text:
اویغور
بیر "بالا" ایله تانیش اولدوم. بیرآز چکدی بیربیریمیزی آنلایاق. الآیاق
دیلی ایله، تورکجه، اویغورجا، چینجه، اینگلیسجه . آنجاق یاریماقیرچ آنلاییردیق
بیربیریمیزی. دانیشیغیمیزن چوخو دا گولوشلر آراسیندا ایتیردی، آنلاشیلماز قالان
سؤز ساولاری اؤرتباس ائتمک اوچون. گؤزلرینده جانلی بیر قارالیق وار. اوینار
دورور، گؤزللیک ساچیردی.
بالا»
اویغور دیلینده، بیزلره رغمن، تمامن مثبت آنلامدا، اوشاقدان توت اورتا یاشلی آداما
دئییلیر. فخرله ا
الله بو کاسبلیخ نه یامان اوتدور
یور قاندا تاپاندا اوز آلانمورام ----------
آدام واربش میلیون وئرور پر دیه
یور قانا چکما قا ئوزآلانمورا م
----------
شاقلی آلوری راستانی بودی من یازیخ بیر کیلو موز آلانمورام
---------
رشتدن دوگی آلور اون بش تاییلن من آشپز خاناما دوز آلانمورام
-----------------
مدیرلر میل ائدورهرجورایشملی
یخچالیم خرابدوربوز آلانمورام
---------
اختلاس ائدنلر ائویز یخیلسین
من سیزدن بیر کلمه سوز آلانمورام
--------------
آنیزدا مهرین یئرین
نوستالژیده یاشاماق!
بیر: نییه نوستالژی کلمهسینی ایشلهدیرم؛ حال
بوکی بیزیم نیسگیل» دئیه بیر تئرمینیمیز وار!
آمما نیسگیل، یا چوخ ایشلهندیییندن یا آز ایشلهندیییندن،
قونوموندان جایاراق بیرجور قاورام داریسقاللیغینا اوغراییب. نیسگیل بیزده درد
ائتمه» (بیر اولایی خاطیرلاییب اونون آغریسینی چکمک) آنلامیندان ایشلهنیر چوخراق.
بیر طیف قائل اولساق منفیدن مثبته (گئنیش آلاندا،
خوش و شن دویغولاری مثبت و غم کدر دویغولاری منفی توتورساق
=================
ملت گلوب جانه ایکی حقّه بازیدن
دین سیزیئر آلمادان او ایمانسیز پیازیدن
ایرانلییا زرده یوخدور وفالری
حامی اولا للا اما بولار بی نیازیدن
ایرانلی دور اکن بولاری پرورش وئرن
بیگانه لر دی اما الان خیرینی گورن
یوخدور بوگون ملت حقّین بو لوب دئین
کیمدور بونقشه نی بو گون ایرانیلیا چکوب
لعنت اولار ا تخمه کینی اولاراکوب
یانسون یاغین ایچنده کل اولسون گوروم سوغان
یو خسو للاری ایله مه سون بیله باغریقان
دو لتلینین کبابینه زینت اولار


c: text/html

text:
83448
۰۸ مهر ۱۳۹۹
ایران، اوز سرحِتلریندن ارمنیستانا یاراغ و اوُق- داری ایبریلندیگی باراداقی حابارلارینگ یالان بوُلاندیغینی بیلدیردی.
ایرانینگ داشاری ایشلر وزیرلیگی نینگ مطبوعات گنگه شچیسی سعید خطیب زاده، ژورنالیستلارینگ سوُراغلارینا جوُغاپ بردی.
ارمنیستانا ایرانینگ اوستی بیلن یاراغ ایبریلمه گی باراداقی حابارلارینگ یالان بوُلاندیغینی آیدان خطیب زاده،
“ایران اوز سرحتلریندن ترانزیت یاغدایدا گچن اونوملری اونس بیلن کنترل ادیار و گرکلی چاره لری گوریأر. ایران سرحتلریندن مهمات و یاراغ آلیپ بارماق اوچین اولانیلماغینا روغصات برمز” دیدی.
ایران بیلن قوُنگشی یورتلارینگ آراسیندا یونکی اونوملرینگ گچمه گینه همیشه بوُلشی یالی روغصات برمأگه دوُوام ادیلجکدیگینی آیدان خطیب زاده، یاراغ آلیپ باریاندیغی اونگه سورولن کامیونلارینگ دا یونه کی اونوملر آلیپ باراندیغینی آیتدی.
کانالیمیزا آغضا بولونگ
صاحیپامیزی ایزارلانگ
سیزینگ نظرینگیز
سونگقی خبرلار
۲۴ مهر ۱۴۰۰
۱۳ مهر ۱۴۰۰
۱۲ مهر ۱۴۰۰
۱۲ مهر ۱۴۰۰
۱۰ مهر ۱۴۰۰

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
شامیل باسایئف
شامیل سلمانوویج باسایئف (روسجا: ШaMилb CaлMaHoBич БacaeB)، چچن دیرَنیش لیدری و چچن ایچکریا جمهوریتی سییلاحلی قووهتلرینین باشچیسی ایدی.
ایلک ایللریدَییشدیر
۱۹۶۵ده چچنیستاننین وئدئنو بؤلگهسینین وئدئنو کندینده چچن آنا و بابادان دونیایا گلمیشدیر. شامیل آدینی روسلارا قارشی ۱۸۰۰لۆ ایللرده بویوک مجادله ائتمیش، بؤیوک قافقاز لیدئری شیخ شامیلدن آلمیشدیر. باسایئوین عایلهسی شوروی کنترولو آلتیندا اولان چچنیستاندا، چچن حرکتلرینده یئر آلمیشدیر. باسایئوین بؤیوک باباسی روس یؤنتمینه قارشی اوکتوبر اینقیلابی سونراسیندا باغیمسیز بیر قوزئیقافقازامیرلیگی قورماق اۆچون چالیشمیشدیر. باسایئوین عایلهسی ایکینجی دۆنیا ساواشیندان سونرا ۱۹۴۰-۱۹۴۴ چچن عصیانینینی باسدیرماق اۆچون قازاقیستانا سۆرولموشدور. آنجاق ۱۹۵۷ده خوروشچووون یاساغی ایبطالیایلا چچنیستانا قاییتدیلار.
موسکوداکی حقوق مدرسهسینه گیرمک اۆچون چالیشمیش آنجاق باشارامامیشدیر. اونون یئرینه ۱۹۸۷ ایلینده موسکوداکی موهندیسلیک بؤلومونه یازیلمیشدیر. آنجاق ۱۹۸۸ ایلینده پیس یازیلاری سببیندن مدرسهدن آتیلمیشدیر. موسکودا بیلگیسایار ساتیجیسی اولاراق چچن بیر ایش آدامی اولان سوپیان تاراموفون یانیندا چالیشمیشدیر. بو ایکی آد، گلجک ایللرده چچن ساواشلاریندا قارشی قارشییا گلجکلر، تاراموف روس دستکلی چچن موجاهدلرین دستکلییهجکتیر.
۱۹۸۹-۱۹۹۱ ایللری آراسیندا ایستانبولدا تعلیمات گؤروموشدور. ۱۹۹۱ آغوستوس آییندا موسکوداکی حکومت اغتشاشی سیراسیندا بوریس یئلتسین طرفدارلاری آراسیندا یئر آلمیشدیر.
آدینی ایلک دفعه چچنیستاندا یاشانانلاری دونیایا ائشیتتیرمک ایچین بیر روس اوچاغینی قاچیرداراق آنکارا اندیردیگینده ائشیتدیرمیشدی.
قاراباغ و آبخازیا ساواشیدَییشدیر
۱۹۹۴ ایلی دسامبر آییندا روسلارین چچنیستانی ایشغال ائتمسیایله چچن فرماندهلری ان اهمیتلیلریندن بیری اولموشدور. ۱۹۹۵ ایلی باشیندا روس ساواش طیارهلری شامیل باسایئفین وئدئنوداکی ائوینی بومبالایاراق عایلهسینی ۱۱ کیشیایله اولدورموشلردیر.
۱۹۹۲ ایلینده جوهر دودایئوین امری ایله آبخازیایا گؤندریلن چچن بیرلیکلرین فرماندهی ایکن، آبخازیانین گۆرجیستان ایشغالیندن قورتارماسیندا بیرینجی درجهدن ائتکیلی اولان قافقاز میللتلری کونفیدراسیونو بیرلیکلرینین باشقانلیغینا گتیریلمیشدیر. آبخازیادان سونرا داغلیق قاراباغ بؤلگهسینه گئچرک امریندهکی موجاهیدلر و آذربایجانلی گؤنوللولر(داوطلبلر) ایله ارمنیستانین بؤلگهیی ایشغالینا قارشی چیخمیشدیر.
اؤلومودَییشدیر
باسایئو، دولت باشقانی دوکا عؤمروفون امرینده چچنیستان سیلاحلی قووتلری باشقانلیغی وظیفهسین سۆردورمکهایکن ۱۰ ژوئیه ۲۰۰۶ تاریخینده، اینقوشتیانین اکازئوو کندینده، نیظامی کارواندا بیر بومب پاتلاماسیندا حیاتینی ایتیرمیشدیر. باسایئوین اؤلومونه ایلشکین ادعالار آیدینلاتیلمامیشدیر. روس طرفی باسایئوین اؤز طرفلریندن اؤلدورولمسین ادعا ائتمکتهدیر. بعضی اوزمانلارا گؤره، باسایئوین اؤلومو دیققتسیزلیک نتیجهسینده، پاتلاییجی موادین پاتلاماسی اثریندن اولا بیلیر.
قایناقلاردَییشدیر
- ↑ ۱٫۰ ۱٫۱ Moscow turns up heat on radicals In. Atimes (22 July 2003). آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2017-03-21. یوْخلانیلیب19 October 2010.


text:
آزربایجان ندن ایراندا گئدن اعتراضلارا قوشولمور؟
ایران جغرافیاسیندا کوتله آراسیندا بئله بیر دوشونجه وار دیر کی هر هانسی اعتراض و آکسیایا آزربایجان و اؤزلیکله تبریز شهری قوشولسا او حرکت یاخجی سونوج و غلبیه ال تاپاجاق دیر. و عکس حالدا تبریز و آزربایجان هر بیر حرکته فاتیلماسا، او حرکتین سونوجا چاتما شانسی آز اولاجاق دیر.
کئچن یاخین ایللرده ایراندا چوخلو اعتراضلار اوز وئریبدیر آنجاق آزربایجان میللتی او اعتراضلارا یئترلی اولاراق قاتیلماییب دیر و سسیزلیک و قاتیلماماق سیاستینی سئچیبدیر.
بو مسئلهنین ندنینی آراشدیرینجا دهیرلی سونوجلار اله گلیر.
اسلامی اینقلابین ظفره چاتماسیندا و سگگیز ایللیک ساواش بویو اونو قورویوب ساخلاماغدا، تورکلر چوخلو شهید، یارالی، ایتگین وئریب و آغیر هزینهلرله ایگیدلیک ائدیبدیر آنجاق اینقلابین یارانماسیندا دانیلماز و بؤيوک رولو اولان تورکون همن اینقلاب سوفرهسیندن پایی اولماییب و آنتی تورک سیاستی عینی پهلوی دؤنمی کیمین دوامی اولوبدور و قان و جان بهاسیلا فداکارلیق ائدن تورک، فارس شئونیزمی وریندن چوخلو تحقیر، توهین و آلچادیجی توتوملارا معروض قالیبدیر بو توهین، تحقیر و تبعیضلر تورک میلتینده درین یارالار یارادیبدیر کی اونون ساغالماسی چوخ چتین بلکهده امکانسیز اولا بیلیر.
دموکراسی و برابرلیک اومودیلا اینقلابدا اشتراک ائدن تورک میللتی، فارس نژادپرستلیگیندن تؤرهنن شئونیستی توتوملار، توهین و تحقیرلر و هابئله کئچمیشی و کولتورونون دانیلیب تاپدالانماسی باعث اولدو بوندان بئله سیاسی گئدیشاتیندا و توتوموندا کئچمیشدن فرقلی بیر سیاسی توتوم اؤزونه سئچسین.
۱۳۸۵ اینجی ایلده حاکمیته باغلی اولان ایران آدلی گوندهلیگین تورکلره ائتدیکی اهانت سببیله اعتراضا چیخیب، یارالی و شهید وئرن آزربایجان هئچ بیر فارس و ایرانلی تشکیلات و توپلوم طرفیندن بیر حمایت گؤرمهدی کیمسه اهانت ائدن قورومی و حاکمیتین اعتراضچیلارا قارشی توتدوغو سرکوب و زوراکیلیک توتومونا قارشی اعتراض ائتمهدیلر دئمک ایلک لاقید قالما و قاتیلماماق بو زامان فارسلار طرفیندن یاراندی و سونرالار ایران چارچیوهسینده باش وئرن اعتراضلارا آزربایجاندا قاتیلمادی.
بیرده ایران اوپوزوسیون قروملاری عینا ایران حاکمیتی کیمین تورکلرین قانونجا ایستهکلرینه مثبت باخیشلاری یوخدور حاکمیت مخالیفلری سلطنت طلب شاهچیلاردان توتدو تا اصلاحطلب جبههسی آزربایجانا و تورک میلتینین مدنی ایستهکلرینه اؤنم وئرمهییب بعضا قارشی توتوملاریدا اولور بودا اونلارین دموکراسی ضعفی و نژادپرستلیک توتوموندان آسیلی اولور.
تورکلر ایسه دموکراسی قونوسوندا نئچه آددیم فارسلاران اؤندهدیلر دموکراسی اساسیندا ایران چرچیوهسینده اولان باشقا میللتلرین ایستهکلرینه و حقوقلارینا دهییر وئریب و نژادپرستلیکدن قیراق بوتون میللتلرین آربا و برابر اولماسین ایستهییرلر.
دئمک بئله سونوج آلماق اولارکی پان فارسلارین نژادپرستلیک دوشونجهسی و اؤزلرین باش قوم و میللت سایان و باشقا میللتلرین حاقلارینی تاپدالاییب و دانماغی باعث اولوبدور تورکلر باش وئرن اعتراضلاردا اونلارا قاتیلماییب و اؤز دردلرینین درمانینی تاپماغا مناسب زامان بلکلنتیسینده گلهجگه آرزی و اومودلا گؤز تیکهلر
و ایران اوپوزیسیونی اگر مبارزه یولوندا تورکلرله بیرلیکده اولماقی ایستییرسه گرک اؤز توتوموندا اساسی دهییشیکلره اَل ووروب و اؤنجه دموکراسی و دموکراتیک اولماقی اؤز ایچینده مشق ائلهسین و بوتون میللتلرین ایستهکلرینه و حاقلارینا حؤرمتله یاناشیب و اؤز ایچینده اولان نژادپرستلیگه قیرمیزی قلم چکسین نییه کی بیرلیک، برابرلیکدن یارانیر.
اهداف گروه خبری آذتورک خبرلری چیست؟
سرزمین آذربایجان همواره مورد چپاول رژیم جمهوری اسلامی و رژیم پهلوی قرار گرفته و منابع آن توسط هر دو رژیم به یغما برده شده است. با اینکه تورک ها خدمات بی پایانی به ایران کرده اند اما هم جمهوری اسلامی و هم رژیم پهلوی ملت تورک را به دلیل خواسته های مشروعشان بارها سرکوب کرده اند و این سرکوب ها همچنان ادامه دارد.
سایت آذتورک خبرلری به این تبعیض ها و سرکوب ها می پردازد و اخبار فعالین مدنی و حقوق بشری و مدافعان آزادی و دموکراسی ملت تورک که در رسانه ها و سایتهای دیگر کمتر به آنها اهمیت داده می شود را پوشش می دهد.
سرزمین آذربایجان متعلق به ملت آذربایجان است و سرنوشت آذربایجان را ملت آذربایجان تعیین خواهد کرد. حق تعیین سرنوشت از ارکان اساسی ملت هاست و آذربایجان هم از این قاعده مستثنی نیست.
این سایت و گردانندگانش به هیچ سازمان سیاسی و غیرسیاسی وابسته نیستند. از شما خواهشمندیم که در معرفی این سایت خبری ما را یاری نمایید و در ارسال فیلم و اخبار به ما کمک نمایید.


text:
۲۰۱۸ بیرلیک اویونلارینین مدال تابلوسو
۲۰۱۸ بیرلیک اویونلارینین مدال تابلوسو (اینگیلیسجه: 2018 Commonwealth Games medal table) ۲۰۱۸ بیرلیک اویونلاری اوستورالیانین قولد کوست، کوئینزلند شهرینده کئچیریل و ۱۲ گون داوام ائدجک اویونلاردا، ۷۱ اؤلکهدن ۵ مینه یاخین ایدمانچی موباریزه آپاریر. بدمینتون، بوکس، دالما، ژیمناستیک، جودو، بوولینق، راقبی، آتیجیلیق، آغیر ایدمان و گولش بوداقلارینداکی جمعی ۲۶۱ یاریشدا مدال پایلاناجاق اویونلارا، ۱۴ موختلیف ایدمان کومپلکسی ائو صاحبلیگی ائدیر.[۱]
میلّتلر بیرلیگی[دَییشدیر]
مدال تابلوسو[دَییشدیر]
* Host nation (Australia)
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ "Sport: Solomon Islands win first Comm Games medal". Radio New Zealand. Wellington, New Zealand. 7 April 2018. Retrieved 7 April 2018.


text:
همیشه یاشیل سکوویا
همیشه یاشیل سکوویا (اینگیلیسجه: Sequoia sempervirens، فارسجا: سکویای همیشهسبز ، لاتین تورکجه: Həmişəyaşıl sekvoya ، عربجه: سيكويا دائمة الخضرة ، آنادوْلو تۆرکجهسیجه: Sekoya ، فرانسهجه: Küstenmammutbaum ، آلمانجا: Küstenmammutbaum ) بیر نؤع بیتکی.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Sequoia sempervirens»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۷ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده همیشه یاشیل سکوویا گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
اویان نیوز: آذربایجانلی سیاسی محبوس آپرئلین ۷-دن اعتیبارن آجلیق آکسییاسینا باشلاییب.
آپا-نین هراز-آ ایستینادن وئردیگی معلوماتا گؤره، بونو یئنی گاموح تشکیلاتینین مرکزی کومیتهسینین عوضوو اولان ماحمود فضلی حیات یولداشی ایله تئلئفون دانیشیغی زامانی بیلدیریب.
بونا سبب کیمی یئنی گاموح تشکیلاتینین عوضولرینین ایشینین یئنیدن آراشدیریلماسی اوچون ایران عالی محکمهسینه گؤندریلمهمهسیدیر.
قئید ائدک کی، تبریز مرکزی حبسخاناسینین رئیسی آپرئلین ۳-ده محبوسلارین پروبلئملری ایله تانیش اولماق اوچون ۱۲-جی بنده گلیب. م.فضلی ده یئنی گاموح تشکیلاتینین عوضولرینین ایشینین یئنیدن آراشدیریلماسی اوچون تئهرانا گؤندریلمهمهسینه گؤره اؤز اعتیراضینی بیلدیریب. بو دا یئنی گاموح تشکیلاتینین مرکزی کومیتهسینین عوضوو ایله تبریز مرکزی حبسخاناسینین رئیسی ایله موباحیثه یه سبب اولوب. نتیجهده تبریز مرکزی حبسخاناسینین رئیسی م.فضلینین عونوانینا تحقیرآمیز ایفادهلر ایشلهدیب و اونو مؤعتادلارین ساخلانیلدیغی ۷-جی بنده سالینماسی بارهده گؤستریش وئریب..
خاطیرلاداق کی، ایران اینفورماسییا، تهلوکهسیزلیک و کشفیات ناظیرلیگینین (ایططیلاعات) امکداشلاری موهندیس ماحمود فضلینی ۲۰۱۲-جی ایل دئکابرین ۳۱-ده تبریز شهرینده، آیت مهرعلیبیگ
لینی ۲۰۱۳-جو ایل یانوارین ۹-دا تبریزده، دوکتور لطیف حسنینی فئورالین ۶-دا کرج شهرینده، موهندیس شهرام رادمئهری فئورالین ۶-دا مئشگینشهر (خییاو) شهرینده و بئهبود قولوزادهنی فئورالین ۱۶-دا قوشاچای (مییانداب) شهرینده حبس ائدیب. ل.حسنی یئنی گاموح تشکیلاتینین صدری، دیگرلری ایسه همین قورومون مرکزی کومیتهسینین عوضولریدیرلر.
تبریز اینقیلاب محکمهسی آذربایجانلی فعاللاری حاکیمیت علئیهینه تبلیغات آپارماق و قانونسوز تشکیلات یاراتماقدا گوناهلاندیراراق اونلارین عومومیلیکده ۴۵ ایل موددتینه آزادلیقدان محروم ائدیلمهلری بارهده قرار قبول ائدیب. قرار شرقی آذربایجان ویلایتینین آپئلیاسییا محکمهسی طرفیندن ده تصدیقلهنیب. آذربایجانلی فعاللار ایسه بارهلرینده چیخاریلمیش حؤکمو عدالتسیز حساب ائدهرک اؤتن ایل ۲۸ گون آجلیق آکسییاسی کئچیریبلر. آنجاق اونلارین طلبلری یئرینه یئتیریلمهییب، عوضینده اییولون ۲۰-ده یئرلری دهییشدیریلیب. آذربایجانلی سیاسی محبوسلار اولجه تئهرانین ائوین حبسخاناسینا، اورادان دا کرجین رجاییشهر حبسخاناسینا کؤچورولوبلر، داها سونرا دا تبریز مرکزی حبسخاناسینا گئری قایتاریلیبلار.


text:
۲۱ اوْکتوبر
۲۱ اوکتوبر:
۱۵۲۰ — پورتوغاللی سیاح و تحقیقاتچی فردیناند ماژلان جنوبی آمریکانی جنوبی قوطبدان آییران و سونرادان اونون آدی ایله آدلاندیریلان بوغازی کشف ائتدی.
۱۸۷۹ — توماس ادیسون ایلک کؤزرمه لامپینی تستدن چیخاردی.
۱۹۱۵ — ایلک اطلس اوقیانوسی تلفون رابیطهسی ویرجینیا و پاریس آراسیندا قورولدو.
۱۹۳۵ — آلمان میلتلر جمعیتیندن رسماً آیریلدی.
۱۹۳۸ — ژاپون چینین کانتون شهرینی ایشغال ائتدی.
۱۹۴۰ — ارنست همینقویین اجل زنگی اثری نیویورکدا چاپ اولوندو.
۱۹۴۵ — فرانسهده خانیملارا ایلک دفعه سسوئرمه حوقوقو الده ائتدیلر.
۱۹۵۰ — چین تبتی ایشغال ائتدی.
۱۹۷۱ — پابلو نرودا نوبل ادبیات جاییزهسینی آلدی.
۱۹۹۹ — چچنین پایتختی قروزنیده بازاردا راکت پارتلاییشی نتیجهسینده ۱۱۰ نفر اؤلدو، ۴۰۰ نفر یارالاندی.


text:
۴ پکاکالی تروریست ائتکیسیز حالا گتیریلدی
"تروریستلرین هینلرینه گیرمهیه، مؤوضلرینی یئرله بیر ائتمهیه داوام ائدجییک"
عراقین قوزئییندهکی پنجه شیمشک بؤلگهسینده بؤلوجو ترور هؤرگوتو پکاکا عضوو ۴ تروریست ضررسیز حالا گتیریلدی.
ملی ساوونما باخانلیغینین توئیتر حسابیندان ائدیلهن پایلاشیمدا بو ایفادهلره یئر وئریلدی:
"تورک عسگری، تروریستلرین آرخاسیندا. عراقین قوزئییندهکی پنجه شیمشک بؤلگهسینده یئری معین ائدیلهن ۴ پکاکالی تروریست، آتش آراجلاری ایله ائتکیسیز حالا گتیریلدی. تروریستلرین هینلرینه گیرمهیه، مؤوضلرینی یئرله بیر ائتمهیه داوام ائدجییک".
گون ایچریسینده اوچ تروریستین داها غارادا ضررسیزلشدیریلمهسی ایله ائتکیسیز حالا گتیریلن تروریست ساییسی ۷ اولدو.
ایلگیلیلی خبرلر
۲ تروریست ائتکیسیز حالا گتیریلدی
باریش بولاغی بؤلگهسینده بؤلوجو ترور هؤرگوتو پکاکا/یپگ منسوبو ۲ تروریستلر کماندولار طرفیندن ائتکیسیز حالا گتیریلدی
ایراندا گئچهن ایل ۲۵۰ نفر اعدام ائدیلدی
جاوید رحمان، بو ایل دوققوزو قادین، بیری اوشاق ۲۳۰ نفرین گیزلیجه اعدام ائدیلدیگینی بیلدیردی
طالبان، تهرانداکی افغانیستان قونولو توپلانتییا چاغریلمادی
طالبانین سؤزچوسو و گئچیجی حکومتینین مدنیت باخانینین یاردیمچیسی وظیفهسینی ایجرا ائدن ذبیحالله مجاهد تهران توپلانتیسینا هله ده دعوت ائدیلمهدیکلرینی بیلدیردی


text:
استوارت ویلیامز
استوارت ویلیامز (اینگیلیسجه: Stuart Williams (footballer)) (دوْغوم:۹ ژوئیهٔ ۱۹۳۰ ورکسام) کئچمیشده بیر فوتبالیست و ایندیلیکده بیر مربی اوْلاراق چالیشیر. ولز میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و مودافع موقعیتینده اوْیناییب.
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده استوارت ویلیامز گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- صفحههای دارای تابع تجزیهگر آرایشعدد با آرگومان غیرعددی
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- AC with 0 elements
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۳۰-جو میلادی ایلده دوغولانلار
- ۲۰۱۳-جو میلادی ایلده اؤلنلر
- ۱۹۵۸ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
- رکسهام کولوبونون اویونچولاری
- وست برومویچ آلبیون کولوبونون اویونچولاری
- ساوتهمپتون کولوبونون اویونچولاری


text:
بیجار
بیجار — بیجار شهری بۇگۆنکۆ ایران اؤلکهسینین بۇگۆنکۆ کۆردوستان اوستانیندا یئرلشن بیر شهردیر. بیجار شهری بیجار بؤلگهسینین مرکزیدیر. بۇ شهر بیجار بؤلگهسینین مرکزی اوْلاراق ۱۳۹۰-جی هیجری گۆنشلی ایلین آمارلارینین اساسیندا ۵٢٬٢٨٣ نفر جمعیتی وار ایمیش. بیجار گئچمیشده آذربایجانین اراضیسینده یئرلشرهک، آذربایجانین تاریخی شهرلریندن ساییلیردی. بیجار شهری سنندج، اوستانین مرکزیندن ۱۴۲ کیلومِتیر و تهران، اؤلکهنین مرکزیندن ۴۷۲ کیلومِتیر آرالیدیر. بیجار اسکی زامانلاردا گروس ویلایتینین مرکزیایمیش. بیجار بؤلگهسی قوُزئیدن تیکاب بؤلگهسیله، گۆنئیدن قوروه، دوْغودان زنجان و همدان اوستانلاریلا و باتیدان دا دیواندره بؤلگهسیله قوْنشودور.
آد[دَییشدیر]
بیجارین آدلانماسینا گؤره مۆختلیف نظرلر وار. بعضیلر بیجاری همن بیدزار (سؤوودلوک) بیلیرلر کی مۆختلیف لهجهلی آداملارین دانیشیقلاریندا بیجارا دؤنوب و گئتدیکجه یازیلاردا «بیجار» یازیلیبدیر.[۴]
بیجارین آدلانماسینا گؤره آیری بیر نظر بوُدور کی بیر گئجه ناصرالدینشاه قاجار ایله امیرنظام گروسی گروسدا (بیجاردا) ایمیشلار؛ ناصرالدینشاه سحر بیر سؤزو جارچی ایله شهرین خالقینا دئمک ایستهمیرمیش، آمّا سحریسی جار چکیلمهمیش هامی سؤزو بیلمیشدی.[۴]
بعضی بیجار کلمهسینی «بیتکی» معناسیندا بیلیرلر؛ نئجه کی «یئددی بیجار» توُرشوسو یئددی جۆره بیتکیدن قوْیولور. بوُ باخیشین اساسیندا بیجار بیتکی و باغلارا صاحیب اوْلاراق کۆرد ائلاتلارین توْی و شادلیغینا مۆناسیب ایمیش؛ بیجارین بوُلاقلاریدا اوْنلاری داها چوْخ جذب ائلیرمیش.[۴]
بیجار، بیجر، بایجار سلجوقلار فرماندهلرینین بیری سینین آدی و بیر تورک سوزجوک دور. بو قاورامین معناسی قودرتلی و ثیروتلی دیر.
آذربایجان تورکوجه سینده بئجرماق همان گؤورماق معناسیندا گلیب و بئجرماق بیر بیتگینین باشدا گؤورمه سینه آد وئریلر مثلده بیر آغاجی یئنی بیر یرده اکندن سورا او گؤورسه اونا بئجر میش آد وئریلر .
تاریخ[دَییشدیر]
۱۵-جی میلادی عصیرده، بیجار کند اوْلاراق دئدیکلرجه شاهاسماعیلینکی ایمیش.[۴] ۹۹۹دا، بیرینجی شاهعبّاس زامانیندا، بیجار قالاسی شاهعباسین قارشیسینا قوْزانان، مزهبئیگ شاملینین الینده ایمیش.[۵]
حودوداً ۱۰۰ ایل بوُندان قاباق، بیجارین اهالیسی بیر آز وارلانیب، اؤز یئر و ائولرینی یییه اوْلا بیلدیلر. بوُ یییه اوْلماق ایراندا آزادلیق علامتی بیلینیر. بیجار شهر اولدو، آما جغرافیایی یئرینه گؤره، آل - وئره اویغوندئییل ایدی و آنجاق اکین محصوللارینین بازاری اوْلوب چوْخ اؤنم قازانمادی.[۴]
بیرینجی دۆنیا ساواشیندا بیجارا چوْخلو ضرر دییلدی. اوّلده روسیه قوْشونو شهری توُتدو. روسلار باجاردیقلاریجا یئرلری موصادیره ائتدیلر، آمّا خالق ایله یاخشی رفتار ائلهییردیلر. بیجار خالقی کی روسلارین گئتمگینه اینانمیردیلار، اؤزلرینی یئنی شراییطه عادت وئردیلر؛ آمّا عثمانلی قوْشونو روسیهنی مغلوب ائدهرک شهری توُتدو و خالقی روسیهچیلیق ایتیهامی ایله موجازات ائتدی. عثمانلیلار ارزاغین قالانینی موصادیره ائدیب و داملارین تیرین اوْدون ائتدیلر.[۴]
۱۹۱۸-جی ایلین قوُراقلیغیندا، نئچه آیاجاق گۆنده ۲۰۰ نفر بیجار بؤلگهسینده اؤلوردو. بیجارین دورومو بیرینجی دۆنیا ساواشیندان سوْنرا چوْخ قوْلای ایدی. شهر تالان اوْلونوب، ۱۰٪ جمعیتینی الدن وئرمیشدی.[۴]
خالق[دَییشدیر]
دیل[دَییشدیر]
بیجار خالقینین چوخونلوغو تۆرکجه دانیشیر آنجاق کۆردجه دانیشانلار دا وار.[۶][۷] تخمینلره گؤره اهالینین یوزده دوخسان بئشی تورکجهنی آنلاییر و دانیشیر.[قایناق گؤسترین]
سوْی[دَییشدیر]
بیجار گروس کیتابینین یازدیغی اساسدا بیجار شهرینین بعضی اصیل و تانیلمیش طایفا و ائللری بوُنلاردان عیبارت دیر: بايندر، ترکمندی، اردلان طایفاسی، کبودوند ائلی، اميرعلاييلار، رضاييلار، خواجهوند، دارجي، حسن تيموري، گاوبازهلر، مندمي، شيخ اسماعيلي، ورمزيار، بورکهلر، الوندیلر، حکمتمنش، کاظمی، گروسی، محمدبيگی، محمدی، جمشيدی، خدادادلار، وکيلی و باشقالاری.[۷]
نوْم ( دین )[دَییشدیر]
شهرین خالقی مۆسلمان چوخونلوغو شیعه دیر سانکی بؤلگهده سونّو آزینلیغی دا یاشاییشدا دیر.
جمعیت[دَییشدیر]
بیجار شهری ۱۳۸۵-جی ایلده ۴۶٬۱۵۶ نفر و ۱۳۹۰-جی ایلده ۴۷،۹۲۶ نفرله ایرانین ۱۷۴-جو جمعیتلی شهری دیر.[۸]
طبیعی دوروم[دَییشدیر]
جغرافیا[دَییشدیر]
بیجار دنیزلر سطحیندن ۱۹۴۰ مِتیر بوْیو اوْلاراق ۷۷۰ مِتیر تِهراندان و ۴۲۵ مِتیر سنندجدن اوُجادا دیر. بوُ شهر ایرانین ایکینجی اوُجا شهری دیر.[۷]
جغرافیایی موقعیتی[دَییشدیر]
بو شهر 47 درجه 36 دیقه دوغو اوزوناسی گرینویچ دن و 35 درجه 52 دیقه انی ایله استوا دان یئرلشیب دیر.
چایلار[دَییشدیر]
قیزل اوزن[دَییشدیر]
بؤلگهنین اؤنملی چایلاریندان قیزل اوزن و اوْنون بوُداقلاری تالوار و قمچقای دیر. تالوار چایی قروه داغلاریندان قایناییب خسروآباد دهستانیندان گئچندن سوْنرا و هابئله سلامت آبادین قدیمی کؤرپوسو آلتیندان گئچیب بیجار شهرین دوْغو ۳۶ کیلومتیرلیگیندن گئچیر و قیزل اوزن چایینا قاتیشیر. قمچقای چایی دا کرانی بؤلوموندن گئچندن سوْنرا گلقشلاق کندین یانیندا قزیل اوزن چایینا قاتیشیر.[۵]
هوا دورومو[دَییشدیر]
بیجار بولگه سی و شهرین هاواسی یاری قورو هاواسی وار .هابئله بو شهرین اوجالغی بولگه نین اوبیری یئرلرینه گوره یوخاری دیر اونا گوره ایستی سویوقلوق گونو ایستی گوندن 79 درجه سانتی گیرالد آرالی دیر.هوانین دورومو منطقه لاب آز وقتی 38 درجه صیفیر دن آشاغی یئتیشیر و ان چوخ وقته تیر و مرداد آی لاریندا 41 درجه صیفیر دن یوخاری یئتیشیر یاغینتی دورومو حدی ایلده 9/439 میلی متیر دیر قورولوق آی لارین اوزونلوغو 4 آی دیر و بوز باغلامیش آی لارین گون سایی سی 107 گون دیر.
دپریم[دَییشدیر]
بیجار منطقه سی دپریملی بیر منطقه دیر 1297 جی ایلده آغیر دپریم گروس منطقه سین تیتردیب چوخلی کندلر داغیلدیلار.[۵]
اردب(فرهنگ)[دَییشدیر]
دبلر و رسملر[دَییشدیر]
سینما[دَییشدیر]
بیجار شهرینده کوردوستانین اوبیری شهرلرینه تای سینما دان محروم دیلار و سینما نین اولماماغی بو شهرده بیر هنری معضل یارالدیب دیر.[۱۰]
کیتابخانا[دَییشدیر]
ایندیلیکده بیجار شهرینده هر 100 نفر اۆچون 108 سانتی متیر اوخوماق فضاسی وار کی ایستانداردلار اساسیندا هر نفر اۆچون گرک 8 متیر اولا هابئله ایندیلیکده 3 مین 189 نفر بیجارین کیتابخانا لاریندا فعال عوضویت لری وار و 2 مین 345 متیر بونلار اۆچون یاخشی اوخوماق فضاسی دئییل.[۱۱]
سیاست[دَییشدیر]
ایندیلیکده علی پاشازاده بیجارین شهرداری دیر.[۳]
اولوشچولوق (شهرداری) تاریخچهسی[دَییشدیر]
مشروطیتدن سوْنرا، مجلیس نیمایندهسینین اینتیخابیّه حؤزهسی شهر تانیلیب و موختلیف ایدارهلرین اوْردا قوُرولماسی گرک اوْلوردو. بیجار شهری ده گروس اینتیخابیه حؤزهسینین مرکزی اوْلدوغونا گؤره، بوُ قانونا مشمول اوْلاراق دؤلتی ایدارهلر گئتدیکجه اوْردا قوُرولدو. بیجار اولوشچولوغو احمدشاه قاجار چاغی قوُرولاراق ایلک اولوشچوسو ( شهردار ) «مهذب تویسرکانی» ایمیش.[۳]
اوخول لار[دَییشدیر]
یوکسک اوخول لار[دَییشدیر]
بیجار شهری نئچه یوکسک اوخول ایله بؤلگهنین اؤنملی علمی مرکزلریندن ساییلیر. بوُ اوخول لارین بیر نئچهسی عبارت دیر:
- دانشکده مهندسی و علوم پایه بیجار
- دانشگاه آزاد واحد بیجار[۱۲]
- دانشگاه پیام نور مرکز بیجار[۱۳]
- مرکز آموزش علمی کاربردی بیجار.
دینی حوزوی اوخول لار[دَییشدیر]
بیجار شهرینین آقالار اۆچون دینی حوزوی مکتبی ۷۰ ایل بوُندان اؤنجه اؤز ایشینی باشلاییب و امام صادق مکتبی آدلانیر هابئله بوُ شهرین خانیملار اۆچون ده دینی حوزوی مکتبی واردیر[۱۴] ایندیلیکده ۱۷۰ طلبه ۸ پایهده بوُ شهرین حوزهسینده مکتب گؤرورلر.[۱۵]
شهر معضل لری[دَییشدیر]
بیجار شهرینده اولان موزاحیم شوغللار بو شهرین معضللریندن ساییلاراق و بو شهرده یاشانلارین حق لرین ایاقلاییب دیر موزاحیم شوغللار یاخشی یئرده یئرلشممه سی هبئله بعضی بیر تولیدی - صنعنی و خدماتی چالیشمالار شهر فضاسیندان یارانیب دیر و شهر خالقین جیسم و روح لارینا و شهرین اوزونه پیس و کدرلری تاثیر قویوب.[۱۶] هابئله بو شهرده عمومی پارکینگین اولماماسی آیری معضل لردن دیر کی بیجار شهرین خالقیندا نیارانچیلیق یارالدیب.[۱۷]
یوْللار[۱۸][دَییشدیر]
ایدمان[دَییشدیر]
بیجار شهرینده اولان ایدمانلی یئرلر بونلاردان عیبارتدیر:
- فوتبول استادیومو (۱۷شهریور)
- نسار ایسکی پیستی
- موتور سورمک پیستی[۱۹]
- آت سورمک پیستی
- زورخانا
- 2 مین لیک سالونو (شهیدلر) نئچه منظوره
- ایدمان سالونو (کارگرلر) نئچه منظوره
- گولش ائوی (گولشچیلیک سالونو)[۲۰]
- نئچه منظوره ورزیشی سالون خانیم لار اۆچون[۲۱]
- گؤل
- المپیک سالونو
- آدسیز شهیدلر ایدمانسال مجموعه سی (چیممک گؤلو بویوک لر و اوشاقلار اۆچون ،بدنقاییرما و ژیمیناستیک سالونو ،قورو و بوخار سونا،خانیم لارین آیروبیک سالونو)[۲۲]
- پینقپُنق ائوی
بهداشت و درمان[دَییشدیر]
بیجاردا امام حسین بیماریستانی (دؤلتی) و شفا درمانگاهی (خوصوصی) ایشلهییرلر.[۲۳]
مدیا و درگی لر[دَییشدیر]
TV و رادیو کانالی[دَییشدیر]
بیجار شهری کوردوستان اوستانین اوبیری شهرلره تای رادیو ، tv نین دیجیتالی کانال لاریندان بهره آپاریرلار بو بولگه ده 20 tv کانالی و 14 رادیو کانالی پخش اولور.[۲۴]
درگیلر[دَییشدیر]
بیجار شهرینده بیر اختصاصی درگی بیجار شهرین خبرلرین یایماق اۆچون یوخدور هابئله بو شهرین درگی و ژورنالیست لریندن حمایت ائتمک اۆچون مسئول لارین چالیشمالارینا و حمایت لرینه و امکانات وئرمک لرینه باغلی دیر.[۲۵]
ایقتیصاد و اکین[دَییشدیر]
بیجارین اصلی صادیراتی اهمیت ترتیبیجه بوُغدا و آرپا دیر. کتیرا، یۆن، دری و دنلی بیتکیلر ده بیجارین صادیراتی محصوللاریندان دیر.بیجار ایرانین ان بؤیوک بوُغدا اکن منطقهلریندن دیر. بیجار منطقهسینین چوْخلو اهالیسی اکینچی اوْلاراق ایلده ۱۰۰مین توْندان آرتیق بوُغدا بیچیرلر. مالدارلیغین دا بوُ منطقهده رونقی وار.[۴]
محله لر[دَییشدیر]
گؤرمهلی و تاریخی یئرلر[دَییشدیر]
تاریخی یئرلر[دَییشدیر]
بیجار شهری اسکی تاریخدن نئچه بازارا مالیک ایمیش، هابئله بونلارین بعضیلری هله اؤز یاشاییشلرینه داوام وئریرلر. بوُ شهرین قدیم بازاری بؤیوک بازار آدیلا تانینیر و آیری بازارلاری عیبارت دیر: ایفتخار نیظام بازاری، سالار قیصریهسی، سید لشکر قیصریهسی و امیر تومان بازاری کی اسکی و تزه سرالاری ایله اسکی زامانلاردا افغانلی، تبریزلی، همدانلی و زنجانلی تاجیرلرین تیجارت یئری اولاراق ایندیلیکده ایکی تیمچه، شهبازخان و امیرتومان تیمچهلری، بازارلیلارین توکان یئرلری دیر. بوُ شهرین گؤرمهلی یئرلری عیبارت دیر:
- بیجار بازاری
- امیر تومان سراسی
- حاج شهباز تیمچه سی
- شیخ فاضل گروسی مقبرهسی
- قارلی و چمنلی نسار ایسکی پیستی
دولانمالی یئرلر[دَییشدیر]
- نسار اسکی پیستی
- داغلیلق نسار پارکی
- ایمام خیابانی
- شاهید پارکی
- سراوو پارکی
- 15 خورداد پارکی
- الغدیر پارکی
آدلیملار[دَییشدیر]
- امیرنظام گروسی
- فاضلخان گروسی
- شیخ عبدالحسین فاضل گروسی
- سید عبدالمجید گروسی
- سید نصرالله بنیصدر
- علی اوساط انصاری گروسی
- شیخ محمد نبی شریعت [۳]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ پورتال وزارت کشور. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2014-07-24. یوْخلانیلیب2014-09-11.
- ↑ ویزیت ایران
- ↑ ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ ۳٫۳ بیجار بلدیه سایتی
- ↑ ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ ۴٫۳ ۴٫۴ ۴٫۵ ۴٫۶ ۴٫۷ معرفی شهرستان بیجار Archived 2014-07-01 at the Wayback Machine., بیجار فرمانداریسی
- ↑ ۵٫۰ ۵٫۱ ۵٫۲ دانشنامه جهان اسلام بیجار
- ↑ «بیجار» پشت بام دنیا
- ↑ ۷٫۰ ۷٫۱ ۷٫۲ [دائمی اولو باغلانتیلی] زیبا وب - حمیدرضا ترکمندی
- ↑ شهر شما چقدر جمعیت دارد؟. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2014-04-23. یوْخلانیلیب2014-04-23.
- ↑ пpeдпoлaraeMoe
- ↑ وب سایت افشین کاظمی
- ↑ خبرگزاری فارس
- ↑ http://www.iau-bijar.ac.ir Archived 2015-10-16 at the Wayback Machine. دانشگاه آزاد واحد بیجار
- ↑ http://www.pnubijar.ac.ir دانشگاه پیام نور واحدد بیجار
- ↑ خبرگزاری جمهوری اسلامی
- ↑ ممتاز نیوز
- ↑ بیجار بام ایران. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2014-04-03. یوْخلانیلیب2014-07-25.
- ↑ بیجار آنلاین. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2014-07-21. یوْخلانیلیب2014-07-25.
- ↑ بهراه
- ↑ پیست موتورسوار کراس شهید منصوری شهرستان بیجار افتتاح شد
- ↑ بهره برداری ازمجهزترین خانه کشتی کشور در بیجار
- ↑ افتتاح بزرگترین سالن ورزشی بانوان غرب کشور در بیجار. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2014-09-21. یوْخلانیلیب2014-07-21.
- ↑ بهره برداري از مجموعه ورزشي شهداي گمنام بيجار
- ↑ شماره تماس مراکز بهداشتی و درمانی, بیجار بلدیهسی
- ↑ صدا و سیمای کردستان[دائمی اولو باغلانتیلی]
- ↑ خبرگزاری جموری اسلامی کردستان[دائمی اولو باغلانتیلی]


text:
آلمان
آلمان (آلمانجا: Deutschland )، ( تلفظ کؤمک·ایطلاعات) رسمی آدی: آلمان فدراتیو جومهوریتی (آلمانجا: Bundesrepublik Deutschland ) باتی آوروپادا یئرلشن دؤولتدیر. قوزئی ده قوزئی دنیزی، دانمارک و بالتیک دنیزی، دۇغودا لهیستان و چک جومهوریتی، گونئیده اوتریش و سویس، باتی ده ایسه فرانسه، لوکزامبورق، بلژیک و هولند ایله همسرحددیر.
آلمان ۱۶ فدرال ایالتدن (آلمانجا: Bundesländer ) عبارت مجلیسلی فدرال جومهوریتیدیر. باشکند شهر و اینضیباطی مرکز برلین شهریدیر. دؤولت کیمی آلمان ۱۸۷۱-جی ایلده فرانسه -پروس ساواشیندن سوْنرا بیرلشدیریلمیشدیر. ایکینجی دونیا ساواشیندن سوْنرا ایکی حیصّه یه بؤلونن اؤلکه، ۱۹۹۰-جو ایلده یئنیدن بیرلشدی. اوروپا بیرلیگینین یارادیجیلاریندان بیری اوْلان آلمان ۸۱٫۸ میلیون اهالیسی ایله آب-ده سای اعتباریله بیرینجی یئری تۇتور.[۸][۹][۱۰][۱۱]
بیرلشمیش میلتلر قورومو (۱۹۷۳)، ناتو (۱۹۵۵)، جی ۸ و جی۴ تشکیلاتلارینین عضوو اوْلان آلمان دۆنیانین اؤنجول دؤولتلریندن بیریدیر. اؤلکه اۆدم حجمینه گؤره دۆنیانین اۆچونجو بؤیوک ایقتصادیاتینا مالیک اوْلماقلا یاناشی امتهه ایخراجاتینا گؤره بیرینجی، ایدخالاتینا گؤره ایسه ایکینجی یئری تۇتور. ۲۰۰۷-جی ایلده هم اوروپا بیرلیگی، هم ده گ۸-ین نؤوبهلی رهبرلییی خۆصوصیت لرینی حیاتا کئچیریب. ۱۰۰-جی ایلدن اول جرمن خالقلاری جرمانیا اولاراق آدلاندیریلان بؤلگهده یاشامیشلار.[۱۲] ۱۰. عصردن ۱۸۰۶-جی ایله قدر جرمن بؤلگهلری موقددس روما ژرمن ایمپراتورلوغونون بیر پارچاسی اوْلدو. ۱۶. عصر بویونجا قوزئی آلمان بؤلگهلری، تئستانت ایصلاحاتیندان مرکزی اوْلدو. ژرمن خالقی ایلک اولاراق ۱۸۷۱-جی ایلده فرانسه -پروسسییا موحاریبهسی اسناسیندا خالق-دؤولت حالینا گلدی. ایکی. دونیا دؤیوشو سوْنراسیندا، ۱۹۴۹-جو ایلد، آلمان دؤیوشو قازانان دؤولتلر طرفیندن ایکی دؤولته بؤلوندو. بۇ ایکی دؤولت ۱۹۹۰-جی ایلده بیرلشدیلر. باتی آلمان داها سوْنرا آدی آوروپا بیرلیگی آوروپا بیرلیگینین ۱۹۵۷دئکی قوروجو عوضولریندن بیری. بیرلشمکله شرقی آلمان دا ۱۹۹۳-جو ایلده بۇ بیرلیگه عوضو اوْلموشدور. آلمان شئنگئن بؤلگهسینین بیر پارچاسی و آوروپا اورتاق پول واحیدی آورویو ۲۰۰۲-جی ایلده قبول ائتمیش وضعییتدهدیر.
آلمان بیر فدرال پارلمانتر جومهوریت دیر. اونآلتی اوستاندن عیبارتدیر. پایتختی و ان بؤیوک شهری برلیندیر. آلمان بیرلشمیش میلتلر تشکیلاتینا، ناتو-یا، جی ۸-ه عوضوودور و کیوتو پروتوکولونون ایمضالامیشدیر. آلمان ۲۰۰۷-جی ایله گؤر، عومومی داخیلی محصول (فارسجا: تولید ناخالص داخلی ) گؤره دونیانین ۳ بؤیوک ایقتیصادیاتی و ان چوْخ ایخراجات رئاللاشدیران اؤلکهسیدیر. اؤلکه دونیادا توسعه اۆچون ان چوْخ هدیهده بونونان ایکینجی اؤلکه مؤوقعسیندهدیر.[۱۳] بونا قارشی اؤلک، حربی خرجلهمه بودجهسی اولاراق ۶. سیرادادیر.[۱۴] اؤلکه، ایجتیماعی تهلوکهسیزلیک سیستمییله یوکسک حیات سَوییهسینه مالیکدیر. آلمان، اوروپا مسئلهلرینده یوکسک اؤلکه اهالیسی و ایقتیصادی گئلیشمیشلیغییله دونیا سَوییهسینده کیلیدی رول اویناماقدادیر.[۱۵] آلمان بیر چوْخ علم وتکنولوژی ساحهسینده لیدر وضعییتده اولاراق قبول ائدیلمیشدیر.[۱۶]
تاریخدَییشدیر
آلمان قبیلهلریدَییشدیر
آلمان قبیلهلرینین، تونچ چاغیندا و یا دمیر چاغینین درحال اولینده اورتایا چیخدیغی تخمین ائدیلیر. م. اؤ ۱. عصرده، گونئی اسکاندیناوییا و قوزئی آلماندان گلن قبیلهلر، جنوبا، شرقه و قربه یاییلاراق کلتلرله، گالیالیلارلا، ایسلاولارلا، بالتیک قبیلهلرییله و ایران خالقلاری ایله علاقهیه گیردیلر. ائرکن ژرمن تاریخی حاقیندا بیلیننلر، روما ایمپیراتورلوغو زامانینداکی معلوماتلارلا محدوددور.[۱۷]
آوگوستوس رهبرلیگینده کیروما ایمپیراتورلوغو زامانیندا، رومالی گئنئرال جئرمانیایا هوجوملارا باشلادی. ژرمن قبیلهلری بۇ سیرادا دؤیوش تاکتیکالارینی اؤیرندیلر. بۇ اسنادا شخصییتلرینی موحافیظه ائتمهگی باجاردیلار. ۹-جی ایلده، طرفیندن ایداره اوْلونان روما لئژیونو، چئروسکئرلئرین لیدئری طرفیندن واروس دؤیوشونده مغلوب اوْلدو. بئلج، تونا و رئن چایلاری آراسیندا سرحدلرینه قدر گئنیشلندی. ۱۰۰ اطرافیندا طلب، تاجیتوسون ژرمنلر اوزرینده یازدیغی اثره گؤر، ژرمن قبیلهلری بۇ گونون موعاصیر یوردلار تونا و رئن چایی آراسینداکی بؤلگهیه یئرلهشدیلر. ۳. عصر اطرافیندا بیر نئچه بؤیوک ژرمن قبیلهسی اورتایا چیخدی. آلامانلار، فرانکلار، ساکسونلار، فریزلر، جهاتتیلر، سیجامبریلر بۇنلاردان بعضیلری. ۲۶۰ اطرافیندا، ژرمن خالقلاری، تونانی کئچیب روما ایدارهسیندهکی ساحهلره گیرمهیه باشلادیلار.[۱۸]
روما آلمان ایمپیراتورلوغو (۹۶۲–۱۸۰۶)دَییشدیر
اورتا عصرلر بؤلونموش دوولتچیکلرینی شارلمان بیر آرایا گتیردی.[۱۹] ۲۵ دسامبر ۸۰۰-دن واتیکاندا کراللیق تاجینی گئیهرک کارولئنژ ایمپراتورلوغونو قوردو.[۲۰] ۸۴۳-جی ایله گلیندیگینده بۇ دؤولت اوچ پارچایا آیریلدی و دهییشیکلیکلره اوغرایاراق وارلیغینی ۱۸۰۶-جی ایله قدر داوام ائتدیردی. دؤولت، ائیدئر چاییندان آرالیق دنیزینه قدر یاییلدی. دؤولت، موقددس روما ایمپیراتورلوغو اولاراق بیلینسهده، ۱۴۴۸-جی ایلده اعتیباراً رسمی اولاراق آلمان خالقینین موقددس روما ایمپیراتورلوغو (ساجروم رومانوم ایمپئریوم ناتیونیس گئرمانیج) اولاراق خاطیرلانمیشدیر.[۲۱]
اوتتو خاندانی (۹۱۹–۱۰۲۴) دؤوروند، ۹۶۲-جی ایلده؛ لورراینه، ساکسونییا، فرانجونیا، سوابییا، تهورینگئن و باویئرا دوکلوکلری بیرلشدیریلدی و آلمان کرالینا موقددس روما ژرمن ایمپراتورو اولاراق تاج گئیدیریلدی.[۲۲] موقددس روما ژرمن ایمپیراتورلوغو، سالیان سولالهسینین (۱۰۲۴–۱۱۲۵) یؤنتیمیندهایکن قوزئی ایتالییانی و بورگونیایی اله کئچیردی. بونا قارشی ایمپراتورلار، باشا کئچمه مؤوضوعسوندا چکیشمهلره گیرینجه گوجلرینی ایتیردیلر.[۲۳] هوهئنستاوفئن خاندانینین (۱۱۳۸–۱۲۵۴) رهبرلیگی آلتیندا، آلمان شاهزادهلری، گونئی و شرقدهکیسلاویان توْرپاقلارینداکی تاثیرلرینی آرتیردیلار. بورا یئرلَشن آلمان ایممیقرانتلار خانسا بیرلیگینی قوراراق تیجارتده توسعه و او گونون آوروپاسینا گؤر، اوْلدوقجا زنگین وضعییته گلدیلر.[۲۴]
۱۳۵۶دا اعلان ائدیلن فرمانلا حؤکمدارلیق سئچیمی ایله علاقهدار بیر سیرا دهایشیکلیکلر ائدیلدی. بونا گؤره کرالی، باشپیسکوپوسلوکلاردان و تاثیرلی اوستانلردهکی شاهزادهلرین ایشتیراکی ایله عیبارت اوْلان یئددی نفرلیک بیر هئیت سئچهجکدی.[۲۵] ۱۵. عصردن اعتیباراً، کرال یالنیز هابسبورگ خاندانینا عوضو کسلردن اوْلموشدور.
۱۵۱۷-جی مارتین لوتئر وظیفهسینی سوءایستیفاده ائدن روما کاتولیک کیلسهسینه قارشی ۹۵ مادّهلیک بیر بیاننامه حاضیرلایاراق پروتئستانت ایصلاحاتینین باشلاتدی. ۱۵۳۰دان سوْنرا، لوتئرجیلیک کاتولیک کیلسهسیندن آیریلدی و بیر چوْخ آلمان اوستانینده رسمی دین قبول ائدیلدی. بونون اوزرینه، آلمان اؤلکهسینی خاراب ائدن اوتوز ایل دؤیوشلری (۱۶۱۸–۱۶۴۸) باشلادی.[۲۶] آلمان اوستانلاریندهکی اهالی تخمیناً% ۳۰ نیسبتینده آزالدی.[۲۷] ۱۶۴۸ده ایمضالانان وستفالیا آندلاشماسی بۇ دین دؤیوشونو بیتیردی. دؤیوشون سوْنوندا کراللیق، بیر چوْخ موستقیل اوستانه آیریلدی. ۱۷۴۰دا سوْنرا، آوسترییادا حؤکم سورن هابسبورگ خاندانی و پروسیا دؤولتی، آلمان اوستانلارینی اؤز یانلارینا چکیب اؤلکهیه تامامیله حؤکم ائتمهیه چالیشدیلار. موقددس روما ژرمن ایمپیراتورلوغو ۱۸۰۶-جی ایلده ناپولئون موحاریبهلری زامانی تامامیله ییخیلدی.[۲۸]
برپا و قییام (۱۸۱۴–۱۸۷۱)دَییشدیر
ناپولیون بوناپارتین تاختدان دوشمهسیندن سوْنرا ۱۸۱۴-جی ایلده توپلانان وییانا کونقرئسینده آلینان قرارلارلا آلمان کونفدراسیونو آدی آلتیندا ۳۹ دنه موستقیل آلمان اوستانی قورولدو. بۇ کونفدراسیونو لیدئرلیگینه اوتریش-ماجاریستان ایمپیراتورلوغو سئچیلدی. ویانا کونقرئسینه رئاکسییا اولاراق آوروپانین موختلیف اؤلکهلرینده قییاملار چیخدی. خوصوصیله آلماندا علم و فلسفهده گؤرولن توسعه و لیبئرالیزم آخینی خالقلارین حاقلارینی زنگینده اساس فاکتور اوْلدو. بۇ مودتده آلمان خالقینین اکثرییتی فرانسیز اینقیلابینین و میلّیتچیلیک آخینیندان تاثیرلندیلر. خالق، میلّی بیرلیگین تأمین ائدیلمهسینی ایستهایردی. سئچیلن قوروجو مجلیس، ۱۳ مای ۱۸۴۸ده فرانکفورتدا بیر کونستیتوسییا حاضیرلاماق اۆچون توپلاندی. ۲۸ مارس ۱۸۴۹دا کونستیتوسییا قبول ائدیلدی. بۇ حرکتی تمثیل ائدن قارا، قیرمیزی و قیزیل ساریسی رنگلر داها سوْنرا آلمان بایراغینا رنگ ورمیشدیر.[۲۹]
۱۸۴۸ اینقیلابلاری نتیجه سینده فرانسه دا جومهوریت اعلان ائدیلدی. بۇ حرکتین موفقیته چاتماسی اوزرینه آلمان اینتئللئکتواللار و خالق دا قییام باشلاتدیلار.[۳۰] باشلانغیجدا حؤکمدارلار طلب ائدیلن لیبئرال حوقوقلاری تصدیقلهدی. پروسیا کرالی دؤرد. فریئدریجه ویلهئلمه بیر سیرا حوقوقلاری آلینمیش شکیلده کراللیق تکلیف ائدیلدی. لاکین او، بونو ردد ائتدی. چونکی قبول ائتسهیدی، تاجی تانرینین عینایتینه دئییل، مجلیسین حوضوروندا گئیهجک و مجلیسه باغلی اولاجاقدی.[۳۱] اؤلوموندن سوْنرا یئرینه بیر. ویلهئلم کئچدی. ۱۸۶۲-جی ایلده، باش ناظیر اوتتو وون بیسمارجکی تعیین ائتدی. بیسمارک دانمارکیلا ۱۸۴۶-جی ایلده ائدیلن دؤیوشده بیر قیسیم یئرلری اله کئچیردی. ائرتهسی ایل ائدیلن دؤیوشلرده اوتریش (اتریش) اوردوسونو مغلوب ائدهرک قوزئی آلمان کونفئدئراسیونونو قوردو. اوتریش بۇ کونفدراسیونو خاریجینده بوراخیلدی.
آلمان ایمپاراتورلوغو (۱۸۷۱–۱۹۱۸)دَییشدیر
برلین میلّی تمللره سؤیکنن موعاصیر آلمان ائدیلن راضیلاشمالار ۱۸۷۱-جی ایلده قورولدو. اؤلکهنین قوروجوسو پروسیا کراللیغییدی. فرانسه -پروسسییا موحاریبه سیندن سوْنرا، ۱۸ ژانویه ۱۸۷۱-جی ایلده ورسایللئسدا آلینان قرارلاردا ایمپیراتورلوق اعلان ائدیلدی.[۳۲] ایمپراتورلوغا هوهئنزوللئرن خاندانی حؤکم ائتدی. باشکند بئرلین ائدیلدی. ایمپیراتورلوق بوتون داغینیق آلمان دوولتچیکلرینی ایچینه آلیناراق قورولدو لاکین اوتریش بۇ بیرلیگین خاریجینده بوراخیلدی. اؤلکه ۱۸۸۴ده اعتیباراً آوروپا خاریجینده موستملکهلر قورماغا باشلادی.[۳۳]
ایمپراتورلوغون اینشاسی اثناسیندا تاختدا اوْلان بیر ویللیام خاریجی سیاستده آلمانی دیگر بؤیوک دؤولتلر کیمی گوجلو و اعتیبارلی بیر وضعییته گتیرمک اۆچون مشغول اوْلموشدور. فرانسه دان دیپلوماتیک اولاراق اوزاق دورولمایا چالیشیلمیش، دؤیوشدن کاچینیلمیشتیر. ایکی. ویلهئلم دؤورونده، آلمان، دیگر آوروپا گوجلری کیمی ایمپئریال بیر سیاست ایزلهمیش و زامان-زامان موستملکهلری مؤوضوعسوندا قونشو دؤولتلرله ضیدییتلرین گیرمیشدیر. بو، بیر سیرا دوستلوقلاری زدهلهمیش و آلمان قارشی فرانسه، بیرلشمیش کراللیق و روسیه ایمپیراتورلوغو بیر راضیلاشما ایمضالایاراق قوطب مئیدانا گتیرمیشدیر. آلمان ایسه یالنیز اوتریش-ماجاریستان ایمپیراتورلوغو ایله ایتتیفاق قورابیلمیشدیر.[۳۴]
آلمانین ایمپئریال سیاستی اؤلکه خاریجینه داشمیش و دؤولت دیگر آوروپا گوجلری کیمی آفریقانین پایلاشماسینا قاتیلمیشدیر. بئرلین کونفرانسیندا بۇ قیطعه آوروپا گوجلرینه پای ائدیلمیشدیر. آلمانین پایینا آلمان شرق آفریقاسی، آلمان قوزئی غربی آفریقاسی، توقو و کامئرون دوشدو. بؤیوک گوجلر آراسی آفریقادا اوْلان بۇ موباریزه بیر. دونیا دؤیوشونون سببلریندن بیری اولاجاقدی.[۳۵]
۲۸ ژوئن ۱۹۱۴د، سارایئوودا اوتریش-ماجاریستان ایمپیراتورلوغو شاهزادهسی ائرسه-هئرسوق فرانس فئردیناند سوءقصد تشکیل ائدیلمهسی بیر. دونیا دؤیوشونو باشلاتدی. آلمانین آرالاریندا اوْلدوغو ایتتیفاق دؤولتلری، اعتیلاف دؤولتلرینه قارشی ۴ ایل داوام ائدن دؤیوشلر نتیجه سینده مووففقیتسیز اوْلدو. آلماندا نووامبر ۱۹۱۸-جی ایلده قییام یاشاندی و ایمپراتور ایکی. ویلهئلم، تاختدان ایمتیناع ائتمک مجبوریتینده قالدی. ۱۱ نووامبردا آتشکس اعلان ائدیلدی. ۲۸ ژوئن ۱۹۱۹دا ورسایللئس باریش آندلاشماسی ایمضالاندی. لاکین موقاویله شرطلری آلمانی آلچالدیجی تاپیلدی، بۇ وضعیت اؤلکهده میلّیتچیلیگی آرتیردی و خالق یاواش-یاواش ناسیزم آخینی اطرافیندا بیرلشمهیه باشلادی.[۳۶]
ویمار جوموریتی (۱۹۱۹–۱۹۳۳)دَییشدیر
موفقیتلی کئچن نووامبر ۱۹۱۸ قییامینین سوْنرا جومهوریت ائلان ائدیلدی. دؤولت باشچیسی فریئدریجه ائبئرت طرفیندن ۱۱ آوقوست ۱۹۱۹دا قورولوشو اعلان ائدیلن دؤولت، آدینی میلّی مجلیسین یئنی کونستیتوسییانی یاراتماق اۆچون توپلاندیغی ویمار شهریندن آلیر. داها اول روسا لوخئمبورگ و کارل لیئبکنئجهت ۱۹۱۸-جی ایلده آلمان کومونیست پارتییاسینی قورموشدولار. بونون خاریجینده آلمان ایشچی پارتییاسی ایسه ژانویه ۱۹۱۹-جو ایلده قورولدو. حیزب داها سوْنرا آدینی ناسیونال سوسیالیست آلمان ایشچی پارتییاسینا دؤنوشدورجکدی.
بؤیوک بوحران (۱۹۲۹-اونجو ایلده یارانان بویوک ایقتیصادی بوحران)، ورسایللئس آندلاشماسی طرفیندن دیکته ائدیلن آغیر صولح شرطلریندن و اوزون بیر سیلسیله غئیری-ثابیت حؤکومتلردن ضرر گؤرن آلمانداکی سیاسی کوتلهلر، سیاسی سیستملری اوْلان مجلیس سیستمله اؤزلرینی داها آز قایناشدیرماق باشلامیشلار. مشهور بیر ساغچی (مونارشیست، völkisch، و نازی) Dolchstoßlegende یئنی آلمانین بیر دونیا دؤیوشونو حربی مغلوبیت سببییله دئییل ده آلمان اینقیلابی سببییله ایتیردیگینی ایدیعا ائدن بیر سیاسی میت بۇ وضعیتی داها دا پیسلشدیرمیشدی. دیگر طرفدن، رادیکال سولچو کومونیستلر، مثلاً ایسپارتاکوس بیرلیگی، «کاپیتالیست رهبرلیگی» اولاراق گؤردوکلری سیستمی بیر راتئرئپوبلیک قورماق مقصدییله ییخماق ایستهایردیلر.[۳۷]
بیر چوْخ حیزب طرفیندن یاری حربی (پارامیلیتئر) گوجلر قورولموشدو و سیاسی سببلرله مینلرله جینایت ایشلنمیشدی. پارامیلیتئر گوجلر سئچیجیلرین گؤزونو قورخوتماقدا و اونسوز دا یوکسک ایشسیزلیک سَوییهسی و یوخسوللوقدان دؤیوشن اوْلان خالقدا شیددت و نیفرت توخوملاری اکمکدهایدیلر. بیر سیلسیله مووففقیتسیز کابینئتده سوْنرا، جومهوریت باشچیسی پاول وون هیندئنبورگ، هم چوْخ آلترناتیو گؤرمهمهسیندن همده ساغچی دانیشمالارینین تضییقی سببیایله، ۳۰ ژانویه ۱۹۳۳ده آدولف هیتلئری آلمان کانسلئری اولاراق آتامیشدیر.[۳۷]
اۆچونجو ایمپیراتورلوق (۱۹۳۳–۱۹۴۵)دَییشدیر
فئوریه ۱۹۳۳د، آلمان مجلیسی اوتاچکیلدی. صاباحیسی گون بعضی تمل دئموکراتیک حوقوقلار حذف اوْلوندو. هیتلر، بوتون قانونوریجیلیک و ایجرا صلاحییتلرینی اؤزونده ییغدی. بونونلا علاقهدار قرار مجلیسده آلینارکن آلمان ایجتیماعی دئموکرات پارتییاسی لاییحهنین قارشیسیندا دایاندی، لاکین کومونیستلرین مجلیسدهکی۸۱ کورسوسو، بۇ قرارین چیخماسینا مانیعه اولا بیلمهدی.[۳۸] یئنه کونستیتوسییادا ائدیلن بیر سیرا دهایشیکلیکلر اؤلکهده تک حیزب رژیمینین اورتایا چیخماسینی تأمین ائتدی. صنایع ساحهسینه سهمیه قویولدو. بئلهجه صنایع یالنیز کیفایت قدر اساس احتییاج مادّهسی چیخاراجاق، بونون خاریجینده بوتون ایستئحصال گوجونو سیلاح صنایعاینده حرکت وریلدی.[۳۹] ۱۹۳۶-جی ایلده آلمان بیرلیکلری ورسایللئس سازیشینه گؤره سیلاحسیز بؤلگه اوْلان رئن-روهئر بؤلگهسینه گیردیلر. اینگیلیس باش ناظیری نئویللئ چامبئرلاینین (Neville Chamberlain) حادیثهنی یاتیرماق سیاستینین غئیری-کافی اوْلدوغو گؤرولدو. بوندان جسارت ائدن هیتلئر ۱۹۳۸-جی ایلده اعتیباراً یاییلما سیاستینی تطبیقه باشلادی. ایکی جبههده بیردن دؤیوشمکدن چکینن هیتلئر، سووتلر بیرلیگی ایله، داها سوْنرا اؤزونون پوزاجاغی، مولوتوو-ریببئنتروپ سالدیرمازلیک پاکتی (پئیمانی) ایمضالادی.
۱۹۳۹دا، میلتچیلیگین حددیندن آرتیغا قاچماسی نتیجهسی آلمان، پولشانی، ایلدیریم دؤیوشو تاکتیغییله ایشغال ائتدی. بونو ایزلهین ایکی گونده بریتانییا و فرانسه دؤیوش دئکلاراسیونلار نشر آلمان دؤیوش اعلان ائتدیلر. بو، ایکینجی دونیا موحاریبهسینین باشلاماسی معناسینی وریردی. آلمان چوْخ آردیجیل بیر شکیلده آوروپانین اهمیتلی بیر قیسیمینی دیرک یا دا بیلواسیطه یولدان نظارت ائتمهگی باجاردی.
۲۲ جولای ۱۹۴۱-جی ایلده، هیتلئر، سووتلر بیرلیگی ایله ائدیلن پاکتی (پئیمانی) تک طرفلی لغو ائتدی، شرق جبههسینی آچدی و بارباروسسا هارئکاتینی باشلاتدی. قیسا بیر مۆدت سوْنرا یاپونییا ایمپیراتورلوغو، بیرلشمیش دؤولتلرین پئارل هاربور بازاسینا هوجوم تشکیل ائتدی. آلمان، بیرلشمیش دؤولتلرین دؤیوش اعلان ائتدی. آلمان اوردوسوْنون، سووتلر بیرلیگینه قارشی دؤیوش باشلانغیجیندا سورعتله توسعه ائتدیردیگی هوجوملار ایستالینگراد دؤیوشویله سوْنا چاتدی. موسکو یولونو آچماق اۆچون ائدیلن بۇ دؤیوشده آلمان اوردولاری مغلوب اوْلدو. آردیندان، آلمان اوردولاری شرق جبهه سیندن گئری چکیلمک مجبوریتینده قالدی. نورماندییا چیخارماسی، دؤیوشون باتی جبهه سیندهکی دؤنوش نؤقطهسی اوْلدو. موتتفیق قوووهلری، نورماندییا ساحیللرینه چیخارما ائدهرک سورعتلی بیر شکیلده آلمان حاکیمیتیندهکی بؤلگهلرده ایرهلیلهدیلر. بو، آلمان اۆچون دؤیوشون سونو اوْلدو. ۸ مای ۱۹۴۵-جی ایلده قیرمیزی اوردو، بئرلینی ایدارهسی آلتینا آلدی.
نازی حؤکومتی، داها سوْنرالاری هولوکوست اولاراق تعیین اوْلوناجاق سویقیریملا، یهودیلری، کومونیستلر، رومانلار، ائشجینسل (همجنسگرالار)، یهوهنین شاهیدلرین، سیاسی رقیبلرینی، کئشیشلری، الیله اورتادان قالدیرما سیاستی ایزلهدی. نازی آلمانسی دؤورونده تخمیناً اون بیر میلیون آدام هولوکوستدا سویقیریما اوغرادی. بۇنلارین آلتی میلیونو یهودی، اوچ میلیونو پولونیالیایدی. ایکینجی دونیا دؤیوشو و ناسیست سویقیریملاری، آوروپادا تخمیناً ۳۵ میلیون اینسانین جانینا مال اوْلدو.[۴۰]
بؤلونمه و بیرلشمه (۱۹۴۵–۱۹۹۰)دَییشدیر
بو دؤیوشده تخمیناً اون میلیون عسگر و آلمان وطنداش اوْلوب-اؤلوموایله نتیجلنمیشدی. اودئر چایینین شرقیندکی گئنیش توْرپاقلار ایتیریلمیش؛ یئنی سرحدلر خاریجینده قالان باشقا اؤلکهلردکی اون بئش میلیون آلمان، بۇ اؤلکهلر طرفیندن دئپورتاسیا ائدیلمیش؛ بیر چوْخ بؤیوک شهر تخریب اوغرامیشدی. گئرییه قالان میلّی بؤلگه و بئرلین، موتتفیقلر طرفیندن دؤرد عسگری بؤلگهیه آیریلمیشدی.
باتی بؤلگهلری ایداره ائدن فرانسه، بیرلشمیش کراللیق و آبش بؤلگهلرینی بیرلشدیریب، ۲۳ مای ۱۹۴۹-جو ایلده آلمان فدراتیو جومهوریتینی آلمانجا: Bundesrepublik Deutschland قوردولار؛ ۷ اوْکتوبر ۱۹۴۹-جو ایلده، سووت بؤلگهسی، دئموکراتیک آلمان رئسپوبلیکاسینا آلمانجا: Deutsche Demokratische Republik چئوریلدی. بونلار، «قربی آلمان» و «شرق آلمان»، و بئرلینین ایکی پارچاسی «باتی بئرلین» و «شرق بئرلین» اولاراق خاطیرلاندی. شرقی آلمان، شرق بئرلینی باشکند اعلان ائتدی، بونا قارشیلیق باتی آلمان باشکندینی بونو ائتدی.
باتی آلمان، فدرال مجلیس جومهوریتی اعلان ائتدی و بیرلشمیش دؤولتلر، فرانسه و بیرلشمیش کراللیق ایله امکداشلیغینا گئدهرک بازار ایقتیصادیاتینا آغیرلیق وردی. اؤلکه، ۱۹۵۰-جی ایللرین باشیندان اعتبارن سورعتله ایقتیصادی توسعه ایچینه گیردی. باتی آلمان، عئینی زاماندا ۱۹۵۵-جی ایلده ناتو-یا قاتیلدی؛ ۱۹۵۸-جی ایلده آوروپا بیرلیگینین آلتی قوروجو اؤلکهسی آراسیندا ایشتیراک ائتدی[۴۱]
شرقی آلمان، وارشاوا (ورشو) پئیمانی ایمضالایاراق سووت ایتتیفاقینین حربی و سیاسی نظارتی آلتینداکی شرقی بلوکو اؤلکهلریندن بیری حالینا گلدی. دئموکراتیا حوقوقلارینا قارشی، سیاسی گوج یالنیز قاباقدا گلن عضولر (پولیتبورو) آلمانجا: Politburo طرفیندن تشکیل ائدیلدی. گوجلری شرقی آلمان دولت تهلوکهسیزلیک سازیمانی هئیت طرفیندن تأمین ائدیلیردی، گئنیش بیر ساحهیه یاییلمیش گیزلی خیدمت و حؤکومتدکی سوسیالیست بیرلیک پارتیاسینین بیر چوْخ کانار محلله تشکیلاتی جمعیتدکی هر جور فیکری تعقیب ائدیردی. خالقین تمل احتیاجلاری چوْخ اوجوز قیمتلره دؤولت طرفیندن قارشیلانیردی. سووتلر بنزری پلانلی ایقتیصادییات قورولدو؛ سوْنرا، شرقی آلمان قارشیلیقلی ایقتیصادی یاردیم شوراسینین بیر عضوو اوْلدو. اؤلکهنین سوسیال پروقرامینی ایضاح ائدن و بونون فایدالاریندان بحث ائدن کومونیست تبلیغاتا باخمایاراق بیر چوْخ وطنداش، باتیدکی سیاسی آزادلیق و ایقتیصادی ریفاها حئیرانلیق دویوردو. بئرلین دیواری، ۱۹۶۱-جی ایلده شرق آلماندان، باتی آلمانا قاچیشلارین قاباغین آلماق اۆچون دوزلدیلدی و سویوق دؤیوشون سیموولو اوْلدو.
شرقی و قربی آلمان آراسینداکی تضییق، باش ناظیر ویللی براندتین اوستپولیتیک سیاستی ایله آزالدی. شرق آلماندان، باتی آلمانا ائدیلن کؤچلرین آرتیمینا قارشی شرق آلمان حوکومتی، سینیرلارداکی کئچید مانیعهلرینی یونگوللشدیردی و وطنداشلارینین باتی آلمانا گزینتیلرینه ایجازه وردی. آرتان خالق تضییقلری قارشیسیندا شرقی آلمان، سرحدلرینی آچدی. ان نهایت، آلمان یئنیدن بیرلشمهسی، ۳ اوْکتوبر ۱۹۹۰دا تأمین ائدیلدی. ائدیلن راضیلاشمالارلا، بۇ دؤولتلری قوران دؤرد بؤیوک گوج حاقلاریندان ایمتیناع ائتدی و آلمان تام موستقیللیگینه قوووشدو. بئرلین اؤلکهنین رسمی باشکندی اعلان ائدیلدی، بون شهری ایسه بعضی ناظیرلیکلرین مرکزی اوْلدو.[۴۲]
بیرلشمهدن بری آلمان، ناتو و آوروپا بیرلیگی ایچینده آکتیو رول آلماقدادیر. آلمان بالکانلارا صولح گوجو گؤندرمیشدیر. آیریجا آلمان اوردوسو، افقانیستان موحاربهسینده طالیبانین دئوریلمهسیندن سوْنرا، تهلوکهسیزلیگین تأمین ائدیلمهسی اۆچون افقانیستانا گئدن ناتو اوردوسو ایچینده رول اوینامیشدیر.[۴۳] بۇ حربی حرکاتلار چوْخ موباهیسه موذاکیره ائدیلدی، چونکی ایکینجی دونیا دؤیوشوندن سوْنرا اؤلکهنین یالنیز مودافعه ائتمه آدینا عسگر ساخلاماسی قبول ائدیلمیش، اؤلکه خاریجینه عسگر گؤندرمهسی، قانونلا مانیعه تؤردیلمیشدی. بونا قارشی مجلیس، صولح گوجو اۆچون بونون رئاللاشدیریلا قبول ائتدی.
جوْغرافییادَییشدیر
آلمان سرحدلری ۳۵۷٬۰۲۱ کم ² 'لیک بیر ساحهنی اؤرتر. بونون ۳۴۹٬۲۲۳ کم ² 'سی قورودان، ۷٬۷۹۸ کم ² سی سو قایناقلاریندان مئیدانا گلیر. آلمان، ساحه باخیمیندان آوروپانین یئددینجی، دونیانین آلتمیش اۆچونجو بؤیوک اؤلکهسیدیر. یئنیله؛ گونئیداکی آلپ داغلاریندان، قوزئیداکی قوزئی دنیزینه (Nordsee) و قوزئی-باتیدکی بالتیک دنیزینه (Ostsee) دوغرو آزالماقدادیر. اؤلکهنین ان یوکسک نوقطهسی، آلپلار اوزرینده اوْلان ۲٫۹۶۲ م یوکسکلیکدکی زوگسپیتزئ (Zugspitze) نوقطهسیدیر. اوْرتا آلمانداکی آغاچلانمیش مؤوقعدکی یایلالار ایله قوزئیداکی آلچاق سویهلی دوزنلیکلره نقلیات؛ رئن چایی، تونا چایی و ائلبئ چایی[۴۴] کیمی، آوروپانین بعضی اهمیتلی بؤیوک چایلاری ایله تأمین ائدیلیر.
آلمان سرحدلرینین هامیسینی آوروپا بیرلیگی عضوو اؤلکهلرله پایلاشار. اؤلکهنین قونشولاری قوزئیدا دانمارک، شرقده پولشا و چئخ جومهوریتی، گونئیدا آوستریا و سویس، باتیده فرانسه و لوکسئمبورق، قوزئی-باتیدن بلژیک و هوللاندیانین.
اوستانلردَییشدیر
آلمان؛ هر بیری آلت بؤلگهلره آیریلمیش جمعی ۱۳ اوستان (Bundesländer) و ۳ آزاد شهر ترکیبلیدیر.
آلمانین ان بؤیوک شهرلریدَییشدیر
ایقلیمدَییشدیر
آلمانین عومومیسی، نملی باتی کولکلرینین اوستونلوک قوردوغو مولاییم بیر ایقلیمه مالیکدیر. ایقلیم؛ گولف ایسترئامین تأثیری آلتینداکی قوزئی آتلانتیکا آخینتیلاری طرفیندن تأثیرلنمکدهدیر. بۇ ایسیدیجی سولار، قوزئی دنیزی سینیرلارینداکی ژوتلاند یاریماداسی و قوزئی بؤلگهسی داخیل اولماق اوزره بیر چوْخ بؤلگهنی تأثیر ائتمکدهدیر. نتیجه اولاراق قوزئی-باتی و قوزئی بؤلگهلرینده ایقلیم اوقیانوسال ایقلیمی؛ یاغیش یای بویونجا ماکسیموما چیخماق اوزره هر دؤور سورر.[۴۸]
قیشلاری مولاییم و یایلاری سرینلیر، بونا قارشی ایستیلیک چوْخ واخت ۳۰ ° ج (۸۶ ° ف) آشابیلمکدهدیر. شرقده ایسه ایقلیم داها یئر؛ قیشلار چوْخ سویوق، یازلار چوْخ ایستی و قورو اولا بیلمکدهدیر. اوْرتا و گونئی آلمان ایسه فرقلی اولاراق یئر و اوقیانوسال ایقلیم آراسیندا بیر کئچیش بؤلگهسیدیر. یئنه، ان یوکسک ایستیلیک یازین ۳۰ ° ج (۸۶ ° ف) آشابیلمکدهدیر.[۴۹][۵۰]
بیولوژی موختلیفلیکدَییشدیر
آلمان؛ آوروپانین اوْرتا و آتلانتیک بؤلگهلرینده اولماسی ایله بیر چوْخ حئیوان و بیتکی نؤوعونو ساخلاماقدادیر. اؤلکه، دؤرد آنا ائکوبؤلگهیه آیریلار: آتلانتیکا مئشهلری، بالتیک مئشهلری، اوْرتا آوروپا مئشهلری و قربی آوروپا مئشهلری.[۵۱] آلمانین عومومیسی، ایشلنه بیلر اراضی (۳۳٪) و سیلویکولتورلر، مئشهلر (۳۱٪) ایله اؤرتولموشدور. یالنیز ۱۵٪ لیک بیر قیسیم قالیجی چاییرلاردان اؤرتولودور.
بیتکی و حئیوان نؤوعو عومومییتله اوْرتا آوروپا ایله عئینیدیر. کایینلار، پالید و دیگر یارپاق تؤکن آغاجلار، مئشهلرین اوچده بیرینی تشکیل ائتمکدهدیر؛ آغاچلاندیرما ایله قوزالی آغاجلار آرتماقدادیر. لادین و کؤکنار آغاجلاری داغلارین اوست قیسیملرینی دومینه ائتمیش وضعییتدهدیرلر، بونا قارشی شام و قاراچام، قوملو اراضیلرده اولور. اؤلکهده بیر چوْخ ائغرئلتیوتو، چیچک، گؤبلک و قارایوسون نؤوعو وار. بالیق، قوزئی دنیزینده و چایلاردا اولور. یابانی حئیوان نؤوعلری عومومی اولاراق مارال، چؤل دونوزو، یابانی قویون، تولکو، پورسوق، یابانی دووشان و کوندوزدان مئیدانا گلر. یاز و پاییزدا بیر چوْخ نؤوع کؤچری قوش، آلماندان کئچر.
آلمانداکی میلّی پارکلار بونلاردیر: -هولستئین دنیزی میلّی پارکی، هامبورگ دنیزی میلّی پارکی، آشاغی ساکسونیا دنیزی میلّی پارکی، ژاسموند میلّی پارکی، وورپوممئرن لاگو بؤلگهسی میلّی پارکی، موریتز میلّی پارکی، آشاغی اودئر وادیسی میلّی پارکی، هارز میلّی پارکی، ساکسون سویس میلّی پارکی و باویئرا مئشهسی میلّی پارکی.
آلمان حئیوانات باغچالاری، یابانی حیات پارکلاری، سوآلتی پارکلاری، و قوش پارکلاری ایله مشهوردور.[۵۲] ۴۰۰-دن چوْخ قئیدیاتدان کئچمیش زووپارک و طبیعت پارکییلا اؤلکه، دونیادا بۇ ساحهده بیر نؤمرهدیر.[۵۳] بئرلین زوولوژیک باغچاسی، آلمانین ان کؤهنه و ایندیکی واختدا دونیانین ان چوْخ حئیوان نؤوعونه صاحب زووپارکین.[۵۴]
اطراف موحیطدَییشدیر
آلمان، اطراف شوعورو یئرینده بیر اؤلکه اولاراق بیلینیر.[۵۵] چوْخ آلمان، اینسانین ائتدیکلرینین، قلوبال ایستیلشمهنین ان اهمیتلی سببی اوْلدوغونو بیلر.[۵۶] اؤلکه، کیوتو پروتوکولونو و بیر چوْخ دیگر اطراف تهلوکهسیزلیگی راشیلاشماسینی ایمضالایاراق، آز ائمیسیون ایستانداردلارینا اویغون گلمهیه، یئنیدن دؤورهیه آرتیرماغا و یئنیلنه بیلر انرژی قایناقلاری ایستیفادهسینین یایقینلاشدیریلماسینا سؤز ورمیشدیر.[۵۷]
آلمان حوکومتی، اطرافا ضررلی مادّهلرین آزالدیلماسی یولونداکی گئنیش آکتیویتهلریله، بۇ مقصده لیدئرلیک ائتمیشدیر و ایندیکی واختدا دا بۇ فعالییتلرین بیر نتیجهسی اولاراق اؤلکهدکی ضررلی کیمیوی مادّه نیسبتی آزالتیلماقدادیر. آلمان، آدام باشینا دوشن کاربون نیسبتینده آوروپا بیرلیگی ایچینده بیرینجی سیرادا ایشتیراک ائتمهسینه قارشی؛ آوسترالیا، کانادا، سعودیه عربیستانی و آمریکا بیرلشمیش دؤولتلرینه گؤره اوْلدوقجا آشاغی بیر نیسبته مالیکدیر.
کؤمور یاکیمی و صنایع توللانتیلاریندان گلن نشر (ائمیسیون)، هاوا چیرکلیلیگینه سبب اولماقدادیر. سولفات تورشوسو طرفیندن یارادیلان تورشو یاغیشلاری، مئشهلرین ضرر گؤرمهسینه سبب اولماقدادیر. بالتیک دنیزینه شرقی آلمان طرفیندن، کانالیزاسیا آتیغی و صنایع آرتیغی ایله یارادیلان چیرکلیلیک آزالدیلدی. گئرهارد اشنایدئر آلمانجا: Gerhard Schröder رهبرلیگیندکی حؤکومت زامانیندا ائلئکتریک ایستئحصالی اۆچون نووه انرژی ایستیفادهسینین بیتیریلمئسینین پلانلاندیغی آچیقلاندی.
آلمان؛ آوروپا بیرلیگی ایله، آب-نین فاونا، فلورا و هابیتاتینین قورونماسی مقصدیله چالیشماقدادیر. آلمانین سون بوزلاق بؤلگهسینین اوْلدوغو آلپ بؤلگهسیندکی بوزلاقلار، اریمهیه معروض قالیر.
ایدارهدَییشدیر
آلمان؛ فدرال، مجلیس، تمسیلی دئموکراسیلی بیر رئسپوبلیکادیر. آلمان سیاسی سیستمی ۱۹۴۹-جو ایلده اعلان ائدیلن کونستیتوسیایلا، بیلینن آدییلا گروندگئسئتز ایله، تمللندیریلمیشدیر. گروندگئسئتز آدییلا خاتیرلانان سند، ورفاسسونگ سؤزونه (کونستیتوسیا) قارشی سئچیلمیشدیر، چونکی اؤلکه او زامان ایکی آیری دؤولت و گروندگئسئتزی یازانلار، آلمان بیرلشدیگینده بونون اصل کونستیتوسیایلا دییشدیریله وورغولاماق ایستمیشدیر. گروندگئسئتز اوزرینده دییشیکلیکلرین تکلیف اۆچون مجلیسین اوچده ایکیلیک اکثریتی لازیمدیر؛ تمل حاقلاری مۆدافیعه مادّهلری، گوجلرین آیریلیغینی، فدرال قورولوش و کونستیتوسیانی قالدیرماغا ایستیقامتلی تشببوسلری مقاومتی، دایم قانونی و دییشدیریله بیلمز ائدر. گروندگئسئتز، ۱۹۹۰ آلمان یئنیدن بیرلشمهسیندن سوْنرا کیچیک دییشیکلیکلرله ایندیکی واختدا وارلیغینی داوام ائتدیرمکدهدیر. فدرال پرزیدنت، ژواجهیم گاوجک
بوندئسکانزلئر (فدرال شانسؤلیئ)-بو آن آنگئلا مئرکئلین - حؤکومتین باشیدیر و ایجرا رئاللاشدیران آدامدیر، وظیفهلری اعتباریله مجلیس دئموکراسیلئردئکی باش ناظر ایله بنزردیر. آنا قانونوریجیلیک اوْرقانی بوندئستاگ و اون آلتی اوستانی تمسیل ائدن، قانونلارین ائدیلمهسینه قاتیلان کونستیتوسیا اوْرقان بوندئسرات، فدرال قانونوریجیلیک اوْرقانلاریدیر. بۇ ایکی قورولوش قانون ائدر. بوندئستاگتا ۶۱۴ میلّت وکیلی وار. بۇ میلّت وکیللری دؤرد ایلده بیر سئچیلیر و آلمان خالقینی تمسیل ائدیر. سئچکی سیستمی اکثریت سیستمی و نیسبی تمسیل سیستمینین بیر قاریشیغیدیر. بوندئسرات عضولری اون آلتی اوستاندن سئچیلمیش کسلردن میدانا گلر و بونلار اوستان کابینئلئریندئ ده اولور. هر اوستان حؤکومتی، اؤز دئلئگئسینی هر هانسی بیر زاماندا دییشدیرمک حقوقونا مالیکدیر.
بوندئسپرäسیدئنت (فدرال پرزیدنت)-بو آن ژواجهیم گاوجک-دؤولت باشچیسی، سیموولیک وظیفهلری و گوجلریله پریوریتئتلی حقوقونا مالیکدیر. وظیفهسینی بئش ایللیک بیر دؤور اۆچون ایجرا ائدیر. بیر باشقا دؤور اۆچون یئنیدن سئچیله بیلر. قیسمن فدرال مجلیس عضولری، قیسمن ایسه اون آلتی اوستانین مجلیسولارینجا سئچیلن و فدرال مجلیس عضولرینه برابر سایدا عضولردن عبارت کومیتهسی طرفیندن سئچیلیر. بوندئستاگ باشچیسی، پروتوکول باخیمیندان رسمی اولاراق ایکینجی سیرادا ایشتیراک ائدر. پروتوکولدا اۆچونجو سیرادا ایسه شانسؤلیئ گلیر. بوندئستاگ طرفینده سئچیلن شانسؤلیئ، پرزیدنت طرفیندن تعیین ائدیلیر.
۱۹۴۹-جو ایلدن بری سئچکیلر و ناظرلیکلر خریستیان دئموکرات بیرلیگی و آلمان ایجتیماعی دئموکرات پارتیاسی طرفیندن کازانیلمیشتیر. بونا قارشی، آز بیر سئقمئنت طرفیندن دستکلنن، لیبئرال پارتیا اوْلان لیبئرال دئموکرات پارتیاسینین (۱۹۴۹-جو ایلدن بۇ یانا همیشه مجلیسده ایشتیراک ائتمیشدیر) و بیرلیک ۹۰/یئشیللئر (۱۹۸۳دن بۇ یانا مجلیسدن) بوندئستاگتا اهمیتلی رول اوستلنمکدهدیر. بۇ پارتیالار کوالیسیا حؤکومتلرده کیچیک روللار ائتمکدهدیر.
خاریجی علاقه لردَییشدیر
آلمان، قورولوشوندان بری آوروپا بیرلیگی ایچینده لیدر رول اوْیناییر. ایکینجی دونیا دؤیوشوندن بری اؤلکه، فرانسه ایله یاخین علاقه ایچیندهدیر. بۇ دوستلوق خصوصیله ۱۹۸۰لر سوْنوندا و ۱۹۹۰-لارین باشیندا، خریستیان دئموکرات هئلموت کول و سوسیالیست فرانچویس میتتئرراند اؤندرلیگینده اوْلدوقجا گوجلندی. آلمان، آوروپالی دؤولتلره یئنی تئخنولوگیالارین تاپیلماسیندا، بیرلشمیش و هسساس آوروپا سیاستی یارادیلماسیندا، مۆدافیعه و تهلوکهسیزلیک جیهازلاری ایستئهسالیندا رهبرلیک ائدیر.
۲۳ مای ۱۹۴۹-جو ایلدن، باتی آلمانین قورولوشوندان بری اؤلکه، گرک یاخین کئچمیشی گرکسه ایشغال آلتینا گیرمهسی سببیله مؤوجود اوْلان خاریجی ایلیشکیسیندئکی ضعیفلیگینین فرقینه واردی. سویوق دؤیوش مدتین طرفیندن، آلمانین شرق بلوکو طرفیندکی پارچاسی، آوروپادا سیاسی معناداکی شرق -باتی گرگینلیگیدیر سیموولو اوْلدو. بونا قارشی ۱۹۷۰-جی ایللرده، براندتین اوستپولیتیکی دتئنتئنین آنا فاکتورو اوْلدو. ۱۹۹۹-جو ایلده، شانسؤلیئ گئرهارد سجهرؤدئرین حؤکومتی تمل آلمان اساس خاریجی سیاستینده فرقلی بیر قرار آلاراق ناتو-نون یوقوسلاویایا ائتدیگی عملیاتا عسگر گؤندردی. بئلهجه آلمان عسگرلری، ایکیتجی دونیا دؤیوشونده بری ایلک دفعه خاریجه چیخمیش اوْلدو.
آلمان و آمریکا بیرلشمیش شتاتلاری یاخین دوستدور. ۱۹۴۸تئئ مارسهالل پلانی ایله، آبش حؤکومتی، آلمانین دؤیوش سوْنراسیندا تکرار سنایئسینین قورولماسینا کؤمک ائتمیشدیر. آیریجا آبش یئنه دؤیوش سوْنراسی آلمانداکی یئمک بحرانی مؤوضوسوندا یاردیملار ائتمیشدیر. ایراق دؤیوشو اسناسیندا آلمان، آمریکا حؤکومتینه سویوق داوراناراق آب ایله آبش-این اورتاق حرکت ائتمهسینه سؤیکنن آتلانتیسیزم تئزیسینی بوزموشلاردیر. بونا قارشی ایکی اؤلکه آراسیندا یاخین بیر سوسیال-مدنی علاقه وار. ایکی اؤلکه آیریجا اقتصادی اولاراق بیر-بیرینه اوْلدوقجا آسیلیدیر: آلماننین ایدخالاتینین ۸٫۸٪، ایخراجاتینین ایس ۶٫۶٪ سی آمریکا بیرلشمیش دؤولتلرینه عاییددیر. یئنه آمریکا بیرلشمیش شتاتلاری ۸٫۸٪ لیک ایدخالاتینی، ۹٫۸٪ لیک ایخراج آلمان ایله ائدر. بیر باشقا یاخینلیق، آمریکاداکی اتنیک قروپلارلا علاقهداردیر. اؤلکهدکی ان بؤیوک آزلیغی آلمان وطنداشلاری تشکیل ائدیر. آیریجا کایسئرسلاوتئرنین یاخینلارینداکی رامستئین آئرودروم آمریکان اوردوسوْنون اؤز توْرپاقلاری خاریجیندکی ان بؤیوک اوسسودور.
آلمان فدراتیو جومهوریتینین توسعه یاردیملار، رسمی اؤلکه سیاستیندن موستقیلدیر. بۇ یاردیملار، اقتصادی همریلیک و توسعه ناظرلیگی (بمز) طرفیندن نیزاما قویولور و تطبیق ائدیلیر. آلمان حؤکومتی بۇ یاردیملاری بئینلخالق بیر مسولیت اولاراق گؤرر.
آلمان، ۲۰۰۷-جی ایلده توسعه کؤمکلری و هومانیتار یاردیملار آدینا ۸٫۹۶ میلیارد آورو ایستیفاده ائتمیشدیر. بۇ بیر اوولکی ایل اوْلان ۲۰۰۶ گؤر ۵٫۹٪ آرتیم دئمکدیر. بئلهلیکله، دؤولت، آمریکا بیرلشمیش شتاتلاریندا سوْنرا ان چوْخ هدیهده اوْلان اؤلکه مؤوقئسینه گلمیشدیر. آلمان، هر ایل اؤلکه بودجسینین ۰٫۳۷٪ سینی بۇ یاردیملارا خرجلمکدهدیر و حؤکومتین ۲۰۱۰ هدفی بونو ۰٫۵۱٪ ائ چیخارماقدیر.
حربیدَییشدیر
آلمان اوردوسو یا دا دیگر آدییلا بوندئسوهر، قورو قوووهلری، دنیز قوووهلری، هاوا قوووهلری و مرکزی تیبب خیدمتینده مئیدانا گهلر. حربی خیدمت ۱۸ یاشینی کئچمیش هر کیشی وطنداش اۆچون ضروریدیر و دوققوز آیدیر. ایستهین کسلر، عسگرلیک وضعیفهسی یئرینه کؤنوللو اولاراق زیویلدیئنست (بیر نؤو ایجتیماعی وضعیف)، یا دا آلتی ایل بویونجا کؤنوللو اولاراق؛ قیرمیزی خاچ، خیلاصئتمه کیمی بیر تجیلی حادیثهقروپوندا وضعیفه آلا بیلر. ۲۰۰۳-جو ایل معلوماتلارینا گؤره اؤلکه گسییهنین %۱٫۵۵ای آسکئرییئیئ هارجانماکتادیر. باریش زامانی؛ بوندئسوهر، مودافیعهنازیری طرفیندن ایداره ائدیلیر. اگر آلمان بیر دؤیوشه قاتیلسا، بۇ وضعیتده آلمانین کانسلئری بوندئسوهرین رهبرلیگینی اله آلیر.
بو آندا بوندئسوهردئ وضعیفهلی ۲۳۰٬۰۰۰ پروفئسسیونال عسگر، ۵۵٬۰۰۰ ۱۸–۲۵ یاش آراسی ضروری حربی خیدمتینی یئرینه یئتیرن عسگر و ۲٬۵۰۰ آکتیو احتیاط گوج اولار. آشاغی یوخاری ۳۰۰٬۰۰۰ احتیاط عسگر اوردو گوجو اۆچون حاضیردیر. بۇنلار مودافیعهتالیملئرینئ کاتیلماکتادیرلار و بیر قیسیمی ده خاریجه یاییلمیشدیر. ۲۰۰۱-جی ایلدن بۇ یانا قادینلار دا قانونی هر هانسی بیر محدودلاشدیرما اولمادان عسگره پایلاش، لاکین وضعیفه آلماق ضروری دئییل، ایستهیه باغلیدیر. تخمیناً ۱۴٬۵۰۰ قادین بۇ آندا آکتیو گؤرئودئدیر. بۇ عددین ایچینده صولح میسسیاسی مقصدییله موختلیف اؤلکهلرده اوْلان قادین عسگرلر ده واردیر. اؤلکهده بۇ آن ایکی قادین تیبب ایشچیسی گئنئرال روتبهسینده وار.
اوْکتوبر ۲۰۰۶ گؤر؛ آلمان اوردوسو؛ تخمیناً ۹٬۰۰۰ شخصیت حربی گوجله خاریجدهکیبیر چوْخ صولح گوجونون اورتاغیدیر. بۇنلاردان ۱٬۱۸۰ عسگر بوسنییا هئرسئقووینادا؛ ۲٬۸۴۴ عسگر کوسووادا؛ ۷۵۰ عسگر ائوفور بونیهسینده دئموکراتیک کونگو رئسپوبلیکاسیندا؛ و ۲٬۸۰۰ عسگر ناتو طرفیندن یارادیلان ایساف ترکیبینده افقانیستاندا. فئوریه ۲۰۰۷-جی ایله گؤر؛ آلمان، افقانیستانداکی تخمیناً ۳٬۰۰۰ ایساف گوجویله آمریکا بیرلشمیش شتاتلاری (۱۴٬۰۰۰) و بؤیوک بریتانییانین (۵٬۲۰۰) سوْنرا ان چوْخ حربی گوج گؤندرن ۳. اؤلکه ایشتیراک ائتمکدهدیر. آلماندا، آمریکا بیرلشمیش شتاتلاری طرفیندن بوجهئلئ کونوشلاندیریلمیش نووه سیلاهلاری وار.
دئموگرافیدَییشدیر
۸۲ میلیوندان اوزریندهکی وطنداشی ایله آلمان؛ آوروپا بیرلیگی ایچینده ان چوْخ اهالییه صاحیب اؤلکه مؤوقئعسیندهدیر. بونا قارشی اؤلکهده دوغورگانلیک نیسبتی، آنا باشینا ۱٫۳۹ اوشاق ایله دونیا اورتالاماسینین اوْلدوقجا آلتیندادیر. فدرال ستاتیستیکا اوفیسی تخمینلرینه گؤره اهالی ۲۰۵۰ -جی ایلده ۶۹–۷۴ میلیون آراسیندا اولاجاق (۶۹ میلیون ایللیک +۱۰۰٬۰۰۰ گؤچلئ؛ ۷۴ میلیون ایللیک +۲۰۰٬۰۰۰ گؤچلئ). آلمان بیر چوْخ بؤیوک شهره مالیکدیر. بۇنلاردان ان بؤیوکلری بئرلین، هامبورگ، مونهئن، کؤلن، فرانکفورت و ستوتتگارتتیر. بونونلا بیرلیکده آلمانداکی بیر چوْخ شهر، بیربیرییلا قایناشمیش و گئنیش یاشاییش یئرلری مئیدانا گتیرمیشدیر. بۇنلاردان بیری ده رئن-روحر بؤلگهسیدیر. بۇ بؤلگ؛ دوسسئلدورف (کرونین باشکندی)، کؤلن، ائسسئن، دورتموند، دویسبورگ و بوجهوم شهرلرینی ایحاطه ائدیر.
دسامبر ۲۰۰۴ اعتیباریل، آلماندا تخمیناً ۷ میلیون خاریجی، آلمان وطنداشلیغینا کئچمیشدیر. اؤلکهده یاشایان ائدئنلئریندئن ۱۹٪ و خاریجی و یا خاریجی منشالیدیر. گنج اوْلانلار یاشلی اوْلانلارا گؤره داها خاریجی منشالیدیر. ۱۵ یاشینی آشمیش آلمانلارین ۳۰٪ `نین خاریجده دوغولموش ان آز بیر والیدئینلرینه وار. بؤیوک شهرلرده ۵ یاش و کیچیک اوشاقلارین ۶۰٪ ینین خاریجده دوغولموش ان آز بیر والیدئینلرینه وار.
اؤلکهدهکیان بؤیوک آزلیق قروپونو (۷٫۲ میلیون)، تورکیهدن گلمیش اینسانلار تشکیل ائدیر. دیگر آزلیقلار ایسه ایتالییادان، سئربییادا، یونانیستاندان، پولشادان و خورواتییادا گلمیشدیر. بیرلشمیش میلتلر تشکیلاتینین اهالی فوندو سییاهیسینا گؤره آلمان، دونیادا قاچقین اهالیسی ان چوْخ اوْلان اۆچونجو اؤلکهسی دئییل. بو؛ دونیا اوزریندهکیکؤچکونلرین ۵٪-ای ینی ۱۹۱ میلیون ایممیقرانتین ۱۰ میلیونو، یا دا باشقا بیر تعبیرله آلمان اهالیسینین ۱۲٪-ای دئمکدیر. آلمانین کئچمیشده اوْلان چوْخ چتینلیک چیخارمایان کؤچ قانونلاری سایهسینده بیر چوْخ خاریجی آلمان وطنداشی اوْلموش و آلمان ائتنیغینی سئچمیشدیر (داها چوْخ کئچمیش سووتلر بیرلیگی اؤلکهلریندن). لاکین ۲۰۰۰-جی ایلدن اعتیباراً قانونلار سئرتلئشتیریلمیش و وطنداشلیغا کئچمک زورلاشتیریلمشتیر.
دیندَییشدیر
خریستیانلیق، آلماندا ۵۳ میلیون (۶۴٪) تارافتارلا ان مشهور اوْلان دینی اینانیشدیر. ایکینجی مشهور اینانج ایسه ۳٫۳ میلیون آدام ایله ایسلام دینی (۴٪)، داها سوْنرا ایسه هر ایکیسینه اینانان جمعی ۲۰۰٬۰۰۰ آدام (۰٫۲۵٪) ایله بوددیزم و یهودیلیک گلمکدهدیر. هیندویزم ۹۰٬۰۰۰ اینانانا مالیکدیر (۰٫۱٪). آلمانداکی دیگر بوتون دینی ایجماعلار ۵۰٬۰۰۰-دن آز سایدا (وه یا ۰٫۰۵٪ دن) طرفدارا مالیکدیر. تخمیناً ۴٬۲۴ میلیون آلمان ایسه (۲۹٫۶٪) هر هانسی بیر دینه اینانماماقدادیر.
پروتئستانتلیق قوزئی و شرقد؛ رومان کاتولیکلییه ایسه گونئی و قربده یوغونلاشماکتادیر. بوتون اینانجلار اهالینین تخمیناً ۳۱٪-ده ایحاطه ائتمکدهدیر. بۇ آنکی پاپا بئنئدیکت اون آلتی باویئرادا دوغولموشدور. آتئیستلر و آقنوستیکلر ده داخیل هر هانسی بیر اینانجا داخیل اولمایان اینسانلار اهالینین تخمیناً ۶٫۲۹٪ سینی تشکیل ائدیر و خوصوصیله کؤهنه شرق آلمان بؤلگهلرینده و بؤیوک متروپول بؤلگهلرینده یاشاماقدادیرلار.
چوخ تورکیهدن گلن سوننیلر و شیهلرین عیبارت تخمیناً ۳٫۳ میلیون موسلمان اهالیسی ایله بیرلیکده آز سایدا دا شیه واردیر. اؤلکه اهالیسینین۱٫۷٪ سینی مئیدانا گتیرن، اورتودوکس مذهبینه باغلی اینسانلارین بؤیوک اکثریتی سئربلر و قدیم یونان مئیدانا گهلر. آلمان، باتی آوروپانین اۆچونجو بؤیوک یهودی اهالیسینه صاحیب اؤلکهسیدیر. ۲۰۰۴-جو ایلد، آلمان، ایسرایلده اوْلدوغو کیمی سووت رئسپوبلیکالاریندان گلن یهودی اهالیسی، آلمانین بیرلشمهسی زامانی رقم اوْلان ۳۰٬۰۰۰ ایله موقاییسه ۲۰۰٬۰۰۰-دن چوْخ بیر عدده چائتمیشدیر. یهودی اهالیسینین آغیرلیقلی اوْلدوغو شهرلر آراسیندا بئرلین، فرانکفورت و مونهئن وار. تخمیناً ۲۵۰٬۰۰۰ بوددیست آلماندا یاشاییر و بۇنلارین ۵۰٪-ای عاصییا ایممیقراتیدیر.
۲۰۰۵-جی ایلدهکیائوروبارومترئ آنکئتینئ گؤر، آلمان خالقینین ۴۷٪-ای «بیر یارادیجینین وار اولدوغونا اینانیرام» دوشونجهسینی دستکلرکن، ۲۵٪-ای «بیر نؤو روح و یا حیات قایناغینین وار اولدوغونا اینانیرام» و ۲۵٪-ای ده «هر هانسی بیر روح، یارادیجی و یا حیات قایناغینین وار اولدوغونا اینانمیرام» دوشونجهسینی منیمسهمیشلر.
ایقتیصادیاتدَییشدیر
آلمانییا آوروپانین ان بؤیوک میلّی ایقتیصادیاتی، دونیادا اۆچونجو ان بؤیوک عومومی داخیلی هاسیلایا صاحیب اؤلک، ساتین آلما گوجو جوتونده گؤره بئشینجی اؤلکه مؤوقئعسیندهدیر؛ ۲۰۰۷-جی ایلدهکیرئال بؤیومه نیسبتی ٪ ۲٫۴ نؤو. صنایعلشمهسینی بری اؤلک؛ قلوبال ایقتیصادیاتدا بیر لوکوموتیو، یئنیلیکچی و قاباقجیل اولاراق رول آلمیشدیر. "مادئ این گئرمانی" ائتیکئتلی ایخراج ماللاری اؤلکهنین زئنگینلیغیندئکی آنا عونصوردور. آلمانییا ۲۰۰۶-جی ایلدهکی $ ۱٫۱۳۳ تریلیون دوللارلیق ایهراجاتییلا دونیانین ان چوْخ ایخراجات ائدن اؤلکهسی اوْلموشدور. اؤلک؛ آورو اۆچون اؤلکهلری داخیلدیر و ۱۶۵ میلیارد آورو تیجارت چوخونا صاحیب اوْلموشدور. عومومی گلیرینین ۷۰٪ینی خیدمت سئکتورو، ۲۹٫۱٪ اینی صنایع ساحه لری و ۰٫۹٪ اونو دا اکینچیلیک سئکتورو تشکیل ائدیر. چیخاریلان محصوللارین بؤیوک اکثریتینی اوتوموبیل، ماشین، مئتال صنایع و کیمیوی مادّه قوللارینداکی موهندیسلیک محصوللاری تشکیل ائدیر. آلمانییا دونیاداکی کولک توربینلری و گونش انرژیسی تئخنولوگییاسی ساحهسینده بیر نؤمرهلی ایستحصالچینین. هر ایل هاننوور، فرانکفورت و بئرلین کیمی بیر چوْخ آلمان شهرینده بؤیوک بینالخلق تیجارت سرگیلر و کونقرئسلر تشکیل ائدیلمکدهدیر.
دونیانین گلیرلرینی گؤره سیرالانمیش ان بؤیوک ۵۰۰ شیرکتینی گؤسترن فورتونئ گلوبال ۵۰۰ سیرالاماسیندا آلمانییادان ۳۷ شیرکت وار. بۇنلارین ان بؤیوک اون دنهسی دایملئر، وولکسwاگئن، آللیانز سئ (ن چوْخ قازانج ائدن شیرکت)، سیئمئنس، دئوتسجهئ بانک (۲. ان چوْخ قازانج ائدن)، ائ. اون، دئوتسجهئ پوست، دئوتسجهئ تئلئکوم، مترو و باسفتیر. ان چوْخ چالیشانا صاحیب شیرکتلر ایسه دئوتسجهئ پوست، روبئرت بوسجه گمبه و ائدئکادیر. دونیا سَوییهسینده بیلینن مارکالاری؛ مرسدس-بنز، ساپ، بمو، عادیداس، آودی، پورسجهئ، وولکسواگئن و نیوادیر.
آلمانییا؛ باغلی آوروپا ایقتیصادیاتی و سیاسی بیرلشمهنین مودافیعه چیسیدیر. تیجارت قرارلاریندا ایسه آوروپا بیرلیگی عوضولرینین و آب تک بازار قانونلارینین قرارلارینا اویغون حرکت ائدیر. آلمانییا، آوروپانین عومومی پول واحیدی اوْلان آورونو ایستیفاده ائتمکدهدیر و آلمانییانین پول سیاستی ایله علاقه دار قرارلاری، دیگر آوروزوندا اوْلان اؤلکهلر کیمی فرانکفورتداکی آوروپا مرکزی بانکی طرفیندن وریلیر. ۱۹۹۰-جی ایلدهکییئنیدن بیرلشمهدن سوْنرا، حیات ستاندارتی و ایللیک گلیرلر کؤهنه قربی آلمانییا عیالتلرینده یوکسک ایدی و بوتون آلمانییادا بۇ ستاندارتلارین قورونماسی ساغلانیلمایا چالیشیلدی. کؤهنه شرق آلمانییا ایقتیصادیاتینین مودئرنیزاسیاسی و باتی عیالتلرین ستاندارتلارینا اینتئقراسییا اولماسی ۲۰۱۹-جی ایله قدر اوزون مودتلی اولاجاق شکیلده پروقراملاشدیریلمیشدیر و ایللیک قربدن شرقه دوغرو تخمیناً ۸۰ میلیارد دوللار ترانسفئر اولماقدادیر. ۲۰۰۵-جی ایلدن بری ایشسیزلیک نیسبتی ائنیشه کئچمیشدیر و ۲۰۰۸ ژوئن آییندا سون ۱۵ ایلین ان آشاغی سَوییهسینه گئریلیهرک ۷٫۵٪ آ چائتمیشدیر. یوزده نیسبتلر باتی آلمانییادان شرقه دوغرو۶٫۲٪ ایل ۱۲٫۷٪ آراسیندا دییشمکدهدیر. بۇ آنکی حؤکومت محدودلاشدیریجی بیر مالیییه سیاست ایزلهایب ایجتیماعی سئکتورونداکی ایشلرده کسیلمهیه گیتمیشکئن، شانسؤلیئ آنگئلا مئرکئل حؤکومتی ایشچی بازاری و ریفاه سَوییهسی آدینا بیر سیرا ایصلاحات حیاتا کئچیرمیشدیر.
اسکیناسلاردَییشدیر
۲۰۰۴-جو ایلین ایلک آلتی آییندا آلمانییادا ان چوْخ ساختاسی ائدیلن بانکنوت ۵۰ آورو (۴۳٫۶٪)، سوْنرا ۲۰ آورو (۲۸٫۲٪) و ۱۰۰ آورو (۲۱٫۳٪) بانکنوتلاری ایدی. ۵۰۰ آورو پوللارین ساختادیر ایسه چوْخ نادیر گؤرولوردو. ۲۰۰۴-جی ایلده آوروپا بؤلگهسینده جمده تخمیناً ۵۹۴٬۰۰ ساختا پول اورتایا چیخاریلدی. ۲۰۰۵-جی ایلده بۇ عدد ۵۷۹٬۰۰۰ و ۲۰۰۶-جی ایلده ده ۵۶۵٬۰۰۰ ائ گئریلهدی. آلمانییادا قئید آلتینا آلینان ساهتئجیلیک سایی دا سون ایللرده (۲۰۰۴) ۸۰٫۵۸۳ دن ۴۰٫۲۰۴ (۲۰۰۷) ائ گئریلهدی. آورونون بازارا چیخاریلما مرحله سینده چوخو دفعهساختا ۳۰۰ و ۱۰۰۰ آورو (بو پوللارین گئرچکلری یوخ ایدی) پوللارین دا بازارا چیخاریلماسی جهدینده اوْلدو و بعضی حاللاردا بۇ جهد مووففقیتله نتیجلندی. ۲۰۰۶-جی ایلده ۲۰ آورو بانکنوتلار ۳۶٪ لیک نیسبتله ان چوْخ ساختاسی ائدیلن بانکنوتتو.
۲۰۰۳-جو ایلده سویس بانکنوتلاریندان ۴ میلیون سویس فرانکی دیریندهکی ۸٫۲۷۷ عددینین ساختا اوْلدوغو موعین اوْلوندو. نومینال دیره گؤره (تئداوولدئکی جمعی پول ۳۴ میلیارد فرانک) حسابلاندیغیندا ساختا پول پایی ۰٫۰۲۲٪ دیر. ۴ میلیون ساختا فرانکتان ۲٬۳ میلیون فرانک فاکسیمیلئ-بانکنوت دئییلن ساختا بانکنوتلارین. بۇ بانکنوتلار تشکیل قورو پول آکلامادا، پول تئسلیماتی ائدیلرکن سویس بانکنوتلارینی تانیمایان آلانلار دولاندیرمادا ایستیفاده ائدیلر. فاکسیمیلئ-بانکنوتلار عومومیتله گئرچک پوللارین آراسینا یئرلهشدیریلمیش دستهلر حالیندا الدن چیخاریلیر.
سویسدهکیآورو ساختاچیلیغین ان چوْخ پروبلئم یاشانان مؤوزولاردان بیریدیر. ۲۰۰۴-جو ایلده ۲ میلیون آورو دیرینده ساختا آورو کاغیذ و سیککهنی ال قویولدو. بونون یانیندا ۱ میلیون دوللار دیرینده دوللار ساختاچیلیغین ده ائدیلمیشدیر.
دیر باخیمیندان ۱۰۰ فرانک بانکنوتلار ۲۰۰۳-جو ایلد ۵۳٪ لوک ایستیفاده نیسبتییله ان اعتیبارلی بیریمدی. بۇ واحیدی ۱۶٪ لیق نیسبتله ۵۰ فرانک بانکنوتلار و۱۴٪ لوک نیسبتله ۲۰ فرانک بانکنوتلار تقیب ائدیر. ان آز ساختاسی چیخاریلان بانکنوتلار ۲٫۹٪ نیسبتییله ۱۰۰۰ فرانک بانکنوتلاری. آیریجا رسمی اولاراق بازاردا اولمایان ۲۰۰۰ فرانک بانکنوتلار دا موعین اوْلونموشدور.
بعضی ساهتئجیلیکلئر ائله دیقته چارپاندیر کی فدرال بانکین تجروبهلی ایشچیلری و پولیسه باغلی ساختا پول بیریملئریندئکی وضعیفهلیلر و پول سایما ماشینلاری بۇ پوللاری تانییا بیلرلر.
اینفراستروکتوردَییشدیر
آوروپادا مرکزی بیر مؤوقئعده اولماسی، آلمانییانی اهمیتلی بیر نقلیات علاقهنؤقتهسی حالینا گتیرمیشدیر. بۇ وضعیت اؤلکهنین سیخ و موعاصیر نقلیات شبکهسی سایهسینده رئاللاشمیشدیر. بۇ شبکهنین ان مشهورلاری، دونیادا جمعی اوزونلوقدا اۆچونجو ان بؤیوک اوْلان گئنیش موتورلو واسیطه یولو (وتویول) دور. اوتویوللاردا بعضی مارشروتلاری آراسیندا سورعت سینیرلاماسینین اولماماسی دا اهمیتلی بیر خوصوصیتدیر.
آلمانییا چوْخ مرکزلی بیر سورعتلی قاتار شبکهسی قورموشدور. اینتئرجیتیئخپرئسس دیگر آدییلا ایجئ عومومیتله قونشو اؤلکهلردهکیبؤیوک شهرلره و مسافهلره نقلیات تمین ائتمکدهدیر. قاتارلارین سورعتلری ۱۶۰ کم / سا ایله ۳۰۰ کم / سا آراسیندا دییشمکدهدیر و ان اوست ایرهلی خیدمتی دئوتسجهئ باهن وریر. اولاشیملار ۳۰ دقیقه لیک، ساعاتلیق و یا ایکی ساعاتدا بیرلیک پئرییوتلار شکلینده رئاللاشمادان.
آلمانییا دونیانین بئشینجی بؤیوک انرژی ایستهلاکچیسی دئییل و ۲۰۰۲-جی ایلده ایلک انرژی احتییاجینین اوچده ایکیسی ایتهالاتلا قارشیلانمیشدیر. عئینی ایل آلمانییا، آوروپانین ان بؤیوک ائلئکتریک ایستهلاکچیسی اوْلموشدور: جمعی اولاراق ائلئکتریک ایستهلاکی ۵۱۲٫۹ تئراواتت-ساعات اولاراق رئاللاشمیشدیر. حؤکومت سیاستی؛ گونش، کولک انرژیسی، بییودیزئل، هیدرولئکتریک و گئوتئرمال انرژی کیمی یئنیلنه بیلر انرژی قایناقلارینین توسعه ائتدیریلمهسینی وورغولاییر. انرژییه قناعت اؤلچومونون نتیجهلرینه گؤر، انرژی محصولدارلیغی ۱۹۷۰-جی ایللرین باشلاریندان بری توسعه ائتمکدهدیر. حؤکومت، ۲۰۵۰-جی ایلده اؤلکهنین انرژی احتییاجینین یاریسینی یئنیلنه قایناقلاردان قارشیلاما آدینا بیر حدف قویموشدور.
۲۰۰۰-جی ایلده حؤکومت و آلمانییا نووه گوج صنایعسی؛ ۲۰۲۱ئ قدر نووه ستانسییالاری پیللهلی اولاراق آزالتما مؤوزوسوندا آنلاشمیشتیرلار. لاکین یئنیلنه بیلر انرژی، انرژی ایستهلاکیندا اوْلدوقجا آشاغی پایا مالیکدیر. ۲۰۰۶-جی ایل انرژی ایستهلاکینین قایناقلارا گؤره داغیلیمی بۇ شکیلده رئاللاشمیشدیر: مایئ یاناجاق (۳۵٫۷٪)؛ کؤمور (۲۳٫۹٪)؛ طبیعی قاز (۲۲٫۸٪)؛ نووه انرژی (۱۲٫۶٪)؛ سو و کولک گوجو (۱٫۳٪)؛ دیگرلری (۳٫۷٪).
علمدَییشدیر
آلمان گئچمیشتئن بئری موختلیف علمی آلانلاردا ائن گؤزئ چارپان آراشدیرمالارین بازیلارینا ائو ساهیپلیغی یاپماکتادیر. نوبئل موکافاتی بوگونئ کادار ۱۰۱ آلمان تارافیندان آلینمیشتیر. آلبئرت ائینستئین وماخ پلانجکین چالیشمالاری موعاصیر فیزیغین تئمئللئری آدینا چوْخ واجیبدیر و داها سوْنرالاری بۇ چالیشمالار ورنئر هئیزئنبئرق وماخ تارافیندان گئلیشتیریلمیشتیر آنادان اوْلموشدور. بۇ آدلار، داها اؤنجئلئری یئتیشمیش هئرمانن وون هئلمهولتز جوزئف وون فراونهوفئر ودانیئل قابریئل فاهرئنهئیت کیمی ایسیملئردئند ائتکیلئنمیشتیر. یلهئلم جونراد رؤنتگئن اون-ایشینینی کئشفئتمیشتیر وبو هئم آلمانجادا هئم دئ دیغئر دیللئردئ رؤنتگئنستراهلئن (رؤنتگئن ایشینلاری) ایسمییلئ آنیلمیشتیر. بۇ باشاری اونو، ۱۹۰۱-جی ایلده ایلک نوبئل فیزیک موکافاتی کازانان کیشیسی یاپمیشتیر.
سپئیس موهئندیسی ئرنهئر وون براون، ایلک اوزای روکئتینی گئلیشتیردی وداها سوْنرا ناسانین اؤندئ گئلئن اویئلئریندئن اوْلدو، آبدنین آپوللون پروگرامینین باشاریسینا اؤنجولوک ائدئن ساتورن بئش آی روکئتینی گئلیشتیردی. هئینریجه رودولف هئرتزین ائلئکترومانیئتیک ایشین اوپئراتئس چالیشمالاری، موعاصیر تئلئکومونیکاسیونون گئلیشیمینین تئمئلینی اولوشتورموشتور. ۱۸۷۹-جی ایلده لئیپسیق اونیورسیتئسیندئ ایلک لابوراتوارینی اینشا ائدئن wیلهئلم wوندت، دئنئیسئل پسیکولوژینین آتاسی اولاراق قبول ائدیلمیشدیر. آلئخاندئر وون هومبولدتون دوغا بیلیمجی وکاشیف اولاراق ائتدیگی چالیشمالار، بییوجوْغرافیانین تئمئلینی اولوشتورموشتور.
جارل فریئدریجه گاوسس، داوید هیلبئرت، بئرنهارد ریئمانن، قوتفرید لئیبنیتس، کارل wئیئرستراسس وهئرمانن wئیل کیمی موهوم ماتئماتیکچیلئر دئ آلمانییادا دوغموشتور. آلمان، آوروپادا ماتباایی ایلک کوران یوهان قوتئنبئرق، گئیگئر سایاجینین خالیقی هانس گئیگئر وایلک تام آوتوماتیک دیگیتال بیلگیسایاری یاپان کونراد زوسئ کیمی بیر چوْخ اونلو کشیف وموهئندیسین واتانیدیر. فئردیناند وون زئپپئلین، اوتتو لیلیئنتهال، گوتتلیئب دایملئر، رودولف دیئسئل، هوگو ژونکئرس وکارل بنز کیمی آلمان موجیت، موهئندیس وساناییجی موعاصیر اوتوموتیو وهاوا اولاشیم تئکنولوژیسینین شئکیللئنمئسینئ یاردیم ائتمیشلئردیر.
آلمانداکی موهوم آراشدیرما بیریملئری ماکس پلانک طایفا، هئلمهولتز-گئمئینسجهافت وفراونهوفئر-گئسئللسجهافتدیر. وبو کوروملار باغیمسیز و یا هاریجی اولاراق اونیورسیتئت سیستمینئ باغلیدیر علمی اورئتیملئرئ موهوم کاتکیلار ساغلاماکتادیرلار. پرئستیژلی قوتفرید لئیبنیتس wیلهئلم موکافاتی ائلم آدامی و یا آکادئمیسیئنئ وریلمئکتئدیر اونون ایل. اونون بیر اؤدولون دئغئری ان چوْخ ۲٬۵ میلیون آورویئ کادار چیکابیلمئکتئدیر وبو موکافات، دونیادا وریلئن ائن یوکسئک موکافات دئغئرینئ مالیک آراشدیرما اؤدوللئریندئن بیریدیر.
تحصیلدَییشدیر
آلمانییادا تحصیلین ایدارئسینین سوروملولوغو، اؤنجئلیک اولاراق فدرال اوستانلئریندیر. فدرال باش تحصیل کونوسوندا اوْلدوقجا کیچیک بیر رول مالیکدیر. ایستئغئ باغلی اولماقلا آناوکولو تحصیلی اوچ وآلتی یاش آراسیندا بوتون چوجوکلارا ساغلانماکتادیر، سوْنراسیندا دا ائن آز دوققوز ایل سورئجئک زورونلو تحصیل واردیر. وایلکؤغرئتیم گئنئلدئ دؤرد ایل سورمئکتئدیر دؤولت اوکوللاری بۇ ایلکؤغرئتیم سورئجیندئ کاتمانلارا آیریلمامیشتیر. [کایناک بئلیرتیلمئلی] بونا زیت اولاراق، اوْرتا اؤغرئتیمدئ اؤغرئتمئنلئرین اؤغرئنجیلئرین یئتئنئکلئرینئ واؤغرئتمئنلئرین تاوسییئسیلئرینئ گؤرئ اؤغرئنجیلئرین گیدئبیلئجئکلئری دؤرد نؤو اوکول وار: گیمناسیوما ائن یئتئنئکلی اؤغرئنجیلئر قئیدیاتدان اولور وگیمنازییانین اونلاری اونیورسیتئت تحصیلینئ حاضیرلار، تحصیل، ائیالئتلئرین سیستمینئ باغلی اولاراق سئکیز و یا دوققوز ایل سورمئکتئدیر؛ رئالسجهولئ داها یایگین اولاراق اوْرتا سیرا اؤغرئنجیلئرئ هیتاپ ائدئر وآلتی ایل سورئر. هاوپتسجهولئ اوکوللاری، اؤغرئنجیلئری مئسلئکی تحصیلئ حاضیرلار وگئسامتسجهولئ دئ اؤنجئکی اوچ نؤوو کاپسایان بیر تحصیل سیستمینی بئنیمسئمئکتئدیر [کایناک بئلیرتیلمئلی]
اییت بونیئسیندئن ساغلانان اۇلوسلاراراسی اؤغرئنجی دئغئرلئندیرمئ پروقرامی، اوجد اولکئلئری وبیر نئچه طرفداش اولکئدئن ۱۵ یاشینداکی اؤغرئنجیلئرین یئتئنئکلئرینی دئغئرلئندیرمئسی اۆچون تاسارلانمیشتیر. ۲۰۰۶-جی ایلده آلمان اوکول چوجوکلاری اؤنجئکی ییللارا گؤرئ سئوییئلئرینی گئلیشتیردیلئر ویاپیلان ایستاتیستیک آراشدیرمالارا گؤرئ علمی یئتئنئکلئردئ اورتالامانین اوْلدوقجا اوزئریندئ ۱۳. سیرادا اوْلوب، ماتئماتیکتئ ۲۰. سیرادا واوکوما یئتئنئکلئریندئ ایسئ ۱۸. سیرادا بولوناراک اورتالامانین نئ چوْخ اوزئریندئ، نئ دئ آشاغیسیندا کالمیشلاردیر. [۱۱۰] آلمانییادا سوسیو-ایقتیصادی حاللار اوْلدوقجا یوکسکدیر، اؤغرئنجیلئرین پئرفورمانسلاری دا سوسیو-ایقتیصادی فاکتؤرلئردئن دیغئر اولکئلئرئ گؤرئ داها چوْخ ائتکیلئنیر. [۱۱۰]
اونیورسیتئیئ گیرمئک اۆچون، لیسئ اؤغرئنجیلئرینین آبیتور سیناوینا گیرمئلئری طلب اوْلونور؛ آیریجا مئسلئک لیسئسی دیپلوماسینا مالیک اوْلان اؤغرئنجیلئر دئ باشوورابیلمئکتئدیر. خوسوسی بیر چیراکلیک سیستمی اوْلان دوعالئ تحصیل، اؤغرئنجیلئرئ مئسلئکی ائغیتیملئرینی بیر شیرکئت بونیئسیندئ سوردورئبیلمئلئرینئ ایزین وریر. بیر چوْخ آلمان اونیورسیتئتی دئولئتئ عاییددیر واؤغرئنجیلئردئن ایستئنئن بیر دؤنئملیک هارچ اوجرئتی ۵۰–۵۰۰ آورو آراسیندا دئغیشمئکتئدیر. [۱۱۱]
آلمانداکی اونیورسیتئلئر، اولکئدئکی یوکسئک ائغیتیم ستاندارتلارییلا بینالخلق بیر سایگینلیغا مالیکدیر. تهئس. - قس دونیا اونیورسیتئلئر سیرالاماسی کریتئرلئرینئ گؤرئ ۲۰۰۷-جی ایلده ۳ آلمان اونیورسیتئتی دونیادا ایلک ۱۰۰دئ یئر آلاندا، ایلک ۲۰۰دئ اوْلان اونیورسیتئت سایی ۱۱ اوْلدو [۱۱۲]
مدنیتدَییشدیر
آلمان، تاریختئ داس توْرپاق دئر دیجهتئر آوند دئنکئر (شایرلئرین ودوشونورلئرین اولکئسی) دییئ آنیلیر و. ۲۰۰۶-جی ایلدن بۇ یانا آلمان کئندیسینی فیکیرلئرین اولکئسی اولاراق آدلاندیرماکتادیر. آلمان جولتورئ، آلمانین اولوس دئولئت اولاراق دوغماسیندان چوْخ اؤنجئلئری اورتایا چیخدی آلمان دیلی کونوشولان بوتون جوْغرافیایی ائتکیسی آلتینا آلمیشتیر. کؤکلئرینین ائتکیسییلئ آلمانییادا کولتور، آوروپاداکی دین ولایکلیک کیمی زیهینسئل وپوپولئر ائغیلیملئرین ائتکیسییلئ شئکیللئنمیشتیر. بۇ اونلاری آوروپا کولتوروندئن آیری اولاراق خوصوصی بیر آلمان گئلئنئغی تانیملاماک زور اولاجاق بۇ یارگی باغلامیندا دیگر بیر چیکاریم دا تاریخی شاهسییئتلئردئ اولاجاق. وولفقانق آمادئی موتسارت، فرانس کافکا وپاول جئلان موعاصیر دوشونجئدئ بیرئر آلمان یئرلیسی اولمامالارینا باخمایاراق، تاریخسئل حاللاری، ایش و سوسیال ایلیشکیلئرینین آنلاشیلمالاری آچیسیندان آلمان کولتورئل چئورئسینین ایچیندئ دئغئرلئندیریلمئکتئدیرلئر.
آلمانییادا کولتورئل کوروملاردان فدرال ائیالئتلئر جاوابدئهدیر. اوزئریندئ کیتابخانا ایله مالی دئستئک ساغلانان ۲۴۰ تییاترو، یوزلئرجئ سئنفونیک اورکئسترا، بینلئرجئ موزئ و ۲۵٫۰۰۰٬۱۶ ائیالئتئ داغیلمیش دورومدادیر. بۇ کولتورئل اوْلاناکلار میلیونلارلا اینسان تارافیندان دئغئرلئندیریلمئکتئدیر: آلمانییادا هر ایل ۹۱ میلیون کیشی موزئلئری زییارئت ائتمئکتئ، ۲۰ میلیون کیشی تییاترو و اوپئرایا گیتمئکتئ و ۳٬۶ میلیون کیشی سئنفونیک اورکئسترالاری دینلئمئکتئدیر.
آلمان، لودویق وان بئتهوون، ایوهان سئباستیان باخ، ژوهاننئس براهمس و ریجهارد wاگنئر کیمی دونیاجا اونلو کلاسسیک موسیقی بئستئجیلئرینئ مالیک چیکماکتادیر. ۲۰۰۶دان ایتیبارئن آلمان، دونیاداکی بئشینجی بؤیوک موسیقی پازاری حالینا خئیری و کرافتwئرک، سجورپیونس و راممستئین کیمی موسیقی گروپلارییلا پوپ و روجک موسیقی اوزئریندئ ائتکیلی اوْلدو.
بیر چوْخ آلمان رئسسام فارکلی آرتیستیک تارزداکی چالیشمالارییلا بینالخلق بیر پرئستیژ کازانمیشتیر. هانس هولبئین، و ماتتهیاس گرونئwالد، آلبرئجهت دورئر رؤنئسانس دؤنئمینین، جاسپار داوید فریدریخ رومانتیکا دؤورون، ماخ ائرنستدئ گئرچئکوستوجولوغون موهوم ساناتچیلارینداندیر. آلمانین کارولئنژ میماریسی و اوتتو میماریسی ایلئ بۇ آلانا ائتدیگی کاتکیلار، رومانئسک میمارینین موهوم هابئرجیلئری اوْلدولار. رئگیون داها سوْنرالاری گوتیک، رؤنئسانس و باروک کیمی تارزلارین موهوم چالیشمالارینین یاپیلدیغی بیر مئکان حالینا گلمیشدیر. آلمان یاخین موعاصیر آکیمدا اؤزئللیکلئ wالتئر گروپیوسون باشلاتتیغی باوهاوس آکیمییلا اوْلدوقجا موهوم بیر یئر تئشکیل ائدیر. عئینی زاماندا، یئنه آلمانلی اوْلان لودویق میئس وان دئر روهئ، ۲۰. یوزییلین ایکینجی یاریسیندا دونیانین ائن اونلو میمارلاریندان بیری حالینا گلمیشدیر. جام جئپهئلی گؤکدئلئنلئر اونون فیکریدیر.
فلسفهدَییشدیر
آلمانین فعلسئفئیئ ائتکیسی تاریخسئل اولاراق بؤیوک اؤنئم آرز ائدئر و بیر چوْخ اونوتولماز آلمان فیلوزوفو، اوْرتا چاغدان بئری باتی فعلسئفئسینئ اؤنئملی کاتکیلاردا بولونموشلاردیر. قوتفرید لئیبنیزین راسیونالیزمئ کاتکیلاری؛ کلاسسیک آلمان ایدئالیزمینین ایممانول کانت، قئورق ویلهئلم فریدریخ هئگئل، و فریدریخ ویلهئلم جوزئف سجهئللینگ ژوهانن گوتتلیئب فیجهتئ تارافیندان قورولماسی؛ کارل مارکس و فریدریخ ائنگئلسین کومونیست تئوریگی فورمولئ ائتمئلئری؛ آرتور سجهوپئنهاورون مئتافیزیکسئل پئسیمیزم دئرلئمئسی؛ فریدریخ نیئتزسجهئین پئرسپئکتیویزمی گئلیشتیرمئسی؛ مارتین هئیدئگگئرین وارولوشچولوک اوزئرینئ چالیشمالاری؛ ژورگئن هابئرماسین سوسیال تئوریلئری؛ فعلسئفئنین توسعه ائتمهسی آدینا اوْلدوقجا ائتکیلئییجییدیلئر.
آلمان ائدئبییاتی، التهئر وون دئر ووگئلئیدئ و ولفرام وون ائسجهئنباجه کیمی یازارلارین چالیشمالارییلا اوْرتا چاغا کادار اوزانابیلمئکتئدیر. ایوهان وولفقانق وون قؤتئ و فریدریخ شیللئر کیمی بیر چوْخ آلمان یازار و شاعیر بؤیوک بیر اونئ مالیک اوْلدولار. قریمم کاردئشلئر تارافیندان باسیلان حالک ماساللاری، آلمان حالک ائدئبییاتینی بینالخلق سئوییئدئ اون صاحیبی یاپمیشتیر. ۲۰. یوزییلین ائتکیلی یازارلاری و توماس مانن، بئرتولت برئجهت، هئرمانن هئسسئ، هئینریجه بؤلل، گونتئر گراسستیر.
مدیادَییشدیر
آلمان تلویزیون پازاری، ۳۴ میلیون تو صاحیبی ایلئ آوروپانین ائن بویوگودور. بیر چوْخ بؤلگئسئل و میلّی یایین ستاتیون فدرال سیاسی ستروکتورو ایچیندئ کابلو لینکی ایلئ ائدیلیر تشکیل ائدیر. آلمان هانئهالکلارینین یاکلاشیک% ۹۰ی کابلولو یا اویدو یایینینا مالیکدیر و ایزلئییجیلئرین ایجتیماعی کاناللاریندان خوصوصی کاناللارینا قدر ایزلئمئک اۆچون بیر چوْخ سئچیم اوْلاناغی واردیر. اوجرئتلی تو موبیل، عومومی تو یاییمجیلاری زدف و آردنین یایگین دیگیتال کانال ایمکانی سونماسیندان دولایی راغبئت گؤرمئمئکتئدیر.
آلمان، بئرتئلسمانن و آخئل سپرینگئر آگ کیمی، دونیانین ان بؤیوک مدیا کورولوشلارینا ائو ساهیپلیغی یاپماکتادیر. آلمانین بیر کوماندا پولسوز تو رئکلامجیلیغی آغلارینین ساهیپلیغینی پروسیئبئنسات۱ اوستلئنمئکتئدیر.
آلمان کیتاب پازاریندا هر ایل یاکلاشیک ۶۰٫۰۰۰ یئنی باسیم یاپیلماکتادیر؛ و بۇ راکام بوتون دونیادا باسیلان کیتاپلارین% ۱۸ینئ تئکابول ائدیر، بئله کی، آلمان دونیانین ۳. بؤیوک کیتاب اورئتیجیسی کونوموندا وار [کایناک بئلیرتیلمئلی]. فرانکفورت کیتاب فواری، بینالخلق جلیپ و تیجارئتتئ دونیانین ائن اؤنئملی کیتاب فواری اولاراق آنیلماکتادیر و ۵۰۰ ایلین اوزئریندئ بیر زاماندیر دوزئنلئنمئسییلئ آرتیق بیر گئلئنئک حالینا گلمیشدیر.
اؤلکه هابئرلئری، اینگیلیس دیلی اولاراق هابئر حاقیندا دئر سپیئگئل، یاییمجی دئوتسجهئ ئللئ و هابئر حاقیندا تهئ لوجالدا یاییملانماکتادیر.
آلمان اینتئرنئت کوللانیجیلاری تارافیندان نووامبر ۲۰۰۸دئ ان چوْخ زییارئت ائدیلئن اینتئرنئت سایتلار گووگلئ، یووتوبئ، ائبای، ویکیپئدییا، یاهوو! دور.
سینمادَییشدیر
آلمان کینوسو، ماخ سکلادانوسکینین ایشلرییله اوْلدوقجا ائرکن زامانلارا اساسلانیر. سینئما، ئیمار جومهوریتی ایللری بویونجا آلمان دیشاوورومجولاری روبئرت یئن و فریئدریجه یلهئلم مورناو ایله تاثیرلی اوْلموشدور. اوتریش منشالی اوْلوب ۱۹۲۶-جی ایلده آلمان وطنداشلیغینا کئچن و دؤیوش اولی آلمان فیلم صنایعسینده کاریئری پارلامیش اوْلان رئژیسسور فریتز لانگین هوللیwوود کینوسو اوزرینده بؤیوک بیر تأثیری اوْلدوغو دئییله بیلر. سسسیز فیلمی متروپولیس (۱۹۲۷) موعاصیر معنادا ائلم فانتاستیکا فیلملرینین آتاسی اولاراق قبول ائدیلیر.
۱۹۳۰-جو ایلده آوسترییالی-آمریکان ژوسئف وون ستئرنبئرگ، ایلک اهمیتلی آلمان سسلی فیلمی اوْلان ماوی مئلئکی ایداره ائتدی و بۇ فیلم آکتریسا مارلئنئ دیئتریجهئ دونیا سَوییهسینده بیر اون قازاندیردی. التئر روتتماننین ایداره ائتدیگی ایزلئنیمجی سندلی بئرلین: بؤیوک بیر شهرین سئنفونیسی، شهر سئنفونیسی نؤوونون ایلک اهمیتلی نومونهلریندن بیریدیر. لئنی ریئفئنستاهل ایشلرینده یئنی ائستئتیک ائلئمئنتلره یئر ورمیش اولسا دا نازی دؤورو فیلملری عومومی اولاراق تبلیغات آغیرلیقلی اوْلموشدور.
۱۹۷۰ و ۸۰-جی ایللر بویونجا، وولکئر سجهلؤندورفف، ئرنئر هئرزوگ، یم ئندئرس و راینئر ئرنئر فاسسبیندئر کیمی یئنی آلمان سینئماسی رئژیسسورلاری، اکثریتله ائتدیکلری تهریکئدیجی فیلملرله بینالخلق آرئنادا قربی آلمانییا کینوسوْنون ایرهلیلهمهسینه مانع اوْلموشلار.
داها یاخین دؤوردهکیفیلملر اوْلان گوود بیئ لئنین! (۲۰۰۳)، دیوارا قارشی (۲۰۰۴) و دئر اونتئرگانگ (چؤکوش) (۲۰۰۴) بینالخلق ایجتیماعیتده اهمیتلی اوغورلار قازانمیشلار. ان یاخشی خاریجی دیلده فیلم آکادئمییا موکافاتی، آلمان ایستحصاللاری اوْلان، ۱۹۷۹-جو ایلده دیئ بلئجهتروممئل (تئنئکئ ترامپئت) آ، ۲۰۰۲-جی ایلده ایرگئندو این آفریقا (افریکانین هئچ بیر یئریند) یئ و ۲۰۰۷-جی ایلده داس لئبئن دئر آندئرئن (باشقالارینین حیاتی) آ گئتمیشدیر. ان تانینان آلمان آکتیورلاری مارلئنئ دیئتریجه، کلاوس کینسکی، هاننا سجهیگوللا، آرمین موللئر-ستاهل، ژورگئن پروجهنو و توماس کرئتسجهمانن.
۱۹۵۱-جی ایلدن بۇ یانا هر ایل تشکیل ائدیلن بئرلین فیلم فئستیوالی، دونیانین قاباقدا گلن فیلم فئستیوالی آراسیندادیر. دونیانین هر یئریندن گلن فیلملری قییمتلندیرمک اوزره بینالخلق بیر مونصیف ایشتیراک ائدر و قازانانلار قیزیل و گوموش آیی ایله موکافاتلاندیریلار. هر ایل تشکیل ائدیلن آوروپا فیلم موکافاتلاری مراسیمی، هر ایکی ایلده بیر آوروپا فیلم آکادئمییاسینین (ئفا) اوْلدوغو شهر اوْلان بئرلینده تشکیل ائدیلمکدهدیر. پوتسدامداکی بابئلسبئرگ ستودییالاری، دونیاداکی گئنیش میقیاسلی فیلم ستودییالارینین ان کؤهنهسینین و بینالخلق فیلم ایستحصاللاری اۆچون بیر مرکز حالیندادیر.
ایدماندَییشدیر
ایدمان، آلمان حیاتیندا اهمیتلی بیر یئر توتماقدادیر. ییرمی یئددی میلیون آلمان بیر ایدمان کلوبونا عضوودور و بونون یانیندا اون ایکی میلیون آدام فردی اولاراق بیر فعالیتی تعقیب ائدیر. فوتبول، ان مشهور ایدمان ساحهسیدیر. ۶٬۳ میلیون رسمی اوزوویله آلمان فوتبول فئدئراسیاسی (دئوتسجهئر فوßبالل-بوند)، دونیادا اؤز نؤوونده ان گئنیش تشکیلات تشکیلاتدیر. بوندئسلیگا دونیاداکی بوتون پروفئسسیونال ایدمان لیقالاری آراسیندا ان چوْخ تاماشاچی اورتالاماسینا صاحب لیگدیر. آلمان میلّی فوتبول کومانداسی ۱۹۵۴، ۱۹۷۴ و ۱۹۹۰ ایللرینده فیفا دونیا کوبوکونو و ۱۹۷۲، ۱۹۸۰ و ۱۹۹۶ ایللرینده ده آوروپا فوتبول چئمپیوناتینی قازانمیشدیر. آلمان، فیفا دونیا کوبوکونا ۱۹۷۴ و ۲۰۰۶ ایللرینده و اوفا آوروپا فوتبول چئمپیوناتینا دا ۱۹۸۸-جی ایلده ائو صاحبلیگی ائتمیشدیر. ان موفقیتلی و مشهور فوتبولچولاری فرانز بئجکئنباور، گئرد موللئر، ژورگئن کلینسمانن، لوتهار ماتتهاوس و اولیور کاهندیر. تاماشاچیلار آراسیندا مشهور اوْلان دیگر ایدمان بوداقلاری دا هندبول، وولئیبول، باسکئتبول، بوز هوکئیی و تئنیستیر.
آلمان دونیادا موهرریکلی ایدمان نؤولرینین بیرینده قاباقجیل اؤلکهلردن بیریدیر. یاریش قازانان اوتوموبیللر، کوماندالار و سوروجولر آلماندان چیخماقدادیر. تاریخدکی ان موفقیتلی فورمولا ۱ پیلوتو اوْلان میجهائل سجهوماجهئر، کاریئری بویونجا بیر چوْخ اهمیتلی موتورسپورلاری رئکوردلارا ایمضا آتمیشدیر و ۱۹۴۶-جی ایلدن بۇ یانا تشکیل ائدیلن فورمولا ۱ده ان چوْخ یاریش و چئمپیونلوق قازانان پیلوت وضعیتیندهدیر. تاریخدکی ان چوْخ قازانان ایسپورجولاردان بیری اوْلوب، میلیارد دوللارلیق بیر ثروته مالیکدیر. بی ام و و مرسدس ایستئهسالچیلاری موهرریکلی ایدمان نؤولرینین بیرینده قاباقجیل تاکیملارداندیر. فرانسه دا هر ایل تشکیل ائدیلن حؤرمتلی یاریش بیر تشکیلاتی اوْلان لئ مانس ۲۴ ساعتی پورسجهئ ۱۶ دفعه قازانمیشدیر.
آلمان ایدمانچیلاری بوتون زامانلار اولیمپیا اویونلاری مئدال سیرالاماسیندا شرقی و قربی آلمان بیرلیکده دئغئرلئندیریلدیغینیدئ اۆچونجو سیرادا اولاراق اولیمپیا اویونلاریندا ان موفقیتلی اؤلکهلری آراسیندا وار. ۲۰۰۸ یاز اولیمپیادالاریندا آلمان مئدال سیرالاماسیندا بئشینجی سیرادا اولارکن ۲۰۰۶ قیش اولیمپیادالاریندا ایلک سیرادا ایشتیراک ائتمیشدیر. آلمان ۱۹۳۶-جی ایلده بئرلین و ۱۹۷۲-جی ایلده دا مونیه اولماق عذره یای اولیمپیا اویونلارینا ایکی دفعه ائو صاحبلیگی ائتمیشدیر. قیش اولیمپیا اویونلاری دا ۱۹۳۶-جی ایلده باویئرانین اکیز شهرلری اوْلان گارمیسجه و پارتئنکیرجهئندئ رئاللاشدیریلمیشدیر.
آلمان متبخیدَییشدیر
آلمان متبخی، بؤلگهدن بؤلگهیه فرقلیلیک گؤسترمکدهدیر. باویئرا و سوابیانین گونئی بؤلگهلری بونا نومونهدیر. بۇ بؤلگهلرین متبخ مدنیتی؛ آوستریا و ایسویچرئنینکینئ بنزردیر. دونوز اتی، مال اتی و ائو حئیوانلاری اتی ایله ائدیلن یئمک نؤولری آلماندا ایستهلاک ائدیلن یئمکلرین قاباقدا گلنلرینین. خصوصیله دونوز ائتینین آلمان موتفاغینداکی یئری خصوصیدیر. آز قالا بوتون بؤلگهلرده، یئمکلر سوسیسلی یئییلیر. آلماندا ۱۵۰۰لرده چوْخ سوسیسکا نؤوو چیخاریلماقدادیر. ان مشهور تروزلر کارتوف، کلم، کؤک، شالغام، ایسپاناق و پاخلانی. اوْرقانیک قئیدا ساتیشی بیر بازار حالینا گلمیشدیر و ساتیلان مهسوللارین% ۳٫۰ 'ونو بۇ قروپ قئیدالار اولوشتورور. بۇ بیر ترئند حالیندا یوکسلمکدهدیر.
مشهور بیر آلمان دییش بئله دئمکدهدیر: "ناهار بیر ایمپراتور، گونورتا یئمیی بیر کرال و آخشام یئمیی بیر کاسیب کیمیدیر." ناهار عومومیتله تاخیللی یئمکلرله و بال یا دا رئچئللی چؤرکله ائدیلر. آلمانلارین بیر قیسیمی ناهاردا سویوق یئمکلری یا دا پئندیرلی چؤریی سئچیم ائدیر. اؤلکهده ۳۰۰-دن چوْخ چؤرک نؤوو سوبالاردا ساتیلماقدادیر.
باشقا اؤلکهلردن گلن ایممیقرانتلار سایهسینده، آلمان متبخی و گوندهلیک یئمک وردیشلری بیر چوْخ متبخدن تسیرلنمیشدیر. پیززا و ماکارون کیمی ایتالیان یئمکلری، دؤنر کیمی تورک و عرب یئمکلری خصوصیله بؤیوک شهرلرده اوْلدوقجا مشهور اولاراق ساتیلماقدادیر. بئینلخالق بورگئر زنجیرلری و چین رئستورانتلار اؤلکهنین بیر چوْخ یئرینه یاییلمیشدیر. هیند، یاپون و دیگر آسیا موتفاکلارینین پوپولئریتئسی آرتماقدادیر. یوکسک پروفیللی دوققوز آلمان رئستوران، رئستورانتلار بئینلخالق دئرئجئلئندیرئن میجهئلین رهبری طرفیندن اوچ اوْلدوزلو اولاراق اعلان ائدیلمیشدیر. یئنه ۱۵ رئستوران ایکی اوْلدوز آلمیشدیر.
شرابین اؤلکهنین بیر چوْخ سئقمئنتینده مشهور اولماسینا باخمایاراق آلمانین میلّی ایچکیسی پیوه اولاراق بیلینمکدهدیر. آلماندا آدام باشینا پیوه ایستهلاکی ایللره گؤره دوشمهسینه باخمایاراق، آدام باشینا ایللیک ۱۱۶ لیتر ایله اوست سیرالارداکی یئرینی قوروماقدادیر. ۱۸ باتی اؤلکهسی اوزرینده ائدیلن آراشدیرمالار نتیجه سینده آلمان؛ آدام باشینا ایسپیرتسیز ایچکی ایستهلاکی مؤوضوسوندا ۱۴. ، آدام باشینا مئیوه سویو ایستهلاکیندا ایسه ۳. اوْلموشدور. بونلارین خاریجینده، مینئراللارلا سو و سجهورلئ (مئیوه سویو ایله قاریشدیریلمیش) آلماندا چوْخ مشهوردور.
جمعیتدَییشدیر
۲۰۰۶ دونیا کوبوکوندان بری، اؤلکهنین ایمیجی داخیلی و خاریجی دونیادا دییشمیشدیر. بۇ تورنیردن سوْنرا، ایللیک ائدیلن میلّی مارکا گؤسترمکله آراشدیرماسینا آلمان اوست سیرالارا تیرمانمیش و ۲۰۰۸-جی ایلده لیدئرلییه چاتمیشدیر. ۲۰ فرقلی اؤلکهدن اینسانلارا اؤلکهنین تانینمیشلیغی؛ مدنیت، سیاست، ایخراجات، اؤلکهنین اینسانلاری، اؤلکهیه توریزم، ایممیقرانتلارین ماراغینی چکمه و اینوستیسیالار باخیمیندان سوروشولموشدور. بیر باشقا قلوبال دوشونجه آراشدیرماسی ببج طرفیندن ائدیلمیش و نتیجهده آلمانین، ۲۲ قاباقدا گلن اینوستور اؤلکهسی آراسیندا ان موسبت تأثیره صاحب اؤلکه اوْلدوغو اورتایا چیخمیشدیر. % ۵۶لیک بؤیوک بیر قروپ اؤلکه حاقیندا موسبت دونیاگؤروشونه ساهیبکن، % ۱۸لیک بیر قیسیم اؤلکهیه منفی باخماقدادیر.
آلمان قانونی و ایجتیماعی اولاراق هوموسئکسواللارا قارشی تولئرانسلیدیر. عائله بیرلیکدهلییه ۲۰۰۱-جی ایلدن بری ایجازه وریلیر. گئیلئر و لئزبیئنلئر قانونی اولاراق یولداشلارینین بیولوژی اوشاقلارینی اؤولادلیغا گؤتوره بیلر (اؤگئی اوشاق اولاراق). ایکی بؤیوک آلمان شهرینین بلدیه باشچیسی، گئی اوْلدوژکلارینی اعلان ائتمیشدیر.
۲۰. عصرین سون اون ایل عرضینده آلمان، ایممیقرانتلارا قارشی موقعینی دییشدیرمیشدیر. ۹۰-جی ایللرین اورتاسینا قدر اومومی دوشونجه آلمانین بیر کؤچ اؤلکهسی اولمادیغی ایستیقامتینده ایدی. بونا قارشی اهالینین ۱۰٪-ی آلمان اولمایان کسلردن میدانا گلمکده ایدی. گاستاربئیتئرلارین (ماوی یاخالی، قوناق ایشچی) اؤلکهیه گیریشینین بیتمهسیندن سوْنرا، بۇ سیغینماجیلار تولارئ ائدیلدیلر. حال-حاضردا حؤکومتین و آلمان جمعیتینین دوشونجهسی نظارت آلتیندا ایختیساسلی ایممیقرانتلارین اؤلکهیه گلیشینین قبول ائدیله بیلر اوْلدوغودور. [۱۴۶] ۱۹۸۴-جو ایلده ۴٬۴ میلیون اوْلان آلماندا یاشایان خاریجی اهالیسی، ۲۰۰۸-جی ایلده ۷٬۳ میلیونا چیخمیشدیر.
۲۰۰۵-جی ایلدکی ۵۸ میلیارد آورو تتیل هارجاماسییلا آلمان، بۇ مؤوضودا بیرینجی اوْلموشدور. ان مشهور گزینتی یئرلری آوستریا، ایسپانیا، ایتالیا و فرانسه دیر.
گؤرونتولردَییشدیر
نوتلاردَییشدیر
- ↑ In the recognized minority languages and the most spoken minority language of Germany:
- دانمارکجا: Forbundsrepublikken Tyskland
- آشاغا آلمانجا: Bundesrepubliek Düütschland
- شابلون:Lang-hsb
- شابلون:Lang-dsb
- شابلون:Lang-rmy
- شابلون:Lang-fy
- آنادوْلو تۆرکجهسیجه: Almanya Federal Cumhuriyeti
- ↑ From 1952 to 1990, the Deutschlandlied was the national anthem but only the third verse was sung on official occasions. Since 1991, the third verse alone has been the national anthem.[۱]
- ↑ دانمارک دیلی، Low German، سورب دیللری, رومان دیلی, and فریس دیللری are recognised by the European Charter for Regional or Minority Languages
- ↑ اوروپا بیرلیگی since ۱۹۹۳.
قایناقلاردَییشدیر
- ↑ Bundespräsidialamt. Repräsentation und Integration (German). یوْخلانیلیب۸ March ۲۰۱۶. “Nach Herstellung der staatlichen Einheit Deutschlands bestimmte Bundespräsident von Weizsäcker in einem Briefwechsel mit Bundeskanzler Helmut Kohl im Jahr 1991 die dritte Strophe zur Nationalhymne für das deutsche Volk. [In 1991, following the establishment of German unity, Federal President von Weizsäcker, in an exchange of letters with Chancellor Helmut Kohl, declared the third verse [of the Deutschlandlied] to be the national anthem of the German people.]”
- ↑ خطای لوآ در ماژول:Citation/CS1/Date_validation در خط 354: attempt to compare nil with number.
- ↑ Numbers and Facts about Church Life in Germany 2016 Report. Evangelical Church of Germany. Retrieved 06 December 2016.
- ↑ Population at 82.2 million at the end of 2015 – population increase due to high immigration. destatis.de (۲۶ August ۲۰۱۶).[دائمی اولو باغلانتیلی]
- ↑ ۵٫۰ ۵٫۱ ۵٫۲ ۵٫۳ Germany. International Monetary Fund (October ۲۰۱۵). یوْخلانیلیب۶ August ۲۰۱۶.
- ↑ Gini coefficient of equivalised disposable income (source: SILC). Eurostat Data Explorer. یوْخلانیلیب۱۳ August ۲۰۱۳.
- ↑ ۲۰۱۵ Human Development Report. United Nations Development Programme (۲۰۱۵). یوْخلانیلیب۱۴ December ۲۰۱۵.
- ↑ http://www.bbc.com/news/world-europe-17299607
- ↑ http://www.nationsonline.org/oneworld/germany.htm
- ↑ https://www.lonelyplanet.com/germany
- ↑ https://www.deutschland.de/en
- ↑ M.S. Cermanya hakkında www.unrv.com
- ↑ Almanya, ABD'den sonra en çok bağış yapan ülke TopNews, India, Retrieved 2008, 04-10.
- ↑ archive copy. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2007-08-14. یوْخلانیلیب2012-08-28.
- ↑ Avrupa'nın lideri?[دائمی اولو باغلانتیلی] International Herald Tribune. Nisan 4, 2008.نیسان (عبری).
- ↑ Güvenli geleceğe güvenli tekonojiyle Archived 2013-11-05 at the Wayback Machine. www.innovations-report.de. Mayıs 7, 2008. ۰۴–۰۴.
- ↑ Jill N. Claster: Medieval Experience: 300–1400. NYU Press 1982, p. 35. ISBN 0-8147-1381-5.
- ↑ The Cambridge Ancient History, vol. 12, p. 442. ISBN 0-521-30199-8.
- ↑ Şarlman Archived 2017-12-10 at the Wayback Machine. Şarlman'ın biyografisi
- ↑ Joanna Story, Charlemagne: Empire and Society, Manchester Üniversitesi Yayınları, ۲۰۰۵ ISBN 978-0-7190-7089-1
- ↑ Sacrum Romanum Imperium Nationis Germanicæ www.nationstates.net
- ↑ Rosamond McKitterick, Charlemagne: The Formation of a European Identity, Cambridge Üniversitesi Yayınları, ۲۰۰۸ ISBN 978-0-521-88672-7
- ↑ Hükümdarlık mücadelesi http://www.britannica.com
- ↑ آلمان en.wikipedia.com
- ↑ Kutsal Roma Cermen İmparatoru IV.Charles'ın fermanı Yale Üniversitesi Web Sitesi
- ↑ 30 Yıl Savaşları Archived 1999-10-09 at the Wayback Machine., Gerhard Rempel, Western New England Koleji.
- ↑ 30 Yıl Savaşları (۱۶۱۸–۴۸), Alan McFarlane, The Savage Wars of Peace: England, Japan and the Malthusian Trap (2003)
- ↑ Fulbrook, Mary: A Concise History of Germany, Cambridge Üniversitesi Yayınları ۱۹۹۱, p. 97. ISBN 0-521-54071-2
- ↑ Martin, Norman. Alman Konfederasyonu 1815–1866 (Almanya) Dünya Bayrakları. ۵ Ekim 2000.Erişim: 12-07-2006
- ↑ Almanya'da 1848 Devrimi mars.acnet.wnec.edu
- ↑ Almanya'da ۱۸۴۸ İhtilalleri en.wikipedia.com
- ↑ Alman İmparatorluğu Archived 2009-04-02 at the Wayback Machine. Das Kaiserreich
- ↑ Alman İmparatorluğu'nun tüm sömürgeleri www.worldstatesmen.org
- ↑ Alman İmparatorluğu dış politikası www.britannica.com
- ↑ Khapoya op. cit. p. ۱۱۵f
- ↑ Stephen J. Lee: Europe, 1890–1945. Routledge 2003, p. 131. ISBN 0-415-25455-8.
- ↑ ۳۷٫۰ ۳۷٫۱ آلمان en.wikipedia.org Erişim: 1 Mart 2009
- ↑ Das Ermächtigungsgesetz 1933
Erişim = ۱۲-۰۹-۲۰۰۸
Yazar = Deutsches Historisches Museum
Yayımcı = Deutsches Historisches Museum
Dil = Almanca
- ↑ Industrie und Wirtschaft
Erişim tarihi = ۱۲-۰۹-۲۰۰۸
Yazar = Deutsches Historisches Museum
Yayımcı = Deutsches Historisches Museum
Dil = Almanca
- ↑ Holokost ve II. Dünya Savaşı maddelerine bakınız.
- ↑ Avrupa Topluluğu kurucu devletleri Avrupa Birliği resmi internet sitesi
- ↑ Colchester, Nico. D-mark day dawns[دائمی اولو باغلانتیلی] Financial Times. 1 Ocak 2001. Erişim tarihi = ۰۷-۱۲-۲۰۰۶
- ↑ Dempsey, Judy. Almanya Bosna'dan çekilmeyi planlıyor[دائمی اولو باغلانتیلی] International Herald Tribune. 31 Ekim 2006. Erişim tarihi = ۳۰-۱۱-۲۰۰۶
- ↑ Almanya Archived 2006-09-30 at the Wayback Machine. CIA Factbook. 14 Kasım 2006. Erişim = ۲۹-۱۱-۲۰۰۶
- ↑ Gebiet und Bevölkerung – Fläche und Bevölkerung (German). Statistisches Bundesamt und statistische Landesämter (December ۲۰۱۵). آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2017-07-06. یوْخلانیلیب۳ August ۲۰۱۷.
- ↑ ۴۶٫۰ ۴۶٫۱ Gross domestic product – at current prices – 1991 to ۲۰۱۵ (English). Statistische Ämter des Bundes und der Länder (۵ November ۲۰۱۶). یوْخلانیلیب۶ July ۲۰۱۶.[دائمی اولو باغلانتیلی]
- ↑ Historical Exchange Rates Tool & Forex History Data – OFX. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2012-03-21. یوْخلانیلیب2017-08-04.
- ↑ Almanya'da iklim www.germanculture.com Erişim: 1 Mart 2009
- ↑ Germany For Dummies 3.baskı Archived 2007-11-23 at the Wayback Machine.
yayımcı = Wiley Mayıs 2007 ISBN = ۹۷۸-۰-۴۷۰-۰۸۹۵۶-۹
- ↑ Almanya'da iklim ve hava World Travels. Erişim = ۳۰-۱۱-۲۰۰۶
- ↑ Ekobölgeler WWF, Erişim = ۲۸-۱۲-۲۰۰۸
- ↑ Avrupadaki ünlü hayvanat bahçeleri listesi www.eupedia.com, Erişim = ۱۷-۱۰-۲۰۰۸
- ↑ Bazı ilginç hayvanat bahçesi olayları Archived 2003-10-07 at the Wayback Machine. www.americanzoos.info/, Erişim = ۲۰۰۸ ۱۷-۱۰-۲۰۰۸
- ↑ Hayvan İstatistikleri 2007 Archived 2010-06-09 at the Wayback Machine.(Almanca), Berlin Hayvanat bahçesi, Giriş = ۰۵-۰۸-۲۰۰۸
- ↑ Çevre bilinci hedefi[دائمی اولو باغلانتیلی] Alman Federal Çevre Vakfı, Erişim = ۲۸-۱۲-۲۰۰۷
- ↑ Bütün ülkeler iklim değişikliği üzerie adımlar atmalı Archived 2008-02-16 at the Wayback Machine.
Giriş = ۱۱-۰۲-۲۰۰۸
Yazar = PIPA
Tarih =۲۰۰۷-۰۹-۲۴
Çalışma = BBC World service Poll, carried out by Globescan
- ↑ Almanya'nın çevre koruma endüstrisini takviye[دائمی اولو باغلانتیلی] Erişim = ۲۵-۱۱-۲۰۰۷


text:
چاتي گؤتوردو (اویون)
چاتي گؤتوردو — آذربايجانین قدیم اويونلارينداندير. "قاييش گؤتوردو" یا "قاییش قاپدی" دا دئييلير. کندلرده، اوبالاردا خوصوصاً تويلاردا جاوانلار کندین خیرمان یئرینده و یا مئیدانیندا اویناییرلار و کند کيشيلري بو نوماييشه ييغيشيرلار.
اويونون قايداسي[دَییشدیر]
بؤيوک دايره چکيلير. سونرا هالای گئديب، بئش-بئش ايکي يئره بؤلونورلر. يالاق دوزهليب چاتيلاري اورا قويورلار. اوينايانلاردان بئش نفري همين چاتيلارين، دايرهنين اوستونه دايانيرلار. بئش نفري ايسه دايرهنين جيزيغیندان کناردا. اويون شرطي بئلهدير کي کناردا دايانان بئش نفر، چاليشيرلار کي دايرهنين ايچيندهکي چاتيلاري، ايچريدهکيلرين آياغينين آلتيندان چکسينلر. آلينان چاتيلارلا ايچريدهکيلري دويورلر. او زاماناجانکی ايچريدهکيلر چولدهکيلرين بيرينين آياغيني آياغي ایله وورسون. ووراندا لازيمدير کي بير آياغي دايرهنين ايچينده اولسون. بئلهليکله ايچريدهکيلر دايرهنين کنارينا چيخيب، کنارداکيلار ايچري گيريب چاتينين اوستونده دورورلار. و اويون تزهدن باشلانير.


text:
فوک، سو آلتیندا دالغیجی قوجاقلادی
بیر دالغیج، اینگیلترهنین قوزئی دنیزیندهکی دالیش سیراسیندا وحشی بیر بوز فوکون اؤزونه ساریلدیغی آنی فیلمه آلدی
سو ایتی، سو آلتیندا قارشیلاشدیغی دالغیجا ساریلدی.
بیر دالغیج، اینگیلترهنین قوزئی دنیزیندهکی بیر دالیش سیراسیندا وحشی بیر بوز فوکون اؤزونه ساریلدیغی آنی فیلمه آلدی. دالغیج بن بورویل تخمیناً ۲۰ ایلدیر دالدیغیندان بؤلگهدهکی فوکلارا دوست اولدوغونو سؤیلهدی.
ایلگیلیلی خبرلر
تورکیهده کوروناویروس ایله باغلی سون دوروم - ۱۴ اکتبر ۲۰۲۱
تورکیهده بو گونه قدر وورولان بیرینجی، ایکینجی و اوچونجو دوز واکسن ساییسی ۱۱۳ میلیون ۴۱۸ مین ۲۵۷ اولدو
بینا یانغینیندا ۴۶ نفر اؤلدو
یانغینین سون درجه شدتلی اولدوغو و بینانین بیر چوخ قاتینی ییخدیغی بیلدیریلدی
آمریکادا، آشیری دوز اویوشدوروجودان اؤلوملرده رکورد
آمریکادا آشیری دوز اویوشدوروجودان اؤلوملرین ۲۰۲۰.جی ایلین مارس آییندان بو ایلین عینی آیینا قدر یوزده ۲۹،۶ آرتدیغی اورتایا چیخدی


text:
فریدریش هؤلدرلین
فریدریش هؤلدرلین (آلمانجا: Friedrich Hölderlin) ـ آلمان ليريک شاعير. فریدریش هؤلدرلین کلاسيک چاغين و رومانتيزمين ان اؤنملی تمثيلجيلريندندير.
یاشاییش[دَییشدیر]
فریدریش هؤلدرلین میلادی ۱۷۷۰- جی ایلده بۇ گونکو فدرال آلمانین لافن شهرینده دونیایا گؤز آچمیشدیر و آلمان لیریک شعرینین نهنگ نمایندهلریندن بیری ساییلیر.
زامانیله بویوک فیلسوف فریدریش هگل ایله دوست اولان هؤلدرلین، اورهگی آزادلیق عشقی ایله چیرپیندیغی اۆچون، فرانسه انقلابینین دوستلاریندان بیری ساییلمیشدیر.
اثرلری[دَییشدیر]
هؤلدرلینین اثرلرینی ۴ یئره بؤلمک اولار:
- هوپهریون: 1797-1799 – جی ایللرده نظمه چکیلمیش بۇ لیریک رومان، شاعیرین ایچ حیس لرینی و حیاتا باخیشینی عکس ائتدیری.
- امپه دوکلس ین ئؤلومو: یونان فیلسوفی امپه دوکلس ین یاشاییشی حاقیندا نظمه چکیلمیش درام اثرده ن عبارت دیر.
- سوفوکلس ین درام اویونلاری: شاعیر میلاد دان ئؤنجه یاشایان یونان شاعیری سوفوکلس ین شعرلرینی آلمان دیلینه ترجمه ائتمیشدیر.
- و نهایت 1826- جی ایلده نشر اولونان شعرلرینین توپلوسو.
شعرلریندن[دَییشدیر]
حياتيم
ذيروه لره قالخماق ايسته ين روحومو
آشاغی يا چكدی
اوندان آسلانان سئودا.
كدر
اونو گوبودجاسينا بير كمان كيمی اییدی.
حياتی بئله وئرديم باشا:
گئديشيم بير دؤنوش
گليشيم ايسه بير گئديش.[۱]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ س. حاتملوی، اوچ آلمان شاعریندهن اوچ شعر.
- س. حاتملوی، اوچ آلمان شاعرینده ن اوچ شعر.


text:
حربی اوچاق دوشدو
قضادا بئشی عسگر، اون ایکیسی مولکی ۱۷ نفر حیاتینی ایتیردی
پاکیستان حربی هاوا گوجلرینه عاید تعلیم اوچاغینین باشکند اسلامآباد یاخینلیغیندا ائولرین آراسینا دوشمهسی نتیجهسینده ۵ی حربی پرسنل ۱۷ نفر حیاتینی ایتیردی.
پاکیستان اوردوسوندان وئریلهن آچیقلامایا گؤره، پاکیستان هاوا گوجلرینه عاید ائییتیم اوچاغی، اسلامآبادا ۳۰ کیلومتر یاخینلیقداکی مورا کالو بؤلگهسینده دوشدو.
عادی تعلیمل فعالیتی سیراسیندا ائولرین اولدوغو بؤلگهیه دوشن اوچاغین، سانحهنین آردیندان آلوو آلدیغی بیلدیریلهن آچیقلامادا، اطرافداکی بعضی ائولرین ده یانغیندان ضرر گؤردویو ایفاده ائدیلدی.
قضانین آردیندان راولپندی شهریندهکی حربی قورتارما اکیبلری، ۱۱۲۲ رسکیو ایلک یاردیم اکیبلری ایله اطفاعیه حادثه یئرینده سؤندورمه و قورتارما ایشلری باشلاتدی.
قضادا ۵ی عسگر، ۱۲سی مولکی ۱۷ نفرین حیاتینی ایتیردیگی بیلدیریلدی. اؤلن عسگرلردن ایکیسینین یاربای روتبهسینده اولدوغو آچیقلاندی.
ایلگیلیلی خبرلر
۲ پکاکالی تروریست ائتکیسیز حالا گتیریلدی
"عراقین قورئییندهکی پنجه-قافلان عملیات بؤلگهسینده یئری معین ۲ پکاکالی تروریست قهرمان کماندولاریمیزین مداخیلهسی ایله ائتکیسیز حالا گتیریلدی"
کابلدا سالدیری
کابلون دهمزنگ قووشاغینداکی طالبان گوجلرینه عاید آراجا ال بومبالی سالدیری گرچکلشدیریلدی
اسرائیل گوجلری، فیلیسطینلیلره سالدیریرکن گؤرونتولندی
شاهیدلر، اسرائیل گوجلرینین گؤزیاشاردیجی گاز آتدیغینی و حادثهنی گؤرونتولهین خبرچیلری گؤز آلتینا آلدیقلارینی بیلدیردی


text:
آذربایجان رسپوبلیکاسینین پرزیدنتی
الهام علی یف جنابلارینا
محترم جناب پرزیدنت
اروپا اولمپیا کمیته سینین ٤١- جی باش آسامبلیاسینین مستقل آذربایجان رسپوبلیکاسینین پایتاختی باکی شهرینده ١ اروپا اویونلارینین کچیریلمه سی باره ده قرارینین قبولوندان ٢ ایل ٦ آی ئوتور. کمیته سچیمینیائدرکن رگیونون لیدر دولتی سایلان آذربایجانین صورتلی انکشافینی، ثابت دولت اولماسینی، دنیا بیلیینده کی موقعینی، چوخسایلی بین الخلق یاریشلاری یوکسک سویه ده کئچیرمه تجربه سینی، ادمانچیلاریمیزین دقت چکن اوغورلارینی و دیگر مثبت جهتلری اساس گوتوروب.
ئولکه داخلینده مینلرله کیلومتر مسافه قط ائدن، هر بولگه ده یوکسک احوال روحیه ایله قارشیلانان معشل ایندی پایتاختادیر. لاکین ایندیدن دئیه بیله ریک کی، اودلار یوردو بشر تاریخینه محتشم حادثه کیمی یازیلاجاق بین الخلق ایدمان تدبیرینه تام حاضیردیر. امینلییمیز شرقده دمکراتیانین بشیگی ساییلان، ئوزونون بشری کیفیتلری ایله سچیلن ئولکه یه سیزین کیمی دونیه وی ایمیجه مالیک سیاستچینین، دولت خادیمینین رهبرلیک ائتمه سیندن، آذربایجانیبن بیرینجی خانیمی، یونسکونون خوش مراملی صفیری مهربان خانم علی یوانین صدری اولدوغو تشکیلات کمیته سینین ئوهده سینه دوشن وظیفه لری واختیندا و نمونه وی شکیلده یرینه یتیرمه سیندن قایناقلانیر.
اروپا اویونلاری خلقین، رسپوبلیکانین تکجه بیر قطه نین دئیل، بوتون دنیانین قارشیسیندا ایمته هاندیر. قیسا مدت ارضینده باش وئرنلر اونون داواملی پروسه سه چوریلمه سینین تمیناتچیسی اولمالیدیر. آذربایجانین مالیک اولدوغو پوتنسیال، ئولکه یه هر گون مینلرله ایدمانچینین، معدیا تمثیلچیسینین، مسافرین تشریف گتیرمه سی، هر بیرینین راحاتلیغی و فعالیتی ایچون یارادیلان هر طرفلی شرایط اونا ایلک آفینا اولمپیاداسیندان سونراکی طالعی- اوزون مدتلی فاصیله نی یاشاتمایاجاقدیر.
محترم جناب پرزیدنت،
«ایرانلی مهاجرلر جمعیتی » اجتماعی بیرلییی و اونون چوخسایلی عضولری اروپا اویونلارینین بو سوورن دولته اعتبار اولونماسینی الک گوندن عدالتلی، منطیقی سئچیم کیمی دییرلندیریرلر. بو، بوتوولوکده ئولکه نین، خالقین، اونون رهبرینین غلبه سیدیر. چونکی اروپا اولمپیا کمیته سینه ده آذربایجان تورپاقلارینین ٢٠% قدرینین ایشغالا معروض قالماسی، بیر میلیونا یاخین اینسانین دوغما وطنینده کی یورد- یوواسیندان دیدرگین سالینماسی، ایشغالچیلار طرفیندن آتشکسین معتمادی پوزولماسی یاخشی معلومدور. ایندیه دک محاربه وضعیتینده اولان هر هانسی دولته بو سایاق معتبر ایدمان تدبیرینه ائو صاحیبلیگی هواله ائدیلمه ییب. کمیته ایسه آذربایجانا اوستونلوک وئریب. بیز بونو اولو ئوندر حیدر علی یوین تملینی یاراتدیغی، سیزین طرفینیزدن دوام و انکشاف ائتدیریلن صلح سئور سیاستین منتیقی نتیجه سی ساییریق.
بویوک ایفتخار حسی ایله بیلدیریریک کی، بو اوغورلار آذربایجاندا فعالیت گوسترن «ایرانلی مهاجرلر جمعیتی» اجتماعی بیرلییینی، قورومون رسپوبلیکانین اکثر شهر و بولگه لرینده مسکونلاشان چوخسایلی عضولرینی ده قلبن سئویندیریر. بونون دا جدی اساسلاری وار.
ایرانلی مهاجرلر جمعیتی سیرالاریندا «٢١ آذر» حرکاتیندان ایندییه دک آذربایجانا مهاجرت ائدن اینسانلاری کونوللولوک اساسیندا بیرلشدیرن اجتماعی تشکیلاتدیر. اودلار یوردونو دوغما وطن کیمی سئون جمعیت عضولری اونون ترکیب حسسه سینه چئوریلیبلر. مهریبانلیق و قایغی مهتینده یاشایان بو اینسانلارین علم، تحصیل، مدنیت صاحه لرینده، قوروجولوق ایشلرینده قازاندیقلاری نایلیتلر، لایق گوردوکلری اوردن، مدال، فخری آدلار بونون باریز نمونه لریدیر. سئویندیریجی حالدیر کی، رسپوبلیکادا و اونون حدودلاریندان کناردا کچیریلن معتبر یاریشلاردا فخری کورسویه دوت اولونانلار سیراسیندا ایرانلی مهاجرلر جمعیتی عضولری، اونلارین اولادلاری دا واردیر.
محترم جناب پرزیدنت،
بیز بئله حساس محیتده یاشادیغیمیزدان، آذربایجان جمعیتینین ترکیب حصه سی سایلدیغیمیزدان ایندی بوتون دقت و حیاجانیمیز تزلیکله ستارت گوتوره جک یاریشلاردا ایدمانچیلاریمیزین گوستره جکلری نتیجه لره یونلدیب. اینانیریق کی، بوتون نوولرده اونلارین فخری کورسویه دوت اولونمالارینا شهدلیک ائده جک و غلبه لرینی آلقیشلایاجاغیق.
محترم جناب پرزیدنت،
«ایرانلی مهاجرلر جمعیتی » اجتماعی بیرلییی سیزه بو مناسبتله ئونجه دن تبریکلرینی و خوش دویغولارینی یتیرمکدن ممنونلوق دویور.
صمیمی حرمتله،
رحیم حسین زاده،
«ایرانلی مهاجرلر جمعیتی » اجتماعی بیرلییینین صدری