text:
ادیب احمد یوکنکی
ادیب احمد ابن محمود یوکنهکی (قرن 6 هجری) 12ـنجی یوزایل قاراخانلیلار دؤنمی شاعیری.
یاشام[دَییشدیر]
12نجی یوز ایل فرغانه وادیسینده، سمرقند اطرافیندا یئرلَشن یوکنک کندینده آنادان اوْلموشدور.
اثرینی امیر سیپئهسالارا تقدیم ائتمیشدیر. کیتابین آرخاسینا سوْنرادان آسلان موعلیم تارکان طرفیندن یازیلان تقریضده، شاعیرین آنادان دوغما کور اوْلدوغو، بۇ اثر سایهسینده سئوگی و حؤرمت قازاندیغی بیلدیریلیر. حیاتی حاقیندا باشقا معلومات یوخدور.
ایسلامی دؤور تورک ادبیاتیندا، یئنه قاراخانلیلارا ساحه سینده یئتیشمیش موهوم مؤلیف ادیب احمد دیر. یوکنئک کندینده آنادان اوْلدوغوندان ادیب احمد ابن محمود یوکنکی دئیه ده یاد ائدیلیر. عتبة الحقائق، حقیقتلرین آستاناسی معناسینا گلیر. اثر، داد سپهسالار محمد بی آدلی بیر تورک بهیینه تقدیم اوْلونموشدور. بوتونو غزل شکلینده سؤیلئنمیش، 40 بئیت و 101 دؤردلوک اولماق اوزره 484 میصراع مبلغیندهکی اثر، تورک دیلی، تاریخی، ادبیاتی آراشدیرمالاریندا بؤیوک اهمیته مالیکدیر. اثرده مساله تامامیله دینی و اخلاقی دیر. ادیب احمد، معاریفلندیریجی بیر موعظه و نصیحت کیتابی یازماق ایستهمیش، اثرینی ایسلام مورالیستی منلیگینده یازمیشدیر. اثرده دیندارلیغین فضیلتلریندن، علمین خوشبختلیگه آپاران یول عملیندن، سخاوتین بوتون عاییبلاری، چیرکلری یویان، حتّی شرف، شان و گؤزللیک چوخالدیجی بیر طبیعت اوْلدوغوندان، تواضعون یاخشیلیغیندان، اینامین و ائهتیراسین پیسلیگیندن بحث ائدیلمیشدیر.[۱]
عتبة الحقائق آدلی اثرینین مؤلیفلیک تاریخی معلوم اولماماقلا بیرلیکده قوتادغو بیلیگدن یاریم عصر سوْنرا یازیلدیغی گومان ائدیلیر. شاعیر، آیهلر و حدیثلره اساسلاناراق دونیانین مووققتی اولماسینی، بیلیگین فایداسینی، جهالتین ضررلرینی؛ جومردلیک، خسیسلیک، تواضعکارلیق کیمی یاخشی و پیس خاصیتلری دانیشان دینی-دیداکتیک بیر اثردیر. خاقانیه تورکجهسی ایله یازیلمیشدیر. الیازما نوسخهلرینین سایی آزدیر. ان یاخشی اویغور حرفلی نوسخه اوْلوب موقدس صوفیه معبدی قایداسیندادیر. ایلک دفعه م. نجیب عاصیم طرفیندن تاپیلمیش و یاییملانمیشدیر (1918). ان یاخشی نشری رشید رحمتی آراتین (موقددیمه، ترانسکریپسییا متن. تورکیه تورکجهسینه ترجومه و بیبلیوقرافییادان مئیدانا گلن تزییق؛ تورک دیلی قورومو نشرلری آراسیندا چیخمیشدیر.[۲]
اثرلری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ رشید رحمتی آرات، عتبة الحقائق، تورک دیلی قورومو یایینلاری، آنکارا 1922 (Reşit Rahmeti Arat, Atebetü'l Hakayık, TDK Yayınları, Ankara 1992)
- ↑ تورکچه ویکی پدیا


c: text/html

text:
کولت. آذ شیفاهی خالق ادبیاتینین اساس ژانری اولان آتالار سؤزلریندن بیر نئچهسینی سیزه تقدیم ائدیر:
آناسی گزن آغاجی قیزی بوداق-بوداق گزر.
آتا اولمایان - آتا، آنا اولمایان - آنا قدرینی بیلمز.
آتیجی آتار، تایینی تاپار.
بالام منه عزیزدیر، تربییهسی اؤزوندن ده عزیزدیر.
بیر آتا دوققوز اوغول ساخلار، دوققوز اوغول بیر آتانی ساخلاماز.
بیر-بیرینی سئون ار-آرواد کومادا دا خوشبخت اولار.
دؤیولمهیهن دویودن آش اولماز.
ار ایله آروادین خمیری بیر یئرده یوغرولوب.
ار-آرواد ایپکدیر، آرایا گیرهن کؤپک.
ارله آروادین تورپاغی بیر یئردن گؤتورولر.
ائولنرکن قولاقلارینا یوخ، گؤزلرینه اینان.
اول ائوین ایچی، سونرا چؤلو.
گرک تکجه گلین گلین اولماسین، گلین گئدن یئر ده گلین اولسون.
هر ایشلهیهن - کیشی اولماز،
هر دوغان - آنا اولماز.
هر کس آغلار، اما آنالار باشقا جور آغلار.
مندن اولوب منه اوخشامیر.
پیس اؤولاد آلتینجی بارماق کیمیدیر - کسرسن آغرییار، کسمزسن سنی عیبه جر گؤسترر.
قادینسیز ائوده هؤرومچکلر تور قورار.
قیراغینا باخ، بئزینی آل، آناسینا باخ، قیزینی آل.
قیزینی دؤیمهیهن، دیزینی دؤیر.
سو آخار، چوخورونو تاپار.
سوبایین مالین ایت یئیر، جانین - بیت.
اوشاغی اوخودان - آتانین کیسهسی، آنانین کاساسی.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ماتریالیزم
ایچیندهکیلر
ماتئریالیزم (materyalizm)[دَییشدیر]
هر شئیین مادّه دن یاراندیغینی و شعور (بیلینچ) دا داخیل اولماق اووزره بوتون شعورلا باغلی اولان هر شئیی، مادّه سوبیکت لرینین (موضولار و بحث لرینین) موناسیبت لری سوره سی (اِوریم، تکامول) کیمی قبول ائدن و هئچ بیر متافیزیکسل قاورام (آنلاییش) قبول ائتمه ین فلسفه قایداسی دیر. باشقا بیر باخیشلا مادّه، موجود اولان تک عونصور دور. ماتئریالیزم "فیزیکسل مادّه نین تک و یا اساس حقیقت اولدوغو" ایستیقامتینده کی قایدادیر. فلسفهده مادّه نین "Opponmen"تی (داییمی موخالیفتچی سی) کیمی ایده آلیزم و معنوی چیلیک طرفدارلاری چیخیش ائدیرلر. فلسفی مکتبلرین چوخلوغونا و آرالارینداکی فرق لره باخمایاراق، بوتون فلسفی سیستملرین بیربیرلرینه دابان- دابانا ضید ایکی آنا کاتِقوری ده یئرلشه بیلدیگی دئییلیر. ایده آلیزم و ماتئریالیزم. بو ایکی کاتِقورینین تمل اؤنه ری لری (مولاحیظه لری) گرچه گین طبیعتی حاققیندا دیر، و آرالاریندا تمل فرق "حقیقت نه دن مئیدانا گلیر و اصلی نه دیر؟" سوروسونا وئردیکلری جواب دا تاپیلیر. ایده آلیست لر اوچون روح و شعور، عاغیل اساس کن، ماتئریالیست لر اوچون مادّه اصل دیر، روح و یا شعور دا، بۇ اصل اولانین نتیجه سی اولاراق دوغولوب و ایکیمجی یئرده دیر. ماتئریالیست لر، یارانیشین اینسان شعورو کیمی ماددی اولمایان قاورام (آنلاییش، مفهوم) لارلا تمل لندیریلمه سینه قارشی چیخارلار. اونلارا گؤره خاریج دونیاسینین گرچک لیگی (حقیقتی) سورغولانا بیلمز و اینسان دا بۇ ماددی دونیایا باغلی دیر. سؤز گلیشی، آنتیک ماتریالیست لر، اینسان روحونو بدن خاریجینده و اؤلومسوز بیر وارلیق اولاراق دوشونمه سینی قبول ائتمزلر. اینسانی، خاریج دونیاسینین بیر پارچاسی اولاراق گؤرمه سی و اینسان شعورونون طبیعت اووزرینده کی خلیفه لیگینی قبول ائتمه مه سی ایستیقامتی ایله "determinizm"(عیللت- معلول) دوشونجه سی ایله پارالل لیک گؤستریر. ماتئریالیزم، معلوماتین قورولوشو و میدانا گلمه سی حاقدا بیر "Postulat" (اصل) دیر. بوتون معلوماتین، موشاهیده و تجروبه سایه سینده میدانا گلدیگینی مودافیعه ائدیر. ماتئریالیزم، علمین قورولوشو اوچون ایکی دایاناق قارشیا قویور. - گؤزه گؤرونمه ین لری، تانری، روح کیمی ثبوت ائدیلمه میش اؤنه ری لرله آچیقلاماقدان قاچینماق لازیمدیر. عکس حال دا، گؤزه گؤرونمه ین لرین ماددی کؤکلری یوخ ساییلا بیلر. سؤز گلیشی شعور قایناغینی بئیینین چالیشماسیندان آلان ساحه گؤزه گؤرونمز دیر و اونا متافیزیکسل آچیقلامالار گتیرمک خاریجی دونیانین گرچک اولماییشی کیمی یانیلمالارا یول آچا بیلر. - بوتون اؤنه ری لر موشاهیده و تجروبه ایله تانیتلانمالی و دوغرولانمالی دیر.
ماتئریالیزمین تاریخی[دَییشدیر]
آکسیال چاغ[دَییشدیر]
مادّه چیلیک، بیربیریندن باغیمسیز بیر شکیلده، آوراسیانین آیری جغرافی بؤلگه له رینده، "کارل ژاسپرس"(Karl Jaspers) ین "آکسیال چاغ" اولاراق آدلاندیردیغی و ۲۰۰–۸۰۰ م. اؤنجه ایللرینی احاطه ائدن دؤنم ده اینکیشاف ائتدی. اسکی هیند فلسفه سینده، مادّه چیلیک "Ajita Kesakambali", "Payasi", " Kanada" نین چالیشمالاریله و "Cārvāka" فلسفه اوخولونون اؤنری لری ایله، ۶۰۰ م. اؤنجه جیوارلاریندا گلیشمه یه باشلادی. کانادا آتومیست(atomist) فلسفه نین اؤنجول لریندن اولماسینی تأمین ائدن مولاحیظه لر گلیشدیردی. "Nyaya–Vaisesika" اوخولو ۱۰۰–۶۰۰ م. اؤنجه آتومیزمین ایلک بیچیم لرینی (فورمالارینی) گلیشدیرمکله بیرلیکده تانری کانیتلامالاری و شعورون ماددی اولمادیغینی اؤنه سورمه لری اونلاری ماتئریالیست اولاراق تانیماغیمیزا مانع دیر. آتومیک عنعنه، بودیست آتومیزمی و " Jaina" اوخولو ایله دوام ائتدی. اسکی چین ده "Xun Zi" (تخمیناً ۲۳۰–۳۱۲ م. اؤنجه) رئالیزم (گرچک چیلیک) و ماتئریالیزم اووزرینه قورولو کونفوسیوس جو بیر تعلیمات گلیشدیردی. دؤنمین دیگر اؤنملی چین لی ماتئریالیست لری "Yang Xiong" و "Wang Chongdur". "Anaksagoras "(تخمیناً ۴۲۸–۵۰۰ م. اؤنجه)، "Epiküros" و "Demokritos" کیمی آنتیک یونان فیلسوفلاری داها سونراکی ماتئریالیزمین تمل لرینی آتمیشلار. "Lukretius" ون لاتینجه شعری "De Rerum Natura Demokritos" اپیکورون مکانیک فلسفه لرینی آنلادیر. بۇ گؤروشه گؤره موجود اولان هر شی مادّه و هئچلیک دیر، و بوتون وارلیقلار آتم(atom) آدی وئریلن و اسکی یونانجادا بؤلونه بیلمه ین آنلامینی وئرن، کیچیک پارچاجیق لارین حرکت لری و بیرلشمه لری سایه سینده میدانا گلمیش دیر. "هئچ بیر شئی هئچلیکدن گلمز" و "مادّه یه مادّه دن باشقا هئچ بیر شئی توخونا بیلمز" کیمی مشهور قانونلار ایلک دفعه لوکرتیوس ون چالیشمالاریندا گؤرولور.
اورتا چاغ[دَییشدیر]
هیندلی ماتئریالیست "Jayaraashi Bhatta"، (میلاد دان سونرا آلتیمجی عصرده) "Tattvopaplavasimha" (بوتون قانونلارین دئوریلمه سی) آدلی چالیشماسیندا "Nyaya Sutra" "epistemoloji" نی (ریساله شوناسلیغینی) چووروتدو. ماتئریالیست "Cārvāka" فلسفه سی م. سونرا ۱۴۰۰ جی ایللرده یاواش- یاواش یوخ اولدوغو گؤرولور. ۱۲جی عصرین باشلاریندا عرب عالیمی "ابن طوفِیل"ین آندولوس دا یازدیغی "اسرارالحکمت المشرقیه" کیتابی دا ماتئریالیست دوشونجه سی اووزرینده یازیلمیشدیر.
آیدینلانما چاغی (عصر روشنگری)[دَییشدیر]
۱۷ جی عصرده "Pierre Gassendi"، طبیعت علم لرینی "düalist" (ایکی لی پرستیشکار، ثنویت) بیر تمل اوتورتماغا چالیشان "René Descartes" اَ قارشی ماتئریالیست عنعنه سینی تمثیل ائتدی. اونو مادّه جی و آتئیست "Jean Meslier","Julien Offroy de La Mettrie", "Denis Diderot" و دیگر فرانسیز آیدینلانما چاغی دوشونن لری، موعاصیر ماتریالیزمین تمل لرینی آتان "Ludwig Feuerbach" و اینگیلیس ده "John Stewart" ایزله دی. شوپنهوفر(Schopenhauer) ماتئریالیزمدن "اؤزونو حسابا قاتماغی اونودان فلسفه" اولاراق بحث ائدیر. اونا گؤره ماتئریالیزم یالنیش دیر، چونکی بیلن موبتدا نی (اؤزنه نی)، آنجاق بۇ موبتدا نین بیلمه سیندن یولا چیخاراق وار اولان و بۇ بیلمه یه گؤره وار اولان شئی له آچیقلاماقدادیر. ماتئریالیزم اؤته ریم سیز (دولاییمسیز) اولانی یعنی داها چوْخ بیلینه نی داها آز بیلینن له آچیقلاماغا چالیشماقدادیر. شوپنهوفره گؤره ذهن و مادّه [یعنی سیراسیله موبتدا و اوبیکت(نسنه)] قارشیلیقلی اولاراق بیربیرینه باغلی دیر. موبتدا و اوبیکت فرقلی یانلاردان گؤرونن عینی شئی دیر. اله آلینان و الده ائدیلن دونیا، دوشونجه و یئر اؤرتمه یه، ذهن و مادّه یه بؤلونه بیلمز.
مارکس ین مادّه چیلیگی[دَییشدیر]
" Karl Marx" و"Friedrich Engels", "Hegel" ین دیالکتیکاسینی باش آشاغی چئویره رک ایکی آیری قاورامی اورتایا چیخاردیلار: دیالکتیک ماتئریالیزم و تاریخین آخیشینا ماتئریالیست بیر آچیقلاما گتیرن تاریخسل ماتئریالیزم. مارکس ین فلسفه سینین تملینی ایستحصالچی گوجلر و بۇ گوجلرین توپلومسال (ایجتیماعی) حیاتا عکس اولونمالاری اولان علاقه لری (خصوصیله صینیف علاقه لری؛ ایشچی- ایش وئرن، ارباب- رئیت و…) میدانا گتیریر. بۇ تمل توپلومسال علاقه لردن بیلیمسل (علمی)، اکونومیک (ایقتیصادی)، حقوقی، اخلاقی ایدئولوژیک فورمالار و دَیَرلر دوغار. بوتون توپلومسال دیرلر صینیف علاقه لرینین عکس اولونماسی دیر و توپلومو شکیللندیرن بۇ دیرلرین آلت قورولوشونو اکونومیک چیخارا سؤیکه نن صینیف علاقه لری میدانا گتیریر. مارکس و انگلس ماتریالیزم تِرمینینی (غایی هدفینی) گونلوک اکونومیک و ماددی احتیاجلارین تاریخین دؤنملرینی میدانا گتیرن و شکیللندیرن فاکتورلار اولدوغو ایستیقامتینده کی تاریخسل دونیا گؤروشو اوچون ایستیفاده ائتدیلر. آلمان ایده آلیست فلسفه سینه قارشی ماتئریالیزم توپلوم و حقیقتین، اینسانلارین سیغیناجاق، یئمک، گئیه جک کیمی ماددی احتیاجلارینی قارشیلاماق اوچون دوام ائتدیردیکلری ساده اکونومیک حرکت لردن قایناقلاندیغینی دئییر. ماتریالیزم، اینسانلارین فیزیکسل اَمَک و ایستحصالچی فعالیت لرله گونده لیک احتیاجلارینی قارشیلادیقلاری حقیقتینی باشلانغیچ نوقطه سی اولاراق گؤتورور. تک باشینا بۇ اکونومیک فعالیت، مارکسا گؤره، سیاسی، قانونی و دینی مدل لری ایچینده ساخلایان توپلومسال علاقه لر سیستمینه سبب اولور. علمی سوسیالیزم توپلومسال و اخلاقی دیرلرین، مدنی خصوصیت لرین- ایده آلیزمده اولدوغو کیمی دییشمز بیر طبیعت قانونوندان دئیل، توپلومسال اطراف و دولاییسیله ده توپلومون اؤزونه خاص تشکیلاتلانما فورماسیندان قایناقلاندیغینی مودافیعه ائدیر. بۇ توپلومسال علاقه لر، ایستحصال علاقه لری، دوغال چئوره نین اینکیشاف ائتمیشلیگی کیمی توپلومداکی ماددی فاکتورلار طرفیندن تعیین اولونور.


text:
Jun 7, 2016
احمد امید یزدانینین « آلمانجا- آزربایجانجا سؤزلوک» کتابینین جنوبی آذربایجانلیلارا فایداسی وارمی؟
محّمد علی حسینی
درین تأسّف و اورک آغریسی ایله اعتراف ائتمک لازمدیر کی، چوخ میلیونلو جنوبی آذربایجان اهالیسنین چوخ آز حصّهسی اؤز آنا دیلینده اوخوماغا قادردیر. بئله اولدوغو حالدا، طبیعی اولاراق بئله بیر سئوال میدانا چیخیر: احمد امید یزدانینین 2004- جو ایلده آلمانیانین کُلن شهرینده نشر ائتدیردیگی « آلمانجا- آزربایجانجا» سؤزلوک جنوبی آذربایجانلیلارین هانسی دردینه یارایا بیلر؟
آرتیق هامییا معلومدورکی، ایراندا هربیر سوادلی، حتّی ابتدائی تحصیله مالک اولان بیر آذربایجانلی، فارس متنینی تورکجهدن (= آذربایجاندان) قات- قات راحت اوخویوب، باشا دوشور. محض بونا گؤرده، آلمان دیلی ایله مشغول اولان جنوبی آذربایجان وطنداشی اوچون، ایرانینین گرمانیست عالملرینین ترتیب ائتدیکلری، «آلمانجا- فارسجا» و یا «فارسجا- آلمانجا» لغتلردن، استفاده ائتمگین داها الوئریشلی اولدوغو انکار ائدیلمیزدیر. مسئله اوراسیندادیرکی ایستر جنوبی آذربایجاندا، ایسترسهده اونون سرحدّلریندن کناردا یاشایان هموطنلریمیز اگر آلمان دیلیایله ماراقلانارسا آذربایجانجا دا اوخویا بیلسه بئله، احمد امید یزدانینین لغتیندن بیر چوخ آلمان سؤزلرینین قارشیلیغینی تاپا بیلمیهجک.
آراشدیرمامیز گؤستردی کی، اَ. امید یزدانینین ترتیب ائتدیگی لغت خیلی درجهده ج. م. جعفراوفون رداکتورلوغو ایله، 1971- نجی ایلده، باکیدا، آذربایجان دؤلت خارجی دیللر انستیتوندا نشر ائدیلن « آلمانجا- آذربایجانجا لغت»دن منیمسه میشدیر. بورادا وئریلن بیر چوخ آلمانجا سؤزلرین قاراشیلیغینین جنوبی آذربایجاندا باشا دوشولمهسی ممکن دگیل. عیانی اولسون دییه، بو لغتدن بعضی سؤزلری دقته چاتدیرماق ایستردیک:
1- Kühlhaus = Buzuxana
2- Kühlschrank = Soyuducu, Buz dolabı
3- Urlaub = məzuniyyət
4- Nessel = Gicitkən
5- Bürste = Şotka
6- Bleistift = Karandaş
7- Stecker = Ştepsel
8- Steckdose = Ştepsel (züda. Düşaxa)
9- Musketier = müşketyor
10- Hausfrau = evdar qadin
11- Rassismus = irqçı
12- Laboratorium = Labor
13- Schweden = Isveç
14- Österreich = Avstriya
15- Satier = Satira, həcv, məzhəkə
16- Lohn = maaş, əmək, haqqı
17- Mongole = Mongol
18- Furnier = Faner, Lay (Taxtadan)
19- Hauptbahnhof = mərkəzi vağzal
20- Feuerwehr = Yanqin dəstəsı
21- Füller = avtomat qələm
22- Statue = heykəl
23- Dreieck = üçbucaq
24- Kesselstein = arp
25- Archäologe = arxeolog
26- Belohnung = Mükafat, Ödul, Təltif
27- Süchtig = mübtəla, xəstə
28- Sensation = Sensasiya
ج. م. جعفراوفون لغتیندن بیر باشا چؤرولموش بئله مثاللارین سایینی دفعهلرله آرتیرماق اولار. خصوصی اولاراق قید ائتمک ایستهیریک کی، آلمان سؤزلرینین بورادا وئریلن قارشیلیغی جنوبی آذربایجانلیلار اوچون آنلاشیلمازدیر. اَحمد امید یزدانی نمونه گتیردیگیمیز آلمان سؤزلرینه قارشیلیق اوچون آشاغیداکی سؤزلری علاوه ائتمهلیایدی کی، جنوبدا باشا دوشولسون: 1 (سردخانه)، 2 (یخچال)، 3 (مرخصی، تعطیل)، 4 (گزنه)، 5 (چؤکّه، باشماق و یا پالتارچوؤکهسی)، 6 (مداد)، 7 (دوشاخه)، 8 (پریز) لغت نامه ده 7 و 8 – نجی سؤزلره عین قارشیلیق وئریلمیشدیر. عینی ایله باکیدا نشر ائدیلمیش لغتده اولدوغوکیمی! جنوبدا (پریزه) دوشاخه دئمزلر. شمالدا ایسه عمومیّتله بئله سؤز ایشلنمیر)، 9 (تفنگچی)، 10 (خانه دار خانیم)، 11 (نژادپرست)، 12 (آزمایشگاه)، 13 (سوئد)، 14 (اتریش)، 15 (طنز)، 17 (مغول)، 18 (روکش، نازیک تختهدن)، 19 (ایستگاه راه آهن)، 20 (آتش نشانی)، 21 (خودنویس)، 22 (مجسمه)، 23 (مثلث)، 24 (کئهره)، 25 (باستان شناس)، 26 (جائزه)، 27 (معتاد)، 28 (جنجال) و ...
امید یزدانیKugelschreiber سؤزنون قارشیلیغینی «دیریرجکلی قلم» کیمی وئرمیشدیر کی، جنوبی آذربایجاندا بونو آنلامایاجاقلار. «خودکار» یازسایدی، باشا دوشردیلر.
ماراقلی دیر کی، احمد امید یزدانی آورپا منشءلی، سؤزلرین ده روسلاسمیش واریانتینی وئریب. مثلاً، جنوبی آذربایجداندا «آوتوبان» دگیل، « اتوبان» « آوتومبیل» دگیل، « اوتومبیل» دئیلیر. لغتده «هومورفول humorvoll سؤزون قارشیلیغی کیمی، یزدانی نین اؤزوندن علاوه ائتدیگی «خوش مشرب» سؤزوایله راضی لاشماق اولماز. ترتیبچی «humor » سؤزونون دقیق معناسینی بیلسیدی، بورادا «خوش مشرب» سؤزوندن استفاده ائتمزدی.
*
معلومدورکی، جنوبی آذربایجاندا عرب الفباسیندا استفاده اولونور. بئله اولان صورتده او، نه اوچون سؤزلوگونون لاتین الفباسی ایله ترتیب ائدیب؟ سبب بودور کی، «آذربایجان» سؤزونو «ذال» عوضیه «زا» ایله یازان احمد یزدانی سؤزلری عرب الفباسی ایله یازماقدا چتینلیک چکدیگیندن، ایشینی آسانلاشدیرماق اوچون بویولو سئچیب. بئله دوشونن اولار کی، بلکه او، شمالی آذربایجانداکی اوخوجولاری دا نظرده توتدوغو اوچون بئله ائدیب. لاکن بو فکرلهده راضی لاشماق اولماز. چونکه شمالی آذربایجاندا 9 گرمانیست عالمین ترتیب ائتدیگی «آلمانجا- آذربایجانجا لغت» موجود اولدوغوحالدا غیرآکادمیک و هوسکار سویّه ده ترتیب ائدیلمیش بیر لغته نه احتیاج اولا بیلر؟ اوستهلیک، شمالی آذربایجاندا «آلمانجا روسجا» لغت لردن ده استفاده ائتمک امکانی وار. اونو دا قید ائدک کی، همین لغت 2007- نجی ایلده 10 مین ینی سؤز علاوه ائدیلمکله 25000 تیراژلا باکی دا ینیدن نشر اولونوب. کتابین ایکینجی رداکتورو چرکز قربانلی اولوب.
*
« ایران گولوبال» سایتیندا، اسماعیل پور محمدی آدلی بیر شخص احمد یزدانی یه لغتله باغلی بئله بیر سئوال وئریر:
« آقای امید یزدانی ... بعضیلرینین دئدیکلرینه گؤره، سیزین لغت آذربایجان علملر آکادمیاسی نین لغتی دیر کی، اوزون ایللر بویو اونون اوزرینده ایشلهیب، امک صرف ائتمیشلر. سیز اونا معیّن دگیشکلر ائدیب اؤزآدینیزا چاپ ائتدیرمیسینز. بئله اتهاما جوابینیز نه دیر؟»
« من آذربایجان علملر آکادمیاسی نین آلمانجا- تورکجه [آذربایجانجا] لغتینی گؤرمه میشم»- دئیر.
یزدانی یاخشی بیلیرکی، اسماعیل پور محمّدی نین نظرده توتدوغو لغت ائله همین باکی نشریدیر کی، او، اوزون ایللر بویو اوندان استفاده ائدیب. ساده جه اولاراق او، پور محمدینین لغتی نشر ائدن مؤسسهنین آدینی سهو یازدیغیندان سوء استفاده ائدرک اتهّامدان بویون قاچیرماق ایسته یب.
تبریز شهرینده دوغولوب بویا- باشا چاتمیش و اورتا تحصیلینی ده اورادا آلمیش شخص نمونه اولاراق گؤستردیگیمیز آلمانجا سؤزلرین جنوبی آذربایجاندا کی قارشیلیغینی بیلمه دیگی حالدا، شمالی آذربایجاندا کی قارشیلیغینی نئجه بیلهجک؟!
بوخصوصدا تام قطعیتله دییه بیلریک کی، احمد امید یزدانینین، ج. م. جعفراوفون رداکتورلوغو ایله 1971- نجی ایلده باکی دا چاپ ائدیلمیش لغت دن باشقا منبعی اولابیلمزدی!
آذربــایجان یــازیچیلار اتّفاقـینین عضوی، و آذربـایجان علملر آکادمیاسی محمد فضولی آدینا الیازمالار انستیتوتون اشتاتدان کنار امکداشی
محّمد علی حسینی، 11 دسامبر 2015، برلین


text:
۱ آقوست
۱ آقوست: بئنینده موستقیللیک، آبش-دا ۳۸-جی ایشتات
۱۴۷۳ — اوغورلو محمدین رهبرلیک ائتدیی آغقویونلو اوردوسو موراد پاشانین رهبرلیک ائتدیی عثمانلی اوردوسونو مالاتیا دؤیوشونده مغلوب ائتمیشدیر.
۱۵۷۱ — تورکلرین قیبریسی فتح ائتمهسی باشا چاتمیشدیر.
۱۸۷۶ — کولورادو آبش-این ۳۸-جی ایشتاتی کیمی قبول ائدیلمیشدیر.
۱۹۱۴ — بیرینجی دونیا محاربهسی باشلانمیشدیر.
۱۹۴۱ — ایلک ژئئپ آوتوموبیلی ایستئحصال اولونوب.
۱۹۶۰ — بئنین فرانسادان موستقیللیینی اعلان ائتمیشدیر.
۱۹۷۵ — هئلسینکیده صولح و امکداشلیق موقاویلهسی ایمضالانمیشدیر.


text:
سحر اوزاقدا دئییل! سحر خیاوی «دانیشدیغینی توپور!»-دئدیلر، توپورمهدیم؛ ایچیمده بیر محبس یاراتدیم دریندن درین، بئش آیاقلی چایان* اولدو ساغ الیم؛ نیفرت زَهَری یاغدیریر ایچیمه گئجه گوندوز یارالی بارماقلاریم. گؤرسهیدینیز نئجه دوستاقیمین دووارینا گونَش ناخیشلاییر دیرناقلاریم؟! بیر دئشیک ده آچمیشام هله، گئنیش گؤی چؤکور اوردان گؤزلریمه؛ اولدوزلارلا آی قوناق گلیر نَملی دوستاقیما گیزلیجه. بیر قوش موتلو اوخویور یاخینلاردا قاناد چالا-چالا: – ...Read More »
من ایرمیبئشینجی کؤرپهیم و آتمیش بیرینجی تانری/ کامیل قهرماناوغلو
من ایرمیبئشینجی کؤرپهیم و آتمیش بیرینجی تانری کامیل قهرماناوغلو من ایرمیبئشینجی کؤرپهیم و آتمیش بیرینجی تانری جان آتیر منی آتیملار قانی شیللهلهییر اوزومه آینالاری گؤوردیر گؤزومه یاغلوچا رؤیالاری قیرقی باخیشیندا باریت یوخولاری کئفیم اولسون باشینا گئدیرم من باشینا گئدیرم ساچلار شهیدلیینی قان قیشقیرتیسینی گئدیرم آه… چیغیرتیسینی نه گلسه باشیما گئدهجم فاشیست یوللاری استفراق ایچهجم یوللاردان اؤلو اتی ییهجم و ایچهجم ...Read More »
یاوروم / میرجمال حسینی(اینجیک)
یاوروم میرجمال حسینی(اینجیک) سنه جان گرهکسه آرخایین اول! گؤزهل آرزولاریمدان قوربان گرهکدیرسه نیگاران اولما! یوخوسوز آخشاملاریم گرهکدیرسه اولدوزلاریملا سنینکیدیر! ایشکنجهلر آغریسینا وارماق گرهکسه منی سئویندیرر! نهایت اورهییمیدیکسیندیریب، – دؤیوندورن محبتدن کئچمک لازیمسا اود وورار باخیشین اورهییمه ! منه اینانا بیلرسن گؤونجینی یاشادار صداقت گلهجهیی قورتار قارانلیقلاردان من سنینلهیم یاوروم . ۱۳۹۴/۵/۱Read More »
اؤتن قوشلار / حسین خوجالی
اؤتن قوشلار حسین خوجالی نییه گؤزلریمین یاشی قورومور منیم اورهگیمین اودو چوخدو کی! وطنین هیجرینده اؤتن قوشلارین قانادی اولسادا، مئیلی یوخدو کی! چیرپینیر بوداغدان بوداغا بیر قوش، توکلری داغینیق، گؤزلری نملی. اؤزگه آغاجلاردا بیر یئر تاپسادا هله ده گئجهسی-گوندوزو چنلی. آل الوان اولسادا قوندوغو باغلار او باغلار بئجرتمیر خاری بولبولو. جنتدن اولسادا اؤزگه تورپاغلار غریب ائل اؤلدورور ساری بولبولو.Read More »
بو سئوگی…/ حسین مصری
بو سئوگی… حسین مصری آغلایاندا دا منلهدیر گولنده ده منله دوغما دئییل آنجاق منیمله. بو سئوگی منیم اینان قارشیما چیخمادی نه بولاق باشیندا نه اؤترگی بیر باخیش آستاناسیندا. بلکه ده نه بیلیم مندن اؤنجه دار آغاجینین ایپیندن آسلانیب آغلارمیش دئمه. بو سئوگی منیم سول یؤنوم ده آجییان -آغرییان دونیا بویدا بیر نوقطهدیر. یوخ! ..یوخ! بو سئوگی منیم طالعیمایمیش من محکومام ...Read More »
گؤروش / مقصود تقیزاده هریس (نیسگیل)
گؤروش مقصود تقیزاده هریس (نیسگیل) اوغلان گلدی ایلک گؤروش یئرینه؛ ساچلاریندا ۲۰ قیش اوزونده، آلنیندا ۲۰ قیریش، اورهیی یارالی قوش کیرپیکلرینین دالیندا دارتینیر دنیز آختاردی قیزی قاریش با قاریش ایز به ایز. ۲۰ آددیم گؤتوردو قیزلا گؤروشدویو یئره ۲۰ یول بودرهدی ۲۰ یول ییخیلدی. اؤزونه اورهک – دیرهک وئره – وئره: « بلکه اوردادیر او پالچیق دووارین دیبینده آغاجین کؤلگهسی ...Read More »
سؤزلر / احمددرگاهی
سؤزلر احمددرگاهی کدر لایلاسینی چالدی، گؤزلریم یوخویا قالدی، دیلیمین اووسارین آلدی دوداغیمدان قاچان سؤزلر. دوروب قینادیم دیلیمی، اوتاندیم گؤرجک ائلیمی، ایندی اولوب ائل بیلیمی سیرر قاپیسین آچان سؤزلر. گزدی آغیزدان آغیزا، قلم اولدو آغ کاغیذا، اورهک وئردی تئللی سازا، هاوالاندی اوچان سؤزلر. کیمسه اونو حاخلامادی، گئتدی، بیرده یوخلامادی، ایسگندرلر ساخلامادی دوستاق اولوبهاچان سؤزلر؟Read More »
ایکی شعر/ حیدر عبادی(باریش)
ایکی شعر حیدر عبادی(باریش) ۱٫ دوداقلاردان بال گؤزلهمیرم گؤزهل، ایکی کلمه سئوگی دانیشسان یئتر! گؤزلردن ده نه آی – اولدوز نه گونش گؤزلریمله تکجه آلیشسان یئتر! اللرین نه آلوو اولسون، اود اولسون، یاناقلارین نه لالهلی آد اولسون، تکی اورهک محبتایله دولسون، من دنیزه گلیب قاریشسان یئتر! ساچلارین نه کولکلرین بایراغی، دیزلرین نه کورهکلرین دایاغی، نفس اولسان نفسیمین سایاغی جانیما دولماغا ...Read More »
بؤیوک آجی…/ مهرداد فخری
بؤیوک آجی… مهرداد فخری بالاجا قارا بالیق بیر اوووج سودا دولانیر. سولا دؤنور، قورخور ساغا دؤنور، کاریخیر دوز گئدیر شوشه سرحدینه توخونور… … نه یامان آجی… نه بتر سانجی… … اینانا بیلمیرم خیردا آرخدان … چایلاردان… دنیزلره… چاتماقدان … آمان ، نه بؤیوک آجی… ۹۰نجی ایل یایRead More »
نه سن گلدین، نه من گلدیم! / اکبر بزرگامین(عاشیق جنون)
نه سن گلدین، نه من گلدیم! اکبر بزرگامین(عاشیق جنون) ائلیم دوشدو آلوولارا، نه سن گلدین، نه من گلدیم! چاغریلاندا دوشک یولا، نه سن گلدین، نه من گلدیم! سئوگی باغین خزان قویدوق، بار- بههرین یولوب، سویدوق، سئوگیدنمییوخسا دویدوق؟ نه سن گلدین، نه من گلدیم!؟ «جنون»! یاندیم، توزوم قالدی، دوداقلاردا سؤزوم قالدی، وعدهگاهدا گؤزوم قالدی، نه سن گلدین، نه من گلدیم!Read More »


text:
سایقیلی دیلداشلار: بو یازی اوزون اولدوغونا گؤره اونو كپی
ائدیب سونرا اوخویون. یوروملارینیزی گؤزلویورم.
آزربایجانچی! میللتچی! توركچو! هانكیسی اوستوندور!؟
"آزربایجان
میللی حركت " آدلاندیریلان آیاقلانماغیمیزا باغلانان سویداشلاریمیز اؤزلرینی
بو ترپهنیشله تانیملاماق اوچون آردی دا آچیقلاناجاق اوچ آددان بیری ایكسینه استونلوك
وئریر اؤزلرینی آزربایجانچی، توركچو یوخسا اولوسچو (میللتچی) كیمی تانیتدیریرلار.
آدلارینی گتیردیگیمز قاوراملاردان قوللانماق اونلارین دوزگون تانیملارینی بیلمهدن
گلجگده بیزم قوزقالانیمزین دوزگون یئرینده اوتورماسینا ماشات تؤرهده بیلر.
اؤنوموزده،
چاغداش اَورهنده (دونیادا) ایشلهتدیگیمز سؤزجوكلر، اؤنملی یئر آلماقدادیر.
یؤنهتگیل و توپلومسال آلاندا نسه بیر دئگی آغیر و اؤزونلوك آنلام داشیییر
سونوجدا (نتیجه ده) آنلاملار قاوراملار یارادیر. قاوراملار اساسیندا یاخلاشیملار
ایسه دوشنسئل اوخوللار پارتلاییوئریر. اؤرنهیین اولاراق ائلارك (دئموكرات)
یوخسا اؤزاَركلی (خودمختار) و بئلهنجی دئگیلر خیردا سؤزجوكلر الدوغونا قارشی
آغیر آچیق و بؤیوك قاوراملاری گؤز اؤنونه ساچیر. ایكینجی ندن دوزگون گتیردیگیمیز قاوراملاری
یئرینده ایشلهنمهسینه گؤره، اولوسون اونلا دوزگون و دوغرو ایلگی قورماسینا و
دوشونرلر ایسه آیدینلار ساریندان یانسیماسینا باغلیدیر. بوردا اوچونجو ندنیده بئله
آرتماق اولور: یابانجیلار بو قاوراما و اونا باغلی اولان اینسانلار یوخسا
توپلوملاری آراشدیریب و قارشیسیندا اؤز توتوملارین گؤستهرسینلر دییه اونلارین
آراشدیرماسینا اؤزهل یئر وئریلمهسی گرهكسینیر.
بو سؤزلرین آنلامیندا آرتیق اینجهلشمك بیزلری
اورتاق بیر آنلاما یاخینلاشدیرماقلا یاناشی، قونولارا درین باخیب دوشونمگیمیزهده یارارلی
اولا بیلر. بو تانیملار چاغ دان چاغا، میللتدن میللته، یئردن یئره دگیشیلیب و یئنی
دوروم و احتیاجلارا اویقونلاشدیریلیر. آزربایجان اولوسال چالیشقانلاری بیر سیرا تانیملاری
اؤز احتیاجلارینا گؤره دگیشه بیلیب، یارادا بیلیب یایغینلاشدیرا بیلرلر.
قاوراملارین دوزگون آنلاملارین آلقیلاماق اوچون؛ ایكی اؤرنهیی آشاغیدا
گتیردیییمیزه آچیق باخین:
آیریمچیلیق
(تجزیه طلبلیك): بیر باغلیسیز اركلهت باشقا باغیلسیز
اركلهتین بیر توپار توپراقلارینی اؤز سینیرلارینا نه یوللا اولسون آرتماق ایستهییر.
باغیلسیزچی
(ایستقلال طلب): باغلیسیز اركلهتین ایچینده اؤزلرینی بودون
سانان بیر اولوس او اركلهتدن آیریلماق ایستهینلر.
نئجه
كی گؤرونور بو ایكی آنلام، اولوملو و اولومسوز یوكونو داشیماقدادیر. آیریمچی و
باغلیسیزچی اینسان یوخسا اولوس وارسا؛ دوزگون یئرینده ایشلهمنهمهسی قارا اولای
یارادار. باغیلسیز ایستهین اولوسو آیریمچی تانیتدیریلماق بوسبوتون اینسانلار آراسی
ایلگیلری قارقاشالی ائدر. باشقا اولوسلار بو اولوسو اؤزلریندن اوزاق گوروب ایراق
ساخلایالار. هر حركت كیتله ایچینه یئتیشمهیینجه و اوغورا یاخینلاشمایینجا اونو منیمسهلیین
آز اولور.
1-
توركچو
كیمدیر!؟ توركچولوك نه دئمكدیر؟
توركچولوك
دوشونجهسینین كؤكلرین آختاردیغیمیز چاغ 18- ینجی یوزایلین سونلاریندان بری تورك
دونیاسیندا اوز وئرن اولایلارا توشلاشیریق. آنجاق بو گون گونئی آزربایجاندا
توركچولوك آدیایله چابا گؤسترن بیر سیرا اینسانلارین
وار اولماسینا تانیغیق.
كؤكلهشیك
(كیلاسیك) توركچولوك
گئرچكدن
كؤكلهشیك توركچولویه باخدیغیمیزدا بو گونكو توركچولوك سؤیلمیایله نه قدر
یاخینلیق حیس ائدهبیلهریك؟ كؤكلهشیك توركچولوك دئدیگیمیزده 19- ینجی یوزایلین
سونلاریایله 20- ینجی یوزایلین ایلكلرینده مئیدانا گلن "قاسپیرالی"، " آغا اوغلو"، " آقچورا"، "گؤك
آلپ"،
"رسولزاده" و "علی
بی حوسینزاده"
كیمی اینسانلار سؤز قونوسودور.[1]
كؤكلهشیك
توركچولویه باخدیغیمیزدا "حسن بی زردابی" ایله باشلانان تورك قزئتهچیلیكایله
كؤكلهشیك توركچولوك ائش زامانلی یئریمهیه اوزاریشلاییرلار. كؤكلهشیك توركچولوك
تورك دونیاسیندا بیرینجی كَز اولاراق گرچكلشدیرن یئنیجیللهشدیرمه حركتلری
قاپساماقدادیر. بو سؤیلم او زامان یئنی قورولان اولوس- اركلهتین ائتگیسینده بسلهنهرك
یاپیلان باتیلیلاشدیریجی رئفورملارین تملینه ائتنیك كیملیگی اؤن پلانا گتیرمیشدیر.
"علی بی حوسینزاده" تورك قزئتهسینین 56- ینجی نومرهسینده یایدیغی
"مكتوب- مخصوص" یازیسیندا بئله دئییر:
"بیر میللت اوچون هر شیدن
اؤنجه آرزو ائدیلهجك شی قووتدیر. بیر میللتین قووت قازانماسی عینی جینسلی عنصرلری
آراسیندا معنوی باغین آرتماسینا باغلیدیر. خصوصا قارشیلیقلی سئوگینین آرتماسینا چالیشمالیدیر
... مثلا بیر- بیریمیزی تانیماق، سئومك، مدنیلشمك یولوندا بیر- بیریمیزه یاردیم
ائتمك مسئلهسیدیر. ایرانین حؤكمدارلارینا وارینجایا قدر مكتب شاگیردلرینه
شعرلرینی ازبرلتمك فقط "میرعلیشیر نوایی" دن
ایكی سطیر اولسون دوز اوخویا بیلمهمك ... ایشته اونوتولاجاق حاللار ... !"
ایسماعیل بی قاسپیرالینین
میللت قوللوغونا باشلار باشلاماز اورتایا آتدیغی باتیلیلاشماق سونرا ایعلان
ائتدیگی ایسلامی چاغداش بیر شكیلده آنلاتماق شعارلاریایله حیاتین سونلارینا دوغرو
ایفادهسینه ایمكان تاپدیغی - دیلده، فیكیرده، ایشده - بیرلیك پرینسیپی بوتون
توركچولوك حركاتینین دیل، گؤركسؤز، سوسیولوقییا حتی یؤنهتگیل ساحهلرینه ایندییه
قدر ایرهلی سوردویو اساسلارین هامیسینین بیرلشدیرمكده و اؤزونده آچیقلایاجاق، قووتلندیرهجك
و تطبیق ائدهجكدیر.
كؤكلهشیك توركچولوك اولوس
قاورامینا دایانان و اولوسو اولوشدوران اورتاق دیل، اورتاق اؤتهك و اورتاق
كولتوره یییه چیخان بیر دوشونجه بیچیمیدیر. بیر سؤزله بئله كؤكلهشیك توركچولوك یئنیجیل
دؤنمین بیر اورونودور. مودئرنیست یاخلاشیم میللتچیلیگین 1789 فرانسا دئوریمی و
اینگیلیسده 1838 ده یاشانان صنایع دئوریمینین بیر اورونو اولاراق یوروملار. كؤكلهشیك
توركچولوكده بو سورهجین دوغو دونیاسیندا ایرهلیلهمك اوچون اندوغال تپگیدیر.
نئجه
كی گؤرونور توركچولوك قاورامی ایلك اولاراق توركیه بودونجونو یاراتماق نیتینی ایرهلی
سوردو. آنجاق توركچولوك توركیه سینیرلاریندان ائشیگه چیخیب و بعضن فاشیسم، پانتوركیسم
هابئله دوگون دوشونجهلر ایچینه سئزیلیردی. چوخ چاغلار ایسلامچیلیق ایسه توركچولوك
بیربیرینه سؤیكهنهرك آددیملانیردیلار. آنجاق بو گونكو توركچولوك سؤیلهمی انآزی
گونئی آزربایجاندا تورانچیلیق، بوندالیق و چاغداشلیق دوشونجهسینی بئجهرمكدهدیر.
اَن
یئنی دؤور توركچولویون لیدئری ابولفضل ائلچیبَی پرئزیدئنتلییی دؤورونده (1993-1992)
درین آنلاملی بویوروق ایرهلی سوردو: "آذربایجان خالقی توركلویونو درك
ائتدیكدن سونرا میللی پروبلئملرینی حلل ائتمهیه باشلایاجاق."
گونئیده
ایسه توركچولویون یئنی مرحلهسی ایسلام اینقیلابیندان (1357-1979) سونرا
باشلانمیشدی. آنا دیلینده اونلارلا قزئت ایسه درگی چیخدی، میللی حیاتین پروبلئملری
اوزرینه یوزلرله مقاله یازیلدی. "وارلیق"
درگیسی یازارلاری باشدا "دوكتر جاواد هئیت"
اولماقلا یئرلی توركچولویو بیلیمسئل اساسلارا اوتورتدو، اولوسال اؤتهگیمیز گئنئل
تورك تاریخینین بیر بؤلومو اولاراق اله آلیندی. اون مینلرله اینسانین ایستادیونلاردا
و باشقا ییغیناق یئرلرینده "هارای، هارای، من توركم!" هایقیرتیلارین
سپیلن توخوملارین وئریملی تورپاغا دوشمهسینین گؤستریجیسیدیر...
توركچو
كیمدیر؟
ایستر
ایستهمز ایراندا یاشایان توركلر آزربایجان جوغرافیاسیندا یوخسا آزربایجان دیشیندا
(ائشیگینده)، "میللی مساله" آدلاندیریلان سورونون سونوجوندا هابئله آذری
سؤیلهمین قارشیسیندا بیر دایانیشما باش وئریبدیر. اریدیلدیرمك سیاستین اؤنونده
باش وئرن بو كیملیك تؤرهتیلمهسی یاخشی بیر اولای دهیرلندیریلسهده اونو دوغرو
یولا یولباشچیلیق ائتمهمك قارا اولای كیمی گلجكده ایراندا یاشایان توركلرین اؤتهیننده
یازیلماسین ایستهسك بو اویانیشی دهیرلندیرمهلیییك. "نصیب
نصیبلی"
دئمیشكن:
" میلتچیلییین
بو آدی (توركچولوك) آلماسینین بیرینجی سببی اودور كی، اونون مئیدانا چیخدیغی
دؤورده یاد دؤولتلر توركلویو یوخ سایمیش، اونو وارلیغیندان و آدیندان ایمتیناع یا
زورلامیشلار. ایلك توركچولرین ده اَن بؤیوك خیدمتی "بیز كیمیك، آدیمیز
ندیر؟" سوالینا جاواب تاپماق اولموشدور. 100 ایلدن آرتیق تاریخی اولان بو
حركت اینكیشاف پروسئسی گئدیشینده میلتلشمهنین (میللت اولمانین) باشقا مسلهلرینی
ده گوندمه (به روز) گتیرمیشدیر."
منجه
گونئی آزربایجاندا توركچونو بئله تانمیلاماق اولور:
" چاغداشلیغی،
یئنیجیللییی و بوندالیقی و اینسان حاقلار سؤیلهنتیلری ایله یاناشی، اؤز
كیملییین (تورك بودونو) آستیندا ایرهلی
سورمك دئمكدیر."
آزربایجان
توركچوسو بو اوچ بوجاغی یاخشیجاسینا آراشدیریب و اونو یئرهللشدیرمهلیدیر. اونو
سؤزهل دورومدان یازی آلانینا سوردورمهلیدیر. دیلدهكلری آستیاپی و تمل گؤتوروب
توركچولویون بیلیمسئل آلانیندا بوگوش و دیلدهمینی یئنیلشدیرمهلیدیر. یازیلمامیش
سؤز و یاخلاشیم، یارانمامیش نسه سانیلیر. پروفئسور نصیب نصیبلییه گؤره:
" آزربایجاندا
میللی ایدئولوگییانین اساس دیركلریندن ایكیسی – توركچولوك و آذربایجانچیلیق حاقیندا نه قدر
یازیلیرسا دا –
آزدیر. یئتر كی، دوغرو- دوزگون یازیلسین. قاتیب- قاریشدیریلماسین. میللی حركتین
گؤركملی آراشدیریجیسی، عئینی زاماندا ایدئولوقو "میرزهبالا
محمدزاده"
بیزیم میللی فیكیر تاریخینده میلتچیلییی توركچولوك، دؤولتچیلییی ایسه
آذربایجانچیلیق اولاراق تانیملاییر." [2]
آزربایجان
توركچولویو، تورانچیلیقلا ائشیت یوخسا قارشیت دگیل. منجه آزربایجاندا توركچولویو
تام تورانچیلیق گؤستهرمهك یانلیش ایشدیر. توران دوشونجهسی انآزی بو یاخینلاردا
الده ائدیلمز دوشونجه و ایستكدیر. توران دوشونجهسییله تورك بیرلییی
ایدئئولوقیاسینا چاتمالیییق دئمك؛ منجه یانلیش باخیشدیر. آنجاق آزربایجان توركو توران
یولونو هامارلایان اولوس گؤرونور. بوردا آزربایجان توركچوسونون بؤیوك گؤرهو
بوینونا آلمالیدیر. اؤنجه اؤزونو بئجهرمهلیدیر. میللی ایستكلریمیزین یولوندا
دوزگون و مدنی موباریزه آپاریب اونلاری اله گتیرمك گئرچك تورانین یارانماق
ائتگیسیدیر. آزربایجاندا توركچولویون تاریخی گئنیش، بیر نئچه كیتابا سیغیشمایاجاق
آراشدیرما قونوسودور. قیسا قئیدلرده بو آخیمین باشلانقیج آشاماسینی بیر نئچه
ائپیزودلا اؤزهتلهمهیه چالیشاق:
1- ... كیمیلری آزربایجاندا
توركچولویون "میرزا
فتحعلی آخوندزاده"
(آخونداوو، 1812-78) ایل باشلاندیغی دوشونجهسینی ایرهلی سورور. آخوندزادهنی قوشوتلو
اولاراق توركچو سایا بیلریك. یارادیجیلیقلارینین اؤنملی حیصهسی، اؤزللیكله درام
اثرلری توركجهدیر. آنجاق نظری اثرلرینده، اؤزللیكله "كمال الدوله
مكتوبلاری"ندا توركچولویه قارشی چوخ ایدئیالاری وار.
2-
... حسن بَی زردابینی (1842-1907) یئنی دؤورده ایلك توركچو سایماق اولار.
"اكینچی" قزئتینده (1875-77) ایلك كره اولاراق میللی شوعورون
یارانماسینین اؤن شرطلریندن اولان "بیز- اونلار" فرقلندیرمهسی اورتایا
قویولدو. اونون "بیز"ی قافقاز موسلمانلاری، دوغو دونیاسیندادیر. بو
موسلمانلار "اؤز تورك دیلیمیزده" دانیشیر و قافقازین اَن چوخسایلی
میلتیدیر. "اونلار" ایسه قافقازدا كی خریستیان میلتلریدیرلر و گونو- گوندن
اینكیشاف ائدیرلر.
اولوس
و اولوسچو
1789- جو ایل بؤیوك
فرانسا دئوریمیندن اعتیبارن، دونیادا میللییتچیلیك دؤورو باشلامیشدیر. 1917- جی
ایل روسییه سوسیالیست اینقیلابیندان سونرا اولوسچولوق حركتلری دوردورولموش كیمی
گؤرونوردو. سویوق ساواش بیتر- بیتمز تكرار میللییتچیلیك كولَكلَری اسمهیه باشلار.
دونیادا یایغین اولان بو دوروملا برابر بیر اؤلكهنین ایچ شرطلری ده یوكسلمیش
اولان اولوسچولوق دالغاسی اوچون اویغون اولمالیدیر.
میللته
گؤره چئشیتلی سؤیلهنتیلر اولونوبدور. بو گون ده میللتلر سیراسیندا آزربایجان
اولوسو سؤز قونوسودور. بوردا بیر سورغو آرایا گلیر! ندن " آزربایجان تورك
اولوسو" یئرینه " آزربایجان اولوسو" دئمهلیییك!؟
بو
سورغونو بئله آراشدیریب یانیتلاماق اولور. بیر اولوسون اورتاق دیل، اورتاق كولتور،
اورتاق اؤتهك و ساییراق، اولوس اولوشماسینا گرهكسینمیر. منجه بیر توپار
اینسانلارین بیر یئرده (جوغرافیادا) یاشانتیلاری اونلاری بیر اولوسا باغلاییر. او
جوغرافیانین آدی وار. او جوغرافیادا اینسانلارین ایكی نووع منسوبیتلری وار. 1- یاشایان
یئرلیلر 2- كؤچگونلر. آنجاق هر ایكیسی من آزربایجانلییام دئسه او آزربایجان
میللتیندن سانیلیر. بو آزربایجانلی تورك دیللی اولسون یوخسا یوخ، شیعه یوخسا
سوننو، جویود یوخسا موسلمان و ساییراق آزربایجان اولوسوندان سانیلمالیدیرلار. اولوسون
تانیملاماسینا گؤره نئچه باخیشلار یایینلانیبدیر:
1. اورتاق
دیل و مدنیته یییه اولان آداملار (ائتنیك تانیم)
2. اورتاق
دیل، مدنیت، اؤتهیی اولان آداملار (ائتنیك تانیم)
3. اورتاق
دیل، مدنیت، اؤتهك و بؤتهم اولان آداملار (ائتنیك تانیم)
4. بیر
یؤنهتگیسئل دوزئییین یوخسا اركلهتین تابعی اولان آداملار (سیویك تانیم)
5. یؤنهتگیسئل
بیر سینیرین ایچینده یاشایان آداملار (سیویك تانیم)
میللت آنلامی اؤتهك بویو یئردن یئره دگیشیلیبدیر؛
بیر زامان كلیسایا اینانانلارا دئییلیب، بیر زامان اشرافیت قاتینا و باشقا تانیملار.
چاغداش چاغ دا ایسه حوكومتلر بیر اركلهته تابیع اولان جمعیتی بیر میللت كیمی
تانیتدیرماق ایستهییبلر.
تورك بودونو، ایندی میللتین ائتنیك تانیمینا
اوستونلوك وئریب و بو تانیمی ایرانین و دونیانین بوگونكو دورومونا اویغون گؤرورلر.
بیز
یئنی تانیمی اولوسدان تابلامالیییق. آشاغیدا آرتدیغیم اؤرنهكلر و سورغولار
چاشدیرمالارین اؤنونو آلابیلر.
*
- دیل باخیمیندان:
تهراندا
تیراختورون بیر اویونوندا یانیمدا بیر دهده ایسه بالا اوتورموشدولار. 13یاشلی
اوشاق باخمایاراق تئهراندا آناتاسی تورك و آزربایجانلیایدیلار تاسسوفله توركو
اؤیرهنمهمیشدی. آنجاق اوردا تیراختورون یانداشلاریندا ایدی و "یاشاسین
آزربایجان"
و "یاشاسین
تیراختور"
- و بیزلردن اوجا سسلهنیردی. بونو بیز آزربایجانلی بیلمهلیییك
یوخسا یوخ!؟ اونا گوره ده بیزیم شرایطه ان
اویغون اولان میللت اوچون تعریف دیل پارامترینه اوستونلوك وئره رك بیرگه دیل و
مدنیته (فرهنگه) مالیك اولان انسانلاردیر.
*-
سوی باخیمیندان:
سیدلر
ایسلام پیغمبرین تؤرهمهلری اولماسینا اینامیمیز وار. دوغالین سیدلر عرب
سویلودولار. آنجاق ایندی بیزیم میللی حركتیمیزده چوخلو سیدلر وار. اونلارین
چوغونلوغو اؤزلرینی آزربایجانلی ساییرلار. بونلاری بیز آزربایجانلی بیلمهلیییك
یوخسا یوخ!؟
*-
بؤتهم و مذهب باخیمیندان:
بیزیم
اؤلكهده یاشایان سوننو، جویود، ارمنی و ... مذهبلره باغلی اولان آزینلیقلار وار.
اونلار اؤزلرینی آزربایجانلی تانیتدیریرلار. بیز بونلاری آزربایجانلی تانییریق
یوخسا یوخ!؟
*
ائتنیك باخیمیندان:
آزربایجان
جوغرافیاسیندا چوخلو تورك اولمویان یاشایانلار وار. كوردلر، گیلكلر و ... اولوسلار
دا بیزینله یاشاییرلار. آنجاق نئجه بیز اونلاری تورك بودونو سایا بیلریك و اونلاری
تورك اولمادیغینا گؤره آزربایجانلی سایا بیلمریك!؟
یوخاریدا
یازدیغیمیز اؤرنهكلردن داها آرتیق سیراماق اولور. ایندی بیز آزربایجان اولوسو
دئمهلیییك یوخسا آزربایجان تورك اولوسو!؟ بیز اؤزوموزو اولوسچو (میللتچی)
آدلاندیردیغیمز اوچون بوسبوتون میللتیمزه یعنی اوردا یاشایان اینسانلارین
حاقلاریندان مودافیعه ائتمهك گؤرهویندهییك. بو اینسانلار بیزی اوموقلایان خالقلاردیلار.
اولوسچولوق میللی حركتین چكیم دایراسینی گئنیشلندیریر و اینسان حاقلارینی قورویان
ائتمندیر. اینسانلار هئچ بیر آیریم اورتادا گؤرمهدن آزربایجان اولوسونا
قوشولماغی اولاناقلی گؤرورلر. اولوسچولوق میللی حركتین اؤنلهین اورونودور. یالین
توركچولویو اورتایا آتماقایله میللی حركتین گؤودهسینه آغیر گوپسهكلر یئندیره
بیلر. اولوسچولوق توپلومسال دئوینیملر آردیندادیرسا توپلومو بوتونلوكده تابلامالیدیر
یوخسا اؤزوموزونكو اؤزگه دیدیشمهلری ایسه آیریق دوشونجهسینی آتیبیایماق، میللت
آراسیندا قوپونتولار یارادار.
باشقا
ائلاركلی اركلهتلرین و اؤزهللیكله باتی دونیانین دئنهییملرینه آرخالاناراق دئمك
اولور "چوغونلوقدا بیرلیك" یاخلاشیمی اؤز اولوملو سونوجونو اولوسلارا و
اركلهتلره گؤستهریبدیر. ائلاركلیك بو گونكو دونیانین آختاریب بولوندوغو دوزگون
حاكمیت قورولوشون یولودور دئمك. اولوسچولوق یئنیجیل اركلهتین آنا باقاناسی
اولماقدادیر. بیزینله یاشایان و آزربایجان آدینی تمثیل ائدهنلرین بیریبیرنله
ائشیت حاق و ائشیت یاتیریم اولاناقلاری واریدیر.
اولوس
(میللیت) نه
دئمكدیر!؟
1.
بیر میللته منسوب اولماق (ائتنیكی تانیم - اولوس)
2.
بیر دؤولته تابع اولماق (یونهتگیسئل تانیم - بودون)
منجه
بوگونكو چاغ دا بیزی آزربایجان میللیتینه باغلایان اورون بیریمجی سئچهنك دیر.
كیم میللتچیدیر!؟
نظره
گلیر بو گون آزربایجان میللی حركتی خالص بیر میللتچی حركتی اولوب و ایده اولوژیك بیر حركت اولماماق دوشونجهسی؛ ایدهاولوژی
دوشونجه لره قالیب گلیبدیر. آنجاق بو دا بو آنلاما گلمیر كی بیر اسلامچی، ساقچی،
سولچو و ... سوسمالیدیر! بورادا
یئری گلمیشكن بیر اولوسچونون اؤزونلوكلریندن و نئجه داورانماسینا اویغون تپگیلری
سانیرام.
- میللتچی اؤز میللتینی
تانییار.
- میللتچی اؤز میللتینین
اوغوروندا چالیشار.
- میللتچی آرمان و
یوخوجوق داشاماز و اؤز مللتینین گئرچكلرین اینانار و اونلاری اساس گوتورر.
- میللتچی باشقا
میللتلره اوغور اساسیندا داورانار و یولداش دوشمانی اوغور اساسیندا سئچر.
- میللتچی اؤز میللتینین
گوستریجیسی اولاراق شخصی باخیمدان چالیشار یاخشی آدام اولسون.
- میللتچی اؤزونو
اؤلچو گؤتورمز و اؤز میللتینین چوخلوقونو نظره آلاراق اونون طالعینه چالیشار.
- میللتچی شخصی
یاشاییشیندا اونملی بیر آدام اولار.
- میللتچی باشقا كیمسهلرایله
اولان اؤز ایلگیلرینه دیققت ائدر. هر كیم ایله ایلگی قورماز.
- میللتچی اؤز
اؤزگورلوغون تام ساحهلرده ساخلار و باشقا حركتلر و جریانلارا اویغون توتوم توتار.
- میللتچی ائلینین سسی
اولار و ائلینین دردین سویلر و ائلینین دردینه چارا آختارار.
- میللتچی باشقا
میللتچیلرله قارداشلیق قورار و اونلارلا سایقیایله داورانار.
- میللتچی اؤز اوغورونو
میللتینین اوغورو ایله برابر بیلر و اؤز اوغورونو میللتین اوغورونون قارشیسیندا
آختارماز.
- میللتچی اؤز میللتینین
دوشمنلرین تانییار و اونلارین اوغوروندا چالیشماز و اونلاری اؤز میللتینه تانیتدیرار.
- میللتچی پیس اخلاقلی
اولماز، تمهت وروجو، یالانچی، یامانچی و سؤیوشجو اولماز.
- میللتچی اؤز
میللتینین خستهلیكلرین تاریخ بویوندا آختارار و اونلارین درمانینا چالیشار.
- میللتچی اؤز
میللتینین اوشاغین، گنجین، قوجاسین، كیشیسین، قادینین، ایشچیسین،
زییالیسین، كوتله سین، پوللوسون، پولسوزون، ساتقینین، .... تانیمالیدیر.
- میللتچی اؤزونو
میللتین یالنیز بیر عسكری بیلمهلیدیر و اؤزونه بیر نفرجه فیكرینده یئر وئرمهلیدیر.
- میللتچی تعصبدان
اوزاق گزمهلیدیر و میللتینی پیس و یاخچیسینی ائلهكی واردیر تانیمالیدیر.([3])
آزربایجانچی:
آزربایجان
بیر جوغرافیا دئمكدیر. نئجهكی بیلیریك بو جوغرافیا ایكی بؤیوك بؤلومه پارچالانیبدیر.
قوزئی بؤلگهسینده بو بؤلونمهلر آردینجا اورا باشقا بؤلگولره پارچالانیبدیر و
ایندیده 20% توپراقلاری ائرمنیستان ساریندان ایشغال اولونوبدور. گونئی بؤلگهسی ایران
جوغرافیاسیندا سینیرلانیبدیر. بوردا اؤتهكسئل آچیسیندان چوخلو دانیشماق اولار.
آنجاق بوردا من آزربایجانچیلیغدان سؤز آچماق ایستهییرم. بونا گؤره یوخاریدا
گتیردیگیم بلگیلر گرهكسینیردی.
آزربایجان
دئگیسی یورد و اؤلكه آنلامینی داشیان قاورامدیر. اسكی چاغلارادان بری آزربایجان
توركلرین یوردو اولموشدور. آنجاق بوردا باشقا اولوسلاردا (كورد، فارس، گیلك و ...
) یاشاییرلار و دئمك آزربایجان اونلاریندا یوردو یوواسی اولور. تورك بودونون یاشادیغی
توپراقلار دا آزربایجان اولمویوبدور. تورك بودونو ایران دا دؤرد آیریآیری جوغرافیادا یئرلهشیرلر (آزربایجان،
خراسان، قشقایستان و تهران مئتروپولو یئرلی اولاراق و باشاقا كند و اورلاردا سهپهلنمیش
فورمادا). آنجاق بو چئشیتلی جوغرافیادا یئرهللشهمهیه باخمییاراق، ایراندا
یاشایان توركلر گئنل اولاراق تورك اولوسو (ائتنیك) و یا تورك بودونو (میللتینی) اولوشدورورلار.
آزربایجانلی كیمدیر؟
1. آزربایجان میللتینه منسوب اولانلار.
2. آزربایجان توپراغیندا یاشایانلار.
3. آزربایجان اؤلكه سی پاسپورتو اولانلار.
آزربایجانلیلار
دونیانین بیر چوخ یئرینده یاشاییرلار و اونا گؤره ده بیریمجی آنلامی اوستون
توتمالییق. آزربایجان بؤیوكلویونده گئنیش اؤتهك،
چئشیدلی اكینجلر قازانمیشیق. بورا دئوریملر یاتاغیدیر. آزربایجان بودونو اؤتهك
بویو بیلدییمیز ندنلره باغلی سورگونلر و
كؤچمهلر زوروندا قالیبلار. باشقا میللتلر سیراسیندا ارییب و او میللته یامیلیبلار؛
یوخسا اؤز كیملیكلرینی قورویاراق بیز توركوك دییه تانیملانیرلار. بو كؤچهرگیلر
ایسه سورگونلردن قاشقای ائلی یوخسا خوراسان توركلر ایله تانیشیق. من آراسیرا بو
اینسانلارلا گؤروشموشم. اونلارین كیتلهسی اؤزلرینی تورك و بیزلری آزری (آذری)
آدلاندیریرلار. اونلارین بو یانلیش باخیشلارینین یارانماسیندا چوخلو اورونلار
اورتایا قویماق اولور. ندنسه بو باخیش یارانیبسا اونو سیلیملهمك و یئنیدئگی اونلارلا
پایلاشماق بیزیم میللی حركتی گوجلهندیره بیلهجك ائتمندیر.
اونلار
بیز آزربایجانچیییق دیینده بیزیمله اؤزلرینین آراسیندا بؤیوك چات گؤرورلر. بیزیم
دیلی اؤز دیللریندن آیری و تام فرقلی آنلاییرلار. چوخ ائشیتمیشم اؤز لهجهلرینه
آستینلیق دویاراق بیزیم لهجهمیزه پاخیللیق ائدیب "سیزین
دیلینیز بیزیمكیندن یاخشیدی" دئییرلر. بو قونویا
ساوا اوروندا "حكیم
تیلیمخان"
تؤرهنینده ده تانیغ اولدوم. اونلاردا اؤزلرین تورك بیزلری آذری آدلاندیریردیلار.
آنجاق بیزیمله قونوشاندان سونرا بودوشونجهنین هاردا و كیملرین اللریایله اكیلمهسینی
آنلایاندان سونرا باخیشلاری دگیشیب و دوزونه گلیردیلر. دئمك تورك سؤزونون یئرینه آزربایجانلی، قشقایستانلی یوخسا خوراسانلی و ... ایشلهدیرسك،
پروبلئم بو آلاندا داها دا آرتاجاقدیر. سایین یونس شاملی یه گؤره :
" ... آزربایجانلی لزوما تورك دئیلدیر. بونا گؤره تورك ایله
آزربایجانلینی بیر معنا دا ایشلهتمك یالنیشدیر. هم رئاللارلا قارشیدیر. چون آزربایجاندا
یالنیز توركلر یاشامیرلار، هم ده ایریقیچیلیغا یول آچان بیر قاورامدیر. چون
توركو آزربایجاندا یئرلی و باشقا خالقلارا منسوب اولانلاری بیگانه كیمی گؤرور.
باشقا دئیشله توركو آزربایجانا ائو صاحبی و غیر توركو اونا ایجارهچی كیمی گؤرمك
ده دیر...."
باشقا یئرده بئله سؤیلهییر:
" .... یالنیش باشلاییشین یالنیش دا دوامی اولور.
آزربایجانلینی تورك سانان فیكیر، آزربایجانچی سؤزونوده توركچو سؤزو كیمی ایشلهتمكده
دیر و بو یالنیشدیر. آزربایجانچلیق، یاخشی قاورام دیر، اگر سه اونا ائتنیك معنادا
باخیلماسا. یعنی هر بیر آزربایجانلی (تورك و غیرتورك) آزربایجانا جان یاندیرما و
آزربایجانین حاقلارین اوچون چالیشیرسا، اونو آزربایجانچی آدلاندیرماق اولور. آمما
تاسفله بوگونكو شرایط ده، آزربایجانچی توركچو معناسیندا ایشله نیر و بودا یالنیش
فورمادا ایشله نیلن قاورام دی. .."
و "یاشار تبریزلی" یه گؤره :
"خلاصه اولاراق بیز كیملیگیمیزی توركلوكدن و
گوجوموزو ایسه آزربایجاندان آلیریق. تكجه تورك میللتی و یا تكجه آزربایجان میللتی هئچ
بیری بیزه یئترلری گوج و كیملیگی یارادبیلمیر. منجه هلهلیك بیز هر ایكی اصطلاحین
ایشلهتمهسین اونوتمامالییق." [4]
"تورك" ایله
"آزربایجانلی" سؤزلری یؤنهتگیل ادبیاتیمیزدا بیر آنلام دا ایشله نیرسه،
یئنی یالنیش قاوراملارین یارانماسینا زمین یارالدیب بویوك سهولره یول آچیر. او
سهولر دن عبارت:
بیرینجی
سی: تورك خالقینین ائتنیك آدی بیر موضوع و اونون یاشادیغی جوغرافیا و یا اراضی نین
آدی بیر باشقا قونودور. جوغرافیا آدین ائتنیك آد یئرینه ایشله تمك، یاواش یاواش
اتنیك آد (تورك) ایتیب باتاتیر. نئجه كی ایندی یه قدر، آزربایجانلی (حتتا ایندی ده
ایران دا فارس دولت ادبیاتی و یا سویت بیرلیگیندن قالمیش میراث دا توركلر آزری و
یا آزربایجانلی آدلاندیریرلار) و یا قشقایی لی قاوراملاری تورك و یا توركلر
سؤزونون یئرینه ایشله دیلمه ده دیر.
ایكینجی
سی؛ تورك لر یاشایان اراضی نین آدین (آزربایجان) تورك خالقینین یئرینه ایشله
دیلیرسه، ایران دا یاشایان توركلرین بیرلیگینه و بیرخالق اولدوغونا و بیرگه سیاست
گؤتورمه لرینه جیدی یارارسیزلیق وورار. اوچرا تورك خالقی آدی ایله تامام توركلر
بیر خالق كیمی میدانا چیخیب و سیاسی، اقتصادی و كولتورل گوجونو بیرلیك اساسیندا
توپلایب و اؤز آماجی اوچون چالیشیر. آنجاق ایران دا یاشایان تورك لر اؤز ائتنیك آد
(تورك) لاری ایله میدانا چیخما یئرنه اؤزلرین آزربایجانلی لار، قشقایستانلی لار، و
خراسانلی لار آدلاندیرسالار، اوستون سویچولارین ایستكلرینه اولوملو دامغا وورموش
اولارلار.
اوچونجوسو؛
تورك سؤزو ایله آزربایجانلی سؤزون بیر معنادا ایشله دیلسه، بو دوشونوش اساسیندا
آزربایجاندا ائلاركلی لیك یارانماغا انگل تؤره نیر. اوچرا بو فیكیر تملده
اولاراق تورك لرله یاشایان یئرلی و باشقا ائتنك لر و خالقلاری بیگانه سایلیرلار.
بو دوشونوش طرزی اریقچیلیق یارانماسینا بیر فاكت دیر.
بیز
بو اوچ قونونون آنلاملارینی، ایشلهملرینی و تانیتیملارینی اؤیرهنیب و
اولوسوموزون بئینینده یئرهللیشدیرمهلیییك. باخمایارق بو اوچلویون قوشوت دوروملاری
وار. آنجاق آلقیلامالیییق بیر سیرا خیردالیقلارلا تانیش اولدوق كی اونلاری بیریبیریندن
آییریر. منجه ایلك یئرده اوتوران اوستونلوك اولوسچولوق ایكینجیسی آزربایجانچیلیق
سونرا توركچولوكدور. بیر قاورام سادهجه بیلگیلره و بیلگهلره دایانماز. اونا
گؤره دئمهلییم بونلاری بیربیریندن آییرماق تام یانلیشدیر و میللی حركتی آخسادا
بیلر بئلهنجی آیریم یاپماق.
سوندا
اومودوم وار بو قونو باشقا یولداشلارین قاتیلماسینا بیر یئنی قاپی آچسین و گوجلو بتیكلری
بو قونویا باغلاماق اولسون. بونو
بیلمهلییك محض آزربایجان منافعینه آیاق باسماق و كیملیك سورونونو آبارتماق؛ یئتهنك
و ائتهنكلرین قارشیسینی آلاراق اویانیش و میللی حركتی سارسیدیب دوردورا بیلر.
ایشلهتدیگیم قایناقلار:
- میرموسی هاشمی - میللتچی
كیمدیر؟ هر كیم "من میللتچییم" دئسه اینانمالیییقمی؟ www.durna.net
-
كؤكلهشیك (كلاسیك) توركچولوك و بوگونكو سؤیلم- اومود یاشام www.dusuncemiz.arzublog.com
- آزربایجان؛ توركلرین
وطن دیر یوخسا آزربایجانلی لارین؟ - یونس شاملی www.durna.net/yunes_az.htm
- هؤرون آراسی سیته WWW.durna.net
- توركچولویوموزله
آذربایجانچیلیغیمیز - پروفسور نصیب نصیبلی
-
http://makulu-haray.arzublog.com/category-4501-1.html
سؤزلوك:
اوستون = اولویت
آیاقلانماق = به پا خاستن
سویداش = همنژاد – در اینجا میللتچیها
ترپهنیش = حركت
تانیملاماق = معرفی كردن – تعریف كردن
اولوس = ملت
اولوسچو = میللتچی
قاورام = مفهوم / قاوراملار =
مفاهیم
قوللانماق = استفاده كردن – به كار بردن
قوزقالان (گ) = مبارزه ( توركمن
دیلیندن آلینیبدبر)
ماشات = انگل = مانع – سد راه
اورهن Əvrən = دنیا – عالم
یؤنهتگیل = سیاست
توپلومسال = اجتماعی
دئگی = اصطلاح – مفهوم مستقل
آنلام = معنی
یاخلاشیم = تز – تئوری – نظریه
دوشونسئل اوخوللار = مكاتب فكری
پارتلایی وئریر = به سرعت بروز
میكند. به سرعت گسترش مییابد.
اؤرنهیین = مثال – مثلا
ائل ارك = دئموكرات
اؤزارك Özərk= خود مختار
ندن Nədən= دلیل – سبب
ایلگی = ارتباط – پیوند
دوشونور = دوشونر = اندیشمند
ساریندان = از طرف – از سوی
یانسیما = پذیرش – مال خود دانستن
یابانجی = بیگانه – غریب
آراشدیرماق = تجزیه و تحلیل
كردن – كنكاش
قارشیسیندا = در برابر آن
توتوم = موضع
اؤزهل = خاص – مخصوص
گرهكسینیر = واجب است – لازم دیده میشود.
اینجهلشمك = دقیق شدن
اورتاق Ortaq = مشترك
یاناشی = همراه – همراستا
چاغ Çağ = زمان – دور
دوروم Durum = وضعیت – موقع
یایقین = گسترش – توزیع
آلقیلاماق = درك كردن
آیریمچی Ayrımçı= جدای خواه – تجزیه طلب
باغلیسیز Bağlısız = مستقل
اركلهت Ərkələt = دولت
توپار Topar = مجموعه – بخش
سینیر Sınır = مرز – سرحد
آرتماق = الحاق – اضافه كردن – در اینجا ادعای ارضی
بودون Budun= ملت
اولوملو Olumlu= مثبت
اولومسوز Olumsuz = منفی
ایشلهم = كاركرد
قارا اولای = فاجعه
قارقاشا Qarqaşa= قارماشا = هرج و
مرج – اغتشاش – مغشوش
ایراق = دور كردن – دفع كردن
اوغور Uğur= موفقیت – توفیق
كؤك Kök = ریشه – بن – پی
توشلاشماق = راستا – رسیدن – برخورد كردن – تصادم
چابا = تلاش – اكتیو
تانیق = شاهد
كؤكلهشیك = كلاسیك
قزئت = روزنامه – رسانههای نوشتاری
درگی Dərgi = مجله
ائش Eş = همسر – در اینجا همراه – ائشزامانلی = همراستا
اوزاریش = ادامه – تداوم
كئز Kəz= دفعه – بار
یئنیجیل = مدرن
سؤیلم = اصطلاح – بیان
ائتگی = تاثیر
بسلهنمك = ادغام شدن – تجمیع
باتیلیلاشماق = غربگرایی
تمل = اساس – بنا – پایه
ائتنیك = گروه قومی یا ملی
اؤن = جلو – مقدم – ابتدایی
پلان = نقشه
ایشته = همین حالا – اكنون – اینك بفرمایید ...! كنایه است از اینكه
حالا ببینید ....
اونوتماق = فراموشی – نسیان
دوغرو = راست – حقیقت – به سوی
اولوشدورماق = شكل دادن – متشكل كردن – تشكیل دهنده
اؤتهك = تاریخ
گؤركسؤز = ادبی – ادبیات
یییه Yiyə = صاحب – مالك
بیچیم = بخش – زمره
دئوریم = انقلاب – تغییرات بنیادی
یوروملاماق = نظر دادن – بها دادن – ارزش گذاری
سورهج Sürəc= روند
دوغو Doğu= شرق
ایرهلیلهمك = به پیش رفتن – پیش برنده
دوغال = طبیعی
تپگی = عمل – كنش
ایلك = ابتدا – اول – نخست
بودونج = جمهوری
دوگون = دوگم = بسته
سئزیلمك = نفوذ كردن تدریجی و
آهسته
سؤیكهنمك = تكیه كردن – اتكاء
بوندالیق Bundalıq= سئكولاریسم
چاغداشلیق = به روز بودن – معاصر بودن
بویوروق = امر – دستور
گئنئل Genəl = عمومی
هایقیرتی = فریاد – غریو
دایانیشما = مقاومت - استحكام
اریدیلدیرمك Əridildirmək = آسمیلاسیون
تؤرهتیمهك = تولید كردن – ایجاد شدن
آست = آلت = پایین – زیر
اوچ بوجاق = مثلث – سه گوش
سؤزهل = شفاهی – گفتاری
آلان = عرصه – باند – جایگاه
دیلدهك = استدلال
آستیاپی = زیرساخت – پایه اصلی
بیلیمسئل = علمی
بوگوش = فلسفه
دیلدهم = منطق
ائشیت = برابر – مساوی
قارشیت = در برابر – متضاد
هامار – هموار- جاده صاف كن
آشاما = مرحله
اؤزهت Özət= خلاصه
قوشوت Qoşut = شرط – مشروط
دالغا = موج
یانیت = پاسخ – جواب
ساییراق = سایر – دیگر
بوتهم Bütəm= دین – مذهب
دوزئی Düzey= سیستم
قات = طبقه
تابلاماق = قبول كردن – تصدیق كردن
چاشدیرماق = گمراه كردن
آناتا = والدین
دوغالین = البته – طبیعتا
گؤرهو = وظیفه – تعهد
اوموق = حمایت
چكیم = جذابیت
ائتمن = عامل موثر
آیریم = شكاف – افتراق
اولاناقلی = ممكن – شدنی
اؤنلهین = پیشران – پیش برنده
یالین = ساده – برهنه
گؤوده = بدنه – تنه – اندام
گوپسهك = ضربه شدید
آیریق = تمایز – تبعیض
قوپونتو = انشعاب
دئنهییم = تجربه – امتحان
باقانا = ستون – پایه – دیرك
یاتیریم = سرمایه گذاری
اؤزونلوك = مشخصه – مشخصات
اویقون = مناسب – شایسته – درخور
یوخوجوق = ناپیدایی – هدفی كه واقعی نیست – توهم
سایقی = احترام – حرمت
سایریندان = از سوی – از طرف
آچی = زاویه – نقطه نظر
بلگی Bəlgi= اطلاعات – علوم
اكینج Əkinc = فرهنگ – كولتور
یامیلماق = پیوند خوردن – متصل شدن
آستینلیق = حقارت – تحقیر
اوستون سویچو = نژادپرست – عرقچی
یئرهل = محلی – جا انداختن - فهماندن
بَتیك Bətik= مقاله – نوشتههای تحقیقی
آبارتماق = غلو كردن – بزرگنمایی
یئتهنك Yetənək = استعداد
ائتهنك Etənək = مهارت
سارسیتماق = تضعیف كردن
هؤرون آراسی Hörünarası =
اینترنت
[1] - كؤكلهشیك (كلاسیك) توركچولوك و بوگونكو سؤیلم- اومود یاشام www.dusuncemiz.arzublog.com
[2] - توركچولویوموزله
آذربایجانچیلیغیمیز
- پروفسور نصیب نصیبلی - http://makulu-haray.arzublog.com/category-4501-1.html
[3] - میرموسی هاشمی - میللتچی كیمدیر؟ هر كیم "من میللتچییم" دئسه
اینانمالیییقمی؟ www.durna.net
[4] - ملته منسوب اولان تعریفلر پست مدرنیسم عصرینده – یاشار تبریزلی – دورنا سیتهسی
گؤنده ر بؤلوم لر: اوردان بوردان


text:
تۆرکیه ژنرال دۇستوما ادیلن هۆجۆمی یازغاردی
دۆین بۇلان هۆجۆمده اینگ آز ۱۴ آدام اؤلۆپدی
تۆرکیأنینگ داشاری ایشلر وزیرلیگی، اۇوغانیستان ینگ پایتاغتی کابل دا جمهورباشلیغینگ بیرینجی اۇرونباساری عبدالرشید دۇستومی نیشانا آلان و ۱۴ آدامینگ اؤلمهگینه سبأپ بۇلان هۆجۆمی برک یازغاردی.
ژنرال دۇستوم آیلارچا آرادان سۇنگرا یوردونا قایدیپدی.
عبدالرشید دوستوم ینگ کرونی نینگ کابل داقی قۇنالغادان گچندن سۇنگ قۇنالغانینگ قۇلاییندا پارتلاما بۇلوپدی.
تۆرکیأنینگ داشاری ایشلر وزیرلیگی تاراپیندان واقا بیلن باغلانشیقلی شیله یازماچا بیانات بریلدی:
"اۇغانیستان ینگ حؤکۆمتی بیلن ایلالاشماغی نتیجه سینده بیر ییلدان قۇوراق یوردومیزدا یاشاپ یوردومیزدان اۇوغانیستانا قایدیپ باران اۇوغانیستان ینگ جمهورباشلیغی نینگ بیرینجی اۇرونباساری عبدالرشید دوستم ینگ کابل داقی حامد کرزی حالقارا قۇنالغاسیندان گچندن سۇنگ بۇلان اؤزۆندن گچمه لیک (انتحاری) هۆجۆم ادیلشیگی یازغاریاریس. آرادان چیقانلارا آلله دان رحمت دیله یأریس و اۇوغان حالقینا و دؤولتینه دویغوداشلیق بیلدیریأریس"
اۇوغانیستان ینگ جمهورباشلیغی نینگ بیرینجی اۇرونباساری بیر ییل تۆرکیه ده بۇلاندان سۇنگ دۆین اؤز یوردونا قایدیپدی.
دۇستوم ینگ کرونی قۇنالغادان گچندن سۇنگ بۇلان پارتلامادا ۱۴ آدام آرادان چیقدی. ۶۰ آدام یارالاندی.
اؤلِنلرینگ آراسیندا دۇستومی قۇرایانلارینگ دا باردیغی بیلدیریلدی.
هۆجۆمینگ جۇغاپکأرچیلیگینی داعش ترور قوراماسی اؤز اۆستۆنه آلدی.


text:
محمود احمدینژاد ایران پرزیدنتلیینه نامیزدلیینی ایرلی سوروب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، کئچمیش پرزیدنت نامیزدلیینی وئرمک اوچون بو گون ایران داخیلی ایشلر ناظیرلیینه مراجعت ائدیب. احمدینژادلا برابر، اونون ایکی کئچمیش معاوینی حمید بقایی و مسعود زریبافان دا پرزیدنتلییه نامیزدلیینی ایرلی سوروب.
کئچمیش پرزیدنت ژورنالیستلرین «نامیزدلیینیزی وئرمک اوچون خامنه ایدن اجازه آلمیسینیزمی» سوالینا سادهجه گولومسهییب کئچمکله جاواب وئریب.
قید ائدک کی، احمدینژاد بوندان اؤنجه پرزیدنتلییه نامیزدلیینی ایرلی سورمه یجیینی آچیقلامیشدی. او، ۲۰۰۵-۲۰۱۳-جو ایللرده ایران پرزیدنتی اولوب.


text:
اؤزبکیستانین بیرینجی پرزیدنتی ایسلام کریمووون قیزی گلناره کریمووا حبس ائدیلیب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو بارهده اینفورماسییانی اؤزبکیستان باش پروکورورلوغو یاییب. اونا قارشی جینایت مجللهسینین بیر نئچه مادهسی ایله اتهام ایرلی سورولوب.
پروکورورلوق آپاریلان آراشدیرمادان سونرا کریمووانین عضو اولدوغو جینایتکار قروپون ۱۲ اؤلکهده آکتیولرینین موجود اولدوغونو معین ائدیب. بو اؤلکهلره داشکند طرفیندن همین آکتیولرین حبسی اوچون مراجعت اونوانلانیب.
قید ائدک کی، کریمووا آتاسینین ساغلیغیندا ائو دوستاقلیغینا مجبور ائدیلمیشدی. اونون الیندن بوتون صلاحیتلری آلینمیشدی. بیر مدت اول ایسه کریمووانین اؤلدویو بارهده معلوماتلار یاییلمیشدی.


text:
کولت. آذ پولیاک یازیچی، نوبل موکافاتچیسی ولادیسلاو رئیمونتون «اؤلوم» حکایهسینی تقدیم ائدیر.
پولشالی یازیچی ولادیسلاو رئیمونت (اصل سویادی رئیمنئت) ۷ مای ۱۸۶۷-جی ایلده کند کیلسهسینده اورقان چالان یوزئف ریمئنتین عائلهسینده دوغولوب. ولادیسلاودان باشقا عائلهده سککیز اوشاق دا اولوب. کراکوولو آناسی آنتونینا کوپچینسکایا اصیلزاده نسلیندن اولوب و قادین شعر یازماغا بؤیوک ماراق گؤستریب، آرا-سیرا شعرلر یازیب.
والیدینلری ولادیسلاوین کئشیش اولماغینی ایستییرمیشلر.
گلهجک یازیچی تحصیلینی تئز-تئز یاریدا ساخلامالی و پئشهسینی دییشمهلی اولوب. دفعهلرله پولشانی و آوروپانی قاریش-قاریش گزیب. وارشاوادا درزی شییردی ایشلهییب.
ولادیسلاو رئیمونتون یارادیجیلیغی اساساً، تنقیدی رئالیزم اوزرینده کؤکلنیب، ناتورالیزمدن و سیموولیزمدن قایناقلانیب. اونون یارادیجیلیغینین معین بیر حیسهسینی پوئزییا تشکیل ائدیر. یازیچینین موختلیف مؤوضولاردا قلهمه آلدیغی حکایهلر، پووئست و رومانلار اوخوجولار و تنقیدچیلر طرفیندن بیرمهنالی قارشیلانماییب.
ولادیسلاو رئیمونتون قلهمه آلدیغی «گؤروش»، «دان یئری سؤکولهنده»، کیتابلاری، «عدالتلی» پووئستی بوتونلوکله کند حیاتینا، کند میشتینه حصر اولونوب. «کومئندانت قادین» و «هیهجان» رومانلاری ایسه ایالت مأمورلارینین آکتیور داورانیشیندان، ایکیوزلولویوندن بحث ائدیر.
ولادیسلاو رئیمونتون یارادیجیلیغینین زیروهسی حساب اولونان «کیشیلر» رومانیندا کند حیاتی، کندلیلرین پسیخولوژی دورومو و داورانیشی، اینسان کاراکتئرلرینین مورککب سیموولیکاسی و تزادلاری ماراق دوغورور.
۱۹۲۴-جو ایلده ادبیات اوزره ایگیرمی دؤردونجو نوبئل موکافاتینا لاییق گؤرولهن یازیچییا موکافات «قلهمه آلدیغی مؤهتشهم «کیشیلر» رومانینا گؤره» وئریلیب.
پولشالی نوبئلچی ولادیسلاو رئیمونت نوبئل موکافاتی آلدیقدان بیر-نئچه آی سونرا –۱۹۲۵-جی ایلده وارشاوادا وفات ائدیب و ائله اورادا دا دفن اولونوب.
اییوب قیاس
– آتا! دور، ائشیدیرسن؟ دور دئییرم سنه!
– مقدس عیسی خترینه... آه... تانریم!.. آه!... – قیزین اینادلا سیلکلدیی آدام یاتاقدا قیوریلدی. سیریقلینین آلتیندان ازگین و یاناقلاری دارتیلمیش آدامین سیفتی گوجله گؤرونوردو. سیفتیندهکی درین و تورپاق رنگلی بوز قیریشلار اونون ایللر اوزونو تارلادا شوملادیغی تورپاغین پاییز فسلیندهکی سون گونلرینی خاتیرلادیردی. آغیر-آغیر نفس آلان، خستهلیکدن سارالمیش دیلی گؤیومتول دوداقلارینی یالایان خسته آغریدان گؤز قاپاقلارینی برک-برک سیخمیشدی.
- دور آیاغا! هه! دور دا! – قیز چیغیردی.
- بابا! – اینینده بیرجه کؤینک، باشیندا لچک اولان بالاجا قیزجیغاز قوجانین اوزونو گؤرمک اوچون آیاق بارماقلارینین اوستونه قالخدی. – باباجان! – اونون ماوی گؤزلرینده یاش داملالاری دونوب قالمیشدی، کیرلی سیفتی مرحمت حسسی ایله سیرییردی. – باباجان! – یاستیغین بیر کونجوندن یاپیشان قیزجیغاز بیر ده سسلندی!
- جهنم اول بوردان! – آناسی اونا آجیقلاندی. یاخاسیندان یاپیشیب سوبانین یانینا ایتلهدی.
- باییرا! جهنم اول باییرا، دئدیم سنه! – بیر قدر سونرا قادین آیاقلارینا دولاشان قوجا، کور ایته تاختا آلتلیقلی باشماقلاری ایله بیرینی ایلیشدیریب چیغیردی. آلدیغی قفیل ضربهدن یانی اوسته آشان یازیق ایت تئز دیکلیب زینگیلدهیهرک باغلی قاپییا طرف جومدو. سوبایا سیغینان قیزجیغاز الینین اوستو ایله بورنونو و گؤزلرینی سیلیب، ایچینی چکهرک هیچقیردی.
- آتا، هله کی، خوشلوقلا دئییرم، دور آیاغا!
خسته سوسوردو. باشی یانا اییلمیشدی، گئتدیکجه خیریلتیسی داها دا آرتیردی. قوجانین جان وئردیی آچیق-آیدین حس اولونوردو.
- دور دئییرم، سنه! ندیر، یوخسا اورییندن منیم ائویمده گبرمک کئچیر؟ سن اؤلسن! قوجا کافتار، جهنم اول گئت ژولینانین یانینا! تورپاغی اونا وصیعت ائلمیسن، گئت اونون یانیندا اؤل! هه! سننهن خوشلوقنان دانیشیرام، دئیهسهن آیاقلارین یئر آلیر ها.
- آه، مقدس عیسی... مقدس مریم!
خستهنین اؤلوم تری باسان سیفتی اورپشدی.
قیز کوبود بیر حرکتله خستهنین آیاقلاریندان یاپیشیب اونو دؤشهمهیه آتدی، ضعیفلهییب گوجونو ایتیرن، حالسیز و حرکتسیز خسته قورو اودون پارچاسینا اوخشاییردی. قوجانین باشی و چیینلری هله کی، یاستیغین اوستوندیدی.
–کئشیش! – قوجا بوغوق و خیریلتیلی سسله اینیلدهدی.
–ایندی گؤستررهم سنه کئشیشی! پیهده گبرهجکسن، پیهده، اؤزو ده ایت کیمی گبرهجکسن! – قادین وار گوجو ایله قوجانین قولتوغوندان یاپیشیب اونو یاتاقدان آتماق ایستییردی کی، ائله بو واخت پنجرهدن کیمینسه کؤلگهسی گؤروندو. بونو گؤرهن قادین قوجانی یاتاغا آتیب اوستونو اؤرتدو.
کیم ایدیسه، آرتیق قاپییا یاخینلاشمیشدی. قادین قوجانین آیاقلارینی قالدیریب چارپایییا قویماغا زورلا ایمکان تاپا بیلدی. عصبیندن رنگی گؤیرمیش قادین حرسله یاستیغی سیلکهلهییب یاتاغی سلیقهیه سالدی.
دزیاکووا ایچری گیردی.
–عیسی مسیحه حمد اولسون!
–حمد اولسون! – ائو صاحبهسی جاواب وئرمک اوزینه ائوه گلن آداما آلتدان-آلتدان باخیب میریلدادی.
–خوش گؤردوک! تانری کمکینیز اولسون! سالاماتلیقدیر؟
–ساغ اول... یاخشیییق.
–قوجانین حالی نئجهدیر؟ آغیردیر، هه؟
سوالینی وئریب بیتیرن دزیاکووا چکمهلرینین قارینی تمیزلهمک اوچون آیاقلارینی یئره ووردو.
–آغیر دا سؤزدور؟ زورلا نفس آلیر.
–قوهوم، آی قوهوم! – دزیاکووا قوجایا طرف دارتیندی.
–کئشیش! – قوجا اینیلدهدی.
–گؤرورسهن ده، منی ده تانیمیر! ائله هی کئشیش دئییب زاریییر. اؤلجک، یقین ائله بو گون اؤلجک... بودو دا اینسان حیاتی...
–آدام گؤندردین کئشیش دالینجا؟
–کیمی گؤندرهجهیهم؟
–بئله اولماز آخی... خریستیان روحو دعاسیز، عبادتسیز حاقا قوووشماز!
–اونو بوردا تک ساخلاییب بیر یئره چیخا بیلمیرم. بیر ده، بلکه ساغالاجاق...
–هاردان؟! گؤرمورسن بدبختین سینهسی نئجه خیشیلداییر؟ ایچی-ایچالاتی قاریشیب بیر-بیرینه، ندیر؟ منیم والیکیم ده کئچن ایل یامان خستلنمیشدی...
–دزیاکووا، بلکه کئشیشی چاغیرماغا سن گئدهسهن؟ آنجاق تئز گئدیب گل ده، وضعیتینی گؤرورسن.
–دوز دئییرسن، گئدیب چاغیرماق لازیمدیر. دئیهسهن اجل بدبختین باشینین اوستونو کسدیریب. – قادین سؤزونو بیتیریب شالی باشینا آتدی. – تانرییا امانت اولون!
–تانری کمکین اولسون!
دزیاکووا باییرا چیخاندان سونرا آنتکووا تمیزلیک ایشلرینه باشلادی. پالچیغی ییغیشدیردی، دؤشهمهنین کولونو سوپوردو، سونرا دا قاب-قاجاغی یویوب یئربیئر ائتدی. بیر آنلیق غضبلی باخیشلارلا چارپاییدا یاتان قوجایا باخدی، ایکراهلا یئره توپوردو، یومروقلارینی دویونلدی، سونرا دا دریندن کؤکس اؤتوروب اومیدسیز بیر حرکتله باشیندان ایکی اللی یاپیشدی.
–اون بئش مورق (یاریم هئکتارا برابر تورپاق ساحهسی – تر.) تورپاق ساحهسی... دونوزلار، اوچ دنه اینک... اوستهلیک ده قاب-قاجاق، پال-پالتار... اگر ویجدانلا بؤلسیدین آلتی مین ائلیردی، آلتی مین! آه، ایلاهی، ایلاهی!
اونا چاتمایان وار-دؤولتی دوشوندوکجه داها دا غضبلهنیردی، سانکی قاب-قاجاق هارای چکیب اوستونه شیغیییر، رفلرده اولان هر شئی های-کوی سالیب اونا گولوردو.
– نئیلمیشدیم سنه؟! – اوجا سسله دانیشماغا باشلادی: – تویوق-جوجه، قازلار، بوزوولار... او قدر وار-دؤولت، او قدر ثروت! هر شئیی ده گؤتوروب وئردین او قانجیغا! سنی گؤروم قورد-قوش یئسین، منی آلچالتدیغین یئرده گؤروم لعنته گلهسهن سنی!
قادین غضبله چارپایییا طرف جوموب چیغیردی:
–دور گؤروم!
خسته یئریندن ترپهنمهدی. قوجانین باشینین اوستونو کسدیریب یومروقلارینی اوینادان قادین:
–گؤروم سنی جهنمده یاناسان! نیه منیم یانیما گلدین؟ بلکه یاسینی دا منیم پولوملا کئچیرمک ایستییرسن؟ بلکه سنه تزه سوکمان (کؤینک – تر) دا آلیم؟ الله وورموشدو سنی! اگر سنین او گولمه شکر ژولینان بئله ماتاهدیسا، جهنم اول گئت یانینا دا! بورجوم وار سنی یانیمدا ساخلاییم؟ اگر او مندن یاخشیدیسا، اوندا...
قادین زینقیروو سسینی ائشیدن کیمی سسینی کسدی. گلن کئشیش ایدی، اؤزو ایله مقدس سووقاتلار دا گتیرمیشدی.
آجی گؤز یاشلارینی قولونون آرخاسی ایله سیلن آنتکووا کئشیشه یونگولجه تعظیم ائتدی، سونرا مقدس سو اولان بوشقابدان اوزونه سو چیلهدی، بوشقابی بیر کنارا قویوب باییرا چیخدی. باییردا کئشیشین آرخاسینجا گلن بیر-ایکی نفر ده واردی.
–عیسی مسیحه حمد اولسون!
–حمد اولسون!
–نه اولوب کی؟
–نه اولاجاق ائی؟! خطریمه دیدی، کؤنلومو قیردی، ایندی ده اؤلمهیه گلیب منیم یانیما! اؤلوب قورتارمیر دا! بدبختم من، بدبخت! – قادین هؤنکوردو.
–دوز دئییرسن! اونا نه وار، یاشادیغینی یاشاییب، گؤردویونو گؤروب، سیزسه هله جاوانسیز! – گلنلر قادینین سؤزلرینه قوت وئریرمیشلر کیمی احتیراملا باش اییب، بیر آغیزدان دیللندیلر.
–هاردا گؤرونوب کی، آدامین دوغما آتاسی بئله بیر ایش توتا؟ – ساکیتلیگی ایلک پوزان یئنه آنتکووا اولدو. – مگر بیز، آنتئکله بیر یئرده آزمی اللشدیک، اؤکوز کیمی آزمی ایشلدیک اونون اوچون؟ بیرجه یومورتاسینی دادمادیم، بیر قاشیق یاغینی گؤرمدیم، الینه کئچهنی ائله اونون قارنینا اؤتوردو. بیر دامجی سود ساغیردیم، بورنومدان تؤکوردو. ندیر، ندیر، قوجالیب... آتایا بیر باخ! نیی واردیسا هر شئیی تومئکه وصیعت ائلییب! اون بئش مورق تورپاق ساحهسی، ائو، اینکلر، دونوزلار، بوزوولار... نه دئییم ای؟! هر شئی! آرابالاری دا، کوتانی، خیشی دا... زارافات دئییل! آه، یازیق جانیم! بو دونیادا دوزگونلوک دئییلن بیر شئی یوخدور.
قادین بیر کونجه قیسیلیب وار سسیله باغیردی.
–آی قوهوم، آغلاییب اؤزونو اوزمه. دوزدور، تانری آداما عذاب وئریر، اما او، هم ده رحملیدیر، موکافاتینیزی وئرر یقین، – گلن قادینلاردان بیری آنتکووانی ساکیتلشدیردی.
–بوش-بوش دانیشما، آخماق قادین! پیسلیک ائله پیسلیکدی ده. قوجا اؤلجک، بونلار ایسه احتیاج ایچینده یاشایاجاقلار، – قادینین اری آروادینا چمکیردی.
–اگر بیر اؤکوز خیشی اؤز خوشونا چکمک ایستمیرسه، نه قدر وورسان دا خئیری یوخدور! – باشقا بیر کیشی عقل وئریرمیش کیمی علاوه ائتدی.
–هه ده... دؤزمکدن باشقا آداما نه قالیر کی؟ – اوچونجو بیر کیشی دونقولداناراق اوزاغا توپوردو، سونرا دا الی ایله آغزینی سیلدی.
آرایا ساکیتلیک چؤکدو. کولک غضبله باغلی قاپییا چیرپیلدی، تاختالارین آراسیندان ایچری سوخولان قار دهلیزه سپهلندی. کیشیلرین باشیندا پاپاق یوخ ایدی، قیزینماق اوچون آیاقلارینی تئز-تئز یئره دؤیجلییردیلر. قادینلار ایسه بیر کونجه قیسیلیب اللرینی دری قولچاقلارین آلتیندا ایسیدیر، صبیرله ائوه ساری بویلانیر، آرابیر ائشیدیلن کئشیشین گومراه، خستهنینسه خیریلتیلی سسینه قولاقلارینی شکلییردیلر.
آخیر کی، کئشیش زینقیرووو جینگیلدتدی و هئیأته توپلاشانلار سیخلاشیب ائوه دولوشدولار. قوجا باشینی یاستیغا دیرهییب اوزانمیشدی. کؤینیینین آچیق یاخاسیندان آغ توکلو سینهسی گؤرونوردو.
بو آرادا کئشیش قوجایا طرف اییلیب اونون آرالی قالمیش آغزیندان گؤرونهن دیلینین اوستونه بیر حب قویدو.
ائوه توپلاشانلار دیز اوسته چؤکوب اوزلرینی تاوانا ساری توتدولار، اوجادان فیسیلدایاراق، اللری ایله سینهلرینی دؤیجلهدیلر. قادینلار باشلارینی دؤشهمهیه قدر اییب دونقولداندیلار:
–اوجا تانری، کئچ بیزیم گوناهیمیزدان...
بیر کونجه سیخیلیب قالان ایت زنگ سسیندن چاشیب قالمیشدی.
آخیر کی، کئشیش آیینی بیتیریب قوجانین قیزینی سسلهدی.
–سیزین آنتونی گؤزومه دیمیر. هاردادی کی؟
–هاردا اولاجاق؟ ایشدهدی ده.
کئشیش بیر مدت دایانیب اطرافداکیلارا باخدی، سونرا باهالی خزدن اولان کورکونو دویمهلهمهیه باشلادی. یادینا دوشدو کی، بورا توپلاشان آداملارا نسه دئمهلیدیر، اما نه دئیجیینی بیلمیردی، اونا گؤره ده ساکیتجه قاپییا طرف آددیملادی، آغ الینی ایرلی اوزاداراق، باشینین ایشارهسی ایله ائودکیلری الینی اؤپمهیه دعوت ائتدی.
کئشیشین آرخاسینجا او بیری آداملار دا چیخیب گئتدیلر. بئلهجه، قیسا دئکابر گونلریندن بیری باشا چاتدی. کولک بیر قدر سنگییهندن سونرا لوپا-لوپا قار یاغدی.
آخشام دوشدویو اوچون اوتاق آلاقارانلیق ایدی. آنتکووا سوبانین یانیندا اوتورموشدو، قادین غیری-ایختیارسیز سوبانین یانینداکی چیرپیلاری قیریب اودون اوستونه آتیردی. گؤرونور، آغلیندان نسه کئچیردی، اونا گؤره ده گاه پنجرهدن بویلانیب باییرا، گاه دا چارپاییدا یاتان قوجایا باخیردی. خسته خیلی واخت ایدی کی، یاتاغیندا ترپهنمهدن اوزانیب قالمیشدی، هئچ سسی ده چیخمیردی. بیردن قادین سبیرسیزلیکله یئریندن سیچراییب آیاغا قالخدی، دایانیب بیر مدت پنجرهدن بویلاندی، سونرا یئنیدن اوتوردو.
گئجه تئز دوشدو. دئمک اولار کی، اوتاق قارانلیق ایدی.
سوبانین یانینداکی قیزجیغاز مورگولییردی. سوبادا یانان اودونلارین ایشیغی قادینین دیزلرینی، بیر ده چیرکلی دؤشهمهنین بیر پارچاسینی ایشیقلاندیریردی.
ایت زینگیلدهیهرک باغلی قاپییا دوغرو یویوردو، دهلیزده بوزوشوب کورت یاتان تویوق تنبل-تنبل، اما اوزون-اوزادی قاققیلدادی.
اوتاقدا مزار سوکوتو حؤکم سوروردو. ایسلاق دؤشهمه نمیشلیین سویوغوندان اوشویوردو. آنتکووا قفیلدن یئریندن قالخیب پنجرهیه طرف جومدو. یاخینلاشیب باییرا باخدی. باییر ظلمت قارانلیق و کیمسهسیز ایدی، قار ائله شدتله یاغیردی کی، بیر آددیم او طرفی گؤرمک اولموردو.
قادین بیر مدت چارپایینین یانیندا دایاندی، سانکی نسه فیکیرلشیر، قطعی قرارا گله بیلمیردی. اما بو، اوزون سورمهدی، اوزاغی بیر دقیقهدن سونرا قادین کوبود بیر حرکتله قوجانین قولتوغوندان یاپیشیب اونو او بیری چارپایینین اوستونه آتدی، سونرا قوجانین قولونا گیریب اونو آیاغا قالدیردی.
–ماقدا! قاپینی آچ!
قیزجیغاز قاپینی آچماغا تلسدی.
–بورا گل! یاپیش آیاقلاریندان!
ماقدا باباسینین آیاقلاریندان یاپیشیب گؤزلهدی...
–گئدک! کؤمک ائله، اسنهمه! – قادین آجیقلا دئدی.
ایرادهسی اؤزونده اولمایان بدن چوخ آغیر ایدی.
قوجانین هوشو اؤزونده اولمادیغیندان باش وئرهنلری درک ائده بیلمیردی. قیزی اوندان محکهم یاپیشیب آرخاسینجا سورویوردو، کانداری کئچنده قوجانین آیاقلاری تاختا کئچیده ایلیشیب قالدی، قادین عصبیلیکله قوجانی آرخاسینجا چکیب باییرا چیخارتدی. قارین اوستونده قوجانین آیاقلارینین آچدیغی شیریملارین ایزی قالمیشدی. شاختالی هاوا قوجانین هوشونو اؤزونه قایتاردی. هئیأتده اؤزونه گلن قوجا اینیلدهمهیه باشلادی و پیچیلتیلی، آستا سسله، قیریق-قیریق سؤزلرله نسه دئمهیه چالیشدی.
–یولییا-سس... تانری... خطرینه... من...
–چیغیر، چیغیر! لاپ چیغیریب اؤزونو جیرسان دا، سسینه های وئرهن اولمایاجاق.
قادین قوجانی هئیأت بویو سورویوب پیهیه طرف آپاردی، پیهنین قاپیسینی آیاغی ایله ووروب آچاندان سونرا قوجانی ایچری سالیب کاندارین آغزینداجا دیوارا دیرهدی.
بالالاری ایله بیر یئرده بوزوشوب اوتوران دونوز خیریلداییب آیاغا قالخدی.
–چوش! چوخ، چوخ، چوخ!
دونوز بالالارییلا بیرلیکده پیهده وورنوخدو. قادین قاپینی هیرسله چیرپیب گئتدی، اما نه فیکیرلشدیسه گئری قاییدیب قوجانین کؤینیینین یاخاسینی آچدی، کؤینیین یاخالیغینی جیریب جیبینه قویدو.
–گبرهجکسهن بوردا، یاراماز!
قوجانین اونون قارشیسینا دیکیلهن آیاقلارینی کئچه چکمهلرینین اوجو ایله کنارا ایتلهییب قاپییا دوغرو گئتدی.
بیر نئچه آددیم آتدیقدان سونرا آیاق ساخلادی، چئوریلیب:
–چوش! چوخ، چوخ، چوخ! – دئیهرک، دونوزلاری سسلهدی.
دونوز چوشقالاری بیر-بیرینه دولاشا-دولاشا اونون یانینا گلدی. قادین اونلارین قاباغینا کارتوف آتدی. دونوزلار آجگؤزلوکله یئمین اوستونه جومدولار، بالالار آنالارینین امجیینی دارتیشدیرماغا باشلادی.
داخمایا قاییدان آنتکووا سوبانین یانیندا چیراق یاندیردی، کوریینی پنجرهیه طرف چئویریب اوووجلارینی نفهسی ایله قیزدیردی. کاغیذ پوللارلا ایکی گوموش قریوئنی گؤرنده گؤزلری پارلادی.
–ائله بیل دفن اوچون پول ییغدیغینی دئییردی آخی!
پوللاری اسکییه بوکوب ساندیقدا گیزلهدندن سونرا پیچیلتی ایله دئدی:
–ساتقینین بیری! جهنم اول!
قادین سوباداکی اودونلاری قاریشدیریب اوجاغی یاندیردی، سونرا شام یئمیی حاضیرلاماغا باشلادی.
–بورا باخ دا! ائوده بیر دامجی سو یوخدور.
قادین باییرا چیخیب چیغیردی:
–ایقناس! ایقناس!
تخمیناً یاریم ساعتدان سونرا هئیأتدهکی قار خیشیلدادی آز سونرا و پنجرهنین قارشیندان بیر کؤلگه اؤتوب کئچدی. آنتکووا الینه بیر اودون پارچاسی آلیب قاپینین آغزیندا دایاندی. قاپی تاققیلتییلا آچیلدی و ایچری دوققوز یاشیندا بیر اوغلان گیردی.
–کوچوک، کندده وئیل-وئیل گزیرسن، اما ائوده بیر دامجی سو قالماییب! – قادین بیر الی ایله اونو توتوب ساخلادی، دیگر علی ایله ایسه اوشاغی ووردو. اوغلان باغیردی:
–آناجان، وورما، بیر ده ائلمرهم! آناجان وورما، بوراخ... آیی!
قادین گون بویو ایچینه ییغیلان غضبین حیفینی سانکی بو بالاجا اوغلاندان چیخماق ایستییردی.
–آناجان! آی، اؤلدوم! نوولار وورما! کؤمک ائلیین!
–آوارا-آوارا گزیب وئیللنمیینه باخ بونون. یاراماز! سو گتیرمیین یوخ، اودون دوغراماغین یوخ! بوش یئره یئمک وئرمیرم کی، سنه!
اوغلان بیرتهر آناسینین الیندن چیخیب پنجرهدن باییرا آتیلدی، گؤز یاشلاری بورنونون سویونا قاریشا-قاریشا:
–اللرین قوروسون! اؤلسن سنی، قانجیق! گؤزله، ائششیین قویروغو یئره دینده سو گؤررسن مندن. گؤزله! – دئین اوغلان کنده طرف گؤتورولدو.
داخما جانسیخیجی ایدی. چیراغین ایشیغی آرابیر تیترییردی. بالاجا ماقدا بیر کونجه چکیلیب خیسین-خیسین آغلاییردی.
–نه جیریرسان اؤزونو؟
–آناجان... بابام اوردا چیغیریر!
قیزجیغاز آغلایاراق آناسینا قیسیلدی.
–آنقیرما، گیجبسر.
آنا قیزینی قوجاغیندا اوتوردوب باشینی بیتلهمهیه باشلادی. بالاجا ماقدا آنلاشیلماز سؤزلرله نسه ککلییر، یوخوسوز گؤزلری قاپانیردی، یومروغونون آرخاسی ایله گؤزلرینی و قیزارمیش یاناقلارینی سیلهن قیزجیغاز بیر قدر سونرا آناسینین قوجاغینداجا یوخویا گئتدی. ماقدا آرابیر یوخودا دا ایچینی چکیردی.
آز سونرا قادینین اری ده گلدی، یئکپرین بیریدی، پاپاغینین اوستوندن باشلیق دا گئیمیشدی، اینینده قیسا کورک واردی. سیفتی سویوقدان گؤیرمیش، بیغلارینی قیروو اؤرتموشدو.
ایچری گیریب چکمهلرینین قارینی چیرپدی، پاپاغی و باشلیغی چیخارتدی، اونلاری دا چیرپیب قاردان تمیزلهدی، سونرا دا اللرینی قیزیشدیرماق اوچون بیر-بیرینه سورتدو، چیینلرینی اویناتدی، قیزینماق اوچون سوبانین یانینا چؤکدو.
آنتکووا کلهم شورباسینی قازانچا قاریشیق سوبانین اوستوندن گؤتوروب کیشینین قارشیسینا قویدو، سونرا دا علی ایله بیر پارچا چؤرک قوپاریب قاشیقلا بیرلیکده کیشییه وئردی.
آنتئک شوربانی سسسیز-سمیرسیز یئییب قورتاردی، قازانچانی بیر کنارا ایتلهییب کورکونون یاخاسینی آچدی، آیاقلارینی اوزادیب دئدی:
–یئمهیه باشقا بیر شئی وار؟
قادین گونورتادان قالما سیییغی دا گتیریب اونون قارشیسینا قویدو. آنتئک سیییغی چؤریین نؤوبتی پارچاسی ایله یئدی، سونرا بئلینی دیکلتدی، جیبیندن ماخورکا چیخاریب ائشمک بوکدو، تلسمهدن آلیشدیریب توستونو لذتله ایچینه چکدی. اوجاغا بیر-ایکی چیرپی آتیب بیر قدر ده سوبایا یاخینلاشدی، سونرا ائوه گؤز گزدیردی.
–قوجا نئجه اولدو؟
–پیهدهدیر.
کیشی سوال دولو باخیشلارلا اونا باخدی.
–ندیر، یوخسا بوردا اونا پرقو یورغان-دؤشک آچاسییدیم؟ اونسوز دا جان وئریر، اوردا بیر آز تئز اؤلر... نه وئریب کی منه؟ اؤلمک واختی چاتیب، ایندی منیم یانیما گلیر! بلکه دفنینه ده بیز پول خرجلیک؟ اگر تئز اؤلمهسه، چونکی جانی ایت کیمی محکمدیر، گرک اونا یئمک ده وئرم، الینه کئچهنی اؤتورهجک! نیی واردیسا وئردی ژولینایا، قوی او دا قوللوغوندا دایانسین. اوندان بیزه نه؟!
–او منیم آتام دئییل... هامیمیزی آلداتدی، قوی جانی چیخسین! اجلافین بیریمیش! – آنتئک آغزینداکی توستونو بوراخیب ائوین اورتاسینا توپوردو، گؤزلرینی سوزدوروب سوسدو.
–دئدیینین اوستونده دورسایدی ایندی بیزیم... دایان گؤروم، نئچه دنه اولاسییدی؟ منیم بئش مورق تورپاغیم، او دا یئددی یاریم... بئش، بیر ده یئددی یاریم... ائلییر...
–اون ایکی یاریم، چوخدان حسابلامیشام. بلکه بیر آت آلاق، اوچ دنه ده اینک... ائهه، حیواندی او، حیوان! اجلاف کؤپیوغلودو! – آنتئک یئنه عصبیلیکله توپوردو.
قادین یئریندن قالخیب قیزجیغازی یاتاغینا اوزاتدی، سونرا صاندیقدان اسکییه بوکدویو پوللاری گؤتوروب ارینه وئردی.
–بو ندیر بئله؟
–باخ دا.
او اسکینی آچیب اونو آجگؤزلوکله گؤزلرینه یاخینلاشدیردی. اسکینی اوجاغین ایشیغینا توتوب اولجه بیر گؤزو، سونرا او بیری گؤزو ایله باخدی.
–نه قدردی؟ – آنتکووا حساب بیلمیردی.
–اللی دؤرد روبل.
–یاخشی دا! – قادینین قیریشیغی آچیلدی، بارماقلارینی سئوگی ایله پوللارین اوستونده گزدیردی.
–هارداندی بو پوللار؟
–هاردان اولاجاق؟ یادیندان چیخیب، قوجا کئچن ایل دئمیردی کی، اؤزو اوچون دفن پولو ییغیب؟
–هه، هه... یادیما دوشدو. دئییردی، دئییردی!
–کؤینیینین یاخاسینا تیکیلمیشدی. کؤینیی سویوندوردوم کی، یویوم، او دونیایا کیرلی کؤینکده گئتمهسین، بیردن گوموش پوللار جینگیلدهدی! من ده جیریب گؤتوردوم. بیزیم حالال حاقیمیزدی بو پوللار. او بیزی آلداتمادی؟
–دوز دئییرسن، دوپپدوز دئییرسن. یاخشی کی، بیزیم پاییمیزا دا بیر شئی دوشدو! بونلاری دا او بیریلرین یانینا قوی. ایندی بو پوللار بیزه لاپ چوخ لازیمدیر... دونن آخشام سمولئس مندن مین قیزیل بورج ایستهدی، فایز یئرینه ده دؤرد مورق تورپاغینی قویماق ایستییر. مئشهدهکی تورپاغی...
–پولوموز چاتار گؤرهسن؟
–بونلاری دا قویساق چاتار.
–نه دئییرسن، یاز گلنده سپینه باشلایا بیلریک؟
–یقین کی. چاتماز، دونوزلاری ساتاریق، لازیم گلسه لاپ دونوز بالالارینی دا ساتاریق. بئله فورصتی الدهن وئرمک اولماز!.. شهره گئدیب کاغیذ-کوغوزو دوزلدریک. اگر بئش ایله بورجونو قایتارا بیلمهسه تورپاق اولار منیم.
–ائله شئی اولار؟
–اولار! دومین دیزیوکدان تورپاغی نئجه آلدی؟ آل، گؤتور بیر یئرده گیزلت. بو گوموشلرله ده اؤزون اوچون بیر شئی آلارسان. ایقناس هاردادی؟
–هاردا اولاجاق، وئییللنیر. سو یوخدور، یارما قورتاریر...
کیشی ساکیتجه آیاغا قالخیب اوتاقدان چیخدی. بیر قوجاق اودون گتیریب سوبانین یانینا آتدی، سونرا دا کتیلی قالدیریب یئرینه قویدو.
شام یئمیینین قوخوسو اوتاغا دولموشدو. ایقناس ساکیتجه گلیب بیر کونجه قیسیلدی، هئچ کس دانیشمیر، هامی قریبه بیر ناراحاتلیقلا سوسوردو. قوجانی یادا سالان یوخ ایدی، سانکی بو دونیادا اونون کیمی بیر آدام هئچ اولمامیشدی دا.
آنتئک تزه تورپاق ساحهلرینی فیکیرلشیر، او یئرلرین اونا قالاجاغینی امینلیکله دوشونوردو. آرابیر قوجانی یادا سالیب عصبیلشیر، بعضا ده دونوزلاری خاتیرلاییر، چوخدان بری اونلاردان بیرینی کسیب یئمک حاقیندا دوشونوردو.
کیشی قوجانین بوش قالان چارپاییسینا حرسله باخیب توپوردو، باشینداکی آخماق فیکیرلری چیخارماغا چالیشدی. نئجه اولورسا اولسون قوجانی فیکیرلشنده عذاب چکیردی. هئچ شام یئمیینی ده دوز-عمللی یئیه بیلمهدی، یاتاغینا گیریب یوخولاماغا چالیشدی. یاتاقدا دا بیر مدت قوردالاندی، یئدیی کلم، کارتوف، سیییق، چؤرک بیر-بیرینه قاریشیب اونا آغیرلیق وئریردی. بیرتهر یوخولادی.
هامی یوخویا گئدندن سونرا آنتکووا بالاجا آنبارین قاپیسینی آچدی، اوراداکی یوماقلارین آراسیندان پول باغلاماسینی گؤتوردو، پوللاری آچیب آجگؤزلوکله باخدی، سونرا دا قوجانین کؤینییندن جیریب گؤتوردویو پوللاری اونلارین اوستونه قویدو. بیر مدت کاغیذ پوللاری دستهلهدی، سلیقه ایله توپارلادی، گؤزلری دویانا قدر اونلارا باخاندان سونرا چیراغی اوفوروب کئچیردی و قاییدیب ارینین یانیندا یاتاغا اوزاندی.
گئجه پیهدهکی قوجا اؤلدو. قوجانین سالیندیغی پیهنین دیوارلاری چیرپیدان هؤرولموششدو، تاختا قیرینتیلاری ایله برکیدیلمیشدی، دامی اوچوق-سؤکوک ایدی، کولک ایچریده آت اوینادیر، قاری سوووروب ایچری سالیردی.
هئچ کس قوجانین چیغیرتیسینی، اومیدسیزلیک ایچینده سون نفسده چیخان خیریلتیسینی ائشیتمهدی. هئچ کس اونون سورونهرک قاپییا قدر گلدییندن، قاپینی آچیب بو جهنمدن چیخماق ایستمییندن خبر توتمادی. قوجا اؤلومو حس ائدیردی. اؤلوم قوجانین سینهسینه چؤکموشدو، آغریلار نفسینی کسیردی، سویوق ایلیینه قدر ایشلییر، بوتون ووجودو سویوقدان قیج اولوب قالیر، دامارلارینداکی قان دونور، بدنی دمیر کیمی برکیگیر، هوشو باشیندان چیخیردی. جان وئرهن قوجا هر آن بیر آز دا گوجسوزلشیردی.
آغزی کؤپوکلنن قوجا قاپینین آغزیندا ییخیلیب قالمیشدی. سؤنن گؤزلرینین ایشیغینا دهشتین سون ایشارتیلاری هوپموشدو. بئلهجه، پیه قاپیسینین اؤنونده ییخیلیب قاخاجا دؤنموشدو.
آنتئک سحرین آلاتورانیندا آروادی ایله بیر یئرده اویاندی. آغلیندان کئچن ایلک فیکیر گئدیب قوجایا باخماق اولدو. نه قدر ائلدیسه پیهنین قاپیسینی آچا بیلمهدی. جسد قاپییا دیرندییندن آچیلمیردی. آنتئک بیرتهر قاپینی ایتلهییب آچدی، اما قاپیدان ایچری بویلانان کیمی دلی دانالار سایاغی گئری آتیلدی. هئیأته قاچماغیندان، داخمایا سوخولماغیندان اؤزو ده خبر توتمادی. دهشتدن و اضطیرابدان بدهنی قیزدیرمالی آداملار کیمی اسیردی. کوریینی قاپییا دیرهییب ساکیتجه دایانمیشدی. سینهسی خیریلتی ایله قالخیب-ائنیر، آغیر-آغیر نفس آلیردی.
او، ائوه گیرنده آروادی دعا ائدیردی، بالاجا ماقدایا دا دعا اؤیردیردی. قادین باشینی چئویریب سوال دولو باخیشلارلا آنتئکه باخدی.
–تانری ایستهسه... – قادین بو سؤزلری اؤزوندن آسیلی اولمایاراق دئدی، دیز اوسته چؤکموش ماقدا ایسه آناسینین دئدیکلرینی عکس-صدا کیمی تکرارلادی:
–ایستهسه...
–سنین...
–سنین...
–نه اولدو، گبردی؟ – آنتکووا هله ده سوسان اریندن سوروشدو، سونرا جاواب گؤزلهمهدن داوام ائتدی: – گؤی اوزوندهکی کیمی...
–گؤی اوزوندهکی کیمی...
–گبردی. پیهنین آغزیندا ییخیلیب قالیب. – آنتئک ساکیت سسله جاواب وئردی.
–دئمک یئرده قالیب.
–دئمک یئرده قالیب.
–اونو اوردا ساخلاماق اولماز، جاماات ائله بیلر کی، بیز اونو دوندوروب اؤلدورمک اوچون قصداً اورا سالمیشیق...
–بس نئیلیک؟
–بیلمیرم... نسه ائلمک لازیمدیر... گؤرهسن گتیریم ائوه؟
–بورا؟ بیرجه بو چاتیشمیردی. قوی دونوز کیمی ایلنسین...
–سارساق! باسدیرماق لازیمدیر اونو!
–دفنین پولونو بیز وئرملیگیک هه؟
–...روحوموزو بیجلیکلردن حفظ ائله... بیزی نفسیمیزه قول ائتمه... نه گؤزلرینی برلدیرسن؟ تکرار ائله!
–بیزی... بیجلیکلردن... نفسیمیزه...
–یوخ، اونون دفنی اوچون پول وئرن دئییلم. حاقینا قالسا اونون دفنینین پولونو تومئک وئرملیدیر.
–آمین!
–آمین!
آنتکووا قیزینا خاچ چکدی، اووجونون ایچی ایله قیزجیغازین بورنونو سیلیب ارینه یاخینلاشدی.
–گتیرمهلی اولاجاغیق، – کیشی آستا سسله دیللندی.
–بورا، ائوه؟
–بس هارا؟
–گل او بیری طرفه آپاراق! بوزووو چیخاراق، اونو دا تاختین اوستونه قویاق، قوی قالسین اوردا... اونون یئری ائله اورادیر.
–قادین!
–هه؟
–گتیرمک لازیمدیر....
–گتیر ده...
–من آخی...
–ندیر، یوخسا قورخورسان؟
–آخماق قادین! سؤز دانیشدین دا!
–بس نه اولوب؟
–قارانلیقدیر – بو بیر. ایکینجیسی ده...
–هاوانین ایشیقلانماغینی گؤزلسک گؤروب ائلین اولار...
–گل بیر یئرده گئدک.
–گئت، گئت ...
–آی قانجیق، گلهجکسن یا یوخ؟ – آنتئک سسینی قالدیردی. – او، منیم آتامدیر؟ – چیخارکن علاوه ائتدی.
آروادی ساکیتجه اونون آرخاسینجا گئتدی. پیهیه گیرنده قوجانین روحو سانکی اونلارین اوزونه چیرپیلیب چکیلدی. مئییت پئیینین اوستونده دونوب قالمیشدی، اونا گؤره ده جسدی باییرا چیخارمازدان اول اونو تمیزلملی اولدولار.
قادین تیترییردی. قوجانین گؤزلری گئنیش آچیلمیش، دیلی دیشلرینه پرچیملنیب دونموشدو. گؤمگؤی بدهنی پئیینین ایچینده داها دا قورخولو گؤرونوردو. پایا کیمی آریق آیاقلاری کؤینیین اتییندن اوزانیردی.
–یاپیش، – آنتئک پیچیلتی ایله دئییب، اییلدی. – سویوقدور....
قفیل کولک اسدی، هر سحر گونش چیخانا قدر اسن کولکلر کیمی اسدی و آغاجلارین اوستوندن بیر قوجاق قاری یئره چیرپدی. بوداقلار ویییلتی ایله ییرغالاندی. قورغوشون رنگلی سمادا هله ده بیر ایکی اولدوز گؤز ووروردو... کند طرفدن دورنا سسی، خوروزلارین بانی ائشیدیلیردی. بو سسلر هاوانین دییشجییندن خبر وئریردی.
قوجا ائله آغیرلاشمیشدی کی، قادین آنتکئله بیر یئرده اونو زورلا گتیره بیلدی. قوجانین جسدینی تاختین اوستونه قویان کیمی قادین او بیری طرفه قاچدی، اورادان گتیردیی آدیالی قوجانین اوستونه سرمک اوچون آنتئکین اوستونه آتدی.
اوشاقلار کارتوف سویوردو، قادین ایسه قاپینین اؤنونده دایانیب سبیرسیزلیکله ارینی گؤزلییردی.
–تانری عشقینه، گل چیخ دا! نه ائشلنیرسن ائی، اورالاردا؟ بیر نفر چاغیراق گلسین، اونو یویوب تمیزلهسین، – آنتک قاییدیب سحر یئمیینه حاضیرلاشاندا قادین دئدی.
–لالی چاغیر گلسین.
–سن بو گون ایشه گئتمه.
–گئتمرهم.
داها هئچ نه دانیشمادیلار.
سحر یئمیینی همیشه کیندن فرقلی اولاراق ایشتاهسیز یئدیلر. هر سحر بیر ایری قازان سیییق یئین عائله بیر-بیرینین اوزونه باخیب دوردو.
هر دفعه آنبارین یانیندان تلسیک کئچیب گئدیردیلر، سانکی قوجانین جسدی طرفه باخماغا قورخوردولار. نه ایسه اونلارا عذاب وئریردی. اما بونون نه اولدوغونو اؤزلری ده آنلایا بیلمیردی. بو کدر حسی دئییلدی، نسه خبردارلیق ایدی، ائودکی جسدله بیر یئرده گلن اؤلوم خبردارلیغی. اونلارین اوریینه یورد سالان قورخو، اونلاری سوسماغا وادار ائدن حس بو ایدی.
هاوا ایشیقلانان کیمی آنتئک لالی چاغیردی، او دا قوجانی یویوب تمیزلهدی، گئییندیردی، سونرا دا قوجانین باشینین اوستونده شام یاندیردی. بو آرادا آنتئک کئشیشی چاغیرماغا، قاییناتاسینین اؤلومونو خبر وئرمهیه، دفن اوچون پولو اولمادیغینی دئمهیه گئتدی. گئتدی دئسین کی، قوجانین بوتون میراثی تومئکه چاتیب، قوی او دا دفنله مشغول اولسون.
قوجانین اؤلوم خبری کنده ایلدیریم سرعتی ایله یاییلدی. آداملار دسته ایله مرحوملا ویدالاشماغا گلیردیلر. دایانیب دعا ائدیر، باشلارینی ییرغالاییب گئدیر، خبرسیز اولانلارا خبر چاتدیرماغا تلسیردیلر. قوجانین او بیری کورکنی تومئک آخشاما یاخین جامااتین تاکیدیندن سونرا آخیر کی، دفن ایشلری ایله مشغول اولماغا باشلادی. اوچونجو گون، دفنه آز قالاندا تومئکین آروادی دا گلیب چیخدی. آنباردا قفیلدن اینکلره یئم وئرهن آنکووا ایله قارشیلاشدی.
–عیسی مسیحه حمد اولسون! – ساکیت سسله سالاملاشان ژولینا قاپینین دستییندن یاپیشدی.
–هه، آی ایلان، گلیب چیخدین دئمک؟
آنتکووا الیندهکی قابی یئره قویدو. – ندی، ایه گلمیسن؟ نیه قوجانی یانیندا ساخلامادین، هر شئیینی سنه وئرممیشدی؟ ساخلایایدین دا! سیز اونا قارین دولوسو یئمک ده وئرمیردیز، قوجا آجیندان قوروموشدو. سنسه، آی عیفریته، هله اورک ائلییب بورا دا گلمیسهن؟ بلکه قوجانین اینیندهکی جیر-جیندیر اوچون گلمیسن، هه؟
–بایرامدا اونا آلدیغیم تزه قافتان اوچون گلمیشم. قوی اینینده قالسین... سیریقلینی اؤزونه ساخلا، اونو دا حلال پولوما آلمیشام. – تومکین آروادی سویوققانلیقلا جاواب وئردی.
–گؤررسن، من سنه قافتانی گؤستررم، قانجیق! – آنتکووا گؤزلری ایله اورا-بورا باخیب الینه گؤتورمهیه پایا آختاریردی. – یاراماز قادین... قوجانی سیخیب سویونو چیخارانا قدر ال چکمدیز، سونرا دا باشینی بوراخدیز گتدی. قوجا منیم ده اورییمی قیردی، هر شئیینی سیزه وئردی، ایندی ده...
–هامی بیلیر کی، بیز تورپاغی اوندان پوللا آلمیشیق. بوتون کاغیذلار شاهیدلرین یانیندا ایمضالانیب...
–آلمیشیق ها! اللهدان قورخمادان گؤزلریمین ایچینه باخا-باخا هله یالان دا دئییرسن! آلیبلار! دلدوزلار! اوغرو کؤپک اوشاغی! پوللارینی الیندن آلمیسیز، سونرا نئیلمیسیز؟ دونوز آخوروندان یئییردی سیزین یانینیزدا قالاندا! کندچیمیز آدام اؤز گؤزلری ایله گؤرموشدو قوجانین کارتوف قابیغی گمیرمیینی! تؤولهده یاتیردیردیز یازیغی، اونا گؤره ده ای وئریب ایلهنیردی! بودور اون بئش مورق تورپاغین مکافاتی؟ بلکه دئیسن کی، هئچ ال ده قالدیرمامیسان اونا؟ دؤیمهمیسن اونو، آی قانجیق!
–سسینی کس، یوخسا تیکه-تیکه دوغرایارام سنی، گون اوزونه حسرت قالارسان، قانجیق!
–وور دا، کیمی گؤزلییرسن؟! وور دا، آی دیلنچی!
–منم دیلنچی؟
–سنسن! هاسار دیبلرینده بیتمیشدین، اوست-باشین بیتین-سیرکهنین ایچیندیدی. تومئک آلماسایدی کیم ایدی ائی، اوزونه باخان؟
–آی سنی عیفریته، بئله قودورموسان؟!
باجیلار بیر-بیرینه ال آتیب دار دیوار بویو سوپورلشدیلر. اوجا سسله آغیزلارینا گلنی دئییب سؤیوشدولر.
–آی سنی فاحیشه، سورتوک! آل، آل، بو دا سنه اون بئش مورقون پایی، بو دا منی تحقیر ائلدیینه گؤره! عیفریته!
–تانری خطرینه، بسدیرین! عاییبدیر! بسدیرین! – قادینلار آرایا گیریب اونلاری ساکیتلشدیرمهیه چالیشدی.
–بوراخ منی، ملعون، بوراخ دئییرم!
–جیرارام سنی!
اونلار قودوز ایتلر کیمی بیر-بیریله سوپورلشیر، یئرله سورونوردولر. غضبدن سسلری ده باتمیشدی، ائلجه خیریلداییردیلار. کیشیلر اونلاری ظلومله آییرا بیلدی. هر ایکیسینین آروادی جیر-جیندیر ایچینده، اوز-گؤزو قیزارمیش، جیرماق-جیرماق ایدی. دلی کیمی سؤیوشور، نسه رابطهسیز سؤزلر دئییردیلر.
آنتکووا عصبدن و یورغونلوقدان تیترییر، زاریییردی، سونرا ال آتیب ساچلارینی یولماغا باشلادی:
–مقدس مریم سنه ساغالماز بیر درد گؤندرسین! آی تانریم، آمان تانریم! اوی، اوی، اوی... – قادین اؤز-اؤزونه دونقولدانیب دورموشدو.
سورویورک باییرا چیخاردیقلاری تومئکین آروادی ایسه آیاقلارینی یئره ووروب سؤیور، باجیسینا آتا-آنا ساخلامیردی.
آداملار بیر یئره توپلاشمیشدی. شاختادا دایانان جاماات تئز-تئز آیاقلارینی دییشیر، کولکدن اتکلرینی توتوب دیوارا قیسیلان قادینلار ایسه خیسین-خیسین صحبت ائدیردیلر، کولیین یئللتدیی آغاجلارین آراسیندان یولا باخیردیلار...
مئییت اولان یئره آداملار گیریب چیخیردی، آچیق قاپیدان یاندیریلان شاملارین پاریلتیسی، او پاریلتیلارین شعلهسی آلتدا دا قوجانین اوزونون سیلوئتی گؤرونوردو. اورادان مامیر قوخوسو گلیر، آستادان ائدیلهن دعالارین پیچیلتیسی ائشیدیلیردی.
آخیر کی، کئشیشله اورقانچی دا گلیب چیخدی.
شام آغاجیندان دوزلدیلهن تابوتو چیخاریب آرابایا قویدولار. قادینلار عادتلری اوزره آغلاشدی، دسته آیین نغمهسی اوخویا-اوخویا کند یولو ایله قبیریستانلیغا دوغرو حرکته کئچدی.
کئشیش سویوقدان کورکونه بورونهرک بیر علی پاپاغیندان یاپیشمیشدی، آیین نغمهسینی ده دیشلری بیر-بیرینه دیه-دیه تئز تلسیک اوخویوردو. واخت کئچدیکجه سویوق ایلیکلرینه ایشلییر، لاتین دیلینده دئیجیی سؤزلرین ریتمینی اونودور، گؤزلرینی کدر و سبیرسیزلیکله دؤیوردو.
کولک قارا ماتهم بایراغینی اؤلوم و جهنم هاواسی ایله دالغالاندیریردی. بایراق دؤرد بیر طرفه دارتینیردی. یول بویو قاپیلاردا قیرمیزی یایلیقلی قادینلار، پاپاقلارینی چیخاریب اللرینده ساخلایان کیشیلر دایانیب تزیم ائدیردی. هئیأتلردهکی ایتلر غضبله هورور، بعضیلری ایسه آز قالا هاساردان آتیلیب آداملارین اوستونه جومماق ایستییردی. پنجرهلردن بویلانان اوشاقلار، چنهسی اسن قوجالار ماراق دولو گؤزلرله باخیردی.
کتان شالوار گئین اوغلانلارین خورو ایرلیده آددیملاییر، تاختا آلتلیقلی باشماق گئیهن کئشیش پاپاغینی علینه آلیب اونلارین آرخاسینجا گئدیردی. هامی ماراقلا باش وئرهنلری ایزلییر، اورقانچینین نوتدان نوتا کئچمیینی گؤزلییردی.
ایقناس بیر علی ایله ماتهم بایراغیندان یاپیشاراق ایناملا ایرلیلییر، هر کسدن اوجا سسله اوخویوردو. او، سویوقدان قیزارمیشدی، چوخ گرگین گؤرونوردو، اما سانکی هامییا بو دفنده ایشتیراک ائتمهیه هر کسدن چوخ حاقی اولدوغونو، دفن ائدیلهنین دوغما باباسی اولدوغونو گؤسترمهیه چالیشیردی.
کنددن چیخدیلار. بورادا کولک داها برک اسیر، اؤزونو هر کسدن اوجابویلو آنتئکین اوستونه چیرپیردی. ساچلاری قاریشمیشدی، تابوتو چالا-چوخورا سالماماق اوچون آتلارین باشینی توتماغی اونوتموشدو.
تابوتون آرخاسی ایله بیر-بیرینه نیفرتله باخاراق دعا ائدن باجیلار آددیملاییردی.
–جهنم اول، ائوه! سننهن دئییلهم، یاراماز! – کیشیلردن بیری داش گؤتورمک اوچون اییلدی.
ائودهن بورا قدر قاچا-قاچا گلن ایت آدامین اییلدیینی گؤروب قاچاراق آرابانین آرخاسیندا گیزلهندی و قویروغونو قیسیب قالدی، آداملار یولو کئچهنده ایسه قاچیب قارشی طرفه آدلادی و آتلارلا یاناشی گئتمهیه باشلادی.
لاتین دیلینده اولان دعالار بیتدی، قادینلار جیر سسله بیر آغیزدان اوخودولار: – «کیم کی، سنین مرهمتینه سیغینیر، تانری...» سسلر آنی اولاراق کولکده اریییب هاوایا سوورولدو.
هاوا قارالیردی. کولک آغاپپاق سهرا کیمی اوزانان تارلالاردا آرابیر گؤزه دیهن یولوق آغاجلارین باشی اوستهن ایچی قارلا یوکلنمیش بولودلاری سورویوب ایزدیهاما دوغرو گتیریردی.
–«...هامی سیدق اورکله سنه سیغینیر» – ماتهم هیمنی سسلهندی، آنتئک آتلاری سسلهیهرک «نننو، نو-نو...» دئییر، هیمنین سؤزلرینی بیر-بیرینه قوشوب سؤیلییردی. اونون بوتون دقتی آتلاردا ایدی. اونلارین کئچدیی یولدا چیلپاقلاشان سیخ آغاجلار، داشلار بیر-بیرینی اوز ائدیردی. آیین نغمهسی تئز-تئز کسیلیر، آداملار ناراحاتلیقلا هر طرفدن اوزانان آغ ساحهلره باخیردیلار. کولک غضبله قاری سووورور، آداملارین اوستونه چیرپیردی. گاه دالغا کیمی اطرافا سپهلنیر، گاه دا عینی واختدا میلیونلارلا اینهیه دؤنوب جامااتین اوزونه سانجیلیردی.
دفنه گلنلرین اکثریتی توفانا دوشجییندن ائهتیاتلانیب یولون یاریسیندان گئری دؤندو. قالانلار ایسه آز قالا قاچاراق اؤزلرینی قبیریستانلیغا چاتدیردیلار. قبیر حاضر ایدی، هر کس تئز-تلسیک تابوتو مزارا قویماغا، کئشیشین دعا دئمیینه، سونرا دا قبیرین اوستونو قارماقاریشیق تورپاقلا اؤرتوب داغیلیشماغا تلسیردی.
تومئک هامینی اؤز ائوینه دعوت ائتدی، دئدی کی، «روحانی آتانین فیکرینجه مئیخانادا هامییا یئر اولماز، اودور کی، ائهسان اوچون اونون ائوی موناسیب گؤرولور». اونون دئدیکلرینی ائشیدن آنتئک سؤیوش سؤیدو، سمولئسی چاغیردی، آنتکووانی دا گؤتوروب دؤردلوکده – ایقناسی دا یانلارینا آلدیلار – مئیخانایا گئتدیلر. بئش کوارت آراغی سالا ایله آشیردیلار، اوستوندن اوچ فونت کولباسا اؤتوردولر، سونرا دا سمولئسله بیرلیکده بورج مسئلهسینی دانیشیب رازیلیغا گلدیلر. مئیخانادان چیخاندا آراغین تأثیریندن آنتئکین آیاقلاری بیر-بیرینه دولاشیردی. آروادی اونون قولونا گیریب مؤهکهم یاپیشدی و اونلار بیرلیکده ائوه قاییتدیلار. سمولئس ایسه مئیخانادا قالدی، آنتئکدن آلاجاغی بورج حسابینا بیر آز دا ایچمک فیکریندیدی. ایقناس ایسه سویوقدان اسه-اسه قاچیب آتاسیگیله چاتدی.
–هه قادین، گؤردون ده، بئش مورق تورپاق منیمدیر! گلن ایل بوغدا سپهجهیهم، آرپا سپهجهیهم، او بیری قیشدا دا کارتوف اکریک... منیمدیر! کیمسه اوزونو تانرییا توتوب نه دئییردی؟ دئییردی کی، اومید یئریمیز سنسهن! – قفیلدن سندیرلهدی.
چووغون اطرافدا قودوز جاناوار کیمی اولاییردی.
–آستا اول، بیر آز! ییخیلسان، سنی نئجه قالدیراجاغام؟
– «ملکلرینه امر ائدر قورویارلار»، – آنتئک بیر آغیز دا اوخویوب سوسدو، علیندهکی کولباسانی قالدیریب کیمیسه هدلییرمیش کیمی یئللتدی.
کوچه آنباان قارانلیغا قرق اولوردو، چووغون ائله قالخمیشدی کی، ایکی آددیم او طرفی گؤرمک اولموردو. کولیین ویییلتیسی، چووغونون سسی قولاق باتیریردی. هر آددیمدا داغ کیمی توپا-توپا قار اونلارین اوستونه چیرپیلیردی.
تومئکین ائوینین یانیندان کئچهنده نغمهنین و اوجادان دانیشان آداملارین سسی ائشیدیلدی. اورادا دا ائهسان داوام ائدیردی.
–لعنته گلمیش اللهسیزلار! اوغرولار! دایانین، ایندی سیزه گؤستررهم! بودئی، بئش مورق تورپاغیم وار... سونرا دا اون مورق اولاجاق – اوندا نئیلهیهجکسیز منه؟ هه، اوغورلوق پوللارلا یاس کئچیریرلر. ایشلهیهجهیهم، هر شئییم ده اولاجاق... دوز دئمیرم، قادین؟ – او، بولانیق گؤزلرینی دؤیهرک، تکببورله سینهسینه ووردو.
آنتئک بیر خئیلی دونقولداندی. ائوه گلیب چاتاندان سونرا آروادی اونو بیرتهر یاتاغا سالدی، آدام یاتاغا اوزانان کیمی ساکیتلشدی. اما اونون بو ساکیتلیگی چوخ چکمهدی، بیر قدر سونرا گؤزلرینی آچیب اطرافا باخدی و اوجا سسله:
–ایقناس، – دئییب، اوغلونو سسلهدی.
اوغلان احتیاطلا اونا یاخینلاشدی، آتاسینین تپییندن چکینهرک چارپایینین یانینا قیسیلیب قالدی.
–ایقناس، ایت اوغلو ایت، اؤز تورپاغینین آغاسی اولاجاقسان، موزدور یوخ ائی، آغا! – آنتئک یومروقلارینی چارپایییا دؤیجلهدی. – بئش مورق تورپاق منیمدیر. هه، منیمدیر! لعنته گلمیش قانجیق...
سسینی کسهن کیمی اونون خورولتوسو اوتاقدا عکس-سدا وئردی.
۱۸۹۷


text:
آمریکانین اوهایو اشتاتیندا پرزیدنت دونالد ترامپین طرفدارلاری قارشیسیندا چیخیشی بعضی وطنداشلارین اعتراضلاری ایله مشایعت اولونوب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو بارهده «فوکس نیوذ» معلومات یاییب.
ایلک اولاراق وطنداشلاردان بیری «ترامپ و پنس گئتمهلیدیر» یازیلمیش پلاکات نماییش ائتدیردیی اوچون محافظهچیلر طرفیندن ساخلانیلیب. نؤوبتی دفعه ایسه گنج اوغلان دونالد ترامپین سئچکی پروسسینده روسییا مداخیلهسینه ایشاره اولاراق اس اس ار ی بایراغی آچماغا جهد ائدیب. گنج اوغلان تعجیلی شکیلده اراضیدن اوزاقلاشدیریلیب.
دونالد ترامپ حادثهیه درحال رئاکسییا وئریب.
« او، هله گنجدیر و آناسینین یانینا گئتمهلیدیر. اونون بؤیوک پروبلملری اولاجاق. مرج گلرهم کی، اونون آناسی بیزه سس وئریب»، - پرزیدنت بیلدیریب.


text:
فردی استعدادا مالیک اولماسینا باخمایاراق وار گوجویله، اؤز میللتینه خیانت ائتدی.
ایز ایتیرمه ک اوچون ، آرا_سیرا تورک ادبیاتی تاریخیندن اونون شخصییت لریندن یازیب اونلاری تعریف ائدردی.
آزربایجان دیل وادبیاتینی منیمسه ییب اؤزونه مخصوص طرزده بعضه ن گؤزل شئعرلر دیکلمه ائدردی.
اوستاد شهریارلا یاخینلیق ائدیب، اونا عایید بوتون ال یازمالارینی توپلاییب ،پان ایرانیست لرین ایسته یینه و ماراغینا اویغون چاپ ائتدیره ردی.
صؤحبت اصغر فردی دن گئدیر کی نئچه گون اؤنجه اؤلوم خبری یاییلدی.
بیزیم کولتورده اؤلولرین علیه ینه دانیشیب یادا یازمازلار، آمما بو ایستیثنا اؤلولردندیر، اونا گؤره کی وطنیمیزین هم او تایینا همده بو تایینا خیانت ائتدی .
او نه حیزبوللاهی ایدی نه ده ایسلام دینی نی قبول ائدن بیر شخص ،او اصلینده بیر کومونیست دوشونجه یه مالیک بیریسیدی.
توده پارتیاسینین عضولریندن ،سادجه ماللالار حاکیمییته گلدیکدن سونرا ساواک مامورلاریندان توتموش تا بئله توده ای لره قدر خفییه اورقانلارینا جلب ائتدیلر ، اصغر فردی ده اونلاردان بیریدی.
باکی شهرینده یاشادیغیم دؤورده بیر گون بختیار وهاب زاده نین ائوینده اولوب گونئی آزربایجان باره سینده صحبت ائدیردیک ،بیردن عصبی بیر توندا مندن سوردو کی، اصغر فردینی تانیرسان؟
دئدیم اؤزل تانیشلیغیم یوخدو آمما ائشیتمیشم استعدادلی بیر آدامدی ،ادبیات لا مشغولدور و…
بختیار وهاب زاده دئدی کی ،او میلت خائینی دیر، ایران جاسوسودور ،او گلدی ائله باخ بو ائوده مندن موصاحیبه ائله دی و تام ترسینه ایران مطبوعاتیندا درج ائتدیردی ، ذرره قدر شوبهه م یوخدور کی ، اونو ایران مقصد یؤنلو بو ایشلره جلب ائدیب، دئدی. روس دیلینده عنوانینا بیر سؤیوشده وئردی.
بئله فاکتلاردان چوخ یازماق اولار سادجه زامانیزی آلماق ایسته میرم.
اصغر فردی اوستاد شهریار باره سینده، سی دی حاضیرلامیشدی، ائله اوردان دا سسی منه تانیش ایدی.
بیرگون پالتالک اوتاقلارینین بیرینده بونون آدینی گؤردوم سونرا میکروفون آلیب دانیشاندا یوز فاییز امین اولدوم کی ، بو اؤزودو.
اونون او سی دی لری منی چوخ ائتکی له میشدی و پی ام یازاراق خواهیش ائتدیم کی ، او سی دی نین بیرینده منه گؤندرسین.
منه جواب یازدی کی ،هه من سیزی تانیرام بوتؤو آزربایجان بیرلییینده (BAB) فعالسیز ، ائو آدرئسینیزی یازین باکیداکی دوستلارا دئییم گؤندرسینلر.
من ده صمیمیت له ائو آدرئسیمی یازدیم.
سونرا او منه گولومسه مک ایشاره سی گؤندریب یازدی کی ، بو قدرده ساده اولما ،هر آداما ائوینین آدرئسین گؤندرمه، هله سیزلر چوخ اوشاقسیز.
بونا چوخ مایوس اولدوم و اونون ادبیات ساحه سینده کی استعدادی ایله بو یاناشماسینی توتوشدوردوقدا یوز فاییز امین اولدوم کی ، بختیار وهاب زاده تام دوغرو بیر قناعته گلیب کی، بو بیر مأموردور.
رحمتلیک حیدر علی اف دؤنمینه قدر اونون آزربایجانا گلمه سینه یاساق قویولموشدو و امینم کی ، بو ایشده بختیار وهاب زاده نین ده رولو اولوب .
چونکو اصغر فردی همده تالیش زونالارینا چوخ گل_گئت ائدیرمیش و سوندا قوندارما تالیش_موغان رئسپوبلیکاسی پیلانینین آرخاسیندا دا او دایانیرمیش، یعنی ایران.
خائین همیشه خائین دیر دیریسی ده اؤلوسوده.
سوندا دا بونودا علاوه ائدیم کی ، اصغر فردی نارکومان ایدی و اؤلومونونده سببی صیرف یوکسک دوزادا نارکوتیک مادده قبول ائتمه سی اولوب. ایندی من بیلمیرم بئله لرینه رحمت دوشور یوخسا لعنت؟


text:
گونمزدە الكترونیك حیاتمزڭ بر چوق یرندە قوللانیلمقدەدر . الكترونیكە باغیملی حالە گلمشز دیسەك یریدر . بر گون الكتریك اولماسە او گونلر نە قدر زور گچر دگل می ؟ ایشتە بو قارامسار طابلو , بعض آرالقلرلە گرچكلشن گونشدەكی مانیەتیك فورطنەلر ( solar storm اولارق دە بیلینیر ) ایلە گرچكلشەجكمش گبی طورییور . تلویزیون , رادیو , بیلگی صایار , تلفون , اوچاقلر , آرابەلر وس . هپسنڭ مانیەتیك فورطنە بوینجە قوللانیلاماز حالە گلمسی طورومندن سوز ایدییورم .
بو فورطنەلرڭ أڭ گوچلیسی ۱ – ۲ ایلول ۱٨٥٩ ییلندە گرچكلشمش . ایلك بلیرتیلر ۲٨ آغستوس ‘ طاڭ ۲ ایلول ۱٨٥٩ ‘ آ قدر گونشدە بر چوق سیاه نقطەلر گورولمش . و بو اثنادە دنیانڭ هر یرندن قطب ایشیقلری ( aurora ) گورولمش , أڭ چوق دە قرایوب آطەلری ایلە rocky طاغلری آراسندن . بتون بونلر اولوركن توم آوروپە و قوزی آمریقە تلغراف سیستملری چوكمش . تلغرافلر دوزنسزجە ویا بلیرسز بر دوزندە چالیشمش , كە نە چالیشمە تلغراف كاغدلری یانمش .
هر ۱۱ . ۳ ییلدە بر گونشدە بوڭا بڭزر آقتیویتەلر اولویور . فقط بونلرڭ اتكیسی ضعیف , یا دە ۱٨٥٩ ‘ دە گرچكلشنكی گبی دگل . بر هنوز اثباتلانمامش اولسە دە یاقلاشیق هر ۱٥۰ ییلدە بر شدتلی مانیەتیك فورطنەلرڭ اولاجغی تئوریسی واردر طبقی ۱٨٥٩ ‘ دەكی گبی .\( ۱٨٥٩ + ۱٥۰ = ۲۰۰٩ \)
۲۰۰٩ ییلندە چوق شدتلی بر مانیەتیك فورطنە اولمادی طبیعی كە , یاقلاشیق ۱٥۰ ییل دییورز . مایەلیلرڭ دە گری یە طوغری صایان تقویمندن قیصەجە بحث ایدەلم . مایەلیلر آصترونومیدە ایلری بر قوم اولارق بیلینیرلر و مشهور مایە تقویمنی بولانلردر . بو تقویم ۲۱ آرالق ۲۰۱۲ ‘ دە ۰ ‘ آ اولاشیر . هر نە قدر بعض كیشیلر او زمانڭ قیامتە تقابل ایدەجگنی ادعا ایتسە دخی بو پك ایناندیریجی گلمەمكدەدر . بعض كیشیلردە بونڭ سادەجە بر دیژیتال قیامت اولاجغنی سویلەمكدەدر . مانیەتیك فورطنەنڭ الكتریكسل بر باغلانتیسی اولدیغنی قبول ایدرسەك بو داها معقول گورونییور . بعضلری دە مادەدە یاپیسال دگیشیكلكلرڭ اولاجغنی ادعا ایتمكدەدر .
گوروشلری فرقلی اولان و فرقلی یوللردە ایلرلەین انسانلرڭ دە بو تاریخ ویا بو تاریخە یاقین تاریخلری اشارت ایتمەسی بو ایشی داها دە ایلگینچ حالە گتیرییور .


text:
نت لارین
سحر بیر ورق الینده کاغاذ بیدانا منن مداد ایستیسن ...بش دیقه سورا گورورم بش دانا خط چکیب نت لاریوی چحمیسن لاپ بویوح عدد کی باشاریسان 55 دی مامان من 55 یاشیندا اولاندا توحلریم بوردان اولاجاخ(ایاغیوین اوجون گورسدیسن) مامان گئداخ پیک نیکه تند قوراخ پپا گیلین کینن 55 گون اوردا قالاخ مامان زهرا 5 یاشیندادی نه Sباشاریر یازا نهt.من 4 یاشیندییم باشاریرام..قیزیم او 8 یاشدا زبانا گئدجاخدی اوش یاشیندا تولد عکسیوه باخیب دیسن ...مامان اوندا سنا واریدی مهلا ائل تای...ائل آی اولمامیشدی مامان سنه یاخینلاشمیرام قوخورام سنه ده سویوخ دیه کلن اویونچوسان...ئوزون منه ده نقش وریسن ئوزووده...بولمورم فیلم یازاجاخسان؟؟کارگردان اولاجاخسان ؟؟با...
نویسنده : مامان آیسل
21:21
29 بهمن 1394
368 1 2 ادامه مطلب


text:
24 – جونده بولیب اوته دیگن سیلاونینگ نیمه اوچون اهمیتی بار؟
سیاسی تحلیل
24 – جونده بولیب اوته دیگن سیلاونینگ نیمه اوچون اهمیتی بار؟
جمهور رئیس لیک سوزلاوچیسی ابراهیم قلین نینگ یازووینی تقدیم ایته میز.
نیمه بولیشیدن قطعي نظر 24-جون کونی آخرگی قرارنی عامهوي میدیا واسطهسی یاکه منفعت گروهلری ایمس، اوزی نینگ ایرکین ارادهسی بیلن تورکيهدهگی سیلاوچیلر بیرهدی.
سیلاو کونی تورکيهدهگی سیلاوچیلر ینگی جمهور باشلیغی و پارلمان اعضالرینی سیلش اوچون آواز بیرهدی. بو سیلاو تورکيهدهگی باشقروو تیزیمینی هم اوزگرتیرهدی. شونینگ اوچون هم سیاسي و اقتصادي بیر نیچه مسألهلر کینگ کولملی اولهراق قولگه آلینماقده.
اوتگن ییلی رفراندومده تصدیقلنگن تیزیم، بیرلیک باشقروو تیزیمینی نظرده توتگن جمهور باشلیغیلیک تیزیمی ایدی. بو تیزیم فدرال توزیلیشیگه ایگه بولمهیدی، شونینگ اوچون امریکا تیزیمیدن باشقهچه راق، کوپراق فرانسه تیزیمیگه اوخشهیدی لیکن باش وزیرلیک مقامیگه اورین بیریلمهیدی. بو جهتدن فرانسه تیزیمیدن هم فرقلی. ینگی تیزیم قانونچیلیک، اجرا و قضا اورتهسیدهگی کوچنی بیر-بیریدن اجرهتهدی. مجلس قانون چیقریب، حکومتنی نظارت قیلهدی. جمهور باشلیغی بوتونلهی کابینهنی باشقهریب، خلق آلدیده جوابگرچیلیک آلهدی. قضا تیزیمی مستقل و بیطرف بولهدی. مذکور تیزیم تورکيه نینگ برقرارلیگینی ضعیف ائتلاف حکومتلریدن حمایه قیلگن بولهدی.
جمهور باشلیغیلیک اوچون نامزادلر کوپ. اولر آرهسیده عملدهگی جمهور باشلیغی رجب طیب ایردوغان هم بار و رجب طیب ایردوغان بو کورهش یولی نینگ اینگ آلدینگی قطاریده، رقیبلری آرهسیده کتّه فرق بیلن شخدم قدملر ایله ایلگریلهماقده. بو مقّدس کورهشنی بیرینچی باسقیچده قازانیشیگه ایشانچیم کامل. تورک سیلاوچیلری نینگ کوز آلدیدهگی اوزاق ییللرگه باریب تقهلگن مشهورلیگینی اعتبارگه آلگودیک بولسهک ایردوغان، 16 ییللیک ثمرهلی خدمتی و مهم اجتماعي-سیاسي موفقیتلری بیلن اینگ ایشانچلی ییتکچیلیگینی دوام ایتتیرماقده.
بو ایشانچ ایردوغان نینگ اوتمیشدهگی قیلگن ایشلریگه، خدمتیگه باریب تقهلماقده. اینگ مهمی جمهور باشلیغی ایردوغان جان تهلشهیاتگن تورک اقتصادینی جانلنتیردی، تورکيه نینگ غیر صافی ملي درآمدینی 3 برابرگه کوتردی، تورکيهنی دنیا بازاریگه آلیب چیقدی، اونلب ینگی عالی بیلیم یورتی و تدقیقات مرکزی تشکیل ایتدی، حربي وصيلیکنی توختهتدی، کردلرنینگ، آلهويلر نینگ، ارمنیلر نینگ و اوتمیشده باسیم کورگن و یکّهلنگن تورک خلقیدهگی باشقه گروهلرنینگ حقوقلرینی تن آلدی. 2007-ییلدهگی یینگیل حربي تونتریش تشبثی و 2010-ییلدهگی قضا نینگ تونتریلیش تشبثی آلدیده تیک توردی و 2016-ییل نینگ 15-جولاییدهگی فتح للهچی ترور تشکیلاتی نینگ تونتریش تشبثی نینگ آلدینی آلدی.
هیچ کیم گه تبعیض قیلمهگن حالده خدمت قیلیشلیک و انسانلرنینگ کیم ایکنلیگینی و مدني عرف-عادتینی تنیشلیک ایردوغان نینگ سیاسي فلسفهسی نینگ اینگ اساسي نقطهلریدن بیری حسابلنهدی. بو وضعیت اوز عکسینی ینگی سیلاوآلدی کمپنیسیده هم کورسهتماقده. خوددی منه شو خصوصیت ایردوغاننی رقیبلری آرهسیده اجرهتیب توریپدی. مرکزي اونگ قنات سیاسي حزب رهبری صفتیده تار دایرهدهگی اتنیک، منطقوي یاکه مفکوروي ناتوغری فکر ایگهلری اورنیگه جمعیت نینگ برچه قتلملریگه قوچاق آچیشنی خواهلهیپدی. سیاست نینگ حقیقتی صفتیده همه نینگ ایردوغان نینگ سیاستیدن کونگلی تولگنلیگینی ایتالمهیمیز لیکن توغریسینی ایتگنده جاذبهسی اجتماعي و سیاسي محیط گه یاییلگن وضعیتده.
بونگه قرهمهی رقیبلری کمپاین استراتیژيلرینی ایردوغانگه قرشی آلیب بارماقده و سیلاوده غلبهگه ایریشیش اوچون ایردوغان نینگ هر بیر ایتگن گپینی ناتوغری بهالب، اونگه قرشی چیقماقده. بونینگ اوتمیشده بولمهگنیدیک 24-جونده هم فایدهسی بولمهیدی. تورک سیلاوچیلری توغری و ناتوغرینی اجرهتیشنی یخشی بیلهدی. مخالفت گروه نینگ ارزان سیاسي بهالر اوچون عقل باور قیلمهیدیگن ادعالرگه اورین بیریب، یالغان وعدهلر بیرگنینی سیلاوچیلر توشونیب توریپدی. شونینگ اوچون هم اولر اوچون بیر قدم هم تشلهمهیپدی.
خوددی منه شو نقطه… غرب عامهوي اخبارات واسطهسی نینگ کوپچیلیگی نینگ، تورکيهدهگی دییرلی هر بیر سیلاوده کورمهی قوله گن نقطهسی خوددی منه شو نقطهدیر. اولر ایردوغان نینگ یقینده سیلاوده مغلوبیتگه اوچرهشیگه ایشانماقده لیکن ایردوغان غالب بولیشلیکنی دوام ایتتیرهدی. اولر مخالفت نامزادلرنی ینگی و الترناتیف نامزادلر صفتیده تنیتماقده لیکن تورک خلقی نینگ اجتماعي و سیاسي ایشانچینی توشونمهیپدی. دییرلی استثناسیز، تورکيه حقیدهگی یالغان معلوماتلرنی خواننده لریگه تقدیم ایتیب، اولرگه ناتوغری یول کورسهتماقده؛ شو نینگ اوچون هم تورکيهدهگی سیلاولر حقیده ناتوغری فکر یوریتماقدهلر. ایردوغان نینگ کینگ کولملی اولهراق خلق تامانیدن قوللب-قوّتلنیشی داخل اساسي کوز قرهشلرینی هم اعتبارگه آلمهگن حالده، چیککه ده گی رای لرنی اساسي آقیم صفتیده تقدیم ایتماقده. بو ژورنالیستلیک کسبیگه زیان بیرماقده.
ایردوغانگه قرشی هر قندهی نرسهنی یخشی و معقول صفتیده تقدیم ایتیشلیک، اصلیده ژورنالیستلیک کسبیگه توغری کیلمهیدی. بونی سیاسي حرکت دییدیلر. ایردوغان بوندهی قارهلش کمپاینلریگه اورگنیب قالگنلیگی اوچون اوتمیشده بولگنیدیک بوگونگی کونده هم آسانلیکچه بولرنینگ عهدهسیدن چیقه آله دی. بعضی تحلیلچیلر ایردوغان نینگ کوچلی ییتکچیلیک اسلوبی و سیاسي اوستونلیگینی «اوتوریتر» دیب اعلان قیلهیاتگن بولیشی ممکن؛ لیکن بو ارزان تبلیغ اسلوبی هم هیچ قندهی فایده بیرمهیپدی چونکه عادي وطنداشلر ایردوغان نینگ اوزلری اوچون نیمهلر قیلگنلیگینی جودههم یخشی بیلهدیلر.
یقینده اطراف-محیطنی سقلشگه علیحده اعتبار بیرگن غربلیک ژورنالیستلرنینگ، ایردوغان نینگ «خلق باغلری» دیب ناملنگن و 30 دانه اورته، 5 دانه ییریک شهر پارکینی قوریش حقیدهگی وعدهلریگه قندهی مناسبتده بولیشینی کتّه قیزیقیش بیلن کوتیهپمن. شو بیلن بیرگه ایردوغان، بو ییل نینگ آخرلریده خدمتگه تاپشیریلهدیگن ینگی قونلغه تماملنگنیدن کیین اوّلگی فعاللیگینی یوقاتهدیگن استانبولدهگی آتاتورک نامیدهگی قونلغه نی هم بیر شهر پارکیگه ایلنتیریش حقیده وعده بیرگن. 11.7 کیلو مترلیک میدانده تشکیل ایتیلهدیگن مذکور ینگی پارک، نیو-یارکدهگی سنترال پارکدن اوچ برابرگه و لندندهگی هیدی Hyde پارکدن سکّیز برابرگه کتّه بولهدی. بو هیچ شبههسیز تورکيه دهگی اینگ ییریک یشیل پروژه دیر. هر احتمالگه قرشی غرب عامهوي اخبارات واسطهسی بو وضعیتنی ناتوغری توشونیب، کورمسلیککه آلهدی و بیز بوندن کیینگی تورت هفته مابینیده سیاسی ژونالیست قیافهسی آستیده نیمهلر قیلیشی ممکنلیگینی تماشا قیلهمیز.
گویا تورکيه بوییچه متخصص بولگن ژورنالیستلری ایردوغاننی تنقید قیلیب، اونینگ رقیبلرینی آلدینگی اورینگه چیقرهدی. لیکن بونی آزگینه بولسه هم ایشانچ بیلن، توغریلیک بیلن قیلیش کیرهک ایمس می؟ تورکيه اقتصادی حقیده قیامت قَییم سناریولری یازیشلیک، پی کاکا ترور تشکیلاتی اعضالرینی آلقیشلشلیک، فتو نینگ گولنچیلرینی ینه-ده مهربان کورسهتیشلیک و ایردوغان نینگ اینگ اساسي دشمنلری نینگ اساسسیز ادعالریگه اورین بیریشلیک، تورکيهدهگی سیلاوچیلر نینگ 24-جون کونی ایردوغانگه آواز بیریشیگه مانعلیک قیلمهیدی. فقطگینه غرب میدیا اورین آلیشی مطرح بولگنده ژورنالیست لیک و سیاسي فکر نینگ قنچهلیک ضعیف ایکنلیگینی کورسهتهدی.
24-جون کونگی سیلاولر فقطگینه تورکيه اوچون ایمس عینِ وقتده یقین شرق، اروپا و امریکا قوشمه ایالتلری اوچون هم تورکيه نینگ سیاسي برقرارلیگی، اقتصادي اوسیشی و کینگ کولملی اولهراق خوفسیزلیگینی تأمینلش جهتیدن کتّه اهمیت کسب ایتهدی. مهم ناتو اعضاسی صفتیده تورکيه نینگ کوچی عینِ وقتده اتفاقداشلری نینگ هم کوچی حسابلنهدی. لیکن تورکيه دوچ کیلگن خوفلر، ناتو اتفاقداشلری تامانیدن هم خوف اولهراق بهالنیشی کیرهک.
نیمه بولیشیدن قطعي نظر 24-جون کونی آخرگی قرارنی عامهوي میدیا واسطهسی یاکه منفعت گروهلری ایمس، اوزی نینگ ایرکین ارادهسی بیلن تورکيهدهگی سیلاوچیلر بیرهدی.


text:
آلمانییا حکومتی آکپ صدرینین معاوینی همزه داغین ۱۵ ایول حربی چئوریلیش جهدینین ایلدؤنومونده نورنبئرگده تشکیل اولوناجاق تدبیرده ایشتیراکینا مثبت جاواب وئریب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، آلمانییا خاریجی ایشلر ناظرلیگی مسئله ایله باغلی قانونی پروسئسلری سؤزوگئدن شهردهکی یئرلی قوروملارلا مذاکیره ائتدیکدن سونرا دقیق قرار وئریلجیینی بیلدیریب.
دیپلماتیک منبعلر بونو آلمانییا حکومتینین آنکارانین طلبینه «یاشیل ایشیق» یاندیرماسی معناسینا گلدیینی بیلدیریب.
قید ائدک کی، آلمانییا حکومتی گ۲۰ سامیتی زامانی تورکییه پرزیدنتی رجب طایییب اردوغانین تورکییه وطنداشلاری قارشیسیندا چیخیش ائتمک طلبینه راضیلیق وئرممیشدی.


text:
قازاخیستانین آلما-آتا شهرینده آلما-آتا-۱ دمیریولو واغزالیندا شوبههلی قوتو آشکار ائدیلیب.
ترند-این وئردیی معلوماتا گؤره، بو بارهده تروریزمه قارشی موباریزه اوزره شهر اوپراتیو قرارگاهینین رسمی نمایندهسی سانتانات آزیربک بیلدیریب.
آزیربک بیلدیریب: "ساعت ۱۸:۳۴-ده دمیریولو واغزالینین گؤزلهمه زالیندا شوبههلی قوتو تاپیلیب. درهال شهرین بوتون فؤوق العاده خیدمتلرینه معلومات وئریلیب. ایلک نؤوبهده، وطنداشلارین تهلوکسیزلیینین تعمین اولونماسی ایستیقامتینده ایلکین رئاکسییا تدبیرلر گؤرولوب".
اونون سؤزلرینه گؤره، واغزالین اراضیسیندن ۱۰ مین اینسان تخلییه ائدیلیب.
"ساعت ۱۹:۲۶-دا شوبههلی قوتونون ایچینده تهلوکهلی و قاداغان ائدیلمیش هئچبیر شئی آشکار ائدیلمهییب"، - رسمی نماینده بیلدیریب.