text:
یونما
یونما سطحلرین ، پروفیللرین و کانوولارین اعمالی اۆچون تطبیق اولونان مکانیکی اعمال اصولودور. پروسس ایسکنه آدلانان آلتین کؤمکی ایله آپاریلیر. بورادا آلت ایسکنه لمه دستگاهیندا چَتین برکیدیلیر. باش و کؤمکچی حرکت لری ایسه اوزه رینده پستاه برکیدیلمیش استول یئرینه یئتیریر. فرئزلمه اصولونون اینکیشاف ائتدیریلیب ایستحصالات دا تطبیقیندن سونرا ایسکنه لمه نی سیخیشدیماغا باشلامیشدیر. بو پروسسین اوستون جهتی اونون اوجوز باشا گلمه سی ، کسمه ده تئنپراتورون آشاغی اولماسی و سطحین کیفییتینین یوکسک الماسی دیر. منفی جهتی ایسه اعمالین اوزون چکمه سی و دستگاه بؤیوک قاباریتی و بوش گئدیشلرین سایی دیر.
یونما عملیاتی ، یونما دستگاه لاریندا آپاریلیر. بو دستگاه لار
- یؤنه لدیجی لردن
- دستگاهین گؤوده سیندن
- مۆحریک و سرعتلر قوتوسوندان
- استول
- آیاقلارینان ایعبارت دیر.


c: text/html

text:
ویرجینیا وولف-ون «شخصی بیر اوتاق» (یا بعضی ترجمهلره گؤره «اؤوزنه عاید بیر اوتاق») اثرینین یازی اوسلوبو ائلهدیر کی اونو، قادین ادبیاتی اوزرینده یازیلمیش تنقیدی بیر آراشدیرما اثری، یوخسا بیر پووئست و یا رومان (عمومیتله فانتاستیک (تخیلی) اثر) ژانریندا یازیلدیغینی اوخوجو آییرد ائده بیلمیر. بو، نه اینکی ساده اوخوجو حتتا پروفسیونال و ادبیات نظریهلرینی تدقیق ائدن بؤیوک ادبیاتشناسلار آراسیندا دا شوبهه دوغوران بیر ادبی اثردیر. چونکی اثره تحکیه (روایت) قاتقیلاری قاتماسی ایله یاناشی دؤورونون و اؤزوندن اؤنجه قادین ادبیاتی حاقدا یازیلان اثرلره تنقیدی باخیش ایله یاناشماسی ایله ایرهلی گئدیر. آرادا روایت، فانتاستیکلشیر، درحال سونرا فانتازی اورتادان قالدیریلیر و یازار گوندهلیک گئرچکلیکلر اوزرینده دوشونجهلرینی فورمالاشدیریر. بونا گؤره بعضیلری بو اثری “پووئست”، بعضی لری ایسه «ائسسه» آدلاندیریرلار.
یازیچی اؤزوندن اؤنجه یازیلان اثرلرین فورما، و خصوصیله قادین موضوعسو اوزرینده یاناشدیقلاری دویغو و دوشونجهلره سیاحت ائدرکن، زامانینا قدر توخونولمایان موضوعلاری اورتایا قویور. ویرجینیا وولف نییه قادین یازارلاری آراسیندا شکسپیر کیمی داهی یازیچی اولمادیغی سوالینی اورتایا قویاندان سونرا، اؤزو ده جاوابلاندیریر. اونون فیکرینجه بونون سببی، قادین یازارلارینین مادی گلیرینین و مادی گلیره سؤیکهنن یازماق اوچون اؤزل اوتاغینین اولماماسیندان ایرهلی گلیر. چونکی قادین ائوده اولارکن، مطبخه، اوشاغا یئتیشمک مسئلهسی اونون فیکرینین داغینیقلیغینا گتیریب چیخاریر. اؤزل اوتاغی اولان یازیچی ایسه، آرخایینلیقلا یازیب یارادارکن شکسپیر کیمی داهیلیینی ده اورتایا قویا بیلمهسینی وورغولاییر. اونون فیکرینجه تاریخ بویو قادینین اقتصادی مستقللییی اولمادان دئمهیه ده سؤزو اولماییبدیر. اوزاق باشی کیشیلر طرفیندن یازیلان بدیعی اثرلرین اوبرازی اولوبدور قادین. بو اثرده یازیچی یئنی قادین ادبیاتینین مانیفئستینی اورتایا قویور.:
«[قادین] پوئزییانی سطیر-سطیر ایشغال ائدیب، لاکین تاریخده آدی یوخدور. ادبیاتدا کراللارا، فاتحلره حؤکم ائدیر، لاکین گئرچک حیاتدا عائلهسی بارماغینا زورلا اوزوک تاخیر… ادبیاتدا دوداقلاریندان اَن تأثیرلی سؤزلر، اَن درین فیکیرلر سوزولور، لاکین حقیقت بودور کی، یازینین اوزون اوخویا بیلمیر… »(ص۵۲).
* شخصی بیر اوتاق، ویرجینیا وولف / کؤچورن: سعیده حسنپور / سونا نشریاتی ۱۴۰۱.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
تۆرک هوُوا یوُللاری اوروپادا بیرینجی بوُلماغا دوُوام ادیأر
تۆرک هوُوا یوُللاری 6-نجی مای دا گۆنده اوُرتاچا 504 اوچار قاتناتدی و اوروپادا بیرینجی بوُلدی
تۆرک هوُوا یوُللاری گۆنده 504 اوچار قاتناتدی
تۆرک هوُوا یوُللاری 6-نجی مای دا گۆنده اوُرتاچا 504 اوچار قاتناتدی و اوروپادا بیرینجی بوُلدی.
یوروکنترل بو حاباری تاصصیقلادی.
تۆرک هوُوا یوُللاریندان سوُنگرا ایرفرانس 392 اوچوش بیلن ایکینجی بوُلدی.
لوفت هانزا 377 اوچوش بیلن 3-نجی، ویدرئو 344 اوچوش بیلن 4-نجی، کی ال ام 304 اوچوش بیلن 5-نجی و دی اچ ال اکسپرس 293 اوچوش بیلن 6-نجی بوُلدی.
دِگیشلی حابارلار
اکرانچیلیق پوداغینداقی داشاساتوو موقداری رکورد قوُیدی
نوُیابر آییندا بو پوداقدا داشاساتوو 3 میلیارد 329 میلیون دلاردان گچدی


text:
اییلیگی سۇنسوز، ایکرامئ بۇل آللاهئن آدئیلا.
- ألیف-لام-میم!
- روملار ینیلگییە اوغرادئلار.
- یریۆزۆنۆن أن چوقور یریندە. اۇنلار ینیلگیلرینین آردئندان غالیب گلەجکلردیر.
- بیرقاچ یئل ایچریسیندە. بونون اؤنجەسیندە دە، سۇنراسئندا دا هر ایش آللاهئن ألیندەدیر. اۇ گۆن مۆمینلر دە سەوینەجکلردیر.
- آللاهئن یاردئمئیلا. اۇ، اویغون گؤردۆگۆنە یاردئم أدر. اۇ دائیما اۆستۆندۆر، ایکرامئ بۇلدور.
- بو، آللاهئن واعادیدیر. آللاە واعادیندن دؤنمز. آنجاق اینسانلارئن چۇغو بونو بیلمز.
- اۇنلار دۆنیا حایاتئنئ یۆزەیسل اۇلاراق بیلیرلر. اۇنلار آحیرتی ایسە هیچ اومورسامازلار.
- کندیلری اۆزرینە هیچ دۆشۆنمەدیلر می؟ آللاە گؤکلری، یری وە ایکیسی آراسئندا اۇلانلارئ، سادەجە گرچک وە بللی بیر أجلی اۇلان وارلئقلار اۇلاراق یاراتمئشتئر. اینسانلارئن چۇغو راببینین حوضورونا وارمایئ کسینلیکلە گؤز آردئ أدرلر.
- یریۆزۆندە دۇلاشمادئلار مئ کی، کندیلریندن اؤنجەکیلرین سۇنونون ناسئل اۇلدوغونا باقسئنلار! اؤنجەکیلر بونلاردان چۇق داحا گۆچلۆیدۆلر. تۇپراغئ ایشلەمیشلر وە اۇرایئ، بونلارئ ایعمار أتتیگیندن داحا فاضلا ایعمار أتمیشلردی. ألچیلری دە اۇنلارا آچئق بلگەلرلە گلمیشتی. آللاە اۇنلارا آصلا یانلئش یاپمادئ؛ یانلئشئ اۇنلار کندیلرینە یاپئیۇرلاردئ.
- سۇنرا کؤتۆلۆک یاپانلارئن سۇنو چۇق کؤتۆ اۇلدو؛ چۆنکی آللاهئن آیتلری قارشئسئندا یالانا سارئلمئشلار وە اۇنلارئ حافیفە آلمئشلاردئ.
- آللاە باشلانغئچتا یاراتمایئ یاپار. سۇنرا (آحیرتتە) اۇنو تکرارلار. سۇنرا اۇنون حوضورونا چئقارئلئرسئنئز.
- اۇ ساعاتین گلدیگی گۆن، سوچلولار اوموتلارئنئ تامامن قایبەدرلر.
- آللاها اۇرتاق سایدئقلارئندان هیچبیری اۇنلارا شفاعاتچی اۇلمایاجاقتئر. حالبوکی اۇنلار، بو اۇرتاقلارئ یۆزۆندن کافیر اۇلموشلاردئ.
- اۇ ساعاتین گلدیگی گۆن، بونلار بیربیرلریندن آیرئلاجاقلاردئر.
- اینانئپ گۆونن وە ایی ایشلر یاپانلارا گلینجە، اۇنلار گۆزل بیر باحچەدە سەوینچ ایچیندە اۇلاجاقلاردئر.
- کافیرلیک أدن، آیتلریمیز وە آحیرتە وارما حاققئندا یالانا سارئلانلار ایسە عاذاب ایچیندە توتولاجاقلاردئر.
- آقشام واقتی ایچیندە بولوندوغونوزدا وە صاباحا چئقارکن، آللاها عیبادت أدین!
- گؤکلردە وە یردە هر شەیی مۆکممل یاپماق آللاها اؤزگۆدۆر. ایکیندیدە وە اؤگلە واقتیندە بولوندوغونوزدا دا اۇنا عیبادت أدین!
- آللاە اؤلۆدن دیرییی چئقارئر، دیریدن دە اؤلۆیۆ چئقارئر. اؤلۆمۆندن سۇنرا یریۆزۆنۆ جانلاندئرئر. سیز دە (تۇپراقتان) عاینئ شکیلدە چئقارئلاجاقسئنئز.
- سیزی تۇپراقتان یاراتماسئ وە سۇنرا یریۆزۆنە داغئلان بیر بشر اۇلوورمەنیز آللاهئن آیتلریندندیر (گؤسترگەلریندندیر).
- اۇنلارلا حوضور بولاسئنئز دییە سیزین ایچین کندی تۆرۆنۆزدن أشلر یاراتماسئ، آرانئزا سەوگی وە مرحامت قۇیماسئ دا آللاهئن آیتلریندندیر (گؤسترگەلریندندیر). شۆبهەسیز کی بوندا دۆشۆنن بیر تۇپلولوق ایچین آیتلر واردئر.
- گؤکلرین وە یرین یاراتئلئشئ، دیللرینیزین وە رنکلرینیزین فارقلئ اۇلماسئ دا آللاهئن آیتلریندندیر (گؤسترگەلریندندیر). شۆبهەسیز کی بوندا بیلنلر ایچین آیتلر واردئر.
- گجەلەیین وە گۆندۆزۆن اویومانئز وە آللاهئن ایکرامئنئ آرامانئز دا اۇنون آیتلریندندیر (گؤسترگەلریندندیر). شۆبهەسیز کی بوندا دینلەین بیر تۇپلولوق ایچین آیتلر واردئر.
- قۇرقو وە اوموت ورن شیمشگی سیزە گؤسترمەسی، گؤکتن بیر سو ایندیریپ اؤلۆمۆندن سۇنرا اۇنونلا یریۆزۆنۆ جانلاندئرماسئ دا اۇنون آیتلریندندیر (گؤسترگەلریندندیر). شۆبهەسیز کی بوندا، عاقلئنئ قوللانان بیر تۇپلولوق ایچین آیتلر واردئر.
- گؤکلرین وە یرین، قۇیدوغو قانونا گؤرە آیاقتا قالماسئ دا اۇنون آیتلریندندیر (گؤسترگەلریندندیر). سۇنرا سیزین بولوندوغونوز یرلردن (چئقمانئز ایچین) چاغئردئغئندا همن چئقارسئنئز.
- گؤکلردە وە یردە هر کیم وارسا اۇنوندور. حپسی اۇنا ایچتنلیکلە بۇیون أگر.
- باشلانغئچتا یاراتمایئ یاپان، سۇنرا اۇنو (آحیرتتە) تکرارلایاجاق اۇلان آللاەتئر. بو (یاراتمایئ تکرارلاماق)، اۇنون ایچین داحا قۇلایدئر. گؤکلردە وە یردە أن اۆستۆن اؤرنکلر اۇنا عائیدتیر. اۇ دائیما اۆستۆن وە بۆتۆن قارارلارئ دۇغرو اۇلاندئر.
- آللاە، سیزە کندینیزدن اؤرنک ورییۇر؛ یمینلرینیز آلتئنداکیلردن سیزە وردیگیمیز رئزئقلاردا سیزە اۇرتاق اۇلوپ دا سیزینلە أشیت دورومدا اۇلان وار مئ؟ اۇنلار ایچین دویدوغونوز قایغئ، عاینئ کندینیز ایچین دویدوغونوز قایغئ گیبی میدیر؟ آیتلریمیزی، عاقلئنئ قوللانان بیر تۇپلولوق ایچین ایشتە بؤیلە آیرئنتئلئ اۇلاراق آچئقلارئز.
- یانلئشا دالانلار، آصلئندا بیلگیسیزجە نفیسلرینین آرزولارئنا اویارلار. آللاهئن ساپقئن قابول أتتیگینی کیم دۇغرو یۇلا گتیرەبیلیر؟ اۇنلارئن هیچبیر یاردئمجئسئ اۇلمایاجاقتئر.
- سن یۆزۆنۆ دۇغرودان دۇغرویا بو دینە؛ آللاهئن فئطراتئنا (وارلئقلاردا گچرلی قانونونا) چەویر! اۇ اینسانلارئ اۇنا گؤرە یاراتمئشتئر. آللاهئن یاراتتئغئنئن یرینی توتاجاق بیر شەی یۇقتور. دۇسدۇغرو دین بودور، آما اینسانلارئن چۇغو بونو بیلمز.


text:
مرکزی فدرال آمریکا جومهوریتی
مرکزی فدرال آمریکا جومهوریتی (اینگیلیسجه: Federal Republic of Central America، فارسجا: جمهوری فدرال آمریکای مرکزی، عربجه: جمهورية أمريكا الوسطى الفيدرالية، فرانسهجه: République fédérale d'Amérique centrale، آلمانجا: Zentralamerikanische Konföderation، ایتالیاجا: Repubblica Federale del Centro America، روسجا: CoeдиHëHHыe пpoBиHции ЦeHTpaлbHoй AMepиkи) قوزئی آمریکادا بیر اسکی دؤولت. مرکزی فدرال آمریکا جومهوریتی 1823 میلادی ایلینده قۇرولدو و 1839 میلادی ایلینده داغیلدی.
گؤرونتولردَییشدیر
بیرده باخدَییشدیر
قایناقلاردَییشدیر
- اینگلیسیجه ویکی پدیا


text:
ورسای باریش مۆقاویلهسی
ورسای باریش مۆقاویلهسی، ۱-جی دۆنیا ساواشینین سوْنوندا آنتانتا دؤولتلری ایله آلمان آراسیندا ایمظالانان باریش سازیشیدیر. ۱۸ ژانویه ۱۹۱۹دا باشلایان پاریس باریش کونفرانسیندا موذاکیره ائدیلمیش، ۷ مئی ۱۹۱۹دا سوْن متن آلمانلارا اعلان ائدیلمیش، ۲۳ ژۇئندا آلمان مجلیسینده قبول ائدیلمیش و ۲۸ ژۇئندا پاریسین ورسای شهرین طرافیندا ایمظالانمیشدیر.
داشیدیغی آغیر شرطلردن ورسای مۆقاویلهسی آلماندا بؤیوک اعتراضا یوْل آچمیش و "خیانت" کیمی قبول ائدیلمیشدیر. بیر چوْخ تاریخچی آلماندا ۱۹۲۰لرده باش وئرن ایقتیصادی و سیاسی غیری-ثابتلییه، نازی حیزبینین حاکمیّته گلمه سی و ایکینجی دونیا ساواشینا سبب اولدو.


text:
جوانروددا ۱۴ یاشلی ایکی قیز اینقیلاب کئشیکچیلری طرفیندن ۵ ساعت سورغویا چکیلیب
اینسان حاقلاری سایتلاری، جوانرودلو ۱۴ یاشلی سونیا کریمی و پریا فتحینین اینقیلاب کئشیکچیلری اطلاعاتی طرفیندن چاغیریلدیغینی و ۵ ساعت دیندیریلدیگینی بیلدیریر.
ایکی یئنییئتمه قیز اؤتن هفته “تارا احمدی” آدلی باشقا بیر ۱۶ یاشلی قیزلا بیرلیکده توتولدو و سونرا سربست بوراخیلدی.
سربست بوراخیلدیقدان سونرا اؤزونو آساراق اینتیحار ائدن تارا احمدی حاضردا جوانرودداکی حضرت رسول خستهخاناسینین آیسییو شؤبهسینده یاتیر.
بیلگیلی بیر منبعیه گؤره، سونیا کریمی و پریا فتحی، ۷ شهریور بازار گونو سحر ۸-دن ۱۳-دک اینقیلاب کئشیکچیلری اطلاعاتی طرفیندن دیندیریلیب و تهدید ائدیلیبلر کی تارا احمدینین حبسی و اینتیحاری ایله باغلی مئدیایا دانیشسالار، اونلارا قارشیلیق وئریلهجک.
هنگاو اینقیلاب کئشیکچیلرینین تارا احمدینین عائلهسینه تضییق گؤستردیگینی، اینقیلاب کئشیکچیلرینین اونو و باشقا ایکی یئنییئتمهنی توتماقدا هئچ بیر رولو اولمادیغینی و عائله ایتکین دوشدوکدن سونرا جوانرود پولیسینه بیلدیردیگینی و پولیس طرفیندن تاپیلدیغینی سؤیلهمهلرینی ایستهدیکلرینی یازدی.
ایسلام جمهورییتی گوونلیک گوجلری طرفیندن ایرانین باتی ایالتلرینده اوشاق و یئنییئتمهلرین ساخلانیلماسی، گؤرونمهمیش بیر حادثه دئییل. بو ایلین خرداد آییندا اطلاعات مامورلاری سقزین سعدی کوچهسیندهکی بیر وطنداشین ائوینه باسقین ائدهرک ژینا حسنی مقدم آدلی ۱۶ یاشلی قیزی حبس ائتدیلر.
۱۳۹۹–جو ایلین تیر آییندا مریوانین اینقیلاب کئشیکچیلری اطلاعاتی هورامان بؤلگهسیندهکی سلین کندیندن “هیمن” و “کیومرث ادوایی” آدلی ایکی اوشاغی توتاراق سنندجدهکی “شهرامفر” تجریدخاناسینا کؤچوردولر.
iranwire


text:
سایت فدائی، ارگان رسمی سازمان اتحاد فدائیان کمونیست
اعلامیه کمیته ایالتی آذربایجان:بیر مای بایرامینا سلام
عزیز ایشچیله ر!
بیر مای بایرامی گلدی چاتدی ! بیرمای بایرامینی تمام ایشیچی لره تبریک ودیریک .بوگون بتوو دنیا ایشچیله ری ایشده ن ال چکیب وخیابانلاردا وفابریک له رده توپلانیب و اوز اجتماعی وسیاسی طلب له رینی اورتیا قویماقینان کاپیتالیسم وارتجاعی قوه له رین مقابیلینده متحد صفله رینی نمایشه قویولار.
آذربایجان خالقی نین ارتجاع وامپریالیسمه قارشی مبارزه له رینین اساسلی نقطه لرینده ن بیری ده آذربایجان ایشچیله رینین بیر مای بایرامیندا چیخیشی وئوز طلب له رینی آریا قویماقدیر کی آذربایجان تاریخینده بیر بویوک اهمیته مالیک دور.
آذربایجان ایشچی له ری !
بیلیرسیز کی ایندی ایران و آذربایجان خالقینین آزادلیخ یولوندا و اسلام جمهوری سنین حیاتینا سون قویماق اوغروندا وامپریالیسم وارتجاعه قاریشی مبارزه تاریخینده مهم بیر مرحه له دیر.اولکه نین اقتصادی ، اجتماعی و سیاسی زمینه سی وکارگرله رین وز حمتکش له رین آیینیشی ، انسانلارین آزاد ومستقل وبرابر حیاتا جان آتماسی ، مبارزیه دوام ورمه ک اوچون یاخشیلانماسی نقطه نظرینده ن بویوک اهمیته مالیکدور.گچمیش ئیل یوزلر اعتصاب ومینلر چخیش حاکم طبقه ورژیم علیهینه ئوز ویردی دی آینین دا ۸۰ شهرده ئوز وره ن قیاملار گوستردیکی زحمتکش توده ایشچی جوانلار وقادینلار جانا گلیب وبویوک دریشکلیق ایستیللر. بو بویوک ترپنیکلر خالق ایچینده بویوک دریشیکلر یارادیب و مبارزه نین یولونی ایشیقلاندیریب.
ایندی بو اعتصابلاردان و بویوک حرکتلرده درس آلمالییق . اونا گوره اولکه نین ایشچیله رینه ، مترقی قوه له رینه تشکل ویرمه ک ، اجتماعی شعورون یوکسه ل مه سینه وطبقاتی سرحدله رین آیدین لاشماسینا ، شورالار وانجمن له رین قورولماسینا بیر بویوک چالیشماق وفداکارلیق لازیم دور. آیدین دی کی بو ایش بیز کارگرله رین بیرلیگینده و تشکیلات تاپ پاسیندا ومبارزیه بیر عالی شکلده دوام ویرمه گینن ممکن اولابیله ر.
بیر مای گونو ایشده ن ال چکیب وخیابانلاردا وکارخانالاردا توپلاشیب اوز اقتصادی وسیاسی و اجتماعی ومللی مطالبه له ریمیزی آریا قویمالیوق . اوز یولداشلاریمیز ایله ، همکارلاریمیز ایله کارخانالاردا ، محله له رده وشهریمیزده کمیته ، شورا وانجمن له ری یارادماغا چالیشاق . چونکی مبارزه ده غله به چاتماغ اوچون بیر اولوب وتشکیلات تاپماق لازیمدور.
یاشاسین دنیا کارگرله رینین بیرلیشی !
یاشاسین سوسیالیسم
بیرله شمیش کمونیست فدائی له رین آذربایجان ایالت کمیته سی
۷ اردیبهشت ۹۷


text:
“رقیه کبیری”نین یئنی اثری؛ “یئردن اوجا تورپاق” رومانی یاییلدی
آذربایجانین تانینمیش یازیچی و شاعرهسی رقیه خانیم کبیرینین “یئردن اوجا تورپاق” عنوانلی یئنی اثری ایشیق اوزو گؤردو. علمی، تخیّلی ژانریندا یازیلمیش بو رومانین اساس مضمونو، مدنیّتین طبیعته بوراخدیغی تاثیری و اینسانین ابدی قالماق اوچون آختاریشیدیر.
«یئردن اوجا تورپاق» رومانیندا اسطوره، علم و خیال بیر- بیرینه هؤرولموش؛ آن گلیر رومانین کاراکترلری، مریخدن باش چیخاردیب، مریخین فضاسینی، ناسانین ۲۰۱۱-نجی ایلده مریخه گؤندردییی روبوت، «کیوراسیتی»نی تانیتدیریر. آن گلیر رومانین راویسی، کاراکترلرین سومر دؤورونده، مدنّیت مرکزی، گیلگمیشین حؤکمرانلیق شهری، اورک شهرینده گزدیریب، طبیعتین وحشی کیشیسی «انکیدو»نو بیر قادین واسیطهسیایله؛ مدنیته تسلیم اولماغینی روایت ائدیر. یازیچی اؤز اثرینده، سومر دؤورنون مدنیتین آنلاتماغا، «گیل گمیش» داستانیندان و گونشله مریخین فضاسینا گؤره یازیلمیش مقالهلردن، علمی فاکتلاردان فایدالانیبدیر.
«یئردن اوجا تورپاق» رومانینین متن ائدیتورو تانینمیش آذربایجان یازیچی و ژورنالیستی حمید بخشمند و جیلد طراحی وقار خانیم آقاییدیر. کیتاب ۱۴۴ صحیفه و ۵۰۰ نوسخهده “موغام” نشریاتی طرفیندن یاییلیب و اونو آذربایجانین کیتاب ماغازالاریندان و ایندیلیکده تبریزده قورولان کیتاب سرگیسیندن ۸۰۰۰ تومنه الده ائتمک اولار. کیتابین الکترونیک نوسخهسیده Fidibo واسطهسیله ساتیشا بوراخیلیبدیر.
کیتابین متنینده نمونه:
– انکیدو، سن ایندی عاغیللانیب، تانریلار جرگهسینه کئچیبسن. عاغیلا دولماق، بیر نؤوع تکلیکدن قاچماق دئمکدیر. داها سنه یاراشماز اورمانداکی حئیوانلارلا گزیب- دولانماق.
انکیدونون اوزاناقلی چیلپاق هئیکلی یامیاشیل چیمنلره قویلانیب. قالخیب اَیلهشیر. منجیم اینانیلماز باخیشیلا کتابا جوموب. سنسه دایاندیغین یئردن کتابا دوغرو بویلانیبسان. شمخت بیر بؤلوم چؤرکله، تاختادان یونولموش بیر فنجانی انکیدویا ساری اوزالدیر.
– انکیدو، چؤرک یاشاییشا لازم اولان قیدالارین بیرینجیسی ساییلیر. چؤرک یئه! یالنیز وحشی حئیوانلارین سودو سنه قانیق وئرمز، ایچکی ایچ. شهرین قیدالانماق عادت- عنعنهلری بئلهدی.
انکیدو چؤرهیی یئییب، اوستوندن یئددی فنجان ایچکینی دالبادال دایانمادان ایچیر.
– انکیدو، گَل سنی اؤزومله هوندور حصارلی اوروک شهرینه آپاریم.
انکیدو ایسه باشینی شمختین دیزی اوسته قویور. شمخت بارماقلاریلا اونون باشاق تک ساچینی داراخلاییر.
– انکیدو، ساچلارین دا جانین کیمی بارماقلاریما آلیشیب. گَل بیرلیکده اوروک شهرینه گئدک! انسانلارین گیلگمیش آدلی تانریسی اولان بیر شهره.
منجیم کتابدان گؤز دؤندریب، سنه باخیر. زامان بیر نئچه ثانیهلیک دایانیر. منجیم الینی اوزونه، ساققالینا چکیب، یئنیدن باخیشینی کتابا تیکیر. سنسه دایاندیغین یئردن بولودلارا باخیرسان. گونش گؤیون اورتاسیندا بولودلارین اورهیینی یاریب، دونیانی ایشیقلاندیریر. اؤز- اؤزووه میزیلدانیرسان:
– «من، دونیانین هاراسیندا دایانمیشام!؟»*


text:
- گۆزل بیر واعادتە بولوندوغوموز، کندیسی دە اۇنو ألدە أدەجک دورومدا اۇلان کیمسە ایلە دۆنیا حایاتئنئن منفاعاتیندن فایدالاندئردئغئمئز، سۇنرا قئیامت (مزاردان قالقئش) گۆنۆ حوضوروموزا یاقا پاچا گتیریلەجک اۇلان کیمسە بیر اۇلور مو؟
- اۇنلارا سسلنیپ: “اۇرتاقلارئم اۇلدوغونو ایددیعا أتتیکلرینیز نەرەدە؟” دیەجگی گۆنۆ دۆشۆن!
- جزایئ حاق أتمیش اۇلانلار دەرلر کی: “راببیمیز! بونلار بیزیم حایاللرە دالدئردئغئمئز کیمسەلردیر؛ کندیمیز ناسئل حایاللرە دالدئیساق، اۇنلارئ دا اؤیلە حایاللرە دالدئردئق. شیمدی اۇنلارلا ایلیشیگیمیزی کسیپ سانا یؤنلدیک. ذاتن اۇنلار بیزە قوللوق أتمییۇرلاردئ کی!”
- اۇنلارا: “آللاها اۇرتاق سایدئقلارئنئزئ چاغئرئن!” دەنیر. اۇنلار چاغئرئرلار آما اۇرتاق سایدئقلارئ جواب ورمزلر. آرتئق عاذابئ دا گؤرمۆش اۇلورلار. کشکە دۇغرو یۇلا گیرمیش اۇلسالاردئ.
- آللاهئن اۇنلارا سسلنیپ: “ألچیلریمە نە جواب وردینیز؟” دیەجگی گۆنۆ دۆشۆن!
- اۇ گۆن ورەجک بیر جواب بولامازلار. بیربیرلرینە بیر شەی دە سۇرامازلار.
- آما کیم تؤوبە أدر (دؤنۆش یاپار)، اینانئر وە ایی ایشلر یاپارسا، اۇنون اومدوغونا قاووشانلاردان اۇلماسئ بکلنیر.
- سنین راببین ترجیح أتتیگینی یاراتئر. اینسانلارئن سچیم حاققئ اۇلان شەیلردن دە سچیم یاپار. آللاە اۇنلارئن اۇرتاق قۇشتوقلارئندان اوزاق وە یۆجەدیر.
- سنین راببین، سینەلرینین نەیی گیزلەدیگینی وە اۇنلارئن نەیی آچئغا ووردوقلارئنئ بیلیر.
- اۇ آللاەتئر. اۇندان باشقا ایلاە یۇقتور. شیمدی دە سۇنراسئندا دا هر شەیی مۆکممل یاپماق اۇنا اؤزگۆدۆر. قارار اۇنوندور. سیز اۇنون حوضورونا چئقارئلاجاقسئنئز.
- دە کی: “هیچ دۆشۆندۆنۆز مۆ آللاە، گجەیی قئیامت (مزاردان قالقئش) گۆنۆنە قادار سۆردۆرسە، آللاەتان باشقا سیزە بیر ائشئق گتیرەجک ایلاە کیمدیر؟ حالا دینلەمەیەجک میسینیز؟”
- دە کی: “هیچ دۆشۆندۆنۆز مۆ آللاە، گۆندۆزۆ قئیامت (مزاردان قالقئش) گۆنۆنە قادار سۆردۆرسە، دینلنەجگینیز گجەیی آللاەتان باشقا سیزە گتیرەجک ایلاە کیمدیر؟ حالا گؤرمەیەجک میسینیز؟”
- آللاە، گجەیی اۇندا دینلنەسینیز دییە، گۆندۆزۆ دە لۆطفوندان آرایاسئنئز دییە کندیندن بیر ایکرام اۇلاراق سیزین ایچین اۇلوشتوردو. بلکی گؤرەولرینیزی یرینە گتیریرسینیز.
- اۇنلارا سسلنیپ: “اۇرتاقلارئم اۇلدوغونو ایددیعا أتتیکلرینیز نەرەدە؟” دیەجگی گۆنۆ دۆشۆن!
- (اۇ گۆن) هر تۇپلومون ایچیندن بیر شاهید چئقارئر. شؤیلە دەریز: “گتیرین قانئتئنئزئ!” بؤیلەجە بۆتۆن گرچکلرین آللاەتان یانا اۇلدوغونو اؤگرنیرلر. اویدوردوقلارئ اۇرتاقلار اۇنلاردان اوزاقلاشئپ گیتمیش اۇلور.
- قارون، موسانئن قاومیندن (ایسرائیل اۇغوللارئندان) ایدی، آما اۇنلارا قارشئ حاددینی آشتئ. اۇنا اؤیلە حازینەلر ورمیشتیک کی آناحتارلارئ بیلە گۆچلۆ بیر تۇپلولوغا آغئر گلییۇردو. بیر گۆن قاومی اۇنا شؤیلە دەدی: “شئمارما! آللاە شئمارانلارئ سەومز.
- آللاهئن سانا وردیکلری ایلە آحیرت یوردونو قازانمایا چالئش! دۆنیادان دا پایئنئ اونوتما! آللاە سانا اییلیک یاپتئغئ گیبی، سن دە اییلیک یاپ! یریۆزۆندە دۆزنی بۇزمایا چالئشما! آللاە بۇزغونجولارئ سەومز.”
- قارون دەدی کی: “بو زنگینلیک بانا، سادەجە بندە اۇلان بیلگی سایەسیندە وریلدی.” اۇ، کندیسیندن اؤنجەکی نسیللر ایچیندن داحا گۆچلۆ وە داحا زنگین نیجە کیمسەلری آللاهئن هلاک أتتیگینی بیلمییۇر مویدو؟ سوچلولارا ایشلەدیکلری گۆناەلار سۇرولمایاجاقتئر.
- قارون بۆتۆن حاشمتییلە قاومینین قارشئسئنا چئقتئ. دۆنیا حایاتئ پشیندە اۇلانلار دەدیلر کی: “آە کشکە قارونا وریلنلرین بیر بنزەری بیزدە دە اۇلسا! اۇ گرچکتن بۆیۆک بیر پایا صاحیب!”
- عیلیم صاحیبی اۇلانلار ایسە شؤیلە دەدیلر: “یازئق سیزە! آللاهئن، اینانئپ گۆونن وە ایی ایشلر یاپانلارا ورەجگی قارشئلئق داحا اییدیر. بونا دا آنجاق صابئرلئ اۇلانلار (دوروشونو بۇزمایانلار) اولاشتئرئلئر.”
- سۇنرا اۇنو دا، قۇناغئنئ دا یرین دیبینە گچیردیک. آللاەتان باشقا یاردئم أدەجک کیمسەسی اۇلمادئ. کندی کندینە دە بیر شەی یاپامادئ.
- داحا دۆنە قادار اۇنون یریندە اۇلماق ایستەینلر شؤیلە دەمەیە باشلادئلار: “وای بە! دەمک کی آللاە، قوللارئندان ترجیح أتتیگی کیشی ایچین رئزقئ گنیشلتیرمیش دە، دارالتئرمئش دا. آللاە بیزە اییلیکتە بولونماسایدئ، بیزی دە باتئرئردئ. وای بە! دەمک کی کافیرلر اومدوقلارئنا قاووشامازلارمئش.”
- ایشتە سۇن یورت! اۇرایئ یریۆزۆندە اۆستۆنلۆک تاسلاماق وە بۇزغونجولوق یاپماق ایستەمەینلرە حاص قئلارئز. موتلو سۇن تاقوا صاحیبلرینین (کندینی یانلئشلاردان قۇرویانلارئن) حاققئدئر.
- کیم (آللاهئن حوضورونا) بیر اییلیکلە گلیرسە، اۇنا داحا اییسی واردئر. کیم دە بیر کؤتۆلۆکلە گلیرسە، کؤتۆ ایشلر یاپانلارا سادەجە یاپتئقلارئنئن قارشئلئغئ وریلیر.
- قورئانا اویمایئ سانا فارض قئلان آللاە، ألبتتە سنی صئلانا (مککەیە) دؤندۆرەجکتیر. دە کی: “بو رهبری کیمین گتیردیگینی، کیمین دە آچئق بیر ساپئقلئق ایچیندە اۇلدوغونو أن ایی راببیم بیلیر.”
- بو کیتابئن سانا وریلەجگینی هیچ بکلەمزدین. بو، سادەجە راببینین بیر ایکرامئ اۇلاراق سانا وریلدی. اؤیلەیسە ساقئن کافیرلرە آرقا چئقما!
- آللاهئن آیتلری سانا ایندیریلدیکتن سۇنرا، ساقئن سنی اۇنلاردان اوزاقلاشتئرماسئنلار! سن راببینە چاغئر؛ ساقئن مۆشریکلردن اۇلما!
- آللاە ایلە بیرلیکتە باشقا بیر ایلاهئ یاردئما چاغئرما! آللاەتان باشقا ایلاە یۇقتور. اۇنون ذاتئ دئشئندا هر شەی هلاک اۇلور. قارار اۇنوندور. سیز اۇنون حوضورونا چئقارئلاجاقسئنئز.


text:
گونلرین بیرینده لاپ قدیملر، گؤزهل بیر اوغلان وار ایدی کی بیر ائو ده نؤکر ایدی. او ائوین آروادی اونا گؤز وئریردی ایشیق وئرمیردی و هؤهمان ایستیردی کی اونو اَله گئچیتسین. اوغلانین گؤزهللییی و قد قامتی، اونو باشدان ائلهمیشدی و بوتون فیکری ذیکری اویودی. نئچه یول اونا یاخین گئتسه ده اوغلان اونا هئچ اوز وئرمهمیشدی. آرواد نه علاج ائلهدی گؤردو بو ایش اولان ایش دَیی. نئینهسین نئینهمهسین بیر نامه یازیب وئریر اوغلانا و دئییرکی بونو آپار باغدا کی معمارا. یولون چوخون گئتمیشدی کی گؤزو ساتاشیر بیر فالچییا و گئدیر کی فالینا باخدیرسین. فالچی تاس آتیب کیتاب آچاننان سورا دئییر:” حلال سوت اَممیش آدام دوز یئییب دوزدان سیندیرانماز. سنین ده ذاتی سوتون پاهدی و خییانتینن آران باران یوخدی. آمما بولمورَم منه نییه آگه اولوب کی هاردا توی گؤردون دوروب باخاسان. ”
اوغلا باش آلیب گئدیر، آمما باغا یئترمهمیش، توی دویون سسی گلیر. فالچینین سؤزو یادینا دوشوب بیرآز دایانیر کی گؤره نه خیردی. توی آداملاری یول اوسته گووَح گئدیردیلر و اوغلانین دا آغزی آخمیشدی قیز- گلینه. قَراننیخ دوشموشدو کی گؤردو دا گئتمهسینین فایداسی یوخدی و ایندییهجان دا ایش تعطیل اولوب معمار گئدیب ائو ائشییینه. تصمیم توتور صاباح گئدیب نامهنی وئره کی بیردن بیره راس گلیر اربابا. ارباب دئییر گئجهنین بوواختی بوردا نئینیرسن کی اوغلان نامهنی گؤرسه دیر و دئییر، یول دا بؤیوح توی چالیندی و مَتَل اولدوم. گؤردوم ایندی معمار باشی دا ایشی یاتیدار و گئتمهدیم. ارباب کی نئچه واخت ایدی آروادیننان شَحلیدی نامهنی آچیب اوخویان دا گؤرور آروادی معمار باشییا تافشیریپ کی هرکس بو نامهنی گتیرسه اونو دیری دیری عیمارَتین خیملارین دا قویلا. کیشینی فیکیر گؤتوردی و آنننادی بو ایش ده بیر ایش وار. اوغلانا دئدی:” سن بو گئجه ائوه گلمه وگئت زمی ده کی کوللوغا. من بو گئجه اورا گلمییهجهیَم. یئییب ایشمح زاد دا هرزاد اوردا واردی و صاباح قئییدَرسن.”
ارباب دا گیزلین ائوه قئییدیب میسدی بیر طرفه گؤره نه خبر دی. قَراننیخ دوشن ده گؤرَرکی آروادی بوتون نؤکر کیفلَتدری مورخَص ائلهدی و اونناردان ایستهدی سحره جان قیش دامینا گئدیب بو طرفلره دولانماسیننار. سورا آروادی یوز قلمنن بِزهنیب گؤزون تیحدی قاپییا و تیققیلتی گلن کیمی قاپینی آشدی. ارباب گؤردی معمار باشیدی و خانیمینان برابر اوتاغینا گیردیلر. هَره هیرنالاری تَزه باشلامیشدی کی بیردن بیره آرواد آننادی نؤکر باغا گئتمیییب و تعججوبلندی. معمار باشی دئدی:” گؤره سن آغزی هارا آخیب دا. سحر اولجاخ بیرده یوللا کی خیم سهلدی من اونو دوواردا قویلارام. داش اولوم باشینا کی جواهیر ندی بولمور. سنین کیمی گؤزهلدن کیم گئشسه بول کی عَغلی آزیب. ”
ارباب گؤردو سس سالیب اؤزونو رَذیل ائلهمهیه گلمز. سسینی چیخاتمیییب بوتون قاپ باجانی باغلادی و ائوی اوتا چَحدی. چیغیر باغیر سالسالاردا فریادداری بیر یانا چاتمادی و آخیردا دام دام آچوب قالدیلار آلتیندا. بو سیردان هئش کیمین خبری اولمادی، آمما ارباب کی سونسوز اودی نؤکری اؤزونه اوولاد ائلهدی.اودی کی بالالار آدام گَرَح اؤزونو ایکی یئرده ساخلییا، بیر آجییاندا بیر گیجییَنده. *
———
* بو ناغیل ادبی دیل ده یوخ، بلکه چون خوی روایتیدیر اورانین لهجهسیله یازیلیبدیر.
گونلرین بیرینده لاپ قدیملر، گؤزهل بیر اوغلان وار ایدی کی بیر ائو ده نؤکر ایدی. او ائوین آروادی اونا گؤز وئریردی ایشیق وئرمیردی و هؤهمان ایستیردی کی اونو اَله گئچیتسین. اوغلانین گؤزهللییی و قد قامتی، اونو باشدان ائلهمیشدی و بوتون فیکری ذیکری اویودی. نئچه یول اونا یاخین گئتسه ده اوغلان اونا هئچ اوز وئرمهمیشدی. آرواد نه علاج ائلهدی گؤردو بو ایش اولان ایش دَیی. نئینهسین نئینهمهسین بیر نامه یازیب وئریر اوغلانا و دئییرکی بونو آپار باغدا کی معمارا. یولون چوخون گئتمیشدی کی گؤزو ساتاشیر بیر فالچییا و گئدیر کی فالینا باخدیرسین. فالچی تاس آتیب کیتاب آچاننان سورا دئییر:” حلال سوت اَممیش آدام دوز یئییب دوزدان سیندیرانماز. سنین ده ذاتی سوتون پاهدی و خییانتینن آران باران یوخدی. آمما بولمورَم منه نییه آگه اولوب کی هاردا توی گؤردون دوروب باخاسان. ”


text:
خسته قاسيم
خسته قاسیم (۱۶۸۴-۱۷۶۰) ـ آذربایجانلی اوزان و عاریف، عالیم و شاعیر دیر. تیکمه داش شهرینده آنادان اوْلوب و همین یئرده ده دونیاسینی دییشدیریب دیر. بۇ بویوک شاعیرین مقبره سی تیکمه داش شهرینده دیر. خسته قاسیمین شعرلری بیر یئرده الیمیزه چاتماییب دیر. آنجاق اونون ایلک شعر دیوانی ۱۹-نجو عصر ده، م. محمود بي اف طرفیندن یاییملانیب دیر. ۱۹۷۵-نجی ایلده، پروفسور سدنيك پاشايف، خسته قاسیمین بوتون و کامیل دیوانینی باکو دا یاییملاییب دیر. ایراندا دا، محمدعلي نقابي ۱۳۷۳-نجو ایلده، تبریز شهرینده، خسته قاسیمین دیوانینی چاپا یئتیریب دیر. همین ایل ده، حسين سيامي تبریز شهرینده، خسته قاسیمین شعلرینی و حیاتی نین باره سینده آپاردیغی آراشدیرمالاری و سونوجلارینی یاییملاییب دیر. ۱۳۸۰-نجی ایلده، آشيق حوسين ساعي، «خسته قاسم و آشيق داستانلاري» کیتابی نی تبریزده یاییملاییب و سون اولاراق محمد عبادي قاراخانلو (آليشيق) خسته قاسیمین بوتون شعرلرینی یاییملاییب دیر. «حوسین ساعی» خسته قاسیمین احوالاتینا گوره ایکی جیلد کیتاب داها یاییملاییبدیر. بۇ کیتابلار «آشیق خسته قاسیم» و «من قاسیمام سینهم حاقین کلامی» دان عیبارت دیلر.
تاخما آدی[دَییشدیر]
عالیملر و شاعیرلر، خسته قاسیمین تاخما آدینین(تخلص) «خسته قاسیم» اولماغینین ندنینی اوچ شی ده بیلیرلر:
۱- خسته ایمش و حضرت علی طرفیندن شفا تاپیب،
۲- خسته کلمه سینی دؤنم و زمانه نین دورومونون یاخشی اولمادیغی اۆچون ایشلدیبدیر،
۳- بعضی لر ایسه «عشق خسته سی» آنلامیندا ایشلدمه سینه اینانیرلار. بۇ باره ده «سد نیک پاشایوف» یازیر کی شاه ایسماعیل خطایی ده بعضی شعرلرینده اوزونو خسته آدلاندیریب دیر(عشق خسته سی) و خسته قاسیم دا شاه خطایی یه احترام و سایقی گورستمک اۆچون بۇ تخلصی سئچیبدیر. نئجه کی بیر نئچه شعرینده شاه خطایی دن سوز آپاریر.[۱]
حیاتی[دَییشدیر]
اوشاقلیغین تیکمه داش دا گئچیردیب، سنتی ائییتیمینی (آموزشینی) مالا مکتبینده گئچیریب و ائییدیمینین دالسین توتماق اۆچون اردبیل شهرینه گئدیب و شیخ صفی الدینین مقبره سینه یئرلشمیش و همین ایللر ده ده شعرلرین یازماغا باشلامیشدیر. درسینه اردبیل ده بیتیردیک دن سوْنرا، دین درسلرینی بیتیرمک اۆچون، قوم و نجف شهرلرینه گئدیب دیر. ۱۴ ایل بۇ شهرلرده حیاتینی گئچیردیک دن سوْنرا آنا یوردونا گئری دونموش دور و اوز میللتینی آیدینلاتماغا بیر چوْخ تلاش ائدمیشدیر. خسته قاسیم ۱۱۵۷-نجی ایلده، ۷۵ یاشیندا ایکن، حیاتی نی دییشیبدیر. شعرلریندن آلینان بیلگی لره گوره آتاسی نین آدی «ایبراهیم» ایمیش. خانیمینین آدی سلبی و خورامان و احمد آدلی بیر قیزی و بیر اوْغلو واریمیش. آرتیرمالییق کی اوستاد شهریار خسته قاسیمین «یالان دونیا» شعرینه نظیره یازیبدیر.[۱] خسته قاسیم عاریف، آشیق و شاعیرلیک کناریندا قرآنی دا ازبردن بیلیر و عین زاماندا قاری و مفسر ایمیش. بۇ باره ده بئله شعر یازیر:
تام بـيله رم ترسـه «ابـجـد»، «هـوّزي»
ايسـته سم يـازارام مـيـن قـاتـار سؤزي
«جفر ـ اعداد» بیلیمینه حاکیمیدی و شعرلرینده بیر چوْخ بۇ بیلیمی قوللانیبدیر.
خسته قاسیم اردبیلده شیخ صفی مقبره سینده عیرفان یولونو توتوب و آشیقلار دئمیشکن حضرت علی (ع) دان «بوتا» آلمیشدیر. «بوتا» آشیقلار و صوفی لر آراسیندا تانری طرفیندن موقدس بیر معرفت داملاسی (قطره سی)، یا دا بیر آنلام دا باده، ساییلیر. بۇ باره ده اوزو، اوز شعرینده بئله یازیر:
خسته قاسم دئـيير : دست دست اولـدوم ،
شاه اليـندن بـاده ايـچـيـب مست اولـدوم،
سايلي قيرخ گون شيخ صفيده بست اوْلدوم
اونـدا بــيان اولــدو دؤرد كتــاب مــنـــه.
خسته قاسیم تورکجه، عربجه و فارسجا دیللرینه حاکیمیدیر و شعرلرینه گوره آذربایجان شاعیرلرینه بویوک سایقی دویارمیش. بیر شعرینده ده اوزون بویوک شاعیر فضولی نین نسلیندن بیلیر:
او مـحـتـشم فــضـولـينيـن نـسلـييـم
بـحـرلــرده مـن عــمانـام، سن نـه سن؟
يــوز اون دؤرد سـوره ني مـعنا ائـيـلـه رم
مـن ازبـردن قـرآن خـوانام، سن نه سن؟[۱]
خسته قاسیم و آشیقلار[دَییشدیر]
شوبهه سیز خسته قاسیمین شعرلری بیر چوْخ آشیق ادبیاتی ایچینده یئر آلیب و تاثیرینی قویوب دور. بۇ آشیقلاردان آشيق آلي، دوللو مصطفا، آشيق علسگر، آشيق حسين بوزالقانلي، آشيق حسين شمكيرلي نی سایا بیلریک. آشیق ادبیاتیندا اوْلان ایلک «دؤشلمه» نی خسته قاسیما عایید بیلیرلر. «دوداق دیمز» آشیق صنعتینین ده ایلکین اثرلرین خسته قاسیم دان بیلیرلر. خسته قاسیمین بعضی «قیفیل بت» و «باغلاما» لاری آشيق علسگر، نورس ايمان، آشيق بهمن گويچهلي، حسن پروانه و بیر نئچه باشقا آشیق طرفیندن آچیلیب دیر. آما بعضی لری هله ده آچیلمامیش قالیبلار.
وطنه سایقی سی[دَییشدیر]
خسته قاسیمین شعرلرینده وطنه سایقی سی نی بیر چوْخ یئرده گوره بیلیریک:
يــــئـــنــــه وطـــن يــــادا دوشــدو
بــيــز اولـــدوق ائــــلـلر آيـــريــسـي.
يـاريــم بـــيــر گــــونــه دؤزمــــزایدي
ايــنــدي قــال ايـلــلـــر آيـــريــسـي.
بیر نئچه شعری[دَییشدیر]
ائيلر ـ ائيلر[دَییشدیر]
ائله بير كـيشـي نـيـن تـوت اتـگيندن،
بيل سنه ايـمـدادي اول ائـيـلر ـ ائيـلر.
ذرّه داش گؤتورسن لعل ائيلر ـ ائـيـلـر.
يئردن داش گؤتورسن لعل ائيلر ـ ائـيلر.
- بؤهتان دئمه، بـؤهـتـان تـوتـار آدامـي،
- قــول ائـيـلــر، بـازار دا ساتـار آدامـي،
- جــهنّــم اودونــدان بـــتـــر آدامـي،
- يوخسوللوق يانديريب، كول ائيلر ـ ائيلر.
عـاقل اينسان دئمز هـر گـؤردوگونـو،
دالدالار دوشماندان واي دئديـگيـنـي،
گؤرمز سن ناكسين پاي وئـرديگـيني،
وئرسه ده منّـتـين بول ائـيلر ـ ائـيلر.
- «خسته قاسم» دئـير سؤزون بۇ باشدان،
- پاي اومما قوهومدان، ياردان، يولداشدان،
- اؤزون امك چكسن سو چيخار داشدان،
- اريـدر داغـلاري يـول ائـيـلـر ـ ائـيـلـر.
بللي دير[دَییشدیر]
آي آغـالار سيزه تـعريـف ائيله يـيم،
گلن آيـين گليشـيـنـدن بلـليديـر،
كيمي قونار، كيمي كؤچر يوردوندان،
فـلكـيـن ده گرديشـيندن بـلليديـر.
- نـامـرده اوز سالـمـا اوزون گـؤتـورمـز
- نامرد قـونـاغـيـنا چــؤرهك گـتيرمـز،
- اوت كؤك اوسته بيـتر اصلين ايـتيرمز،
- بد اصـيل ده يئريـشـيـنـدن بـلـليدير.
هر كيم قـاپيسيندا بئـش كـئـچي ملر،
تـكـبّـر ائـيـلـه يـيـب مجـليسـه گلر،
گؤزو كلّه سينـده هـر جـايـي گـولـر،
هر جـايي ده گـولوشوندن بـلـلـيديـر.
- صاباح مـحـشر گـونـو قـورارلار سـاني،
- كيمسه سالا بيـلـمـز قـصـري ائيواني،
- هـر آنـلامـاز دئـيـيـر مـنم كـئيواني.
- كـئـيواني دا تـيـكيـشـدن بـلـليدير.
«خسته قاسم» سؤزون سالما دريـنـه،
عاشيق، مـعشوق ايـلن گـرك سورونه،
مرد آنـد ايـچر ايستكلـيـنـين سرينه،
ايـستكلي ده با خـيشينـدان بـلليدير.
قایناقلار[دَییشدیر]
- دائرة المعارف تشیع، جلال محمدی، «خسته قاسم» مقالهسی، جلد7، صفحه137-138.


text:
`توز فیرتیناسی` نتیجهلر
خبرلر [18]
- امریکا-دا قار فیرتیناسی
- چین-ده قوم فیرتیناسی باش وئریب
- عراق قوم فیرتیناسی ایله بوغوشور
- تورکیهدن ایرانا 'قوم-توز فیرتیناسی' جوابی
- عراقدا قوم فیرتیناسی
- کرکۆکده قوم فیرتیناسی
- افریقا-دا فیرتینا: 78 نفر هلاک اولوب
- گونش فیرتیناسی یئر اتموسفرینه دوغرو گلیر
- قار فیرتیناسی 2 جان آلدی
- آک دنیز فیرتیناسی-2020 مانورو اوغورلا حیاتا کئچیریلیر
- ایرانین 17 ایالتینده سئل و قار فیرتیناسی اؤلوب
- هندوستان-دا قوم فیرتیناسی
- آمریکانین شمال-شرق بؤلگهسی اوچون اوچونجو قار فیرتیناسی
- آستانا-دا فوق العاده وضعیت
- هیندیستان، توز-دومان قارشیدی سیلاحی بوگون قوللانمایا باشلادی
- چین-ده هاوا چیرکلیلیگی
- کولین فیرتیناسی، آمریکا گونئی- دوغو و فلوریدا ایالتینی تأثیری آلتینا آلماغا باشلادی
- تورکیه مطبوعاتی اؤزتی 10.03.2006
- عراقین نجف شهری توز آلتیندا قالدی
- عراقدا قوم فیرتیناسی
- شهید یوزباشی جنگیز توپال آک دنیز فیرتیناسی-2020" آدلی حربی مانور اوغورلا حیاتا کئچیریلیر


text:
دیلیمین گؤیلو
رقیه کبیری
کرهنئیخانا تیمچهسینه ساری گئدیرم. گؤزوم وار- گل ائدن اینسانلاردا قالسادا، اورهییمده نهلر آلاجاغیمی بیر به بیر اؤزومه ساییرام: « تَزه سَریمساخ- قَره بادیمجان- کاهی- دوغرانمیش کئشیر ، هه… قارنی یاریغا جعفری ده یادیمنان چیخماسین، بیر- ایکی دَنه ده دولمالیخ بیبر، داهی نمنه…»
اینسانلارین الینده گؤی- گؤیرتیلره باخماقدان خوشلانیرام. هر کسین الینده گؤی- گؤیرتی وارسا: « هله اؤلمویوب، دیریدی»، دئییرم. بولمورم ایندیهجان گؤی- گؤیرتی محک داشی کیمی ایشلهنیلیب یا یوخ، ندنسه بو گون عنایین خیالیم خوشلانیر اینسانلارین یاشاییش طرزینی، دیری و یا اؤلو اولماقلارینی، سئودییی محک داشی ایله،گؤی- گؤیرتیایله اؤلچسون. منیمله اوز- اوزه گلن دیریلری ساییرام. حتی جینسیّتلرینی بئله حسابا سالیرام. دیریلرین ساییسی اؤلولردن آزاراقدیر. قارشیدان گلن ۱۰- ۱۵ نفر اؤلودن، بیر نفر دیری کناریمدان کئچیر. دیریلرین بیر چوخ ساییسی قادین دیر. بعضیلری گؤی- گؤیرتیلری ائله باغریلارینا باسیب گئدیرلر، دئییرم بس عزیزلهدیغی اوولادلاری کیمیدیر باغریلارینا آلدیقلاری گؤی- گؤیرتی.
نئچه آددیم کرهنیخانایا قالمیش قارشیدان گلن ایکیجانلی بیر قادینا والئه اولورام. ائله آستا- آستا، نازلانا- نازلانا گلیر کی، اؤز قادینلیغیمدان خوشوم گلیر. ۲۶ ایل بوندان اوولکی حالیمی گؤرورم ایکیجانلی قادیندا.
ایکیجانلی اولماق، جان ایچینده أتهنه بیر جان داشیماق، اونو دویماق، اونونلا دیل بیلیمی عالیملرین بئله باش تاپمادیغی سؤزسوز دیلایله دانیشماق… بو دویغونون دیلینی آنجاق ایکیجانلی بیر قادین باشا دوشر. ایچیمده اتهنه بیر یارادیق وار دئیه، نئجه ده غرورلاناردیم!!! او گونلر… او گئری دؤنمهین گونلر…
قادینین کنارینا یئتیشنده، اونون یاناقلاریندا، آلینینداکی قهوهای لکهلر گؤزومدن قاچمیر. یاشامین دادینی یئنیدن آلیم، ایکی جانلی اولماغی یئنیدن آنیمساییم دئیه الیمی قارنینا سورتمهییم، ایچیندهکی یارادیغی حیس ائتمهییم گلیر. قادین گؤزونون اوجویلا بئله منه باخمیر. سایمازیانا کناریمدان اؤتوب کئچیر. آرخاسیجا باخیرام. یئریشی سئومهلی بیر اردک یئریشینی یادیما سالیر.
کرهنئیخانا تیمچهسی، ائنسیز، داراشلیقدیر. خیاباندان داها آرتیق قالماقال، سس- کوی وار. اؤزومو قورویورام کناریمدان کئچنلرین، اوز- اوزه گلنلرین الی منه توخونماسین، دومسوکلهمهسینلر منی. بعضی اینسانلارین کناریندان کئچنده، امنیّت حیسیم، بئینیم ده قیرمیزی سیقنال چالیر. اونلارین کناریندان، یان- پئرتی کئچیرم.
آیاغیمی آلا- قارانلیق تیمچهیه قویماقدا، گؤزوم چییهلکلره ایشیقلانیر. آغزیم سولانیر. کیچیک بستهلرده، اوستونه سئلفون چکیبلر. مقوادا یازیلمیش قییمت، دییهسن چییهلک بؤلگهسینین بایراغیدیر، تاباغین اورتاسیندا دیم- دیک دایانیب. ساییرام. بعضی بستهلرده ۹، بعضیسینده ۱۰ دَنه چییهلک وار. آت اوستو حسابلاییرام.« ۱۰ دَنهلی بسته، هر بیری… اوووففف آدام قییمتی… » بونونلا بئله هوسلهنیرم بیر بسته آلیم. چییهلکلرین یئکهلیکلریندن شوبههلهنیرم. پئشمانلاییرام. آلمیرام. کناریمدا تاباغین قارشیسیندا دایانمیش بیر کیشییه« هورمونلودولار»، دئییرم. دوکان صاحابی منه گؤز داغی وئریر:« باجی آلمیاجاخسان بویور! بولموسن توقف مانع کسب است؟!» …
توکانچینین سؤزو غروروما توخونسا دا، سویوققانلی حالدا جوابینی اووجونا قویورام: « بو مقّوا بایراقدا، یازدیغین قییمتین آلتینا آرتیر کی، چییهلکلر هورمونلودولار.»
توکان صاحابی :«چییهلَح ندی؟» دئییر. تاباق باشیندا دایانمیش کیشی منی قاباقلاییب جواب وئریر: «یانی توت فیرنگی دااا»
«باجی اؤز دیلووه نه گلیب، اؤز دیلیوو دانیش داااا. بو سریاللار دا بیزه لاپ عمل اولوب هاااا. کیمی دانیشدیریسان زیت باشی دئییر، تامام… تامام… ایندی ده چییهلَح!»
توکانچی ایله دیل به دیل دئمهیه دیل- داماغیم یوخدور. چییهلک تاباغیندان اوزاقلاشیرام. آمما هله ده آغزیمین گؤیلو چییهلکلرده قالیب. دیلیمین بزاق غدّهلری سولانیب. گؤیلومه توختاخلیق وئریرم. اؤز- اؤزومه دئیرم: «هورمونلو اولماسیدی…»
توکانلارا باخا- باخا آستا- آستا کئچیرم. آرا بیر آیاق ساخلاییب، جئیران داغینا چیخمیش قیمتلره باخیرام: کاهی ۲۰۰۰ تومن. اؤز- اؤزومه «نه خبردی؟» دئییرم. بامادورون اوستونده قیمت بایراغی یوخدور. سوروشورام. ۴۵۰۰ تومن دئییب، الیندهکی حامام فیتهسیایله بامادورلارین توز- تورپاغینی بیر به بیر سیلیر.
بیرینجی عقیق ساتان توکانین ویترینینین قارشیسیندا دایانیرام. همیشه رنگ به رنگ عقیقلره باخماقدان لذت آلارام. تیمچهیه یولوم دوشنده، بیر آشاغی، بیر یوخاری گئدیب، گلرم. عقیقلره باخارام. باخدیقجا نوستالژیک دویغولارا قاپیلارام. سونرا کئچیب، احتیاجیم اولدوغو گؤی- گؤیرتینی آلارام. بو گونه جان لاپ چوخ گؤزومو توتان عقیق داشی، قیرمیزییا چالار عقیق اولوب. بیر یئرلرده اوخوموشام کی، قیرمیزی عقیق اینسانلارین عزت نفسین، ایناملارین آرتیرار. بونجا گؤی- گؤیرتی توکانی ایچینده، بیر بورو ساتان توکانی، بیر عطّار، بیر ده عقیق ساتان توکانلار، نئچه رنگه چالار یاماق کیمی گؤزومه گلر. «بلکه ده گؤی- گؤیرتی توکانلارینی عقیق ساتان توکانلارا یاماخ ووروبلار» دئییرم.
عطّار توکانینین قارشیسیندا بیر ایکی توریست دایانیبلار. قادین شوکولات رنگینده شالینی هیندوستان مهاراجهلری کیمی باشینا ساریسادا، هندوستانلیلارا بنزهمیر. کیشینین ساریمتیل ساچی- ساققالیندان، آغ- آپباغ دریسیندن آورپالی اولدوقلارینی تحمین وورورام. توریستلرایله دانیشان مترجیم، نفسی کسیله- کسیله عطّار توکانینداکی ادویهلری گؤستریر. گؤز اوجو توریستلره باخیب کئچیرم. نئچه آددیم گئتمهمیش توریستلرله دانیشماغا هوسلهنیرم. گئری دؤنوب اونلارین کناریندا دایانیرام. اؤز- اؤزومه دئییرم: «سن ده توریست گؤرمهمیشی اولدون هااا!» مترجیم منه ترسه- ترسه باخیر. اونو سایمیرام. عطّارین توکانیندان بویلانان کیشینین آغزی، توریست قادینا آخیب. منسه توریستلرین آغزیندان چیخان سؤزلره دیققت وئریرم. بیر کلمهسین بئله آنلامیرام. مترجیم منیم اوردا دایاندیغیمدان ناراحات کیمی گؤرونور.
« سنین کیمنن ایشین وار؟ ادووه آلاجاخسان کئچ آل داااا…»، دئییر. یئنی دن ادویه بستهلرین الینه گؤتورب، منیم آنلامادیغیم بیر دیلده دانیشیر. اونلارین کناریندا، اؤزومو کور کنددن گلمیش بیریسی کیمی حیس ائدیرم. مترجیمین سؤزلرینین آراسیندا بیر تانیش سؤز قولاغیما دَییر: « جینجر… جینجیر…» آز قالیرام قانادلانیم. مترجیم زنجفیل توزونون بستهسین گؤتوروب، نه اولدوغونو توریستلره آچیقلاییر. زنجفیلی یئرینه قایتاریب، منه ساری اوز توتور:« خانیم! آلاجاخسان دی کئچ آل داااا، نییه آغزین آخیب؟»
اوتانا- اوتانا دئییرم:« ایستیرم توریستلرله دانیشیم» مترجیم حیرص بوغازین کسمیش کیمی« بویور داااا» دئییر.
منسه:« سیز ترجمه ائلهیین» دئییرم. « هانسی اؤلکهدن گلیبلر؟»
«سوییس دن گلیبلر… سوییسدن» ائله سو… ییس دئییر کی، دییهسن من هئچ سوییسی تانیمیرام. قادین توریسته باخیب، گولومسهییرم. او دا منیم اوزومه باخیب، دوداغین قاچیردیر. دئمک گؤزدن علاوه دوداق دیلیایله ده دانیشماق اولارمیش.
« سوروشون کی آذربایجان خانیملارین نئجه گؤرور؟»
مترجیم منیم الیمدن، سوالیم دان عصبی گؤرونور:« خانیم! بولار ساعات ۸ ده یئتیشیبلر تبریزه، یورقوندولار. هله تبریزین خانیملارین گؤرمویوبلر!»
مترجیمین حیرصله دانیشدیغینا باخمایاراق، موبایلیمی کیفیمدن چیخاریب، ساعاتینا باخیرام. ایکییه بئش دقیقه قالیر. گوله- گوله دئییرم:«او خانیملاردان بیریسی من، گؤزونون قاباغیندایام. باخ گؤر، کرهنئیخانا دولودو رنگ به رنگ خانیم لارینان. یانی سیز ۴ ساعات دا بونلارا بیزیم خانیملاردان هئچ سؤز دئمهمیسیز؟»
توریست قادین گولومسویهرک، مترجیمه آنلامادیغیم بیر سؤز دئییر.
«نه دئییر؟» مترجیمدن سورشورام.
«دئییر آذربایجان خانیملاریننان خوشوم گلیب. خوشسیمادیلار. گؤزل- گؤزل ده اوشاخلاری وار»
گئنه ده دوداق واسیطهسیایله توریست قادین ایله دانیشماغیم گلیر. دوداغیمی قاچیردیرام. مترجیمه دئییرم:« من یازیچییام. ماراخلییام بیلم کی آذربایجاننان، تبریزنن نه قدر تانیشدیلار؟ ندن گزمک اوچون بورانی سئچیبلر؟»
مترجیمین دیشی- دیشین کسیر: «خانیم دئدیم کی بولار سحر ۸ ده یئتیشیبلر. هله بیلمیرلر آذربایجان دا نه وار. أدوووه آلاجاخسان، بویور آل داااا»
« ایسته میسیز ترجمه ائلیهسیز، اونو دا اخلاقینان دئیین داااا…» دئییرم.
توریست قادین نه لر اولدوغونو آنلاییب، دوروخور. بیر چوخ واخت، بعضی اینسانلار بیر-بیرلرینین دانیشیق دیلینی باشارماسالار بئله، سؤزسوز- سووسوز نهلر اولدوغونو باشا دوشرلر. توریست قادین بیر منه، بیر ده مترجیمه باخیر. گئنه منه تبسوم ائلیر. گوجو- بیللاهینان یالانچی بیر تبسوم منیم ده دوداغیما قونور.
آغزیمین، دیلیمین گؤیلونون دادی قاچماییب. نه چییهلهیه سویو آخیر، نه ده بیر توریست قادین ایله دانیشماغا.
تاکسی ده ایلیشیب، ائوه دوغرو گئتدییمده یادیما دوشور کی، نه ساریمساق آلمیشام، نه بادیمجان، نه ده قارنییاریق اوچون جعفری…..
فروردین- ۱۳۹۲


text:
یاشار کمالین "اینجه ممد" آدلی رومانینین بوتون دونیادا تانیندیغینی بیلیردینیز می؟
سئچدیگی بو چتین، اما شرفلی حیات یولوندا اینجه ممدین باشینا گلن حادثهلر یاشار کمالین قلمی ایله ساده دیلده، کلاسیک رومان اوسلوبوندا اوخوجولارا سونولموشدور
"اینجه ممد" مشهور تورک یازاری یاشار کمالین ایلک رومانیدیر. ۱۹۵۵ده یاییملانان و ماراقلا اوخونان بو اثر یازارین اؤز سؤزو ایله دئسک، «مجبور آدام»ین رومانیدیر.
تورکیه جمهوریتی دؤنهمینین ایلک ایللریندن بحث ائدن اثرین اساس قهرمانی حاقسیزلیغا قارشی مباریزهنی اینس...
-
02.12.2022
-
02.12.2022
-
-
-
02.12.2022

seg_langs: azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab unk unk unk unk unk unk unk unk


text:
ایلک سئوگی، ایلک رقص
ایلک سئوگی، ایلک رقص (اینگیلیسجه: Dirty Dancing, تورکیه تورکجهسی: İlk Aşk, İlk Dans, فارسجا: رقص کثیف) آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینده اینگیلیس دیلینده دۇزلمیش دراماتیک رومانتیک فیلم. فیلمین باش روْللارینی سینتیا رودس، جری اورباک، جنیفر قری، پاتریک سوویزی جانلاندیریب. ۱۹۸۷ میلادی ایلینده ۱ بؤلومده اوسکارا نامیزد اوْلموش و ۱ جایزهیه لایق گؤرولموشدور.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
- Otrada4.jpg
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ "DIRTY DANCING (15)". British Board of Film Classification. July 20, 1987. Archived from the original on 2015-07-09. Retrieved July 8, 2015.
قارداش پروژهلرده ایلک سئوگی، ایلک رقص گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
قادین جینایتی: خویدا بیر ارکک حیات یولداشی و قایناناسینی اؤلدوردو
خویون کندلریندن بیرینده بیر گنج حیات یولداشی و قایناناسینی اوو توفنگی ایله ووردو.
کئچن گونلرده خویون مرکزی بؤلگهسیندهکی کندلریندن بیرینده باش وئرن بو حادثهده ۲۵ یاشلی بیر ارکک حیات یولداشینی و قایناناسینی گولـلهلهیهرک اؤلدوردو.
خوی عومومی و اینقیلاب ساوجیسی صمدزاده دئییب: “بو حادثهده گنج حیات یولداشینین باشیندان گولـله ایله ووردو و قایناناسینا ایکی ال آتش آچدی و اونلاری اؤلدوردوکدن سونرا قاچدی“.
او آرتیردی: “قاتیلین توتولماسی اوچون لازیمی محکمه امرلری وئریلدی و پولیس مامورلاری مسئلهنی ایزلهییرلر.”
صمدزاده آرتیریب: “ایلکین آراشدیرمالار گؤستریر کی، بو قضانین سببی چوخ گومان کی، عائله موباحیثهلری اولوب“.
“عائله موباحیثهلری” مئدیانین و ایسلام جمهوریییتینین مقاملارینین قادین جینایتلرینی نورمال گؤسترمک و یاپیسال اولماماسینا ایستیناد ائتدیگی بیر قاورامدیر.
سون بیر نئچه آیدا قادین جینایتی خبرلرینین مئدیادا یاییلماسی ایله ایراندا توپلومسال دوشونجه بو قونویا داها حساس اولدو. آنجاق مجلیس و محکمه حاکیميتی، قادینلارین زوراکیلیغا قارشی قانونی قورونماسی طلبینی گؤرمهمزلیکدن گلمکده داوام ائدیرلر.
iranwire


text:
اود
اوْد یۆکسک ایستیلیک و معمول اولاراق آلوو وئرن سۆرعتلی یانما اولاییدیر.
اولوشومودَییشدیر
اود ایجاد اولماسی اۆچون یانا بیلن بیر مادهنین یانما ایستیلیگینده اوکسیژن ایله تماس ائتمهسی گرکیر. یانان ماده(یاخیت) و اوکسیژنین سۆرکلی تماسی اودون یانماسینا دوام ائدیر. اود طبیعتین دورد موقددس ساییلان عونصورلریندن بیری دیر . کی تورک میلّت لرده اوزللیکله آذربایجان اؤلکه سینده اونا باشقا باخیلیب او قدر کی وار اولان حایات لاریندا اودلا ایلگیلی چوْخلو افسانه لر ناغیللار اینانچلار فولکولورلار یارانیب و حایات لاری اودا باغلی اولدوقلارینا گؤره موقدس ساییلیب آما اساس اولان اود قوتسال سانیلمؽشسادا بۇ اؤلکه ده هئچ بیر زامان اود، تانری سانؽلاراق تاپیلماییب.
اود(سومریلر تانریچاسی)دَییشدیر
سومریلر گونش تانریچاسین اود چاغیردیلار.سومر دونوشونده اود گونش ,ایشیق, یاشایش تانریچاسی اولوردو.
بو اینانچ قوتی لر لولوبای و مانا اؤلکه سینده گوروشور.اود یوخسا اوتو گونش تانریسی و آتش ،ایشیق ،گونش، ایستی سمبولو سانؽلؽردی.اوتور بۇ تانریچا آدیندان گلیب اوتور قوتی لر ایچره معبد و آتش خانا اولوردو.
اود و میترائیسمدَییشدیر
میترا هیتی لرین گونش تانریچاسی اود یا اوتور تانریچادیر.سومریلر و هیتی لر بیر کؤکده و میترا یا گونش تانریچاسین قوللوق ائدردیلر.میترا یونانیجا همان اوتور(آتشخانا) اولااراق بیلینیب.
گؤرونتولردَییشدیر
- Fire symbol (alchemical).png


text:
آلمان ایدئالیزمی
آلمان ایدئالیزمی، آلماندا گلیشمیش بیر فلسفه جریانیدیر. بو آخیم ۱۸. یوز ایلین سونلاری ایله ۱۹. یوز ایلین باشلاری آراسیندا سورموشدور. آلمان ایدئالیزمی ایمانوئل کانت"ین 1780"لر و 1790"لارداکی چالیشمالاری ایله گلیشمیشدیر. جریان،رومانتیزم و آیدینلانما چاغی ایله یاخیندان علاقه لیدیر. بو حرکاتین اهمیتلی دوشونورلری ایمانوئل کانت، یوهان قوتلیب فیشته ،فریدریش شئلینگ،جورج ویلهلم فریدریش هئگئل "دیر. بونونلا برابر فریدریش هاینریش ژاکوبی ،قوتلوب ارنست شولز ،کارل لئونارد راینهولد و فریدریش شلایرماخر دا بو جریانا دیرلی قاتقیلاردا واریمیشلار.
بیرده باخ[دَییشدیر]
- یوهان قوتفرید هردر
- سالومون مایمون
- فریدریش شیلر


text:
قاشقایی سؤزلوگو
قاشقایی سؤزلوگو، اوستاد اسدالله مردانی رحیمی جنابلاری یازدیغی ۸۵۹ صفحهلیک قاشقایی دیلی سؤزلوگودور. بو سؤزلوک ۱۳۸۶/۲۰۰۷-نجی ایلده انصاری انتشاراتی طرفیندن و یازارین اؤز سرمایهسیله قوم شهرینده چاپ اولدو.
۰۹/۰۸/۱۳۸۷ تاریخینده تئهرانین بهمن فرهنگسراسیندا اوستاد اسدالله مردانی رحیمی اۆچون آغیرلاما تؤرهنی قورولدو. بو تورهن اوستادین یازیب یایدیغی سؤزلوگون ایلک گؤستری(دوواق آچدی) بهانهسی ایله قورولموشدو. تؤرهنه قاتیلان قوم ساوا تورکلریندن اولان عاشیق گونش حکیم تیلیم خان دان بیر شعر اوخویوب و شاهسئون هاواسین تؤرهنه اسدیردی. آیریجا آپاریجی خانم فتانه مرادی قرهقانی دا حکیمین شعرلریندن ایکی بند اوخودو:
اؤلکهميز «ايراق»دير شهريميز ساوا،
مزلقان چاييندان گؤتوردوم هاوا،
عاشيقلار دردينه ائيلرم داوا،
من طبيبم هيندوستاندان گليرم.
قایناقلار[دَییشدیر]


text:
ریشه یابی دوشواری، دشوار نیست / محمد بابایی
«در روانشناسی اجتماعی برخورد فرهنگها و طبقات چند نکته می توان یافت. اول، هر چه طرف انتقاد کننده قوی تر باشد، ضربه وارده دردناک تر و احساس مظلومیت در طرف ضعیف بیشتر است. چنانچه در روزنامه ای در یک شهر کوچک ایران مطلبی دائر بر وجود تنعم بی حد و حساب در شهر تهران، و حاوی اتهام اسراف و افراط در خوشگذرانی به ساکنان آن درج شود، واکنش احتمالی چنین مطلبی در تهران دلسوزی همراه با مطایبه است. در مقابل، درج مطلبی در روزنامه ای چاپ تهران حاوی انتقادی نه حتی به آن اندازه سنگین از مردم یک شهر کوچک ممکن است سبب شود مردم محلی دفتر نشریه در آن شهر را به آتش بکشند و ورود نسخه های آن را ممنوع کنند. چون موضوع را کاملا شخصی می بینند و خود را شخصاً در معرض اهانت می یابند. زمانی که در تهران مطلبی درج شد در باره حمله وحشیانه افرادی در لرستان به کوهنوردانی که از شهرهای دیگر برای سیاحت آن نواحی رفته بودند، پاسخ مقامهای محلی آکنده از خشم و ملامت بود. در موردی دیگر، یک دانشجوی اهل تهران که مقاله ای در انتقاد از خدمات شهر محل تحصیلش، بوشهر، در روزنامه در تهران منتشر کرده بود چنان زیر آتشبار حمله های شدید اهالی شهر قرار گرفت که ناچار شد در نشریه ای محلی پوزش بخواهد. انتقاد دانشجوی اهل بوشهر از مصائب خویش در شهر تهران بسیار کمتر توجه بر می انگیزد، تا چه رسد که کار به عذرخواهی از اهالی پایتخت بکشد…..وقتی فرهنگی از سوی فرهنگ بالادست تحقیر می شود، پاسخ آن ممکن است نه مقابله به مثل، بلکه پرخاش باشد. فرهنگ قوی تر به فرهنگ ضعیف تر نزدیک می شود و به معاینه آن می پردازد، در حالی که فرهنگ ضعیف تر نه تنها قادر به چنین کاری نیست بلکه از فهم گزارش حریف از آن معاینه در می ماند……واقعیات تاریخی هر چه باشد، به تجربه می بینیم که نه فصلی از کتاب، بلکه ده کتاب کامل هم اگر در ممسنی و بویر احمد در ذم اهالی شیراز یا تهران منتشر شود کسی از آنان خم به ابرو نخواهد آورد. حتی ممکن است چنین مطالبی را مفرح قلمداد کنند. برخورد دو فرهنگ، و یا دو خرده فرهنگ، پیش از هر چیز تابع برخورد دو جرم است: جرم سنگین کمتر از جرم سبک از چنین برخوردی تاثیر می پذیرد.»
پس موضوع چیست؟ حساسیت به لهجه و کاریکاتور را به وضوح دیده ایم و می بینیم، قبول تاثیر مخرب جوکها ساده سازی مسئله است، فرض اختلاف سطح فرهنگ هم آشکارا باور کردنی نیست، پس جواب چیست؟ در واقع نویسنده این مقاله و مقالات مشابه، منتقدانه و با حسن نیت تمام در پی جواب این سوال هستند که چه عواملی ترک های ایران را اینگونه حساس کرده است؟ اگر به همین روال صدها مقاله و کتاب در خصوص این مسئله و سوالی که مطرح شد نوشته شود، هرگز پاسخ و تحلیلی قابل قبول به دست نخواهد آمد، چون طرح سوال به روشنی اشتباه و از اساس خطاست. اگر نگاه را تغییر دهیم و اندکی جایگاه زبان و فرهنگ ترکی را بشناسیم، باید بپرسیم : «چرا آذربایجان هیچ حساسیتی ندارد؟»
کسی که فرهنگ آذربایجان و زبان ترکی و موسیقی و فولکلور این ملت را بشناسد، در شگفت خواهد بود که چرا تبریز طی صد سال گذشته به چنین سرنوشتی تن داده؟ شاید بتوان گفت تبریز تُرک ترین شهر منطقه خاورمیانه است. زمانی که استانبول پایتخت امپراتوری روم شرقی بود و توسط فاتحان عثمانی فتح نشده بود، تبریز شهر تُرکانی بود که به سهم خود مشغول تولید فرهنگ و دانش بودند. اکنون استانبول نوبل ادبیات را در سینه دارد و زبان و ادب ترکی را به سراسر جهان معرفی کرده، اما تبریز در اندر خم حق ابتدائی خواندن و نوشتن زبان مادری دست و پا می زند. استانبول برای یک سال پایتخت فرهنگی اروپا شد، اما فرهنگ سازان ایران معاصر از صادق هدایت و دهخدا تا جلال آل احمد و احمد شاملو با فرهنگ تُرکی نامهربانی ها کردند. عارف قزوینی بدترین اهانتها را به تُرکان کرد. استاندار تبریز در رژیم پهلوی هم لابد در مدرسه ایشان آموزش دیده بود که خرشماری را به جای سرشماری به کار برد.
دانیشیق 16 / رحمتلیک غلامرضا امانی ایله مصاحیبه
رحمتلیک غلامرضا امانی ایله اوخویاجاغینیز دانیشیق ، 1382 اینجی ایلده ، امانی نین بیر آی زنداندان قورتولدوغوندان سونرا سایین آسمک ( آزربایجان سیاسال محبوسلار مدافیعه کمیتهسی ) اویه لری طرفیندن حاضیرلانمیش و یاییلمیشدیر ، ایندیسه 9 ایل سونرا ، رحمتلیک امانی نین اولومونون ایل دونومونده آزربایجان دموکراسی اوجاغی نین حورمتلی اوخوجولارینا تقدیم اولور ، سایین آسمک امکداشلارینا تشککور ائدیب و امانی یه بویوک آللاهدان رحمت دیله ییریک .
آزربایجان دموکراسی اوجاغی
صفر خان قهرمانیانین خلف اوغلو ، میللتیمیزین دایانیش سیمگه سی ، موهندیس غلامرضا امانی ، دورد ایل محبوس اولاندان سونرا ، مهر آییندا آزادلیغا بوراخیلمیشدیر.
آزربایجان سیاسال محبوسلاری مدافیعه کمیته سی نین ( آسمک ) چالیشقانلاری موهندیس امانی ایله گوروشوب و صمیمی سلام ، سایغی و آلقیشلارینی ، امانی جنابلارینا بیلدیردیلر.گوروشون سونوندا موهندیس امانی آشاغیدا گلن موصاحیبه ده اشتراک ائتدیلر:
اولو تانرینین آدیلا خواهیش ائدیرم ، اوزونوزو اوخوجولارا تانیتدیرین ؟
من غلامرضا امانی یم ، آزربایجانلی متوسط بیر عایله ده آنادان اولوب و تبریز دانیشگاهیندا اکینچیلیک ساحه سینده تحصیل آلمیشام و ایندیسه ، بیر میلتچی و متعهد گنج کیمی ، میلتیمیزین ایستکلرینین کانالیزه و الده ائدیلمه سینه چالیشیرام.
جناب امانی ، سیزین دورد ایل محبسده یاشاماغا محکوم اولماغینیز هانسی سببلره گوره اولموشدور و اساسا سیز هانسی اتهاملارلا سوچلانمیشدینیز؟
خواهیش ائدیرم جاوابی بئله یازین کی من محکوم اولمادیم ، منی محکوم ائله دیلر ، ماراقلی بوراسیدیر کی ، دورد ایلدن سونرا هله ده منیم اتهاملاریم بللی دئییل ( تفهیم اتهام اولمامیشام )، اولکه نین جزایی و محکمه قانونلارینا اساسا ، بیرینجی نوبه ده ، اتهاملارین متهمه آچیقلانماسی گرکلیدیر ، سونرا متهمه مدافیعه اجازه سی وئریلمه لیدیر و سوندا قاضی متهمین مدافیعه سی و الده ائدیلمیش سند و شواهده دایاناراق ، حوکم ائده بیلر ، بونلار اولکه نین قانونودور ، اما بیز و یولداشلاریمیز ائله بیر اتهاملارلا سوچلانیرلار کی هئچ بو اتهاملار و یا اونا تای اتهاملارین آدی قانوندادا یازیلمامیشدیر .
دوغروسو بودور کی ، من بو مرحله لرین هئچ بیرینی گورمه دیم ، یعنی تفهیم اتهام اولمادی ، دادرسی جلسه لری تشکیل اولمادی و حوکم کوکوندن غلطدی.
من 76 گون اطلاعات اداره سینده ، یئرآلتی ، بالاجا بیر سلولدا و چوخ چتین و غیرانسانی دورومدا وئریلن سورغولارا جاواب وئردیم ، سونرا آغالار بو سورغو – جاواب اساسیندا منه محکومیت صادر ائله دیلر و محکومییت ین اساسیندا منی 4 ایل یئددی گون محبسده ساخلادیلار .
محبسین دورومو نئجه ایدی ؟
چوخ آغیر محدودیت لر ، ان ابتدایی یاشاییش و انقلاب محکمه سینین منه اولان حساسیتینه گوره دییه بیلرم کی 17 آی چوخ پیس و واقعا غیر انسانی بیر شرایطده یاشادیم ، آنجاق بو 17 آیدان سونرا کئچمیش فشارلارین داوامینا باخمایاراق ، زیندانین مسئوللاری منیمله ، حورمتله یاناشیردیلار و منیم اجتماعی روابطیمه گوره ، شرایط دییشمیشدی . منی بیر باشقا مسئله ده سیخیردی و اودا میللتیمیزین گنجلری و سرمایه لرینین ، چیرکین ایشلره گوره محبوس اولماقلاریدی .
هر حالدا بللی دیر کی سیز آزربایجان میللی حرکتینده چالیشماغینیزا گوره سیخینتیدا اولوب و محکوم اولموشدوز ، بو حرکتین آماجی نین آچیقلاماسینی رجا ائدیرم ؟
بیز انسان اولماغیمیز اعتباریله ، بیر سیرا حاقلارا مالیک اولموشوق، بیز انسانیق ، اولو بیر میللتمیز واردیر ، میللتیمیزین حاقلاری بیزه مقدس و اونملی دیر ، آجیا آجیا دئمه لی یم کی بو حاقلاردان دانیشماق و اونلاری ایسته مک یاساقدیر . تاریخ شاهددیر کی بیز عصیرلر بویو باشقا میللتلرله قارداشجاسینا یاشامیشیق ، اونلارین حاقلارینا و ایستک لرینه باش ایمیشیک ، کدرلرینده کدرلنیب و شادلیغیندا سئوینمیشیک . بیز بئله بیر پارلاق یاشاییشلی و مترقی میللتین آیدینلاری و ضیالی لارییق . اوزوموزو میللتیمیزه بورجلو بیلیریک و میللتیمیزین دوغال ، انسانی حاقلارین الده ائتمگه چالیشیریق آنجاق مشکل حاکمیت طرفیندندیر یعنی حاکمیت ین استبدادی ، غیر انسانی و شوونیستی دگم لارینا گوره ، بو حاقلاری ایسته مک سوچ ساییلیر.
بلی بیز میللتیمیزی سئویریک، میللتیمیزین تاریخی بیزه دیرلی و اونون گله جگی بیزه اونملی دیر . آزربایجان میللتی باشقا میللتلره تای خوشبخت یاشاماغا و اینجه وارلیغا صاحیب اولماغا حاقلیدیر. بو حاقلاری مدافیعه ائتمک سوچسا ، سوچلویوق ، دوغال حاقلاریمیزدان سوز آچانین جزاسی محبس اولسا ، بیز محبسده چتین شرایطده یاشاماغا راضی ییق .
منجه بو حاقلاری ایسته مک گناه دئییل ، بونلار بیزیم آیدان آیین و گوندن ایشیق حاقلاریمیزدیر ، هر بیر مانع و آشیمدا قاباغیمیزدا اولسا ، قورخوب سارسیلماریق ، بیز دایانمادان قاباغا گئده جه ییک و میللی حاقلاریمیزا ، دئموکراسییا و برابرلیگه چاتینجا چالیشاجاغیق.
سیز محبسده اولان 4 ایل دورونده چوخ دییشیک لیکلر اوز وئرمشدیر ، آزربایجان میللی حرکتی یئنی بیر مرحله یه کئچیبدیر ، سیز دونیا دوزه نینین دییشیلمه سینه نئجه باخیرسیز ؟
دورد ایل بوندان اونجه ، او زامان کی آغالار تصمیم توتدولار منی جامعه دن آییرسینلار ، دوروم بئله دئییلدیر ، یعنی هم دونیا گئدیشینده و هم ایچریده بویوک دییشیک لیکلر اولوب ، طبیعی کی آزربایجان میللی حرکتی بو اولایلاردان تاثیر آلیر ، 4 ایل قاباق میللی حرکت بئله بیر قدرت و پتانسیله مالک دئییلدیر ، بوگون میللی گوجلریمیزین کمی و کیفی یوندن چوخالماسی آچیقجاسینا گوزه چارپیر ، منجه شرایط چوخ یاخشی دیر و امینم کی » گله جک بیزیم دیر «
ائله نظره گلیرکی رفرمیسم سیاستی ایراندا داشا دییبدیر و رفرمیسمه اومید باغلایانلارین سایی گوندن – گونه آزالماقدادیر ، آزربایجان میللی حرکتی ، رفرمیسم له ایلگیلی دیر می ؟
دئمک اولماز کی اصلاحات دایانیبدیر ، من بیر آزربایجان میللتچی سی کیمی ، ایسته میرم اصلاحات مسئله سینه وارد اولام ، نییه کی بیزیم ایستک لریمیزله اصلاحاتین ایستکلری فرقلی دیر ، یعنی رفرمیست لر بیر موجودیتی ، بیر سیاستی قبول ائدیب اونون اصلاح ائتمه سینه چالیشیرلار آنجاق بیزیم مسئله میز آیریدیر ، تاسف لر اولسون کی اصلاحاتچیلار بیزیم میللی ایستکلریمیزه سایغی گوسته رمه دیلر یعنی اونلار میللتین گوجوندن فایدالانماغی باجارمادیلار و وعده ائتدیکلرینه عمل ائتمه دیلر . بیزیم فیکیرداشلاریمیز اصلاحاتچیلارلا یاخین امکداشلیق ائتدیلر ، خاتمی نی تبلیغ ائتدیلر ، آنجاق اونلار قدرته چاتاندان سونرا میللتین حاقلاری و دموکراسی یولوندا لازم قدر چالیشمادیلار ، بیز اونلارین اللرین سیخدیق اما اونلار بیزدن چکیندیلر ، بیزده بونا ناراحات دئییلیک بلکه بو آجی تجروبه دن گئده جگیمیز یولدا فایدالاناجاغیق .
رفرمیست لرین سیاستلری و اونلارا قارشی قدرتلرین گوجلو اولماغی ، مردم لا اونلارین آراسیندا بویوک فاصله یاراتدی و میللتین اعتمادی الدن گئتدی. رفرمیست لر میللتله آچیقجاسینا یاناشمادیلار آیری طرفدن اصلاحات یالنیز ساده دییشیک لیکلره محدود اولدو و یئنی نسلین ایستکلرینی دوشونه بیلمدی بلکه ده دوشونمه دی.
بونلارلا بئله ، منجه اصلاحات هله دایانماییبدیر و اگر ارتباطین میللتله چوخالتسا و ایرانین بوتون میللتلرینین ایستکلرین دستکله سه و اونلارین اعتمادین قازانسا داوام ائده بیلر ، چون میللتین گوجو هر آشیمی آشار و هر مانعی سیندیرار .
کئچن اون ایلده ، بیزیم مکتوبلاردا ، تومارلاردا یازدیغیمیز ایستکلر عموما آنایاسا چرچیوه سینده اولموش و بعضی ماده لرین اجرا اولونماسینا شامیل اولوردو آنجاق ایندی مطالیبه لریمیز گئنیش لنیبدیر مثلا نئچه آی بوندان اونجه » آزربایجان دانیشیر » سندی 600 نفر آیدین لاریمیزین امضاسیلا یاییلدی ، بو سندین اساس ایستهگی دئموکراسی و فدرالیسم دیر ، سیز بو دییشیگی نئجه چوزورسوز؟
بلی ، تاسفله حاکمیت ، کئچمیش 10 ایلده یازدیغیمیز تومارلار و مکتوبلارا جاواب وئرمه دی منجه بو سکوت آزربایجان آیدینلارینا و آزربایجان میللتینه حورمت سیزلیکدیر .
بو مسئله ایکی حالدان قیراق دئییل : یا حاکمیت بیزیم سسیمیزی ائشیتمیر و یا ائشیدیر اما حورمت سیزلیک ائدیر .
بو اوجا سسی ائشیتمه سه لر ، معلوم اولورکی حکومت چوخ ضعیف دیر و اساسا حاکمیتین قدرتده اولماغا صلاحیتی یوخدور ، اما اگر ائشیدیرلر ولی عمل ائتمیرلر بو حاکمیتین غیر دئموکراتیک و مشروعیت سیزلیگینین نشانه سیدیر .
ایندی دونیا گئدیشینین اصلی مسئله سی دئموکراسی و بشر حاقلاریدیر و هئچ درد درمان سیز و هئچ مسئله جاواب سیز دئییل . منجه ایراندا میللتلر مسئله سینین جاوابی فدرالیسم دیر .فدرالیسم بیر دئموکراتیک ابزار کیمی بشرحاقلارینین دوزگون یئرینه قویولماسینا بویوک دایاقدیر .
بو گونلر پارلماندادا 10 ایالت بحثی مطرح اولور آنجاق منه ائله گلیر کی مجلیسده مطرح اولان بحث ایکی اوزلولوک و آلداتماقلا یاناشی دیر یعنی اونلار بو طرحله مثلا آزربایجانی آرتیق بولمک ایسته ییرلر ، بو میللی حرکتین قاباغینا داش دیغیرلاتماقدیر ، منجه بو بنزه ر داوالار ایرانین میللی مساله سین حل ائده بیلمز ، بیزیم ایسته ییمیز تام و مکمل فدرالیسم دیر یعنی اقتصادی ، اجتماعی و فرهنگی فدرالیسم .
بیز طرح ائتدیگیمیز فدرالیسم ایران میللتلرینین قارداشلیغینی گوجلندیره جک و اولکه میزین گلیشمه سینه زمین یاراداجاق .
جناب امانی ، بویورون کی آزادلیق زامانیندا نه ائده جکسینیز و چالیشمالارینیز هانسی ساحه ده اولاجاق ؟
دورد ایل زیندان دورونده منه دفعه لر مراجعت ائتدیلر و منیم آزاد اولاندان سونرا نه ائده جگیمی بیلمک ایستیردیلر ، جاواب بئله اولوردو کی ، من آزاد اولاندان سونرا منفعل و سوسقون اولمایاجاغام ، من محبسده ده اوز سیاسی چالیشمالاریما داوام وئریردیم و فیکیرلریمی آچیقجاسینا تبلیغ ائدیردیم ، عرض ائیله ییم کی منیم چالیشمالاریم بلکه ده کئچمیشدن آرتیق و گئنیش اولاجاقدیر و میللتیمیزین ایستک لرینی مدنی یوللارلا یئرینه قویماغا چالیشاجاغیق چون ایندی اوزومو میللتیمیزه داها آرتیق بورجلو حیس ائدیرم.
کئچن ایل ، معین ضرورت لره گوره ، آزربایجان سیاسال محبوسلار مدافیعه کمیته سی یاراندی و ایندی اولدوغو قدر سیاسال محبوسلاری و بشر حاقلارینی مدافیعه ائتمکله چالیشماقدادیر ، سیز بیر سیاسال محبوس کیمی بو کمیته نین ایشلرینی نئجه گورورسوز ؟
سیزی ساغ اولون ، من زینداندا خبرلری آلیردیم ، ال قولوز وار اولسون ، بیلیرم کی سیزین امکانلاریز آز و مانع لر چوخدور و اونا گوره ارتباط لاریزدا و ایشلریزده ضعف لر اولا بیلر ، مثلا محبوسلارین عائیله سیله ایلگیز آز اولور و یا اولمور آنجاق بونلارین هامیسی سیزین امکان سیزلیغیزدان و مظلومیت ینیزدن آسیلیدیر .
دئدیکلریم گیلئی و اینجیک لیک دئییل و من ایستیرم دونیا و آزربایجانین مظلوم میللتی بیلسین و ایسته دیگی حاقلارا یئتیشمگه سیزه و چالیشانلارا یاردیم ائتسین و آرخاسیندا دورسون ، منجه گرک ضیالی لاریمیز و امکانلاری اولان فیکیرداشلاریمیز سیزه مالی یاردیم ائتسین لر و سیز محبوسلاری مدافیعه ائتمگه وکیل توتوب و داها یاخشی عمل ائده سیز .
من گورورم کی آسمک ده محبوسلار کیمی سیخینتیدا و مظلومیت ده دیر ، دانیشیغیمین سونوندا سیزه اوغور دیله ییرم و آرزی ائدیرم کی هئچ زامان اولکه میزده سیاسال و عقیدتی محبوس اولماسین .
سایغیلارلا
آزربایجان سیاسال محبوسلار مدافیعه کمیتهسی ( آسمک )
چیلله گئجه سی نه اساطیری باخیش – میرعلی سیدسلامت
تبریز 14-9-89 میرعلی سیدسلامت
اساطیر حاقدا قیسا بیر اؤزه ت:
حیات و تفکور حیاتی بیزیم اؤلکه لرده، سولاردان دا آرتیق آخینتی لی و جیرگ لی اولموش، و طبیعی کی هارا یئتیشیب سه، دامغاسی زمانین لابیرنتینده ن کئچمیش و داش اولونموش گؤرونور. بو آخینتی او زامان لارا عایید اولور کی، اینسان سوروله ری، کؤهول ماغارالاردان داها چیخماییب و بلکه دوزه نله ره ائنماق فیکرینده ایمیش.
بیزیم کولتورده ان اسکی زامان لاردان، منتظم «آنئمیستی» دونیا گؤروشو، آشیق لار بیانیندا ایندیه ده ک، باقی قالیر.کئچمیش زامان لاردا، بیز بئله دوشونوردوک کی کائناتین یارانیش، دوام و داغیلماسی، 12000 ایلده اولموش. اون ایکی مین ایل بیر کامیل دؤور حئساب اولونوردی.
اون ایکی مین ایل، چئشیت لی اؤزه للیک له ره، بؤلونه ر. هر شئی ده ن اوول، اون ایکی، مین ایل لیک لره، بئله اولورسا، بیر ایل بیر دؤور، یعنی 12000 ایلین سیمبولو و هر آی (30 گون) بیر مین ایللیگین سیمبولو و سونوجدا هر ایلین باشا گه لمه سی، بیر دؤورون قورتالماسینین تمثیلی حئساب اولونور. قئید ائتمه لییک کی هر سیمبول، اصل واقعه نین بوتون گئچیدلرینی، اؤزیله داشی ییر.
ایکینجی اولاراق، اون ایکی مین ایل، دؤرد ائشیت (مساوی) حیصه یه بؤلونور. هر حیصه نی 3000 ایللیک بیر زامان ایحاطه ائده ر و هر بیر حیصه، گاه یا قات یا قاس آدلانار میثال اولاراق : بیرینجی گاه، ایکینجی گاه، اوچونجو گاه و دؤوردونجو گاه.
– بیرینجی گاه : تانری لارا حصر اولان 3000 ایل ده ن عیبارت دیر. هر شئی ده ن اوول – او زامان کی نه یئر و نه گؤی وار- «زروان» آدلی بیر تانری موجود اییمیش. یئر و گؤی ده هئچ بیر یاراتیق یوخودور. زروان بیر ائولادا صاحیب اولماق ایسته ییر.
بئله یازیلیب کی :
زروان زمزمه ائیله دی. ایلکین یارانیش مجموعه ده، کلمه دیر و چون کلمه تانرینین وجودونون عیللتی دیر، مقدس ساییلیر.
بو زمزمه ده ن، اهورا و زروان ین شوبهه سینده ن اهریمن یارانیر. بو ایکی کاراکتر یاراندیقدان سونرا، ذات دا و کؤک ده ایکی متضاد و دوشمه ن اؤلکه یارانیر.
1- ایشیق اؤلکه سی : اهورا واسیطه سی ایله
2- قارانلیق اؤلکه سی : اهریمن واسیطه سی ایله
بیرینجی گاه، بو ایکی تانری و اؤلکه نین یارانماسی ایله باشا چاتیر. بیرینجی گاه یارانیش اؤزه للیگینی داشییر و تانریلارا حصر اولونور . جنت بو گاه دا یارانیر.
– ایکینجی گاه: ماددی یارانیش زامانی دیر. بیرینجی گاه دا، لمس اولونمایان، فیکیرسیز و حرکت سیز مینووی (بهشتی) یاراتیق، ماددی فورم تاپیر. ایشیق اؤلکه سینده، بیر *قیزیل آلما واسیطه سی ایله، ایلک اینسان و موقدس اینه ک یارانیر. اوندان سونرا آلتی کوک ( گون، آی، اولدوز، گؤی، یئر، دئنیز)، خئییرلی بیتکی لر و خئییرلی حئیوان لار یارانیر. یئر اوزو بهشته چئوریلیر. قورد و قوزو ایکیسی ده بیر گؤزده ن، بیرگه سو ایچیرله ر! ایشیق اؤلکه سینده ایشیق، وارلیق، اولوم، گؤزه للیک و … یارانیر. ظولمه ت اؤلکه سینده قارانلیق، یوخلوق، اؤلوم، چیرکین لیک، خسته لیک و … یارانیر. ایکینجی گاهین اوولینده نوردان یارانان ایلک اینسان تماما گؤزه للیک تمثیلجی سی دیر. اهریمن بو گؤزه للیکین 3000 ایل ائتکیسینده قالیر و بئله لیک له اهورانین یارادیجیلیغینا بؤیوک بیر فورصه ت یارانیر.
– اوچونجو گاه: ایلک اؤنجه دئوله ر اهریمنی، اهورانین ائتکسینده ن چیخارتماغا چالیشیرلار. اهریمن اونلارا اینانمیر. نهایت «جهی» آدیندا بیر قادین دئوین سؤزونو قبول ائدیر و گیج لیق دان چیخیر! اهریمن بیتگی عالمینه هوجوم ائدیر و 7 اینجی مین ایلده بیتکیلرین هامیسینی قورودور. باغلاری خزانا چئویریر. باغلاردا خزه ل آغلار بایاتیسی بو دؤورانین فلاکتینی گؤسته ریر. 8 اینجی مین ایلده بوتون حئیوانلار محو ائدیر و 9 اونجو مین ایلده ایلک اینسان و موقدس اینه کی یاندیریپ یاخیر. اوچونجو گاه باشا چاتیر.
– دؤردونجو گاه: خئییرلی بیتکی لر و حئیوان لار تکرار یارانیر. اهریمن ایله یئنی بیر ساواش باشلاییر. دؤردونجو گاهین ایلک اینسانی مئیدانا گئلیر. بو اینسان قورتاریجی دیر. نهایی فاتح دیر. مبارزه بوردا سونا چاتیر. اوچونجو گاه پاییز و سون باهار سیمگه سیدیر. اهریمنین سولطه سی پاییزلا باشلاییر. باغلار خزانا اوتورموش. گئجه و گؤندوزون اوزونلوقو عینی دیر.
فصیللر ده بئله یارانیر. باهار گول و چیچه ک لرین یارانیشی دیر. روحانی بیر یارانیش دیر. یای چیچکلرین مئیوه یه دونوشو و ماددی بیر یارانیش دیر. پاییز باغلارین خزل اولماسی و اهریمنین سولطه سی دیر. قیش اهریمن و اونون عامیللرینین ضعیف له مه سی دیر. قیشدا اهریمن ایله یئنی بیر موبارزه باشلاییر. نهایی فتح اله گئلیر. موغاماتدا دا بونون عینی سی گؤرونور . یک گاه، دوگاه، سه گاه و چاهارگاه.
چیلله گئجه سی:
اهریمنین ضعیف له مه سی دیر. گئجه نین عؤمرو قیسالاشیر. گون لر اوزانیر. ایلک اینسانا گون لرین اوزانماسی گونشین دوغماسی آلغیلانیر. داها اود-آتش تاپیلماییبدیر. گونشین دوغماسی ان اؤنملی حادیثه لرده ن بیریدیر. مهم و اؤنه ملی حادیثه لرین قیرخی-چیلله سی ساخلانیلار اؤرنه گی : یئنی وفات ائده نین قیرخی ساخلانیلار و یا یئنی دوغان کؤرپه نین قیرخی جیخاندان سونرا مجلیس لر قورولار.
گونش دوغولور. گونشین دوغولماسی حؤرمه تله قارشیلانیر. هم بؤیوک چیلله هم بالا چیلله کئچیریلیر. سفره لر آچیلیر. یای دان قالما قورو میوه لرده ن و قارپوز کیمی یاش سفره یه قویولور.
بو آئینی مراسیم دونیا اوزه رینه یاییلان » میترائیسم» مذهبی نین قایناق و اساسی اولموشدور. بو مراسیم بیر چوخ خالق آراسیندا ایندی ده ایجرا اولونور.
اومید کی گونلرینیز گونشین دوغماسیلا ایشیق دولو و گونش کیمی سارسیلماز و آیدین اولسون.
فاشيزمين مئتودولوگيياسي: دورتو [انگیزه] و دوشونجه / ایواز طاها
گیریش
فاشيزم «قان» و «تورپاق» وورغونلوغوندان عيبارتدير. باشقا سؤزله، فاشيست بللي جوغرافيا سينيرلاري ايچهریسینده يئرلشن اؤز سوْيـونو [نژاديني] بوتون سويلارا اوستون ساییر. هیتلئر 1938-ده دئییر: «ناسیونال سوسیالیزیمین باشلیجا پلانی لیبئرال فردچیلیک و مارکسیست اینسانچیلیق قاوراملارینا سون قویاراق اونلاری «کوتلهوی توپلوم»لا دیییشدیرمکدیر. بئله بیر توپلومون کؤکو تورپاقدا، بیرلییی ایسه قاندادیر.» لاکين بونلار يالنيز فاشيزمين مضمونودور. بونلاردان اؤنمسيز اولمايان مسئله ايسه فاشيزمين مئتودولوگيياسي[1]دير: دورتو[2] و دوشونجهنين قاريشديريلماسي. بو قاريشديرما باشقا تانینمیش بير نظريهيه سؤيکنمهدن مومکون اولمور: قورغو قورامی [توطئه نظريهسي][3].
منطيقي باخيمدان دورتو و دوشونجه قارشيليقلي ايلگيده دئييللر، لاکين فاشيزم اونلاري قاريشديرما مئتودو ايله اؤزونه مشروعيت قازانير. بو مئتود چاغداش دونيادا ايکي يؤندن اؤنم داشييير. بيرينجيسي، بوگونکو دونيادا تام آنلاميندا فاشيست رژيم اولماسا دا، فاشسيزمين بير چوخ دوکتورينالاري دؤولتلر، گروپلار و فردلرين دوشونجه و داورانيشلاريندا حياتيني سوردورور. باشقا سؤزله فاشيزم نه اوزاقدادیر، نه ده موسوليني، هيتلر و فرانکو′نون دا آتادان قالما مولکودور، داورانيش تورودور. ايکينجيسي، همين مئتود يالنيز فاشيزمه عايد دئييل، اونون قوللانيلماسي بير باشا سياسي دؤومسوزلوکله ايلگيليدير. بو دؤزومسوزلويون درجهسي آرتديقجا آدي چکيلن مئتوددان يارارلانمالار قاچيلماز اولور.
بيليريک، علمي آچيقلاما ايکي نؤوعدور: بيرينجيسي، «ثبوت [دليل]» آراجيليغي ايله، ايکينجيسي ايسه «ندن [علت]» واسطهسييله. دورتو، اؤز ماهيتينه اويغون اولاراق ندن تيپلي آچيقلاماني منيمسهيير، دوشونجه ايسه دليله سؤيکهنن ايضاحي. دئمک، دوشونجهنين عکسينه اولاراق، دورتو اوچون دليل گتيرمک مومکون دئييل، اونون بارهسينده گؤرولهجک تکجه مومکون ايش، اونون ندنيني آختاريب تاپماقدير. بو بؤلگونون سونوجو اولاراق دئيه بيلهريک کي، فئنومئنلره باخيشيميز ايکي حالدان خاريج دئييل: يا اخلاقيدير، يا دا علمي. فيکيرلري، اولايلاري و فردلري دهيرلنديرمکده هم اخلاقي بوجاقدان [زاویهدن] باخا بيلهريک، هم ده علمي. فئنومئنلري پيس/ياخشييا بؤلمک اخلاقين ايشيدير، آمما اؤنرمهلر[5] بيچيمينده ايفاده اولونموش دوشونجهلري تصديق/تکذيب ائتمکبیلیمين گؤرهويدير. اخلاقدا «پيس/ياخشي» ايله اوغراشيريق، بیلیمده ايسه «دوغرو/يالان»لا. لاکين بو ايکي باخيش بوجاغيني بيربيرينه بيلهرکدن قاريشديريريقسا فاشيزمين مئتودولوگيياسينا قاپيليريق.
بونو دا وورغولاماليييق کي، قورغو ماهيتلي دورتولر بارهده (بؤيوک اؤنمينه باخماياراق) اخلاقي موحاکيمه يوروتمک علمي دليلـثبوتون يئريني توتا بيلمز. اؤرنهیین، هانسيسا سوالی «شيطانيدير» دئيه، آدلانديرماغيميز، بيزي اونون جاوابيندان آزاد ائتمير. بونا گؤره، نيتلرين شيطاني و يا ايلاهي اولماسينا باخماياراق، هر اينسانين سؤزونون و يا دوشونجهسينين دوغروـيالانلیغی منطيقي معيارلارلا اؤلچولور.
بعضيلرينين گومانينجا، بشر عالمينده هرنه باش وئريرسه، دوشونجهلر، ايستکلر و عمللر چارپيشماسينين محصولو اولماقدانسا، ثروتـقدرت صاحيبلرينين یوغوردوقلاری قورغولارين سونوجودور. سانکي دوشمن قوهلرينين فيتنهـفسادلاري اولماسا نه ايجتيماعي چکيشمهلر باش وئرهر، نه ده يوخسوللوق کيمي چاتيمازليقلار داغ بويدا عدالتسيزليک آنلاييشيني يارادار. بو گومانا داياناراق، ايجتيماعي گئديشلري آچيقلاماغا چاليشديغيميز زامان، «قورغو قورامي» [توطئه نظريهسي] اورتايا چيخير. بو قورامين باشليجا آماجي اونون ايلکين شرحچيسي کارل پوپئر′ين ديلينده بئله سسلهنير: «توپلومدا باش وئرن، بيزيم نيفرت بسلهدیییمیز ساواش، یوخسوللوق و ايشسيزليک کيمي بوتون «پيس» اولغولار [فاکتلار]، بهيهنمهديييمز فيکيرلر حؤکمن بير نؤوع پيس نيتين و يا بدبختليک گتيرن پلانين محصولو اولماليدير. حؤکمن کيمينسه بونو تؤرهتمکده بير «آماجی» واردير، البته کيمسه ده اوندان قازانج گؤتورور. باشقا سؤزله دئسک، آدي چکيلن نظريهيه گؤره، ايجتيماعي اولايلارين ايضاحينين اساسيني آيريـآيري فردلرين و گروپلارين کشفي اولوشدورور کي، اونلارين باش وئرمهسينده ماراقليدير، اوندان فايدالانير، و اونون باش توتماسي اوچون پلانلار جيزيرلار.»[3]
§ اتک يازيلاردا مقالهنين قايناقلاري وئريلمهيهجک، (بو قایناقلارا قارا رنگله یازیلمیش رقملرله ایشاره اولونور)، يالنيز بعضي آچيقلامالار يئر آلاجاقدیر. (بو آچیقلامالارا قیرمیزی رنگلی رقملرله ایشاره اولونور.) قايناقلار «قورغو قورامي» [نظريه توطئه] باشليقلي کيتابين چاپ واريانتيندا وئريلهجک .
[1] روششناسي فاشيسم.
dürtü [2]: انگيزه، رانه [اينگيليسجه: drive]
دورتو، اينساني اؤز احتياجلاريني اؤدمه اوچون حرکته گتيرمهيه مئیيللنديرن عامیلدير. هارتلي “Drive”[دورتو]، “Need” [احتياج] و “Motive” [دئویندیریجی، حرکتوئریجی] بير سببين اوچ آدي ساییر. دورتو بدنين ائله بير حالتيدير کي، بورادا جسماني قوه چئورهدهکي بولمهجیکلرینه دوغرو سفربر اولونور، سئچيجي بير آراج کيمي اونو يؤنلنديرير. بعضيلرينه گؤره، جاذيبهلر بدنين جوشقو شکلينده دويولان حالتلريدير. بونا گؤره ده، دورتو اينسانين چاليشمالاري، داورانيشلاري و تپکيلري اوندان آسيلي اولان داخيلي باسقي حالتلرينه دئييلير.
The social theory of conspiracy[3]. «قورغو نظريهسي» سیاست فلسفهسینده تانینمیش بیر تئرمیندیر. بیلیرم بو سؤزبيرلشمهسيندهکي «نظريه» سؤزجويو اوخوجولاري سهوه سالا بيلر. «قورغوسال باخيش» [نگاه توطئهآميز] و يا «قورغوسال ياناشما طرزي» [رهيافت توطئهآميز] مقصديميزي داها ياخشي چاتديرا بيلردي. لاکين همين باخيشين دونيا سويهسينده بئله آد قازانماسي مني ده موجود گلهنهيي ايزمهلهيه سوروکلهدي.
تجرویه اؤنجهسی ، a priory [4]
[5] قضيه، proposition. کلاسيک منطيقده يارغينين [حؤکمون] ديله گلمهسي؛ دوغرو يا دا يالنيش اولابيلن بير آنلاتيم [بيان]. چاغداش منطيقچيلر دوغرو يا دا يانليش اولابيلن آنلاتيم يانيندا مجهول قالان بير آنلاتیمین دا بولوندوغونا ديققتي چکميشلر. علم و فلسفه آرگومئنت و يا تجروبه سوزگجيندن کئچميش اؤنرمهلر اوزهرينده قورولور. آمما قورغو نظريهسيندهکي ايرهلي سورولموش اؤنرمهلر هئچ بير سيناغا بويون قويمورلار.
یاشماق / Yaşmaq / Yashmaq
طرح روی جلد کتابهای منتشر شده توسط انتشارات یاشماق
Yashmaq Publication
Yaşmaq yayinlari tərəfindən yayılmış kitablarin cildi
این نمایش پردهای نیاز به جاوااسکریپت دارد.
Lake Urmia in Art / Urmu gölü və incə sənət / دریاچه اورمیه و هنر
همگام با اعتراضات اقشار مختلف ملت آزربایجان و هواداران محیط زیست نسبت به خشک شدن تدریجی دریاچه اورمیه که تبعات جبران ناپذیری چون از بین رفتن ده ها گونه گیاهی و جانوری وتبدیل هوای معتدل منطقه آزربایجان به هوای گرمسیری با بادهای خشک و نمکی خواهد داشت و زیست محیط منطقه را تغییر خواهد داد … جمعی از طراحان گرافیک به همت خود دست به خلق و طراحی پوستر هایی زده اند تا شاید افکار عمومی را به عمق این فاجعه آگاه تر کنند ، این آثار توسط طراحانی چون :مهیارعلیزاده. آیخان، بهنام نیکزاد ، امین اکبرنژاد ، امیر پیشوا ، ائلمان محمد تقی دوست ، ائلیار جباری ، حسین فروتن،، رحیم ثروت ، آیناز صفویان و شاهین پارسا طراحی شده اند ، برخی قدرتمند و تاثیر گذار تر و برخی ساده تر هستند، اما همه با هدف نمایش روزهای سخت این عروس زیبای آزربایجان طراحی شده اند ، و در انتقال پیام خود مخاطبانشان موفق هستند وا بسیاری از این پوستر ها طرحی دل نشین و زیبا دارند ، آثاری که با هدفی والا بدون هیچ اجر مزدی طراحی شده اند ، بی شک با هر ارزش و استانداری جای ستایش و دستمریزاد دارند .
کانون دمکراسی آزربایجان همزمان با اعتراضات مردمی آلبومی از این طرح ها را منتشر می نماید ، امید است با انتشار و دیده شدن مکرر این پوستر ها در سایت ها و نشریه ها خالقان این آثار به هدف اصلی خود که کوشش برای آگاه ساختن افکار عمومی و تلاش برای نجات این دریاچه است برسند .
این نمایش پردهای نیاز به جاوااسکریپت دارد.
این نمایش پردهای نیاز به جاوااسکریپت دارد.
” آذري ” کلمه سي نين ايبهامي حاقيندا قيسا نوت- عاريف كسكين
فارس ميللييت چي لري ايرانداکي آذربايجان تورک لريني تانيملاماق اوچون آذري کلمه سيني ايستيفاده ائديللر. احمد کسروي نين ” آذري يا زبان باستاني آذربايجان ” اثريني ده آذري کليمه سي نين ايستيفاده سينه تئوريک داياناق اولاراق گؤستريرلر. احمد کسروي نين ” آذري يا زبان باستاني آذربايجان ” اثرينده اؤنه سوردويو تئزيس لري داها سونرا هم اؤز مقاله لري هم ده فرقلي تاريخچي لرين چاليشمالاري چوروتولموشدور.
فارس ميلليتچي لري آذري کلمه سيني چوخ گئنيش و احمد کسروي نين تئزيس لريني ده آشاجاق شئکيلده ايستيفاده ائديرلر. اصلينده احمد کسرويني ده اؤز منفعت لري ايستيقامتينده تحريف ائديرلر. باشقا بير سؤزله بو گون آذري کلمه سينه يوکلنن /عطف ائديلن معنا احمد کسروي نين ” آذري يا زبان باستاني آذربايجان ” تئزيس لريندن چوخ فرق لي دير.
احمد کسروي 1921-جي ايلده « آذري يا زبان باستاني آذربايجان» آدلي اثريني نشر ائتميشدي. مؤليف بو اثرينده آذربايجان لي لارين تورک اولماديقلاريني ايره لي سورموشدور. کسروي يه گؤره آذربايجانين اسکي ديلي تورک ديل عاييله سينه منسوب دئگيل دير. آذري ديلي ايران منشالي بير ديل دير. آذري لر سلجوقلولارين ايرانا گلمه سي ايله تورک لشمه يه باشلاميشديلار. کسروي يه گؤره بو ديل آذربايجانين بعضي بؤلگه لرينده ياشاسا دا بوگون آذربايجاندا دانيشيلان ديل تورکجه دير. باشقا بير سؤزله احمد کسروي بو گون کو آذربايجاندا يايقين اولاراق دانيشيلان ديلين آذري اولماديغيني قبول ائدير. آذري ديليني آذربايجانين اسکي/باستاني ديلي کيمين تانيملايير..
احمد کسروي آذري کلمه سي ني ديل آدي کيمين ايستيفاده ائدير. احمد کسروي نين اثرلرينده آذري مفهومو ائتنيسيته و ميلت معناسيندا دئگيل. کسروي يه گؤره آذري ديلي ايران منشالي ديل دير و بو ديلي دانيشانلار ايسه آرييا نئژاد/ايرقينا منسوبدورلار.
فارس ميللييت چي لري احمد کسروي نين قوندارما تئزيس لريني بئله تحريف ائتميشلر و کسروي نين ايستيفاده ائتديگي معنانين اؤته سينده فايدالانيرلار. کسروي آذري ديليني آذربايجانين اسکي ديلي کيمين تعريف ائدير، آنجاق فارس ميللييت چي لري بوگون ده آذربايجان دا دانيشيلان ديلين آذري اولدوغونو ايديعا ائديرلر. حال بو کي، کسروي آذربايجانين بو گون کو ديليني تورکجه اولدوغونو قبول ائدير.احمد کسروي آذري کلمه سيني ديل آدي کيمين ايستيفاده ائدير، فارس ميللييت چي لري ايسه آذري کلمه سيني ائتنيسيته، ميلت و ايرق/نئژاد معناسيندا ايستيفاده ائدير.
گؤرولدويو کيمين آذري کلمه سي ني معنايا گلديگي بللي اولمايان چوخ موبهم بير مفهوما چئوريلميشدير. بو دا فارس ميللييت چي لرنين اساسي چليشکي/تناقوض لريندن بيريدير.
فارس ميللييت چي لري اؤز تئوريسيين لري نين تئزيس لريني تحريف ائدرئک کولتورل/فرهنگي فاشيست اؤزل ليک لريني آچيق شکيلده گؤسترميشدير. احمد کسروي کيمين فارس ميللييت چي تئوريسييني تحريف ائدن سياسي آخيمين حق نييت دن نه قدر محروم اولدوغو اورتادادير. بو تحريف آذري کلمه سي ني تاريخي موضوع اولماقدان چيخارتميش، آسيملاسيون واينکار سيياستي نين اؤنملي وسيله سينه چئويرميشدير.
ايشين غريب طرفي فارس ميللييت چي لرينين بو تحريفي دئگيل. چونکي اونلارين نه اولدوقلاريني بيليريک . ايراندا اؤزلريني ” دئموکرات ” اولاراق آدلانديران نيرولارين/قوووه لرين ده بو کلمه ني ايستيفاده ائتمه لري چوخ جاليبدير.
بو يازي “عاريف كسكين”ين فيس بوك صحيفه سيندن آلينيب و اؤيرنجي سيته سي طرفيندن عرب اليفباسينا كؤچورولوبدور.
“اؤلدورمه حاقی” و “محو اولسون اعدام” شوعاری – عاریف کسکین
“محو اولسون اعدام ” شوعاری اؤلدورمه حاقینین مشروعلوغونو سورقولامادیغی اوچون سیاسی شوعار حدینده قالیر و ذ هنیت دییشیمینه یول آچمیر.
مارت آیینین ایکیسینده مشهد شهرینین وکیل آباد زیندانیندا گیزلیجه اون محبوس اعدام ائدیلیر. مشهد زیندانیندا توپلو اعدام خبری گؤستریر کی، ایران رئژیمی آدام اؤلدورمه ماشینینا/ماکیناسینا چئوریلیب. اعدام خبرینین اولمادیغی گون یوخدور. صادیق لاریجانی قضائیه قوهسینین (یارغی ارکی) باشقانی اولدوغوندا “شیخ صادیق قضائیه قوهسینی اصلاح ائدر” ادعا ائدلیردی. شیخ صادیق ایسه قضائیه قوهسینی رسما بیر ساللاخخانایا چئویردی. ایران رئژیمی 1979-دان گونوموزه قدر آدام اؤلدورهرک وارلیغینی سوردوردو. اؤلودورولن آداملار فقط سیاسیلر دئییل . چونکی ایران رئژیمینین آدام اؤلدورمه سببی چوخ گئنیش و ساییسیزدیر.
“اؤلدورمه حاقی” و “اینسان بدنینه توخونا بیلمه حاقی” موضوعسو سیاست بیلیمی، فلسفه، پسیکولوژی، سوسیولوژی و آنتروپولوژی (اینسانشوناسلیق) کیمین علمی/آکادئمیک بؤلوملرده جدی شکیلده آراشدیریلیر. عومومیتله کولتورلر/فرهنگلر، دینلر، مزهبلر، ایدولوژیلر و توپلوملارین تامامینین ساییلابیلهجک بؤیوک چوخونلوغوندا اؤلدورمه حاقی مشروع قبول ائدیلیر. اؤلدورمه حاقینا قارشی عصیان حرکاتی مودرن چاغین و قرب لیبئرالیزمینین محصولدور.
ایراندا آدام اؤلدورمه ایشی فقط دؤولت طرفیندن گرچکلشمیر. بعضی سیاسی گروهلار دا آدام اؤلدورور. سلاحلی موباریزنی قبول ائتمک آدام اؤلدورمه حاقینین مشرولوغونو قبول ائتمکدیر. هله ده خالق موجاهیتلری، جندالله، کوموله، ایران کوردوستان دموکرات پارتیسی و پژاک کیمین تشکیلاتلار آدام اؤلدورمه مشروعلوغو اساسیندا فعالیت ائدیرلر. بوتون بو گروهلارین آدام اؤلدورمه فعالیتلری، ایران ایسلام جومهوریتینده کی اؤلدورمه پراتیگی ایله فرقلی اولسا دا، اؤلدورمه حاقینین مشروعلوغو مسئلهسینده مشترک نوقطهدیرلر.
ایرانداکی دینلر، مزهبلر، فیرقهلر، ایدئولوژیلر و سیاسی آخیم و تشکیلاتلار -عومومیلیکده- اؤلدورمه حاقینین مشروع اولدوغونا ایناینیرلار. 1979-دان گونوموزه قدر ایران رئژیمینین اؤلدورمه عملینه قارشی دین آداملارینین (موللالار) سسسیزلیگی، سیاسی ائلیتالارین و گروهلارین اؤزوندن اولمایانلارین اؤلدورلمهسینه موخالیفت ائتممهسی، نورمال اینسانلار طرفیندن اعتراضلارین اولماماسی، بعضی زامانلاردا “اؤلدورمه مراسیمینه” تاماشچیلیق ائتمهلری و حتی بعضی اؤلدورمهلرین اینسانلارین اؤز الی ایله گرچکلشمهسی کیمی اؤرنکلر بیزه پروبلئمین قایناغینین توپلوملارین سوسیال، دینی، مدنی، ایدئولوژیک و سیاسی یاپیلاریندا (ایستروکتورلاریندا) آراشیدیرلماسی گرکلیلیگینی گؤستریر.
ایرانداکی لیبئرال – دئموکرات و اینسان حاقلاری طرفدارلاری فقط “محو اولسون اعدام” شوعاری وئریرلر. بو شوعار دوغرو اولسا دا کافی دئییل و حتی سیاسی سو – ایستیفادهیه ده آچیقدیر. “محو اولسون اعدام” شوعاری اؤلدورمه حاقینین مشروعلوغونو سورقولامادیغی اوچون سیاسی شوعار حدینده قالیر و ذهنیت دییشیمینه یول آچمیر.
اعداملارين کؤکوندئن دايانديريلماسي نين يولو ” آدام اؤلدورمه حاقي نين مشرولوغونو ” سورقولاماق و بو ايستيقامتده اينسانلارين ذهنييتلريني دييشديرمه يه چاليشماقدان کئچير. آدام اؤلدورمه حاقي نين مشرولوغو دوام ائتتيگي سورجه اعدامين کؤکونو قوروتماق مومکون اولماياجاقدير. اؤلدورمه حاقيني مشرولاشديران بوتون کولتورل، ديني، مذهبي، سياسي، ايدئولوژيک، گروهي و ذهني ياپيلار/ستروکتورلار سورقولانمالي و اينسانلارين زهينلرينده ده ” اؤلدورمه حاقي مشروع دئييل ” ، ” حايات حاقي قوتسالدير ” و ” اينسان بدني توخونولمازدير ” فيکير و سؤيلملرين يرلشديريلمه سي گره کير.
قایناق : اویرنجی
یاشیل حرکتین گلیشیم سوره جی و گونئی آزربایجان – تالاس آوشار
آزربایجان میللی حرکتی قیسا بیر زامان دیلیمی ایچریسینده اینانیلماسی گوج ایشلره ایمضاسینی آتمیشدیر و یاواش یاواش آزربایجاندا تعیین ائدیجی بیر فاکتور حالینه گلمه کده دیر. آنجاق اؤلچوسوز بیر داورانیش میللی حرکتین گلیشیم آهنگینی پوزابیلر
تاریخسل اولاراق چوخ کریتیک بیر دؤنم ایچینده ییک. بؤلگه ده حیزلی گلیشمه لر بیر بیرینی ائتکیله یرک دوام ائتمکدهدیر، عرب دونیاسیندا دیکتاتور رئژیملر آرد آردا دئوریلیر و بو دا توتالیتار حاکیمیتلرین پئنجه سینده یاشایان باشقا میللتلره انرژی، هیجان و اومود وئرمکده دیر. بو اولایلار، یاخلاشیق 20 آی اؤنجه اعتراض حرکتلرینه تانیق اولان ایراندا دا اؤز اولوملو ائتکیسینی بوراخماقدادیر. اولایلارین گئدیشاتی ایرانین دا ائر یا دا گئج داها بؤیوک اولایلارا گئبه اولاجاغینین خبرچیسیدیر.
ایراندا دا یاشیل حرکت آدی آلتیندا اورتایا چیخان حرکت توتالیتار رئژیمه قارشی اولسا دا کئچن سوره ده گؤستردی کی عرب دونیاسیندا باش وئرن اولایلاردان فرقلیلیک عرض ائتمکدهدیر و ایرانا اؤزگو بیر تابلو ایله قارشیمیزا چیخماقدادیر. 1977 دئوریمیدن همن سونرا ایران ایسلام حاکیمیتینین ایچینده اولوشان ایکی تیرهلیک 10 اونجو جومهور باشقانی سئچیملریله ان اوست سویه یه اولاشدی. بو سئچکیلر ایسلام رئژیمینده اوناریلماسی گوج بیر چاتلاغین اولوشماسینا ندن اولموشدور. آنایاسا قورویوجولار کونسئیینین انگلینی آشابیلن رئفورمجو قانادین آدایلاری اسکی باشباخان موسوی و اسکی مجلیس باشقانی کروبی، موحافیظه کارلارین آدایی دؤنمین جومهور باشقانی احمدی نژاد و اسکی دئوریرم موحافیظلری باشچی سی رضایی ایله سئچیم یاریشینا گیردیلر. بو سورجده بو اولکه ده بیر ایلک یاشاندی و آدایلار جانلی تلویزیون پروگراملاریندا قوزلارینی پایلاشدی. دارتیشمالار گئنلده چوخ سرت کئچدی. آما ایکی اساس آدای یعنی موسوی ایله احمدی نژاد آراسیندا کئچن دارتیشمالار ایپلری قوپاردی.
اؤزللیکله احمدی نژادین، سون اوتوز ایل ایچریسینده ایران رئژیمینین ان گوجلو آکتورلاریندان اولان هاشیمی رفسنجانینی هدف آلماسی اورتامی یاخشیجا گئردی، بئله کی رفسنجانی دینی لیدئر خامینه ای یه بیر مکتوب یازاراق فیرتینا قوپاجاغیندان خبر وئردی. بو گرگین اورتامدا گرچکلشن سئچیمین سونوجو صبرلری داشیردی. گوزلنتیلرین ترسینه بؤیوک بیر اوی فرقیله صاندیقدان احمدی نژاد چیخدی، بو دا موسوی و کروبینین کسکین اعتراضلارینا ندن اولدو. موسوینین سئچیملر اثناسیندا سیموول اولاراق سئچدیغی یاشیل رنگ آرتیق بیر اعتراضی حرکتین آدینا چئوریله جکدی و ایسلام جومهوریتین 30 ایل تبلیغ ائتدییی رنک کابوسونا و قورخولو رویاسینا دونوشجکدی.
ایصلاحاتچیلار باشدا موسوی و کروبی اولاراق ساختاکارلیق قاریشدیغی گرکجه سی ایله سئچیم سونوجلارینی تانیمییاجاقلارینی آچیقلادی و سئچمنلرینی اویلارانا صاحب چیخماق ایچین میدانلارا چاغیردی. تهراندا و بیر نئچه فارس شهرینده یاپیلان میتینگلر رژیمین سرت تاوریلا قارشیلاندی و حکومتین تپکی سی بیر چوخ انسانین اؤلومونه و یارالانماسینا یول آچدی. مینلرجه انسان اؤزللیکله اونده گلن ایصلاحاتچیلار یاخالانیب حبسه آتیلاراق ایشکنجلره معروض قالدی. اولایلارین دوروق نوقطه سی 2009 عاشوراسیندا باش وئردی و موخالیفلرین تاویر و سلوگانلاری سرتلشرک حاکیمیتی هدف آلدی، صبری توکنن رئژیم آجیماسیزجا اولایلارا موداخیله ائتدی و تهران کوچه لری شیدتلی چاتیشمالارا صحنه اولدو. رئژیم یانلیلاری سینیرسیز شیدت قوللاناراق اعتراضچیلاری قورخوتمایا و سیندیرمه یه چالیشدی. قانلی بیتن عاشورا اولایلاریندان سونرا یاشیل حرکت میدان گؤستریلرینه سون وئرمک زوروندا قالدی و اولایلار موقتی اولاراق یاتیشدی.
بو آرادا حرکت لیدرلری بیر نئچه گؤستری چاغیریسینی دولتین ایزنی اولمادیغینی سبب گؤستررک ایبطال ائتدی. رئژیم بو حرکتی ائتکیسیزلشدیرمک ایچین بؤیوک حمله لر یاپدی و الینده کی بوتون اولاناقلاری قوللاناراق اعتراضلاری کنترل آلتینا آلدیغینی آشیلامایا چالیشدی. اما دولت مصلحتلرینی گؤز اؤنونده بولوندوراراق (اؤز سوزلری ایله) فیتنه باشی آدلاندیردیقلاری موسوی و کروبیه توخونمادی. رژیم، گئنیش تبلیغات آپاراراق یاشیل حرکتین بیتدییینی و آرتیق بیر تهدید اولمادیغینی توپلوما ائمپوزه ائتمیه چالیشسا دا موسوی و کروبی حرکتی جانلی توتماق ایچین هر بهانه ایله توپلوما مئساژ گؤندئرمه یی سوردوردو و بو حرکتین بیتمه دییینی، ترسینه بؤیودویونو ایدعا ائتدی. عرب دونیاسینداکی چالخانتیلار یاشیل حرکتین اوزونو یئنیدن گؤسترمه سینه و بیتمدییینی دویورماسی ایچین زمین اولوشدوردو.
لیدئرلر حرکته یئنی بیر نفس آلدیرماق و حاکمیته گؤز داغی وئرمک آماجی ایله اورتادوغو و افریقانین قوزئیینده باش وئرن اولایلاری بهانه ائدرک بهمن آیینین 25 اینجی گونونو عرب دونیاسینداکی آیاقلانمالارا دستک گونو اولاراق اعلان ائتدیلر. موسوی و کروبی دئولته موراجیعت ائدرک بیر میتینگ کئچیریلمه سینی طلب ائتدیلر، رد جوابی چوخ گئجیکمه سه ده گؤستری یاپیلاجاغینی دویوردولار. یاشیل سئمپاتیزانلاری اوزون بیر سوردن سونرا تهران کوچه لرینده یئنیدن سرت سلوگانلارلا بوی گؤستردیلر و یاشیل حرکت گئرچیینی بیر داها هر کسه خاتیرلاتمیش اولدولار. رئژیمین، اولان بیتنلری کوچومسه سه ده گرگینلیک و گوونسیزلیک پسیکولوژیسی ایچینده اولدوغو اینکار ائدیلمزدیر. بو اولایلارا تئپکی، موسوی و کروبینی ائشلری ایله بیرلیکده حبش ائتمک اولدو و بئله لیکله اولایلار کیریتیک بیر آشامایا گئچمیش اولدو.
اولایلارین گئدیشاتینا باخیلدیغیندا بو گون اصلاحات یانلیلاری اولاراق صحنه دن سیلینمک ایسته نن کسیم رئژیمین اومورقاسینی اولوشدوران قانادیدیر. دئوریمین تپه سینده اولانلاردان و خمینینین گووندیکلریندن بوگون یالنیز خامینه ای قارشی جیبهه ده دیر. رفسنجانی، موسوی، خاتمی، کروبی و خمینینین تورونلاری اؤزللیکله حسن خمینی اصلاحات جیبهه سیندن یانادیرلار.
بو دا رئژیمین گؤودسینده ایصلاحاتچیلارین نه دنلی گوجلو اولدوقلارینین بیر ایشارتیدیر. آیریجا ساییلاری میلیونلارا واران ناراضی کیتله بو حرکتین تابانینی اولوشدورور. بو اوزدن حرکتین بیتمه سینی گوزلمک یالنیش بیر آنلاییشدیر، آنجاق بو حرکت اؤز ایچینده چوخ چئلیشکیلری باریندیرماقدا، بو دا حرکتین سونوج آلماسینی انگلله مکده دیر. حرکتین لیدئر کادروسو ایسلام جومهوریتینه صادقدیر و سیستیمین دییشمه سیندن یانا تاویر قویمور. موسوینین گؤستریلرده آتیلان ترس سلوگانلارا قارشی «جومهوری ایسلامی، نه بیر کلمه آز، نه بیر کلمه چوخ» وورغوسو دا بونو گؤسترمکده دیر. دولاییسیلا یاشیل حرکت لیدئر کادروسونون اولایلارین کنترلدان چیخماسیندان یانا اولمادیقلاری بیر گئرچکدیر. ایسلامی حاکیمیت اونلارین قیرمیزی چیزگیسیدیر و قولایلیقلا بوندان تعویض وئرمیجکلری آشیکاردیر. سادجه موحافیظه کارلارین آشیری باسقیسی و باریشماز توتومو اولایلارین یاتیشماسینا ایزین وئرمیر. حاکیمیتین یاشیل ایشیق یاخماسی ایله بو طیفین بؤیوک چوغونلوغو آنلاشمایا و سورونلارین ماسادا چؤزولمسینه سیجاق باخیرلار و بونو بیر سیرا چوخ دا آغیر اولمایان قوشوللار آلتیندا یاپمایا حاضیردیلار.
یاشیل حرکت لیدئر کادروسونون ترسینه گؤوده سینین سورونو رئژیمین بوتونویله دیر و بونو دا چوخ آچیق بیر شکیلده گؤستریلرده اورتایا قویموشلاردیر.
گؤستریلر » اویوم هانی» سلوگانی ایله باشلاسا دا، «اؤلوم اولسون دیکتاتورا» و «جومهوری ایرانی» سلوگانلاریلا یئر دییشدیرمیشدیر. بو اولایلارین دیگر بیر بویوتو دا فارس میللیتچیلیی ایله ایلگیلیدیر. پهلوی لرجه تملی آتیلان و فارس میللتی آراسیندا کؤک سالان فارس میللیتچیلییی و آریانیزم ذهنیتی، ایسلام جومهوریتی نی عربلرین ایرانداکی حاکیمئتینین دوامی اولاراق گؤرمکدهدیر. باخمییاراق کی ایسلام رئژیمی پهلوی لرین میراثینی مذهبی دؤن گیدیررک دئوام ائتدیرمکده دیر و فارس میللتینین لهینه ایراندا یاشییان دیگر میللتلری بوتون ایلکین حاقلاریندان محروم بوراخمیشدیر، آما بو بئله فارس میللیتچیلییینی ایقنا و خوشنود ائتمه مکده دیر. باش وئرن گؤستریلرده دموکراتیک و اینسان حاقلاری ایله ایلگیلی طلبلردن چوخ ایرانلیلیق دولاییسییلا فارسچیلیق اؤن پیلانا چیخمیشدیر. بئله کی بعضی کسیملر بو حادیثه نی فارس میللیتچیلییینین دیریلیشی (رستاخیزی) اولاراق نیتلندیرمکده دیرلر.
فارس میللیتچیلییی نین یوکسلیشی ایله، حاکیمیت بو پتانسیلی اؤز لهینه چئویرسین دییه سون زامانلاردا «مکتب ایران» سؤیله مینی اؤن پیلانا چئکمه یی و بو یوللا اؤزونه مشروعیت قازانمایی هدفلمیشدیر.
یاشیل حرکتین دیگر بیر چیخمازی ایران سیاسی سینیرلاری ایچریسینده یاشییان ائتنیکلرین اؤزللیکله آزربایجان تورکلرینین توتومو ایله ایلیشکیلیدیر. یاشیل حرکت، ایران نوفوسونون چوخونلوغونو اولوشدوران فارس اولمایان میللتلره یؤنهلیک بلیرسیز بیر توتوم سرگیلمیشدیر و میللتلرین حاقلاری قونوسوندا ایقنا ائدیجی بیر آچیقلاما یاپمامیشدیر.
جومهور باشقانلیغی سئچکیلری آزربایجاندا اؤزللیکله آزربایجان میللی حرکتینده ده حرکتلنملری برابرینده گئتیرمیشدی. آدایلارین صلاحیتی اونایلانمادان اؤنجه اسکی میللت وکیلی اکبر اعلمی آدای اولدوغونو آچیقلایاراق، میللی حرکت ایچریسینده بیر دارتیشمانی تئتیکلمیشدی. اعلمی سون ایللرده اؤزللیکه خورداد آیاقلانماسیندان سونرا میللی حرکت ایچریسینده مقبولیت قازانیمش بیر فیگورا دؤنوشموشدور. خورداد اولایلاری ایله ایلگیلی مجلیسده چیخیشی و شهریارین او معروف شعرینی اوخوماسی چوخلارینی هیجانلاندیرمیش و اعلمینی جدی شکیلده حیمایت ائتمه یه و اونون اطرافیندا توپلانمایا سوق ائتمیشدی. آنجاق اعلمینین صلاحیتی رد اولدوقدان سونرا ایصلاحاتچیلارین آزربایجانلی اولان آدایی موسوی سئچه نه یی اوزرینده دورولموش، اونون آزربایجانلی اولماسی آزربایجاندا سئچیملری ایصلاحاتچیلارین لهینه چئویرجه یی گؤروشو آغیرلیق قازانمیشدی. اما موسوینین سئچیم پروپاگانداسی سورسینده آکتیو رول آلان اسکی جومهور باشقانی خاتمینین ده حاضر بولوندوغو، آزربایجانلیلاری آشاغیلایان ویدیو گؤرونتوسو و موسوینین میللییتچی بیر کسیمین «آزربایجانین ایستکلری» آدی آلتیندا طلبلرینه یانیت وئرممه سی میللی حرکتین ایچریسینده موسویه قارشی اولومسوز تئپکیلره ندن اولماسینا باخمییاراق یئنه ده موسوی آزربایجانلیلارین بیرینجی ترجیحی اولاراق گؤزوکوردو. اؤزللیکله موسوینین آزربایجانداکی میتینگلرینده تورکجه دانیشماسی و بعضی وعدلر وئرمه سی سئچمنلرین دقتینی جلب ائده بیلمیشدی.
آزربایجان سون 100 ایلده ایران سیاسی تاریخینده اؤز آغیرلیغی و بلیرلییجی رولو ایله اون قازانمیشدیر. بو اوزدن سئچیم سونراسی تهراندا باش وئرن اولایلار گؤزلری آزربایجانا و اؤزللیکله تبریزه چئویردی و آزربایجانین توتومونون نه اولاجاغی هر کسین ماراقینی چکمکده ایدی. اما بو کز آزربایجانلیلاردان اومود ائدیلن و بیر چوخلارینین گوزله دییی تپکی گلمدی. آزربایجان میللیتی بو اولایلار قارشیسیندا تمکینلی داورانمایی و بو توققوشمانین طرفی اولمایاجاغی یولونو سئچمیشدیر. بو تاویر چوخ چئشیتلی سؤیلم و دوشونجه نی برابرینده گئتیردی و بو ایشده حاکمیتین الینین اولدوغو، آزربایجانین مرکزدن اوزاقلاشدیغی و ایصلاحاتچیلارین اسکی داورانیشلاری اؤزللیکله آزربایجانلیلارین خورداد آیاقلانماسیندا حاکیمیت صفینده یئر آلدیقلارینین سونوجو کیمی یوروملاندی. گونئی آزربایجان میللی حرکتینده ایسه یاشیل حرکتله ایلگیلی و آزربایجانین نئجه بیر تاویر سرگیلمه سی حاقدا بیر نئچه گؤروش اؤن پیلانا چیخمیشدیر.
تهرانداکی اعتراضلارین همن آردیندان آزربایجان فئدرال دموکرات تشکیلاتی چاتیسی آلتیندا توپلاشان و چوخونلوغو اسکی سول ذهنیتینی داشییان کسیم، آزربایجانین در حال بو اعتراض حرکتلرینه قاتیلماسی و یاشیل حرکته دستک اولولماسینا وورغو یاپیردی. بو گروپ گونئی آزربایجانین تک تلویزیون کانالی واسطه سییله آزربایجانلیلاری قیشقیرتمایا و کوچه لره تؤکمه یه چالیشسا دا باشاریلی اولامادی.
بو گروپا گؤره موجادیله نین اساس هدفی ایران ایسلام رئژیمیدیر و ایراندا یاشییان بوتون میللتلر اؤزللیکله آزربایجانلیلار گئچمیشده اولدوغو کیمی بو حرکتین اؤن آیاغی اولمالیدیر. میللی مسئله آرخا پیلانا آتیلمالی و تهرانلا عینی چیزگی ایچریسینده و عینی سلوگانلارلا حرکت ائدیلمهلیدیر. اونلارا گؤره اؤنجه لیکلی هدف ایسلام جومهوریتینی آرادان قالدیرماقدیر، چونکو بوتون بدبختلیکلرین و میللی سیتمین بانیسی جومهوری ایسلامیدیر. بو انگلی آشدیقدان سونرا میللی حاقلار قونوسوندا تئهرانلا آنلاشما یاپیلمالی و آزربایجان مسئله سینی تهراندا چؤزمک لازیمدیر.
ایکینجی گؤروش یاشیل حرکته معنوی دستک وئریلمه سی، آنجاق آزربایجانلیلارین اوچونجو بیر جیبهه آچاراق اؤز سلوگانلاری ایله حرکته گئچمه سینی ساوونور.
اوچونجو گؤروش ایسه آزربایجانین گله جه یی مجهول بیر حرکتین آرخاسیجا گئتمه نین دوغرو اولمادیغینا وورغو یاپماقدادیر. بو گوروشه گوره بیز بو دعاوانین طرفی دئییلیک اونون ایچین بیزی ایلگیلندیرمز و بو اولایلاردان کسینلیکله اوزاق دورمالیییق، بیزیم دردیمیز یالنیز مولا رئژیمی دئییل فارس حاکم ذهنیتی و سیستئمیدیر و بو حرکت تامامیله آزربایجان میللی چیخارلارینا ترس بیر حرکتدیر. بو گروپ یاشیل حرکتین مولا حاکیمیتیندن داها تهلیکهلی اولدوغونو و دونیادا مشروعیتینی ایتیرمیش و چئشیتلی کیریزلرله بوغوشان بیر حاکیمیتی، باتی دونیاسینین دسته یینی آلمیش و فارس میللیتچیلیییندن ده تعویض وئرمه ین بیر حاکمیتله دییشمه نین استراتژیک بیر ختا اولاجاغینی ساوونور.
یاشیل حرکتین ائیلملرینین سونا ارمه سی، آزربایجانین یاشیلا آیاق اویدورماماسی، بو حرکتده گئت گئده ایرانچیلیق گؤروشونون آغیر باسماسی و اؤزللیکله حرکتین میللتلر ایله ایلگیلی سسسیزلییینی قوروماسی اوچونجو گؤروش یانلیلارینی ممنون ائتمیشدیر بئله کی بو گؤروشو ساوونانلار بو حرکتین بیتدییینی و تهلیکه نین آتلاتیلدیغینی اؤنه سورموشلردی.
آما بهمن اولایلاری و یاشیل حرکتین آتاغی هر کسین یوخوسونو پوزدو و یاشیل حرکت، میللی حرکتین یئنیدن گوندمینه اوتوردو و موباحیثلر قالدیغی یئردن باشلادی.
ییرمی آی ایچریسینده باش وئرن بو اولایلار یاشیل حرکتین ایران سیاسی آرئناسیدا اؤنملی بیر فاکتور حالینه گلدییینی و هرکسین بو حرکتی حسابا قاتاراق سیاست یاپماسی گرکدیینی اورتایا قویموشدور. بو اوزدن آزربایجان میللی حرکتی ده یاشیل حرکت قارشیسیندا اؤز دوروشونو و بو اولایلارین هاراسیندا اولدوغونو نئتلشدیرمهلیدیر.
کئچئن بو 20 آی ایچریسینده یاشیل حرکت ایراندا یاشایان میللتلره قارشی اولان توتوموندا هئچ بیر دییشیکلیک یاپمامیشدیر و گون گئچدیکجه داها چوخ ایرانچیلیق ماهیتی قازانماقدادیر. اؤزللیکله موسوی و کروبینین یاخالانماسیندان سونرا یاشیل حرکتین ایچریسینده بو ذهنیت داها دا آغیر باساجاقدیر. بو حرکتین دیش قولونو تامامیله فارس میللیتچیلری اولوشدورماقدادیر. بو کسیمین، دئموکراسی و اینسان حاقلاری کیمی سؤیلملری یالنیزجا آراجسال اولاراق قوللاندیقلاری بیر تاکتیکدیر. بو حرکتین هم ایچریده هم ده دیشاریدا کی یؤنتیجیلری بو قاوراملاردان اولدوقجا اوزاقدیرلار و قالیبلاشمیش ایرانچیلیق ذهنیتلرینین دییشمه سی اولاناقسیز گؤزوکمکدهدیر. سون گونلرده یاییملانان و موسوینین ده ایمضاسینی داشییان «منشور جنبش سبز» سندینده میللیتلرین حاقلاری ایله ایلگیلی سؤزده بئله اولسا قایدا دییر هئچ بیر شئی یوخدور و یاشیل حرکت بو باخیمدان ایران ایسلام جومهوریتیندن داها گئریجی اولدوغونو اثبات ائتمیشدیر.
یاشیل حرکت موجادیله ده اوستونلوک قازانماق ایچین شوبههسیز بو اعتراضی حرکتی ایران گنلینه یایماق زوروندا اولدوغونون هر حالدا فرقیندهدیر و بو زامان دیلیمی ایچریسینده ائتنیک بؤلگلردن سوموت بیر دستک آلمادیغینی دا هرکسدن یاخشی بیلیر. اما بونا رغما توتوموندا هئچ بیر دییشیکلیک یاپما نیتینده اولمادیغی آشکاردیر. بونون سیرری یاشیل حرکتین لیدئر کادروسوندا ساخلی اولسا دا بیر نئچه تمل ندنی اؤنه سورمک مومکوندور.
بیرینجیسی بو توققوشما بیر چوخ یئرده سسلندییی کیمی عایله ایچی بیر سوروندور و ایسلامی حاکمیتین ایکی قانادی آراسیندا باش وئرمکدهدیر.
یاشیل حرکتین لیدئر کادروسو ایران چاپیندا بیر آیاقلانمادان یانا دئییلدیر. اونلار دا ایران چاپیندا بیر آیاقلانمانین اؤزلرینین ده سونونو گتیر جه یینین و جومهوری ایسلامی حاکمیتینه سون وئره جه یینین فرقینده دیرلر. بو اوزدن حاکم قانادی باسقی آلتینا آلماق ایچین و حاکیمیتی یئنیدن پایلاشماق ایچین سینیرلی، کنترل لو آما کسکین اعتراضلاردان یانادیرلار. ائتنیک بؤلگلرین بو اولایلارا قاریشماسی اولایلارین کنترلدان چیخماسینا ندن اولابیلر، اونون ایچین ائتنیک بؤلگلرین ساکیت قالماسی اونلارین دا یارارینادیر.
موسوینین آزربایجانلی اولماسی اصلینده یاشیل حرکتین بیر آوانتاژیدیر آما نه موسوی و نه یانداشلاری بو کارتدان یارارلانمادیلار. موسوینین آزربایجانلیلارا یؤنهلیک بیر مئساژی بلکه دنگلری دییشتیره بیلیردی.
دیگر یاندان یاشیل حرکتین اؤزللیکله موسوینین میللیتلر مسئله سی اوزرینده دورماسی ائتنیک میللیتچیلییین گوجلنمه سینه و بوراداکی حرکتلره مشروعیت قازاندیرماسی آنلامینا گلمکدهدیر کی یاشیل حرکت بونون گله جکده نه لره مال اولاجاغینی کسدیرمیشدیر.
یاشیل حرکتین اورتایا قویدوغو بو تاویری، آزربایجان میللی حرکتینده کی یاشیل حرکتله بوتونلشمه تئزینی چوروتموشدور و بو گؤروش آزربایجانین چیخارلارینا ترس اولدوغو ایچین میللی حرکت ایچینده مقبولیت قازانمامیشدیر و بونلارین چابالاری گئچن سوره ده آزربایجاندا کوچوک چاپلی بیر ائیلمی بئله گرچکلشتیرمه یه یئتمه میشدیر.
اوچونجو بیر جیبهه نین یارادیلماسی یاخلاشیمینا گلدیکده بو، میللی حرکتین چوخ بؤیوک بیر ریسکین آلتینا گیرمه سی دئمکدیر. بورادا هر شئیدن اؤنجه آزربایجان میللی حرکتینین پتانسیل گوجونو یاخشی بیلمه میز گرکیر.
یاشیل حرکتله آزربایجان میللی حرکتینی قارشیلاشدیرمایا باشلادیغیمیز زامان اورتایا چیخان تابلو هاردا اولدوغوموزو گؤسترمه یه کفایت ائدیر . یاشیل حرکتین هم ایچریده و هم دیشاریدا چوخ دنه ییملی، گوجلو بیر کادروسو واردیر. سیستماتیک، آکتیف، دینامیک، بیر تشکیلاتی یاپییا، چوخ حیاتی اؤنم داشییان دیش دسته گه و اؤزللیکله لیدئر نیته لییی داشییان دنه ییملی شخصلره صاحبدیر.
آزربایجان میللی حرکتی ایسه تاریخی شرطلردن دولایی بونلارین هامیسیندان بؤیوک اؤلچوده یوخسوندور. بو دا میللی حرکتین مانئورا ایمکانلارینی بؤیوک اؤلچوده دارالدیب قیسیتلاماقدادیر. بونلاری سؤیله مک گونئی آزربایجان میللی حرکتینی کوچومسمک آنلامینا گلمز، آزربایجان میللی حرکتی قیسا بیر تاریخی دیلیم ایچریسینده اینانیلماسی گوج ایشلره ایمضاسینی آتمیشدیر و یاواش یاواش آزربایجاندا تعیین ائدیجی بیر فاکتور حالینه گئلمکده دیر. اؤلچوسوز بیر داورانیش میللی حرکتین گلیشیم آهنگینی پوزابیلر. بئله بیر حرکته قالخیشمادان اونجه بعضی سورولارا یانیت بولمامیز لازیمدیر:
آزربایجان میللی حرکتی بو آشامادا توپلومو میللی هدفلر دوغرولتوسوندا سفربر ائدجک ملزمه یه صاحیب میدیر؟
میللی حرکتین توپلومسال بیر حرکتی شکیللندیرمه، میللی پتانسیلی حرکته کئچیرمه و اعتراضلاری سوردوره بیلمه قابیلیتی و گوجو وارمی؟
بو سورولارین یانیتینی آلماق و حرکتین گوجونو و توپلوم ایچینده کی ائتکیسینی اؤلچمک ایچین، میللی حرکت، الینده اولان بوتون واسیطه لری (تلویزیون، اینترنت، شبنامه یایما و.س) قوللاناراق میللی سیتئمه قارشی اینسانلاری بیر گئجه (اؤرنه یین 12 فروردین ایران آنایاساسینین قبول اولدوغو گون) ساعت 22:00 دا اعتراض علامتی اولاراق بیر نئچه دقیقه لیینه ائولرینین ایشیقلارینی سؤندورمه یه و یا یاشاسین آزربایجان سلوگانی آتمایا دعوت ائده بیلر و بئله لیکله گوجو نو ده تست ائتمیش اولور.
گونئی آزربایجاندا میللیتچیلیک و میللی سؤیلملرین، یایغین بیر حال آلمیشسا دا توپلوم ایچریسینده قورومساللاشمادیغی بیر گرچکدیر. حرکتین قورومساللاشمادیغی ایچین قایما اولاسیلیغی چوخ یوکسکدیر. ایشین ان قورخولو یانی حرکتین اؤزللیکله تبریزده اعتراضی حرکتلری تئتیکله مه سی (مثلا تراکتور تاکیمی یاریشلارینین بیتیمینده و طرفدارلارین ائوه دؤنوش سیراسیندا) و هر شئیین کنترلدان چیخماسیدیر. آزربایجانین مرکزله باغلاری یئترینجه قوپمادیغی ایچین یاشیل حرکتله بیر یئرده بیر آرایا گلمه و حرکتین یؤنونون دییشمه احتیمالی موجودور. آزربایجانلیلارین بیر قیسمینین اؤزللیکله گوج مرکزیمیز اولان تبریزده آیاقلاری یاشیل حرکتله اولماسا دا بو حرکته سمپاتی دویمالاری دانیلمازدیر. نه اولورسا اولسون یاشیل حرکت، آزربایجانلیلاری دا بیخدیرمیش آجیماسیز بیر دیکتوتورلوغا قارشیدیر. بو دا آزربایجانلیلاری قیشقیرتدیغیمیز حالدا مورکب بیر اورتامین یارانماسینا ندن اولابیله جک و آزربایجانلیلارین قارشی قارشییا گلمه سینه یول آچابیله جکدیر.
بیر عصره یاخیندیر کی آزربایجان، مرکزچی قوولرله ایش بیرلییی ایچینده و بیر چوخ حرکت و دئوریمین اؤن آیاغی اولموشدور. اما سونوجدا آزربایجانا خسراندان باشقا هئچ بیر شئی گئتیرمه میشدیر. آزربایجانی یئنیدن تهران مسلخینه گؤتورمک، اؤزللیکله هئچ بیر گوونجه اولمادان گؤتورمک آغیر بیر مسولیت طلب ائدیر. بیز مین ایللیک بیر فاجیعه نین آلتیندان قالخماقداییق . آزربایجان یاواش یاواش مرکزله باغلارینی قیرماقدادیر و بونو ان چوخ ایسته ین و تبلیغ ائدن آزربایجان میللی حرکتی اولموشدور. آزربایجان میللتینین بو تاویری ندن قایناقلانیرسا قایناقلانسین آزربایجان میللی حرکتی ایچین بیر شانس سونماقدادیر و اونو آزربایجاندا باشات و بیرینجیل گوج حالینه گئتیرمه کده دیر. آزربایجانین بو ائیلملره سوروکلنمه سی میللی حرکتین ضررینه یول آچابیلیر. حرکتین باش وئرن اولایلارا قاتیلماماسی دیکتاتورلوقدان یانا اولماق آنلامینا گئلمز، ساده جه آزربایجان میللی منفعتلرینی گؤز اؤنونه آلاراق یاپیلان ترجیحدیر. آزربایجان میللی حرکتی زاتا بوگونکو حاکمیتله ایللردیر موجادیله ائتمه کده و بونون بدلینی اوده مکده دیر. بیز کیمسه یه بیر شئی اثبات ائتمک زوروندا دئییلیک. ایرانین چاغداش تاریخینده دفعه لرجه تانیق اولدوغوموز کیمی مرکزی دئولتین چؤکوشو ائتنیکلرین آیاقلانماسینا و اؤز میللی سینیرلاری اطرافیندا بیرلشمه سینه ندن اولموشدور. انرژیمیزی یارینلارا ساخلامالییق. آزربایجان میللتینین دوروشونا، جمعی شعورونا و ایرادسینه سایغی دویمالیییق.
تهران بیلیم یوردلارینین تورک اؤيرنجيلري نين يئني ايل موناسيبتينه بيلديريسي: «گوج بيرليکده دير…»
Tehran bilimyurdlarının Türk öyrəncilərinin yeni il münasibətinə bildirisi: “Güc Birlikdədir”
تهران بیلیم یوردلارینین تورک اؤيرنجيلري نين يئني ايل موناسيبتينه بيلديريسي: «گوج بيرليکده دير…»
سون زامانلاردا اورتادوغودا باش وئرن حاديثه لر و بو بؤلگه ده دئموکراسي اوغروندا اعتيراضلارين موثبت شکيلده سونوجلانماسي، بؤلگه ده کي دئموکراتيک حرکتلره بير اؤرنک اولاراق گؤرونمکده دير. يقين کي بو حرکتلرين دوزگون سونوجا وارماسيندا، ايجتيماعيي گوجلرين بير يؤنده اولماسی ان ائتکين عاميل ساييلا بيلر. گونئي آذربايجان ميللي حرکتي ده بير دئموکراتيک حرکت اولاراق بو دييشيکليکلردن ائتکيلنمکده دير.
آيريجا ميللي حرکتين زامان سورجينده گليشيمي و يئتيشکينليگي، چئشيتلي حاديثه لره اؤز منفعتلري اساسيندا توتومو و داورانيشي، بير سيرا سياسي آخينلارين خوشونا گلمه ييب و اونلاري ميللي حرکتين گوجونو اؤز منفعتلري يؤنونده قوللانماغا ماراقلانديريب.
بو اولايلار و ياخين گله جکده بونلارا بنزر اوز وئره بيله جک اولايلارين احتيمالي گونئي آزربايجانين دورمونو داها دا حساسلاشديرير. بو حساس دورومدا بؤلگه دييشيکليکلري قارشيسيندا آذربايجانين سون درجه حاضيرليليغي گرَکير. ميللتيميزين چيخارلاريني قوروماق اوچون بو حاضيرليليغين يارانماسيندا، ميللي حرکت و ميللي فعاللار اَن آغير گؤره وي داشيييرلار. بو اؤنملي گؤره وي يئرينه يئتيرمک اوچون ميللي فعاللارين داها آرتيق ايش بيرليک ايچريسينده بولونمالاري لازيمدير. آتا-بابالاريميز دئميشکن: «گوج بيرليکده دير…»
بو گئرچه يه ايناناراق بيز تهران بيليم يوردلاري نين تورک اؤيرنجيلري بو آماجا نايل اولماق يؤنونده 1390 ايليني «ميللي بيرليک ايلي» آدلانديريلماسيني اؤنريريک. بو بيرليک تکجه، پلوراليزم (چوخونلولوق) و اورتاق ديرلره سؤيکنه رک حاياتا کئچيريله بيلر. طبيعي کي اولوملو و قاپساملي بير بيرليگين يارانماسي هر شئي دن اؤنجه بحث و ديالوق فضاسينین يارانماسيندان کئچير. بئله کي موختليف باخيشلارين سؤيله نيلمه سي نين آرديندان ايسته نيلن بيرليگين محورلري بليرلنه بيلر.
بئله ليکله يئني ايل موناسيبتي ايله بوتون آذربايجان ميللتيني تبريک ائده رک ميللي چاليشقانلار، قروپلار و تشکيلاتلاري بيرليک سورونونا داها آرتيق اؤنم وئرمه لريني و بو مسئله نی ايلک اؤنجه ليکلرينده يئرلشديرمه لريني اوموروق.
تهران، امیرکبیر، علم و صنعت ، شهید بهشتی، صنعتی شریف، خواجه نصیر، تربیت مدرس و آزاد بیلیم یوردلارینین تورک اؤیرنجی لری
Tehran bilimyurdlarının Türk öyrəncilərinin yeni il münasibətinə bildirisi: “Güc Birlikdədir”
Son zamanlarda Ortadoğuda baş verən hadisələr və bu bölgədə demokrasi uğrunda etirazların müsbət şəkildə sonuclanması, bölgədəki demokratik hərəkətlərə bir örnək olaraq görünməkdədir. Yəqin ki bu hərkətlərin düzgün sonuca varmasında, ictimaii güclərin bir yöndə olması ən etkin amil sayıla bilər. Güney Azərbaycan milli hərəkəti də bir demokratik hərəkət olaraq bu dəyişikliklərdən etkilənməkdədir.
Ayrıca milli hərəkətin zaman sürəcində gəlişimi və yetişkinliyi, çeşitli hadisələrə öz mənfəətləri əsasında tutumu və davranışı, bir sıra siyasi axınların xoşuna gəlməyib və onları milli hərəkətin gücünü öz mənfəətləri yönündə qullanmağa maraqlandırıb.
Bu olaylar və yaxın gələcəkdə bunlara bənzər üz verə biləcək olayların ehtimalı Güney Aəzrbaycanın durmunu daha da həssaslaşdırır. Bu həssas durumda bölgə dəyişiklikləri qarşısında Azərbaycanın son dərəcə hazırlılığı gərəkir. Millətimizin çıxarlarını qorumaq üçün bu hazırlılığın yaranmasında, milli hərəkət və milli fəallar ən ağır görəvi daşıyırlar. Bu önəmli görəvi yerinə yetirmək üçün milli fəalların daha artıq işbirlik içərisində bulunmaları lazimdir. Ata-babalarımız demişkən: “Güc Birlikdədir…”
Bu gerçəyə inanaraq biz Tehran bilimyurdlarının Türk öyrənciləri bu amaca nail olmaq yönündə 1390 ilini “Milli Birlik İli” adlandırılmasını önəririk.
Bu birlik təkcə, plüralizm (çoxunluluq) və ortaq dəyərlərə söykənərək hayata keçirilə bilər. Təbii ki Olumlu və qapsamlı bir birliyin yaranması hər şeydən öncə bəhs və dialoq fəzasının yaranmasından keçir. Belə ki müxtəlif baxışların söylənilməsinin ardından istənilən birliyin mehvərləri bəlirlənə bilər.
Beləliklə yeni il münasibəti ilə bütün Azərbaycan millətini təbrik edərək milli çalışqanlar, qruplar və təşkilatları birlik sorununa daha artıq önəm vermələrini və bu məsələni ilk öncəliklərində yerləşdirmələrini umuruq.
Tehran, Əmirkəbir, Elmosənət, Şərif, Xacənəsir, Şəhid Beheşti, Tərbiyət Müdərris və Azad bilimyurdlarının Türk öyrənciləri


text:
علیمردان بی توپچوباشوو
علیمردان بی توْپچوباشوْو (بۆتون آد: علیمردان علیاکبر اوغلو توْپچوباشوْو) آذربایجانین آدلیم سیاسی خادیمی، دیپلومات، حقوق بیلیجی سی، تزارلیق روسیهنین بیرینجی دۇماسینین عوضوو (۱۹۰۵-جی میلادی ایل)، باکیدا موسلمان ملی شوراسینین موقت ایجرایی کمیتهسینین عوضوو (۱۹۱۷-جی میلادی ایل) و آذربایجان خلق جمهوریتینین شوراسینین صدری (۱۹۱۸–۱۹۲۰ میلادی ایللر آراسیندا) دیر.[۲]
یاشاییشی
علیمردان بی توْپچوباشوْو ۱۸۶۳-جو ایلده تیفلیس شهرینده بیر ایشچی عایلهده آنادان اولموشدور. ایلک تحصیلین دوغولدوغو تیفلیس شهرینده سونا یئتیریب، ۱۸۸۴-جو ایلده تحصیلینین دوامی اۆچون سنت پترزبورگ بیلیم یوردوندا تاریخ و فیلولوژی بوتاغینا داخیل اولموشدور. بیرینجی ترمدن سوْنرا تحصیلین حقوقدا دوام وئریب ۱۸۸۸-جی ایلده درسی قورتاریب، حقوق علملر آداغی آدین آلمیشدیر. سنت پترزبورگ بیلیم یوردو توْپچوباشوْوی اوستادلیق اۆچون چاغیرمیشدیر اما بۇ ایشین شرطین ایسلامدان دؤنوب مسیحی اولماق قویموشدور (تزارلیق روسیهنین موسلمانلار اۆچون تبعیض قانونلارینین بیری سؤزو آچیلان قانون ایدی). علیمردان بیبو شرطی قبول ائتمهمکله سنت پترزبورگدان آیریلیب تیفلیسه قاییتمیشدیر. علیمردان بی، حسن بی زردابی (بۆتون روسیهده ایلک دفعه تۆرک دیلینده یاییلان جریده یعنی اکینچی جریدهسینین باش مسئولی) نین قیزی، پری ملکوْوا ایله ائولهنمیشدیر.
سیاستچیلیگی
علیمریدان بی توْپچوباشوْو روسیه گۆجونون آلتیندا یاشایان موسلمانلارین بیرلشدیرمهسی اۆچون ایشه باشلایان اتفاق المسلمین حیزبینین باش قۇروجولاریندان و روسیهنین بیرینجی دۇماسیندا بۇ حیزبین وکیلی ایدی. علیمردان، تزار طرفیندن بیرینجی دۇمانین انحلالیندان سوْنرا اۆچ آی تۇتولوب، دۇما عضویت حقّینی الدن وئرمیشدیر.
قالری
علیمریدان بی توْپچوباشوْو پاریس باریش کوْنفرانسیندا ایشتیراک ائدن آذربایجان جومهوریتینین نوْماینده هئیتینین بیرگهلشمهسینده پاریس۱۹۱۹.
اتک یازیلار
- ^ ДжaMилb ГacaHлы (2010). ИcTopия диплoMaTии AзepбaйджaHckoй Pecпyблиkи: BHeшHяя пoлиTиka AзepбaйджaHckoй ДeMokpaTичeckoй Pecпyблиkи (1918—1920). Vol. I. Hayka. p. 198. ISBN 978-5-9765-0899-6.
- ^ ائلنور کلبیزاده (۲۰۱۳-جو ایلین ۱۰-جو آیینین ایگیرمی دؤردو). علیمردان بی توْپچوباشوْو گؤرکملی دیپلومات کیمی (آذربایجان تورکجهسی). کاسپی.