلیر".


text:
قاندینین گونئی آفریقادان اینگیلترهیه
کؤچمهسینین یوزونجو ایل دؤنومو اولاراق بیر نئچه سطیر یازماق ایستهدیم. :)
ماهاتما قاندی، هیندیستانین میللی اؤندری، هیندیستانین باغیمسیزلیغینین یئگانه لیدئری و دئمک اولار ییرمینجی یوز ایللیین بؤیوک اینسانلاریندان بیریسی ساییلیر.
"ماهانداس کارامچاند قاندی" سیاسال
لیدئر و هیندلیلرین معنوی آتاسی، هیندلیلری بؤیوک بیریتانیانین سؤموروجو سیاستی
آلتیندان قورتاریب باغیمسیزلیغینا واردیران، تاریخده یئگانه اؤندَردیر کی دئمک
اولار تئرور و شیددته قارشی سیویل
موباریزهلریله تانینیب دیر.
1918-جی میلادی ایلیندن (1296ه.ش) بری، اؤزگورلویه ساواشیب و هیندیستانین میللی کنگرهسینین لیدئرلییینین سوروملولوغونو عؤهدهسینه آلدی. بو اوزدن بیر اولوسال(میللی) سیمگهیه چئوریلیب میلیونلارجا هیندلینین اورهیینده آلقیشلانیب اؤزونه اؤزهل یئر قازاندی. بئلهلیکله اونو "ماهاتما" یا "بؤیوک تین" (روح بزرگ) لقبی ایله قارشیلادیلار. بونا باخمیاراق او بئلنچی اونورلادیجی لقبلری هئچ سئومیردی آنجاق بوگون هرکس اونو ماهاتما قاندی آدیلا تانییر. اوستهلیک بوتون ائورن (دونیا) اونو أن بؤیوک لیدئر تانیدیقلارینا باخمیاراق هیندیستانین خالقی اونو "اولوسون آتاسی" یا هیندجهده "باپو"، "آتا" آنلامینی داشیان سؤزله تانییب یاد ائدیرلر. قاندینین دوغوم گونو هیندیستاندا میللی تعطیل گونو اولاراق قوتلانیب و "قاندی جایاندی" آدیلا تانیلیر.
قاندی شیددته قارشی اولوسال بویون أیمهمکله هیندیستانین باغیمسیزلیغینی بیریتانیادان ألده ائدیب قازاندی. بئلهلیکله بؤیوک سؤموروجو بیریتانیانین ألین هیندیستاندان اوزه بیلدی. اونون شیددتسیز اویغولانان موجادیلهسی باشقا سؤمورولن اؤلکهلره ده چاتیب اونلارا باغیمسیزلیقلارین ألده ائده بیلمکلری اوچون بیر باشاریلی اؤرنک ساییلدی. قاندینین "ساتیاگراها" فلسفهسیندن (شیددتسیزلیک فلسفهسی) بیر چوخ اؤزگورلوک ایستهین، اؤرنهیی دوقتور مارتین لوتئرکینگ، تنزین گیاتسو، لئخ والسا، ائستفان بیکو، آنگسانسوکی و نئلسون ماندئللا کیمیلره درین ائتکیلر بوراخدی. آرتیرمالی ساییلان تانینمیش لیدئرلرین هامیسی شیددته قارشی دیرنمه قوشولونا صادیق قالا بیلمهدیرلر.
قاندی بیر نئچه دفعه اولاراق تئرور اولماقدان جانینی قورتارا بیلدی آنجاق سونونجو دفعه 1326 بهمنین 9 "ناتورام قادسی" قاندینی یئتمیش دوققوز یاشیندا میللتین قالابالیغیندا بیر عیبادتخانادا قورشونلاییب آیاقدان سالدی. قاندینین قاتیلی هیندیستانین آشیری ناسیونالیستلریندن بیریسی ایدی او بئله دوشونوردو هیندیستانین پاکیستانلا گئنیش بیچیمده ایلگیسی هیندیستانین ایقتیدارینا بؤیوک ضربهلر وورماقدادیر.
شکیل: قاندی ایله چارلی چاپلینین
گؤروشونه عایید دیر؛ 1931
حامید مورسلی 24 اسفند 93


text:
تانری گؤیدن یاغا سنی عدالت دومان یارادان سولطان یارادیب بو دمه، بو چاغا سنی. بلکه طالع بو حوسن ایله چکیبدی سیناغا سنی! طالعیمیز ائده کرم نوبارینی اؤزوم درم هارا باخسام سنی گؤرم تانری گؤیدن یاغا سنی. کیمدی من تک حسرت چکن؟ یالواریجی، مینّت چکن ایللر بویو ظوٍلمت چکن دهییشمز چیراغا سنی. بو حسرتین داشین آتام آرزویا، ایستهیه چاتام زرگر اولام ...Read More »
ایکی شعر / عدالت دومان
ایکی شعر عدالت دومان سون گول اوزاقدان او کؤورک سسینی دویدوم دئدیم بس آدیمیچاغیردی سسین! سوسوزدان سارالمیش چمن کؤنلومه نارین یاغیش ایدی یاغیردی سسین! نارزان بولاق کیمیسیزمیش قایادان دوم دورو آرینمیش هر بیر بویادان سحر مئهی کیمی منی اویادان گونومه آیدینلیق اوغوردو سسین! پاییز دومانیندا تیترهین سون گول منیم اورهییمدی سئوگیده اؤنجول گلرسه شئح اوسته ایشیقدان یونگول گلمزسه داغلاردان آغیردی سسین! ...Read More »
«خدافرین درنهیی» و «عدالت دومان»لا موصاحیبه
آذربایجان ادبیات اوجاقلاری: «خدافرین درنهیی» و «عدالت دومان»لا موصاحیبه ایضاح: آذربایجان ادبیات اوجاقلاری اؤلکهنین مختلف شهر و شهرجیکلرینده گونو گوندن شعلهلنمهدهدیر. بو اوجاقلارین حرارتینده قیزینان بیر چوخ شاعر و یازیچیلاریمیز بو گون ادبی جمعیتیمیزین پارلاق سیمالارینا چئوریلیبدیرلر. عینی حالدا بو گون آذربایجان مدنیتینین انکیشاف یولونون بؤیوک بیر حیصهسی بو درنکلردن کئچیر. بو درنکلرین بیر چوخو اوزون ایللردیر آذربایجان مدنیت بایراغینی ...Read More »
گؤزومون یاشی تؤکولدو / عدالت دومان
گؤزومون یاشی تؤکولدو عدالت دومان آغلاماق فیکیریم یوخ ایدی واللاه ندنسه گؤزومون یاشی تؤکولدو. بابامین یوردوندا داشلاری گؤردوم کؤنول ساراییمین داشی تؤکولدو. تاپمادیم ائومیزده بیرین آغلادیم، بوش گؤردومهامینین یئرین آغلادیم ائومیزین آسلانین، شیرین آغلادیم هؤنکورتومه قونوم قونشو تؤکولدو. یوخویموش آتالی-آنالی گونلر یوخ اویموش ننهلی بابالی گونلر هاوایا سؤورولدوهاوالی گونلر بیرین یاشادیمسا،بئشی تؤکولدو. ائله بیل خیالا دالیب ائویمیز قلبیم تک توتولوب ...Read More »
بنؤوشهدن / عدالت دومان
بنؤوشهدن عدالت دومان دولدو وطن عطری یئنه روحوما آل بنؤوشهدن. شاعر کؤنلوم! ایلهامینی- دویغونو آل بنؤوشهدن! بیر اوتانجاق اینجه چیچک سئوگی پایلار اتک-اتک عشقین اولسون آغ کپنک چکیرسن بال بنؤوشهدن. طبیعتین ان شاه چاغی اویانار یاشیل یارپاغی نئچه عاشیق یار سوراغی آلمیش بو لال بنؤوشهدن. دومان”سیز بو گؤی سینهده” گؤزللیک وئریر گونهده حیالی داغلار یئنهده اؤرتوبدو شال بنؤوشهدن.Read More »
منی/ عدالت امی(دومان)
منی عدالت امی(دومان) اوچورام یئنه بیر حیس تلسدیریر ائوه منی. منیم اونا جانیم قوربان او سئومهیه, سئوه منی. ××× حیاتیمیبال ائیلهدی حالیمیخوش حال ائیلهدی قیرخدا آغ ساققال ائیلهدی بو ساچلاری شهوه منی. ××× شوکور طالع وئرن پایا بیرده گلدیم بو دونیایا “دومان”ام گونشه، آیا قوی اوجالتسین نهوه منی.Read More »
گؤروشور/ عدالت امی(دومان)
گؤروشور عدالت امی(دومان) اولو تانريم گونوموزه گون دوغوب سئون سئويلنله آيان گؤروشور کئچیر سرحدلری خوش خیال کیمی گؤيده بولوت، یئرده اينسان گؤروشور اوغوللار غميني يئميش آرازين زامان قوباريني يوموش آرازين ايندي اوزهرينده گوموش آرازين ائل توتور توي- دويون، نيشان گؤروشور بو تايدان او تايا قيز گلين کؤچور ساز گولور، سئوينير سؤز، گلين کؤچور يوز اوغول ائولهنير، يوز گلين کؤچور سارايلا ...Read More »
بنؤوشهدن/ عدالت امی(دومان)
بنؤوشهدن عدالت امی(دومان) دولدو وطن عطری یئنه روحوما آل بنؤوشهدن شاعر کؤنلوم! ایلهامینی- دویغونو آل بنؤوشهدن بیر اوتانجاق اینجه چیچک سئوگی پایلار اتک-اتک عشقین اولسون آغ کپنک چکیرسن بال بنؤوشهدن طبیعتین ان شاه چاغی اویانار یاشیل یارپاغی نئچه عاشیق یار سوراغی آلمیش بو لال بنؤوشهدن دومانسیز بو گؤی سینهده گؤزللیک وئریر گونهده حیالی داغلار یئنهده اؤرتوبدو شال بنؤوشهدنRead More »
اورا گونش دوشمورمو؟/ عدالت امی(دومان)
اورا گونش دوشمورمو؟ عدالت امی(دومان) یوللارینا قوزو کسیم یولون بری دوشمورمو هئچ؟ کؤنول قوشون اورهییم تک بیر چیرپینیب اوچمورمو هئچ؟ … آرزوم کیمیبؤیویورسن بختیم کیمیاویویورسان نییه بئله سویویورسان اورا گونش دوشمورمو هئچ؟ … سئوینج غمدن او یانادی یوز اومود بیر گومانادی بیر “عدالت دومان” آدی خیالیندان کئچمیرمیهئچ؟Read More »
بایاتی/ عدالت امی (دومان)
بایاتی عدالت امی(دومان) الیم! الدن آرالاندین ائلیم !ائلدن پارالاندین سن یاراما مرهم ایدین سن نییه بس یارالاندین گوجوم یوخ ساخلایام سنی دیلیم یوخ آلایام سنی اؤره ییمه یاز میگلر؟ بیرده یارپاغلایام سنی قاراداغلی بال آنام! سینه داغلی بالانام بیرجه اوووچ سو اولام دوداغینا جالانام دوشمنین قولو دوشه هم ساغی سولو دوشه منه قبیر قازمایین دوستوم یوخ یولو دوشهRead More »


text:
گئتمه میربهرام رستمی(خانلار) مرحمت ائیله دایان گؤزلری جئیران گئتمه اولموشام آهو باخیشلی گؤزه حئیران گئتمه یوخدو بیرشخص منیمتک سنه مشتاق اولسون رحم قیل دیدهم اولوب قانیله الوان گئتمه قالمیشام غم دنیزینده منه بیر یوخدو کؤمک اولدی باخدیقجا رقیبیم منه خندان گئتمه قُوی قدم نازیله بو گؤزلریم اوسته گؤزهلیم نه یه لازیمدی بو گؤزلر،سنه قوربان گئتمه آچ اوزون قوی ایشیغی جانی ...Read More »
گوله بیلمیرم/ میربهرام رستمی(خانلار)
گوله بیلمیرم میربهرام رستمی(خانلار) نئیلهییم گؤرورم گؤزوم آغلاییر گؤزومون گؤرمهیی سینه داغلاییر دیزیمیتیترهدیر، الی باغلایر دئییرلر گولگونن گوله بیلمیرم. بیرینی گؤرورم یالقیز قالیبدی بیرینین قلبینی دومان آلبیدی بیرینی روزگار درده سالیبدی دئییرلر گولگونن گوله بیلمیرم. بیرینین ائوی یوخ چارهسیز قالیب بیری اؤز آلتینا یون دوشک سالیب بیرینی غم سیخیب یامان قوجالیب دئییرلر گولگونن گوله بیلمیرم. بیری اوشاقلیقدا یئتیم اولوبدی غم ...Read More »


text:
اوغوزتیوی:بو گون بؤیوک آذربایجان حکمداری، صفویلر ایمپرییاسینین بانیسی، گؤرکملی شاعر شاه ایسماعیل خطاینین آنیم گونودور. شاهایسماعیل ن ۱۵۲۴-جو ایل مایین ۲۳-ده وفات ائدیب.ایسماعیل نین اؤلومو ایله باغلی مختلیف روایت لر وار.دوامی
تۆرک یاراندیم، تۆرکلۆیۆمدن دؤنمه دیم – حبیب ساسانیان
اوغوزتی وی :آذربایجانلی شاعر حبیب ساسانیانین “وطنه” حصر ائتدیگی شعرینی تقدیم ائدیرک:دوامی
بابالاردان قالان ، یادیگار ائله یادلاری چووروب، قاتانا لعنت – شهبازی
اوغوزتی وی : :لعنت شعری بیرانتقادی شعیردی کی من آنا یوردومون آدلارینی تورکودن فارسا دونمه سینه یازمیشام. بو ایشلرین چوخو پهلوی حکومتینین زامانیندا اولوب. بو سؤزلر شاعر ناصر شهبازینین “لعنت” آدلانان شعری حاقیندا دئدیی ایفادهلردیر. گونئی آذربایجادان اولان شاعر بو شعریده تورک منشالی یئر آدلارینین دییشدیریلمهسینه اعتراض ائدیر، آتالاردان قالان عادت-عنعنهلره …دوامی
گونئی آذربایجان ميلي حرکات فعال لاري هويت طلب ،يا ايرقچي دئييل ميللي فعالار ميلييتچيدير
اوغوزتیوی :۸۰ ايلليک اريتمه سيياستي و ايقتيصادي-سياسي تزييقلر و فشار لار ، ميللي واريلغيميز تالانيب تورپاقلاريميزين ايشغال ائديلمهسين، همچنين ميللي کيمليگيميزي يوخ ائدن فارس ايشغالچيلارينا قارشي گونئي آذربايجاندا باشلانان قورتولوش ساواشينا عومومي آنلامدا گونئي آذربايجان ميللي حرکاتي دئييلير. ميللي حرکاتين اساس آماجي فارس ايشغاليندان قورتولاراق موستقيل ميللي دؤولتيميزي قورماقلا …دوامی
آذربايجانلي اولماق آذربايجانچي اولماق آنلاميندا دئييلدير هر آزربایجانلی آذربایجان سئون دئیل
اوغوزتیوی:آذربايجاندا ياشايان هر کس آذربايجان وطنداشيدير و ديندن، جينسيندن، ائتنيک کيمليگيندن، سيياسي و ايديولوژي گؤروشوندن آسيلي اولماياراق برابرحوقوقلو وطنداشدير و عئيني ائشيتليک حوقوقونا ماليکدير.دوامی
روس آرشیوی آچیلدی: «ارمنی سویقیریمی» ایله باغلی – شوک سند
اوغوزتیوی:بیرینجی دونیا محاربهسیندن اول ایمپریالیست دؤولتلر عثمانلینی بؤلوشدورمک اوچون بؤیوک پلان حاضیرلامیشدیلار. بو پلانین ان اهمیتلی حیصهسی ایسه ارمنیلرله باغلی ایدی. اونلار اللرینده توتدوقلاری «ارمنی کارتی»نی «کوزیر» کیمی عثمانلییا قارشی ایرلی سوردولر.دوامی
اعتيراضلار دوام ائدير :استارا ،حئيران ،نزهلي ،هشبر آذربايجاندير – ويدئولار
اوغوزتی وی :فارس رئژيمينين آنتي آذربايجان سياست ايله يينه گونئي آذربايجانين تاريخي اراضيسي پارچالانيب و اردبيل ايالتينين “حيران گهديگي” اراضيسيني گيلان ايالتينه بيرلشديرمکله باغلي اعتيراضلار چوخاليب. بير چوخ سويداشيميز، او جوملهدن آستارا اهاليسي ايسه واختي ايله اردبيل بؤلگسي و شرقي آذربايجان ايالتينده يئرلشن آستارا منطقه سينين يئنيدن اردبيله بيرلشديريلمهسيني طلب …دوامی
تئیمور توختامیشا: سن مندن آذربایجانی آلماق ایستدین
اوغوزتیوی:قیزیل اوردا خانی توختامیش ۱۳۸۲-جی ایلده کولیکووو دؤیوشوندن سونرا موسکوانی توتاراق یاندیرماسی و کئچمیش حیمایه داری امیر تیمورلا اوزون مدت قددار موباریزه آپارماسی ایله مشهوردور.دوامی
۴۶جی ایلین اویونلاری
سکینه یئنه راضی لاشمادی.دوامی
آزربایجانین ماراقلی مکانی: کندووان کندی
اوغوزتیوی:جاری ایل ایسلام دونیاسینین توریزم پایتاختینین تبریز شهری سئچیلمهسی تصادفی کاراکتر داشیمیر.دوامی


text:
گؤنده ر بؤلوم لر: اؤتهك (تاریخ)
قومیتگرایی
یا روایتگری - آرش دكلان
تفاوت
تاریخ و روایت
عموما
روایتهایی كه درباره ایران و فارس در بین مردم بیان میشود و از منابع مختلفی چون
شاهنامه و تواریخ برداشت شده است كه بدین شكل ارائه میشود:
ایران
یك كشوری بوده توسط قوم آریایی كه اتفاقا نژادی پاك بوده و هستند؛ اداره میشده و
عربها و توركها به آن حمله كردهاند و اشغالش كرده و سوزانده و كشته و بردهاند!؟
این نوع دیدن تاریخ یك سری تبعات دارد؛ اینكه ما اینجا بودیم. خوب بودیم و دیگران آمدهاند و ما را بدبخت كردهاند! یكی از تبعات آن این است؛ مثلا سلطان محمود غزنوی هم یك شاه بوده و ما خیلی از كارهایش را نمیپسندیم. در جای دیگر داریوش هم شاه میباشد و او هم كارهایی شبیه شاه غزنوی كرده است. مثلا در كتیبه بیستون هم از جنایات داریوش مثل بریدن دماغ و زبان و دوختن لب و درآوردن چشم و دار زدن اسیران صحبت میشود.
گؤنده ر بؤلوم لر: اؤتهك (تاریخ)
شانلی بابك قولوندا اَللی میلیون قول گؤیردی گؤزون آچ
گؤنده ر بؤلوم لر: اؤتهك (تاریخ)
تورکلرده داش اینانجی Türklərdə daş inancı
ایلکه انسانین نئجه یاراندیغی، یئر اوزونه هاردان گلدیگی، چئشیدلی خالقلاردا و اینانجلاردا آیریم شکیللرده روایت اولونورسا، اونون، ایلک سیرداشینین داش اولدوغو بوتون بودونلارا بللیدیر. اینسانین یاشاییشی سؤسوز داشایله باغلی اولموشدور.
گؤنده ر بؤلوم لر: اؤتهك (تاریخ)
زامان سورسینده شهیتلریمیز
زامان
بیزی آلداداراق؛ سانكی سولیمان خالچاسی كیمی؛ یوخسا ملك قانادلاریندا یوموشاغجاسینا،
یاواش- یاواش و داها یاواش؛ گؤتوروب بو گونلره آتمیشدیر.
زامان
بیزی گؤتوردو و شهیدلریمیز قالدیلار. بیز گلدیك آنجاق اونلار گلمهدیلر بو گونه. اونلار
قالدیلار او گونده؛ هارایلاری زامانلاری سوكوب گئچیر و گئدیرلر. اونلاری اؤلن
دوشونوركن "هارایلاری" اؤلمز گؤرونورلر. سولوغانلاری (شوعارلاری) ائشیتمز
اینسانلارین قولاغلارینی ییرتدی و بیزیم هارایمیز بوغازیمیزدا اؤزوموزو یاندیریر و
پارتلاماسالارسا؛ بیزی ییرتیجی كیمی پارام پارچا ائده بیلیرلر.
شهیدلریمیزین
سسلرینی دوی (حس ائیله) . ایندیده داوامی وار و زامان اَلَكیندن و سوزكئچیندن الهنرك
و سوزولهرك؛ بیر سس داها اونلارا یامالیبدیر. او سس "داوام ائدین" بیزی
چاغیریر. "داوامچیلار هارداسینیز!؟ یولونوز آچیقدیر. ..."
بیزی
زامان یارپاق میثالی بورویوب سارمیش و شهیدلریمیز اؤزگورلوكلرییله (آزادلیغلاریایله)
زامانی بورویوب سارمیشلاردی.
زامان
لای لایی! اویدورما بیزی! آلداتما بیزی! قورخوتما بیزی! چونكو بیز شهیدلریمیزه
اوغورلار دیلهدیك و اونلار بیرلییمیز اوغروندا، اوغور قازاندیلار. ایندی اونلار
بیزه اوغورلار دیلهییر. دوی سسینی.
گؤزلرینی
یوم. بو سن سن و بو یولوموز. زامانلاری آل اَلینه! كئچمیشینی، ایندینی و گلهجهیی
دوغرو دوشون. اونلار سنین اَلینده بیر اویونجاقدیلار. سادهجه زامان كئچیب؛ گؤز
یومدوغون آن و گؤز آچدیغین آن. گوندوز و گئجهلر چورتكهسینده اؤلچولن زامان.
بیز واریق.
شهیتلریمیز وار. ایستك وار. یول وار. نه ایستیریك داواما تانری یولوندا؛ وطن
اوغروندا !؟
بیر
دوغرو بلكه آجی سؤز دئمهك ایستهییرم. بیز ترپهنمسك بیز چالیشماساق؛ اولهجهییك.
آنجاق ناسیل اؤلهجهییك. سئچیم اؤز اَلیمیزده.
آغ ایپك
دسمال ایله آل قانلاری سیلینمیش؛ او بیزیم آندیازیمیز اولوب. او آل بایراغا آند
ایچ. نه آند ایچیرسن ایچ.
من
اونلارین آندلاریندان یئره داملامادان؛ قوروموش قیرمیزی قانلارینا آند ایچیرم.
من
اؤزوم شهیدلرین ماوی گؤیه باخان آچیق گؤزلرینه آند ایچیرم.
من
اونلارین آددیملارینین ایزینده گویهرمیش یامیاشیل بیتگیلره آند ایچیرم.
آند
ایچیرم زامانا آلدانمایام، سارسیلمایام و یورولمویام. شهیدلریمیز بیزی گؤزلویورلر.
بیزدن قاباغ بیزی گؤزلویورلر.
گؤنده ر بؤلوم لر: اؤتهك (تاریخ)


text:
Wn/azb/لیبیا: سیفالعرب اؤلدو، اینگیلتره: اؤلمهدی
آچیقلامادا، لیبیا لیدرینین سالدیریدان یارا آلمادان قورتولدوغو، ان کیچیک اوغلو سیفالعرب و ۳ نوهسینین ایسه حیاتینی ایتیردیگی بیلدیریلدی.
لیبیا حکومتی سؤزجوسو موسی ابراهیم، معمر قذافی و عایلهسینین، باشکند طرابلوسداکی ویلادا بولوندوغو سیرادا ناتو گوجلری طرفیندن راکت سالدیریسی دوزنلندیگینی دویوردو.
سالدیریدا ائوه ان آز ۳ راکت اصابت ائتدیگی، قذافینین ٦ اوغلوندان ان کیچیگی سیفالعرب ایله معمر قذافینین ۳ نوهسینین یاشامینی ایتیردیگی بلیرتیلدی.
حکومت سؤزجوسو، معمر قذافینین و ائشینین اولایدان یارا آلمادان قورتولدوغونو آچیقلادی.
بو آرادا سالدیریدان ساعاتلار سونرا، ناتودان سالدیرییا دایر بیر آچیقلاما گلدی.
ناتو سؤزجوسو، طرابلوسدا بابالعزیزیه بؤلگهسینده بیر ساواشال کونترول مرکزینین وورولدوغونو دوغرولادی.
قذافی عایلهسیندن اؤلوم خبرلرینین فرقینده اولدوقلارینی سؤیلهین سؤزجو، خبری دوغرولایا بیلمهدیکلرینی، آنجاق هر هانسی بیر سیویل اؤلوموندن دولایی اوزگون اولدوقلارینی قید ائتدی.
سالدیری خبری مخالیفلرین قرارگاهی اولان بن غازییه ده چاتدی.
بن غازیده خالقین سالدیرینی سئوینج گؤستریلریله قارشیلادیغی بیلدیریلیر.
مخالیفلردن بعضیلری ایسه قذافی عایلهسیندن اؤلنلرین اولدوغو خبرلرینین گرچک اولمایابیلهجگینی و سمپاتی اویاندیرماق اوچون اورتیلدیگینی ساوونور.
اؤته یاندان، اینگیلتره باشباخانی کامرون قذافینین اوغلونون هاوا سالدیریسیندا اؤلدویو خبرلرینی یالانلادی.


text:
دوزلو اوغلان وبلاگلارینین یاخشی اولماقی اوچون آتیل باتیل فروشگاهین دان آلیش وئریش ائدین
آنالار گونی
آنا جان دونیانین آغریسین غمین
بوزارمیش ساچوندا عیان گؤرموشم
سویوق آه چکنده ، اورکدن درین
دونیانی چولقایا طوفان گؤرموشم
دئییرم گوره سن هانکی طالعین
شومچا قایداسینین اوسته دوغولدون
یانیرام گؤره نده ، بو کولوب بئلین
آغ بیر گؤیرچین ، تک چنده بوغولدون
اوزووون قیریشی ،زاماندان دئییل
آجی فلاکتدن، نشاندیر آنا
گؤزووون تور چکن ،چن دومان دئییل
آغلاماغدان گلن زیاندیر آنا
ایندیکی آنالار گونی چاتیبدیر
سنه جان تحفه سی وئرسمده آزدیر
قات قات اورگونده آرزی یاتیبدی
سینه ن ساوالاندیر ، گؤزون آرازدیر
چوروتدون عمریوی بیزلرین اوسته
مهریبان گؤزیوه ، قوربانام آنا
سنه غلام اوللام اؤزوم پیوسته
مین یول باش ایره م ، سن تک انسانا
ناقابیل تحفه می ، قبول ائیله سن
قاریشقانین شاها نه یی وار وئره
ایسته سن گؤزومی ، هدیه وئریم من
او گول قدملرین ،التدا سر یئره
سنین قانادینلا ، اوچور «اولادین»
سنسیز بو دونیا دا ثروتی یوخدور
سنسیز بیر یتیمدیر آنا سوراغلی
آنا سیندان بؤیوک نعمتی یوخدور
دوزلو اوغلان وبلاگلارینین یاخشی اولماقی اوچون آتیل باتیل فروشگاهین دان آلیش وئریش ائدین
Filed under: باشقا شاعیرلر,تورکی شعرلر Türkcə şeirlər | Tagged: منیم آنام,گوزل آنام,آنا,آنا جان,آنا شعرلری,آنا شعری,آنالار,آنالار گونو,آنالار گونو قوتلو اولسون,آنالار گونو موبارک دی,آنالار گونو موتلو اولسون,آنالار گونی,آنام,اشعار ترکی مادر,تورکی شعر,تورکی شعر آنالار گونو,تورکی شعر آنالار اوچون,شعر آنا,شعر ترکی مادر,شعر ترکی برای مادر,شعرهای ترکی مادر |


text:
علمی و مدنی عالیم لرین مقامینی عزیزله مک مقصدی ایله بایرام آیی (اسفند)ده نظامی گنجوی نین قورولتایی کئچیریله جک دیر.
نظامی گنجوی کنگره سی شرقی آذربایجان تعلیم و تربیه اداره سینین واسیطه سی ایله بو بویوک شاعرین عزیزله مه سی اوچون تبریز شهرینده کئچیریله جک دیر.
نظامی گنجوی آدیله مشهور اولان ، اولکه نین بویوک شاعرلردن بیریسی دیر. بو دونیا شهرتلی متفکر و شاعر تام آدی 'جمالالدّین ایلیاس ابن یوسیف نیظامی گنجوی منشأجه آذربایجانین گنجه شهریندن اولان شاعیر و موتفکیر، فارس دیللی ایران ادبیاتینین گؤرکملی تمثیلچیسیدیر .
شاعیر آذربایجانین گنجه شهرینده دونیایا گلمیشدیر. فارس دیللرینده یازان شاعرین ادبی ارثی مثنوی ژانریندا یازیلمیش و فارس دیلینده شئعرلرین توپلاندیغی ۲۰.۰۰۰ بئیتلیک "دیوان"دان عیبارتدیر.


text:
ایتیریلمیش معاریف، یوخسا تورک سیویلیزاسییاسی؟!
ایتیریلمیش معاریف، یوخسا تورک سیویلیزاسییاسی؟!
صلاح الدین خلیلوو
کؤچورن: عباس ائلچین
(پروفئسور دوکتور س.فرئدئریک ستاررین "ایتیریلمیش معاریف" اثری حاقّیندا)
تاریخین مؤحتشم بیر دؤورو حاقیندا مونومئنتال اثر!
صؤحبت پروفئسور.دوکتور. س.فرئدئریک ستاررین "Lost Enlightment" (ایتیریلمیش معاریف. مرکزی آسییانین قیزیل دؤورو: عرب ایستیلاسیندان تامئرلانا قدر) آدلی مونوقرافییاسیندان گئدیر.
بیر نئچه آی اوّل حؤرمتلی همکارلاریمدان بیری صؤحبت اسناسیندا تانینمیش آمئریکا سییاستچیسی و کولتورولوقو فرئدئریک ستاررین یئنی کیتابینا موناسیبتیمی سوروشدو. منیم کیتابدان خبریم یوخ ایدی و همکاریم منه بو کیتابی موطلق اوخوماغی تؤوصییه ائتدی. مؤلیفین ده چوخ نوفوذلو آدام اولدوغونو دئدی. پروفئسور دوکتور فرئدئریک ستارر 3 آبش پرئزیدئنتینین روسییا و آوراسییا مسلهلری اوزره موشاویری اولموش، دونیادا تانینمیش موتخصیصدیر. اونون بو کیتابی ایسه کئچن ایل "پرینستون" نشریاتیندا نشر اولونوب و مشهور سییاستچیلر ف.فوکویاما، ه.کیسینجئر و س. کیتاب حاقیندا یوکسک فیکیر سؤیلهییبلر.
اثری آذربایجان دیپلوماتییا آکادئمییاسینین کیتاب مرکزینده تاپماق مومکون اولدو. سیویلیزاسییا تاریخی ایله آز-چوخ مشغول اولان موتخصیص کیمی اثری بؤیوک ماراقلا اوخودوم. کیتاب بیر طرفدن، کئچمیشیمیزله باغلی ایفتیخار حیسّی یاراتسا دا، دیگر طرفدن، ایتیریلمیش خزینهیه بنزر آغریلی حیس لر دوغورور... بو حیسلری من اوّللر ده – 2000-جی ایلده "ایپک یولو" ژورنالیندا تورک سیویلیزاسییاسینین عاقیبتی حاقیندا مقاله ("تورک روحو اوچ مین ایللیگین آستاناسیندا") یازارکن کئچیرمیشدیم. بیر داها امین اولدوم کی، واختآشیری کئچمیشیمیزه عومومیلشدیریجی بیر نظر سالینماغیمیزا بؤیوک احتییاج وار. تاریخی تفرروعاتلاردان داها چوخ، قانونا اویغونلوقلارین، عومومی مئیللرین اوزه چیخاریلماسی واجیبدیر.
بیز اؤزوموزو چوخ واخت باشقالارینین تقدیماتیندا اؤیرهنیریک. روس منبعلرینی هلهده اعتیبارلی عئلمی مأخذلر کیمی قبول ائدیریک. روسییادا ایسه تورک تاریخینه عایید اثرلرین چوخو ائرمنیلرین آشکار و گیزلی ایشتیراکی ایله یازیلمیشدیر. ائله باشقا اؤلکهلرده ده تورکون تاریخینی تحریف ائتمک عنعنهوی ایدئولوژی پرینسیپه چئوریلمیشدیر. آخی، "یوکسک مدنییت" "باربار" اوبرازی ایله بیر آرایا سیغمیر. لاکین اصل حقیقت خئیلی درجهده فرقلیدیر. عئلم و سیویلیزاسییا تاریخینی اؤیرنرکن، داها اعتیبارلی ایلک منبعلرله تانیشلیق بئله بیر قناعته گتیردی کی، گئج ده اولسا بیز اؤز تاریخیمیزی اؤزوموز یازمالیییق. داها دوغروسو، اینگیلیس قلمی ایله، روس قلمی ایله یازیلمیش دونیا تاریخینین ایندی ده تورک قلمی ایله یازیلماسینا بؤیوک احتییاج واردیر. پروفئسور دوکتور جاواد هئیتین "تورکلرین تاریخ و مدنییتینه بیر باخیش" کیتابی بو ایستیقامتده آتیلمیش ان اوغورلو آددیملاردان بیریدیر. بو یاخینلاردا گنج تدقیقاتچی ارسطو حبیببیلینین "سیویلیزاسییالارین کسیشمهسینده تورک دونیاسی" آدلی اثری ده دیقّتیمی چکدی؛ گنجلریمیزین بو مؤوضویا بیگانه قالماماسی سئویندیریجی حالدیر.
باخدیغیمیز منبع ایسه بؤیوک بیر خزینهنین اصل عونوانینی گؤستریر. گؤرونور، باشقالارینین ایچریسینده ده عئلمی ویجدانینی ایتیرمهین مؤلیفلر وار کی، بیز ده ایدئولوژیلشمیش منبعلره دئییل، محض عئلمی اوبیئکتیولیک مؤوقئعییندن یازیلانلارا ایستیناد ائتمهلیییک.
"دونیانین مرکزی"
پروفئسور دوکتور فرئدئریک ستارر اورتا عصرلرده – 500 ایل عرضینده مرکزی آسییانین بوتؤولوکده دونیادا عئلم و مدنییتین مرکزی اولدوغونو ایدیعا ائدیر. "دونیانین مرکزی" آدلاندیردیغی بیرینجی فصیلده او، موعاصیر اؤزبکیستان و تورکمنیستان اراضیلرینده باش توتان بیر مکتوبلاشمادان بحث ائدیر. 10. عصرین اوّللرینه عایید بو مشهور یازیشما دؤورون ایکی نهنگ عالیمی ایبن سینا و بیرونی آراسیندا اولموشدور. و محض بو یازیشمادا دونیانین یارانیشی، قورولوشو و ماهییتی حاقّیندا چوخ اؤنملی عئلمی ایدئیالار ایرهلی سورولموش، دونیایا یئنی عئلمی باخیشین اساسی قویولموشدور. فرئد ستارر گؤستریر کی، 16. عصرده جوردانو برونو// Cordano Bruno طرفیندن ایرهلی سورولن "موختلیف دونیالار" تعلیمی ده داخیل اولماقلا یئنی دؤور آوروپا عئلمینین اینتیباهینی شرطلندیرن بیر چوخ اونیکال ایدئیالار آلتی عصر اوّل محض بو یازیشمادا ایرهلی سورولموشدو. اصلینده، اورتا عصرلرده مرکزی آسییادا بؤیوک بیر سیویلیزاسییانین وارلیغی دانیلماز بیر حقیقتدیر و بو بارهده چوخ یازیلمیشدیر. لاکین بو قبیلدن اولان اثرلر اساسن، "اورتا عصر ایسلام سیویلیزاسییاسی" ،"اورتا عصر عرب مدنییتی" ،"عربلرده عئلم و فلسفه" و س. بو کیمی آدلار آلتیندا تقدیم اولونور. بو سیویلیزاسییانین آنجاق عربلره منسوب اولمادیغینی دئینلر ایسه بیر قایدا اولاراق فارس و یا ایران عونوانینی گؤستریرلر. تورکلرین بو سیویلیزاسییانین یارادیلماسیندا رولو ایسه یا "اونودولور" ،یا دا اونلار بو مؤحتشم سیویلیزاسییانین قوروجوسو دئییل، داغیدیجیسی رولوندا تقدیم اولونورلار. مشهور فرانسیز عئلم تاریخچیسی آ.کویرئ// A.Koyre-نین بو بارهده یازدیقلارینا اؤز تنقیدی موناسیبتیمی اوّللر ده بیلدیرمیشم. همین مؤوقئعیی بیر ده خاطیرلاتماق ایستهییرم.
آ.کویرئ فارابینین، بیرونینین میثیلسیز عئلمی نایلییتلرینی سادالاییر و "بس نئجه اولدو کی، 13. عصردن سونرا بو بؤلگهده عئلم و مدنییتین اینکیشافی دایاندی؟" سوالینا بئله جاواب وئریر کی، عربلرین یاراتدیغی بو بؤیوک مدنییتی تورک باربارلاری داغیتدیلار. اوّلجه، فارابی و بیرونی کیمی بؤیوک تورک موتفکّیرلری راحاتجا عرب مدنییتینه عایید ائدیلیر، سونرا ایسه داغیدیجی مونقول یوروشلری تورک باربارلارینین ایشی کیمی دَیرلندیریلیر. فلسفهنین دینی-احکامچی قولونو دئییل، عئلمی-مئتودولوژی قولونو و ریاضییاتی، طبیعتشوناسلیغی، طبابتی اینکیشاف ائتدیرنلرین و بونونلا دا سیویلیزاسییانین عئلمی تملینی یارادانلارین محض تورک اولدوقلارینی بیلسه ایدی، آ.کویرئ، البتّه، بئله یازمازدی. زیرا همین کویرئ باشقا بیر یئرده فارابینی ان آز اؤیرهنیلمیش ان بؤیوک ایسلام فیلوسوفو آدلاندریر. مشهور فرانسیز ایدئولوقو ائرنئست رئنان ایسه بو مدنییتین اوریژیناللیغینی اینکار ائدیر. او، آوروپا رئنئسسانسیندا اورتا عصرلر ایسلام مدنییتینین و عئلمینین رولونو هئچه ائندیرمهیه چالیشیر: "عرب عئلمی و فلسفهسی یونان عئلم و فلسفهسینین سریشتهسیز ترجومهسیندن باشقا بیر شئی دئییلدی. یونانیستانین اؤزو جانلاندیقدان سونرا، بو سولغون ترجومهلر اؤز اهمیتینی ایتیردیلر". داها سونرا رئنان صؤحبتی ائتنیک-عیرقی موستوییه کئچیریر. لاکین او، عرب و ایسلامین فرقینی نظره آلسا دا، بو فرقین آغیرلیق مرکزینده دایانان تورکلری نه اوچونسه "یاددان چیخاریر": "تحلیل گؤستریر کی، اصلینده بو عرب عئلمینده عربلیک هئچ نه یوخ ایمیش. اونون ماهییتی خالیص یونان منشالیدیر. اونو یارادانلارین آراسیندا بیر نفر ده اولسون خالیص سئمیت اولمامیشدیر: اونلار عربجه یازمیش ایسپانلار و فارسلار ایدی". بورادا عیرقچیلیک مئیلی ایله یاناشی، عئلم تاریخینه نابلدلیک ده اؤزونو آچیق-آشکار گؤستریر. آما ف.ستاررین کیتابیندان دا گؤروندویو کیمی، او دؤورده ایسلام عئلمینین ان بؤیوک نومایندهلری ایسپان و یا فارس یوخ، تورک منشالی ایدیلر. بئله کی، آسترونومییا، طبابت، ریاضییات و طبیعتشوناسلیغین یئنیدن دیرچلدیلمهسی و یئنی کئیفیتلی مرحلهیه قالدیریلماسی فارابی، بیرونی، ایبن سینا، عؤمر خییام، اولوقبیگ، نصیرالدین توسی کیمی بؤیوک تورک موتفکّیرلرینین آدی ایله باغلی دئییلمی؟ دیگر طرفدن، عئلم تاریخچیلرینین آرتیق چوخدان ایثبات ائتدیگی بیر فاکتی: روجئر بئکو// Rocer Bekoنون (1214-1294) "اوپوس ماژوس// Opus majus" اثرینین ابن هیثم (965-1039) "اوپتیکا"سیندان کؤچورمه اولدوغو فاکتینی نظره آلساق، ائ.رئنانین آشاغیداکی فیکرینین نه درجهده گولونج گؤروندویو اوزه چیخار: "روجئر بئکونون بیرجه صحیفه سی بوتون بو ایکینجی الدن گلن عئلمه نیسبتن داها حقیقی عئلمی روحا مالیکدیر".
جبر عئلمینین اساسینی قویان ال-خارزمینی دئمک اولار کی، بوتون منبعلرده یا عرب، یا دا ایران عالیمی کیمی گؤستریرلر. حالبوکی، بو بؤلگهنی تانییانلار خارزمین ده محض اورتا آسییادا – اؤزبکیستان اراضیسینده یئرلشدیگینی یاخشی بیلیرلر. تحصیلینی خوراساندا آلسا دا، اونون تورک کؤکنلی اولدوغو داها اعتیبارلیدیر.
ف.ستاررین اثرینده تورکمنیستانین مرو شهریندن اولان ال-باتتانینین ایختیراعلاری دا خوصوصی قئید ائدیلیر. اؤز دؤورونون و بوتون دؤورلرین ان بؤیوک حکیملریندن بیری ساییلان زکریا ال-رازی ده اصلا رئیدن (ایران) اولماسینا باخمایاراق، بیر عالیم کیمی مرو موحیطینده فورمالاشمیشدیر. ف.ستاررین سؤزلری ایله دئسک، ال-رازی بوتون عؤمرو بویو مرکزی آسییانین اینتئللئکتوال اوربیتینده اولموشدور (باخ: ف.ستارر، ص. 167).
"سَییار داهیلر"
کیتابدا وورغولانیر کی، اورتا عصرلرده مرکزی آسییادا تورک موتفکّیرلرینین نوماییش ائتدیردیگی "ائنسیکلوپئدیک ذکا" فئنومئنی آریستوتئل ایستیثنا اولماقلا، دونیا عئلم تاریخینده میثلی گؤرونمهمیش بیر حادیثهدیر. فارابی، بیرونی و ایبن سینانین اؤز دؤورلرینده دئمک اولار کی، بوتون عئلم ساحه لرینده غئیری-عادی نایلییتلر الده ائتمهسی بیر یانا دورسون، اونلارین اثرلری کمییت باخیمیندان دا عاغلاسیغماز گؤستریجیلره مالیکدیر. ایبن سینا 400-دن آرتیق کیتاب و تراکتات یازمیشدیر کی، بونلارین بؤیوک بیر قیسمی ایتمیش و بیزه گلیب چاتمامیشدیر. آما بیزه چاتانلار اؤزو ده حئیرتآمیز درجهده بؤیوک بیر ایرثدیر. ف.ستارر قئید ائدیر کی، بیرونینین یازدیغی اثرلرین آنجاق 7%-ای اوزه چیخمیشدیر. لاکین، ائله بو دا اونون بوتون عئلم ساحهلرینده الده ائتدیگی نایلییتلرین زنگینلیگینی گؤرمک اوچون کیفایتدیر. مثلا، بیرونینین اؤز آسترونومیک تدقیقاتلاری ایله پلانئتلرین اوربیتلرینین چئوره دئییل، ائللیپس اوزره اولدوغونو ایثباتا یئتیرمهسی اونون آوروپا عئلمینی 500 ایل قاباقلادیغینا دلالت ائدیر (ص. 8).
ان موهوم عامیللردن بیری ده بودور کی، تورک موتفکّیرلری آنجاق ریاضی و نظری آراشدیرمالارلا کیفایتلنمهیهرک، طبیعت عئلملرینین ائکسپئریمئنتال بازاسینی یاراتمیش، بیر چوخ اؤلچو آلتلری، آسترونومیک جیهازلار ایختیراع ائتمیشلر. ف.ستارر یازیر کی، اولوقبیگ گونش ایلینی کوپئرنیکدن داها دقیق حسابلامیشدیر و اونون مئتودو ایندی ده ایستیفاده اولونماقدادیر. (ص.9) باشقا بیر فاکت: کریستوفور کولومب اؤز سفرینی اساسلاندیرارکن فرقانینین حسابلامالارینا ایستیناد ائتمیشدیر (ص. 9). یئری گلمیشکن، او واخت ن.توسینین ده حسابلامالاری غرب عئلمی دایرهلرینده یاخشی بللی ایدی.
ف.ستارر او دؤورون بؤیوک ریاضییاتچیسی و آسترونومو عؤمر خییامین دا خیدمتلرینی یوکسک قییمتلندیریر. کوب تنلیکلرین هندسی نظریییهسی، ایرراسیونال عددلرین اساسلاندیریلماسی لوباچئوسکی// Lobaçevskiو ریماندان 700 ایل اول غئیری-ائوکلید هندسهسینین نظریییهسینین ایشلهنیب-حاضیرلاماسی عؤمر خییامین اساس نایلییتلری کیمی گؤستریلیر (ص.10).
بئله ماراقلی فاکتلار کیتابدا چوخدور. بو فاکتلارین اکثریتی عئلم تاریخینده معلوم اولسا دا، اونلارین عرب، فارس و یا ایسلام حادیثه سی کیمی دئییل، محض اورتا آسییا فئنومئنی کیمی تقدیماتی باخیمیندان یئنی یاناشما حساب اولونا بیلر. هم ده آوروپا عئلمی و فلسفهسی ایله موقاییسهلر داها اوبیئکتیو، داها "اورکلی" آپاریلیر. مثلا، ف.ستاررین فیکرینجه، اورتا عصرلرده مرکزی آسییاداکی معاریفچیلیک حرکاتی اؤز میقیاسینا و نایلییتلرینه گؤره 18. عصر فرانسیز معاریفچیلیگیندن داها اوستوندور (سه.7). مؤلیف بو بؤلگهده تکجه آیری-آیری عالیملرین اوغورلاریندان بحث ائتمکله کیفایتلنمهیهرک، بوتؤولوکده آب-هاوانین، معاریفچیلیک موحیطینین تصویرینی وئریر. ائرامیزین بیر مینایللیگی عرفه سینده مروده، بلخده، قورگنجده، سمرقندده و س. بؤیوک کیتابخانالارین اولدوغو خوصوصی قئید ائدیلیر. بونلارین آراسیندا هم دؤولت کیتابخانالاری، هم ده خوصوصی کیتابخانالار اولموشدور. مرکزی آسییانین بؤیوک و کیچیک شهرلرینده چوخلو سایدا بوکینیست دوکانلاری، کیتاب و الیازما حراجلاری اولموشدور. هم ده بو کیتابلار کیفایت قدر باها قییمته ساتیلمیشدیر. بو دا همین دؤورده عئلمه بؤیوک ماراق اولدوغونا دلالت ائدیر.
ف.ستارر دینی و فلسفی فیکیر ساحه سینده ده مرکزی آسییانین آپاریجی رول اوینادیغینی قئید ائدیر. مؤلیفین یازدیغینا گؤره، ابو نصر ال-فارابی بوتون عئلملر ساحه سینده بیرینجی اولموش و اونون فلسفی ایدئیالاری موقدس فوما آکوینسکی// Foma Akvinskiyə-یه ، دانتئ// Dante -یه، حتّی کانتا تاثیر گؤسترمیشدیر (ص.184). ف.ستارر فارابینین یارادیجیلیغیندا موسیقی نظریییهسینی خوصوصیله قئید ائدیر و بئله حساب ائدیر کی، غرب موسیقیشوناسلیغینین تملینده محض اونون تعلیمی دایانیر.
کیتابدا همچنین محمد پئیغمبرین حدیثلرینین توپلانیب قلمه آلینماسی ساحهسینده بوخارینین موستثنا خیدمتی وورغولانیر. صوفیزمین بؤیوک نومایندهلری نجم الدین کوبرا، احمد یسوی، بهاالدین نقشیبندی بوخاری و س.این اهالینین دونیاگؤروشونون یؤنلندیریلمهسینده بؤیوک رولو قئید اولونور. بو موتفکّیرلرین تعلیملری تکجه مرکزی آسییادا دئییل، بوتون ایسلام دونیاسیندا یاییلمیشدیر. ف.ستارر بؤیوک تورک موتفکّیری یوسیف بالاساغونینین یارادیجیلیغینا دا گئنیش یئر وئریر. تورک دیلینده یازیب-یارادان احمد یسوی و یوسیف بالاساغونی ایله یاناشی، ماحمود کاشغارینی ده یوکسک قییمتلندیریر و اونون تورک سیویلیزاسییاسینین اؤزونودرک پروسئسینده رولونو خوصوصی قئید ائدیر.
کیتابین مؤلیفی تک مرکزی آسییانین اؤزونده دئییل، بوتون ایسلام بؤلگهسینده هارادا عئلمی موحیط وارسا، اورادا تورک عالیملرینین اوستونلوک تشکیل ائتدیگینی گؤسترمک اوچون آلمان عالیمی هئنریخ سوتئرین// Henrix Suterin آراشدیرمالارینا ایستیناد ائدیر: 515 نفر ریاضییاتچی و آسترونومون سییاهیسینی توتان ه.سوتئرین حسابلاماسینا گؤره، بو عالیملرین بؤیوک اکثریتی منشاجه اورتا آسییاداندیر. ف.ستارر اؤزبک عالیمی بهرام عبدوخالیمووون "حیکمت ائوی" کیتابیندا دا باغدادداکی اکثر بؤیوک عالیملرین اورتا آسییادان گلمهسی فاکتینا ایستیناد ائدیر (ص.158).
کیتابدا او دؤورون ان بؤیوک عئلم و مدنییت مرکزی اولان باغدادین ائتنیک-اینتئللئکتوال منظرهسی جانلاندیریلیر. آیریجا بیر فصیل (4-جو فصیل) بئله بیر ایدئیانین اساسلاندیریلماسینا حصر اولونوب کی، اگر عربلر اؤز سیاسی و دینی-ایدئولوژی حاکیمیتینی باغداددان مرکزی آسییایا قدر گئنیشلندیرمکله همین بؤلگهنی بیر نؤوع ایشغال ائده بیلمیشدیلرسه، مرکزی آسییانین عئلم آداملاری ایسه باغدادین عئلمی-اینتئللئکتوال اراضیسینی ایشغال ائتمیشدیلر.
"وحشی تورکلر" ،یوخسا اینتئللئکتوال مؤعجیزه؟!
فرئدئریک ستارر اورتا عصرلرده ایسلام و یا عرب سیویلیزاسییاسی کیمی بللی اولان حادیثه نین اصلینده مرکزی آسییا ایله باغلیلیغینی وورغولاماقلا بشر تاریخینین چوخ اؤنملی بیر صحیفهسینه فرقلی بوجاق آلتیندا باخیر. اولا، ستارر بو سیویلیزاسییانین فورمالاشماسیندا ایسلامین رولوندان داها چوخ، محض بؤلگهنین و حتّی تورک خالقلارینین خیدمتینی اؤنه چکیر کی، بو دا عنعنه وی باخیشلاردان کؤکلو صورتده فرقلهنیر. ایکینجیسی، دونیا تاریخینده آز قالا قرارلاشمیش اولان تورکلرین بشر تاریخینده داغیدیجی رولو حاقیندا تصوورلری آلت-اوست ائدیر و نئچه یوز ایللر عرضینده محض تورکلرین اوستونلوک تشکیل ائتدیگی مرکزی آسییانین دونیانین اینتئللئکتوال مرکزی اولدوغونو اساسلاندیرماقلا تورکون یئنی اوبرازینی یاراتمیش اولور. بیر طرفدن کؤچری حیات سورن، دایم آت بئلینده اولان، اؤلکهلر ایشغال ائدن تورکلر، سن دئمه، هم ده بشر سیویلیزاسییانین ان پارلاق صحیفه لرینی یارادیبلارمیش.
البته، ایستر-ایستهمز سوال اورتایا چیخیر کی، بو بؤیوک اینتئللئکتوال ائنئرژینین منبعیینی نده آختارماق لازیمدیر؟ اگر دینین آپاریجی رولو اینکار ائدیلیرسه، اوندا بلکه بؤلگهنین ایقتیصادی و مدنی اینکیشاف سویییهسی بونا یول آچمیشدیر؟ لاکین تورکلرین کؤچری حیاتی و بؤلگهده اوتوروشموش تصروفات سیستئمینین اولماماسی بو وئرسییانی مومکونسوز ائدیر. دیگر طرفدن، تورک عالیملری و موتفکّیرلرینین اوستونلوگو تکجه اؤز بؤلگهلرینده دئییل، او دؤورون اینکیشاف ائتمیش باشقا بؤلگهلرینده، او جوملهدن، عئلمی و مدنی مرکز ساییلان باغداد شهرینده ده اؤزونو گؤستریردی. ف.ستارر قئید ائدیر کی، باغدادا توپلاشمیش موتفکّیرلرین بؤیوک اکثریتی ده محض اورتا آسییا منشالی ایدی. بو پارادوکسو هر حالدا نئجه ایضاح ائتمک مومکوندور؟ البته، مؤلیف بونو تورکلرین هانسی ایسه گئنئتیک اوستونلوگو ایله ایضاح ائتمیر. چونکی تورکلر اوچون سجییهوی اولان داها چوخ دؤیوش روحو، حربی شوجاعت ایدی. لاکین بو، مسلهنین دونیا تاریخچیلری طرفیندن یئکدیللیکله قبول اولونان طرفیدیر. اونلارین اینتئللئکتوال گوجو و عئلمی خیدمتلری ایسه مسلهنین بیر قایدا اولاراق، "اونودولان" ،قبول ائدیلمهین طرفیدیر.
فرئدئریک ستارر سانکی بئله تحریفلره جاواب اولاراق، 7-14 عصرلرده همین بؤلگهدهکی سیویلیزاسییانی آیریلیقدا تحلیل ائدیر. اونو محض تورک سیویلیزاسییاسی کیمی تقدیم ائتمهسی ده بونون اوچون زمین حاضیرلاییر: بو ایدئیا آشکار شکیلده دئییلمهسه ده، اثرین مضمونوندان حاصیل اولور. بئله کی، مؤلیفین فیکرینه گؤره، سیویلیزاسییا اورتا آسییایا عربلر طرفیندن و یا ایسلاملا بیرلیکده گلمیر؛ اونون قایناقلاری بو بؤلگهنین اؤزونده فورمالاشمیش داها ایلکین تمللرده آختاریلمالیدیر. بونون اوچون مؤلیف 7. عصرده اورتا آسییا و قازاخیستان بؤلگهسینده ایقتیصادی و مدنی-معنوی حیاتین اؤزللیکلرینی آراشدیرماغا چالیشیر.
آوروپادا عئلمین اینکیشافینی چوخ واخت سیویلیزاسییانین باشقا آسپئکتلری ایله: تصروفات سیستئمینین، اوتوراق حیاتین و س. فونکسییاسی کیمی ایضاح ائدیرلر. لاکین باخدیغیمیز فاکت کؤچری حیاتین دا اؤز اوستونلوکلرینی اورتایا قویور. تصادوفی دئییل کی، هله 14. عصرده ایبن خلدون "کؤچری سیویلیزاسییاسینی" آراشدیرمیش و اونون اؤزونه مخصوص اوستونلوکلرینی قئید ائتمیشدی.
پروبلئمین ایضاحینی چتینلشدیرن یازیلی منبعلرین قیتلیغیدیر. تورکلر اؤزو تاریخ یازمادیقلاریندان تورک تاریخی اساسن باشقا خالقلارین اونلار حاقیندا یازدیقلارینا اساسلانیر. لاکین باشقا خالقلار تورک دؤولتلری و تورکلر حاقیندا ایلک نؤوبهده نَیی یازیردیلار؟ شوبههسیز کی، گؤردوکلرینی. گؤردوکلری ایسه ایلک نؤوبهده تورک طایفالاریندا نیظامی حربی دستهلری، اونلارین قونشو مسکنلره حربی یوروشلری ایدی. ایچریدن باخیش ایسه شوبههسیز کی، باشقا جور اولاردی. بو حربی یوروشلری، نیظامی قوشون دستهلرینی ساخلاماق، یئتیشدیرمک اوچون کیملرسه اکیب-بئجرمهلی، تصروفاتلا مشغول اولمالی ایدی. اونلارین حیاتینین محض بو طرفی ایشیقلاندیریلمامیشدیر. اگر سوواری دستهلری وار ایدیسه، دئمهلی آتچیلیق تصروفاتی دا وار ایدی. اگر اوخ، یای، قیلینج وار ایدیسه، دئمهلی، اونلارین گئنیش میقیاسلی ایستحصالی، مووافیق تئکنولوژی سویییه ده وار ایدی. یوکسک نیظاعم-اینتیظام وار ایدیسه، دئمهلی، بو قدر عسگرین یئتیشمهسی اوچون مووافیق تعلیم-تربییه سیستئمی ده وار ایدی. اگر اوردودا دؤیوش عزمی و روح یوکسکلیگی وار ایدیسه، دئمهلی، مووافیق ائموسیونال-معنوی آورا دا وار ایدی، بونلاری تامین ائدن مدنی-ائستئتیک سویییه ده. اگر اینسانلار بو قدر گوجلو و ساغلام یئتیشه بیلیردیسه، دئمهلی، مووافیق قیدا، ارزاق مدنییتی ایله یاناشی، یوکسک طیببی مدنییت ده وار ایدی. زیرا بوتون بونلار بیر-بیرینی تاماملایان ضروری شرطلردیر.
یعنی پروبلئمین آچیلیشینی محض "تورک سیویلیزاسییاسی" یؤنونده آپارماق اوچون کیفایت قدر آرقومئنت ایستیفاده اولونمامیش قالیر. تأسوف کی، ف.ستارر دا آچدیغی یولدا سونا قدر گئتمیر؛ تقدیم ائتدیگی اونیکال سیویلیزاسییانی هم ایسلام، هم ده تورک عامیلینین خاریجینده ایضاح ائتمهیه چالیشیر. فرئدئریک ستاررین وئرسییاسی عنعنهوی یاناشمالاردان فرقلیدیر، لاکین اونون اؤزونده ده مسلهیه بیرطرفلی، تئندئنسییالی موناسیبت حیس اولونور. اولا، مؤلیف بو اثرینده او دؤوردهکی سیویلیزاسییانین ایسلاملا هر هانسی علاقهسینی اینکار ائتمهیه چالیشیر و یا اؤزونو گؤرمزلیگه وورور. دیگر طرفدن، آیری-آیری مقاملاردا غئیری-عرب، تورک و فارس اونوانلارینی گؤسترسه د، بؤلگهنین اساس ائتنیک آغیرلیغینین تورک خالقلارینا عایید اولدوغونو وورغولامیر. داها دوغروسو، ائتنیک و دینی موعینلیکدن اوزاق دوراراق، بیر نؤوع جوغرافی اراضینین سجیییهسینی وئرمکله کیفایتلهنیر.
دوزدور، ف.ستاررین کیتابیندا اصلینده، هانسی ایسه ائتنوسون دئییل، جوغرافی بؤلگهنین معاریفیندن و سیویلیزاسییاسیندان بحث ائدیلیر، حتّی بعضی بؤیوک عالیملرین تورک کیملیگی شوبهه آلتینا آلینیر، بونونلا بئله، همین دؤورده گؤستریلن بؤلگهنین تورک مسکنی اولماسی و بورادا بیر-بیرینین آردینجا مشهور تورک دؤولتلرینین یارانماسی بئله دوشونمهیه اساس وئریر کی، بوتؤولوکده موحیط، اینتئللئکتوال آب-هاوا تورک کیملیگی ایله بیلاواسیطه باغلیدیر. ایستهنیلن حالدا، ف.ستاررین مسلهیه فرقلی یاناشماسی اورتا عصر سیویلیزاسییاسینین قایناقلارینی و عونوانینی داها دقیق موعینلشدیرمک ایشینه خیدمت ائدیر.
مؤلیفین ترددودونون بیر سببی ده، گؤرونوربودور کی، تورک دیلی 10. عصره قدر هله ده معیشت سویییهسیندن یوخاری قالخمیر، عئلمی و ادبی دیل کیمی ایشلنمیردی. بوتون بؤلگهده حاکیمیتده تورکلرین اولماسینا و اهالینین اکثریتینین بو و یا دیگر تورک طایفاسینا منسوب اولماسینا باخمایاراق، تورک دیلینین ادبی-بدیعی و عئلمی-فلسفی دیل کیمی فورمالاشماسی، اساسن 10. عصردن سونرا باشلامیشدیر. و ف.ستاررین دا گؤستردیگی کیمی، بو بؤیوک دؤنوش و یا یئنی باشلانغیج ایلک نؤوبهده ماحمود کاشغارینین آدی ایله باغلیدیر. اونون طرفیندن تورک دیلینین پوتئنسیال ایمکانلاری آچیلیب گؤستریلدیکدن سونرا تورک سیویلیزاسییاسینین دا یئنی مرحلهسی باشلانیر. اونا قدر حتّی آچیق-آشکار تورک مسکنلریندن اولان فارابی، خارزمی، بیرونی و س. حاقیندا "تورکدور" حؤکمونو وئرمهیه ترددود گؤستریردیلرسه، سونراکی دؤورده تورک منشالی موتفکّیرلر اؤز دیللرینده ده یازماق ایمکانیندان ایستیفاده ائتمیشلر. باخدیغیمیز کیتابدا تورک دیلینده یازان موتفکّیرلر سیراسیندا یسوی و بالاساغونییه گئنیش یئر وئریلیر. آما بو پروسئسده ان بؤیوک خیدمت، هئچ شوبههسیز، ماحمود کاشغارییه مخصوص ایدی. ف.ستارر یازیر: "کاشغارینین پلانینا حتّی خلیفهنی و بوتون عرب و فارسلاری "آرتیق تورک دیلینی اؤیرنمگین و تورک مدنییتینی منیمسهمگین واختیدیر" ،دئیه خبردار ائتمک میسسییاسی دا داخیل ایدی. هم ده کاشغاری سادهجه اولاراق، بونو بیان ائتمکله کیفایتلنمیر، تورک دیلینی اؤیرنمگین و تورک مدنییتی ایله تانیشلیغین عملی واسیطهلرینی تقدیم ائدیردی... کاشغاری موختلیف تورک طایفالارینین اوسلوبلارینی، عادت-عنعنه لرینی و حتّی اوخوجونون تصوورو اولسون دئیه هر قروپون هانسی بؤلگهده یاشاماسی بارهده خریطهلری تقدیم ائدیردی." (ص.305).
بلی، 11. عصرده تورکون سؤزونون: فیکرینین، حیکمتینین، بشر سیویلیزاسییاسیندا رولونون اؤز آنا دیلینده سسلنمهسینه ماحمود کاشغاری یول آچدی، 21. عصرده ایسه بونلاری فرئدئریک ستارر اینگیلیس دیلینده دونیایا بیان ائدیر. بیزه قالان ایسه مین ایلین تبددولاتلارینی، اوغور و تنزول مقاملارینی آراشدیرماق، ائنئرژی پوتئنسیالیمیزین گئرچک منبعیینی درک ائتمک، گلهجگه محض اؤز اوستون جهتلریمیزه اساسلاناراق اوز توتماقدیر.
قایناق: فلسفه دونیاسی


text:
ایککی تورک عسکری شهید بولدی
اوشبو عسکر لر ترورچی لر تامانیدن اویوشتیریلگن هجوم عاقبتیده شهید بولگن
سوریه نینگ عفرین منطقه سیده, تورکیه قوراللی کوچ لری حربی لری گه قره ته ترور تشکیلاتی پی کا کا/کا جی کا/پی وای دی-وای پی جی و داعش تامانیدن اویوشتیریلگن ترورچیلیک هجومی عاقبتیده ایککی تورک عسکری شهید بولدی.
تورکیه قوراللی کوچلری قوماندان لیگی تامانیدن بیریلگن بیاناتده, جنوری آیی نینگ 20 نچی کونیدن بیری دوام ایتیب کیلیاتگن زیتون ناوده سی عملیاتی دایره سیده منطقه ده بولگن تورک حربی لری گه قره ته ترور تشکیلاتی پی کا کا/کا جی کا/پی وای دی-وای پی جی و داعش طرفیدن اویوشتیریلگن راکتی هجوم عاقبتیده ایککی عسکر نینگ شهید بولگن لیگی بیلدیریلدی.
بیاناتده, هجوم آرتیدن بولووچی ترور تشکیلاتی منسوب لری گه قتتیق جواب قیتریلگن لیگی معلوم قیلیندی.


text:
ائدیتورلاری یاخشی اولان یازیچیلار یاخشیدیر
اورهان
پاموک: ائدیتورلاری یاخشی اولان یازیچیلار یاخشیدیر
Orhan Pamuk: Redaktoları yaxşı olan yazıçılar yaxşıdır
حاضیرلایان: حسین واحدی
اورهان
پاموک سون رومانینین (کافامدا بیر توهافلیک) اینگیلیسجهسینی تقدیم ائتمک اوچون لندندهدیر.
“دئ قاردیین” قزئتینین تدبیرلر زالیندا چیخیش ائدن یازیچی رومان ژانرییلا مودئرن شهرلرین بؤیومهسی آراسیندا سیخ علاقه اولماسیندان دانیشیب، بریتانیالی اوخوجولارین سواللارینی جاوابلاندیریب:
“شهرلر رومانلاری بؤیودور، رومانلارسا اؤز نؤوبهسینده شهری میفلهشدیریر (میف= اسطوره) و اونون بؤیوکلویونه بؤیوکلوک قاتیر.”
“من ده مؤولود (سون رومانینین قهرمانی) کیمی گئجهیاری شهره چیخیب اونو گؤرمهیی خوشلاییرام… شهر اینسانلیغین مختلف جیلدلره گیریب گیزلندیگی یئردیر.”
“بیر رومانچی کیمی گزمک، آددیملاماق، باخماق و قیدلر گؤتورمک بؤیوک ذوقدور. فوتو چکمک اوچون آیفونومدان فایدالانایرام، ماراقلی سایدیغیم شئیلرین ویدئوسونو دا چکیرم.”
تانینمیش ژورنالیست، آپاریجی مارک لاوسونون" بیر یازیچی قیرخ ایل ایچینده باش وئرن، چوخلو یان حیکایهلر و موضوعلاری بیرلشدیرن بیر رومانی نئجه خیال ائدیر و قورور” سوالینا او.پاموک بئله جاواب وئریب:
“بیلدیییمیز کیمی، اینسان تخیّلو محدود اولور. 600 صحیفهلیک رومانی قاباقجادان گؤرمک ممکن دئییل. گؤودهنی [بدنهنی] فیکیرلشیرسن، بوداقلاری تصوّر ائدیرسن، سونرا بیر نئچه یارپاق آغلینا گلیر.
ائپیک [حماسی] اثر فرئسکویا [سولوبویا ایله دیوار، تاوان و گچ اوستونده نقاشی چکمک] بنزهییر: اونو یاراتماغا کونجدن باشلاییرسان. بیر ایل مختلف کونجلری یازیرسان، سونرا باشقا بیر کونجه کئچیرسن، داها سونرا گؤودهنین یئرینی دهییشدیریرسن، سونرا حیکایهنی یئنیدن کشف ائدیرسن، سونرا سئودییین آداملار دئییرلر: “سن نئینیرسن؟” – بونو آیدینلاشدیرماق اوچون رئداکتهلر ائتمهیه باشلاییرسان… 40 ایلدن چوخدور بئله یازیرام.”
پاموک دئییب، پوپولیار [چوخ بهیهنیلن] فیکره رغماً، یازیچیلیق یالنیز ایش دئییل، ائدیتورلاری یاخشی اولان یازیچیلار یاخشیدیرلار.
“رومان اونو یئنیدن یازدیقجا، یئنیدن ایشلهدیکجه، یئنیدن یازدیقجا جلالانیر. ائدیتورلاریمدان ریجا ائدیرم، بو داواملی یئنیدن یازما ایشینده منه کؤمک ائتسینلر.”
لاوسون یئنی تلویزیون قوتولارین ائله 19-جو عصر رومانلارینی صنعت اؤلچولری و مقصد باخیمیندان احاطه ائتدییینی دئینده او.پاموک جاواب وئریب:
“منه أن چوخ وئریلن سواللاردان بیری بودور: "رومان اؤلورمو؟" جاوابیم بئله اولور: گلین رقملره باخاق.
سون یوز ایلده رومان بوتون ادبی فورمالاری سیرادان چیخاریب، کنارلاشدیریب: دراما، پوئزیا ایندی مارگیناللاشیب [دهیری دوشوب]. اینسانلیق ادبیاتلا رومان واسطهسیله علاقه ساخلاییر.
هر بیر گنج تورک 1970، حتی 1980-جی ایللره قدر شاعر اولماق ایستهییردی. ایندی داها شاعر اولماق ایستهمیرلر. ایندی هامی رومان یازیر.
تانرییا شوکورلر اولسون، اوخوماق و یازماق اینستینکتی [ایچگودوسو/غریزهسی] داوام ائدیر.”
قایناق: avanqard


text:
میخانه مجلسینده گرهک صحبت اولماسین
بیرکسده صحبت ائیله مگه جرئت اولماسین!
صحبت خیلافدیر، دئمیرم، ترکین ائیلهیین
مئی مجیلسینده، جهد ائیلهیین، غیبت اولماسین!
سرخوشلیق ائتمه، گؤزله، مئیین احترامینی
سالما آیاغه بادهنی، بیحرمت اولماسین!
مئیدن مراد و ذوق و صفا آلماق ایسهگر،
مئی تک بساطه ذوق یئتیر، نفرت اولماسین!
ایچدیکجه اهل حالی ائدر هوشیار مئی،
پژمردهلنمه، قابل اوتور، غفلت اولماسین
پیرِ موغان او شخصه ائدوب بادهنی حلال،
ذاتینده، شبهه یوخ، کیم، اونون علّت اولماسین!
سن آدم اول، ادبله مئی ایچ، اوُیما جنّته
کوثر، جهنمه! سنه قوی، قسمت اولماسین!
مئیدیر، خلاصه، روحه غذا، بیرده موسیقی،
بونلاردان اؤزگه عالی گرهک نعمت اولماسین!
ظنیم خطا دئییل کی، دئسهم، موسیقی کیمی،
صنعتلر ایچره اینجه گرهک صنعت اولماسین!
هر علمه قیمت اولدو ایگیرمنجی عصرده،
بیر یئر اولورمی، موسیقییه قیمت اولماسین؟!
واحد، او ملّت کی اونون موسیقیسی یوخ
باتسیندا یئرلی دیبلی، ائیله ملّت اولماسین!
علی آقا واحد


text:
کورد پيشمرگه لری کرکوکه گيريبلر
11/04/2003
قديم دؤورلردن آذربايجان تورکلرينين يوردو اولان کرکوک و موصول`دا آذربايجان تورکلری ياشاماقداديرلار, آنجاق صفوی دؤوروندن بری يارانميش فاصيله دن سونرا اونلار اؤزلرينه تورکمان دئييرلر.
عراق`دا موصول و کرکوک`ده ياشايان تورکمانلار`ا قارشی صددام رئژيمی بير طرفدن, کوردلر باشقا بير طرفدن گؤرونمه ميش سيتملری ائتميشلر. يوز مينلرله تورکمان آتا بابا يوردوندان ديدره گين سالينميشدير. صددام رئژيمينين ييخيلماسيندان سونرا, دونن کورد پيشمرگه لری تورکمانلارين ياشاديغی کرکوک شهه رينه گيريبلر. پيشمرگه لری کرکوک`ده کی دولن بينالارينی داغيديبلار. تورکمانلارلا باغلی فاکتلاری آرادان آپارماق اوچون اونلار کرکوک`ون سندلر، قئيدييات و آرشيو ايداره لرينه هوجوم ائديبلر. بير چوخ سندلری چيخاريب يانديريبلار. اونلار بونونلا تورکمانلارين کرکوک`ده ياشاماسينی اينکار ائتمه يه چاليشيرلار. کورد پيشمرگه لری تورکمانلارا عاييد اولان قبير داشلارينی سينديرير داغيديرلار.
آرتيق تورکمان عاييله لر کرکوک`دن اوزاقلاشديريلماغا باشلاميشدی کی، تورکييه جمهورييتی ايراده سينی بير داها اورتايا قوياراق اولتيماتوملا چيخيش ائتدی. تورک اردوسو کورد پيشمرگه لرينين کرکوک`دن چيخماسی اوچون 24 ساعات مؤهلت وئردی. تورک اردوسو بيلديريب کی، 24 ساعاتا قده ر کوردلر کرکوک`و ترک ائتمه زسه ايلک اؤنجه هاوا داها سونرا ايسه قورو هوجوما کئچه ره ک تورکمانلاری قوروياجاقدير.
تورکييه دونيا بيرلييی و آمئريکا قارشيسيندا اساس اوچ شرطله چيخيش ائديب. 1کوردلر کرکوک`ه گيرمه يه جک .2 کوردلر کرکوک`ون ايداره سينده تمثيل اولونماياجاق 3 اهالی نيسبيتينی دييشمه يه چاليشيلماماليدير و کورد عاييله لری کرکوک`ه کؤچمه مه ليدير تورکمانلارين تهلوکه سيزلييی قورنماليدير. تورکييه جمهورييتی خبردارليق ائديب کی، بو شرطلرين هر-هانسی بير هاچانسا پوزولارسا تورک اردوسو عراق`ا گيره جک .
تورکييه نين کوردلره کرکوک`دن چيخمالاری اوچون 24 ساعات واخت وئرمه سی جاوابسيز قالمادی. آمئريکانين خاريجی ايشلر ناظيری بيان ائتدی کی، کوردلر کرکوک`دن چيخاجاق. کورد ليدئرلری طاليبانی و بارزانی ده کوردلرين بوگون يا دا ساباح کرکوک`دن چيخاجاقلارينی بيلديريبلر


text:
باتی ایلینوی بیلیمیوردو
باتی ایلینوی بیلیمیوردو (اینگیلیسجه: Western Illinois University, (فارسجا:دانشگاه ایلینوی غربی))آمریکانین ماکوم، ایلینوی شهرینده یئرلشن بیر عالی تحصیل موسّسهسی. و ۶٬۶۵۹ لیسانس و لیسانسدان یۆکسک اؤیرهنجیسی واردیر. باتی ایلینوی بیلیمیوردو ۱۸۹۹ -جی میلادی ایلده قۇرولوب. عۆمومی و دؤولتی اؤیرهتیم قۇرومودیر و بودجهسینی دؤولت و بؤیوک شیرکتلر و خالقدان آلدیغی اعانهلرله تامین ائدیر.
مزونلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده باتی ایلینوی بیلیمیوردو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
-
-
WIUSketchUpdate.jpg


text:
هالووین
هالوْوین باتی اؤلکهلرین گلهنکسل بایراملاریندان، اوکتیابرین ۳۱جی گئجهسینده توتولار. اوشاقلار بو گئجهده دؤره دولانیب عجئییب گئییملرله شوقولات و باشقا شیرنیلر ییغارلار. بؤیوکلر ده بلکه اؤز پارتیلرینه قاتیلیب قورخونج یوخسا گولونج پالتارلار، کئچمیش قهرمانلارین، سینما اولدوزلارین و... گئییملرله شادلیق ائدرلر. هالووین چوخلو آمریکا، ایرلند، اسکاتلند و کانادادا یایغیندیر. ایرلند و استکاتلند کؤچریلری بو گلهنکسل شنلهمهیی ۱۹جو یوز ایلده آمریکا قیتهسینه گتیردیلر. آنجاق هالووین اسکی سئلتیکلره قاییدیر[۱]. بالقاباق هالووینین سیمگهسی اولاراق قوللانیلیر و ایچینی بوشالدیب اونو دلمکله گؤز و آغیز چیخاردیب، ایچینده شام یاندیرماقلا قورخونج شئی یارادیرلار.