text:
اورشلیم شاهلیغی
اورشلیم کراللیغی (اینگیلیسجه: Kingdom of Jerusalem, فارسجا: پادشاهی اورشلیم ، عربجه: مملكة بيت المقدس ، فرانسهجه: Royaume de Jérusalem , آلمانجا: Königreich Jerusalem , ایتالیاجا: Regno di Gerusalemme , روسجا: ИepycaлиMckoe kopoлeBcTBo) آسیادا بیر اسکی دؤولت. مسیحیت بۇ اؤلکهنین رسمی دینیدی؛ و لاتین دیلی رسمی دیلیدی. اورشلیم کراللیغی ۱۰۹۹ میلادی ایلینده قۇرولدو و ۱۲۹۱ میلادی ایلینده داغیلدی.
اورشلیم شاهلیغی — بیرینجی صلیب یۆروشلری اشتراکچیلارینین ۱۰۹۹-جو ایٛـلده بیتالمقدسو ایٛـشغال ائتدیکدن سوْنرا یاراتدیقلاری دولت. ۱۲ عصرین اوّللَرینده قطعی بَرقَرار اوْلدو. ۱۲۹۱-جی ایٛـلده میصر قوشونلاری آقرا شهَرینی توتدوقدان سوْنرا اورشلیم کراللیغی سوقوط ائتدی.
اورشلیم شاهلیغی ۳ دولتدن – طرابلوس کونتلوغو, و ادسا قرافلیقلاریندان و انطاکیه دوکلیغیندان عیبارت ایٛـدی.
گؤرونتولردَییشدیر
بیرده باخدَییشدیر
قایناقلاردَییشدیر
- اینگلیسیجه ویکیپدیا


c: text/html

text:
برلینده کامیون ایله ترور حملهسی (۲۰۱۶)
برلینده کامیون ایله ترور حملهسی (۲۰۱۶) آلمانجا: Mutmaßlicher Terroranschlag auf den Weihnachtsmarkt am Berliner Breitscheidplatz بو حمله ۲۰۱۶-جی ایلین ۱۹ دسامبر تاریخینده یئرلی واختلا ساعت ۲۰:۰۲-دا آلمانین پایتختی برلین شهرینده یوک ماشینی ایله اۆز وئرمیش ترور حملهسیدیر. اولای یوک کامیونو نون کریسمس بایرامی موناسیبتی ایله تشکیل اولونموش بایرام بازارینا قاتیلمیش دینج اینسانلارین اوزرینه سورولمکله تؤردیلمیشدیر. بئرلین پولیسینین بیرینجی بیلگیلرینه اساساً اولای نتیجهسینده 10 نفر اؤلوب، 50-دن چوخ شخص ایسه موختلیف درجهلی بدن خسارتلری آلیبلار. هلاک اولانلاردان بیری یوک آوتوموبیلینین سوروجوسودور.
آرخا پلاندَییشدیر
آلمان پولیسی باش وئرمیش حادثهنین نقلیات قضاسیندان داها چوخ تررور آکتی اولما احتیمالینین اوزرینده دایانیر. ایتفاق شاهیدلرینین سؤزلرینه اساساً یوک کامیونو بازاریا گیرمک دن سونرا ۶۰-۸۰ متر مسافهده قاباغینا چیخان بوتون مانعلری داغیتمیشدیر. پولیس یایدیغی معلوماتدا بوداپست کوچهسی ایستیقامتیندن گلن یوک کامیونونون، تکجه کایزئر ویلهئلم کیلیساسینین یاخینلیغینا چاتاندا دایاندیریلدیغینی بیلدیریب. شاهیدلرین سؤزلرینه گؤره بیر نفر شوبههلی برلین زوولوژی پارکینا دوغرو قاچارکن گؤرولوب. سوروجو اولدوغو احتیمال اولونان شخصلردن بیری پولیس طرفیندن ساخلانیلیب. پولیس یوک ماشینین ایچریسینده اولان ایکینجی بیر شخصین حادیثهدن سونرا اؤلموش وضعیتده آشکار ائدیلدیگینی ده بیلدیرمیشدیر.
بَنزر ترور حادیثهلردَییشدیر
قالریدَییشدیر
قایناقلاردَییشدیر
- ↑ Anschlag in Berlin: Zahl der Verletzten liegt nun offiziell bei 56 (آلمانجا). Berliner Zeitung (۶ مارس ۲۰۱۷). یوْخلانیلیب۶ مارس ۲۰۱۷.
- ↑ GmbH, Süddeutsche.de. IS drängte Amri zu Anschlag auf Berliner Weihnachtsmarkt (de).

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
یئنه قیلینجینی چکدی اوستومه
قوربانی اولدوغوم او آلاگؤزلر.
یئنه جلاد اولوب دور دو قصدیمه
قلم قاش آلتیندا پیالاگؤزلر.
باشیمدان گئتمیشدی سئودانین غمی،
خیالیم گزیردی بوتون عالمی.
بو دوستاق کؤنلومو، دئیین یئنه می
چکدینیز سورغویا ، سؤالا ، گؤزلر؟
سئودا یولچوسویام ازل یاشیمدان،
کؤنلوم آیری گزیر جان سیرداشیمدان؛
داغیدیر هوشومو آلیر باشیمدان
سوزولوب گئدنده خیالا گؤزلر.
گردنین مینادیر ، بویون تاماشا،
آی دا حسد چکیر او قلم قاشا.
بیر جوت اولدوز کیمی وئریب باش ۔ باشا
یانیب شعله سالیر جمالا گؤزلر.
منیم سٹوگیلیم دیر او گؤزل پری،
قوى اوزه وورماسین کئچن گونلرى،
من قدیر بیلئم ازلدن بری،
سیزین له یئتمیشم کمالا، گؤزلر.
جهاندا هر حؤکمو بیر زامان وئریر،
دونن دؤوران سورن ہو گون جان وئریر.
ایللر خسته سی یم، یارام قان وئریر،
سیز منی سالدینیز بو حالا، گؤزلر.


text:
آییکیمیلر
آیئ(Ayı) یا آیی کیمیلر (اینگیلیسجه: Bear, فارسجا: خرس، عربجه: دب، روسجا: MeдBeжbи، آنادوْلو تۆرکجهسیجه: Ayıgiller) خوْردالیلارتیپینه عایید حئیوان نؤعو. خوْردالیلار۵۰۰ میلیون ایل بۇندان اوّل عمله گلیب. خوْردالیلارین قدیملیینه و مۆختلیفلیینه باخمایاراق اوْنلاری بیرلشدیرن عۆمومیلیک وار: بۇ سوْتونون اۆستونده بوْرو فوْرمالی مرکزی اعصاب سیستمی یئرلشیر. اونلار جانیفورما و یا ایت کیمی تسنیف ادیلیرلر. یالنیز سککیز آیی نووو موجود اولماسینا باخمایاراق گنیش یایلمیشدیر شیمالی یاریمکورد و قیسمن جنوبی یاریمکورد موختلیف یاشاییش یرلندیرنده گورونور.
آیی، اورسیدا آیلسینین ات یین مملیلردن دیلر. اونلار جانیفورما و یا ایت کیمی تسنیف ادیلیرلر. یالنیز سککیز آیی نووو موجود اولماسینا باخمایاراق گنیش یایلمیشدیر شیمالی یاریمکورد و قیسمن جنوبی یاریمکورد موختلیف یاشاییش یرلندیرنده گورونور. آیی لار شیمالی آمریکا، جنوبی آمریکا، آوروپا و آسیا قیتلرینده تاپیلیر. معاصر آیی لارین عمومی خصوصیت لرین آراسیندا، ایری بدنی، اوزون بورونلو، کیچیک یووارلاق قولاقی، توکلو ساچلی بش دری چکیلمین پنجلی آکین پنجلری و قیسا قویروقلاری وار.
تصنیفات[دَییشدیر]
فیلوجنیا[دَییشدیر]
قید ادک کی، بعضی دیللرده "آیی" آدلاندیریلسادا، قیرمیزی پاندا و ینوت و اولارین یاخین قوهوم لاری آیی دییل، عکسی ده موستلیددیر.
یرده اولان و فوسیل آیی نولری آراسینداکی علاقه لره دایر ایکی فیلوجنتیک فرضیه وار. بیری بوتون نوع آیی لارین یددی آلت آیلده تصنیف ادیلدیی و علاقه دارمقاللردیر:
فیزیکی خوصوصیات[دَییشدیر]
اولچوسو[دَییشدیر]
قوطب آییسی 350-700 کیلوگرم آغیرلیغیندا و عمومعی اوزون لوقی 4-3 متر دیر.
مورفولوژی[دَییشدیر]
آیی لار عمومی یتلر قیسا قویروق و موحکم حیوان دیلار. کیشی لر عمومی یتله داها بویوک اودوقلاری اوچون اولچوسی باخیمیندان جینسی اولاراق دیفورم اولولار.
ایستیلیک ایتکیسینی مینیموما ادیرمک اوچون آیی لارین کیجیک یووارلاق قولاقلاری وار، لکین اشیتمه و گورمه خوصوصا کسکین دییل.
پایلانماسی و یاشاییش ساحسی[دَییشدیر]
اوزاق آییلار اساسا شیمالی یاریمکوردکی آلتمیش اولکده راست گلینیر و آسیا، شیمالی آمریکا و آوروپادا جملشیر.
داورانیش و اکولوجیا[دَییشدیر]
قهوه ای و آمریکالی قارا آیی لار عمومیتله دیومومدولار، اساساگوندوزلری یم ییه بیلسلرده ، گون اراسیندا چوخ حیسهدیلر.
قیدالانما[دَییشدیر]
یارپاقلاردان، کوکلردن و تزه ات و بالیقلارا قدر هر هانسی بیر شی ییرلر و هضم سیستمی و دیشلری بله بیر پهریزه یوغونلاش دیریلمیشدیر
بروملیادلار اینکلی ایینین پهریزین 50%-نی تشکیل اده بیلرکی، یودا اونلاری آچماق اوچون گوجلو چنلرله مالیک دیر.
گونش آیی لار هم بوجیی و هم ده بالی اولاماق اوچون اوزون دیللریندن ایستفاده ادیرلر.
رابیطه[دَییشدیر]
اینسانلارلا موناسیبت[دَییشدیر]
قوروما[دَییشدیر]
هوجوم[دَییشدیر]
بیر نچه آیی نوعو اینسانلار اوچون تهلوکلیدیر.
گورونتولر[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ Servheen, C.; Herrero, S.; Peyton, B. (1999). Bears: Status Survey and Conservation Action Plan. IUCN. pp. 5–10. ISBN 978-2-8317-0462-3.
They are opportunistic omnivores whose diet varies from plant foliage, roots, and fruits; insect adults, larvae, and eggs; animal matter from carrion; animal matter from predation; and fish. Their dentition and digestive system reflects this varied diet.
- تیکراری دیتا قالیبلریندن ایشلنمیش صفحهلر
- Pages using center with no arguments
- «نوع» میکروفورماتلاری اولان مقالهلر
- اولو خاریجی باغلانتیلی مقالهلر from August 2021
- Articles with invalid date parameter in template
- گئنیشلندیرماغا احتیاجی اولان مقالهلر
- بوتون گئنیشلندیرماغا احتیاجی اولان مقالهلر
- ویدئو کلیپلری اولان مقالهلر


text:
کینقز لندن کالجی
کینقز لندن کالجی (اینگیلیسجه: King's College London, فارسجا: دانشگاه کینگز لندن ، عربجه: كلية الملك في لندن )بریتانیانین لندن شهرینده یئرلشن بیر عالی تحصیل موْسّسهسی. بۇ بیلیمیوْردوْ شهرین حوْمهسیندهدیر. عۆموْمی وْ دؤوْلتی اؤیرهتیم قۇروْموْدیر وْ بوْدجهسینی دؤوْلت وْ بؤیوْک شیرکتلر وْ خالقدان آلدیغی اعانهلرله تأمین ائدیر.
مزوْنلار[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه وْیکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش «King's College London»، مقالهسیندن گؤتوْروْلوْبدوْر. (۳ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْوْخلانیلیبدیر).


text:
هقزافلوئوروفوسفوریک اسید
هقزافلوئوروفوسفوریک اسید (اینگیلیسجه: Hexafluorophosphoric acid، روسجا: ГekcaфTopoфocфaT(V) Boдopoдa) بیر شیمیایی ماده. رنگسیز و مایع حالتینده تاپیلار.هقزافلوئوروفوسفوریک اسید فلوئور بیلشیکلری، فوسفور بیلشیکلری و فوسفور بیلشیکلری گروه یا قروپوندا یئرلشیر.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Hexafluorophosphoric acid»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۹ نوْوامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده هقزافلوئوروفوسفوریک اسید گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
۱۹ سپتامبر
۱۹ سپتامبر: بلژیکده دونیادا ایلک گؤزللیک رقابتی کئچیریلمیشدیر؛ فاشیست آلمان کییوی ایشغال ائتمیشدیر.
۱۸۸۸ — بلژیکین ایسپا کورورتوندا دونیادا ایلک دفعه گؤزللیک رقابتی کئچیریلمیشدیر.
۱۸۹۳ — یئنیزلاند دونیادا ایلک دفعه خانیملارا سئچکی حوقوقو وئرمیشدیر.
۱۹۲۸ — نیویورکدا میکی ماوس حاقیندا ایلک کارتونی فیلمینین نوماییشی اولموشدور.
۱۹۳۹ — شوروی اوردوسو ویلنیوسو ایشغال ائتمیشدیر.
۱۹۴۱ — ایکینجی دونیا مۆحاریبهسی: کییو فاشیست آلمان طرفیندن ایشغال اولونموشدور.
۱۹۵۲ — مککارتیزم آپوفوزو: چارلی چاپلین کومونیستلرین تعصوبونو چکمکده ایتیهام اولونموشدور.
۱۹۸۲ — ایسکات فالمان ایلک ایکی گولوش، :-) و :-( گولوشلرینین ایدیعاسینی ایرهلی سورموشدور.


text:
`مین عسگر` نتیجهلر
خبرلر [123]
- آذربایجان، ۱۶ میندن چوخ مین و پاتلامامیش مهماتی امحاء ائتدی
- آذربایجان، ایشغالدان قورتاردیغی بؤلگهلرده مین تارلالارینی تمیزلهییر
- آمریکا، افغانستانا ۳ مین عسگر گؤندرهجک
- عسگر آکایئو، سیغیندیغی روسیادان قیرقیزیستانا آپاریلدی
- آذربایجان، ۱۵ ارمنستان وطنداشینی قایتاردی
- بایراموو: ارمنیستان بؤلگهنی مینلرله زهرلهدی
- پاشینیان: خریطهلرین کیچیک بیر بؤلومونو وئردیک
- آذربایجانلی ۲ ژورنالیست حیاتینی ایتیردی
- تورکیهدن آذربایجانا ۵ مکانیک مین تمیزلهمه تجهیزاتی
- تورکیه اوردوسو، آذربایجان اوردوسونا تعلیم وئریر
- آغدامدا مین پاتلادی، آذربایجانلی ایکی قارداش حیاتینی ایتیردی
- قاراباغدا پاتلایان مینلر سببی ایله اونلارجا وطنداش یاشامینی ایتیردی
- آذربایجانین قورتاردیغی بؤلگهده مین پاتلادی
- قاراباغدا مین فاجعهسی: ۱۴ آذربایجانلی حیاتینی ایتیردی
- تورکیه آذربایجانا مین تمیزلهیهن ماشین گؤندردی
- آذربایجاندا ارمنیلرین دؤشهدیگی مین، جان آلدی
- ترامپ: ساواشلارا سون وئرجگیمه دایر سؤزمده دوراجاغام
- حکاری-ده بیر عسگریمیز شهید اولوب
- حکاری-ده بیر عسگر شهید اولوب
- بیرلشمیش عرب امیرلیکلری یمنه مزدلو عسگر گؤندریب
- ت.ر.ت-نین ادعالی سریالی "محمتچیک/عسگر کوت العمارهنین" تقدیماتی کئچیریلیب
- رضا دقتینین کلبجرده یئریدیگی یولدا مین تاپیلدی


text:
#خبر: گیلان استانێنێن چئوره قوْرۇما بیریمی (یگانی) کوْمۇتانێنێن دئدیگینه گؤره انزلی سۇلاق (تالاب انزلی) آلانێندا چێخان یانقێن سهوی دگیل عمدیدیر و سۇلاق آلانێن اطرافێنداکێ یئرلری تصرف ائتمک ایچون باشلادێلمێشدێر....
#خبر: #امریکا-دا کالیفرنیا ایالتینین قوزئی باتیسیندا تأثیرلی اولان "دیکسی" یانغینی هله ده کنترل آلتینا آلینا بیلمهییب. امریکا-دا کالیفرنیا ایالتینین قوزئی باتیسیندا تأثیرلی اولان "دیکسی" یانغینی هله ده کنترل آلتینا آلینا بیلمهییب. کالیفرنیا مئشه و یانغیندان محافظه دپارتمانینین Cal ...
#خبر: اردبیل اوستانداریسینین بحران یؤنتیمینین باش مودورو: حال حاضیردا حئیران اورمانلارینین یانغینی ایران و آذربایجان جمهوروسو سرحدینده، آذربایجان جمهوروسو سمتینی ده بورویوب....
#خبر: نروژ-ین قوزئیینده باش وئرمیش تورپاق سوروشمهسینده آزی 10 نفر خسارت آلیب. اونلاردان بیرینین وضعیتی آغیردیر. داها 21 نفر ایتکین دوشوب. حاضیردا ایتکین دوشنلرین آختاریشلاری آپاریلیر. قئید اولونور کی، حادثه پایتاخت اسلو-دان 30 کیلومئتر قوزئییده قئیده آلینیب. بیر نئچه یاشاییش ائوی دا...
?گولنآی (بوغا، اردیبهشت): اؤنوموزده اولان گون¬لر، دوشونمک، دانیشماق و یئنی آدام¬لار گؤرمه-یه یاخجی فرصت دیر. قیسسا سفرلر چوخ لذت وئریجی دیر. ذهنیز مشغول دور و گون¬لر حیزلی اولاراق گئچیر. اؤفکه¬لنمه¬یین و والدین ایله دانیشیق¬لاریزدان فایدالانین. ائو تعمیراتی سیزه ائیلنجه¬لی دیر. ملک و املاک قونوسوند...
آلینان بیلگیلره گؤره بو فیلم ساوونما باخانلیغی مرکزلرنین کناریندا بیر صنعتی گاز مخزنینین پارتلاماسینا عاید ایمیش و بو بؤلگهده اولان عسکری تاسیسات ایله هئچ بیر ایلگیسی یوخدور. بو گاز مخزنی سکنهسی اولمایان بیر بؤلگهدهیدی و پارتلاماسینین هئچ بیر جان تلفاتی اولمامیشدیر. تهران اورژانسینین عمو...


text:
لی دونق-قوک
لی دونق-قوک (اینگیلیسجه: Lee Dong-gook) (دوْغوم:۲۹ آوریل ۱۹۷۹ (۴۲ یاش) Pohang) بیر فوتبالیست. چونبوک هیوندای موتورز فوتبال کولوبو و جنوبی کوره میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هوجومچو موقعیتینده اوْیناییب. فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۰ اوْیونلاریندا مئیدانا گئدیب.
اوْیونلاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده لی دونق-قوک گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
قایناق خطاسی برچسب
برای گروهی به نام «lower-alpha» وجود دارد، اما برچسب متناظر با
یافت نشد.
- صفحههای دارای تابع تجزیهگر آرایشعدد با آرگومان غیرعددی
- Infobox football biography image param needs updating
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- AC with 0 elements
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۷۹-جو میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- پوهانق استیلرز کولوبونون اویونچولاری
- وردر برمن کولوبونون اویونچولاری
- میدلزبورو کولوبونون اویونچولاری
- سئونقنام کولوبونون اویونچولاری
- چونبوک هیوندای موتورز کولوبونون اویونچولاری
- ۱۹۹۸ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
- ۲۰۰۰ آسیا میلتلر کاپی اویونچولاری
- ۲۰۰۰ کونکاکاف قیزیل کاپ اویونچولاری
- ۲۰۰۲ کونکاکاف قیزیل کاپ اویونچولاری
- ۲۰۰۴ آسیا میلتلر کاپی اویونچولاری
- ۲۰۰۷ آسیا میلتلر کاپی اویونچولاری
- ۲۰۱۰ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
- قایناقلاما خطاسی اوْلان صفحهلر


text:
گوندم آنالیز-36
روسیا ایله تورکیه آراسیندا یئنی دونم
تورکیه و روسیا آراسیندا باش وئرن طیاره بحرانیندان سونرا ایکی اؤلکه آراسینداکی علاقهلر یئنیدن آدی آخارینا دوشدو. برپا اولان علاقهلر سرعتلی شکیلده اینکیشاف ائدهرک سیاسی، دیپلوماتیک، حربی و ایقتیصادی ساحهلرده اؤنملی آددیملار آتیلدی. تورکیه و روسیا علاقهلرینین سرعتلی اینکیشافیندا ایکی اؤلکه لیدرلرینین آراسینداکی شخصی موناسیبتلر، اورتاق منفته اساسلانان امکداشلیقلار و امریکانین سون دؤوردکی سیاسی یاناشماسیندان دویولان ناراحاتلیق اؤنملی فاکتلاردان اولوب. ایکی اؤلکه آراسیندا موختلیف ساحهلرده امکداشلیق گوجلنسه ده دیگر فرقلی ساحهلرده ده نظر ضدیتلری هله ده داوام ائدیر.
روسیا پرزیدنتی ولادیمیر پوتینین تورکیه و روسیا آراسینداکی علاقهلرین اینکیشاف ائتمکده داوام ائتدیگینی بیلدیرهرک، "تورکیه ایله علاقهلریمیز هم درینلشیر هم ده احاته دایرهسی گئنیشلنیر" دئمهسی اصلینده تورکیه ایله روسیا آراسینداکی علاقهلرین اینکیشافینین ایجمالیدیر. ایکی اؤلکه آراسیندا خصوصیله انرژی و ایقتیصادیات ساحهلریندکی علاقهلرین اینکیشافی بؤیوک اهمیت داشیییر. روسیانین سابیق مالیه ناظیری زادورنوو "تورکیه ایله اهمیتلی ایقتیصادی علاقهلریمیز وار. تورکیه روسیانین ان بؤیوک 10 تیجارت طرفداشی آراسیندادیر" سؤزلری بو چرچیوهده اهمیت کسب ائدیر. نتیجهده روسیا فدرال گؤمروک ایدارهسینین معلوماتینا گؤره، جاری ایلین ایلک 6 آییندا تورکیه 37 فایز آرتاراق 13،3 میلیارد دولارا چیخان تیجارت حجمیله روسیانین ان بؤیوک 4-جو تیجارت طرفداشی اولوب. همین زاماندا روس توریستلرین تورکیهیه گلمهسی ایکی طرفلی علاقهلر باخیمیندان بؤیوک اهمیت داشیییر. روسیادان گلن توریست سایینین سرعتلی آرتماسینین ممنونلوق یاراتدیغینی دئین خاریجی ایشلر ناظیری مولود چاووش اوغلو جاری ایل 6 میلیون روس توریستی تورکیهده قوناق ائتمکدن ممنونیت دویولاجاغینی بیلدیرد: "انرژی ساحهسینده ایکی اؤلکهنین بیرگه حیاتا کئچیردیگی آک کویو آتوم الکتریک سانترالی و "تورک آخینی" کیمی اؤنملی لاییحهلر وار. آک کویو آتوم انرژیسی سانترالی تورکیهنین انرژی احتیاجینین 10 فایزینی اؤدهیهجک. آیریجا اینکیشاف ائدن تورکیه ایقتیصادیاتینین انرژی احتیاجینین ضمانت آلتینا آلینماسیندا اؤنملی ایستراتژی اهمیت وار. عینی شکیلده "تورک آخینی" لاییحهسی ده تورکیهنین اؤنملی سویهده انرژی احتیاجینین اؤدنیلمهسی و ضمانت آلتینا آلینماسینا ایمکان یارادیر. "تورک آخینی" لاییحهسینین ایکینجی مرحلهده بالکان اؤلکهلری ایستیقامتینده داوام ائتمهسی پلانلاشدیریلیر. بئلهلیکله تورکیهنین انرژی کئچید مسیری اولما ایستیقامتیندکی ایستراتژی پلانلاشدیرماسی اوچون اؤنملی بیر آددیم دا آتیلاجاق. انرژی و ایقتیصادی ساحهدکی امکداشلیقلا یاناشی روسیا و تورکیه آراسینداکی حربی امکداشلیق دا آرتماقدا داوام ائدیر. خصوصیله تورکیه-نین روسیادان "اس-400" راکت مودافعه سیستملری ساتین آلماسی و بونلارین 2019-جو ایل کیمی یاخین تاریخده تحویل وئریلمهسینین پلانلاشدیریلماسی ایکی اؤلکه آراسینداکی علاقهلری گئنیشلندیریر. بو چرچیوهده روسیانین دؤولت مودافعه شیرکتی Rostehin اولوسلار آراسی امکداشلیق و بولگه سل سیاستلر عذره دیرئکتورو ویکتور کلادوو "اس-400" موقاویلهسینین اؤلکهلریمیز آراسینداکی حربی-تکنیکی امکداشلیغی گوجلندیرمک و اینکیشاف ائتدیرمک اوچون اؤنملی آددیم اولدوغونو سؤیلهدیگینی دقیق شکیلده ایفاده ائده بیلریک. دییشیک یئنی صنایع ساحهلرینده ده امکداشلیغی گوجلندیرمییمیزین قارشیسیندا بیر مانع گؤرموروک" دئیه چاووش اوغلو وورغولاییب. روسیا و تورکیه آراسینداکی اینکیشاف ائدن علاقهلردن ان چوخ امریکا ناراحاتدیر. "اس-400" هاوا مودافعه سیستملرینین ساتین آلینماسی موناسیبتیله امریکا رهبرلیگی تورک رسمیلرینی تورکیهنین ده لاییحه طرفداشی اولدوغو "اف-35" هوجوم طیارهلرینین تورکیه طرفیندن آلینماسینا مانع اولماقدا تهدید ائدیر. خاریجی ایشلر ناظیری مولود چاووش اوغلونون تورکیه اوچون "اس-400" هاوا مودافعه سیستملرینین بیر سئچیم دئییل، بیر مجبوریت اولدوغونو آچیقلاماسی اهمیت کسب ائدیر. ناتو اؤلکهلری تورکییهیه هاوا مدافعه سیستئملرینی تورکییهنین طلبلرینه رغمن ساتماغی رد ائدیر. همین شکیلده تورکیه و امریکا آراسیندا فتو، پ.کا.کا/ی.پ.گ و کشیش برونسونلا علاقهلی بحرانلارین یاشانماسی ایکی ناتو متفیقی آراسینداکی علاقهلری گرگینلشدیردی. امریکا پرزیدنتی دونالد ترامپین تورکیهیه قارشی تحریم تطبیق ائتمه قراری قبول ائتمهسی علاقهلره منفی اولاراق تأثیر ائتدی. تورکیه ایله روسیا آراسیندا علاقهلر مثبت یولدا ایرهلیلهسه ده ایکی اؤلکه آراسیندا اؤنملی نظر ضدیتلری ده داوام ائدیر. خصوصیله سوریه مسئلهسینده تورکیه و روسیا آستانا پروسئسینده بیرلیکده حرکت ائتسه ده اساس یاناشما اولاراق بیر-بیرلرینه ضد موضع توتورلار. روسیانین ادلیبه ایستیقامتلی سوریه رژیمینین هوجوملارینا ایجازه وئرمهسی و دستکلمهسی حالیندا تورکیه جدی بیر کؤچ دالغاسینا معروض قالاجاق و ایکی طرفلی علاقهلره ضربه وورولاجاق. عینی شکیلده تورکیه روسیانین قیریمی ایلحاق ائتمهسی و قیریم تورکلرینه قارشی تطبیق ائتدیگی سیاستلرین ده علیهینهدیر. تورکیه اوکراینا مسئلهسینده ده روسیانین سیاستلرینی دستکلمیر. سون سؤز کیمی تورکیه ایله روسیا آراسیندا علاقهلر نه قدر اینکیشاف ائتسه ده، تورکیه بیر ناتو اؤلکهسیدیر.
تورکیهنین گوندمینه دایر تحلیل پروقرامینین نوبتی بؤلومونده سیاست، ایقتیصادیات و جمعیت آراشدیرمالاری فوندونون امکداشی جان آجونون "روسیا ایله تورکیه آراسیندا یئنی دونم " باشلیق لی آنالیتیک یازیسینی تقدیم ائتدیک.
ایلگیلیلی خبرلر
طالبانین ایکینجی دؤورو
ستا – سیاست، اقتصادیات و جمعیت آراشدیرمالاری فوندونون (سیاست، اکونومی و توپلوم آراشتیرمالاری واکفی) دیرکتورو پروفسور مورات یئشیل تاشین "طالبانین ایکینجی دؤورو" مقالهسینی تقدیم ائدیریک.
15 جولای خاین چئوریلیش جهدی و تورک دونیاسینین فتو ایله موباریزهسینین اؤنمی
تورک ایسلام آراشدیرمالاری مرکزینین رهبری، خزر بیلیم یوردونون معلمی دؤکتور تلمان نصرت اوغلونون "15 جولای خاین چئوریلیش جهدی و تورک دونیاسینین فتو ایله موباریزهسینین اؤنمی" باشلیقلی یازیسی
پکاکانین پئشمرگهیه باسقینی نه آنلاما گلیر؟
پئشمرگه - پکاکا مبارزهسینین آرتدیغی بئله بیر شرایطده تورکیهنین تروریزمله مبارزهسینه دستک دورومونون یاراندیغی گؤرونور


text:
گادتب-نین مطبوعات مرکزینه داخیل اولان معلوماتا گؤره، گونئی آذربایجان دئموکراتیک تورک بیرلیگی (گادتب) و آوسترالیا-آذربایجان آسوساسیاسی تورک تشکیلاتلاری آدیندان آوسترالیا دؤولتینه گؤندریلن مکتوبدا پ ک ک-نین تئررور تشکیلاتلاری سیاهیسیندا قالماسینا دستک وئردیلر.
یازیلان مکتوبدا پ ک ک تئررور تشکیلاتینین تؤرتدیگی تئررور عمللری و جینایتلر بارهده گئنیش شکیلده معلومات وئریلیب، همین تئررور تشکیلاتینین تئررور تشکیلاتلاری سیاهیسیندا قالماسی طلب اولونوب. آوسترالیا فئدئرال دؤولتینه گؤندریلن همین مکتوبو چوخ سایدا تورک تشکیلاتی، او جملهدن گونئی آذربایجان دئموکراتیک تورک بیرلیگی (گادتب) و آوسترالیا-آذربایجان آسوساسیاسی دستکلهییبلر.
مکتوبون اینگیلیسجه تام متنینی تقدیم ائدیریک:


text:
آرالیق دنیزی
آرالؽق دنیزی یا دا آق دنیز — بیر دنیز دیر کی اطلس اوقیانوسونا وصل دیر و آفریقا قاره سینین قوزئینده، آوروپا قاره سینین گونئینده و آسیا قاره سینین باتی سیندا یئر لشیب.[۱] آرالیق دنیزی باتی دان جبل الطارق بوغازی و اطلس اوقیانوسو ایله، گونئی-دوغو دان ایسه میصردهکی سوئز کانالی و قیزیل دنیزله بیرلشیر.
آرالیق دنیزی تخمیناً ۴ میلیون km²-لیک بیر اراضینی ایحاطه ائدیر. کئچمیشدهکی بؤیوک آنتیک مدنییتلار اوْنون حؤوضهسینده فوْرمالاشمیشدیر.
آد لاریدَییشدیر
- آنادولو تورکجهسینده - آک دنیز؛
- اینگیلیس دیلینده - مدیتررانانه. بۇ دا لاتین دیلیندهکی مدیتررانوستان (مدی: اوْرتا + تررا: توْرپاق، یئر) معناسینا گلیر.
- یونان دیلینده - مسوگیوس.
- عرب دیلینده - قارشیلیغی البحر المتوسط «اوْرتادا اوْلان دنیز» مناسیندادیر.
- فارس دیلینده - آرالیق دنیزی اۆچون ایستیفاده ائدیلن بحر سفید آدی عثمانلی ایمپیراتورلوغو دؤورو خریطهلرینده ده گؤرونمکدهدیر.
- روم ایمپیراتورلوغودا - ماره نوستروم دییرلر کی، بۇ دا بیزیم دنیز معناسینا گلیر.
- تورک دیللی خالقلاردان بۇ دنیزه تورکمنلر اورتایئر دنیزی، اویغورلار یئر اوتتورا دنیزی، قیرقیزلار یئر اوتتورلوق دنیز، اؤزبکلر اورتا دنیز، چوواشلار ویتتاشئر دینئزی، قیریمتاتارلاری آق دنیز، باشقورتلار اورتا دینگز، قازاقلار دا ژئراورتا دئنیزی دئییرلر.
آرالیق دنیزینه ساحلی اوْلان اؤلکهلردَییشدیر
- آوروپادا (باتی دان دوغویا): ایسپانیا، فرانسه، موناکو، ایتالیا، مالت، ایسلوونی، کروواسی، بوسنی و هرزقووین، مونتینیقرو، آلبانی، یونان، تورکیه(آوروپا دا اوُلان اراضیلر).
- آسیادا (قوزئی دن گونئیه): تورکیه، سوریه، قوزئی قیبریس تورک جومهوریتی، قیبریس جومهوریتی، لوبنان، ایسرائیل، میصر (آسیا دا اوُلان اراضیلر).
- آفریقادا (دوغو دان باتیا): میصر، لیبی، تونیس، الجزاییر، مراکش، ایسپانیا (سوتا و ملیلیا).


text:
ویکیپدیا:ادب
یازیلارین بیر ده یازارلاری واردیر. اگر مضونلاریندان حدّیندن آرتیق شیدّتلی اینتیقاد ائدرسن اینجییه بیلرلر. بئله شیدّتلی بیر اینتیقادلا٬ دانیشیغی طرفسیز بیر سطحدن شخصی بیر سطحه داشیمیش اوْلارسان. فایدالی و یارادیجی بیر دانیشیق اوْلاجاغی یئرده شخصی ساواشا چئوریلر. یاخشی گؤروشله چوْخ داها مۆتخصّیصجه بیر ایشبیرلیگی یارادا بیلرسن.
بۇ صفحه ویکیپدیانین بئش کؤک داشینین یانیندا آیری اهمیتلی داورانیش قانونلارینی سؤیلهییر.
- شخصی حملهلر: دانیشیقلاردا و اینتیقادلاردا سوْیوققانلی قال٬ قاباغینداکینی اینجیتمهمهیه دیقّت ائت. اینتیقادین بیر چوْخ یوْلو واردیر؛ ان آز آجی وئرن یوْلو سئچ.
- یاخشیلیغا اینان: داییماً قاباغینداکینی بیلیجی بیر اینسان اوْلدوغونا و اوْنون معلوماتینی ویکیپدیایا کؤچورمک ایستهدیگینه اینان. کیچیک بیر آزینلیق ائشیگینده بۇرداکی اینسانلارین هدفی عئینی سنینکی کیمی ویکیپدیانی بؤیودوب گؤزللشدیرمکدیر. سنه بیرینجی باخیشدا زهلهسیز گلن بیر شئی اۆچون بلکی آیری بیریسینین منطیقی سببلری اوْلا بیلر. سببینی آچیقلامادان دییشیکلیکلری تکرار سیلمک ده حؤرمتسیزلیقدیر. ائدیلن دییشیکلیگه نهیه معنا وئرهمهدیگینی اوْ ایشلدنین دانیشیق صفحهسینده آچیقلا.
- جانا یاخین اوْل: صمیمیت و یاخشی گؤروشلولوک مۆتخصیصلیگین بیر قانادیدیر. معلومات آلیش-وئریشینی و یارادیجیلیغی مۆمکون ائدن٬ یاخشی گؤروشلولوکدور. اگر اوْلدوقجا بیر شئیی بَیَندییسن٬ بۇنو آچیقجا بللیلشدیر. گؤزل بیر شئی سؤیلهمک چوْخ زحمتلی بیر شئی دئییلدیر آنجاق انگیزه اثری چوْخ بؤیوکدور. سندن سوْروشولموش سواللاری جاوابسیز بۇراخماماق دا یاخشی گؤروشلولوکدندیر.
- الدن یاپیش: یئنی ایشلدنلری گؤزل بیر خوْشگلدین ایله ایستقبال ائت. اوْنلارا٬ ویکیپدیا مئشهسینده ایتمهمهلری اۆچون کؤمک الینی اۇزادیب یوْل گؤستر. سنه گلمیش یازیلارا جاواب وئر و سنه کؤمک ائدیلدییسه تشکّور ائت. بوْشا گئدن اینتیقاد قۇرما چالیشمالاری٬ چوْخ اۆزوجودور.
- راحت اوْل: هرکسین آرا سیرا پیس بیر گۆنو اوْلار و اوْ گۆن تحمّولو نوْرمالیندان داها قیسا اوْلا بیلر - درین بیر نفس آل و راحاتلا. اوْ زامان ایسترسین آزالار٬ چوْخ قیریلغان اوْلمازسان و داها دوْغرو داورانارسان.
- هامیمیز کؤنوللو اوْلاراق بۇراداییق: هئچ کیمسه بۇرادا وئردیگی امک اۆچون پۇل آلماییر. اگر بیریسیندن بیر شئی ایستهییرسن٬ اوْنا خواهیش ائت؛ آمّا ایستکلرینین بیر لحظهده یئرینه گتیریلمهسینی گؤزلهمهیه حاقّین یوْخ! بلکی اوْ شخص اوْ آن ویکیتعطیلاتینا چیخمیشدیر؟! هامیمیز ویکیپدیانین بیر پارچاسیییق - سن اؤزون یازارسان و بیر ایشلر گؤره بیلیرسن. جسور اوْل! اگر آیریلاری سنین ائتدیکلرینی بَیَنمزسه٬ دانیشیق صفحهلرینده یا آنلاشیب بیر یوْلونو تاپارسینیز یا دا ائتدیکلرینی قایتارارسان.
- بیرهبیر گؤروش: قاباغینداکی شخص ایله بیرهبیر ایرتباط قۇرمایا چالیش و مثلاً ویکیپدیا:دانیشیغی ایشلت. اگر ائتدیگیندن آرخایین دئییلسن٬ اوْرادا گؤروشلرینی اؤیرنه بیلهجگین و آراچی اوْلا بیلهجک تجرۆبهلی یوْلداشلار تاپارسان. بئلهجه٬ دییشیکلیک ساواشینا چئوریله بیلهجک بیر ایختیلافی داها باریشچیل بیر شیکلده حل ائده بیلرسن.
- هرکسین گؤزو قاباغیندا ساواشما: ایکی شخص ساواشاندا هرکس طرفیندن عاییبلانا بیلرسن٬ یوْلداشلار دا بۇنا اۆزولر. بۇ مسألهنین حلّی اۆچون ده الوئریشلی دئییل٬ چۆنکو هئچبیریمیز هرکسین گؤزو قاباغیندا حاقسیز چیخیب اۆزوموزو قاراتماق ایستهمریک! اوْنا گؤره بئله وضعیتلرده ایمئیل٬ دانیشیق صفحهسی٬ ... یا دا گیزلیلیگی قوْرویاجاق هانسیسا بیر آیری ایرتباط یوْلونو ایشلت.
- باغیشلا و یاددان چیخارت: اۇزون زاماندیر ویکیپدیادا چالیشان هرکس ان آز بیر دفعه بیریسییله چیرپیشمایا گیرمیشدیر. کۆسمک و اینجیمک بئله آنلاردا طبیعی کی نوْرمالدیر آمّا «کینهلی» اوْلما. حرکتلری یاددان چیخارتماسینی بیل٬ اؤزون ده همیشه باغیش ایستهمهیه آچیق اوْل و ایختیلافلاری موناسیب بیر زامان سوْنرا چاتدیر. بلکی ده مسأله سنین آنلادیغین کیمی دئییلدیر٬ بلکی ده هر شئی سادهجه بیر غلط آنلامانین نتیجهسیدیر.


text:
جین پارچا
جین پارچا(فرانسه دیلی: bleu de Gênes)بیرجور برک و کیپ کتان یا دانقاری الیافدان توخونان پارچادیر.جین پارچا دنیم پارچادیر و محکم و کیپ کتان ایله توخونار.هر جور پالتار بو پارچادان تیکیلیر هابئله چوخلوجا شالوار تیکیلر.بیزیم اؤلکه ده جین پارچایا ««لی»» دئیلیر چون باشدا لی مارکاسی ایله بازاردا ساتیلدی.
باشدادَییشدیر
1873-جی میلادی ایلده ژاکوب دیویس، کالوین راجرز، و لوی اشتراوس بیر جور گؤی بؤیاقدا یئنی جین پارچانی بازاردا ساتدیلار.سون ایللر 1950-جی میلادی ایلدن بوچاغاجا جوخلو جوانلار و تینگ اوغلان قیزلار بو پراچانی بئیندیلر.
فرانسه ده بو پارچا bleu de Gênes یانی گؤی جنوادن (بیر گؤی پارچا جنوا شهریندن) آدلاندی.بو اساسدا بو پارچانین آدی جین سسلئنیب.فرانسه ده دنیم پارچادا دئیلیر یانی دنیم شهریندن اولاراق.


text:
لطفی الوان فرانسالی همکاری ایله گؤروشوب
خزینه و مالیه ناظیری لطفی الوان اقتصادی امکداشلیق و اینکیشاف تشکیلاتی ناظیرلر شوراسینین توپلانتیسی چرچیوهسینده فرانسانین اقتصادیات و مالیه ناظیری برونو لومر ایله گؤروشوب.
خزینه و مالیه ناظیری لطفی الوان اقتصادی امکداشلیق و اینکیشاف تشکیلاتی (اوئجد) ناظیرلر شوراسینین توپلانتیسی چرچیوهسینده فرانسانین اقتصادیات و مالیه ناظیری برونو لومر ایله گؤروشوب.
ناظیر لطفی الوان توییتر حسابیندا ائتدیگی پایلاشیمدا لئ مایرئ ایله پایتاخت پاریس-ده اولوسلار آراسی وئرگی گوندمینی، ایقلیم دییشیکلیگی ایله موباریزه سیاستلرینی و ایکی طرفلی امکداشلیغی داها دا اینکیشاف ائتدیرمک مؤوضوع لاریندا چوخ محصولدار بیر گؤروش کئچیردیکلرینی ایفاده ائدیب.
توپلانتیلار چرچیوهسینده ایشتیراک ائتدیکلری فعالیتلره ایشاره ده ایشاره ائدن ناظیر الوان دئییب:
"شورا ایجلاسلاری چرچیوهسینده یشتیراک ائتدیگیمیز سمیناردا اولوسلار آراسی وئرگی اصلاحاتلاریندا الده ائدیلن مرحله ایله باغلی اؤلکهمیزین اونجه لیک لرینی پایلاشدیق. اصلاحاتین اینکیشاف ائتمکده اولان اؤلکهلرین اینکیشاف اونجه لیک لری ایله اویغون اولماسینی وورغولادیق. اقتصادی امکداشلیق و اینکیشاف تشکیلاتی ناظیرلر توپلانتیسینین ایجلاسیندا، ایقلیم دییشیکلیگی ایله موباریزهده یاشیل مالیهنین تشویقی مؤوضوع سو موذاکیره ائدیلدی. یاشیل یاتیریم لارین تعیین ائدیلمهسی اوچون معلوماتلارین ایستاندارتلاشدیریلماسینین اهمیتینی وورغولادیق و اؤلکهمیزین آتماغی پلانلاشدیردیغی آددیملاری دیله گتیردیک".
ایلگیلیلی خبرلر
تورکیهنین دونیا صادراتینداکی پایی یوزده بیری آشدی
"آرتیق تورک محصوللاری دونیانین دؤرد بیر یانینا صادر ائدیلیر. بو اوغور تورکیهنین"
تورکیه ایله آذربایجان آراسیندا طبیعی گاز تیجارت آنلاشماسی
"تورکیه، باشاریلی بیر انرژی دیپلوماسیسی ایجرا ائدرک دونیانین جدی بیر عرضه بحرانییلا قارشیلاشدیغی دؤورو سیخینتیسیز شکیلده سوووشدوراجاق"
تورکیهده خاریجیلره ائو ساتیشیندا رکورد
ایران وطنداشلاری، توپلام ۱۳۲۳ ائو آلیشی ایله، تورکیهدن ائو آلان خارجی اؤلکه وطنداشلاری آراسیندا بیرینجی یئری توتدو


text:
بویوک هون خانلیغی
بؤیوک هون خانلیغی اسکیرک تانیلمیش تورک خانلیغی دیر . بۇ خانلیغین قوروجوسو تومهن خان ، اوچ یوز ایل میلاددان اؤنجه بۇ خانلیغی بیرلشتیریب ، قوروبدور . هون خانلیغینین ئهن بؤیوک خاقانی مئته تانری قوت ( باغاتور خان ) دیر . چینلیلر بؤیوک چین دووارینی بۇ خانلیغی قارشیلاماق اۆچون یاپیپلار .
هونلارین کؤکی[دَییشدیر]
هونلارین کؤکون تانیماق اۆچون ، هونلارین دیلین تانیمالیییق . بیلگهلرین بیلگیسی هونلارین دیلینه گؤره چوخ آزدیر ، آمّا آز اولسادا گؤرهر دیر . هونلارین دیلیندن چینلی یازیچیلارین کیتابلاریندا چوخ آز سؤز قالیپدیر :
- تانگری
- قوت
- قیلیچ
بو سؤزلر هامیسی گونوموزون تورکجهسینده ایشلهنیرلر .
هونلار آریاییلار تاریخینده[دَییشدیر]
بو بؤلومده دهیهرلی کیتابلارین بیری ایاتکار زریران آدلی کیتاب دیر .بو کیتابدا ایرانین اسکی آدی خون یئرث گهلیبدیر کیم "هون یئری" معنیسینده دیر . بۇ گؤستریر کیم ایرانین گئچمیش اوتورانلاری هونلار ایدیلار و شاهنامهده گهلهن تورانلیلار دا ائله بۇ هونلار دیرلار .[۱]
هونلار ایچینده یازی سیستئمی[دَییشدیر]
نوین اولا قورقانلاری و سئلئنگا چایینین یاخینلیقلاریندا تاپیلان داش یازیلاری هونلارین اؤزلهرینه اولان یازی سیستئمین گؤستریر آمّا بۇ یازی سیستئمیندن یالنیز 20 حرف بۇ گونه یئتیشیپدیر . بۇ یازیلار اورخون تورک یازیلارینا چوخ یاخین یازی دیرلار .
قایناقلار[دَییشدیر]
گؤرونتولر[دَییشدیر]
- Fig6Ishjamts p166R1.gif
- Fig5Ishjamts p166R2.gif


text:
پالما ده مایورکا
پالما ده مایورکا (ایسپانجا: Palma, Majorca) ایسپانیادا بیر یاشاییش منطقهسیدیر بۇ شهرین مساحتی ۲۰۸٫۶۳ کیلومتر موربّع دیر. ۱۳ متر دنیز سویهسیندن اۇجالیقی وار. سوْن نۆفوس تخمینلرینه گؤره ۴۰۱۲۷۰ نفر دیر.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
- File:Bombers de palma.JPG
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
ایسپانیا ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Palma (Mallorca)»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۷ مارس ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده پالما ده مایورکا گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- تیکراری دیتا قالیبلریندن ایشلنمیش صفحهلر
- صفحههای دارای تابع تجزیهگر آرایشعدد با آرگومان غیرعددی
- قیریلمیش فایل باغلانتیلاری اوْلان صحیفهلر
- ویکیپديا:قایناغا احتیاجی اولان مقالهلر
- شهرلر قارالامالاری
- NKC شناسهسیله ویکیپدیا مقالهلری
- MusicBrainz area شناسهسیله ویکیپدیا مقالهلری
- NARA شناسهسیله ویکیپدیا مقالهلری
- WORLDCATID شناسهسیله ویکیپدیا مقالهلری
- ایسپانیا شهرلری


text:
تئودور آقریپا دوبینیه
تئودور آقریپا دوبینیه (اینگیلیسجه: Agrippa d'Aubigné) فرانسهلی شاعیر و یازیچی - .۸ فوریه ۱۵۵۲ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. ۷۸ ایل عومر ائلهایب و ۲۹ آوریل ۱۶۳۰ میلادی تاریخیندا وفات ائدیب. اوْ، اثرلرینی فرانسه دیلینده یازیب.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش «Agrippa d'Aubigné»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ اوت ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده تئودور آقریپا دوبینیه گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
بؤیوک سلجوقلو ایمپیراتورلوغو
بؤیوک سلجوق دؤولتی یا دا بؤیوک سلجوقلو ایمپیراتورلوغو، ۱۰۳۷-جی میلادی ایلدن ۱۱۹۴-جی میلادی ایلهجه اورتا آسیا و اورتا دوغونون بؤیوک قیسمینه حؤکم سورن دؤولتدیر. بۇ دؤولت اورتا آسیادان اورتا دوغویا کؤچموش اوغوز تورکلرینه و گئچمیشدن اورتا دوغودا یئرلَشن تورک بویلارینا باغلی ایدی. سلجوقلولار اوغوز تورکلرینین قینیق بویونداندیرلار. بؤیوک سلجوق دؤولتینین توپراقلاری دوغودا تبّت یایلاسینین باتی قیسمتیندن و هیندو کوش داغلاریندان باشلاییب باتیدا آنادوْلو و مدیترانه و اژه دنیزلرینین دوغو ساحیللرینین قیراغیناجا چکیلمیشدی.
سلجوقلیلارین گوجلنمهسی[دَییشدیر]
سلجوقلیلارین باشلانغیچی[دَییشدیر]
سلجوقلولار باشچیلاری اوغوز یابغو دؤولتینه باغلی اولان دوقاق آدلینین تورونلارینداندیرلار.[۵] دوقاقین اوغلو اولان سلجوق، آتاسی کیمی یابغو دؤولتینین خیدمتینده ایدی و اؤزوندن اوردو باشچیلیق استعدادلارینی گؤرستدی. سلجوقون باشاریجیقلیلیغی گوندن گونه ائل آراسیندا سئوگیسینی آرتیریب و یابغو خانینین خاتونی ساغیندان اونون اؤلدورولمهسینی ایستهمگه سبب اولدو[۶] (بعضی قایناقلار دوقاق ایله سلجوقو خزرلره باغلی بیلیرلر[۷]). اؤلدورولمه بویوروغون بیلن سلجوق اؤز ائل طایفاسی ایله ایسلام سینیرلاریندا اولان جوند شهرینه کؤچوب اؤز ایسلام گتیرمهسینی بیلیندیردی و اؤز چاغینین ایسلام گتیرمهمیش تورکلری آراسیندا بو دوغرو یولو یایماق اۆچون اونلارلا چکیشمهیه باشلادی. سلجوق تورونلاری آتانین یولونو واریب ایسلام یاییلیشی اۆچون چالیشدیلار و موسلمانلاری کافیرلر یوروشلریندن ساخلاییب اونلارین احتیراملارینی قازاندیلار.[۸] سلجوق اوغلو اولان میکائیل ایسلامین تورکلر آراسیندا یاییلیشی اۆچون ائدیلن ساواشلارین بیرینده شهید اولموشدور.[۹]
غزنویلرین گوجسوزلوگو سلجوقلولار اۆچون مئیدانی گئنیشلندیریب، ۴۳۲نجی هیجری ایلده دندنهکن ساواشینین (بعضی قایناقلاردا دندنقان ساواشی) نتیجهسینده بؤیوک سلجوق دؤولتی قورولدو.[۱۰] سلجوقلولارین قازانماسیندان سونرا اوغوز تورکلرین آخیمی باتییا باشلاییب، گرگان، کیرمان، فارس، خوزیستان، عجم عیراق، عرب عیراق و شام بیر بیر سلجوقلولارا باش اگدیلر.
دندنهکن ساواشینین نتیجهلری:
- غزنویلر حؤکمونون سوْنو و طغرل بیین سولطانلیق اوْرنوندا اوتورماغی
- تورکلرین اورتا دوغویا سونراکی کؤچلری اۆچون و اورتا دوغودا سونراکی ساواشلاری اۆچون بیر باشلانیش
- صلیبیلر یۆروشلری قارشیسیندا دایانماغا گۆجو اولان بیر یاش توپلومون ایسلامین حاکیمیّتینه قوشولماسی
طغرل بی[دَییشدیر]
طغرل بی (سولطانلیغی: ۱۰۳۷-۱۰۶۳ میلادی ایللر آراسیندا) سلجوقلی دؤولتینین ایلک سولطانی، غزنویلری سولطانلیقدان یئندیریب، خارزم بؤلگهسیندن باشلایاراق شهرلری اؤز حؤکمی آلتیندا گئچیدیب و ۱۰۵۵-نجی میلادی ایلده بغداد شهرین باطنیلر الیندن قورتاریب دیر. بۇ اولایلاردان سونرا عباسی خلافتی ساغیندان طغرل بی ایسلام دونیاسین باشچیلیق ائدن سولطان تانیندیریلیر و عباسیلرین اوردوسال ایشلری بوتونلوکجه سلجوقلیلار الینه گئچیر. طغرل بی چاغیندان سلجوقلیلار بیزانس ایمپیراطورلوغو و فاطمیلر قارشیسیندا عباسیلردن حیمایت ائتدیلر.
چاغری بی[دَییشدیر]
طغرل بی قارداشی اولان، چاغری بی، طغرلون یاردیمچیسی و مرو آچغیسیندان سونرا سلجوق دؤولتینین دوغو بؤلگهلرینین حاکیمی ایدی. چاغری بی ۱۰۴۸-نجی میلادی ایلده کیرمان و ۱۰۵۶-نجی میلادی ایلده سیستان بؤلگهلرین سلجوق دؤولتینین توپراقلارینا قوْشدی. سلجوقلیلار عباسی خلافتین باطنیلردن قورتاراندان سونرا عباسیلار آراسیندا اؤزلرینه نفوذ قازاندیلار. چاغری بی بۇ اولایلاردان سونرا اؤز قیزین (ارسلان خاتون خدیجه) عباسی خلیفهسی القائم باللهلا عقد ائتدی.[۱۱][۱۲] طغرل ایله چاغری بی بیرلیکده سلجوق دؤولتینین تمل داشین برکیتدیلر و طغرلدان سونرا چاغرینین اوغلو اولان آلپ ارسلان سولطانلیغا ایریشدی.
آلپ ارسلان[دَییشدیر]
طغرل بیدن سونرا بؤیوک سلجوق دؤولتینین باشچیسی، آلپ ارسلان، دؤولت سیاستینی دگیشمهییب ۱۰۶۴-نجی میلادی ایلده ارمنیستان ایله گورجیستان آچغیسیندا قازانیب بیزانسلا اولان ساواشلاریندا آنادولونون بؤیوک قیسمین اؤز حؤکمی آلتینا گئچیرتدی. آلپ ارسلان ۱۰۷۱-نجی میلادی ایلده (۴۶۳-نجی ه.ق) ملازگیرد ساواشیندا بیزانس ایمپیراطورو اولان رومانوس دیوجانوسلا اۆزلشیب، اوردوسون داغیدیب اؤزون توتساق ائتدی. ملازگیرد ساواشینین اؤنملی اولایلاریندان بیری بیزانس اوردوسونون ایچینده اولان اۇز، پئچهنک و قیپچاق تورکلرین سلجوقلو اوردوسونا قوشولماغی دیر. بۇ ساواشدا بیزانسلیلارین سایی موسلمان اوردوسوندان ایکی قاتا یاخین چوخ ایدی.[۱۳]
ایلک ملک شاه[دَییشدیر]
ایلک ملک شاهین سولطانلیغیندا سلجوقلو دؤولتی بیر قالارلی گۆجه دؤندو اما سون چاغلاردا ایسماعیلیه و حسن صباح دؤولت اۆچون ایچ موشکوللری یاراتدیلار. ایقطاع اوردو سیستمی و بغدادین نیظامیه بیلیم یوردو ملک شاهین دؤورونون ایشلریندن دیرلر. ایلک ملک شاه چاغیندا سلجوقلو دؤولتینی تاثیرلندیرن اولایلارین بیری، حشاشینین نیظام المولکی ترور ائتمهسی ایدی.
ایمپراتورلوغون تنززولو[دَییشدیر]
اورتا عصرلرین باشقا فودال ایمپراتورلوغولاری کیمی بؤیوک سلجوق دؤولتی ده چوْخ یاشامادی. اوْ زامان امتهه-پول موناسیبتلری هله باشلیجا ایقتیصادی علاقه فوْرماسی اوْلمادیغیندان، ناتورال چیفتلیک (مزرعه) حؤکم سوردویوندن بؤیوک سلجوق ایمپراتورلوغونون ایحاطه ائتدیی اراضیلرین و خالقلارین واحید ایقتیصادی و سیاسی مرکز اطرافیندا سیخ بیرلشمهسی، قودرتلی مرکزلشدیریلمیش دؤولته چوریلمهسی غیری-مۆمکون ایدی. اۇغورلو ساواشلر زامانی اوْغوز-سلجوق ساواش-سیاسی بیرلیینه اساسلانان سلجوق دؤولتی ۱۱. یوز ایلده ایشغاللار آرا وردیکده ضعیفلهدی. سلجوق سلطانلاری اؤز ایانلارینا بوتؤو ویلایتلری، محللاری ایقتا اوْلاراق باغیشلاییردیلار. زامان کئچدیکجه اوْنلار ارثی حاکملره چوریلیر، مرکزی حاکمیّته تابع اوْلماق ایستمیردیلر. مؤوجود اوْلان قایدایا گؤره هر بیر شاهزادهنین اؤزونه خانهدان طلب ائتمک حۆقوقو وار ایدی.
سلطان ۱-جی ملیکشاه و میزامولمولکون اؤلوموندن سوْنرا سلجوق ایمپریاسیندا مرکزی حاکمیّته تابع اوْلماماق جهدلری گۆجلندی. سلطان محمود (۱۰۹۲-۱۰۹۴) و بؤرکویاریغین (۱۰۹۴-۱۱۰۴) حاکمیّتی ایللرینده دؤولت تدریجاً تنززوله اۇغرادی، آیری-آیری امیرلر آراسیندا بؤلونمه تهلوکهسی یاراندی. اۇزون سورن آرا ساواشلری و ایسماعیلیلرین قیاملاری دؤولتی زیفلدیردی. بۇنا گؤره ده خاچلیلارین یوروشلرینین قارشیسینی آلماق مۆمکون اوْلمادی. خاچلیلار سوریانی کچهرک قودسو آلدیلار. بؤرکویاریقدان سوْنرا حاکمیّته ۲-جی ملیکشاه (۱۱۰۴-۱۱۰۵) گلسه ده، حاکمیّتی اۇزون سۆرمهدی. سلطان محمد تپر (۱۱۰۵-۱۱۱۷) مرکزی حاکمیّتی مؤهکملندیرمهیه چالیشدی. ایسماعیلیلره قارشی موباریزهیه باشلادی، موصولو آلمیش آنادولو سلجوق سلطانی ۱-جی قیلینج آرسلانی مغلوب ائتدی، سوریهداکی خاچلیلار اۆزرینه اوْردو گؤندریلدی. محمد تپر سلجوق ایمپراتورلوغونون بۆتون اراضیسی اۆزرینده اؤز سوورنلیینی برپا اتسه ده، سونونجو سلجوق سلطانی سنجر (۱۱۱۸-۱۱۵۷) زامانی دؤولتین بوتؤولویو یئنیدن پوْزولدو. سنجر قزنه شهرینی قزنویلردن، مواروننهری قاراخانلیلاردان آلسا دا، قاراکیتایلارین مواروننهره هۆجومونون قارشیسینی آلا بیلمهدی.[۱۴] ۱۱۴۱-جی ایلده سمرقند یاخینلیغیندا مغلوبیته اۇغرادی و بۆتون مواروننهری ایتیردی. بۇ اۇغورسوزلوق داخیلی قیاملارا سبب اوْلدو. وئرگیلرین چوخلوغوندان ناراضی اوْلان اوْغوزلار عۆصیان ائتدیلر. سنجر اوْنلارا قارشی دؤیوشده مغلوبیته اۇغرادی و اسیر دۆشدو. اۆچ ایل اسیرلیکده قالدیقدان سوْنرا اسیرلیکدن قاچدی. لاکین چوْخ یاشامادی و ۱۱۵۷-جی ایلده وفات ائتدی. سلطان سنجردن سوْنرا سلجوق ایمپیراتورلوغو سوقوطا اۇغرادی. اوْنون اراضیسینده کیرمان، کونیا، سوریه، عیراق سلجوق سلطانلیقلاری، آذربایجان آتابیلری، کیچیک آسیادا بیر سیرا امیرلیکلر یاراندی.
میراثیٛ[دَییشدیر]
سلجۇق آخیٛنلاریٛ ایله باغلیٛ اوْلاراق اوْغۇز-تۆرک طایفالاریٛ بۆتۆن جنۇبی قافقازدا و اؤن آسیادا باشلیٛجاائتنیک و سیاسی قۆوویه چئوریلدی. بۇ عامیل یاخیٛن و اوْرتا شرقین بۆتۆن سوْنراکیٛ طالئینده مۆهۆم روْل اوْینادیٛ. اروپا فئوْداللاریٛنیٛن شرق توْرپاقلاریٛنا ایشغال مقصدیله تشکیلائتدیکلری خاچ یۆرۆشلری زامانیٛ سلیبچیلره سارسیٛدیٛجیٛ ضربلرائندیرن سلجۇق تۆرکلری یاخیٛن و اوْرتا شرقین سیاسی خریتسینین غربی آوروْپانیٛن خئیرینه دیشمسینه ایمکان وئرمدیلر. سلجۇق تۆرکلرینین جنۇبی قافقازدا مؤحکملنمسی بیزانسا آرخالاناراق آذربایجانیٛن غرب توْرپاقلاریٛنیٛ اله کئچیرمیه چالیٛشانائرمنی و گۆرجۆ فئوْداللاریٛنیٛن قسبکارلیٛق پلانلاریٛنیٛ پۇچا چیٛخاردیٛ. تۆرکلۆک و ایسلام عامیللری جنۇبی قافقازدا، اوْ جۆملدن آذربایجاندا قتی اوْلارا مؤحکملندی. سلجۇقلاریٛن حیاتا کئچیردیکلری سوْسیالا-یقتیصادی تدبیرلر شرق اؤلکلریند،ائلجه ده دۆنیا میقیاسیٛندا اینکیشافائتمیش فئوْدالیزمه کئچید اۆچۆن شرایط یاراتدیٛ. دؤولتده داخیلی ایقتصادی علاقه لر ضعیف اوْلسا دا، حربی-سیاسی بیرلیک، سولطان و دؤولت خادیملرینین شخسی نۆفۇزۇ گۆجلۆ ایدی. سلجۇقلاریٛن حاکیمییتی دؤورۆنده ایقتصادیات و صنعتکارلیٛق اینکیشافائتمیش، شهرلر بؤیۆمۆش، فئوْدال رئنتاسیٛندا پۇل سیستئمینین روْلۇ داها دا آرتمیٛشدیٛر. سلجۇقلاریٛن حرب سیستئمی اؤز اۆستۆنلۆیۆ ایله قوْنشۇ دؤولتلردن فرقلنیردی. سلجۇق ایمپیراطورلوغو دؤورۆنده تۆرک خاقلاریٛ یئنیدن اؤز اوولکی قۆدرتینی برپاائتمیش، ایسلام دۆنیاسیٛنیٛن و یسلام مدنییتینین اینکیشافیٛنیٛن یئنی مرحلسینه یوْل آچمیٛشدیٛر.
بؤیوک سلجوق دؤولتینین بؤلونمهسی[دَییشدیر]
ایلک ملک شاهین اؤلوموندن سونرا سلجوق دؤولتی ملک شاهین قارداشی و دؤرد اوغلو آراسیندا کیچیک بگلیکلره و آتابگلیکلره بؤلوندی. قیلیج ارسلان آنادولودا، ملک شاهین قارداشی تۇتوش سوریهده، اوغلانلاری ایلک محمود عجم عیراقدا، برکییاروق عیراقدا، ایلک محمد بغداددا و احمد سنجر خوراساندا امیرلیگه باشلادیلار. تۇتوشون اؤلوموندن سونرا سوریه سلجوقلولاری ایکی بؤلونوب دمشق ایله حلب یئنی بگلیکلرین باشکنتی اولدولار.
۱۱۵۶-نجی میلادی ایلده احمد سنجر اؤلوموندن سونرا سلجوقلو دؤولتینین توپراقلاری کیچیک گۆجلر آراسیندا بؤلونوب، بۇ کیچیک گۆجلر باغیمسیز ایداره اولوندولار:
بؤیوک سلجوق دؤولتینین سۇلطانلاری[دَییشدیر]
بؤیوک سلجوق دؤولتینین سولطانلارینین لیستی:
- رکن الدنیا و الدین طغرل بی (۱۰۳۷-۱۰۶۳)
- ضیاء الدنیا و الدین عضدالدولة آلب ارسلان (۱۰۶۳–۱۰۷۲)
- معز الدین جلال الدولة ایلک ملیکشاه (۱۰۷۲–۱۰۹۲)
- ناصر الدنیا و الدین ایلک محمود (۱۰۹۲–۱۰۹۴)
- رکن الدنیا و الدین برکییاروق (۱۰۹۴-۱۱۰۵)
- رکن الدنیا و الدین جلال الدولة ایکینجی ملیکشاه (۱۱۰۵)
- غیاث الدنیا و الدین تاپار (۱۱۰۵–۱۱۱۸)
- مغیث الدنیا و الدین جلال الدولة ایکینجی محمود (۱۱۱۸–۱۱۳۱)
- معز الدنیا و الدین جلال الدولة سنجر (۱۱۱۸–۱۱۵۳)
- غیاث الدنیا و الدین داوود (۱۱۳۱–۱۱۳۲)
- رکن الدنیا و الدین ایکینجی طغرل (۱۱۳۲–۱۱۳۵)
- غیاث الدنیا و الدین مسعود (۱۱۳۵–۱۱۵۲)
- معین الدنیا و الدین اۆچونجو ملیکشاه (۱۱۵۲–۱۱۵۳)
- رکن الدنیا و الدین محمد (۱۱۵۳–۱۱۵۹)
- غیاث الدنیا و الدین سلیمان شاه (۱۱۵۹–۱۱۶۰)
- معز الدنیا و الدین ارسلان شاه (۱۱۶۰–۱۱۷۶)
- رکن الدنیا و الدین اۆچونجو طغرل (۱۱۷۶–۱۱۹۱)
- مظفر الدنیا و الدین قیزیل ارسلان (۱۱۹۱)
- رکن الدنیا و الدین اۆچونجو طغرل (۱۱۹۲–۱۱۹۴)
سلجوقلو دؤنمینه باغلی تصویرلر[دَییشدیر]
سلجوقلو معمارلیغینین دگرلی اؤرنکلریندن اولان خرقان بورجلاری
سلجوقلو دؤولتی حؤکم سۆرن توپراقلار[دَییشدیر]
سلجوقلو دؤولتی حؤکم سۆرن توپراقلار، آشاغیداکی اؤلکهلرین هامیسین یا بیر قیسمین اؤز ایچینه آلمیشدی.
- آذربایجان جومهوریتی
- تورکیه
- تورکمنیستان
- ایران
- قازاخیستان
- اؤزبکیستان
- قیرغیزیستان
- افغانیستان
- روسیه
- چین
- گورجیستان
- ارمنیستان
- تاجیکیستان
- عراق
- اوردون
- میصر
- کووئیت
- لوبنان
- عومان
- فیلیسطین
- ایسرائیل
- بحرئین
- قطر
- عربیستان
- سوریه
- ایمارات
- یمن
گؤرونتولر[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ ۱٫۰ ۱٫۱ Savory, R. M. and Roger Savory, Introduction to Islamic civilisation, (Cambridge University Press, 1976), 82.
- ↑ Black, Edwin, Banking on Baghdad: inside Iraq's 7,000-year history of war, profit and conflict, (John Wiley and sons, 2004), 38.
- ↑ ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ C.E. Bosworth, "Turkish Expansion towards the west" in UNESCO HISTORY OF HUMANITY, Volume IV, titled "From the Seventh to the Sixteenth Century", UNESCO Publishing / Routledge, p. 391: "While the Arabic language retained its primacy in such spheres as law, theology and science, the culture of the Seljuk court and secular literature within the sultanate became largely Persianized; this is seen in the early adoption of Persian epic names by the Seljuk rulers (Qubād, Kay Khusraw and so on) and in the use of Persian as a literary language (Turkish must have been essentially a vehicle for everyday speech at this time)
- ↑ Concise encyclopedia of languages of the world, Ed. Keith Brown, Sarah Ogilvie, (Elsevier Ltd. , 2009), 1110;Oghuz Turkic is first represented by Old Anatolian Turkish which was a subordinate written medium until the end of the Seljuk rule.".
- ↑ الدولة السلجوقية منذ قيامها، سميرة الجبوري، ص۶۸
- ↑ الدولة السلجوقية منذ قيامها، سميرة الجبوري، ص۷۰
- ↑ Rice, Tamara Talbot. The Seljuks in Asia Minor. Thames and Hudson, London, 1961 pp 18,19
- ↑ الدولة السلجوقية منذ قيامها، سميرة الجبوري، ص۷۳
- ↑ دولة سلجوق للبنداري ص۵
- ↑ Grousset, Rene, The Empire of the Steppes: A History of Central Asia , (Rutgers University, 2002), 147.
- ↑ The Political and Dynastic History of the Iranian World, C.E. Bosworth, The Cambridge History of Iran, Vol. 5, ed. J. A. Boyle, (Cambridge University Press, 1968), 48.
- ↑ Dailamīs in Central Iran: The Kākūyids of Jibāl and Yazd, C. E. Bosworth, Iran, Vol. 8, (1970), 86.
- ↑ Haldon, John (2001). The Byzantine Wars: Battles and Campaigns of the Byzantine Era. Stroud: Tempus.
- ↑ بیران، میجهل، تهه امپیره اوْف تهه قارا کهیتای ین اوراسیان هیستوری، (جامبریدگه اۇنیورسیتی پرسس، ۲۰۰۵)، ۴۴.


text:
افغانیستان
افغانیستان (پشتوجا: افغانستان) یادا رسمی آدی ایله افغانیستان ایسلام امیرلیغی اورتا آسیانین گونئینده دنیزه چیخیشی اولمایان بیر دؤولت دیر. بۇ اؤلکه گونئی و دوْغودان پاکیستان، باتیدان ایران، قوزئیدن تورکمنیستان، اؤزبکیستان و تاجیکیستان و قوزئی-دوْغودان ایسه چین ایله قوْنشو دور. بۇ اؤلکهنین باشکند و ان بؤیوک شهری کابول شهریدیر. اؤلکه، بین الخالق سویهده افغانیستان ایسلام جومهوریتی اوْلاراق تانؽنیر. ۲۰۲۱ طالیبان هوجومو نتیجهسینده طالیبان اؤلکهنی ایداره ائتمکده دیر.
باتی و دوْغو آراسیٛنداکیٛ یوللاریٛن کسیشمه نؤقطهسینده یئرلَشن افغانیستان، ائتنیک قرۇپ و مدنیتلر ایله دوْلودور. تیجارتین مرکز نؤقطلریندن بیری اوْلان افغانیستان، بۇ استراتئژی مؤوقئی سببیله تاریخ بویۇنجا فارسلار، یونانلار، عربلر، تورکلر، موغوللار، اینگیلیسلر و روسلار کیمی مۆختلیف خالقلاریٛن ایستیلاسیٛنا اۇغرامیٛشدیٛر.
تاریخی[دَییشدیر]
اهالیسی[دَییشدیر]
باشکند کابول اؤلکهنین ان بؤیۆک شهریدیر، دیگراهمیتلی شهرلر غربده هئرات، جنۇبدا قندهار و شیمالدا مزار شریفدیر. یئرلی ومیللی سویداینتئقراسیانیٛن زیفاولدۇغۇافغانیٛستاندا جوغرافی مانئلردنالاوایجتیمای حیاتدا دا بیر سیٛرااهمیتلی پروبلئملر قالماقدادیٛر. احالینین ساوادلیٛلیٛق درجسی تخمیناً ۳۶٪ - دیر، ادام باشیٛنا دۆشناۆمۇمداخیلی گلیر باخیٛمیٛندان دا دۆنیانیٛنان یوخسۇلاؤلکلری آراسیٛندادیٛر. افغانیٛستانایسلام رئسپۇبلیکاسیٛنیٛن مرکزی ستاتیستیکا تشکیلاتیٛنیٛن ملۇماتلاریٛنااساسن ۲۰۱۱ – جی ایلیناوولیناؤلکاهالیسینین سایٛنیٛن ۲۴. ۴۸۵. ۶ مین نفراولدۇغۇائحتیمالائدیلیر.  یسلامیج رئپۇبلیجاوف افگحانیستان جئنترال ستاتیستیجساورگانیزاتیون - '
قومیت ترکیبی[دَییشدیر]
افغانیٛستان چوخ قومیتلی اؤلکدیر. بۇنۇنلا برابر هئچ بیرقومیت قرۇپی اکثریتی ویا چوخلۇغۇ (یاریٛدان چوخ) تشکیل ائتمیر، اؤلکده یالنیٛز قارشیٛلیٛقلیٛ نیثبتده اۆستۆنلۆیه صاحیب بئش بؤیۆک قومیت قرۇپ واردیٛر (پوشتونلار، تاجیکلر، اؤزبکلر، هزارلر و تورکمن تورکجهسیلر) و اونلاریٛن هربیرینین سایٛی ۱ میلیوندان آرتیٛقدیٛر. اساساً افغانیٛستاندا تۆرک دیللی وفارس دیللی خالقلار یاشایٛر.
دین[دَییشدیر]
افغانیٛستان اراضیسینده، ایسلام ۸۰۰ میلادی ایللرین سونوندا باشلامیٛشدیٛر. حال-حاظیٛردا اؤلک اهالیسینین اکثریتی مۆسلمانلاردیٛر. افغانیٛستاندا مۆسلمان اهالینین ۸۰–۹۰٪-نی تشکیل ائدن سۆننۆلۆیۆن حنفی مذهبی داها چوخ یایٛلمیٛشدیٛر. سۆننۆلراساساً افغانلاریٛن بؤیۆک بیر هیسسی دیلر، تاجیکلر، اؤزبکلر، تۆرکمنلر، بلۇچلار
افقانیٛستادا بیر سیٛرا سۆننۆ جریانلاریٛی فعالیت گؤستریر - قدیری، نقشبدی، قلندری. اهالینین چوخ آز هیسسی (۰٬۵٪)احمدیه طریقتینه منسۇبدۇر. اؤلکده اهمیتلی سایدا شیعه لر وار. بۇنلار خزر-بربرلر، ائلجه ده تئیمۇرلار، قیٛزیٛلباشلار وافغان-دزادزلار، سیاسته نیسبتناً قاریٛشمیٛش افغان-فارس قرۇپۇ وفارسلاردیٛر. شیعه لره هم ده کابۇل، هرات، غزنه اراضیسینده ده راست گلمک اولار. بدخشان خالقیٛ وتاجیکلری بیر هیسسی ایسماعیلیه طریقتینه عبادت ائدیرلر (ایسماعیلیلراؤلکه اهالیسینین تقریباً ۳٪-نی تشکیل ائدیرلر). بۇندان باشقا، افغانیٛستاندا ایندۇیستلر (۲۰مین نفر)، ائلجه ده سیک لر، زرتۆشتیلر) یاشایٛر.
ایقتصادی گؤستریجیلر[دَییشدیر]
- ایقتصادیاتاعمۇمی باخیٛش: افغانیٛستان دنیزه ساحیلی اومایان اؤلکدیر، ایقتصادیاتیٛ اکینچیلیه وحئیواندارلیٛغا (قویۇن وکئچی یئتیشدیرمیه) اساسلانیٛر.
- ایش قۆووسی: ۱۵ میلیون (۲۰۰۴-جی ایل ملۇماتلاریٛ)
- سئکتورلآرا گؤر ایش قۆووسی:اکینچیلیک ۸۰٪، صنایع ۱۰٪، خیدمت ۱۰٪ (۲۰۰۴ ملۇماتلاریٛ)
- صنایع: کیچیک میقیاسدا پالتار، صابۇن، موبل، ایاق قابیٛ، گۆبره، سیمان، آلایشی خالچالار، طبیعی گاز، یاغ، کؤمۆر، میس سئخلری.
- ائلئکتریک استهصالیٛ: ۹۰۵ میلیون kWh (۲۰۰۳/تخمینی)
- ائلئکتریک استهصالیٛ: ۱٬۰۴۲ میلیارد kWh (۲۰۰۳/تخمینی)
- ائلئکتریک ایخراجاتیٛ: ۰ kWh (۲۰۰۱/تخمینی)
- ائلئکتریک ایدخالاتیٛ: ۲۰۰ میلیون kWh (۲۰۰۳)
- اکینچیلیک وحئیواندارلیٛق محصوللاریٛ: خاشخاش، بۇغدا، مئیوه لر، فیٛندیٛق، یۇن، دری
- ایخراجات مبلغی: ۴۷۱ میلیون دوللار (۲۰۰۵-جی ایل ملۇماتلاریٛ)
- ایخراجات محصوللاریٛ: خاشخاش، مئیوه و فیٛندیٛق، آلایشی خالچالار، یۇن، پامبیٛق، دری، قیمتلی داش و لعل-جواهیراتلار.
- ایخراجات اورتاقلاریٛ: پاکیستان، ایران، آلمان، هیندوستان، بؤیۆک بریتانیا، بلژیک، لۆکسئمبۇرق، چک رئسپۇبلیکاسیٛ
- ایدخالات مبلغی: $۳٬۸۷ میلیارد (۲۰۰۵-جی ایل ملۇماتلاریٛ)
- ایدخالات محصوللاریٛ: خاریجی اینوئستیسیا، یئینتی و نئفت محصوللاریٛ، ایستئحلاک ماللاریٛ
- ایدخالات اورتاقلاریٛ: پاکیستان، ایران، یاپونیا، سینگاپۇر، هیندوستان، جنۇبی کورئیا، آلمان
- خاریجی بورج مبلغی: ۸ میلیارد دوللار (۲۰۰۴-جۆایل ملۇماتلاریٛ)
- پۇل واحیدی:افغانی (ƏHVƏ)
- پۇل واحیدی کودۇ: ƏHVƏ
- مالی ایلی: ۲۱ مارس – ۲۰ مارس
نقلیات یوللاریٛ[دَییشدیر]
- دمیر یوللاریٛ: km ۲۴٬۶
- اوتوموبیل یوللاریٛ: ۲۱۰۰۰ km
گؤرونتولر[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- تیکراری دیتا قالیبلریندن ایشلنمیش صفحهلر
- Webarchive template wayback links
- Lang and lang-xx using deprecated ISO 639 codes
- Country articles requiring maintenance
- Pages using infobox country or infobox former country with the flag caption or type parameters
- Pages using infobox country or infobox former country with the symbol caption or type parameters
- آسیا اؤلکهلری
- اسلامی اؤلکهلر
- فارس دیللی اؤلکهلر
- اورتا آسیا اؤلکهلری
- ایسلام جومهوریتلری
- دنیزه چیخیشی اولمایان اؤلکهلر
- آز توسعه ائتمیش اؤلکهلر
- Afghanistan
- ایران یایلاسی
- Islamic republics
- ایسلام ایشبیرلیگی تشکیلاتی اؤلکهلری
- Member states of the South Asian Association for Regional Cooperation
- بیرلشمیش میلتلر اؤیهسی اؤلکهلر
- پشتوجا دانیشان اؤلکهلر
- فارسجا دانیشان بؤلگهلر و اؤلکهلر
- Iranian countries and territories
- گونئی آسیا اؤلکهلری
- ۱۷۰۹ میلادی ایلده قورولان بؤلگهلر و اؤلکهلر
- ۱۷۴۷ میلادی ایلده قورولان بؤلگهلر و اؤلکهلر
- Territories under military occupation
- 1709 establishments in Asia


text:
آراقون دیلی
آراقون دیلی ایسپانیانین آراقون موختار بؤلگهسینده تخمیناً ۱۰.۰۰۰ نفر طرفیندن دانیشیلان لاتین دیلدیر. بو دیل ریباقورچا بؤلگهسینده کاتالان دیلی ایله قارشیلیقلی تاثیره معروض قالمیشدیر. آراقونجا بؤلگهده ایسپانیا دیلی تاثیرینده قالدیغی اۆچون یوخ اولما تهلوکهسی ایله قارشی-قارشییادیر. ایکینجی دیل اولاراق بو دیلدن ایستیفاده ائدنلرین سایی ۳۰.۰۰۰ نفردیر. .
خاریجی کئچیدلر[دَییشدیر]
- آراقونجا کورسو
- آراقونجا اۆچون ائتنولوق راپورو
- Consello d'a Fabla Aragonesa
- آراقون دیلی
- Academia de l'Aragonés
- وئبستئر آراقونجا-اینگیلیسجه سؤزلوک Archived 2012-09-08 at the Wayback Machine.


text:
علی لطیفی
علی لطیفی (اردبیل) ایرانلی فۇتبولچو. اوْ اردبیل شهرینده آنادان اوْلوب و فۇتبولو بهمن کرج فوتبول کولوبوندا باشلاییب و هۆجومچو کیمی چیخیش ائدیب. اوْ پاس تهران فوتبول کولوبونا گلندن اؤنجه ایستیقلال فوتبول کولوبوندا اوْینامیشدیر
یاشاییشی[دَییشدیر]
باشاریلاری[دَییشدیر]
اوْینادیغی تیملر[دَییشدیر]
علی لطیفی بهمن کرج فوتبول کولوبو، ایستیقلال فوتبول کولوبو، پاس تهران فوتبول کولوبو، پئیکان فوتبال کلوبو، ابومسلم خوراسان فوتبول کلوبو، پئیکان فوتبال کلوبو و ایران میلّی فوتبول تاخیمیندا مئیدانا گئدیب


text:
ویکیپدیا:یئنی ایشلدنلری اینجیتمهیین
ویکیپدیا، تجروبه لی ایشلدنلردن آرتیق یئنی ایشلدنلر چالیشمالاری ایله بؤیویور. بیز هامیمیز بیر گۆن یئنی و تجروبه سیز ایشلدن ایدیک!
یئنی گلنلرین قاباغینا چوماقلا چیخمایین![دَییشدیر]
- ویکیپدیانین توسعه و طرفسیزلیگینی قوْرماق اۆچون، یئنی ایشلدنلره احتیاجی اوْلدوغونو آنلایین.
- بیر یئنی ایشلدندن بیر سهو گؤرسز، چالیشین اوْلدوقجا اؤزونوز اوْنو دۆزلدین، یئنی گلنلری دانلامایین. یاددا ساخلایین، ویکیپدیادا چالیشماق آزاددیر و هئچ کیمسهنین مسئولیتی دئییل.
- بیر یئنی ایشلدنه تذکور وئرمک گرک اوْلورسا، گۆلر اؤزله بۇ ایشی گؤرون. سؤزونوزو بیر خوش گلدین له باشلاییب، سوْنرا مولایمتله تذکورونوزو وئرین. بئله یوموشاق دیلینیز اوْلمازسا، دانیشمایین. هئچ کیمسه سیزی لال سایماز!
- یئنی ایشلدنلر قاباغیندا یاخشی نیتینیز اوْلسون. یئنی گلنلرین چوْخونون هدفی خارابکارلیق یوْخ کؤمکدیر.
- بیرینجی آددیمدا یئنی ایشلدنلری باغلامایین، اول اوْنلارلا دانیشین.


text:
CƏHƏNNƏMDƏ BİTƏN GÜL
بیر فلاکت آنانین جان شیره سیندن سودون امدی،
بوللو نیسگیل شله سین چیگنینه آلدی
تای توشوندان دالی قالدی،
ساری گول مثلی سارالدی
گونو تک باغری قارالدی
خان چوبانسیز سئله تاپشیرسین اؤزون،
یوردوموزا بیر سارا گلدی
بیر وفاسیز یار الیندن یارا گلمز سانا گلدی
بیر یازیق قیز، جان الیندن جانا گلمز جانا گلدی
کئچه جکده الموت دامنه سیندن بورایا درمانا گلدی
بیرآدامسیز سوری آدلی، الی باغلی، دیلی باغلی!
سوری کیم دیر؟
سوری بیر گول دی جهنمده بیتیبدیر
سوری بیر دامجی دی، گؤزدن آخاراق اوزده ایتیبدیر
سوری یول- یولچوسودور، ایری ده یوخ، دوزده ایتیبدیر
سوری، بیر مرثیه دیر اوخشایاراق سؤزده ایتیبدیر
او کؤنول لرده کی ایتمیش دی ازلدن، اودو گؤزدن ده ایتیبدیر
سوری بیر گؤزلری باغلی، اؤزو داغلی سؤزو داغلی،
اولوب هاردان هارا باغلی!
بوشلاییب دوغما دیارین، اوموب البته یاریندان
ال اوزوب هر نه واریندان
قورخماییب، شهریمیزین قیشدا آمانسیز بورانیندان، نه قاریندان
گزیر آواره تاپا، یاندیریجی دردینه چاره، تاپابیلمیر
چوخ سئویر عشقی باشیندان آتا، آمما آتا بیلمیر
اووا باخ آووچی دالینجا قاچیر، آمما چاتا بیلمیر
ایش دؤنوب، لیلی توشوب چؤللره مجنون سوراغیندا
شیرین الده تئشه، داغ پارچالاییر فرهاد اوتورموش اوتاغیندا
تشنه لب قو نئچه گؤر جان وئری دریا قیراغیندا
گؤزده حسرت یئرینی خوشله ییب ابهام دوداغیندا
وارلیغین سون اثری آز قالیر ایتسین یاناغیندا
سانکی بیر کوزدی بورونموش کوله وارلیق اوجاغیندا
کوزه ریر پیلته کیمین، یاغ توکه نیب دیر چراغیندا
بوی آتیر رنج باغیندا؛ قوجالیر گنج چاغیندا،
بیر آدامسیز، سوری آدلی، الی باغلی، دیلی باغلی!
سوری جان!
اومما فلکدن، فلکین یوخدو وفاسی،
نه قدر یوخدو وفاسی، او قدر چوخدو جفاسی،
کوهنه رقاصه کیمین، هر کسه بیر جوردی اداسی،
او آیاقدان دوشه نی، ایستیر آیاقدان سالان اولسون
او تالانمیش لاری ایستیر گونو- گوندن تالان اولسون
او آتیلمیشلاری ایستیر هامیدان چوخ آتان اولسون
او ساتیلمیشلاری ایستیر قول ائدرکن ساتان اولسون
نئیله مک قورقو بوجوردور
فلکین نظمی ازلدن اولوب اضدادینه باغلی
قاراسیز آغلار اولانماز،
دره سیز داغلار اولانماز
اولو سوز ساغلار اولانماز
گره ک هر بیر گؤزه له بیر دانا چیرکین ده یارانسین،
بیری انسین یئره گوکدن، بیری عرشه اوجالانسین
بیری چالسین ال آیاق غم دنیزینده،
بیری ساحیلده سئوینج ایله دایانسین
بیری ذلت پالازین باشه چکیب یاتسادا آنجاق،
بیری نین بختی اویانسین
بیری قویلانسادا نعمت لره یئرسیز،
بیری ده قانه بویانسین
آی آدامسیز سوری آدلی، ساچلاریندان دارا باغلی!
نئیله مک ایش بئله گلمیش. چور گلنده گوله گلمیش
فلکین ایری کمانینده اولان اوخ آتیلاندا دوزه دگمیش،
دیلسیزین باغرینی ده لمیش
ایری قالمیش، دوزو اگمیش
اونو خوشلار بو فلک،
ائل ساراسین سئللر آپارسین،
بولبول حسرت چکه رک گول ثمرین یئللر آپارسین
قیسی چوللرده قویوب
لیلی نی محمللر آپارسین،
خسرووی شیرین ایلن ال اله وئرسین، کئفه دولسون،
سوری لار سولسادا سولسون،
بیری باش یولسادا یولسون،
سیقسا بیر اولدوز اگر اولماسا اولدوزلار ایچینده،
بو سماء ظلمته باتماز
داش آتان، کول باشی قویموش،
داشینی اؤزگه یه آتماز
سن یئتیش سون هدفه،
اوندا فلک مقصده چاتماز،
داها افسانه یاراتماز
سوری، ای باشی بلالی، زامانین قانلی غزالی
سوری بیر قوش دی خزان آیری سالیبدیر یوواسیندان،
ال اوزوبدور آتاسیندان،
جوجه دیر حیف اولا سود گؤرمه ییب اصلا آناسیندان
او زلیخا کیمی یوسف ایی ین آلمیر لباسیندان
بونا قانع دی تنفس ائله ییر یار هاواسیندا
درد وئرن درده سالیب آمما خبر یوخ داواسیندان
آغلاییب سیتقایاراق بهره آپارمیر دوعاسیندان
او بیر آئینه دی رسسام چکیب اوستونه زنگار،
اوندا یوخ قدرت گفتار،
اوزو چیرکین، دیلی بیمار،
گنج وقتینده دل آزار،
گؤره سن کیم دی خطاکار،
گؤره سن کیم دی خطاکار!


text:
بیرلشیک کراللیک و شوروینین ایران ایشغالی
بیرلشیک کراللیک و شوروینین ایران ایشغالی (اینگیلیسجه: Anglo-Soviet invasion of Iran) پهلویلر و قوْنشو اؤلکهسی قوشونو آراسیندا باش وئرن دؤیوش.پهلویلر یئرینده اوز وئرمیشدیر
گؤرونتولر[دَییشدیر]
- Iranian gunboat Babr sunk at Khorramshar, Iran, on 25 August 1941.jpg
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Anglo-Soviet invasion of Iran»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده بیرلشیک کراللیک و شوروینین ایران ایشغالی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
#خبر: شرقی آذربایجانین ساغلیق مرکزینین یولوخوجو خستهلیکلر گروپونون رییسی: میانه، سراب، عجبشئر و آذرشهر شهرلرینین قیرمیز اولمالاری ایله، شرقی آذربایجان اوستانی کورونانین بئشینجی دالغاسینا گیردی. تبریز ده قیرمیز اولماق سینیریندادیر و حال حاضیردا کورونانین نارینجی وضعیتی بو شهرده ح...
?گولنآی (بوغا، اردیبهشت): اؤنوموزده اولان گون¬لر، دوشونمک، دانیشماق و یئنی آدام¬لار گؤرمه-یه یاخجی فرصت دیر. قیسسا سفرلر چوخ لذت وئریجی دیر. ذهنیز مشغول دور و گون¬لر حیزلی اولاراق گئچیر. اؤفکه¬لنمه¬یین و والدین ایله دانیشیق¬لاریزدان فایدالانین. ائو تعمیراتی سیزه ائیلنجه¬لی دیر. ملک و املاک قونوسوند...
بو ایکی شهرین توتساقلار اوچون «سورگون یئری» اولاراق سئچیلمهسی کیسنلیکله جماعاتین و گزیچیلرین کلئیبر و هئریس حاقیندا منفی باخیشینا سبب اولاجاق. توتاسقلارین بو ایکی شهرده سورگون ائدیلمهسی سبب اولاجاق ایلدن ایله بو ایکی شهرده گلن مسافیرلرین سایی آزالسین. جالیب بوراسیندادیر کی، اوستان مسئول...


text:
۱۰ آوریل
پرش به ناوبری پرش به جستجو
- ۸۳۷ - هالی قۇیروقلو اۇلدوزو یئر یاخینیندان کئچدی.
- ۱۸۴۵ - تۆرک پولیس تشکیلاتی قۇرولدو.
- ۱۹۱۲ - ر.م.س تایتانیک ایلک مۆسافیرتینه چیخدی.
- ۱۹۱۹ - مکزیکلی اینقیلابچی باشچیسی امیلیانو زاپاتا٬ حؤکومت گۆجلرینجه اؤلدورولدو.
- ۱۹۲۷ - تۆرکیهده بینالارین نۆمرهلندیریلمهسینه و خیاوانلارین آدلاندیریلماسینا گؤره قانون قوْیولدو.
- ۱۹۲۸ - «تۆرکیه حؤکومتینین دینی ایسلامدیر» جۆملهسی٬ آنایاسا متنیندن چیخاریلدی. میلّتوکیللری و جۆمهۇرباشقانی٬ آند ایچَرکن «واللاهی» یئرینه «ناموسوم اۆزرینه سؤز وئریرم» دئیهجک.
- ۱۹۵۶ - آرژانتینده ۳۸/۴- درجهیله دۆنیانین ان دۆشوک ۵-جی ایستیلیگی سئچیلدی.
- ۱۹۷۲ - ایراندا٬ ۷ ریشتر شیدّتله یئر تیترهدی.
- ۱۹۹۸ - قۇزئی ایرلندده ۲۹ ایللیک ساواشی بیتیرن آندلاشما ایمضالاندی.


text:
اویونچو
اوْیونچو (فرانسهجه: acteur ، لاتینجاداکی لاتینجه: actor سؤزوندن — ایجراچی) — درام تئاترلاریندا، تاماشالاردا، سینمادا، اوپرا، باله و سیرک صحنه لرینده روْل ایجراچیسی. آرتیستلردن فرقلی اوْلاراق اوْیونجولار تاماشالاردا سادهجه اوْلاراق ایشتیراک ائتمیر، هم ده بللی اوْلونموش روْلدا هر هانسی بیر اوْبرازی یارادیر.
اوْیونجولوق یارادیجلیغینین اساسیندا روْلا داخیل اوْلماق، اوْنو یاشاماق قابیلیتی دورور. داخیلی و یا خاریجی جهتدن روْلا داخیل اوْلماق کیمی آنلاییشلار مؤوجوددور. بۇنلار آنجاق شرط اوْلاراق فرقلنیرلر. ماهیت اعتباری ایله بۇ آکتیورلوق صنعتینین ایکی طرفیدیر. روْلا داخیل اوْلما زامانی حرکت، دۆشونجه و حیس لر بیر وحدت تشکیل ائدیر. اوْیونجو قریم، گئییم، اینتوناسی قایداسی، حرکت قایدالاری، یئریش، میمیکا کیمی جهتلرله یارادیلاجاق شخصین بللی درجهده تئاتر شراطینده ایفاده یارادیر. آنجاق تام روْلا داخیل اوْلما اوْنونلا بیتمیر کی، کیملیکین صحنهده خاریجی گؤرکهمی یارانسین، بۇرادا هم ده، قهرمانین معنوی دۆنیاسی، اوْنون خاصیّتی و هیاجانلاری دا گؤستریلیر.


text:
فرکانس
فرکانس یا تیترشیم ساییسی یا تئزلیک، اینگیلیسجه: frequency بیر اوْلایین بلیرلی زاماندا تکرارلانما اؤلچومودور. فرکانسدا زامان بیریمی عومومیتله «بیر ثانیه»دیر کی اوْلایین نئچه کئز تکرارلانماسین بیر ثانیه سۆرهسینده ایفاده ائدیر.
SI سیستمینده فرکانسی هرتز(Hz) ایله گؤستریلیر. هرتز ساده تعریفده بیر ثانیهده نئچه دفعه تکرارلانماق آنلامیندادیر. بیر هرتز بیر اوْلایین ثانیهده بیر تکرارلاندیغی آنلامیندا گلیر و ایکی هرتز بیر اوْلایین ثانیهده ایکی دفعه تکرارلاندیغینی ایفاده ائدیر. آیری سایی قوراللاریندا فرکانس اۆچون باشقا تعریفلر وار :سیکل بیر ثانیهده، دؤور بیر دقیقهده (rpm). اۆرک چارپماسی فرکانسی نئچه دفعه بیر دقیقهدهدیر.
اؤلچومو[دَییشدیر]
بیر اوْلایین فرکانسینی اؤلچمک اۆچون اوْ اوْلایین بلیرلی بیر زامان آرالیغیندا نئچه دفعه تکرار اولوندوغو سایلیر، سونرا بو سایی زامان آرالیغینا بؤلۆنهرک فرکانس الده ائدیلیر. فرکانس اؤلچمگین باشقا یوْلو ایکی تکرارلانما (یا یئنیلنمه) آراسیندا سۆرن زامانی تعیین ائتمکدیر، بو تعیین اوْلونان زامانین آدی پریود دور. پریود، ایکی تکرارلانمانین آراسیندا سۆرن زاماندیر. پریود ریاضی تعریفده، فرکانسین ترسهسیدیر.
دالغانین فرکانسی[دَییشدیر]
بیر دالغانین فرکانسی، دالغا بوْیو ایله ایلیشکیلیدیر. دالغانین، دالغا بوْیویلا فرکانسینین چارپیمی، اوْ دالغانین سۆرعتینی بلیرلهیر (مۆشخص ائدر). بونا گؤره دالغا بوْیو بیلینن بیر دالغانین فرکانسی بو ایلیشکینی قوللاناراق بلیرلنیر.
بو ایفادهده v سۆرعت و λ (لاندا) دالغا بویونو گؤستریر.


text:
پاکستان دولتی نینگ کنر ولایتی دهگی باسقینچی، امریکانی ابلیسلیک دسیسه سی!
- رده: اۉزبېکچه بۉلیمی
- نویسنده: افغانستان همبستگی حزبی
- منتشر شده در چهارشنبه، 18 سرطان 1393
افغانستان نینگ ایریم شرقلیک ولایت لرینی پاکستان منفور کوچی آرقه لی باشقه مصیبت لری بیلن بیرگه راکتی هجوم لری کوپ یللردن بویان تهدید آستیگه آلگن. پاکستان تروریست اسراووچی دولتی اۉزحیاتی نینگ منطقه تینچ سیزلیگیده کۉره دی. غربلیک آقسقال لرینی(ارباب لری) ایماسیگه کۉره اۉز چېگره سیدن تشقری گه آدیم قۉییب، هوای بۉزغونچ لر و هجوم لری آرقه لی کنرولایتی نینگ ایریم تومنلیکلریده یشاووچیلرنی تینچسیزقیلیب اویلریدن آوره قیلگنلر. اوشبو منطقه دن طالب توزه تیش و جاهیل لرنی اسره ش اوچون ینگی اۉرین تیارله ماقچی دیر.
کابل فاسد دولتی اۉزگه لرنینگ نوکری بۉلگن ایریملری پاکستان شرب سیز جنایت لریگه پاکستان ابلیس کوچی بیلن قرشی تورمی غیرتسیزلیک بیلن تماشا قیلماقده لر و جیم توریش لیک نی اۉزلریگه اختیار قیلگن. همده ارگ اۉلتیرووچی لر پاکستان لیک جرنیل لر تۉغریسیده آغیزلری سوگه تۉلیب و تیللری تارتیلگن لر. بیرنیچه الدمچی جمله یعنی شرق چیگره لریگه کوچ لرنی تیارلش دېب، یاغلی لقمه نی توزه تیب مطبوعات یوره گیگه باسیب، اۉز مسوولیت لرینی ینگیل قیلماقده لر.
پاکستان منفور دولتی شرکا و نوازشریف باشلیغی، توناکون اۉز اېلی و منطقه سینی الدمچلیک سیاستینی دوام بېروچی سی بۉلیب همده سی-آی-ای و ام-آی-شش نی ابلیسلیک طرحینی بجریش اوچون آدیم کوترر اېدی. اوشبو مرتجع و پلید مقصد و ایران دولتی قانلی رژیمی بیلن همسان بۉلیب فقرلیک، امیدسیزلیک و مصیبت لردن قاچقینچی(مهاجرلیک) بۉلگن اېلیمیزنی توپ دمی باغلب بۉزغونچ اسبابی شکلده اۉلکه میز افغانستان و منطقه گه یمان بنیاد قیلیشلرنی و ویروسینی کوچلنتیریش اوچون یمان فایده لنماقده.
همده پاکستان دولتی افغانستان مشتی بیلن بیرنېچه خونخوار گروه آرقه لی: گلبدین، ملاعمر، حقانی وباشقه شو کبی لربیلن بخت سیز اۉلکه افغانستان نی ییللر سیاست محاصره سیگه قمره ب آلماقده لر. شو شرایطده پاکستان سیاستچی لری عبدالله رهبرلیگیده اوروش گیچ گروهینی انتخاباتگه کامیاب قیلیش اوچون اینتیلماقده لر. ینه بیر مرته توناکونگی باشی سینگن نوکرلرینی کوچ لنتیریب، میلادی توقسانینچی ییلده قارنغولیک ییللرنی قیته دن کېلتیریب، منفور نوکرلرنی کوچ لنتیریب قدرت اۉریندیغیگه(چوکی) اۉلتیرغیزماقچی لر.
امریکا باسقینچلری نظامی کوچلرینی بۉلیشی و اۉز منفعت لرینی بو منطقه نی بوزغینچی و یانغینیده کۉریب، آسیا منطقه لریگه اۉتیش اوچون افغانستان نی کوپریک تخته سی توزه تگن باشقه بیر قنچه دسیسه لر و شوریش لری اوچون اوشبو منطقه ده پاکستان کوچی عصاکش و یاردم چیلری بۉلگن. پاکستان نوکر بۉلگن دولتی بو جرئت نی قیله آلمه افغانستان توپراغیگه تجاوزقیلیب، مینگلرچه راکت نی آتسه لر بیراق امریکانی اشاره سی بۉلمسه . اگرده پاکستان راکت آتیشی امریکانی رضایتی واشاره سی اونده بۉلمسه اېدی افغانستانده یتی میلیارد دالرلیک ارزیشلی اینگ یخشی و مهیم بۉلگن تجهیزاتینی پاکستان کوچیگه بېریب قۉیمس دی.
امریکا و بیرلشگن دولت لرینی قیلگن اۉلدیریش، باسقینچ و اۉغیرچیلیک لرینی اېلریمیز اېت و پست لریگچه سینگیب توشونگن و هیچقچان بشر ضدی ده گی جنایت لرینی اېس لریدن چیقارمیدی.
پاکستان دولتی نینگ افغانستان نی یوقاتیشی اوچون تۉرت دهه دوامیده گی مزدور اسره شی، مداخله چیلیگی باسقینچیلیگی و یوزلرچه کېچریمسلیک جنایت لری اېسدن هم چیقمس بلکیم کېچیرمیدی. نېچه مرته تاکید قیلگن میز دموکراتیک و مترقی دولت لر پوشالیک رژیم لری جایگه اۉرین آلمسه خوفسیزلیک و آسایشته لیک ایکی چېگره تمانیگه حکومت قیله آلمه دیدی.
افغانستان همبستگی حزبی، اویاتسیز پاکستان نظامی لرنی امریکالیک پروژه بیلیب، بیر سېس بیلن اوشبو زورلش عملنی قتیق قره لب و محکوم قیله دی و شوم امریکانی سایه سی ظلمی آستیگه اېزیلگن ملت نی باشیدن اوزاق بۉلمسه دېب شعار بېریب سېس چیقارته دی. ارگ و کابینه دن آی،اس،آی نوخته له گن قللری بۉلیشلیگی اریتیلمسه پاکستان و ایران دخالت و جنایت لری اۉلکه میزدن رخت باغله میدی.
امریکا، ناتو، پاکستان، ایران و باشقه جنایت اسره وچی و قان توکوچی دولت لری بو اۉلکه دن قانلی قۉللرینی تارته سی ایمس دیر. بیراق فقر و مظلوم کیشی لر اولرنینگ قیله دېگن جنایت و خیانت لرنی درک قیلگنلر. اوشبو مظلوم و قشاق طبقه لر بیر-بیریگه یاردم قۉلینی بېریب ایچکی خاین و نوکر لرنی یمان عمللری اوچون جزالریگه اېتکیز سه لر.
چونکه اوشبو مزدور و اۉلکه ساتووچیلر اۉلکه نی تله ماغیگه و برباد بۉلیشیگی گه و تشقی اېگه لریگه یمان عملری اوچون یۉل تیارلشگه سبب بۉلگن دیر.
شولرگه کۉره ، خاینلیک سیاست لر و امریکالیک تجاوزچی لر یمان بنیادچیلری و ساتیلگن سیاست چیلرگه قرشی توریب، افغانستان هبستگی حزبی اولرنی افشا قیله دیگن بۉلسه. مترقی بیر تشکیل بۉلگنیدن تعهد بېره دی.
اۉلکه میزنینگ خوشبخت لیگی و دیموکراسی نی اساسی شکلده یۉلکه قۉیشی و بوزغونچیلیک عامللی بیلن قورق مسدن قرشی توریب اوریشه دیگن کیشی لرنی محبت قوچاغیگه آلیب، بیرلیک قولینی چوزیب قیتیق قیسه دی و بیر اېرکین افغانستان عملی شکلده بیرلیک و بیربۉلیشلیک نی ایسته یدی.
اۉلکه تو پراغی نینگس هربیر قریشینی اۉز قانیمیز بیلن اسره یمیز!
اۉلکه میز افغانستان مداخله چیلرنی وقل لرینی قولی سینسن!
افغانستان همبستگی حزبی
۱۳۹۳ نچی قویاش ییلی جوزا آیی نینگ ۱۳ - ۳ جون ٢٠١٤


text:
۱۹۹۳ (میلادی)
میلادی ۱۹۹۳-جی ایل گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز دوْخسان اۆچونجو ایل.
اهمیتلی حادیثهلر[دَییشدیر]
حادیثهلر[دَییشدیر]
- ۸ نوْوامبر - آذربایجان جۆمهوریتی آرژانتین ایله دیپلوْماتیک علاقهلر قۇرموشدور.
- ۷ دسامبر - پنتاگون نوادادا خبردارلیقسیز ۲۰۴ اتوم سیناغی کئچیریلدیگینی بلیرتیب.
- ۵ جولای - تۆرکیهده پ.ک.کیه نیسبت وئریلن تروریستی بیر حادیثه نتیجهسینده ۳۳ نفر ارزینجانین باشباغلار کندینده اؤلدورولدو.
- ۳۰ دسامبر - واتیکانلا ایسرایل آراسیندا دیپلوْماتیک مۆناسیبتلر قۇرولوب.
- ۳ مارس - ایران سرحدّیندن تۆرکیهیه گیرهرک آغری داغینا یئرلشن یاخلاشیق ۳۰۰ پ.ک.ک عۆضوو ۳۸ ساواش اۇچاقلارینین بۇمباردیمانی نتیجهسینده اؤلدو.
- ۳ ژانویه - موسکودا روسیه و آمریکا بیرلشمیش ایالتلری آراسیندا ایستیراتژی سیلاحلارین آزادیلماسی بارهده آنلاشما ایمضالاندی.
- ۲۹ اوْکتوبر - زنگیلان رایونو ائرمنیستان جومهوریتی طرفیندن ایشغال ائدیلدی.
- ۲۶ نوْوامبر - آلمان پ.ک.ک-نی تئرور تشکیلاتی کیمی تانیمیشدیر.
- ۲۵ آقوست - فوضولی ارمنیستان سیلاحلی قووهلری طرفیندن ایشغال اولونموشدور.
- ۲۲ دسامبر - گۆنئی آفریقا جومهوریسی پارلمانی آپارتاید رژیمینی رسماً لغو ائتدی.
- ۲۰ سپتامبر - آذربایجانین میلی مجلیسی اؤلکهنین موستقیل دؤولتلر بیرلییینه داخیل اولماسینا سس وئرمیشدیر.
- ۲ دسامبر - کولومبیالی مۆخدّیر تاجیری پابلو ایسکوبار٬ مدلینده امنیت گۆجلرینجه اؤلدورولدو.
- ۱۹ دسامبر - کانال د نوْرمال یاییما کئچمیشدیر.
- ۱۶ دسامبر - آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینده اینسانین ژنتیک خریتهسی حاضیرلانمیشدیر.
- ۱۵ اوْکتوبر - جنوبی آفریقا جومهوریتینین رئیسجومهورو فردریک د کلرک و آفریقا میلی کونگیرهسینین صدری نلسون ماندلا نوبل صولح جاییزهسی ایله تلطیف ائدیلدیلر.
- ۱۲ آوریل - تۆرکیه اینترنته باغلاندی.
- ۱۱ نوْوامبر - بیرلشمیش میلّتلر تشکیلاتی تهلۆکهسیزلیک شوراسی ارمنی قوْشونلارینین ایشغال اوْلونموش آذربایجان رایونلاریندان چیخاریلماسینی طلب ائدن ۸۸۴ سایلی قطعنامهنی قبول ائتمیشدیر.
- ۱ ژانویه - یورونیوز کانالی فرانسهنین لیون شهرینده ایلک دفعه یاییما باشلادی.


text:
پییر وبو
پییر وبو (اینگیلیسجه: Pierre Webó) (دوْغوم:۲۰ ژانویهٔ ۱۹۸۲ (۳۹ یاش) Bafoussam) بیر فوتبالیست. ناسیونال اروقوئه فوتبال کولوبو و کامرون میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هوجومچو موقعیتینده اوْیناییب. فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۴ و فیفا دونیا کاپی ۲۰۱۰ اوْیونلاریندا مئیدانا گئدیب.
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ 2014 FIFA World Cup Brazil: List of players (PDF). FIFA. یوْخلانیلیب11 June 2014.
قارداش پروژهلرده پییر وبو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- صفحههای دارای تابع تجزیهگر آرایشعدد با آرگومان غیرعددی
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- AC with 0 elements
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۸۲-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- ناسیونال اروقوئه کولوبونون اویونچولاری
- لقانس کولوبونون اویونچولاری
- اوساسونا کولوبونون اویونچولاری
- رئال مایورکا کولوبونون اویونچولاری
- مدیپول باشاکشهیر کولوبونون اویونچولاری
- عثمانلیاسپور کولوبونون اویونچولاری
- ۲۰۰۶ آفریقا میلتلر کاپی اویونچولاری
- ۲۰۱۰ آفریقا میلتلر کاپی اویونچولاری
- ۲۰۱۰ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
- ۲۰۱۴ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری


text:
قارادنیزدن روسیایا صادرات آرتیشی
قارا دنیز بؤلگهسیندن روسیایا صادرات حجمینده آرتیم قئیده آلینیب.
2021 -جی ایلین ایلک 4 آییندا قارا دنیز بؤلگهسیندن روسیا فدراسیونونا محصول صادراتی کئچن ایلین مووافیق دؤورونه موقاییسهده 61% آرتاراق 110 میلیون 390 مین دولارا چاتیب.
دوغو قارا دنیز صادراتچیلار بیرلیگینین ایداره هئیتی باشچیسی صافت کالیونجو بو بارهده معلومات یاییب. بیلدیریب کی، بو ایلین ژانویه-آوریل آیلاریندا قارا دنیزین 16 ویلایتیندن روسیایا محصول صادر ائدیلیب.
رئاللاشان صادرات حجمینین 110 میلیون 390 مین 255 دولار اولدوغونو و بونون اؤتن ایلین مووافیق دؤورونه موقاییسهده 61% آرتدیغینی ایفاده ائدن کالیونجو،
ان چوخ صادر ائدیلن محصولون 54 میلیون 580 مین 485 دولارلا تازه میوه سبری اولدوغونو، سو و حیواندارلیق محصوللاری، توتون، شیمیایی مادهلر، ساوونما و هاواجیلیک صنایعسی سئکتورلارینین دا رئاللاشدیردیقلاری صادرات حجمی باخیمیندان ایلک سیرادا ایشتیراک ائتدیگینی قئید ائدیب.
ایلگیلیلی خبرلر
تورکیه ایله آذربایجان آراسیندا طبیعی گاز تیجارت آنلاشماسی
"تورکیه، باشاریلی بیر انرژی دیپلوماسیسی ایجرا ائدرک دونیانین جدی بیر عرضه بحرانییلا قارشیلاشدیغی دؤورو سیخینتیسیز شکیلده سوووشدوراجاق"
تورکیهده خاریجیلره ائو ساتیشیندا رکورد
ایران وطنداشلاری، توپلام ۱۳۲۳ ائو آلیشی ایله، تورکیهدن ائو آلان خارجی اؤلکه وطنداشلاری آراسیندا بیرینجی یئری توتدو
نوبل اقتصاد اؤدولونون صاحیبلری آچیقلاندی
اقتصادچیلار دیوید کارد ایله جاشوا انگریست و گیدو ایمبنز، ۲۰۲۱ نوبل اقتصاد اؤدولونه لایق گؤرولدو


text:
آلپ داغلاری
آلپ داغلاری (آلمانجا: Alpen , فرانسهجه: Alpes , ایتالیاجا: Alpi , شابلون:Lang-sl) — باتی اوروپانین نیسبتاً هۆندور داغ سیستمی. آلپ داغلارینین اراضیسی تماماً و یا قیسمن ۸ اؤلکهنین جوغرافی سرحدلرینین داخیلینده اوْلور. عۆمومی اراضیسینین پایی آلپ اراضیسینه دوشمهسی نیسبتینه گؤره دؤولتلرین سیرالامسی آشاغیداکی قایدادا یئرلشیر: لیختن ایشتاین (۱۰۰٪)، موناکو (۱۰۰٪)، اوتریش (۶۵٪)، سوئیس (۶۰٪)، ایسلوونی (۴۰٪)، ایتالیا (۱۷٪)، فرانسه (۷٪)، آلمان (۳٪). اۇزونلوغو تخمیناً ۱٫۲۰۰ کیلومتر، انی ۲۶۰ کیلومتردیر. آلپ داغلاری آوروپانین مؤهوم ایقلیم آییریجی ساحهسیدیر. اوْنون شیمال و غربینده مۆلاییم ایقلیمه مالیک اراضیلر، جنوبدا ایسه مُعتدل آرالیق دنیزی ایقلیمی اوْلان اراضیلر یئرلشیر. هۆندورلویه (ارتفاع) قدر ۸۰۰ متر اوْلان یئرلرده مۆلاییم ایقلیم، جنوب یاماجلاریندا آرالیق دنیزی ایقلیمینه مالیک اراضیلرده چوْخلو اۆزوملوک، باغلار، اکین ساحهلری و سیخیارپاقلی مشهلر واردیر. ۸۰۰ — ۱٫۸۰۰ متر هۆندورلوکده مۆلاییم، رۆطوبتلی ایقلیم حؤکم سۆرور، پالید آغاجی و فیستیق آغاجلاریندان عبارت انلیارپاقلی مشهلر یۇخارییا دۇغرو تدریجاً اینیارپاقلی مشهلرله عوض اوْلونور. ۲٫۲۰۰ — ۲٫۳۰۰ متر هۆندورلویه (ارتفاع) قدر اوْلان اراضیلرده سوبالپ ایقلیمی وار، بۇ اراضیلر اۆچون سوْیوق ایقلیم، قارین اۇزون مدتلی قالماسی خۆصوصیدیر. بۇرادا یای اوْتلاقلاری و کوللوق ساحهلر اۆستونلوک تشکیل ائدیر. یۇخارییا دۇغرو دایمی قارلارین سرحدینده سوْیوق آلپ ایقلیمی مؤوجوددور. بۇرادا دایمی قار و بوزلاقلار یئرلشیر.
جوغرافیاسیدَییشدیر
آلپ داغلاری غربده لیقورییا دنیزی ساحیلیندن باشلایاراق شرقده ویانا چؤککلییینه قدر ۱۲۰۰ km مسافهده اۇزانیر. جنوبدا ونیز-پو اوْوالیغی، شیمالدا ایسه یورا داغلاری، سوئیس و باوارییا یایلالاری آلپقاباغی ویلایتلره داخیلدیر. آلپ داغلاری فیزیکی-جوغرافی اؤزللیکی و موقعیت گؤره آوروپا قیطعهسینین دیگر طبیعی ساحهلریندن کسکین فرقلهنن فیزیکی-جوغرافی ساحهدیر. بۇ اراضینین اساس اؤزللیکلریندن بیری اوْنون چوْخ یۆکسک اوْلماسی، جاوان قیریشیق داغلار سیستمینده یرلمهسی و جنوبی اوروپا ایله اوْرتا آوروپا آراسیندا طبیعی سرحد تشکیل ائتمکله، اوْنلارین هر ایکیسیندن کسکین صورتده سئچیلمهسیدیر.


text:
یاقیلونیا بیلیمیوردو
یاقیلونیا بیلیمیوردو (اینگیلیسجه: Jagiellonian University, فارسجا: دانشگاه یاگیلونیا ، عربجه: جامعة ياغيلونيا )لهیستانین کراکوف شهرینده یئرلشن بیر عالی تحصیل موسّسهسی. بۇ بیلیمیوردو شهرین حومهسیندهدیر. عۆمومی و دؤولتی اؤیرهتیم قۇرومودیر و بودجهسینی دؤولت و بؤیوک شیرکتلر و خالقدان آلدیغی اعانهلرله تامین ائدیر.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
- Kraków - Collegium Iuridicum - Brama 01.jpg
- Kraków - Pomnik Mikołaja Kopernika 02.jpg
مزونلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده یاقیلونیا بیلیمیوردو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
قایناقلار[دَییشدیر]
- source needed


text:
قازاخیستان
قازاخیستان (قازاقجا: ҚaзaқcTaH, Qazaqstan, /qɑzɑqstɑ́n/) آسیا قارهسینده بیر اؤلکهدیر. اوْرتا آسیادا ساحهسینه گؤره ان بؤیوک اؤلکه قازاخیستاندیر. باشکندی آستانا شهریدیر. قازاخیستان قوزئیده، قوزئی-دوغودا و قوزئی-باتیدا روسیا ایله، دوغودا چین، گونئیده ایسه تورکمنیستان، اؤزبکیستان و قیرغیزیستان ایله سینیرلاری وار. باتیدا خزر دنیزی ایله حودودلانیر. قازاخسیتان دونیا اوقیانوسلاریندان چوخ اوزاقدادیر. اما اطرافینداکی اؤلکهلرله قازاخسیتان اوْلدوقجا سیخ قارشیلیقلی ایلگیلره مالیکدیر.
تاریخدَییشدیر
قازاخلار تورکلرین قیپچاق قولونون ان بؤیوک خالقیدیر. قازاخ آدینا کئچمیشدن قازاخلارلا علاقه قوران یازی مدنیتینه صاحب مملکتلرین یازیلی قایناقلاریندا راست گلمک مومکوندور. بونلار؛ چین، روس، عرب، فارس، بیزانس، موغول و تورک دیللرینده یازیلان اثرلردیر. بۇ اثرلرین دیل خصوصیتلرینه گؤره "قازاخ" آدی، آسا، کاسا، هاسا، هایساک، کاسوک، قاساق، هاسیق، قزاق، کازساک و س. مۆختلیف شکیللرله یازیلمیشدیر. قازاخ آدینین نه زامان میدانا چیخدیغی تام اولاراق بیلینمیر. چونکی "قازاخ" کلمهسینین آدین اتیمولوژی(دیلین کؤکلرینی آراشدیرما بیلیم) تاریخین درینلیکلرینه گئدیر. قازاخلار حاقیندا تاریخچیلر مۆختلیف دلیللر گتیریرلر. مثلاً؛ آکادمیک مارر: "قافقازدا قازاخلار یاشاییرلار"، چک تاریخچیسی گروزنی: "قازاخلار میلاددان اوّل خزر دنیزینین شرق بؤلگهسینده یاشایان هونلارین نوهلری و قافقاز کاسپین سؤزلرینین قاز، قاس کؤکوندن تؤرمیش اولدوغو، قازاخ آدینین دا بو کؤکدن قایناقلاندیغینی بیلدیریر". ائرمهنی تاریخچیسی موسا هئرئنی ایران پادشاهی وئلیریتتیسین دؤورونده میلاددان اوّل ۱۹۷-۱۲۶-جی ایللرده قازاخلارین فارسلارلا ووروشدوغونو یازیر.
مۆعاصیر قازاخیستانین کؤکلری ۱۴۰۰-جو ایللره قدر گئتمکدهدیر. ۱۴۰۰-جو ایللرده مۆختلیف تورک طایفه لارینین بیرلشمهسی ایله مرکزی آسیادا یئنی بیر بوی یارانمیشدیر. قیزیل اوردا دؤولتی داغیلدیقدان سوْنرا تورک طایفه لری نوقای خان اطرافیندا بیرلشهرک نوقای خانلیغینی قوردولار. بۇ خانلیق سوْنرادان قازاخ خانلیغینا چئوریلدی. قازاخ خانلیغی اوچ حیصّه دن عبارت ایدی: اولو ژوز، کیچیک ژوز و اورتا ژوز. ۱۷۷۱-جی ایلدهن اعتباراً اونلار بیر-بیریندن وابسته اولمایان سیاست یئریتمهیه باشلادیلار. ۱۷۷۰-جی ایلین سونلاریندا قازاخ ژوزلاری روسیه و چین آراسیندا موباریزه میدانینا چئوریلدی. بۇ موباریزه روسلارین غلبهسی ایله باشا چاتدی. بوندان سوْنرا روسلار ایشغال ائتدیکلری قازاخلارین اؤلکهسینده موستملکهچیلیک سیاستی یئریتمهیه باشلادیلار. بۇ توْرپاقلارین بوتون ایمکانلارینی منیمسهدیلر. یئرلی قازاخلاری کؤچه مجبور ائتدیلر. قازاخلارین دیلینه، دینینه و یاشاییشینا مۆختلیف قاداغالار قویولموشدور.
آجلیق و سیاسی سببلرله ۱۹۱۲-۱۷ جی ایللر آراسیندا روس حکومتینه قارشی اعتراض باشلادی. ۱۹۱۷-جی ایلده روسیهدا چارلیغین دئوریلمهسی ایله علاقه دار اولاراق مرکزی آسیا بیر مدت موستقیل اوْلدو. ۱۹۱۷-۲۰ جی ایللر آراسیندا کئچمیش قازاخ ژوزلاری بیرلشهرک "آلاش اوردا دؤولتی"نی قوردولار. بو دؤولت اوچ ایل یاشایا بیلدی. ۱۹۲۰-جی ایلدهن سوْنرا روسلار حاکمیّتی اله کئچیردیلر و بو تاریخدن سوْنرا شوروی دؤورو باشلادی. روس حکومتی قازاخلارین میلّی شعورونو ایتیرمهسی اۆچون مۆختلیف یوللارا ال آتدی. ایستالینین واختیندا قازاخجادان عرب و فارسجا سؤزلر چیخاریلاراق بونلارین یئرینه روسجا کلمهلر قویولدو. گونوموزده ده قازاخجادا اولان بعضی کلمهلر اۆچون روس سؤزلری ایشلدیلیر. سووت حاکمیّتی آلتیندا اولان دؤورده ۱۹۳۳-جو ایلده صونعی آجلیق، ۱۹۳۷-۳۸-جی ایللرده سویقیریم، ۱۹۵۴-جو ایلده ۶ میلیون ۳۰۰ مین هئکتار یئرین زورلا روس موهاجیرلرینه پایلانماسی، ۱۹۶۰-جی ایللره قدر روس کؤچلری یئرلشدیرمه پلانلارینین حیاتا کئچیریلمهسی، ۱۹۸۶-جی ایلده مشهور "جئلتوکسان" حادثهسینی سؤیلهمک مومکوندور.
۱۹۹۰-جی ایلده ایقتیصادی بحران و شوروی-نین سوقوطوندانا سوْنرا ۱۹۹۱-جی ایلده موستقیل اولاراق دونیا آرناسیندا اؤز یئرینی تاپدی. نورسولتان نازاربایئو اؤلکهنین ایلک یاشکان اوْلدو.
۱۹۹۲-جی ایلده قازاخیستان روسیه نین تشببوسونه اساساً ژانویهده کوللئکتیو تهلوکهسیزلیک موقاویلهسی ایمضالامیشدیر.
۱۹۹۷-جی ایلده باشکند آلماتیدان آستانایا کئچیریلمیشدیر.
قازاخیستانین خاریجی سیاست پریوریتئتلری روسیه، چین، آمریکا بیرلشمیش ایالتلری، آوروپا بیرلیگی، اوْرتا آسیا دؤولتلری. همچینین دونیا اؤلکهلری ایله قارشیلیقلی فایدالی امکداشلیغین اینکیشاف ائتدیریلمهسینه یؤنلمیشدیر.
قئید: م. V. لومونوسوو آدینا موسکو دؤولت اونیوئرسیتئتینین آنالیتیک-بیلیشیم مرکزینین ائکسپئرت قروپونون رهبری آلکسی ولاسوو دوشونور کی، گورجوستان-اوسئتییا موناقیشهسی قازاخیستانین ۲۰۱۰-جو ایلده آتت-ا صدرلیگی زامانی پریوریتئتلر آراسیندا اولمایاجاق. بۇ گون گورجوستانا عایید اوْلان بۇ مسئلهلر سیاسیدیر و بوردا ایقتیصادی مسئلهلردن صحبت گئده بیلمز. آنلاماق لازیمدیر کی، اگر آذربایجانلا ائرمنیستانین وضعیتینده تورک-ائرمهنی سرحدلرینین آچیلماسی اۆچون هلهده ایقتیصادی سببلر تاپماق اولسا دا بۇ روسیه و یا تۆرکیه بیزنئسینین و ده ائرمهنی دیاسپورونون ماراقلاریدیر. گورجوستان ایله علاقهلر ایسه سیاسیدیر. بورادا ایقتیصادی منتیق ایشلهمهیهجک.
ایسئسجو شوراسی سون ایجلاسیندا ۲۰۱۵-جی ایلده ایسلام مدنیتی شهری اعلان اوْلونماسی ایله باغلی آلماتینین نامیزدلیینی تصدیقلهییب.
فیزیکی-جوغرافی خصوصیّتدَییشدیر
قازاخیستان اراضیسینین چؤللری چوخ دا مورکّب دئییلدیر. دوزهنلیکلر داها گئنیش ساحهنی تۇتور. غربده خزریانی اووالیق و اوستورت یایلاسی، شرقده ایسه قازاخیستان خیردا تپهلیگی دقتی جلب ائدیر. جنوبدا توران اووالیغینین بیر حیصّه سی قازاخیستان اراضیسینه داخیل اولور. شیمالدا تورغای چؤککلیگی قازاخیستان اراضیسی ایله غربی سیبیر اووالیغینی بیرلشدیریر. اؤلکهنین ان هوندور یئری شرقده آلتای داغلارینین قازاخیستان اراضیسینه داخیل اوْلدوغو حیصّه دیر. ان آلچاق یئر ایسه غربده خزر ساحللرینده یئرلشهن کاراگیئ چؤککلیگیدیر (-۳۲ متر). قازاخیستان اراضیسینده بیر سیرا فایدالی قازینتیلارین زنگین یاتاقلاری واردیر. بونلاردان قاراغاندی،ائکیباستوز و تورغای داش کؤمور یاتاقلارینی، جئزقازغان،ساییک،بوزشاکول،بالخاش و کوونراد،قازاخیستان خیردا تپهلیگی میس معدهنلرینی، تورغای،کوستانای ویلایتیندهکی دمیر فیلیزی یاتاقلارینی خصوصی قئید ائتمک اولار. قازاخیستان اراضیسی چوخ زنگین آلیمینیوم یاتاقلارینا، و ده قورغوشون، سینک، گوموش، وولفرام، فوسفوریت(مانغیستاو،کاراتاو)، نیکل، قیزیل و باشقا نادر دمیر یاتاقلارینا مالیکدیر. جومهوریتی اراضیسینین غرب (خزرساهیلی) حیصّه لرینده زنگین نفت(تنگیز،تورغای،مانغیستاو) و قاز یاتاقلاری(مانغیستاو،قاراجانباس،اؤزئن) دا واردیر. بئلهلیکله، دئمک اولار کی، قازاخسیتان یاناجاغا و ان باشلیجا صنایع ساحهلری اۆچون لازیم اوْلان بوتون خام احتیاطلارینا مالیکدیر.
ایقلیمیدَییشدیر
اؤلکه اراضیسینین ایقلیمی کسکین کونتینئنتالدیر. قیشی چوخ سویوق کئچیر. آرکتیک هاوا کوتلهلرینین اراضییه مانعهسیز داخیل اولماسی نتیجهسینده شیمال و مرکز حیصّه لرده شاختالار داها گۆجلو (شیمالدا -۴۵°سی، مرکزده -۳۵°سی) اولور. یای ایسه چوخ ایستی کئچیر. اوْرتا ایول تئمپئراتورو شیمالدا +۲۴°سی، جنوبدا +۲۸°سی-دیر. بعضاً ایستیلار +۴۴°سی-یه کیمی چاتیر. یاغینتیلارین میقداری آزدیر. گئنیش دوزهنلیک ساحهلرده ایللیک یاغینتیلار جمعی ۲۰۰-۴۰۰ مم-دیر. خزر ساحللرینده و مرکزین دوزهنلیک حیصّه لرینده ایسه داها آزدیر (۵۰-۱۰۰ مم). بۇ یئرلرده سهرا و یاریم صحرا لاندشافتلاری اوستونلوک تشکیل ائدیر. یالنیز داغلارین اتکلرینده و یاماجلاردا (جنوب-شرقده) یاغینتیلار چوخ آرتیر (۴۰۰-۱۶۰۰ مم). قازاخیستانین ایقلیمی کسکین کونتینئنتال اوْلدوغونا گؤره چای شبکهسی ده ضعیفدیر. نیسبتاً ایری چایلاریندان سیردریا، اورال، امبا، ایلئ، ایرتیش، اسیل چایینی گؤسترمک اولار. دیگر چایلارینین اکثریتی یایدا قورویور. چایلار بؤیوک سووارما اهمیتینه مالیکدیر. ایری گؤللریندن بالخاش و زایسان گؤللرینی گؤسترمک اولار. آرال و خزر دنیزینین ده بیر حیصّه سی قازاخیستان اراضیسیندهدیر. قازاخیستان اراضیسینین شیمال و شیمال-شرق حیصّه لرینده مونبیت توْرپاقلاری اوْلان چؤل زوناسی گئنیش ساحهنی ایحاطه ائدیر. قازاخیستانین ان بؤیوک تاخیلچیلیق رایونلاری دا ائله بورادادیر. جنوبا گئتدیکجه یاریم صحرالار و صحرالار بیر-بیرینی عوض ائدیر. صونعی سووارما شرایطینده بۇ توْرپاقلاردا دا مۆختلیف کند چیفتلیک (مزرعه) بیتکیلری (پامبیق، اوزوم، چلتیک، آلما، اریک، نار) بئجرمک اولور.
اینضیباطی اراضی بؤلگوسودَییشدیر
قازاخیستان جومهوریتی اینضیباطی جهتدن ۱۴ اوستان، ایکی اوستان وضیّعت شهر، ۸۳ شهر، ۱۶۰ منطقه، ۲۰۰ قصبه، ۷۷۴۳ کنددن عبارتدیر. باشکند آستانا و ان بؤیوک شهر آلماتی ایلت ایستاتوسونا صاحبدیر.
ایقتصادیاتدَییشدیر
تخمیناً اؤتن عصرین ۶۰-جی ایللرینه کیمی قازاخیستان حئیواندارلیق (خصوصیله قویونچولوق) چیفتلیک (مزرعه) ایله فرقلنهن بیر اؤلکه ایدی. لاکین حاضیردا او، الوان متالوژی، کؤمورچیخارما، کیمیا، ماشینقاییرما، یونگول و یئیینتی صنایعسی اوْلان بیر اؤلکهیه چئوریلمیشدیر. یاناجاق صنایعسینده کاراغاندی و ائکیباستوز کؤمور حؤوزهلرینین بؤیوک اهمیتی واردیر. کؤمورله ایشلهیهن اونلارلا الکتریک مرکزلاریندان ان بؤیویو ائکیباستوزدا یئرلشیر. ان بؤیوک میس ائمالی زاوودلاری بالخاش و جئزقازغان شهرلریندهدیر. ائرتیس چایی اوزریندهکی سو الکتریک مرکزلارینین انرژیسی و زنگین پولیمئتال یاتاقلاری اساسیندا اؤسکمندئ، پاولوداردا مۆختلیف الوان دمیرلار و عالیمینیوم اۆرتیم (تولید) ائدن کومبیناتلار یارادیلمیشدیر. قارا متالوژی صنایعسی ده (چوقون، پولاد، پروکات اۆرتیم (تولید)ی) گئتدیکجه اینکیشاف ائدیر. اونون اساس موسسیسهلری تمیرتاو و رودنی شهرلرینده یئرلشیر. قازاخیستانین کیمیا صنایعسینده مینرال گوبره اۆرتیم (تولید)ی اساس یئر تۇتور. جامبیل شهرینده نهنگ سوپئرفوسفات زاوودو تیکیلمیشدیر. قازاخیستاندا ماشینقاییرما صنایعسی ده اینکیشاف ائدیر. پئتروپاول و آقمولادا کند چیفتلیک (مزرعه) ماشینلاری، آلماتیدا ائلئکتروتئخنیکی ماشین و آوادانلیقلار اۆرتیم (تولید) اوْلونور. قازاخیستان هم ده اینکیشاف ائتمیش یئیینتی و یونگول صنایعیه مالیکدیر. سمی، پئتروپاول، آلماتی، شیمکند (چیمکند) یئیینتی و یونگول صنایعنین ایری مرکزلریدیر. کند چیفتلیک (مزرعه)ندا بوغدا، قارغیدالی، پامبیق و چلتیک بیتکیلری، همچینین قویونچولوق باشلیجا ساحهلردیر. اکین ساحهلرینین ۷۰%-دن چوخوندا دنلی بیتکیلر (اساساً یازلیق بوغدا، قارغیدالی، چلییک، داری) اکیلیر. بوغدا اکینی ساحهلری اساساً قازاخیستانین شیمال حیصّه سینده یئرلشیر. قازاخیستان بئجردیی بوغدانین بؤیوک حیصّهسینی خاریجی اؤلکهلره ایخراج ائدیر. پامبیق و چلتیک ایسه جنوبدا (جامبیل و شیمکند اوستانلری) سوواریلان توْرپاقلاردادیر. هئیواندارلیغین اساس چیفتلیک (مزرعه) ساحهلری شیمال، مرکز و شرق رایونلاریندادیر. اؤلکهده ۳۵ میلیون داوار، ۸ میلیون قارامال ساخلانیلیر. حئیواندارلیق محصوللارینین دا (ات-سود محصوللاری، یون) بؤیوک حیصّه سی خاریجی اؤلکهلره ایخراج اوْلونور.
قازاخیستاندا BP شیرکتینین معلوماتینا گؤره ۲۰۰۹-جو ایلین اوّلینده نفتین ثبوت ائدیلمیش احتیاطلارینین حجمی ۳۹،۶ میلیارد باررئل و یا ۶،۵ میلیارد تون تشکیل ائدیر، بۇ دا عمومی دونیا احتیاطلارینین ۳،۲%-نی تشکیل ائدیر. نفتین پروقنوزلاشدیریلان احتیاطلاری یالنیز خزر دنیزینین قازاخیستان قیسمتونا عایید اوْلان یئرلرینده ۱۷ میلیارد توندان چوخ اوْلدوغو تخمین ائدیلیر. مرکزی کشفیات ایدارهسینین ایستاتیستیکاسینا اساساً قازاخیستان ۲۰۰۹-جو ایلده ۷۵ میلیون تون نفت حاصیل ائتمیشدیر. قازاخیستان حکومتی ۲۰۱۱-جی ایلده نفت هاسیلاتینی ۱۰۰ میلیون تونا، ۲۰۱۵-جی ایلده ایسه ۱۵۰ میلیون تونا قدر آرتیرماغی پلانلاشدیریر. قازاسیتان موستقیللیک ایللرینده نفتدن چوخ بؤیوک گلیرلر الده ائتمیش و بونون نتیجهسینده قازاخیستان آسیادا ان یوکسک حیات سوییهسینه مالیک اوْلان اؤلکهلردن بیرینه چئوریلمکدهدیر. ۲۰۰۹-جو ایلین اوّلینه اوْلان معلوماتا گؤره قازاخیستانین آشکار ائدیلمیش طبیعی قاز احتیاطلاری ۱،۸۲ تریلیون م³ (بپ-نین حسابلامالارینا اساساً) تشکیل ائدیر کی، بۇ دا دونیا احتیاطلارینین ۱،۷%-نه برابردیر. قازاخیستانین مانغیستاو (مانقیشلاق) یاریماداسیندا بؤیوک نفت و قاز صنایعسی یارادیلمیشدیر.
کند چیفتلیک (مزرعه)دَییشدیر
قازاخیستانین آقرار ترکیب اؤزونده ۴۹۱۹ غیری-دؤولت موسسیسهسینی و ۶۵ دؤولت حۆقوقی شخصی اؤزونده بیرلشدیریر. قازاخیستان جومهوریتی ۲۰۰۶-جی ایلده آقرار-صنایع کومپلکسینین ۲۰۰۶-۲۰۱۰-جو ایللرده داواملی اینکیشاف کومپانییاسی قبول ائدیلمیش و ۲۰۰۶-۲۰۰۸-جی ایللرده اونون گئرچکلشدیریلمهسی اوزره پروقرام ایشلنیب حاضیرلانمیشدیر. ۲۰۰۶-جی ایلده کند چیفتلیک (مزرعه)یندا عمومی محصولون حجمی میلیارد دوللار تشکیل ائتمیشدیر. اکیلهن توْرپاقلارین عمومی حجمینده دنلی بیتکیلر اوستونلوک تشکیل ائدیر.
اهالیسیدَییشدیر
قازاخیستان جومهوریتینده اوْرتا حسابلا ۱ km²-ا ۶ نفر اهالی دوشور. لاکین اهالی اراضی اوزره غیری-برابر مسکونلاشیب. اؤلکهنین شیمال، شیمال-شرق و جنوبوندا داغتیی حیصّه لرده (خصوصیله آلماتی و اونون اطرافیندا) اهالی نیسبتاً سیخدیر. اؤلکهنین اساس اهالیسی قازاخلاردیر.
ائتنیک ترکیبیدَییشدیر
قازاخیستاندا آذربایجان دیاسپوراسیدَییشدیر
رسمی معلوماتلارا گؤره حال-حاضیردا قازاخیستاندا یوز مین، غیری-رسمی معلوماتلارا گؤره اوچ یوز مین آذربایجانلی یاشاییر. قازاخیستاندا یاشایان آذربایجانلیلار علم، اینجه صنعت، کند چیفتلیک (مزرعه)، کیچیک، اوْرتا بیزنئس و دیگر ساحهلرده چالیشیرلار. عئینی زاماندا اونلار قازاخیستان جومهوریتی اجتماعی-سیاسی حیاتیندا یاخیندان ایشتیراک ائدیر، دؤولت اورقانلاریندا تمثیل اوْلونورلار. بونونلا یاناشی، هموتهنلریمیز قازاخیستان جومهوریتی قانونلارینا اویغون اولاراق اؤزلرینین بیر نئچه میلّی-مدنیت تشکیلاتلارینی یاراتمیشلار. قازاخیستان جومهوریتینده "قازاخیستان خالقی آسسامبلئیاسی" یارائدیلمیش و باشکان نظربایف بۇ آسامبلیانین صدریدیر. ۱۹۹۰-جی ایللردن اعتباراً آلماتیدا "توران"، آکتؤبئ ویلایتینده "دوستلوق"، ژامبول ویلایتینده "آذری"، غربی-قازاخیستان ویلایتینده "بیرلیک"، قاراغاندی ویلایتینده "ناموس"، کوستانای ویلایتینده "حیدر"، پاولودار ویلایتینده "وطن" و س. آذربایجان مدنیت مرکزلری فعالیّت گؤستریر. بۇ جمعیتلر عئینی زاماندا "قازاخیستان خالقی آسساملئیاسی"نین عضولریدیر. باشکند آستانادا دیاسپورانین چوخسایلی نمایندهلرینی اطرافیندا بیرلشدیرمیی باجارمیش "خزر" میلّی-مدنیت مرکزی فعالیّت گؤستریر. بونونلا یاناشی، ۲۰۰۳-جو ایلده آستانادا "دونیا آذربایجانلیلارینین مدنیت مرکزی" اجتماعی تشکیلاتینین نمایندهلیگی آچیلمیشدیر کی، بۇ دا قازاخیستانداکی بوتون آذربایجان میلّی-مدنیت مرکزلرینی اؤزونده بیرلشدیریر. سون دؤورلر خاریجی اؤلکهلرده یاشایان آذربایجانلیلارلا ایش اوزره دؤولت کومیتهسینین دستیی ایله قازاخیستانین تالدیکورغان شهرینده "نخچیوان"، شو شهرینده "آذربایجانلیلارین مدنیت مرکزی" تأسیس ائدیلمیش و آستانا، آلماتی، تالدیکورغان، قاراغاندی شهرلرینده آذربایجان دیلینده "بازار گونو" مکتبلری آچیلمیشدیر. ۷ سپتامبر ۲۰۰۴-جو ایل تاریخینده آستانا شهرینین "توریست" مئهمانخاناسینین کونفرانس زالیندا آستانا شهری آکیمینین موعاوینی، آستانا شهری مطبوعات مرکزینین فخری یاشکان و آذربایجان جومهوریتی قازاخیستان جومهوریتیسینداکی سفیری ل.قندیلووون آستانا ایجتیمایتینین و کۆتلوی(توده) بیلیشیم واسطهلرینین ایشتیراکی ایله آذربایجان "خزر" میلّی-مدنیت مرکزینین تأسیس ائتدیی بئینلخالق اجتماعی-سیاسی، روس و قازاخ دیللرینده نشری نظرده توتولموش آیلیق "توران-ائکسپرئسس" قزئتینین تقدیمات مراسیمی کئچیریلمیشدیر. ۲۵ سپتامبر ۲۰۰۶-جی ایل تاریخینده قازاخیستانین ژامبول ویلایتینین شو رایونوندا ۵ میندن آرتیق سویداشیمیزین یاشادیغی یئنی یول-"نوویی پوت" کندینده "نسیمی" آذربایجان مدنیت مرکزی یارادیلمیشدیر.
آذربایجان-قازاخیستان علاقهلریدَییشدیر
آذربایجان جومهوریتی ایله قازاخیستان جومهوریتی آراسیندا دیپلوماتیک علاقهلر ۳۰ آوقوست ۱۹۹۲-جی ایل تاریخینده یارادیلمیشدیر. ۹ ژانویه ۱۹۹۳-جو ایلده قازاخیستان جومهوریتی آذربایجان جومهوریتیسینداکی، ۱ مارس ۲۰۰۴-جو ایلده آذربایجان جومهوریتی قازاخیستان جومهوریتیسینداکی سفیرلیکلری فعالیّته باشلامیشدیر. ایبراهیم آمانقالیئو قازاخیستان جومهوریتی آذربایجاندا ایلک سفیری اوْلموشدور. ۲۰۰۸-جی ایلین ژانویه آییندان اعتباراً پریمبئتوو سئریک دوستانوویچ قازاخیستان جومهوریتی آذربایجان جومهوریتیسینداکی یئنی فوق العاده و صلاحیتلی سفیری کیمی فعالیّت گؤستریر. ۲۹ ژانویه ۲۰۰۴-جو ایل تاریخینده لتیف قندیلوو آذربایجان جومهوریتی قازاخیستان جومهوریتینده سفیری تعیین ائدیلمیشدیر. ۱۳ ۶ سپتامبر ۲۰۰۸-جی ایل تاریخیندن آذربایجان جومهوریتی آکتاو شهریندهکی باش کونسول v.i.ائ. ر.محمد اوف فعالیّتینه باشلامیشدیر. ایکی اؤلکه آراسیندا ایندیدک سیاسی موناسیبتلرده دئمک اولار کی، هئچ بیر پروبلم مؤوجود اولمامیشدیر. بۇ موناسیبتلر ۱-۲ مارس ۲۰۰۴-جو ایل تاریخلرینده قازاخیستان جومهوریتی یاشکان نظربایف دعوتیله آذربایجان جومهوریتی یاشکان İ.الیئوین قازاخیستانا و ۲۴-۲۵ مای ۲۰۰۵-جی ایل تاریخلرینده آذربایجان جومهوریتی یاشکان İ.الیئوین دعوتی ایله قازاخیستان جومهوریتی یاشکان نظربایف اؤلکهمیزه رسمی سفرلریندن سوْنرا کئیفیتجه یئنی مرحلهیه قدهم قویموشدور. آذربایجان طرفی قازاخیستانین آسیادا تهلوکسیزلیین مؤحکملهنمهسی ساحهسینده "آسیادا قارشیلیقلی ایشداشلیق و اعتیماد تدبیرلری اوزره موشاویره"نین (آقئم) یارادیلماسی تشببوسونو تام دستکلمیشدیر. ۲۰۰۶-جی ایلین ایول آییندا آر خین طرفیندن غیری-رسمی قایناقلر واسطهسیله آلماتی شهرینده کئچیریلمیش "اوتوموبیل احتیاط حیصّه لری، قاراژ تجهیزاتلاری و یاناجاقدولدورما مرکزلاری" اوزره ۳-جو بئینلخالق سرگینین (تهئ تهیرد اینتئرناتیونال ائخهیبیتیون فور آوتوپارتس، گاراگئ ائقویپمئنت & پئترول ایستاتیون) رئکلام بروشوراسی الده اوْلونموشدور. بۇ بروشورادا عکس اوْلونموش رنگلی خریطهده آذربایجان جومهوریتی اراضیسینده داغلیق قاراباغ بؤلگهسی خصوصی اولاراق و ائرمنیستان اراضیسینین عکس اوْلوندوغو رنگده وئریلمیشدیر. بونونلا علاقه دار، قئید اوْلونان رئکلام بروشوراسیندا وئریلمیش سهوین دوزلدیلمهسی ایله باغلی جدی تدبیرلرین گؤرولمهسی اۆچون قازاخیستان جومهوریتی خاریجی ایشلر نازیرلیینه، هابئله سؤزوگئدن تدبیرین تشکیلاتچیلارینا مراجعت ائدیلمهسی حاقیندا آر خین طرفیندن قازاخیستانداکی سفیرلییمیزه مۆافیق تلیمات وئریلمیش، عئینی زاماندا قر-ین باکیداکی سفیرلیینه مراجعت ائدیلمیشدیر. مسئله ایله باغلی سفیرلییمیز قر-ین خاریجی ایشلر نازیرلیینه نوتا ایله مراجعت ائدرک رئکلام بروشوروندا بوراخیلمیش سهوین آرادان قالدیریلماسینی طلب ائتمیشدیر. ۲۰۰۶-جی ایلین ۱۱ آوقوست تاریخینده قازاخیستان خین-دن سفیرلییمیزین اونوانینا داخیل اوْلموش نوتادا سرگی تشکیلاتچیلارینین باش وئرمیش حادثه ایله باغلی مؤقیعتی آچیقلانمیش، اونلارین بیرلشمیش میلتلر تشکیلاتی-نین باش آسسامبلئیاسی و تهلوکهسیزلیک شوراسینین داغلیق قاراباغا دایر قبول ائتدیکلری قرارلاری دستکلدیکلری، رئکلام بروشورونون نشری زامانی یول وئریلمیش سهوین تکنیکی سببدن باش وئردیی و گلهجکده بۇ کیمی حاللارین تکرارلانماماسی اۆچون داها دقتلی اوْلاجاقلاری بیلدیریلمیشدیر. بونونلا یاناشی، سفیرلییمیز طرفیندن سرگینین تشکیلاتچیسی M.Arslanla علاقه ساخلانیلمیش، صحبت زامانی او، رئکلام بروشورلارینین نشری زامانی یول وئریلمیش سهوین تکنیکی سببدن باش وئردیینی بیلدیرهرک، بونا گؤره رسمی عذر ایستمیش و آرتیق یئنی رئکلام بروشورلارینین سیفاریش وئریلدیینی قئید ائتمیشدیر. ۱۴ مارس ۲۰۰۸-جی ایل تاریخینده بیرلشمیش میلتلر تشکیلاتی باش آسامبلیاسینین ۶۲-جی سئسسییاسیندا "آذربایجانین ایشغال اولونموش اراضیلرینده وضعیت" آدلی قتنامه لاییحهسینه دایر کئچیریلمیش سسوئرمهده قازاخیستان جومهوریتی بیترف سس وئرمیشدیر.
دیلدَییشدیر
قازاخ دیلی (қaзaқ Tiлi، قازاق ٴتیلی، قازاق تیلی).قازاخیستان جومهوریتینین رسمی دؤولت دیلی قازاخ دیلیدیر.
قازاخ دیلی تورک دیللرینین قیپچاق آلتقروپونا (تاتار، باشقیرد، قاراچای-چرکز، قوموق، قارایم، کریمتاتار، قاراقالپاق، قاراقاش، نوقای) داخیلدیر . نوقای، قاراقالپاق و قاراقاش دیللری ایله بیرلیکده قیپچاق - نوقای قولونا عاییددیر.
دیندَییشدیر
اؤلکه اهالیسینین ۷۰ %-نی موسلمانلار، ۲۶%-نی ایسه پراووسلاو مسیحییانلاری (اساساً روسلار) تشکیل ائدیر.
مدنیتدَییشدیر
ایدماندَییشدیر
علمدَییشدیر
تحصیلدَییشدیر
صحیّهدَییشدیر
مطبخدَییشدیر
کورداک، کازی، بسبارماق، لاقمان، پیلاو و مانتی قزاخیستانین دادلی یئمک لریندن دیر
کیودَییشدیر
نقلیاتدَییشدیر
سیاستدَییشدیر
سیلاحلی قوهلردَییشدیر
ایستینادلاردَییشدیر
- ↑ Пepeпиcb HaceлeHия Pecпyблиkи KaзaxcTaH 2009 roдa. KpaTkиe иTorи. (Census for the Republic of Kazakhstan 2009. Short Summary) (Russian). Republic of Kazakhstan Statistical Agency. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2011-07-23. یوْخلانیلیب10 December 2010.
- ↑ AreHTcTBo Pecпyблиkи KaзaxcTaH пo cTaTиcTиke : ЧиcлeHHocTb HaceлeHия Pecпyблиkи KaзaxcTaH пo иToraM пepeпиcи HaceлeHия ۲۰۰۹ roдa Archived 2010-02-08 at the Wayback Machine....ЧиcлeHHocTb HaceлeHия Pecпyблиkи KaзaxcTaH пo иToraM пepeпиcи HaceлeHия ۲۰۰۹ roдa Ha MoMeHT cчeTa Ha ۱۲ чacoB Hoчи c ۲۴ Ha ۲۵ фeBpaля ۲۰۰۹r. cocTaBилa ۱۶۰۰۴،۸ Tыc. чeлoBek . Дoля yйrypoB B oбщeй чиcлeHHocTи HaceлeHия cTpaHы cocTaBилa – ۱،۴%.ЧиcлeHHocTb kaзaxoB yBeличилacb пo cpaBHeHию c пpeдыдyщeй пepeпиcbю Ha ۲۶،۱% и cocTaBилa ۱۰۰۹۸،۶ Tыc. чeлoBek. yBeличилacb чиcлeHHocTb yзбekoB Ha ۲۳،۳%، cocTaBиB ۴۵۷،۲ Tыc. чeлoBek، yйryp – Ha ۶%، cocTaBиB ۲۲۳،۱ Tыc. чeлoBek. CHизилacb чиcлeHHocTb pycckиx Ha ۱۵،۳%، cocTaBиB ۳۷۹۷،۰ Tыc. чeлoBek؛ HeMцeB – Ha ۴۹،۶%، cocTaBиB ۱۷۸،۲ Tыc. чeлoBek؛ ykpaиHцeB – Ha ۳۹،۱%، cocTaBиB ۳۳۳،۲ Tыc. чeлoBek؛ TaTap – Ha ۱۸،۴%، cocTaBиB ۲۰۳،۳ Tыc. чeлoBek؛ дpyrиx эTHocoB – Ha ۵،۸%، cocTaBиB ۷۱۴،۲ Tыc. чeлoBek.
خاریجی کئچیدلردَییشدیر
قالریدَییشدیر
- Ancient Taraz Kazakhstan.jpg


text:
سودان-دا داشقینلار نتیجه سینده 93 نفر حیاتینی ایتیریب
سودان-ین موختلیف ایالتلرینده لئیسان یاغیشلارین سبب اولدوغو داشقینلار نتیجه سینده اولن لرین سایی 93 نفره یوکسلیب.
سودان-ین موختلیف ایالتلرینده لئیسان یاغیشلارین سبب اولدوغو داشقینلار نتیجه سینده اولن لرین سایی 93 نفره یوکسلیب.
اؤلکه نین ایچ ایشلر ناظیرلیگیندن وئریلن آچیقلامادا بیلدیریلیب کی، اؤلکه ده آوقوستون 1-دن اعتبارن یاغان آرامسیز یاغیشلار داشقینلارا سبب اولوب.
داشقینلار نتیجه سینده 43 نفرین یارالاندیغی و یوللارین سولار آلتیندا قالدیغی بیلدیریلیب.
ایلگیلیلی خبرلر
بایدن: قایغیلییام
بایدن، پنسیلوانیا ایالتینه حرکت ائتمهدن اؤنجه عسگری هاوا لیمانیندا، ژورنالیستلرین سواللارینی جاوابلادی
زلمی خلیلزاد استعفا ائتدی
"آمریکا خالقینا اون ایللر بویو ائتدیگی خیدمتلرینه گؤره مینتدارلیغیمی بیلدیریرم"
سلاحلی سالدیریدا ان آز ۴۳ نفر اؤلدو
کیملیگی هله بیلینمهیهن سلاحلی اینسانلارین بیر بازار یئرینه سالدیردیغی آچیقلاندی


text:
۱۹۸۴ (رومان)
۱۹۸۴ مین دوققوزیوز سکسن دؤرد یوخسا اون دوققوز سکسن دؤرد (انگلیسجه. Nineteen Eighty-Four یا 1984 ) جورج اورولین 1948جی یازمیش و 1949جو ایلده یایمیش، دونیا دا تانینمیش سیاسی آنتی اوتوپیا رومان ناغیلیدیر. دونیانین ان اوخومالی رومانلاردان ساییلیر و 25 میلیون جیلدی ساتیلمیشدیر. تایم درگیسینین 2009 باخشیندا، سون 60 ایل عرضینده یارائدیلمیش ان یاخشی 60 کیتاب ایچینده یئر آلیب. نیوزویک ژورنالی دا بو کیتابی، بشریت تاریخینده ایکینجی ان یاخشی کیتاب آدلاندیرمیشدیر.
یونسکو-نۇن قراری ایله 1984-جۆ ایل یازیچینین خاطیرهسینه احتیرام اوْلاراق "جوْرج اوْرول ایلی" اعلان ائدیلمیشدیر.
رومانین قیساسی[دَییشدیر]
ایتفاقلار 1984جو ایلده باش وئریر. دونیالیق ایکینجی ساواشدان سونرا، دونیا اوچ بؤیوک گوجلو (سوپر پاور) دیکتاتورلوق رقیب اؤلکه آراسیندا و بیر یئیه سیز بؤیوک بؤلگه یه بؤلونموشدور:
- اوشئنیا (اوقیانوسیه، آمریکا، گونئی آفریقا و بریتانیا)
- اوراسیا (اوروپا و شومالی آسیا)
- ائست آسیا (شرق و اورتا آسیا)
شومال آفریقا، اورتا شرقین یاریسی، و جنوبی هیند، و هیندوچین صاحیبسیز اولاراق، گوجلرین آراسیندا الدن اله اولور. اوچ اؤلکه لر آراسیندا باریش - ساواش آراسیندا بیر وضعیت وار، و نئچه دفعه بیربیرلرینه آتوم بومبو ووروبلار.
اوشئنیا حکومتی اینگسوک (اینگلیس سوسیالیسمی، اینگلیسجه. English Socialism قیساجا Ingsoc) ایدئولوژی سی ایله دولانیر، و خالقی اوچ دسته یه بؤلونوب: عوام ساوادسیزلار و ایشچیلر، ائشیک پارتی (حزب)، و ایچ پارتی.
اؤلکه نین باشچی سینا بؤیوک قارداش (Big Brother) دئییلیر و گؤرونتولری هر یئرده، ایسنانلاری کونترول ائدن بیر جانلی کامئرا اوستونده واردیر. ایجتیماعین 100 ده 85ی اولان عوام میلّت ساواش وضعیتینه گؤره حددن آرتیق یوخسولدولار و سیاسته گیرمک اجازه لری یوخدور. ائشیک پارتی حکومتین ایشچیلری دیلر ولی ایچری سیاستلردن خبرسیزدیلر، و بوتون یاشاییشلری حتی ائو ایچینده کامئرالار گؤزو آلتیندا دیر، آما اصلی گوج ایچ پارتی الینده دیر کی سایی لاری چوخ آزدیر (2%). اوشئنیا دؤولتی دؤرد وزارتدن قورولور:
- باریش(Peace) ویزارتی، آنجاق آدی نین ترسینه ایشی ساواش و دیفاع دیر.
- بوللوق(Plenty) ویزارتی، ایشی ایقتیصاد، مالیه ، صنعت و اکینچیلیک دیر آنجاق قیتلیق یاراتتماق و میلّتی یازیق ساخلاماغا چالیشیر.
- سئوگی(Love) ویزارتی، ایشی جامعه ده عدالت یاراتماق دیر، آنجاق آدی نین ترسینه وظیفهسی خالق آراسیندا قورخو سالماق دیر.
- دوغرو(Truth) ویزارتی، ایشی خبر یایماق، اؤیرتیم(تحصیل)، هونر و اَیلنجه (تفریح) یاراتماق دیر، آنجاق هدفی پروپاقاندا دیر.
ناغیلین قهرمانی وینستون اسمیت 40 یاشیندا ، اوشئنیانین مرکزی، لندنده یاشاییر و اوشاقلیقدا ساواش زامانی، آتا آناسی نی الدن وئریب و ائشیک پارتی نین ایشچیلرین دیر، حکومت کامئرالاری آلتیندا یاشاماقدان ، سیاستلردن، یالانلاردان، و عجیب غریب ایشلریندن بئزیب ، ایچ پارتی دا ایشلیَن ژولیا آدلی بیر قیز لا ایلیشکی قورور، ایستیرلر سیستمه قارشی چالیشسینلار و بونا گؤره گیزلی بیر تشکیلاتا قوشولماق ایستیرلر ، و سونوندا اوبرئین آدلی بیر آیری ایچ پارتی آدامی ایله تانیش اولورلار ، حالبوکی ...
۱۹۸۴ کیتابیندان دیللره دوشَن یئنی سؤزجوکلر و افاده لر[دَییشدیر]
جورج اورول ۱۹۸۴ کیتابیندا، اوشئنیا حکومتی نین مخصوص و تایسیز سیاستلری و گؤردوگو سیستماتیک ایشلر و داورانیشلارینا یئنی آدلار وئریب؛ و دوغرو دونیادا دا چوخلو میثاللاری و اوخشارلاری نین اولدوغونا گؤره ، دیللره دوشوب.
بؤیوک قارداش (Big Brother)[دَییشدیر]
دئمک اولار بوتون کومونیست و توتالیتر حکومتلر ده، حتی سؤز ده دموکراتیک حکومتلرده همشه باشچیلارین عکسلری و آدلاری هر یئرده گؤرونور و دئییلیر، و خالق آراسیندا استبداد و قورخو علامتی اولور. چوخلو آداملار ۱۹۸۴ کیتابیندان تقلید ائدیب، بئله دیکتاتور باشچیلارا کنایه اولاراق بؤیوک قارداش قیساجا بی بی (BB) دئییرلر
ایکیلی دوشونمک (Doublethink)[دَییشدیر]
بوتون سیاسی سیستملرده مخصوصا کومونیست و توتالیتر حکومتلرده، و حتی دموکراسی ایله دولانان ایجتیماعلاردا ، ایکیلی دوشونمک دانیلماز بیر حقیقتدیر. زمان مقتضیاتی ایله 180 درجه دئییشیلن سیاستلر و استراتژیلر ایکیلی سیاست دیر. اؤرنک ایچین، ۱۹۸۴ ده، دوننکی دوشمان اؤلکه، بوگون دوست اؤلکه اولور و ترسینه! بیریسی حکومت قوللوغوندا اولسا، بؤیوک قارداشین ان یاخین یاردیمچی سی اولسا بیله، اولابیلر گلجکده بیر خائن تانینیب و آدی تاریخدن سیلینسین.
۱۹۸۴ ده بوتون اینسانلارین بئینی خبر اورقانلاری ایله ائله حاضیرلانیر کی لازیم زاماندا دوشونجه لرینی حکومت سیاستلری ایله منطبق و اوست اوسته اولسون. اینسانلار دا اؤزلری بونو باشا دوشورلر کی باخیشلارینی حکومتین سیاستلری ایله دَییشمَسَلر اؤزلرینه آغیر باشا گلر.
دوشونجه گوناهی (thoughtcrime)[دَییشدیر]
چوخلو باغلی سیاسی سیستملرده، حکومت ایستیر بوتون اینسانلارین دوشونجه لری حکومتین ایدئولوژی سی ایله اؤرتوشسون. مخالف و آیری بیر دوشونجه یه صاحیب اولماق واز گئچیلمز بیر گوناه ساییلیر.
یئنی دانیشیق (Newspeak)[دَییشدیر]
جورج اورولین کیتابینداکی اوشئنیا حکومتی ایستیر رسمی دیلی (انگلیس دیلی) نی اولدوقجا ساده لشدیرسین و مترادف سؤزجوکلری آرادان آپارماق ایستیر. بونا گؤره یئنی و بسیز بیر دیلی یاراتماق ایستیر. بونون دا نَدَنی اوستو اؤرتولو سیاسی ادبی یازیلار و فیکیرلرین قاباغینی آلماق و البته یالانلاری ایجتیماع آراسیندا یئرینه سالماق و اسکی سؤزلری یئنی معنالارلا جایدیرماق دیر. ۱۹۸۴ دا بو موضوعدا افراط اولونسا دا، حکومتلر آز مقیاس دا بو ایشی گؤرورلر.
اوزاق گؤرن (Telescreen)[دَییشدیر]
۱۹۸۴ ناغیلیندا اوشئنیا حکومتی اؤلکه نین هر بیر یئرینده حتی ائولرین ایچینده جانلی کامئرالار لا، مخصوصا حیزبه باغلی اولان اینسانلاری حتی ائولرینده گودور. بو ۱۹۸۴ کیتابی یازیلان زامان امکانسیز اولسایدی دا، تکنولوژی و اینترنتین گلیشمه سی اولابیلن بیر ایش نظره گلدی.
ایکی ایکی بئش اولار (2+2 = 5)[دَییشدیر]
۱۹۸۴ دا بوتون اینسانلارین بئیینلرین بئله حاضیرلاییرلار کی بیر شئیی یالان بیلسه لر ده، اؤز منفعتلرینه خاطیر اونو دوغرو قبول ائدیرلر. بونا ایکی ایکی دؤرد اولماز، بئش اولار دئییلیر.
101 اوتاغی (Room 101)[دَییشدیر]
۱۹۸۴ کیتابیندا ان دهشتلی یئر دیر. ایکی ایکی دؤرد اولار دوشونجه سیندن ال چکمییَنلر، و "دوشونجه گوناهی"ندا اولانلار، حتی آند ایچسَلَر ده بیز مخالیف دئییلیک، اؤز دوشونجه لرینی بو قورخولو اوتاق ایچینده دَییشیب، بیر خطرسیز اینسانا دَییشیلمک مجبوریتینده قالیرلار. چوخلو غیر دموکراتیک جامیعه لرده بئله یئرلر وار، و جورج اورولین رومانیندان اقتباس ائدیب، ائله مکانلارا 101 اوتاغی دئییلیر.
کیتابین تورک دیلینه چئویرمه سی[دَییشدیر]
مین دوققوزیوز سکسن دؤرد کیتابی نی، آذربایجان جمهوریتینده، ویلایت قولییئو آذربایجان تورکجهسینه چئویرمیشدیر.
رومانین فیلمی[دَییشدیر]
20-جی یوزایل فاکس و آتلانتیک بوراخیشلاری فیلم شیرکتلری، مایکل رادفورد یؤنتیجیلیگی ایله ، بو رومانین ناغیلیندان بیر فیلم ده دوزلدیب و 1984 ایلینده اکرانا آپارمیشلار. بو فیلمده جان هارت وینستون ، ریچارد برتون اوبرئین، و سوزانا همیلتون ژولیا روللارینی اوینامیشلار.


text:
تروریزم
ترور یوخسا تروریزم یا دا ایلدیریجیلیق[۱]، سیاسی، دینی یوخسا ایقتیصادی هدفلره چاتماق هدفی ایله غئیرنیظامیلره، بللی هدف گروپلارا و یا رسمی ، یئرلی و عومومی یؤنه تیملره یؤنهلیک باسقی، ایلدیرما و هر نوع شدتلی یولون فایدالانماسینی ایفاده ائدن کلمه.
حوکومتلره و یا قورولوشلارا گؤره دئییشمکله بیرلیکده، ترور ائدن اورقانیزه موختلیف گروپلارا ترور تشکیلاتی؛ ترور ائدن شخص لره ده تروریست یا دا ایلدیریجی[۲] دئییلیر. بونونلا بیرلیکده بو ایفاده اولدوقجا چیرپیشمالی بیر ایصطلاح اولوب اوستونده آکادمیک یا دا میلتلرآراسی فیکیر بیرلیگی یوخدور. گوجونو و یئتکیلرینی بو یؤنده ایشلدن دوولتلر ده دؤولت تروریزمی ایچریسنده، ساواش جورملری یا دا اینسان حاقلاری پوزولما ندنیله بو ایصطلاحلا قیضاوت اولونابیلمکدهدیر. بونا بنزر اولاراق؛ دؤولت اورقانلارینی مستقیم اولاراق فایدالانماییب، ایقتیدارلارداکی گروبون و یا پارتینین ساپورتلادیغی تشکیلاتلارا وئریلن کؤمگی تانیملایان دؤولت ساپورتونو تروریزم سونوجو دا بنزر قیضاوتلر اولابیلمکدهدیر.
تروریزم ایصطلاحین قانونی فرق لیکلرینده کی گئچرلیلیگینه راغما، ایندیکی زامانا قدرکی تانیمی بلیرسیزلیگینی هله ده قوروماقدادیر. بو تانیملاماداکی موشکول، تروریزم تانیمینین ان چوخ کیشی، تشکیلات و یا اؤلکه طرفیندن آزادلیق ساواشچیلاری اولاراق تانیملانان گروپلارین فعللری ایله نئجه محدود اولاجاغیدیر.[۳]
کؤک بیلیمی[دَییشدیر]
تورکجه یه، فرانسیزجا "terreur" سؤزجویوندن گئچمیش اولان[۴] ترور سؤزجویو لاتینجه کؤکنلیدیر (لاتینجه terror).[۵] لاتینجه " terreق" سؤزجوغو، " terreo" فعلیندن توره میشدیر. " terreo" فعلینین آنلامی "قورخودورام"دیر. بورادان توره ین تئررور ایسه "بویوک قورخو، دهشتت و یا قورخو اوبژهسی" کیمی آنلاملارا گلیر.[۶]
فرانسیزجا Petit Robert سؤزلوغونده بیر توپلومدا بیر گروبون خالقین دیره نیشینی قیرماق اۆچون یاراتدیغی اورتاق قورخو" اولاراق تانیملانیر. Oxford اینگیلیسجه سؤزلوک'ده "گئنللیکله سیاسی ندنلرله، خالقین گؤزونو قورخوتماق و خالقی ایلدیرماق اۆچون دهشت اؤیهسینی قوللانماق" اولاراق تانیملانیر. تورک دیل قورومو سؤزلویو'نده، "ایلدیرما، جانا قییما و مالی یاخیب ییخماق، قورخوتما، تدهیش" اولاراق تانیملانیر.
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ ^ Türk Dil Kurumu Güncel Türkçe Sözlük
- ↑ TDK Güncel Türkçe Sözlük
- ↑ ДaHиэлb Пaйпc, TpyдHocTи oпpeдeлeHия TeppopизMa (Rusça), 24 Ekim 2014.
- ↑ a b Türk Dil Kurumu Sözlüğü, "terör" maddesi
- ↑ a b Oxford Dictionary of English 2e, Oxford University Press, 2003, "terror" maddesi
- ↑ Harper's Latin Dictionary, (ed.) Lewis&Short, s.v. terror


text:
أردوُغان بیلن پوتین تلفن آرقالی دوشوشدی
تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی أردوُغان ارمنیستان ینگ هۆجۆمچی و اشغالچی توتومینا اۆنس چکدی
تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی رجب طیب أردوُغان بیلن روسیانینگ دؤولت یوُلباشچیسی ولادیمیر پوتین تلفن آرقالی دوشوشیق گچیردی.
آراقاتناشیق اداراسی تاراپیندان بریلن ماغلوماتا گؤرأ تۆرکیه- روسیا قاتناشیقلاری نینگ اؤسدۆریلمه گی باراسیندا ادیلجک ایشلر حاقیندا گپله شیلن دوشوشیقدا آذربایجان- ارمنیستان مسئله سی بیلن سوریه و لیبی دأکی یاغدایلار حاقیندا پیکیر آلیشیلدی.
أردوُغان بو دوشوشیقدا آذربایجان ینگ توُپراغینا هۆجۆم باشلادیپ تأزه دارتغینلیق دؤره دن ارمنیستان ینگ 30 ییلا قوُلای واغتدان بأری دوُوام ادن اشغالینی همیشه لیک یاغدایا گتیریأندیگینی یاتلادیپ، تۆرکیأنینگ هم مینسک توُپاری ایچرسیندأکی یری هم ده اؤزآرا قاتناشیقلاری تایدان بو مسئلأ همیشه لیک چؤزگۆت گتیرمه گینگ تاراپداری بوُلاندیغینی بیلدیردی.
أردوُغان سوریه دأکی دارتغینلیغا سیاسی چؤزگۆت اتابیندا قازانیلان سپگیدینگ قوُرالمالیدیغینا اۆنس چکدی.
دِگیشلی حابارلار
أردوُغان: زنانالار تاریحی اۆستۆنلیک گؤرکِزدی
تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی اسکی شهیرده ایشه وۆر، دایحان، اوُقووچی، تۆرگِن، صونغاتچی و ایشچی زنانالار بیلن دوشوشدی
تۆرکیه ده 2 دُز واکسن اوردورانلارینگ سانی 77.49 گؤتِریمه یتدی
تۆرکیه ده اورلان واکسن سانی 115 میلیون 270 مۆنگ دُز-دان گچدی


text:
اردوغان: داها یئنی بیر تورکیه قورماقداییق
رزیدنت، پاندمی ندنی ایله دونیادا درینلشن اقتصادی بحرانا باخمایاراق تورکیهنین، هدفلرینه دوغرو حرکت ائتمکدن وازگئچمهمهسینین بعضیلرینی تعجبلندیردیگینی ایفاده ائتدی
جمهورباشقانی رجب طیب اردوغان، سون 18 ایلده قوردوقلاری گوجلو آلتیاپی اوزرینده داها یئنی بیر تورکیه گلیشدیردیکلرینی بیلدیردی.
اردوغان، ایستانبولداکی ویدیو کنفرانس یولو ایله قاتیلدیغی بیر آچیلیشدا گوجلو آلتیاپی اوزرینه داها یئنی بیر تورکیه قورماقدا اولدوقلارینی بیلدیررک، اؤلکهنین دؤرد بیر یانیندا یاتیریم یاتیردیقلارینی، شهرلرین گؤرونتوسونو دییشدیردیکلرینی، اؤزل پروژهلرله سوسیال دستک پروگراملاری ایله ملتین هر کسیمینه خدمت وئردیکلرینی دیله گتیردی.
پرزیدنت، پاندمی ندنی ایله دونیادا درینلشن اقتصادی بحرانا باخمایاراق تورکیهنین هدفلرینه دوغرو حرکت ائتمکدن وازگئچمهمهسینین بعضیلرینی تعجبلندیردیگینی ایفاده ائتدی.
ایلگیلیلی خبرلر
یونان عسگرلرینین دؤیدوگو کؤچمنلر معالیجه ائدیلدی
دؤیولدوکدن سونرا زورلا تورکیهیه گؤندریلدیکلرینی ایرلی سورهن مراکش وطنداشی ۱۳ کؤچمن ائدیرنهده معالیجه ائدیلدی
آکار، ناتو قرارگاهیندا
باخان آکار، جمهورباشقانی رجب طیب اردوغانین لیدئرلیگینده اولوسلارآراسی ساحهده بیر اؤزنه/فاعل حالینا گلن تورکیهنین چوخ اؤنملی ایشلر گؤردویونو، جدی باشاریلار آلدیغینی سؤیلهدی


text:
پیتر فالک (اینگیلیسجه: Peter Falk) آمریکالی اوْیونچو. ۱۶ سپتامبر ۱۹۲۷ ایلینده نیویورک ایالتینده دۆنیایا گؤز آچیب. ۸۳ ایل عؤمر ائلهییب و ۲۳ ژوئن ۲۰۱۱ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. اؤز تحصیلینی همیلتون کالجیندا آلمیشدیر. 1956–2009 ایللر آراسیندا سینما ساحهسینده چالیشیب.
اوْینادیغی فیلملر[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Peter Falk»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۲ ژانویه ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
فایللار
قارداش پروژهلرده پیتر فالک گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
ویکیآمباردا