text:
زلزله
زلزله یا دا دپرم و یا یئر تیترهمگی _ یئر آلتیندا ضربهلر و یئرین اۆزۆنده یئر تیترهمکدیر. یئر قابیٛغیٛندا ائنئرژی ییغیشیب و بیر لحظهده آچیلیر و یئر تیترهنیر. دوغالدا یئر تیترهمگی قارهلرین حرکتیندن عاید اوْلۇر هابئله اتوم پاتلامی و آیریجا گۇجلر یئرین تیترهمگینه سبب اوْلابیلر.
دوغالدا قارهلرین حرکتی یئر اۆزۆنده اوْلان قاره صفحهلرین بیر بیرینه توْققاشدیریر یادا اوْلار بیر بیریندن اوزاقلاشیر.قاره صفحهلرینین آراسیندا زؤنالاردا حرکتلر انرژی و گۆج یارادیر و بۇ گۆج بیر لحظهده آچیلیر و زلزله گلیر.
زلزله چوْخلو اؤلکهلرده و قارهلرده و دنیز ایچره اوْلابیلر. هابئله یانارداغلار پۆسکۆرماقدا زلزله اوْلار.
زلزله سایی ریشتر ایله دیر و بیر حساب سایی زلزلهنین انرژیسین و گۆجون بیلیندیریر.
گۆجلۆ یئرالتی تکانلار ائولری و تیکیلیلری اوچورا، سونامی و یئر سۆرۆشمهلری عمله گتیرهبیلر و نتیجهده آداملارین هلاکینا سبب اوْلا بیلر. زلزله نتیجهسینده یئرین اۆست قاتی فورماسینی دییشه بیلر. زلزلهیه شامیل اوْلان علمه سئیسمولوژی (seismology) دئییلیر.
ژئومورفولوژی مؤدتی[دَییشدیر]
تئکتونیک پروسئسلر نتیجهسینده یارانان یئرآلتی تکان و یئر سطحینین تیترهییشی. اونون گۆجو بؤیۆکلوک مقیاسی و یا ائنرژی درجهسی ایله، سطحی تاثیرینین آغیرلیغی مئقیاسینین بالل درجهسی/ /ریشتئر، مئرکاللی/ ایله قیمتلندیریلیر. هر ایل یئرده قئیده آلینان زلزلهلرین میقداری یوز مینلره چاتیر، آنجاق اوْنلارین جزعی بیر حیسهسی داغینتییا سبب اوْلۇر /مثلاً: شاماخی - ۱۹۰۲، سان-فرانسیسکو- ۱۹۰۶، توکیو - ۱۹۲۳، آشقاباد -۱۹۴۸، شیلی- ۱۹۶۰، اهر-ورزقان ۲۰۱۲، ایزمیت 1999 و باشقالاری [۱].
حاقّیندا[دَییشدیر]
یئرین مۆختلیف داشلاردان تشکیل اوْلۇنماسی، یئرین داخیلی قاتلاریندا اوْلان دما و فیشار فرقی نتیجهسینده لیتوْسفئرده مۆختلیف پروْسئسلر گئدیر. بو پروْسئسلر منشهیینه گؤره داخیلی (ائندوگئن) و خاریجی (ائکزوگئن) اوْلۇر. داخیلی پروسئسلر یئر سطحینده یوکسکلیک و چؤککلیکلری یارادیر. داشلارین یاتیم فورمالارینی پوْزۇر، وۇلکان و زلزهلهلری یارادیر. لیتوْسفئرده چاتلارین، قیریشیقلارین عمله گلمهسی ایله موشاهیده اوْلۇنان شاقۇلی و اۇفۇقی حرکتلر تئکتوْنیک حرکتلر آدلانییر. بو پروسئسلرین تأثیری نتیجهسینده داش لایلاری اۇفۇقی، ماییلی، شاقۇلی وضعیت آلیر و یا چاتلارلا مۆختلیف حیسهلره آیریلیر[۲].
شاقۇلی حرکتلر - دوزهنلیکلره نیسبتهن داغلاردا داها سۆرعتله گئدیر. یئرین داخیلینده باش وئرن پروسئسلر سطحده تدریجی، چۆخسرلیک قالخما و ائنمهیه سبب اوْلۇر. مثلاً: هۆلند اؤلکهسی هر ایل ۳ م.م. ائنیر، سکاندیناوییا یاریمآداسی ایسه ۱ س.م. قالخیر. شاقۇلی حرکتلر نتیجهسینده ائنمیش ساحه قرابئن (گودال)، قالخمیش ساحه ایسه هورست آدلانیر. قرابئنلرین سو ایله دولماسی نتیجهسینده بایکال، اۇرمییه و وان کیمی گؤللر یارانیب. قرابئن و هورستلار پیلله شکلینده اوْلدوقدا فایادلانیر. اۆفۆقی حرکتلر ده شاقۇلی حرکتلر کیمی تدریجهن باش وئریر. تئکتونیک چاتلارلا پارچالانمېش لیتۇسفئر تاوالاری اۆست اؤرتوک سطحی ایله ایلده ۲-۳ س.م. سۆرعتله «سۇرۇشهرک» حرکت ائدیر. اۇفۇقی حرکتلر نتیجهسینده ائنمیش ساحه آنتیکلینال (Anticline) و قالخمیش ساحه ایسه سینکلینال (Syncline) آدلانیر[۳].
زلزلهنی «سئیسموْقراف» آدلی جیهازلا اؤلچۇرلر. زلزلهلر داغېدېجی تأثیرینه گؤره ۱۲ ردهلی ریشتئر جدولی ایله قیمتلندیریلیر. باش وئرن داغېنتېلارا گؤره زلزلهلر مئرکاللی جدولی ایله قیمتلندیریلیر. زلزلهلر یئر قابېغینین فعال وۇلکانیزم زۇنالاریندا داها چوخ تکرارلانېر. هر ایل دونیادا ۱۰۰ مینلرله زلزله باش وئریر کی، اونلارین دا ۱۵-۲۰-سی داها فلاکتلی اوْلۇر. اونلار اساساً اوکئانلاردا باش وئریر[۴].
یئرین داخیلینده زلزله تؤرهدن حرکتلرین باش وئردیگی یئره زلزله اوْجاغې و یا هیپوسئنتر دئییلیر. زلزله اوْجاغېنېن اوزرینده اوْلان یئر سطحینه زلزله مرکزی و یا ائپیسئنتر دئییلیر. یئرالتی تکانلار زلزلهدن ان قیسا مسافه قت ائتدیی اۇچون ان گۇجلۇ داغېنتې ائپیسئنترده باش وئریر. ائپیسئنتردن آرالاندېقجا داغېنتې و اینسان تلفاتی آزالېر. زلزله اوْجاغی درینده یئرلشدیکجه زلزله داها گئنیش اراضینی ایحاطه ائدیر. زلزله اوْجاغی دایازدا یئرلشدیکده ایسه زلزهلهنین یئر سطحینده یایېلدېغی ساحه کیچیک اوْلسا دا، داها چوخ داغېنتې تؤرهدیر. زلزلهلر چوْخ گۇجلۇ وۇلکان پارتلاییشی نتیجهسینده ده باش وئریر. دونیادا ان گۇجلۇ زلزلهلر آمئریکانین باتې ساحیلیندهکی کوردیلیئر-آند داغلاریندا، جنوبی آوروپا ایله آسییا آراسېنداکی آلپ-هیمالیا داغلیق قورشاغېندا، ساکیت اوکئانېن باتی ساحیلیندهکی مۇعاصیر گئوسینکلینال قورشاقدا (یاپونییا، ایندونئزییا، فیلیپپین و س.) باش وئریر. آوسترالییا، برازیلییا یایلاسی، لابرادور یارېمآداسېندا ایسه زلزلهلر دئمک اوْلار کی، باش وئرمیر. ایزوسئیسلر- سئیسمیک خریتهلرده –عئینی گۆجلۆ سئیسمیک تکانلارین حیسس اوْلۇندۇغۇ منطقهلری بیرلشدیرن خطلردیر. مانتییانین یوخارې حیسهسیندهکی اریمیش ماددهلر – ماقما یوکسک فیشار آلتېندا داخیلی پروسئسلر نتیجهسینده یئر قابېغېندا عمله گلمیش چاتلارلا یوخارېیا دوْغرۇ حرکت ائدیر. ماقمانین بیر حیسهسی یئر سطحینه چاتمامېش سوْیۇیۇب یئر قابېغېنېن مۇختلیف حیسهلرینده قالېر، دیگر حیسهسی ایسه یوکسک فیشار آلتېندا سطحه چېخاراق سئل کیمی آخیر. سطحه چیخمیش ماقما – لاوا آدلانېر. لاوا سوْیۇدۇقدان مۆختلیف هۆندۆرلۆکلۆ تپهلر عمله گتیریر کی، بونا وۇلکان دئییلیر. «ووْلکان» قدیم رومالیلاردا اوْد تانریسیدیر. ماقمانېن یئر سطحینه چېخدېغی کانالا وۇلکان بوغازې دئییلیر. وۇلکان پۇسکۇرمهسی زامانی عمله گلمیش تپهنین زیروهسیندهکی چؤککلییه کراتئر دئییلیر. کراتئردن یئر سطحینه چوْخلۇ میقداردا قاز، سۇ بۇخارې، وۇلکانیک توْز، کۆل و لاوا چېخېر. دیامئتری ۱،۵ ک.م-دن بؤیۆک اوْلان کراتئر کالدئرا آدلانېر. ائروزییا و دئنوداسییا پروسئسلری وۇلکان داغېنې آشېندېرېر، لاکین وۇلکان بوْغازېندا قالېب، سوْیۇیاراق برکیمیش لاوا-نئکک آدلانان قایالی رئلیئف عمله گتیریر. بوغاز و کراتئر وۇلکانېن اجزاسې دیر. وۇلکانلار - فعالییتده اوْلان و سؤنمۇش وۇلکانلارا بؤلۆنۆرلر. پۆسکۆرمهسی بشریتین یادداشېندا قالان وۇلکانلار فعالیتده اوْلان وۇلکان آدلانېر. دونیادا ۸۱۷ فعالیتده اوْلان وۇلکان مؤوجود دور کی، اونلارین ۶۲۰ - سی یاخېن کئچمیشده پۆسکۆرۆب. بو وۇلکانلارین ۷۵%-ی ساکیت اوْقیانوسېن «اودلو حلقهسینده» (مس. کلیوجئوسکایا سوپکا، فودزییاما و س.) و ایندونئزییا آدالارېندادیر. بوندان باشقا گونئی آوروپا و آند داغلارېندا دا چوْخلۇ فعالیتده اوْلان وۇلکان مؤوجود دور. فعالیتده اوْلان وۇلکانلاردان - وئزووی، ائتنا، ایسترومبولی (ایتالییا)، هئکلا (ایسلاندییا)، کامئرون (آفریقا)، فودزییاما، آزو (یاپونییا)، کلیوچئوسکایا سوپکا (روسیه)، اوریسابا، تاخامولکو، پوپوکاتئپئتی (شیمالی آمئریکا) - شیمال یاریمکورهسینده؛ کیلیمانجارو (آفریقا)، کوتوپاخی، سان-پئدرو، رویس، لیولیالاکو (ج. آمئریکادا)، ائرئبوس (آنتارکتیدا)، کراکاتاو (ایندونئزییا) -گونئی یاریمکۆرهسینده یئرلشیر. دونیادا فعالییتده اوْلان ان یوکسک وۇلکان گونئی آمئریکاداکی لیولیالاکو (۶۷۲۳ v) داغې دیر. یئر کۆرهسینده فعالیتده اوْلان وۇلکانلارا نیسبتهن سؤنموش وولکانلار داها چوخدور. اونلارین پۆسکۆرمهسی حاقّیندا هئچ بیر تاریخی معلۇمات یوْخدور. قافقازېن ان هۆندۆر زیروهلری ائلبروس، کازبئک، آذربایجانداکی - بؤیۆک اېشېقلی، قېزېلبوْغاز، ساوالان سؤنمۆش وۇلکانلاردیر[۵].
زلزله و وولکانلار اساساً داغلیق اراضیلرده - لیتوسفئر تاوالارېنېن سرحددینده گئنیش یایېلېب. قدیم پلاتفورما ساحهلرینده (دوزهنلیکلرده) زلزله و وۇلکانلارا راست گلینمیر. وۇلکانلارین بیر نؤعی اوْلان پالچېق وۇلکانلاری پۆسکۆردوکلری لاوانېن دماسېنېن آز اوْلماسې ایله فرقلنیرلر. لاوانېن ترکیبینده سۇ چوْخ اوْلدۇغۇنا گؤره سېیېق پالچېغا اوخشار گیللی کۇتله کیمی آخیر و ایچریسیندن قاز قابارجېقلارې چېخېر. بو وۇلکانلارا ان چوْخ نفتلی-قازلی ساحهلرده راست گلینیر و اوْنلاردان مۆعالیجه مقصدی ایله ایستیفاده ائدیلیر. وۇلکان بوْرۇسۇنۇن اطرافیندا توپلانان کسهکلی پالچېق-برئکچی آدلانېر. آذربایجان پالچېق وۇلکانلارېنېن ان چوْخ یایېلدېغی اراضیلردندیر (خصوصیله آبشئرون و قوبوستاندا). وۇلکان و زلزلهلرین یایېلدېغی بعضی اراضیلرده یئرالتې سۇلار عادتن یوکسک دمایا مالیک اوْلۇر. بۇ سۇلاردا چوْخلۇ دۇز و قاز اوْلدۇغۇ اۇچۇن اوْنلار معدنی سۇلار آدلانېر. سولارېن ایستی اوْلماسېنا سبب یئر سطحینه یاخېن اوْلان قاینار ماقمانین تأثیریدیر. ایستی سۇلار یئرین داخیلیندهکی چاتلارلا سطحه چېخېر، بولاق شکلینده چای و دنیزلره تؤکۆلۆر. بعضهن یئرآلتی سۇلار یوکسک فیشارآلتېندا سطحه چېخاراق فوواره وۇرۇرلار[۶].
عمومی معلومات[دَییشدیر]
زلزله یئرده باش وئرهن دینامیک پروسئسلر نتیجهسینده باش وئریر. بونون بیر نتیجهسی کیمی لای تئکتونیکاسېنی گؤسترمک اوْلار. یئرین اؤزهیی و قابېغی آراسینداکی لیتوسفئر لایلار زلزلهلرین یارانماسېندا بؤیۇک روْل اوینایېرلار. زلزلهلر اساساً بۇ لایلارېن سرحد زۇنالاریندا عمله گلیرلر. مۆختلیف لایلارېن بیر-بیرینه نظرهن سۆرۆشمهسی و توْققۇشماسی یئرآلتی تکانلارا سبب اوْلۇرلار. یئرآلتې داشلارین کسیجیلیک مؤحکملیگی حددی کئچدیکده اوْنلار بۇرادا یارانان گرگینلیگی سېچرایېشلا بوشلایېر و نتیجهده یئرآلتې تئکتونیک تکانلار باش وئریر. یارانان ائنئرژینین قیمتی هیدروژئن بومباسینین گۆجوندن ده ۱۰۰ دفعه چوْخ اوْلماسی معلۇمدۇر. بۇ گرگینلیک بۇشالماسی لایلارېن سرحد زۇنالاریندا باش وئردیگی کیمی، اوْنلارین اوْرتا حیسسهلرینده، مؤحکملیگی ضعیف زۇنالاردا دا یارانا بیلر.
زلزلهنین دایم باش وئردیگی یئرلر سئیسمیک قۇرشاق آدلانېر. دونیادا ۲ سئیسمیک قۇرشاق وار. آلپ-هیمالیای قۇرشاغې، آرام اوْقیانوس قۇرشاغې.
یئر قابېغېنېن درینلیکلرینده توْپلانان پوْتئنسیال ائنئرژینین تأثیری ایله یئر سطحینین آنی واخت عرضینده تیترهمهسینه زلزله دئییلیر. زلزلهنی اؤیرهنهن علم سئیسمولوژییا (زلزله شناسی) آدلانېر. زلزلهلر عمله گلمه شرایطینه گؤره ۲ یئره آیریلیر: 1.وۇلکان منشألی زلزهلهلر.(وولکان پۆسکۆرمهسیندن) 2.تئکتوْنیک منشألی زلزلهلر.(لیتوسفئر تاوالارینین سرحددیندهکی داخیلی گرگینلیکدن). زلزله ۱۲ ردهلی ریشتئر مئقیاسې ایله اؤلچۆلۆر.
■ ۱۰ دقیقه دوام ائدن ۷ ریشتئر زلزله ۲۵۰۰۰ تی.ائن.تی-نین عئینی واختدا پارتداماغېنا برابردیر.■ ■ ۱۰ ریشتئر زلزله ۱۰۰ک.م-ی، ۳۲ سانییهیه قت ائدیر.■
زلزهلهلرین نؤعلری[دَییشدیر]
مۆعاصیر علم زلزلهلری ۳ تیپه آیېرېر:
- دئنوداسییا زلزلهلری
- وولکانیک زلزلهلر
- تئکتونیک زلزلهلر
دئنوداسییا زلزلهلری[دَییشدیر]
دئنوداسییا زلزلهلری تورپاغا سۆزۆلهن سۇ، اوْنۇن بعضی حیسسهلرینی حل ائدیر و اؤزۇ ایله آپارېر. یئرآلتې سۇلار داغېدېجی فعالییتی آسانلېقلا حل اوْلان داشلاردا، مثلاً، داش، دوز، گیپس، اهنگداشی و اینکیشاف ائتدیی یئرلرده میدانا چېخېر. بۇ سۇلارین یئرینه بوْشلۇقلار و یا ماغارالار عمله گلیر. زامان کئچدیکجه همین بوشلوقلارین تاوان حیسسهلری آغېرلېق قوهسینین تأثیری آلتېندا آشاغی اۇچۇر و شیددتلی یئره دیهرک زلزلهنین عمله گلمهسینه سبب اوْلۇر.
موشاهیدهلر گؤستریر کی، اۇچما بیردن-بیره باش وئریرسه، زلزله بیر نئچه دقیقهدن آرتیق داوام ائتمیر. بعضهن سئیسمیک حرکتلر بیر نئچه زلزله شکلینده مئیدانا چېخېر. بیر ضربهنین آردېنجا ایکینجی و سونراکیلار حیسس اوْلۇنۇر: بۇرادا آیرې-آیرې زلزلهلر آراسېنداکی فاصیله بیر نئچه گون اوْلا بیلر. همین حادیثهنین سببی اوْدۇر کی، عمله گلمیش باش ضربه همین ماغارانین باشقا یئرلرینده و قونشو ماغارالاردا مۇوازینتین پوْزۇلماسی و علاوه اۇچقۇنلارېن عمله گلمهسینه سبب اوْلۇر.
وۇلکانیک زلزلهلر[دَییشدیر]
۲-جی تیپ زلزلهلر وۇلکانیک فعالییتله علاقهدار دیر. بۇرادا وۇلکان فعالییتینین ان دهشتلی دؤورۆنو خاطېرلاماق کیفایتدیر: هر بیر پارتلایېش زامانی مۆختلیف بؤیۇکلۇکده اوْلان برک پۆسکۆرمه محصوللاری آتېلېر، کراتئرین دیبی تیترهییر. پۆسکۆرمهدن اؤنجه وۇلکان اطرافیندا حیسس اوْلۇنان مۆختلیف یئرآلتئ ضربهلر بو قبیلدندیر. وۇلکانیک زلزلهلرین سببلری اۆستدهکی لایلارېن فیشارینا اۆستون گله بیلمهیهن قازلارین پارتلاماسیندان عیبارتدیر. یئرین تیترهمهسینین بؤیۆک قۆوهیه چاتماغېنا باخمایاراق، اونلار بؤیۆک ساحهیه یایېلا بیلمیر.
تئکتونیک زلزلهلر[دَییشدیر]
۳-جۆ تیپ زلزلهلر یئر قابېغېندا قېرېشېقلارېن و چاتلارېن عمله گلمهسی ایله علاقداردیر.
زلزلهلرین آنجاق اؤنمسیز حیسسهسی وۇلکانیزم، ماغارا تاوانلارېنېن اۇچماسې، شاختالاردا اۇچقۇنلارېن باش وئرمهسی ایله علاقداردیر. دئمک اوْلار کی، زلزلهلرین هامیسی تئکتونیک زلزلهلردیر. کۆرهمیزین داخیلینده تأثیر ائدن داخیلی قۇوهلر تدریجهن توْپلانیر و هر هانسی بیر یئرده داشلارین مۆقاویمت ائتمه قابیلیتیندن آرتېق اوْلدۇقدا، همین داشلارین بیردن-بیره پارچالانماسې و یا چاتلاماسې باش وئریر. پارچالانما، هر طرفه یایېلماقدا اوْلان و اؤز یوْلۇندا راست گلن ماددهلری رقصی حرکته گتیرهن ائلاستیک دالغالار یارادېر. داشلارین ایلک پارچالانما یئری زلزلهنین مرکزی اوْلۇر. مرکزده زلزله همیشه قېسا مۆددتلی اوْلۇر. ان گۆجلۆ تکانلار دا بئله بیر نئچه سانییه داوام ائدیر. یالنیز شیلیده اوْلان زلزلهلر بیر نئچه اون سانییه داوام ائدیب. توپلانمېش ائنئرژینین آزاد اوْلماسی سۆرعتله باش وئریر: ائنمه، قالخما، اۆفیقی جهتده سۆرۆشمه و یا مورککب حرکتله پارچالانما یایېلېر.
یئر داخیلینده زلزلهیه سبب اوْلمۇش ایلک حرکتین باش وئردیگی یئره هیپوسئنتر دئییلیر.
قروپلاری[دَییشدیر]
درینلیک خصوصیتینه گؤره زلزلهلر ۴ قروپا بؤلونور:
- سطح زلزلهلری(هیپوسئنتر ۱۰ کم-ه قدر درینلیکده یئرلشیر)
- نوْرمال زلزلهلر(هیپوسئنتر ۱۰-۶۰ کم درینلیکده یئرلشیر)
- درینلیک زلزلهلری(هیپوسئنتر ۶۰-۳۰۰ کم درینلیک ده یئرلشیر)
- چوْخ بؤیۆک درینلیکلی زلزلهلری(هیپوسئنتر ۳۰۰-۷۰۰ کم درینلیکده یئرلشیر)
یئر کۆرهسینده باش وئرهن زلزلهلر داها چوخ سطح و نوْرمال زلزلهلردیر. چوخ بؤیۆک درینلیکلی زلزهلهلر عادتاً ساکیت اوکئان "اودلو قؤوسو"ده باش وئریر.زلزله اوجاغی نه قدر دریندیرسه دالغالارین تأثیر ائتدیی اراضی ده بیر او قدر گئنیش اوْلۇر.زلزله اوجاغینین یئر سطحینه پئرپئندیکولیار پرویئکسییاسی "ائپیسئنتر" آدلانېر [۷].
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ Zəlzələ Geomorfoloji terminlərin izahlı lüğəti. — Bakı: "Elm", 2012. — Səhifələrin sayı: 326. — Səh.: 177. — ISBN 978-9952-453-14-0.
- ^ Stephen Marshak, Earth: Portrait of a Planet (New York: W. W. Norton & Company, 2001): 305–6.
- ^ "Liquefaction," in Earthquake Glossary of the United States Geological Survey, date accessed: April 23, 2017. https://earthquake.usgs.gov/learn/glossary/?term=liquefaction
- ^ Simon J. Day, "Landslides," in Encyclopedia of the Natural World Ser.: Encyclopedia of Islands ed. Rosemary Gillespie and David Clague (California: University of California Press, 2009): 535.
- ^ Tsunami Strike Japan – Ocean Today
- ^ Kirk, R.M (1977). "Rates and forms of erosion on intertidal platforms at Kaikoura Peninsula, South Island, New Zealand". New Zealand Journal of Geology and Geophysics 20 (3): 571–613. DOI:10.1080/00288306.1977.10427603.
- ^ Təbiətşünaslığın əsasları[دائمی اولو باغلانتیلی]


c: text/html

text:
اییلیگی سۇنسوز، ایکرامئ بۇل آللاهئن آدئیلا.
- طا-سین-میم.
- بونلار آپآچئق اۇلان کیتابئن آیتلریدیر.
- اینانان بیر تۇپلولوق ایچین، موسا وە فیرعاوون ایلە ایلگیلی حابرلردن بیر قئسمئنئ سانا بۆتۆن گرچکلیگی ایلە سئرالایاجاغئز.
- فیرعاوون اۆلکەسیندە زۇرباجا بیر یؤنتیم قورموش وە حالقئنئ فارقلئ تۇپلولوقلارا آیئرمئشتئ. اۇنلاردان بیر کسیمینی (ایسرائیل اۇغوللارئنئ) ضایئف دۆشۆرۆیۇر؛ اۇغوللارئنئ بۇغازلئیۇر، قادئنلارئنئ ایسە ساغ بئراقئیۇردو. چۆنکی اۇ بۇزغونجولارداندئ.
- بیز دە اۇ تۇپراقلاردا ضایئف دۆشۆرۆلنلرە اییلیکتە بولونماق، اۇنلارئ اؤندرلر یاپماق وە بونلارئن یرینە گچیرمک ایستییۇردوق.
- آیرئجا اۇنلارئ اۇ تۇپراقلارا حاکیم قئلماق؛ فیرعاوونون، هامانئن وە اۇ ایکیسینین أمریندە اۇلانلارئن قۇرقتوقلارئنئ باشلارئنا گتیرمک ایستییۇردوق.
- موسانئن آننەسینە شونو واحیەتتیک: “اۇنو أمزیر، اۇنا بیر شەی اۇلاجاغئندان قۇرقتوغون زامان دا نهرە بئراق! قۇرقما وە اۆزۆلمە؛ بیز اۇنو سانا گری ورەجک وە ألچیلریمیزدن یاپاجاغئز.”
- سۇنرا فیرعاوون عائیلەسی، ایلریدە کندیلرینە بیر دۆشمان وە بیر اۆزۆنتۆ قایناغئ اۇلاجاق اۇلان اۇ چۇجوغو بولوپ آلدئ. چۆنکی فیرعاوون، هامان وە اۇ ایکیسینین أمریندەکیلر سوچلو کیمسەلردی.
- فیرعاوونون أشی دەدی کی: “بنیم وە سنین ایچین بیر گؤزببگی! بونو اؤلدۆرمەیین، بلکی بیزە بیر فایدا ساغلار، بلکی دە أولاد أدینیریز.” آما اۇنلار ایشین فارقئندا دگیللردی.
- موسانئن آننەسی (موسادان باشقا) بیر شەی دۆشۆنەمز حالە گلدی. بیزە اینانئپ گۆوننلردن اۇلسون دییە قالبینە متانت ورمەسەیدیک، نەرەدەیسە ایشی آچئغا ووراجاقتئ.
- آبلاسئنا: “اۇنو تاعقیب أت!” دەدی. اۇ دا اۇنلار فارق أتمەدن، اۇنو بیر کناردان گؤردۆ.
- اؤنجە چۇجوغا، سۆت آننەلری قابول أتتیرمەدیک. سۇنرا آبلاسئ دەدی کی: “اۇنون باقئمئنئ سیزین ایچین اۆستلنەجک، اۇنا ایی داوراناجاق بیر عائیلەیی سیزە گؤسترەییم می؟”
- بؤیلەجە اۇنو آننەسینە گری وردیک کی، گؤزۆ آیدئن اۇلسون وە اۆزۆلمەسین! بیر دە بیلسین کی آللاهئن واعادی یرینە گلیر. آنجاق چۇغو کیمسە بونو بیلمز.
- موسا أرگین حالە گلیپ، اۇلغون بیر کیشیلیک قازانئنجا اۇنا حیکمت (دۇغرو قارار ورمە یتەنگی) وە عیلیم وردیک. بیز گۆزل داورانانلارئ ایشتە بؤیلە اؤدۆللندیریریز.
- موسا حالقئن فارق أدەمەیەجگی بیر سئرادا شهرە گیردی. ایکی کیشینین اؤلدۆرەسییە قاوغا أتتیکلرینی گؤردۆ؛ بیری کندی طارافئندان (ایسرائیل اۇغوللارئندان)، دیگری دۆشمان اۇلان طارافتاندئ. کندی طارافئندان اۇلان، دۆشمانئنا قارشئ موسادان یاردئم ایستەدی. موسا اۇنا بیر یومروق آتتئ وە آدامئن ایشینی بیتیردی. دەدی کی: “بو، شەیطانئن ایشیدیر؛ اۇ اینسانئ یۇلدان چئقاران آچئق بیر دۆشماندئر.”
- “راببیم! بن کندیمی کؤتۆ دوروما سۇقتوم؛ بنی باغئشلا!” دەدی. آللاە دا اۇنو باغئشلادئ. چۆنکی اۇ باغئشلاماسئ چۇق، ایکرامئ بۇل اۇلاندئر.
- دەدی کی: “راببیم! بانا وردیگین نیعمتە قارشئلئق آرتئق سوچلولارا آصلا آرقا چئقمایاجاغئم.”
- شهیردە قۇرقو ایچیندە چەورەسینی گؤزلەیەرک صاباحلادئ. بیر دە نە گؤرسۆن؛ دۆن کندیسیندن یاردئم ایستەین کیشی، فریاد أدەرک یینە یاردئم ایستییۇردو. موسا اۇنا دەدی کی: “سن بسبللی آزغئنئن تکیسین!”
- ایکیسینین دە دۆشمانئ اۇلان آدامئن یاقاسئنا یاپئشماق ایستەیینجە آدام شؤیلە دەدی: “موسا! داحا دۆن بیر کیشییی اؤلدۆردۆگۆن گیبی بنی دە اؤلدۆرمک می ایستییۇرسون؟ سنین ایستەدیگین، بو اۆلکەدە سادەجە زۇربا بیری اۇلماق. آرایئ بولماق ایستەینلردن دگیلسین.”
- شهرین أن اوزاق یریندن بیر آدام قۇشاراق گلدی وە شؤیلە دەدی: “موسا! دەولت بۆیۆکلری سنی اؤلدۆرمەیی پلانلئیۇرلار. چئق گیت! بن سنین اییلیگینی ایستەینلردن بیریییم.”
- موسا قۇرقو ایچیندە، چەورەیی گؤزلەیە گؤزلەیە اۇرادان چئقتئ؛ “راببیم! بنی یانلئشلار ایچیندەکی بو تۇپلولوقتان قورتار!” دەدی.
- مەیدان طارافئنا یؤنلینجە دە شؤیلە دەدی: “اومارئم راببیم بنی (مدیەنە گیدن) دۇغرو یۇلا سۇقار.”
- مدیەن سویونا وارئنجا، اۇرادا حایوانلارئنئ سوواران بیر گروپ اینسان گؤردۆ. آرقا طارافلارئندا دا سۆرۆلرینی (سودان) اوزاق توتان ایکی قادئن گؤردۆ. موسا اۇنلارا: “یاپماق ایستەدیگینیز نەدیر؟” دەدی. اۇنلار: “چۇبانلار چکیلمەدن حایوانلارئمئزئ سووارمئیۇروز. بابامئز دا چۇق یاشلئ بیری.” دەدیلر.
- موسا همن اۇنلارئن حایوانلارئنئ سوواردئ. سۇنرا گؤلگەیە چکیلدی وە دەدی کی: “راببیم! بانا ورەجگین هر اییلیگە ایحتیاجئم وار!”
- سۇنرا اۇ ایکی قئزدان اوتانا سئقئلا یۆرۆیەرک گلدی وە دەدی کی: “بابام سنی چاغئرئیۇر، حاوانلارئمئزئ سووارمانئن قارشئلئغئ اۇلان اۆجرتی ورەجک.” موسا باباسئنئن یانئنا واردئ. اۇنا باشئندان گچنلری تۆم آیرئنتئسئ ایلە آنلاتئنجا آدام دەدی کی: “قۇرقما! یانلئشلار ایچیندەکی اۇ تۇپلولوقتان قورتولدون!”
- ایکی قئزدان بیری دەدی کی: “باباجئغئم، اۇنو اۆجرتلە توتسانا! اۆجرتلە توتاجاغئن کیشیلرین أن اییسی گۆچلۆ وە گۆونیلیر اۇلان بو کیشیدیر.”
- باباسئ شؤیلە دەدی: “یانئمدا سکیز یئل اۆجرتلە چالئشمان شارطئیلا شو ایکی قئزئمدان بیرینی سانا نیکاحلاماق ایستەریم. اۇن یئلا تاماملارسان بو سنین ایکرامئن اۇلور. سانا گۆچلۆک چئقارماق ایستەمم. اینشاللاە ایی بیری اۇلدوغومو گؤرەجکسین.”
- موسا دەدی کی: “بو سنینلە بنیم آرامدادئر؛ ایکی سۆرەدن حانگیسینی تاماملارسام، بانا قارشئ بیر حوصومت اۇلمایاجاقتئر. سؤزلریمیزە آللاە وکیلدیر.
- موسا سۆرەیی تاماملایئنجا عائیلەسی ایلە یۇلا چئقتئ. طورون یانئندا بیر آتش فارق أتتی. عائیلەسینە دەدی کی: “سیز بورادا قالئن! بن بیر آتش فارق أتتیم. بلکی اۇرادان سیزە بیر حابر وەیا آتشین قۇروندان بیر پارچا گتیریریم دە ائسئنئرسئنئز.”
- موسا اۇرایا وارئنجا وادینین ساغ یاماجئندان، اۇ برەکتلی یردەکی آغاچتان کندینە شؤیلە سسلنیلدی: “باق موسا! بن بۆتۆن وارلئقلارئن راببی /صاحیبی اۇلان آللاهئم.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
کؤچۆرۆب اویقونلاشدېران: آیهان میانالې
آغ گئجهلر / فئۏدۏر داستایئوسکی (بیرینجی بؤلۆم)
بیرینجی بؤلۆم…
…بلکه بوندان اؤترۆ یارانمېشدې اۏ: بۆتۆن یاشامېندا یالنېز بیرجه دم اۏلایدې قلبینه أن یاخېن همدم!.. ای.و.تورگئنئو
بیرینجی گئجه
گؤزَل بیر گئجه ایدی، إله گئجه کی، سئویملی اۏخوجوم، بئله گئجهلری بیز آنجاق گنجلیڲیمیزده حیسّ إده بیلهریک. سما إله اولدوزلو، إله پارلاق ایدی کی، اۏنا باخان غئیری ایختییاری اؤز-اؤزۆنه بو سوالې وئرَردی: «دۏغرودان مې بئله بیر سما آلتېندا چئشیدلی خاصيَّتلی، آجېقلې و شېلتاق اینسانلار یاشایېر؟» بو، یئنی سۏرغو دېر، سئویملی اۏخوجوم، هم ده چۏخ یئنی، آنجاق آللاه إلهسین کی، بو سۏرغو سیزین قلبینیزده تئز-تئز اۏیانسېن!..
چئشیدلی شېلتاق خاصيَّتلی و آجېقلې جنابلار حاققېندا دانېشارکن من، همین گۆن عرضینده اؤزۆمۆن تمیز داورانېشېمدان صؤحبَت آچمایا بیلمهرَم. سَحَردن نه ایسه، غریبه بیر کَدَر منه عذاب وئرمهڲه باشلادې. بیردن منه إله گلدی کی، هامې منی ترک إدیر، هامې مندن اوزاقلاشېر. ألبتّه، حاقلې اۏلاراق سۏروشا بیلرلر: «هامې، یانې کیم؟» بو اۏنا گؤره حاقلې سۏرغو دېر کی، سککیز ایلدن بری پئتئربورگدا یاشادېغېما باخمایاراق، دئمک اۏلار، اؤزۆمه هئچ بیر تانېش تاپا بیلمهمیشم. لاکین تانېش منیم نهییمه لازېم دېر؟ اۏنسوز دا بۆتۆن پئتئربورگ منه تانېشدېر باخ، إله بونون اۆچۆن دیر کی، بۆتۆن پئتئربورگ یېغېشېب یایلاغا کؤچرکن منه إله گلدی کی، هامې منی ترک إدیر. تک قالماق منی قۏرخوتدو و نه اۆچۆن دارېخدېغېمې بیلمَزدن، درین بیر کَدَر ایچهریسینده دۆز اۆچ گۆن شَهَری گزدیم. نئوسکییه، باغا، ساحیل کۆچهسینه، خۆلاصه، هارا گئتدیم’سه، بۆتۆن ایل عرضینده همین یئرده، همین ساعاتدا راست گلمهڲه عادت إتدیڲیم آداملارېن هئچ بیرینی گؤره بیلمهدیم. اۏنلار، شۆبههسیز، منی تانېمېردېلار، آما من اۏنلارې تانېیېرام. یاخشې تانېیېرام من اۏنلارېن سیر-صیفَتینه دئمک اۏلار کی، اؤرگشمیشَم، اۏنلار شن اۏلاندا من ده باخېب سئوینیرَم، قانلارې قارا اۏلاندا ایسه غۆصّهلنیرَم. من آللاهېن هر گۆنۆ، بَلیرمیش ساعاتدا فۏنتانکادا تصادۆف إتدیڲیم بیر قۏچا ایله دئمک اۏلار کی، دۏستلاشمېشام. اۏنون صیفَتی تَکَبّۆرلۆ و دۆشۆنجهلی دیر.
هر زامان اؤز-اؤزۆنه نه ایسه پېچېلدایېر و سۏل ألینی هاوادا یئللهییر، ساغ ألینده ایسه اوزون، قېزېل دستهلی چهلیک وار. اۏ دا منیم’له مئهریبان دېر و اۆرَکدن منه حؤرمَت بسلهییر.
أڲر بَلیرمیش ساعاتدا فۏنتانکانېن همین یئرینده قۏجا دۏستوما راست گلمهسم، أمینم کی، اۏ کَدَرلَنهر. باخ، بونا گؤره ده بیز، بعضی حاللاردا، اؤزللیک’له کئفیمیز یاخشې اۏلاندا بیر-بیریمیزه آز قالا باش أڲیب کئچیریک. بو یاخېنلاردا، آرادا تام ایکی گۆن گؤرۆشمهڲیب، اۆچۆنجۆ گۆنۆ بیر-بیریمیزه راست گلدیڲیمیز زامان سلاملاشماق اۆچۆن پاپاقلارېمېزې چېخارتماق ایستهییردیک کی، خۏشبختلیکدن واختېندا آیېلدېق، أللریمیزی آشاغې سالدېق و تأسّۆف’له بیر-بیریمیزین یانېندان اؤتۆب-کئچدیک. منه إولر ده تانېشدېر. من یۏل گئدرکن تانېدېغېم هر بینا سانکی مندن قاباغا یۆیۆرۆب، کۆچهنین باشېندا دورور بۆتۆن پنجرهلریندن منه باخېر و آز قالا دئییر: «سلام! نئجهسینیز؟ من ده، آللاها شۆکۆر، ساغ-سلامتام، مای آیېندا اۆستۆمه بیر مرتبه ده آرتېراجاقلار»، یاخود: «أحوالېنېز نئجه دیر؟ منی صاباح تعمیره وئریرلـر»، یا دا: «آز قالمېشدې کی، یانېب کۆل اۏلوم، اؤزۆم ده بَرک قۏرخموشام» و ایلآخیره. اۏنلارېن ایچهریسینده منیم سئویملی، یاخېن دۏستلارېم وار؛ بو یای فصلی اۏنلاردان بیری معمارېن یانېندا مۆعالیجه اۏلونماق فیکرینده دیر. من هر گۆن قصدَن گئدیب یۏخلایاجاغام کی، باشدانسۏوما مۆعالیجه إلهمهسینلر، پروردیگارا، سن اؤزۆن اۏنو هر بَلادان ساخلا!..
آچېق-چهرایې رنگلی گؤزَل بیر إوجییین باشېنا گلَن اۏلایې هئچ واخت اونوتمارام.
بو، داشدان تیکیلمیش بالاجا بینا، قۏنشولوغونداکې کۏبود بینالارا إله مغرور-مغرور باخېردې کی، هر دفعه قاباغېندان اؤتنده منی إله مئهریبان-مئهریبان سۆزۆردۆ کی، اۆرهڲیم فرح’له دۏلوردو. کئچن هفته یئنه تانېش کۆچه ایله گئدیردیم، دؤنۆب دۏستوما باخاندا بیردن قولاغېما شیکایتلی قېشقېرېق گلدی: «آه، منی سارې بۏیا ایله رنگلهییرلر!» جانیلر! وحشیلر! اۏنلار هئچ بیر شئیه — نه سوتونلارا، نه قاپې-پنجره حاشییهلرینه رَحم إتمیرلر، دۏستوم باشدان-آیاغا بۆلبۆل کیمی ساپ-سارې ایدی.
بو اۏلای کئفیمی إله پۏزدو کی، حیرصیمدن گؤزلریم یاشاردې؛ من، اۆزۆنده اؤلۆ رنگی چکیلمیش، عئیبهجر حالا سالېنمېش زاواللې دۏستوم’لا گؤرۆشمهڲه، اۏنا باخماغا ایندی ده جۆرأت إلهیه بیلمیرَم.
اۏخوجوم! آرتېق سیز، منیم بۆتۆن پئتئربورگ’لا نئجه تانېش اۏلدوغومدان خبردارسېنېز.
یوخارېدا سؤیلهدیڲیم کیمی، من اؤز ناراحاتلېغېمېن نهدَنینی اؤرگهنهنه قَدَر اۆچ گۆن عذاب چکدیم. کۆچهیه چېخاندا بو عذاب داها دا آرتېردې. (اۏ یۏخ دېر، بو یۏخ دېر، اۏ بیریسی هارا گئدیب!) إوده ده إله دارېخېردېم کی، اؤزۆمه یئر تاپا بیلمیردیم. بونون نهدَنینی اؤرگنمک اۆچۆن ایکی گئجه فیکیرلَشدیم. یاشادېغېم بو کیچیک بوجاقدا نهییم چاتېشمېر؟ نه اۆچۆن إوده اؤزۆمۆ پیس حیسّ إدیرم؟ بو فیکیرلر’له دؤنۆب، یاشېل رنگلی، هیس باسمېش دووارلارا، ماتریۏنانېن چۏخ شیگۆزارلېغې کؤلگهسینده هؤرۆمچک تۏرلارې ایله اؤرتۆلمۆش تاوانا حئیرت’له باخېردېم، إو شئیلرینی باشدان-باشا نظردن کئچیردیردیم، هر کۆرسۆنۆ یۏخلایېردېم، بلکه، دئییردیم، دارېخماغېمېن نهدنی بونلار دېر؟ (بیر کۆرسۆ همیشهکی یئریندن ترپهننده درحال عصبیلَشیردیم.) دفعهلر’له پنجرهدن بۏیلانېب کۆچهیه تاماشا إلهییردیم، آنجاق عبَث یئره، هئچ بیر یۆنگۆللۆک دویموردوم! من، حتتا، ماتریۏنانې چاغېرېب، هؤرۆمچک تۏرلارېنې تمیزلهمهدیڲی و عۆمومییَّت’له سلیقهسیزلیڲی اۆچۆن اۏنو مذمَّت إتدیم؛ اۏ ایسه یالنېز تعجّۆب’له منه باخدې و بیر سؤز دئمَزدن چېخېب گئتدی، هؤرۆمچک تۏرلارې ایندی ده اؤنجهکی قایدا ایله اؤز یئریندن آسېلېب قالېب. نهایت، آنجاق بو گۆن سَحَر ایشین نه یئرده اۏلدوغونو باشا دۆشدۆم. آخې، آداملار منی تک قۏیوب، یایلاغا أکیلیرلـر! بئله یئرسیز بیر سؤزه گؤره سیزدن عۆذر ایستهییرم، لاکین إله حالدا ایدیم کی، دَبدَبهلی سؤزلر هئچ یادېما دۆشمهدی… چۆنکی هامې — پئتئربورگدا اۏلان هر کس یایلاغا کؤچمۆشدۆ و یا کؤچمهڲه حاضېرلاشېردې؛ چۆنکی اؤزۆنه فایتۏن توتان هر هانسې مؤعتَبَر گؤرکَملی، حؤرمَتلی عائله صاحابېنا چئوریلیردی؛ بو جناب اؤز عادی وظیفهلرینی یئرینه یئتیرندن سۏنرا عائلهسی’له بیرلیکده اؤزل باغېنا کؤچۆردۆ؛ چۆنکی ایندی أر هیۏلدان اؤتن کیمسهنین آیرېجا بیر گؤرکَمی واردې، إله بیل اۏ، راست گلدیڲی آداملارا دئمک ایستهییردی:
«جنابلار! بیز بورادا إله-بئله، مۆوَقَّتی یاشایېرېق، ایکی ساعاتدان سۏنرا یایلاغا کؤچهجهییک!» بیر ده گؤرۆردۆم کی، کیمین’سه نازیک، قار کیمی آغ بارماقلارې تانېدېغېم بیر إوین پنجرهسینی ایچهریدن تېققېلدادېر، سۏنرا پنجره آچېلېر، گؤزَل بیر قېز کۆچهیه بۏیلانېر، گۆلساتانې چاغېرېر، – اۏ ساعات بیلیردیم کی، قېز بو گۆللری، شَهَرین جانسېخېجې بۆرکۆسۆنده باهارېن گؤزَللیڲی و چیچکلرین عطری’له نشهلنمک خاطیرینه آلمېر، اۏنا گؤره آلېر کی، تئزلیک’له اۏ دا یایلاغا کؤچهجک و بو گۆللری اؤزۆ ایله آپاراجاقدېر.
هله بو بیر یانا دورسون، من، تعبیر جایزسه، اؤز کشفلریمده إله باشارېلار ألده إتمیشدیم کی، کیمین هانسې یایلاقدا یاشادېغېنې بیر باخېش’لا، یانېلمازدان تعیین إلهیه بیلیردیم. کامئننې و داواخاناارسکی آدالارېنېن، یاخود پئتئرقۏف یۏلو یان-یؤورهسینی(یان-یؤورهنی)ن ساکینلری اؤز اینجه حرکتلری، قشنگ یای گئییملری و شَهَره گلدیکلری زامان میندیکلری گؤزَل دیلجانلار’لا باشقالارېندان فرقلَنیردیلر.
پارقۏلۏوۏدا و اۏندان بیر آز اوزاقدا یاشایانلار آدامېن دیققتینی درحال اؤز إحتیاطلې و تمکینلی، آغېر داورانېشلارې ایله «جلب إدیردیلر»؛ کرئستۏوسکی آداسېندان گلنلرین اۆزۆ عادَتَن هر زامان سئوینجلی اۏلوردو. بعضن کۆچهده دایانېب، یایلاغا گئدنلره تاماشا إدیردیم؛ بو دېر، کؤچ آرابالارېنېن سۆرۆجۆلری، أللری جیلۏولو، اوزون بیر جرگهیه دۆزۆلۆب، آتلارېن یانېنجا تنبل-تنبل یئریییرلر، آرابالار هر جۆر أشیا ایله — ماسا، کۆرسۆ، تۆرکییهدهن، یاخود باشقا یئردن گتیریلمیش دیوان و غئیری إو مۆخَلَّفاتې ایله داغ کیمی یۆکلنمیشدیر، هله بو شئیلر آز ایمیش کیمی، یۆکۆن اۆستۆنده آرېق بیر یئمک پیشیرَن قادېن دا أڲلَشیب، آغاسېنېن مالېنې گؤز ببهڲی کیمی قۏرویور؛ بو یاندا ایسه إو آوادانلېغې ایله یۆکلَنمیش قایېقلار نئوا، یا دا فۏنتانکا سولارېندا قارا چایا عطرهف، یاخود آدالارا سارې اۆزۆرلر، – بو آرابالارا و قایېقلارا باخدېقجا اۏنلارېن سایې منیم گؤزلریمده آرتېر، اۏنو، یۆزۆ کئچیردی(کئچیرتدی)، إله بیل هر شئی کؤچ کاروانلارېنا دؤنۆب یایلاقلارا آخېشېردې، سانکی بۆتۆن پئتئربورگ آزاجېق سۏنرا بۏش بیر صحرایا چئوریلهجکدی؛ نهایت، بۆتۆن بونلار منی إله بیر دوروما گتیردی کی، وارلېغېمې بۆرۆین حَیا، تحقیر و کَدَر حیسّلریندن نه إدهجهڲیمی بیلمهدیم؛ یایلاقدا منیم هئچ کسیم و هئچ نهییم یۏخ ایدی. من قاباغېما چېخان هر هانسې بیر آرابادا، هر هانسې مؤعتَبَر گؤرکَملی جنابېن فایتۏنوندا گئتمهڲه حاضېردېم؛ لاکین هئچ کس، بَلی، هئچ کس منی دعوت إلهمیردی؛ سانکی منی اونوتموشدولار، سانکی من اۏنلارېن نظرینده حقیقتن یاد بیر آدام اۏلموشدوم!
من اوزون سۆرَج و چۏخ گزدیم، بئله کی، عادتیم اۆزره، هارادا اۏلدوغومو تامامی’یله اونوتدوغوم واخت بیردن خیالاتدان آیېلېب، اؤزۆمۆ شَهَر دروازاسېنېن یانېندا گؤردۆم. بیر آندا قلبیمه سئوینج دۏلدو و من شَهَر دروازاسېنېن اۏ طرفینه کئچدیم، شوملانمېش چؤللرین و یاشېل چهمنلرین آراسې ایله یئریمهڲه باشلادېم، یۏرقونلوغوما باخمایاراق، اۆستۆمدن بیر یۆکۆن تدریجن یۏخ اۏلوب گئتدیڲینی دویدوم. یۏلدان اؤتنلر منه إله مئهریبانلېق’لا باخېردېلار کی، إلهبیل بو ساعات باش أڲیب کئچهجکدیلر؛ هامې نهیه ایسه سئوینیردی، هامې بیر نفرهدک، سیقار چکیردی. منی ده بو واختا قَدَر حیسّ إتمهدیڲیم بیر فرح بۆرۆمۆشدۆ. إله بیل من، بیردن-بیره ایتالییایا گلیب چېخمېشدېم، طبیعَتین گؤزَللیڲی منه — پئتئربورگون إولری آراسېندا آز قالا بۏغولان، یارېمجان شَهَرلییه بو درَجهده قۆوّتلی إتکی گؤرسَتمیشدی!
باهار گلرکن بیردن-بیره بۆتۆن گۆجۆنۆ، گؤڲلرین بخش إتدیڲی بۆتۆن گؤزَللیڲینی آشکارا چېخاردان، یاشېللېقلاردان مخمر دۏن گئیینن، رنگبهرنگ چیچکلر’له بَزَنهن پئتئربورگ طبیعَتینده نه ایسه إتکیلی بیر شئی وار… بو طبیعَتی سئیر إدَرکن اۏ منه، غئیری-ایختییاری، خسته و گۆجسۆز بیر قېزې خاطېرلادېر؛ سیز بو قېزا تأسّۆف’له، بعضن مرحمَت قارېشېق بیر محبّت’له باخېرسېنېز، بعضن ایسه اۏنو سادهجه گؤرمۆرسۆنۆز، لاکین اۏ بیردن، آنی اۏلاراق، گؤزلَنیلمَزدن دَڲیشیر، تَصَوّۆره سېغمایان ایلاهی بیر گؤزَللیک کسب إدیر، سیز بو گؤزَللیکدن سۏن درَجهده حئیرتلَنمیش، مست اۏلموش بیر حالدا، غئیری-ایرادی، اؤز-اؤزۆندن سۏروشورسونوز: «بو کَدَرلی، دۆشۆنجهلی گؤزلری بئله پارلادان هانسې قۆوّهدیر؟ نئجه اۏلدو کی، بو سۏلقون، باتېق یاناقلارا قېزارتې چؤکدۆ؟
بو أزریف جیزگیلی صیفَتین إحتیراصلې بیر تَبَسّۆم’له اؤرتۆلمهسینه نهدن نهدیر؟ اۏ نه اۆچۆن بئله تئز-تئز نفس آلېر؟ زاواللې قېزېن چؤهرهسینی غفلَتَن قۆوّت، یاشام و گؤزَللیک ایفادهلری’له دَڲیشَن، بئله شن بیر گۆلۆش’له جانلاندېران نه اۏلدو؟» سیز یان-یؤورهیه باخېب کیمی ایسه آختارېر، بو سیرّی آچماغا باشلایېرسېنېز… لاکین بو گؤزَللیک آنی بیر صورتده پارلادېغې کیمی، آنی اۏلاراق دا سؤنۆب گئدیر. إحتیمال کی، إرتهسی گۆنۆ سیز یئنه همین دۆشۆنجهلی و دالقېن باخېشلارا تصادۆف إدهجک، یئنه قېزېن سۏلقون چؤهرهسینی، حرکتلریندهکی ایطاعتکارلېق و جسارتسیزلیڲی گؤرهجک، حتتا سیزی دۆنَن بیر دقیقه، یالنېز بیرجه دقیقه جلب إتدیڲی یازېق قېزېن نه ایسه بیر روح دۆشکۆنلۆڲۆ، کَدَر و پئشمانچېلېق عذابې ایچهریسینده چېرپېندېغېنېن شاهیدی اۏلاجاقسېنېز… و سیز بو آنی گؤزَللیڲین بئله تئز و أبَدیلیک سۏلدوغونا، آلدادېجې بیر پارېلتې ایله ناحاق یئره شفق ساچدېغېنېز و نهایت، بو قېزې سئومهڲه بئله واخت تاپمادېغېنېزا تأسّۆفلهنهجَکسینیز…
بۆتۆن بونلارا باخمایاراق، منیم گئجهم گۆندۆزۆمدن داها یاخشې کئچدی.أحوالات بئله اۏلدو:
من شَهَره دؤندۆڲۆم زامان چۏخ گئج ایدی، یاشادېغېم إوه چاتماغا بیر آز قالمېشدې کی، ساعات اۏنو ووردو. منیم یۏلوم ساحیل کۆچهسیندن کئچیردی، گئجهنین بو واختېندا بورادا هئچ کسه راست گلمزسن. شَهَرین أن اوزاق حیصّهسینده یاشایېردېم. من یئریییر و اۏخویوردوم؛ هئچ بیر دۏستو و خئییرخواه تانېشې اۏلمایان، شاد دقیقهلرینده اؤز سئوینجینی هئچ عکس’له بؤلۆشه بیلمهڲن باشقا خۏشبخت آداملار کیمی من ده خۏشبخت اۏلدوغوم زامان مۆطلَق بیر ماهنې زۆمزۆمه إلهییرم. بیردن باشېما گؤزلهمهدیڲیم غریبه بیر اۏلای گلدی.
کناردا، ساحیل بۏیو اوزانان دَمیر صۆراحییه بیر قادېن سؤیکنمیشدی؛ دئیهسن، چۏخ دیققت’له چایېن بولانېق سویونا باخېردې. باشېندا سارې، قشنگ بیر بؤرک، چیڲینلرینده ایسه اینجه، قارا بیر مانتیلیا¹ واردې. «بو، گنج بیر قېزدېر، اؤزۆ ده مۆطلَق قارابوغدایېدېر»، – دئیه دۆشۆندۆم. اۏ گَرَک کی، آددېملارېمېن سَسینی إشیتمهدی، حتتا من، نفسیمی ساخلایېب، شیدَّتلی بیر اۆرَک چېرپېنتېسې ایله اۏنون یانېندان اؤتدۆیۆم زامان بئله ترپنمهدی. «چۏخ تعجّۆبلۆدۆر، – دئیه فیکیرلَشدیم، – گؤرۆنۆر کی، أن حاقدا’سا دریندن دۆشۆنۆر» و بیردن یئریمده دۏنوب قالدېم. قولاغېما بۏغوق بیر هؤنکۆرتۆ گلدی. بَلی، من یانېلمامېشدېم: قېز آغلایېردې. هم ده یانېقلې-یانېقلې هېچقېرېردې. پروردیگارا! اۆرهڲیم بَرک سېخېلدې. قادېنلار’لا مۆناسیبتیمده نه قَدَر جسارتسیز اۏلسام دا، بئله بیر دقیقهده!.. من دؤندۆم، اۏنا طرف یؤنَلدیم و:
«خانېم!» – دئیه چاغېرماق ایستهدیڲیم آندا بیردن بو سؤزۆن عالی روس جمعيّتلرینه اؤزل رۏمانلاردا مین دفعهلر’له تکرار إدیلدیڲینی خاطېرلایېب، اؤزۆمۆ ساخلادېم. آما من مۆوافیق بیر سؤز آختارېب تاپانا قَدَر قېز فیکیردن آیېلدې، اؤزۆنۆ تۏخدادېب، گؤزلرینی آشاغې دیکدی و یانېمدان اؤتۆب، ساحیل کۆچهسی’له گئتمهڲه باشلادې. من درحال اۏنون دالېنجا دۆشدۆم، لاکین اۏ، فیکریمی دویدو، ساحیلی ترک إدیب، کۆچهنین اۏ بیری سکیسینه کئچدی. من ایسه اۏ بیری سکییه کئچمهڲه جۆرأت إلهمهدیم.
اۆرهڲیم تلهیه دۆشن قوش اۆرهڲی کیمی چېرپېندې. قفیلدن بیر تصادۆف کؤمهڲیمه گلدی.
سکینین اۏ طرفینده، تانېمادېغېم قادېندان آزاجېق کناردا بیر جناب ظاهیر اۏلدو، أڲنینده فراک واردې، گؤرۆنۆشۆندن اۏرتا یاشلارېندا بیر کیشی ایدیسه ده، یئریشیندن بونو دئمک اۏلمازدې. اۏ، سَندهلهیهرک، دوواردان توتا-توتا یئریییردی. قېز ایسه قۏرخاق آددېملار’لا، اۏخ کیمی صورَت’له گئدیردی. گئجه واختې إوه مۆشاییعَت إدیلمهسینی خۏشلامایان باشقا قېزلار کیمی، یَقین بو قېز دا هئچ کسین اۏنو اؤتۆرمهسینی ایستهمیردی.
ألبتّه، اؤزۆنۆ آیاق اۆسته گۆج’له ساخلایان فراکلې جناب، قېزا هئچ وجه’له چاتا بیلمَزدی، لاکین منیم بختیمدن اۏ، آیېلان کیمی اۏلدو، بیردن نه ایسه دۆشۆنۆب قېزېن دالېنجا قاچماغا باشلادې. قېز آددېملارېنې داها دا سۆرعتلندیریردی، لاکین سنتیرلیه-سنتیرلیه قېزې تعقیب إدَن جناب آرتېق اۏنا چاتماق اۆزره ایدی، چاتدې، قېز قېشقېردې و…
بو آندا من، ساغ ألیمدهکی چلیڲه گؤره طالئعیمه تَشَکّۆر إتدیم. بیر ثانییه کئچمهمیش اؤزۆمۆ سکینین اۏ طرفینده گؤردۆم، چاغېرېلمامېش قۏناق، یانې جناب درحال مسألهنی باشا دۆشدۆ، أڲر قېزدان أل چکمهسه، سۏنوجون پیس اۏلاجاغېنې فیکیرلَشدی، دایاندې، یالنېز بیز لاپ اوزاقلاشاندان سۏنرا منیچۏخ غلیظ سؤزلر’له حدهلهمهڲه باشلادې. لاکین آرتېق بیز اۏنون سَسینی گۆج’له إشیدیردیک.
— ألینیزی منه وئرین، – دئیه تانېمادېغېم قېزا مۆراجیعت إتدیم، – داها اۏ سیزه یاخېنلاشا بیلمَز!
اۏ هئچ بیر سؤز دئمَزدن، قۏرخو و هَیَجاندان هله ده تیترهین ألینی منه وئردی. آه، چاغېرېلمامېش جناب! منیم بو دقیقهده سنه نئجه میننتدار اۏلدوغومو بیلسه’یدین!
گؤزآلتې قېزا باخدېم: اۏ، گؤزَل و — سهو إتمهمیشدیم – قارابوغدایې ایدی، بایاقکې قۏرخودانمې، یاخود کیم بیلیر، گیزلی بیر کَدَردنمی، قارا کیرپیکلرینده یاش داملالارې پارلایېردې. لاکین دۏداقلارېندا آرتېق تَبَسّۆم اۏینایېردې. اۏ دا گیزلیجه منه باخدې، اؤتهری قېزاردې و باشېنې آشاغې سالدې.
-باخ، گؤرۆرسۆنۆزمۆ؟ سیز ایلک اؤنجه مندن ناحاق یئره قاچدېنېز. أڲر یانېنېزدا اۏلسایدېم، هئچ بیر اۏلای باش وئرمزدی.
-آخې، من سیزی تانېمېردېم، إله بیلیردیم کی، سیز ده…
-مَڲَر ایندی سیز منی تانېیېرسېنېز؟
-بیر آز. مثَلَن، دئیه بیلهرَم کی، سیز نه اۆچۆن بئله تیترهییرسینیز.
-آه، دۏغرودان دا سیز منی ایلک گؤرۆشده تانېدېنېز! – دئیه حئیرت’له جاواب وئردیم، اۏنون بئله عاغېللې اۏلماغې منی سئویندیردی. عاغېللې و گؤزَل اۏلماق بؤیۆک شئی دیر. – بَلی، سیز ایلک باخېشدا منیم نئجه بیر اینسان اۏلدوغومو بیلدینیز. یاخشې باشا دۆشمۆسۆنۆز، من قادېنلارا مۆناسیبتیمده چۏخ جۆرأتسیزم، مۆباحیثه إلهمیرم، بیر دقیقه بوندان أوّل بَلیرسیز جناب سیزی قۏرخودارکن کئچیرتدیڲینیز هَیَجانې ایندی من ده عئینی ایله دویورام. منی نه ایسه بیر قۏرخو آلېب. إله بیل یوخو گؤرۆرَم، یۏخ، هئچ یوخودا دا عاغلېما گلمَزدی کی، من بیر واختلار قادېن’لا صؤحبَت إدهجهڲم.
-نئجه؟ اۏلا بیلمَز…
-بَلی، أڲر ألیم تیترهییرسه، بو اۏ دئمک دیر کی، هله ایندییهجن سیزین ألینیز قَدَر گؤزَل، خېردا بیر أل منیم ألیمه دَڲمهییب. من قادېنلارې تامام یادېرغامېشام، یانې أصلینه باخسانېز من هئچ واخت اۏنلارا یاخېن اۏلمامېشام؛ آخې، من تَکَم… من حتتا قادېن’لا دانېشماق قایداسېنې دا بیلمیرَم. بو دېر، إله ایندیجه سیزین’له صؤحبَت إدَنده، بلکه ده لیاقتسیز دانېشمېشام. أڲر دانېشمېشامسا، آچېق اۆزۆمه دئیین، خبردارلېق إلهییرم، من اینجیین دَڲیلم…
-یۏخ، یۏخ، عکسینه. آنجاق مادام کی، سیز منیم آچېق دانېشماغېمې ایستهییرسینیز، اۏندا قۏیون دئییم: قادېنلارا بئله جۆرأتسیزلیک خۏش گلیر؛ أڲر داها آچېغېنې بیلمک ایستهییرسینیز’سه، سیزین جۆرأتسیزلیڲینیز منیم ده خۏشوما گلیر، إوه چاتانا قَدَر من سیزدن آیرېلمایاجاغام.
من سئوینجیمدن اؤزۆمۆ لاپ ایتیردیم.
-سیز منیم’له إله دانېشېرسېنېز کی، چۏخ کئچمَزدن بو جۆرأتسیزلیکدن هئچ أثر ده قالمایاجاق. اۏ زامان من سیزین’له لاپ آچېق اۏلاجاغام…
-آچېق؟ بو نه دئمک دیر؟ باخ، دئیهسن، بورادا چاشدېنېز…
-باغېشلایېن، بیلمهدیم، آغزېمدان قفیل چېخدې، آخې بئله بیر دقیقهده کیم ایستهمَز کی، هر واسیطه ایله اؤزۆنۆ سیزه…
-بَڲندیرسین، إلهمی؟
-بَلی، بَلی، ألبتّه، آللاه عئشقینه، اۆرهڲینیزه باشقا فیکیر گلمهسین، ایلتیفات إلهیین، گؤرۆن من کیمَم! ییرمی آلتې یاشېم وار، لاکین بو واختاجان هئچ بیر دۏستوم اۏلمایېب. ایندی اؤزۆنۆز فیکیرلَشین، من هر سؤزۆ اؤز یئرینده، جلد و یاخشې دانېشا بیلهرَممی؟ سیز یَقین کی، هر شئیی تفرّۆعاتې ایله بیلمک ایستهییرسینیز. اۏندا قولاق آسېن!
اۆرهڲیم دیله گلدیڲی زامان من سوسماغې باجارمېرام. إح، فرقی یۏخ دېر…
اینانېرسېنېزمې، هئچ بیر قادېن’لا هئچ واخت دۏست اۏلمامېشام! آنجاق بیر آرزې ایله یاشامېشام کی، بلکه، نهایت، منیم ده بختیمه بیری دۆشهجک. آه، بو آرزې ایله یاشایا-یاشایا نئچه دفعه عاشیق اۏلدوغومو بیلسه’یدینیز!..
— عاشیق؟ کیمه؟
— هئچ کیمه، اؤز-اؤزلۆڲۆمده اویدوردوغوم خیال پریسینه، همین اۏ پرییه کی، گئجهلر یوخوما گیریر. من اؤز عالَمیمده سایسېز-حئسابسېز رۏمانلار یارادېرام. یۏخ، سیز هله منی تانېمېرسېنېز؟ ألبتّه، بو اۏ دئمک دَڲیل کی، من عۆمومییَّت’له هئچ قادېن گؤرمهمیشم، ایکیسینی، اۆچۆنۆ گؤرمشهۆم، آنجاق اۏ دا إودارلارېنې، بئله قادېنلار دا کی… نه ایسه، ایندی من سیزی گۆلدۆرهجهڲم، مثَلَن، بئله اۏلایلار اۏلوب: نئچه دفعه جۆرأتلنیب، کۆچهدن تک کئچن کۆبار بیر قادېن’لا، ألبتّه، حؤرمَتلی، أدبلی و إحتیراصلې بیر دیل’له دانېشماق ایستهمیشم؛ دئمک ایستهمیشم کی، من تک-یالقېز محو اۏلورام، قۏی اۏ منی ردّ إلهمهسین، قادېنلارې تانېماق باجارېغېندان محروم اۏلدوغوم اۆچۆن منی قېناماسېن؛ اۏنا حتتا اؤز قادېنلېق وظیفهسینی اؤرگتمهڲه چالېشمېشام، دئمیشَم کی، قادېن گَرَک منیم کیمی بدبخت بیر آدامېن جسارتسیز یالوارېشلارېنا اؤزگه قالماسېن، نهایت، منیم بۆتۆن طلبلریم تکجه بوندان عیبارت دیر کی، قادېن منی، هئچ اۏلماسا، بیر قارداش کیمی قبول إلهسین، منیم’له مئهریبان دانېشسېن، حالېما یانسېن، ایلک آددېمدا منی ردّ إتمهسین، سؤزلریمه اینانسېن، دانېشارکن دیققت’له قولاق آسسېن، أڲر کئفی ایستهییر’سه، منه گۆلسۆن، آنجاق اومودسوز قایتارماسېن، ایکیجه کلمه، یالنېز ایکیجه کلمه، تَسَلّی اۆچۆن، سؤز دئسین، سۏنرا، أڲر ایستهییر’سه، بیر داها منیم’له گؤرۆشمهسین! سیز دئیهسن، گۆلۆرسۆنۆز.
أصلینه باخسان، من إله سیزی گۆلدۆرمک ایستهییردیم…
— اینجیمهڲین، من اۏنا گۆلۆرَم کی، سیز اؤز-اؤزۆنۆزه دۆشمنچیلیک إدیرسینیز، أڲر سیز، لاپ کۆچهده ده اۏلسا، سئودیڲینیز بیر قادېنا عئشقینیزی إعلان إلهسهنیز، إله بیلیرم کی، مقصدینیزه چاتارسېنېز؛ بئله ایشلرده اینسان نه قَدَر ساده اۏلسا، بیر اۏ قَدَر یاخشې دېر. إله بیر خئییرخواه قادېن تاپېلماز کی، – أڲر اۏ عاغېللې دېرسا و سیز اۏنا یاخېنلاشدېغېنېز دقیقهده چۏخ دا عصبی دَڲیل’سه — إشیتمک ایستهدیڲینیز ایکی کلمهنی سیزه سؤیلهمهڲه جسارت إتمهسین… من ایسه اۏ دقیقهده، بلکه ده، سیزی دَلی ظنّ إدَردیم. آخې، من اؤزۆم ده بئله دوروما دۆشمۆشَم. اینسانلارې آز-چۏخ تانېیېرام!..
— آه، تَشَکّۆر إدیرم، – دئیه من اوجادان سَسلَندیم، – سیز اؤز سؤزلرینیز’له منه نئجه إتکی إتدیڲینیزی بیلسه’یدینیز!..
— یاخشې، یاخشې! آنجاق، دئیین گؤرۆم، سیز منیم بئله بیر قادېن اۏلدوغومو… یانې سیزین دیققتینیزه و دۏستلوغونوزا لَیاقت’له جاواب وئرهجک بیر قادېن اۏلدوغومو نئجه بیلدینیز؟ بیر سؤز’له، دئمک ایستهییرم کی، منیم إودار آدلاندېردېغېنېز قادېنلاردان اۏلمادېغېمې نئجه تعیین إتدینیز؟ نه اۆچۆن منه یاخېنلاشماق قرارېنا گلدینیز؟
— نئجه نه اۆچۆن؟ آخې، سیز تک ایدینیز، اۏ جناب دا حددن آرتېق جسارت گؤرسهدیردی، بیر طرفدن ده گئجه واختې؛ اؤزۆنۆز دئیین، مَڲَر اۆزهریمه دۆشن وظیفه…
— یۏخ، یۏخ، اۏندان قاباق، من ساحیلده دایاناندا… سیز دئیهسن، منه یاخېنلاشماق ایستهییردینیز؟
— ساحیلدهمی؟ دۏغروسو، هئچ بیلمیرَم نئجه جاواب وئریم؟ قۏرخورام… بیلیرسینیزمی، من بو گۆن چۏخ خۏشبخت ایدیم. یۏل گئده-گئده اۏخویوردوم؛ شَهَر کنارېنا چېخمېشدېم؛ هئچ بیر زامان اؤزۆمۆ بئله خۏشبخت حیسّ إتمهمیشدیم. سیز… بلکه ده منه إله گلدی… هر حالدا، یادېنېزا سالدېغېم اۆچۆن منی باغېشلایېن… منه إله گلدی کی، سیز آغلایېرسېنېز، من ده داوام گتیرمهدیم… اۆرهڲیم إله سېخېلدې کی… آمان، یا ربّیم! مَڲَرسیزین’له دانېشماق ایستهدیڲیم اۆچۆن گۆناه شی گؤرمۆشَم؟ سیزین دردینیزه قارداشجاسېنا شریک اۏلماق قباحَتدیرمی؟ «سیزین دردینیزه» دئدیڲیم اۆچۆن عۆذر ایستهییرم… بیر سؤز’له، آخې، منیم سیزه یاخېن’لاشماغېمدا قلبینیزه تۏخاناجاق نه وار کی؟
— بس دیر، کیفایت دیر، داها دانېشمایېن… – دئیه قېز گؤزلرینی یئره دیکدی و ألیمی سېخدې. – گۆناه منده دیر کی، بو صؤحبَتی باشلادېم؛ لاکین من سیزین بارهنیزده یانېلمادېغېما چۏخ شادام. بو دېر، آرتېق إوه چاتدېم؛ بو دؤنگهده اۏلوروق، ایکی آددېملېقدا دېر… ألویداع، تَشَکّۆر إدیرم…
— مَڲَر… مَڲَر بیز بیر داها گؤرۆشمهیهجهییک… یۏخ’سا تانېشلېغېمېز إله بو گؤرۆش’له بیتیر؟
— گؤرۆرسۆنۆزمۆ، — دئیه قېز گۆلدۆ، – سیز بیر آز بوندان أوّل یالنېز ایکیجه سؤز’له کیفایتلنیردینیز، ایندی ایسه… لاکین، بونون’لا بئله، من سیزه هئچ بیر سؤز دئیه بیلمهیهجهڲَم… کیم بیلیر، بلکه ده گؤرۆشهجهییک…
درحال جاواب وئردیم:
— من صاباح بورا گلهرَم. آه، منی باغېشلایېن، من دئیهسن، آرتېق طلب إتمهڲه باشلامېشام…
— بَلی، سیز چۏخ صبیرسیزسینیز… دئمک اۏلار کی، طلب إدیرسینیز…
— قولاق آسېن، قولاق آسېن، – دئیه من اۏنون سؤزۆنۆ کَسدیم. – یئنه خاطیرینیزه دَڲَن بیر سؤز دئسَم، منی باغېشلایېن…
آما مسأله بئله دیر، من صاباح بورا گلمهڲه بیلمهرَم. من خیالپرستم. حقیقی یاشامدان اۏ قَدَر اوزاغام کی، بو خۏشبخت دقیقهلری عؤمرۆمۆن أن نادیر آنلارې حئساب إلهییرم، بئله دقیقهلری من خیالېمدا بئله تکرار یاشامایا بیلمهرَم. من سیزین حاققېنېزدا بۆتۆن گئجهنی، بۆتۆن هفتهنی، بۆتۆن ایلی فیکیرلَشهجهڲم، صاباح مۆطلَق بورا گَلهجهیم، اؤزۆ ده محض بو دایاندېغېمېز یئره، إله بو ساعاتدا گَلهجهیم، بورادا دایانېب، بو گئجهنی خاطېرلایاجاق، یئنیدن خۏشبخت اۏلاجاغام.آرتېق بو یئر منه چۏخ عزیز دیر. ایندی پئتئربورگدا منیم ایکی-اۆچ بئله عزیز یئریم وار. من حتتا بیر دفعه خاطیرهلره دالېب، سیزین کیمی آغلامېشام… کیم بیلیر، بلکه سیز ده اۏن دقیقه بوندان أوّل اۏلوب-کئچنلری یادا سالاراق آغلایېردېنېز… باغېشلایېن، من دئیهسن، یئنه مَطلبدن اوزاق دۆشدۆم؛ بلکه سیز بو یئرده داها خۏشبخت دقیقهلر کئچیرمیسینیز…
— یاخشې، – دئیه قېز دیلهندی، – من ده صاباح ساعات اۏندا بورا گلهرَم. گؤرۆرَم کی، سیزه گلمهڲی قاداغان إده بیلمهیهجهڲَم… آنجاق ایش بئله دیر: من مۆطلَق بورا گلمهلییم، إله دۆشۆنمهڲین کی، سیزین’له گؤرۆش تعیین إلهییرم؛ یۏخ، من بورا اؤزۆم اۆچۆن أگلمهڲه مجبورام، سیز ایسه…
آچېغېنې دئییم کی، سیزین ده گلمهڲینیز پیس اۏلماز، أوّلَن، اۏنا گؤره کی، بلکه یئنه بو گۆنکۆ کیمی بیر اۏلای اۆز وئردی، لاکین بو اۏ قَدَر ده اؤنملی مسأله دَڲیل… خۆلاصه، من سیزی گؤرمَک ایستهییرم… چۆنکی سیزه دئیهجَک ایکی کلمه سؤزۆم وار. آنجاق خواهیش إدیرم، منیم حاقّېمدا پیس فیکره دۆشمهڲهسینیز، منیم بئله آسانلېق’لا گؤرۆش تعیین إتمهڲیم سیزی شۆبههیه سالماسېن. من بو گؤرۆشۆ تعیین إتمَزدیم، أڲر… یاخشې، قۏی بو منیم سیرّیم اۏلسون! آما قاباقجادان شرطیم وار…
— شرط؟ تئز شرطینیزی دئیین، هر شئیی ایلک اؤنجهدن دانېشېن، من هامېسېنا راضېیام، هر شئیه حاضېرام، – دئیه سئوینج’له سَسلَندیم، – سؤز وئریرَم کی، سیزه قولاق آسېم، اؤزۆمۆ ألیاقهتلی آپارېم… سیز، آخې، آز دا اۏلسا، منی تانېیېرسېنېز…
— محض سیزی تانېدېغېم اۆچۆن ده صاباح گؤرۆشه گلمهڲینیزی ایستهییرم، – قېز گۆله-گۆله جاواب وئردی، – من سیزی لاپ یاخشې تانېیېرام. لاکین گؤرۆشه گلرکن شرطیمی اونوتمایېن؛ بیرینجی (چۏخ خواهیش إدیرم دئدیکلریمی یئرینه یئتیرهسینیز، گؤرۆرسۆنۆز کی، سیزین’له نئجه آچېق دانېشېرام) منه عاشیق اۏلمایېن… بو، مۆمکۆن اۏلان ایش دَڲیل، سیزی ایناندېرېرام، دۏست اۏلماغا حاضېرام، بو دېر، بو دا منیم ألیم… آما عاشیق اۏلماق یاراماز، خواهیش إلهییرم!..
— آند ایچیرم.. – دئیه اۏنون ألیندن توتدوم.
— یاخشې، آند ایچمهڲین، من سیزی تانېیېرام، سیز بارېت کیمی آلېشماغا حاضېرسېنېز. منیم بئله دانېشماغېمدان اینجیمهڲین، أڲر بیلسه’یدینیز… منیم ده صؤحبَت إتمهڲه، مصلحَت ایستهمهڲه هئچ کسیم یۏخ دېر. ألبتّه، دۏستو کۆچهده آختارمازلار، لاکین سیز مۆستَثناسېنېز. من ایندی سیزی إله تانېیېرام کی، إله بیل ییرمی ایل دیر دۏستلوق إلهییریک. بئله دَڲیلمی؟ خیانت إتمَزسینیز کی؟..
— اؤزۆنۆز گؤرَرسینیز… آنجاق من هئچ بیلمیرَم، صاباحکې گؤرۆشه قَدَر صبریم چاتاجاقمې؟
— بَرک-بَرک یاتېن. گئجهنیز خئیره قالسېن، یاددا ساخلایېن کی، من آرتېق سیزه اینانمېشام. سیز بیر آز بوندان أوّل گؤزَل سؤزلر دانېشېردېنېز، دئییردینیز کی، دۏغرودان مې اینسان هر بیر حیسّی، حتتا قارداشلېق محبّتی حاققېندا دا باشقاسېنا حئسابات وئرمهڲه بۏرجلودور؟ بیلیرسینیزمی، بو سؤزلر اۏ قَدَر خۏشوما گلدی کی، درحال منده سیزه اینام اۏیاندې…
— آللاه عئشقینه، آچېق دانېشېن، سیز مندن نه ایسه گیزلَدیرسینیز، آنجاق نه؟
-صاباح سؤیلهرَم. قۏی هلهلیک بو سیرّ کیمی قالسېن. بو سیزین اۆچۆن داها یاخشې دېر؛ اؤز خیالېنېزدا چئشیدلی أحوالاتلار اویدورارسېنېز. بلکه من سیزه صاباح هر شئیی دانېشدېم، بلکه ده یۏخ.. بیز گَرَک هله لاپ یاخشې-یاخشې تانېش اۏلاق…
— ألبتّه، من اؤزۆم حاقدا نه وار’سا، صاباح هامېسېنې سیزه دانېشارام! لاکین بو نهدیر؟ من هئچ اؤزۆمهد دَڲیلم. سانکی مؤعجۆزه گؤرۆرَم. ایلاهی، من هارادایام؟
دۏغرودان مې، سیز منیم’له تانېش اۏلارکن حیرصلنمهدییینیزه، منی قۏومادېغېنېزا، – باشقاسې بلکه ده بونو إدَردی، – پئشمان دَڲیلسینیز؟ ایکی دقیقهنین ایچهریسینده سیز منی أبَدی خۏشبخت إتدینیز. بَلی، خۏشبخت؛ کیم بیلیر، سیز بلکه منییئنیدن یاشاما قایتارمېسېنېز، شۆبههلریمی حَلّ إتمیسینیز… بلکه ده منه بئله گؤرۆنۆر… نه ایسه، من صاباح هر شئیی سیزه دانېشارام، سیز هر شئیی بیلهجکسینیز، هر شئیی…
-یاخشې، اؤزۆ ده بیرینجی سیز باشلارسېنېز…
– راضېیام.
– ساغ اۏلون!
– ساغ اۏلون!
بیز آیرېلدېق. من بۆتۆن گئجهنی شَهَری گزدیم؛ إوه قایېتماق بئله ایستهمیردیم. من إله خۏشبخت ایدیم کی… دئمهلی، صاباحا قَدَر!..


text:
هر بیر سؤزون بؤلمهجیکلرینی بیتیشیک، یاخین و آرالی یازماقلا آیری آیری آنلاملاری ایفاده ائده بیلهریک.
بیتیشیک یازماق: “چی/چو” أکی اؤزوندن قاباقکی سؤزه بیتیشیک یازیلیر:
ــ آتچی (آت+چی)
یاخین یازماق: “لر” أکی نه اؤزندن قاباقکی سؤزدن آرالی یازیلیر، نه ده اونا بیتیشیر، بلکه یاخین یازیلیر:
دییشیکلیکلر (دییشیکلیک+لر)
آرالی یازماق: آردیجیل گلن ایکی سؤز بیربیریله ایله سیخ ایلگیده اولدوقلارینا باخمایاراق بیر فاصیله ایله یازیلیرلار:
ــ اوجا داغ
“کی” باغلاییجیسی اؤزوندن قاباقکی سؤزه بیتیشدیکده بللی بیر آنلامی ایفاده ائدیر، آرالی یازیلدیقدا ایسه باشقا آنلامی. اؤرنک:
– ایندی کی، توْی قوْرتاردی، گل گئدهک [حال که جشن پایان رفت، بیا برویم].
– ایندیکی توْی قورتاردی، گل گئدهک [جشن فعلی تمام شد، بیا برویم].
گؤروندویو کیمی بیرینجی “کی” سؤوزونو آرالی یازمیشیق، ایکینجیسینی ایسه بیتیشیک.


text:
۱۹۷۴ (میلادی)
میلادی ۱۹۷۴-جی ایل گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز یئتمیش دؤردونجو ایل.
اهمیتلی حادیثهلردَییشدیر
حادیثهلردَییشدیر
- ۹ آقوست - واترگیت قالماقالی سونوجوندا ریچارد نیکسون آمریکانین جومهوریتچی (ریپابلیکن) جومهور باشقانی گؤرَویندن (وظیفه سیندن) استعفا وئردی.
- ۶ مارس - اینگیلیسده سئچیملری ایشچی حزبی قازاندی. هرولد ویلسون باشوزیر اوْلدو.
- ۵ مارس - یوم کیپور ساواشی: ایسرائیل عسگرلری سوئز کانالینین غرب یاخاسیندان چکیلدیلر.
- ۳۰ ژولای - هیلاری سوانک؛ آمریکالی آکتور، ایکی اسکار اؤدولونو قازانان.
- ۳۰ اوْکتوبر - محمدعلی بوکسدا دونیا قهرمانی اوْلوب.
- ۲۵ سپتامبر - عالیملر موعلق ذرهلرین اوزون لایهسینی تخریبی بارهده بیاننامه یایدیلار
- ۲۲ فوریه - پاکیستان اؤزونون کئچمیش اوستانی اوْلان بنقلادشین باغیمسیزلیغینی تانیدی.
- ۱۶ آقوست - آندراس پاپاندرو ۷ ایللیک تبعیددن سونرا یونانا گئری دؤندو.
- ۱۳ دسامبر - مالتا جۆمهۇریتی اعلان ائدیلمیشدیر.
- ۱۱ اوْکتوبر - یوقوسلاویده قومی تمیزلهمهنین یئنی مرحلهسی باشلادی.


text:
ایشلدن دانیشیغی:Susan turk
سیزی تانریا تاپشیردیم
قراردی فاس تاریخین بوردا کپی پیست ائلیاق من اونا یوخام سیزی تانریا تاپشردیم
- سوسان بی سیز اؤز نظریهلریزی یازمیسوز یا بیر مقالهده بو آدلاری اوخوموسوز؟ بیر مقالهده اوخوسوز مقالهنی قایناق شکلینده آرتیرین امّا اؤزوز یازمیش اولساز هر کیم ایستسه بیر بالاجا قایناق ایله راحات سیز یازانلاری دگیشهبیلر. مقالهزین گوجلو اولماغین ایستهسز آیری معتبر سایتلاری یا مقالهلری قایناق وئرملیسیز. من سیز یارادان مقالهلرده تخصصوم یوخدور و اولاردا ال آپارمایاجاغام امّا جیسارت دیر منجه بو مقالهلر ویکیمیزی اعتباردان سالیر! سیزه قایناق وئرمک ائله آغیر گلیر کی کوسوب گئدیرسیز (گئدیرسهییرسیز!)؟ حق سیزله اولسا دایانیب حقدن دیفاع ائدین. ساسانیلرین تورک اولماغینا!!!!!!!!!! ادعا ائتمک بیزی اعتباردان سالماقدان سونرا آیری نتیجهسی یوخدور. من سیزدن خواهیش ائدیرم نئچجه دقیقه منطقله بحث ائدیب سوء تفاهوملاری آرادان گؤتورون.--Arslanteginghazi (دانیشیق) ۲۳ آقوست ۲۰۱۵، ساعت ۱۵:۲۶ (UTC)
گوناه بوردادی کی بعضی لر فارسلارین یازیلارین اوزلرینه قایناق بیلیر امما فارس یازیلاری هئچ زمان تورکلره قایناق اولا بیلمز بلکه اولار تورکلرین ضدی دی و سوسان بولاری بیلیر تورکلر تاریخی فارسلاردان آلیب و بو چوخ چتینلیق یارادیب و سیز ائلیه بیلمسیز تورک تاریخین فارس قایناقینان یازاسیز چون اصیل دوشمان فارس دی سیز یونان تاریخیندن قایناق آلین سوسان بای قبول ائدر - قوجامان تبریز2.186.146.44 ۲۳ آقوست ۲۰۱۵، ساعت ۱۶:۰۷ (UTC)
- سوسان بی یونان تاریخچیلریندن قایناق آلیبسا اولاری رفرنس وئرسین. بیز دئمیریک نهدن بولاری یازیر، بیز دئییریک نهدن قایناقسیز یازیر. مثلا یازسین هئرودوت فیلان کیتابیندا فیلان بؤلومونده بو سؤزی دئییب.--Arslanteginghazi (دانیشیق) ۲۳ آقوست ۲۰۱۵، ساعت ۱۶:۱۱ (UTC)
سیز وروشماقا دوشماندان قوشون آلیسیز من ده قایناق گورماقی سیزین تک باشارا بلمیرم گئتماقیم یاخچی دی اما بیلین فاسلارین بوتون یازدیقلاری قوشمادی و تورکلر دوشمانچیلیقی دی بونی هله بیلمیرسیز کی وروشمادا دوشماندان قوشون سئچمزلر قوشونچی گرح قونشون اولا
یاشا قوجامان بای من سنی تانیرام ؟--Susan turk (دانیشیق) ۲۳ آقوست ۲۰۱۵، ساعت ۱۶:۱۸ (UTC)
- قایناق وئرمک چتین دگیل. سیز تورک دیلینه و تورک تاریخینه خیدمت ائتمک ایستیرسیز گئتمک یئرینه دگیشمک صفحهسینده اۆست ابزارلاردا بیر آچیق کیتاب شکلی وار، اونا کلیک ائلهمکله قایناقلاریزی آرتیرین. ماوسیزی او آچیق کیتاب اۆستونده ساخلاسوز بیر بالاجا یازی گتیرر "قایناق".--Arslanteginghazi (دانیشیق) ۲۳ آقوست ۲۰۱۵، ساعت ۱۶:۲۵ (UTC)
ایران تورکلرینین اسکی تاریخی[دَییشدیر]
حؤرمتلی سوسان بَی. زحمت اولماسا ایرحمتلیک زهتابینین کیتابین قایناق گؤتوروب مقاله لری یارداین. او قایناق اساسیندا یازسانیز اوندا دئمک اولارکی گئچرلی بیر قایناغدان فایدالانا بیلیبسیز. هر هانسی صفحه سیندن یارارلانیرسیزسا اونو مقاله ده قویون. حؤرمتله--Ebrahimi-amir (دانیشیق) ۲۴ آقوست ۲۰۱۵، ساعت ۰۳:۲۲ (UTC)
بوجور بیللنیر هرکیمسه اوز یولون گئدیرمی اوز ایشلرینیزین دالیسن توتمالیسینیز بوردا کورد یا فارس آدلاری چوخلی گتیریلیر.من سیزین صحیفله لریزی مطالعه اِدرکن سیزین ایشلرینیزی بیلدیم بو یولدا سیزه خوش آرزی ائدیرم ساغولارسینیز سوسان بای دوز یول سیزینکی اولارکن.پری خاتون5.223.45.4 ۲۴ سپتامبر ۲۰۱۵، ساعت ۱۰:۳۰ (UTC)
== بورانی آیری بیر شئی له ایشتباه توتوب سوز ==
سوسان بی نئچه دفعه لرجه سیزه دئمیشک نظره گلن سیز بورانی بیر وبلاگلا ایشتباه توتوب سوز بوردا اوز اعقایدیزی یایب و اوخوجویا باخیش وئریرسیز بوردا هئچ کس اوزوندن ویکی ده جومله یازا بیلمز بوردا هر نه یازمالی اولسا گرک قایناق اساسیندا اولا قایناقین سوزو اولا ،سیزین بو فارس اوشاقلاری ایراندا اونون تورکلره قارشی نظریه سیندن فایدالانیب و تورکلر اوچون گولمه لی سوزلر و مسخره اویونلار چیخادیبلار.امینورسکی و اونا تای تورکلره ضید اولان روس و اینگلیس دیپلوماتلار چوخدو سوزونوزون آنلامی ولادیمیر مینورسکی مقاله سینده نه دیر؟ بو دفعه آخیر دفعه دیر تذکور وئریرلر مودیرلر و اوزمده شخصا بئله ایشلرین قاباغیندا دایناجایام ایر ایستیر مینورسکی بیر فاشیست تانتدیراسیز تاندیرین آمما قایناق اساسیندا دا بوردا نقل داستان تعریف ائتمه ین!!!--Amir a57 (دانیشیق) ۲۳ سپتامبر ۲۰۱۶، ساعت ۰۹:۴۹ (UTC)
من مجبور دئیرم مینورسکی کیمی آدامی تعریف ائدم منیم اوندان زهلم گئدیر و اوز بیلدیقلاریمی یازمیشام سیزین اوندان خوشوز گلیر یوخسا ایری سوزلر بیلیرسیز عوض ائدین چوخ راحتدی سیزین الیزی باغلامیبلار حورمتلهSusan turk (دانیشیق) ۲۳ سپتامبر ۲۰۱۶، ساعت ۱۰:۰۲ (UTC)
- سن بیزیم الیمیزی باغلییب سان بئله ایشلرله بیر نفر ایستیر ایلشه سنین مقاله لرین اوستونده سنین مقاله لرین دوزلده ویکی قانون قایدا لاری اوستونده چالیش اوز بیلدیغین له قرار دئییل چالیشاسان گرک منبع نین بیلدیغی ایله چالیشان هئچ کس بوردا داستان یازمیر سن بوردا بئله یازیرسان قایاناق نمنه دئییر اونو یاز یوخدور یازما سنه بیر کس دئمیر مینورسکی تعریف ائت.--Amir a57 (دانیشیق) ۲۳ سپتامبر ۲۰۱۶، ساعت ۱۰:۱۶ (UTC)
مینورسکی یازیلاری اوزی قایناقدی هانسی قایناق 84.47.205.213 ۲۳ سپتامبر ۲۰۱۶، ساعت ۱۰:۳۶ (UTC)
خیر بیر منبع تاپین آرتیرین کی اوردا مینورسکی نین آذربایجان خالقینا قارشی چالیشدیغین یازسین یادا کی فاشیست اولماغین اثبات ائلسین اوزونوزدن مقاله ده یازیب سیز تورکلر اوچون مسخره اویونو گولمه لی سوز لر دئییرلر بو سوز ویکی نی چالیشه چکیب هامیدان چون بیزه گولرلر تا مینورسکی یه !--Amir a57 (دانیشیق) ۲۳ سپتامبر ۲۰۱۶، ساعت ۱۱:۱۵ (UTC)
بو گئده تبریز ایشغال اولاندا روس اوردوسونا باشچی اولوردو وآدی تبریزده مینورسی.. اولور .هله گوزلریزی یومون باش اوسته منده سیزه تای یوخولارام اما منه چتیندی Susan turk (دانیشیق) ۲۳ سپتامبر ۲۰۱۶، ساعت ۱۵:۱۹ (UTC)
- من گوزلریمی یوممامیشام لاب دا آیدین آچیق یولوما داوام وئریرم سندن ده یاخشی باشا دوشورم نه وار سن منه مینورسکی دن دئیرسن منده سنه اونون دوستو بازل نکتین روس کنسول اورمیه دئییرم جیلولوق فاجعه سینین عامیل لریدن دی امما مسئله بودور کی من سن تای گلیب یازمامیشام "تورکلر اوچون مسخره اویونو گولمه لی سوز لر دئییرلر" ایر قرار اولسایدی بئله بیر جومله لردن یازیلا بورا لازیم دئییلمیش هر ویکی ایشلدنی بیر وبلاگ آچیب اوردا مین دنه بو سوزلردن یازسین اونا گوره دی دئییرم سیز بورانی وبلاگلا ایشتباه توتوب سوز بورا دانیشنامه دی و گرگ دانیشنامه شانینده اولان جومله و یازی لار یازیلا دانیشنامه شانی نه دیر قایناق دی ویکی قایدالاریندا چالیشماق دیر . --Amir a57 (دانیشیق) ۲۳ سپتامبر ۲۰۱۶، ساعت ۱۹:۱۰ (UTC)
بوُلوک[دَییشدیر]
سلاملار عزیز و حؤمتلی سوُسان بَی. سیزی اوُزون مدتلی بولوکلامایا مجبورام.بوُلوک سببلر؛ قایدالاری پوْزماق، قایناقسیز مقاله و سؤزلز ویکیه آرتماق، جعلی کلمه یا سؤزجوکلری ویکیه گتیرمک(خاخامنشیلر...)،چوْخلو تذکورلارا باخماماق...E THP (دانیشیق) ۲۵ سپتامبر ۲۰۱۶، ساعت ۰۷:۱۱ (UTC)
خاخام منشیلرین هاراسی جعلی اولور (آرامی دیلده هاخام همان خاخام اولور ) سوادیز بونا چاتمیر منی متهم ائتماقدان فایدا یوخدو خاخام منشی همان هخامنشی آرامیجا اولور بو کلمه نین اصل آدی تورکجه چونوب و خاخام منشی اولور .-هابئله 70 صفحه فارسی و اینگیلیسی دیلدن چوندرمیشم اونلارین کوکو و قایناقی همان صفحه لرده اولور .چوخ سوینیرم بولوک اولمادان من اوچون فرقی یوخدو سیز یاتمیسیز شیرین یوخوداسیز Susan turk (دانیشیق) ۲۵ سپتامبر ۲۰۱۶، ساعت ۰۹:۰۲ (UTC)
گئت دا به! نیه مختلیف آی پی لرنن گلیب بورانی قاتیرسان؟ زورنان اؤز فیکرینی بیزه سوخوشدورابیلمزسن. یامان یووزون دا اؤزووه و خانواده وه قاییتسین. بیر آز چوخ اوخوسان بوجور های کویلو اولمازسان ها! چوخ بیلن ساکیت اولار، بیلمهین ده قولاق آسار. آمان او یاریمچیلیق الیندن.
[دَییشدیر]
Hello! The Wikimedia Foundation is asking for your feedback in a survey. We want to know how well we are supporting your work on and off wiki, and how we can change or improve things in the future.[survey ۱] The opinions you share will directly affect the current and future work of the Wikimedia Foundation. You have been randomly selected to take this survey as we would like to hear from your Wikimedia community. To say thank you for your time, we are giving away 20 Wikimedia T-shirts to randomly selected people who take the survey.[survey ۲] The survey is available in various languages and will take between 20 and 40 minutes.
You can find more information about this project. This survey is hosted by a third-party service and governed by this privacy statement. Please visit our frequently asked questions page to find more information about this survey. If you need additional help, or if you wish to opt-out of future communications about this survey, send an email to surveys@wikimedia.org.
Thank you! --EGalvez (WMF) (talk) ۱۳ ژانویه ۲۰۱۷، ساعت ۲۰:۴۷ (UTC)
- ^ This survey is primarily meant to get feedback on the Wikimedia Foundation's current work, not long-term strategy.
- ^ Legal stuff: No purchase necessary. Must be the age of majority to participate. Sponsored by the Wikimedia Foundation located at 149 New Montgomery, San Francisco, CA, USA, 94105. Ends January 31, 2017. Void where prohibited. Click here for contest rules.
Your feedback matters: Final reminder to take the global Wikimedia survey[دَییشدیر]
Hello! This is a final reminder that the Wikimedia Foundation survey will close on 28 February, 2017 (23:59 UTC). The survey is available in various languages and will take between 20 and 40 minutes. Take the survey now.
If you already took the survey - thank you! We won't bother you again.
About this survey: You can find more information about this project here or you can read the frequently asked questions. This survey is hosted by a third-party service and governed by this privacy statement. If you need additional help, or if you wish to opt-out of future communications about this survey, send an email through EmailUser function to User:EGalvez (WMF). About the Wikimedia Foundation: The Wikimedia Foundation supports you by working on the software and technology to keep the sites fast, secure, and accessible, as well as supports Wikimedia programs and initiatives to expand access and support free knowledge globally. Thank you! --EGalvez (WMF) (talk) ۲۱ فوریه ۲۰۱۷، ساعت ۱۹:۲۵ (UTC)
چالیشماق[دَییشدیر]
سوسان بی دا آیپینین فایداسی یوخدور چونکو بو 3 گون ایچینده هرنه آیپی ایله یاراتسان سیلهجم ،یا خیر چالیشماق ایستهسن بیر حساب آچ(اؤزون اۆچون ده یاخچیدیر دلیللرین بوردا دئیهبیلمم) یوخسا وختیین بوردا کورلاما، جاواب دا کی آداما وئرمیسن اقلا ایمیل گؤندر m.xiii@mail.ru. حؤرمتله M.XIII (دانیشیق) ۵ اوْکتوبر ۲۰۱۷، ساعت ۱۲:۴۶ (UTC)


text:
حولوصی آکار: "شهیدلرین قانی یئرده قالمادی"
میللی ساوونما ناظیری حولوصی آکار سوریه-ده "فرات قالخانی" عملیاتی بؤلگهسیندهکی هوجومدا شهید اولان 2 عسگرین قانینین یئرده قالمادیغینی و 12 ترورچونون ضررسیزلشدیریلدیگینی بیلدیریب.
میللی ساوونما ناظیری حولوصی آکار سوریه-ده "فرات قالخانی" عملیاتی بؤلگهسیندهکی هوجومدا شهید اولان 2 عسگرین قانینین یئرده قالمادیغینی و 12 ترورچونون ضررسیزلشدیریلدیگینی بیلدیریب.
ناظیر آکار موشاییتیندهکی باش قرارگاه رئیسی ژنرال یاشار گولر و قورو قوشونلاری قوموتانی ژنرال اومیت دوندار ایله بیرلیکده سوریه-نین قوزیی یندهکی بیرلیکلرین گؤندریلدیگی و ایداره اولوندوغو سرحد خطینده یوخلاما و تدقیقاتلار آپاریب.
سرحددن کنارداکی قوشون قوموتان لاری ایله گؤروشن و ساحهدکی سون وضعیت بارهده معلومات آلان آکار بیر سیرا تعلیمات دا وئریب.
حولوصی آکار ترورچولارین "فرات قالخانی" عملیاتی بؤلگهسینده ترورچولارین تشکیل ائتدیگی هوجومدا ایکی شهید وئریلدیگینی خاطیرلاداراق، "هئچ بیر شهیدیمیزین قانینی یئرده قویمادیغیمیز کیمی خاین هوجومدان سونرا لازیمی عملیاتلاری حیاتا کئچیردیک. ایندییه قدر عمومیلیکده 12 ترورچو ضررسیزلشدیریلدی. اینانیریق کی، بو سای یاخین گونلرده آرتاجاق" دئییب.
عراق-ین قوزیی یندهکی ترورلا موباریزهنین قرارلی شکیلده داوام ائتدیگینی ایفاده ائدن آکار، بؤلگهدهکی هر یئری تروریستلره دار ائتدیکلرینی وورغولایاراق، بونلاری سؤیلهییب: "24 جولای 2015-جی ایلدن بو یانا عمومیلیکده 18 مین 292 ترورچو ضررسیزلشدیریلدی. بو ایلین اولیندن بری عراق-ین قوزیی یندهکی عملیاتلار نتیجهسینده 1581 ترورچو ضررسیزلشدیریلیب. تک هدفیمیز ترورچولاردیر. بو موباریزه سون ترورچو ضررسیزلشدیریلنه قدر داوام ائدهجک".
آکار "ی.پ.گ/ پ.کا.کا-یا برابردیر" دئیهرک آرالاریندا هئچ بیر فرق اولمادیغینی قئید ائدهرک، "اونلارین بیرلیکده اولدوقلارینی، عینی اولدوقلارینی گؤرمهمک اوچون کور اولماق لازیمدیر. بو معنادا متفیقلریمیزین گؤزلرینی آچماسینی، بونو گؤرمهسینی و بو کورلوقدان خلاص اولماسینی گؤزلییریک" دئییب.
ایلگیلیلی خبرلر
آلتون:"دونیا تورکیه-نی ثابیتلشدیریجی گوج کیمی قبول ائدیر"
جمهور باشقانلیغی ایله تیشیم ایدارهسینین رهبری فخرالدین آلتون بیلدیریب کی، دونیا تورکیه-نی ثابیتلشدیریجی گوج کیمی قبول ائدیر.
چاووشاوغلو: تۆرک دۆنیاسیندا یئنی فورصتلر اورتایا چیخدی
"تۆرک دۆنیاسینین اؤزونه اولان گۆونینین هر گئچن گون آرتدیغینی گؤروروک. قاراباغ ظفریندن سونرا بیر شئی اولسا ‘تۆرکیه بیزیم یانیمیزدا اولار’ آنلاییشی گۆجلهنیر"
"تورکیه، باتی بالکان اؤلکهلرینده باریشی قورویان اورتاقدیر"
ووچبچ: صربیستان تورکیهنی باتی بالکانلاردا باریش و ثابتلیگی قورویان، بوتون بؤلگه اؤلکهلرینده وطنداشلارین عمومی گوونلیگینه قاتقی وئرهن اورتاق کیمی گؤرور''


text:
آنتونیو گوترش عراق-داکی هوجومو قیناییب
بیرلشمیش میللتلر تشکیلاتینین (بمت) باش کاتیبی آنتونیو گوترش عراق-دا بازار یئرلریندن بیرینه ائدیلن بومبالی هوجومو سرت شکیلده قیناییب.
بیرلشمیش میللتلر تشکیلاتینین (بمت) باش کاتیبی آنتونیو گوترش عراق-دا بازار یئرلریندن بیرینه ائدیلن بومبالی هوجومو سرت شکیلده قیناییب.
باش کاتیبلیگین وئردیگی آچیقلامادا گوترش دینج وطنداشلاری هدف آلان دهشتلی هوجومو کسکین شکیلده قینادیغی بیلدیریلهرک، قوربانلارین عائلهلرینه، عراق حکومتینه و خالقینا باش ساغلیغی وئردیگی ایفاده ائدیلیب.
آچیقلامادا جینایت ایشلهینلرین ان قیسا زاماندا عدالته تسلیم ائدیلمهسینین واجیبلیگینه دقت چکیلهرک، "قوربان بایرامی عرفهسینده باش وئرن بو اؤلومجول هوجوم ترور بلاسینین سرحد تانیمادیغینی هامیمیزا خاطیرلادیر" ایفادهلری یئر آلیب.
قئید ائدک کی، عراق-ین پایتاختی باغداد-ین صدر بؤلگهسیندهکی خالق بازاریندا بایرام عرفهسینده باش وئرن پارتلاییشدا 30 نفر اؤلوب، 60 نفر یارالانیب.
ایلگیلیلی خبرلر
سودانین حربی حاکمیتی ایله موخالیفت آراسیندا سازیش ایمضالانیب
بو بارهده راضیلاشما سندینین ایمضالانماسی مراسیمینی جانلی یاییملایان " الحداس" کانالی معلومات یاییب.
آلمانیادا ایکی قیز اوشاغینا بیچاقلی سالدیری ائدیلدی
اوخول یولوندا بیچاقلی سالدیرییا معروض قالان هر ایکی قیزین آغیر یارالاندیغی آچیقلاندی
روسیا نفتینین ساتیشینا بؤیوک ضربه
بو بارهده جمعه گونو آوروپا بیرلیگی، گ7 اؤلکهلری و آوسترالیا راضیلاشیب.


text:
پيشيك ايله سيچان
بیری واریدی بیری یوخ ایدی. بیرقالابالیق سیچان عايیله سی بیر کاسیب ائوین دلیک دوشوگونده یاشاییردی. بیرگون سیچانین اوشاقلاریندان بیری آناسینا “سوسوزام” دئيیر. آناسی ، ائوین آشاغی باشیندا سوقابلارینین یانیندا همیشه يئره سوتوکولدوگونو بالاسینا آنلادیب، اونو اورایا گؤندرمک ایسته دی. آتا سیچان ايسه بومسئله یه قارشی چیخیب اوشاغی نین آخشاما قدر گؤزله مگینی ایسته دی. آناسیچان “یوخ جانیم هئچ زاد اولماز؛ بوعاییله نین عضولری چوخ مهرباندیلار؛ هم ده بوچاغدا باشلاری قاریشیق دیر” دییه اوشاغی سو یئرینه گؤندرمگه زورلادی. بالا سیچان دلیکدن چیخار- چیخماز بیرباشماق تایی اونو یئره یاپیشدیردی. آتاسیچان ایله آناسیچانین داوالاری قیزیشدی. آتا،”گؤردون وورارلار” دئییر، آما آنا قبول ائتمیر؛ و بالالارینین اؤلومونو بیر تصادوف کیمی گؤرمک ایسته ییر. گئجه یاریسی اوبیری اوغلان من آجام دئییر. آتاسی، بالاسینا “بیرآز دؤز،گئدیم آنبارداکی تلیسلرین بیرینی دلیب سنه بوغدا گتیریم” دئییر.
بالا سیچان اوزوقویلو یئره اوزانیب آیاقلارینی یئره دؤیوب، همن یئمک ایسته ییر. آناسی کیشینی پرپیله ییب.” بالام آجدیر، دؤزه بیلمز” دئییب اؤزو یولا دوشور. موطباغا گئتمک اوچون یاواش یاواش دووارین دیبیندن سوقابلارینین دالیندان ائوین آشاغی باشینا دوغرو سوزور. سوقابالارینین یانینا یئتشمه میش بیربالاجا بوشقابدا بیر تازا پنیر تیکه سی گؤروب، آللاهینا شوکرائدیب، پنیری گؤتوروب، همن یووایا دؤنور. آتاسیچان آروادینا پنیرین هاردان تاپدیغینی سورور. آناسیچان اولایی آنلاداندان سونرا، آتا ” اورایا هئچ زامان پنیرقویولمازدی؛ بوپنیرشوبهه لیدیر دیئیب بالاسینین او پنیری یئمه سینه قارشی چیخیر. آما آنانین خوش گؤرولو فلسفه سینه محکوم اولور. بالاجا اوغلان پنیری ییه ر- یئمز اوزانیر و نفسی گئدیب گلمیر. صاباحکی گون اوشاقلارین بیری باشینی چؤله اوزادیب، دلیگین آغزیندا مودئللي، ایری- بوروق بیردمیر پارچاسي گؤروب، اوشاقلارا دوغرو گئری دؤنور: ” آی اوشاقلاربوردا بیرگؤزل دمیر وار گلین اوینایاق؛ اوسته لیک ائوده ده هئچ کیم یوخدور” دئییر. یئنه ده آتا بوش یئره یاخا- واراسینی دیدیر. سؤزو چوخ آما سؤزونون دوزو یوخ. آنا، عاییله نین اونلاری سئودیگندن دولایی، اوشاقلارین اه یلنمه سینه گؤره او دمیری اورایا قویدوقلارینا اینانیرکی اینانیر. اینانمادیغی تکجه شیئی ده آتانین ائو صاحیبیني اؤزلرینه دوشمن گؤرمه سی. اوشاقلار دا آنانین سؤزلرینی آتانینکیندان داها چوخ بیه نیرلر.
بیرینجی اوشاق هوپ دییه دمیرین اوزرینه آتیلیر. آنجاق بیرینجی آتیلیر، ایکیمجییه سیرا چاتمیر. نده نی ده بللی دیر. چونکو بیرینجی آتیلان کیمی تاخیلیب تله ده قالیر. باشقالارینین چابالامالاری دا یئرسیزقالیر. آما، آنا خوش گؤرولو دوشونجه لرینی ساوونماغا داوام ائدیر. اونا گؤره هیچ بیر دوشمنلیک یوخ، بلکه ده حادیثه اوغلانین ياخشي آتیلماماسیندان اورتایا چیخمیشدیر. یوخسا بو اینسانلارین سیچانلاری سئودیکلرینه شوبهه ائتمک اینصافسیزلیق، حاقسیزلیق، وغیراینسانی بیر دوشونجه دیر!
گونلرین بیرینده ائوصاحیبلرینین سفره گئتدیکلری بیر زاماندا اوشاقلارین بیری، ائوده بیر پیشیک اولدوغوندان خبر وئریر. بو خبری ائشیدن آتا هؤنکور هؤنکور آغلاماغا باشلاییر. آنا ایسه اونو هئچ باشا دوشمور. آتا، آرتیق او ائودن کؤچمه لرینین گرکلیگینی سؤیله ییر. “چونکو پیشیکلرین سیچانلارا گؤره موناسیبتلری اینسانلاردان تام فرقلی دیر. اونلار ارثی اولاراق سیچان دوشمنیدیرلر. اینسان راحاتسیز اولماماق اوچون سیچانا قارشیدیر. آما، پیشیک سیچانی یئمه دن ایسته دیگی کیمی یاشایابیلمز. اینسان سیچانی اؤلدوروب آتار. آما پیشیک سیچانی اؤز وارلیغینی داوام اتتدیرمک اوچون قوللانار( ایستیفاده ائدر) ساده دئییم، پیشیک اولان یئرده، بیزیم یئریمیز آنجاق اونون قارنی دیر…”
نه یازیق کی آتانین بوسؤزلری هاوادا قالیر. آنانین، و هابئله آییلماغی سئوميه ن اوشاقلارین قولاقلارینا باتمیرکی باتمیر. جانلارینا یاتمیرکی یاتمیر. آنایا گؤره اونلار ائوصاحیبیندن ایللرجه اؤنجه او ائوده یاشامیشلار. هاراگئده جکلرکی؟! هم ده اینسانلار اونلاری سئودیگیندن، اونلاری اه یلندیرمک اوچون، اونلارا دوست گتیرمیشلر. آنا، اوشاقلاری بویئنی دوست ایله آرخاداشلیغا واویناماغا تشویق ائدیر.
نه باشینيزی آغریدیم؛ پیشیک قارداش گؤزل میومیولاری ایله سیچانلاری بیرر-بیررآلدادیب تورا سالیب، دیشینه چکیر. آما، آناسیچان هرسفرینده بیرحیکایه اویدوروب مسئله نین تصادوف اولدوغونو سؤیله ییر.
بیرگون ارینه “باخ بیزده میومیوایئتسک، پیشیک قارداش بیزی اؤزوندن سایار. اوزامان گؤزلجه سینه بیرآرادا یاشاریق”. آرتیق یئرسیز، و فایداسیز موشاجیره دن یورولموش کیشی آروادینا اویور. دلیکدن چیخیب، مؤو- مؤو چاغیراراق پیشیگه دوغرو گئدیر. توخ پیشیک، قارني آجالانا قدر آتا سیچانی اوینادیر. آجالان کیمی ده فیس فوس ایله، آتانی بالالارینین یانینا گؤندریر. بوماجرانی دلیگین آغزیندان ایزلیه ن آناسیچان یووایا دؤنوب دوشونمگه باشلاییر. سونوندا کیشینین اؤلدورولمه سینین سببینی تاپیر: “ها! تاپدیم؛ کیشی یاخشی مله مه دی. یوخسا پیشیک قارداش بیزلری سئویر. او یازیق نه قدربویاراماز مؤو- مؤو سسینه قاتلاندی؛ آما کیشی بیرتورلو میومیو دئیه نمدی. او دا اوندان حیرصله نیب کیشینی اؤلدوردو”.
آناسیچان بیرنئچه گون بودوشونجه ایله عئينن پیشیک کیمی مله مگه چالیشدی. چالیشمالارین سونوندا، او، پیشیک قارداشدان داها یاخشی مییوو- مییوو ائله ییردی. حاضیرلیغینی حیس ائتدیگی زامان، اؤست- باشینی تمیزله ییب، یوموق گؤزلرینی بیرگؤیه قالدیریب، بیرده بیر درین نفسدن سونرا دلیکدن ائشیگه چیخدی. باجادان دوشموش گون ایشیغینين آلتیندا اوزانان پیشیک اویاندی. آناسیچان آراسی کسیلمه دن مییوو- مییوو ائده رک یانلارینی باساباسا اونا دوغرو ایره لیله دی. پیشیک تعجوبله، اوندان نه دئمک ایسته دیگینی سوردو.
سیچان: ” باخ من آرتیق سیچان دئییلم؛ مییوو- مییوو؛ نه قدرچالیشیب سیزین کیمی پیشیک اولموشام؛ مییوو- مییوو؛ بیزآرتیق بیرآرادا یاشایا بیلریک؛ مییوو- مییوو. دئییلمی؟ مییوو- مییوو”
نئچه گوندور سیچان اتی یئمیه ن پیشیک قارداش قییناغینی قالدیریب سیچانین باشینا بیرقاپباس یئندیردی. ائله بو آندا ائوین قاپیسی آچیلدی. سسدن قورخان پیشیک، سیچانی بوراخیب قاچدی. سیچان دا نه کؤکده اؤلوسونو یووایا سالا بیلدی! اونون اؤزونه گلمه سی بیرنئچه گون چکدی. یئریندن قالخاندان سونرا اؤزونو یالقیزگؤرن سیچان، یاواش یاواش ارینی واوشاقلارینی دوشونمگه باشلادی: “عجبا گئتسم می بوائودن…؟ یوخسا…؟! “
84/5/19 س. داغلی


text:
ایلتریش خاقان
قۇتلوق ایلتریش خاقان — ایکینجی گؤی تورک خاقانلیغینین ایلک خاقانی. ایللیگ خاقانین نسلیندن گلیردی. 681-جی ایلده اۇيغورلارا هۆجوم ائدهرک اوْنلارین يئرینی تۇتموش، 17 سرکرده ایله بیرلیکده 5000 عسگر توْپلامیش و چینه قارشی مۇحاریبهيه باشلامیشدی. 679-جۇ ایلده عصیانا قالخمیش اوْلان آشیدئ يۇانچژئنی مغلوب ائتمیشدی. ایلک ایشی چینین طرفینی تۇتان تۆرکلره هۆجوم ائتمک اوْلان ایلتریش 7 اوْغوز طایفهسینی مغلوب ائتمیشدی. داها سوْنرا آشیدئ يۇانچژئن ده اوْنون طرفینه کئچمیشدی. 683-جۆ ایلده چین والیسی وان دئمئونو اعدام ائدهرک حاکمیتینی اعلان ائتمیش، کنياز قۇی يۇان اوْنلاری ساخلايا بیلسه ده ایلتریشین اوْردولاری دؤيوشلرده چینه آغیر ضربهلر وۇرموشدو. بئله کی، تۆرک توْرپاقلارینین والیسی چژان خینشی، لی سیکيان اؤلدورولموش، ژنرال چۇی چژیبيان ایسه اسیر گؤتورولموشدو.
قایناقلار[دَییشدیر]
- آذربایجان جۆمهۇریتی تۆرکجهسی ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«İltəriş xaqan»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۱۹ اوْکتوبر ۲۰۱۷ میلادی تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
یاپیسؤکوم
ياپیسؤکوم[دَییشدیر]
یاپیسؤکوم و يا دئکونستروکسييون (Dekonstrüksiyon) ايلک دفعه پوستیاپیسالچی دوشونور ژادک دریدا (Jacques Derrida) طرفيندن قوللانيلان بير تئرميندیر. پستمدرنیزمين و اَلهشتيرل (تنقیدی) قورامين بعضی داللارينا گؤره یاپیسؤکوم، بير متنين، بير و يا داها چوخ "سس" ايله سسلهنديريلمهسی ايچين، باتیلی قولاغا گؤره، متنين گؤروندویو سينيرسيز بير اؤزهللیکدیر. ديلين گلهنکسل آوروپا مرکزلی دونيا گؤروشو طرفيندن يؤنلهنديريلن، کسين خطلر اولمايان بير آراج اولدوغونا داياناراق اسکی متينلرين يئنی آنلاملارينی اونلاری يئنيدن ياپيلانديراراق اينشاء ائدن پوستمودئرن ائلهشتيرل ياخلاشيم.


text:
تبریز آذربایجان تئاتری(۱)
ایلهام رحیملی- کؤچورن: احمد عسگرپور
ایضاح:
آذربایجانین گؤرکملی تئاترشناسی نظریهچی عالیم، ایلهام عزیز اوغلو رحیملینین “تبریز آذربایجان تئاتری” کیتابی، تئاتر صنعتیمیزین تاریخی انکشاف تدقیقینی اؤزونه مقصد گؤتورموشدور. بو نسبتا کیچیک حجملی کیتابدا بو گونه قدهر لاییقینجه ایشیق اوزو گؤرمهین تبریز و آذربایجانین باشقا شهرلرینین تئاتر تاریخینین قارانلیق گوشهلری آیدینلاشیبدیر.
ایلهام عزیزاوغلو رحیملی ۱۹۴۹-جو ایل سئنتیابرین ۸-ینده آذربایجان جمهوریتینین یئولاخ رایونونون مالبینهسی کندینده دوغولوب. یئولاخداکی بیر سایلی اورتا مکتبین اونبیرینجی صینیفینی ۱۹۶۶-جی ایلده بیتیریب. ۱۹۶۷ینجی ایلده میرزاغا علییئو آدینا آذربایجان دؤولت اینجهصنعت اینستیتوتونون فاکولتهسینه داخیل اولوب و بو عالی مکتبی ۱۹۷۲نجی ایلده بیتیریب. هله اینستیتوتون سون کورسوندا اوخویاندا “کومونیست” (ایندیکی”خالق”) قزئتی رئداکسیاسینا تجروبه کئچمهیه گؤندریلیب. تجروبه زامانی بیر نئچه مقالهسی چاپ اولونوب. حربی خیدمتدن سونرا یئنه رئداکسیایا قاییدیب. مختلف ایللرده ادبی ایشچی، باش مخبر، مدنیت شعبهلرینین مدیری کیمی و “آذربایجان” قزئتینین باش رئداکتورو ایشلهییب.
۱۹۹۳-جو ایلدن ۲۰۰۳-جو ایله کیمی آکادئمیک ملی درام تئاترینین ادبی حیصه مدیری اولوب؛ سونرالار آذربایجان تئلویزیاسینین “معاریفچیلیک” رئداکسیاسیندا باش رئداکتور وظیفهسینده چالیشیب. ۲۰۱۱-جی ایلدن آذربایجان مدنیت کانالینین دیرئکتور معاونیدیر.
ایلهام رحیملینین ایندییهقدهر مینه یاخین مقالهسی و ۵۷ کیتابی چاپ اولوبدور. ۲۰۰۵ینجی ایلده باکیدا چاشیاوغلو نشریاتی طرفیندن ۱۵۶ صحیفهده چاپ اولان “تبریز آذربایجان تئاتری” کیتابینین اهمیتینی نظره آلاراق، اونو عرب الیفباسینا کؤچوروب و بوتون “ایشیق” اوخوجولارینا چاتدیرماغی گرکلی گؤردوک.
بو زحمتی امکداشیمیز احمد عسگرپور (پیام سارابلی) جنابلاری قبول ائتدی. بئله قرارا گلدیک کی بو کیتابی حصه- حصه هر اون گوندن بیر سیز عزیز اوخوجولارا تقدیم ائدهک. کیتابین عرب الیفباسیندا کی نوسخهسی تام حاضیرلاندیقدان سونرا، بیر یئرده چاپ ائدیلهجکدیر.
×××
تبریزده تئاترین تشککولی و انکشافی
آذربایجان مکانیندا خالق اویون- تاماشالارینین “قام- شامان”، “اویوغ”, “نوروز” مراسیملرینین تاریخی کؤکلری ائرامیزدان اوللره گئدیب چیخیر. علم دؤنه- دؤنه ثبوت ائدیب کی قدیم ائللادادا کئچیریلن دیونیس بایراملارینین، کئچی توتئمیایله باغلی گؤستریلن مراسیملرین ایلکین کؤکلری اؤن آسیادان دونیایا ریشه آتیب. هر ملت اونو اؤزونون ائتنو- مدنی عنعنهلرینه اویغون شکیلده منیمسهییب، آداپداسیا ائدیب و اؤزونونکولشدیریب.
کئچی توتئمینین یاراندیغی ایلک بشری مکانلاردان بیریده ایران و آذربایجان اراضیسی اولوب. او جوملهدنده ملی اویونلاریمیزین اکثریتینده کئچی ماسکالاریندان گئنیش استفاده ائدیلیب. بونلارین آردینجا تکهساققال، کوسا و کئچل اوبرازلاری میدان تاماشالارینین آپاریچی قهرمانلاری کیمی شهرتلهنیبلر.
ملی خالق اویونلاریمیزین میدان تاماشالارینین،”شبیه”گؤسترمهلرینین، مکمل صنعت نوعو کیمی فورمالاشدیغی و خالقین ائستئتیک ذوقونون انکشافیندا مهم اهمیت داشیدیغی داها قدیم اراضیلر آراسیندا تبریز، اردبیل، اورمو(اورمیه)، زنجان و … شهرلری و اونلارین اطراف کندلری، بؤلگهلری، اویماق و اوبالاری داها نظره چارپان اولوب. جنوبی آذربایجان دئدییمیز اراضیده میدان تاماشالارینین بوتون فورمالاری، خصوصیله مضحکه، مسخره، قاراوللی، شعبدهبازلیق، قودو- قودو، گودول، کوسا، یئل بابا، سایاچی، حوققا، ببک (کوکلا تاماشالاری)، کؤلگه اویونلاری و مراسیم گوستریشلری، درویش دوزنلری، کندیربازلیقدا کئچه پاپاغین سؤیلهملری خالق تئاترینین انکشافیندا و تکامولونده بؤیوک اهمیت داشییب.
بونلار طبیعی کی کاراکترلرینه، اویون- ایفاده واسیطهلرینه، اوسلوب سجیهلرینه، فورما خصوصیتلرینه گورا مختلف اولوبلار. بو مختلفلیکلرینه گورادا مراسیم (اساسن یازین گلیشی)، شنلیک، کوتلهوی ایلنجه، ائستئتیک فونکسیاسینا، ژانر پرینسیبلرینه، دیل- ایفاده واسیطهلرینین سجیهسینه گورا مختلف شکیلده آدلاندیریبلار. اساس میدان اویونچولاری داها چوخ شامان، اویقوچو، جوتچو بابا، لوتو، لاقباز، مطروب، تلخک، ناققال، میخاناچی، دربدری، انجومن ساز، دونبال، دوببه، طناز، شعبدهباز، بامیلی، کهکه (کهکؤو)، حققداق، شیوهدار، آلتی قاریش، آلایچی، شنگول، خلفه، شبیه گردان، …و سایره آدلارلا تانینیبلار.
۱۸۷۳اینجی ایلده باکیدا و تیفلیسده دوغما آذربایجان دیلینده تئاتر تاماشالارینین اوینانیلماسی ایله نئجه مین ایللیک تاریخی اولان خالق تئاتریمیز یئنی مرحلهیه، پئشهکارلیق دؤورونه قدم باسیب. بوندان سونرا مختلف ایللرده ایرواندا، شوشادا، شاماخیدا، قوبادا، شکیده، گنجهده، لنکراندا تئاتر تاماشالاری اوینانیلیب. همچنین آذربایجانلیلارین سیخ یاشادیقلاری دربند، ماهاچقالا، عشقآباد،(تورکمنستان ) مهکره (ایندیکی نیژنی نووگرود- روسیا)، آق مسجد (ایندی کی سیمفروپول- کریم)، حاجی طرخان(هشترخان – وولگابویو) شهرلرینده ده آذربایجان دیلینده تاماشالار اوینانیلیب. بونلارین اکثریتینین اساسیندا پئشهکار صنعت اوجاقلاری یارانیب.
یاخین شرقده ایلک دراماتورق میرزه فتحعلی آخوندزاده (۱۸۱۲-۱۸۷۸) ساییلیر. او نسلن ایرانین تبریز شهرینین یاخینلیغینداکی خامنه کندیندندیر. شمالی آذربایجانین نووخا(ایندیکی شکی) شهرینده دوغولوب و ایلک تحصیلینیده بورادا آلیب. بیر مدت گنجهده ( ۱۸۳۲-۱۸۳۳) قالیب. بورادا منطق و فقه علملرینی میرزه شفیع واضحدن نستعلیق خطینی اؤیرنیب. یئنیدن شکییه قاییداراق بورادا تزهجه آچیلمیش روس مکتبینه داخل اولوب. ۱۸۳۴اونجو ایلده قافقازین مدنیت و انضباطی مرکزی اولان تیفلیسه کؤچوب. قافقاز جانشینلییینین باش دفترخاناسیندا مولکی ایشلر ساحهسینده شرق دیللری اوزره مترجملییه ایشه دوزهلیب. عؤمرونون سونونا قدهر تیفلیسده یاشاییب، ۱۸۷۳ینجی ایلده پولکوونیک حربی رتبهسی آلیب.
فیلسوف و اجتماعی خادم میرزه فتحعلی آخوندزاده “ملا ابراهیم خلیل کیمیاگر” (۱۸۵۰)، “موسیو ژوردان و درویش مستعلیشاه”(۱۸۵۰)، “لنکران خانینین وزیری”(سرگذشت وزیرخان لنکران ۱۸۵۰)”، “خرس قولدورباسان ۱۸۵۱″، “حاجی قارا سرگذشت مرد خسیس”(۱۸۵۲)، “مرافعه وکیللری”، (تبریز وکیللری کیمیده یازیلیب) ۱۸۵۵″ مسخرهلرینی یازیب. همین اثرلر کل حالیندا ” تمثیلات ” آدلانیب.
میرزه فتحعلی آخوندزادهنین مختلف کومئدیالاری هله ۱۸۵۰ینجی ایللرین اوللریندن روس، فرانسیز، آلمان ادیبلرینین دقتینی جلب ائدیب. دراماتوروقون کومئدیالاری همین دیللره ترجمه ائدیلیب، کیتابچا شکیلده چاپ اولونوب، حتی بعضی کومئدیالاری تیفلیسده و پترزبورگ تئاترلاریندا روس دیلینده تاماشایا قویولوب.
فارس یازیچیلاری دا میرزه فتحعلی آخوندزادهنین یارادیجیلیغینا ماراق گؤستریبلر. تهراندا یاشایان میرزه جعفر قراچهداغی ۱۸۷۲ینجی ایلده: “ملا ابراهیم خلیل کیمیاگر” کومئدیاسینی ترجمه ائدیب و کیتاب شکلینده چاپدان چیخاریب. ۱۸۷۴ینجی ایلده میرزه فتحعلی آخوندزاده اؤز کیتابی “ایران شهزادهسی جلالالدین پور فتحعلیشاه” کومئدیالارینی میرزه ممدجعفر قراچه داغییه فارس دیلینه ترجمه ائتدیرمیشدیر. بئلهلیکله تهراندا دراماتورقون “لنکران خانینین وزیری “، ” خرس قولدورباسان ” و تبریز وکیللری ” (مرافعه وکیللری) پیئسلری فارس دیلینده چاپ اولونوب. همین اثرلر ۱۸۷۰ینجی ایللرین سونوندا ایران حکمداری ناصرالدینشاه تشبثیله فارس دیلینده تاماشایا قویولوب.
تیفلیسدن گلمیش بیر گروپ هوسکار اکتیورلاردان عبارت دسته ۱۸۸۹ینجی ایلده تهراندا”حاجب قارا”و “لنکران خانینین وزیری” کومئدیالارینی آذربایجان دیلینده اویناییبلار. همین دسته تهراندان تبریز شهرینه قاییدیب و تبریز حاکیمی امیر نیظامین مولکونده وثاق مدداوون “قیت – قیر” و تبدیل ائدیلمیش “ایکی قارداش “مضحکهسینی گؤستریب. تاماشایا دعوت اولونموش خارجی اؤلکهلرین قونسوللاری صحنه اثریندن راضی قالیبلار.
۱۸۹۹ینجی ایل مارتین ۱۸ینده تبریزده ایکی دیلده ترجمه اثرینین تاماشاسی گوستریلیب. لاکین بورادا آذربایجانلیلارین اؤز ترووپپاسی یارانماییب.
باکیدا چیخان مطبوعاتین یازدیغینا گورا “کئچن گونلرده یئنه بیر یئره جمع اولوب اؤزلریندن ۱۵نفر انتخاب ائدیب تهراندا “تورک درام دستهسی “نامینه بیر فرقه وجوده گتیردیلر. بو دسته صحنه تاماشایه تورک دیلینده کومئدیالار قویمآقا نهایت گوستریرلر.
ایراندا فتحعلی شاهین اوغلو جلالالدین میرزه ناظم الدوله، میرزه ملکم خان، زرتشت دینینه ایمان گتیرمیش صاحب مانکچی، میرزه جعفر قراچهداغی، میرزه یوسف مستشارالدوله یاخین شرقین ایلک دراماتورقو میرزه فتحعلی آخوندزادهنین تاثیریله پیئسلر یازیبلار. میرزه آقا تبریزی آذری تورکجهسینده درام اثرلری قلمه آلیب و اؤزوده اونو فارسجایا ترجمه ائدیب. دوزدور همین پیئسلرین فارسجایا ترجمهسی اوزون ایللر میرزه ملکم خانین آدینا چیخیلیب. بلکه ده بونا گورا پیئسلرین آذربایجان واریانتلاری الده یوخدور؛ قورونوب، ساخلانیلماییب. لاکین سون ایللرده ایرانین مترقی فیکیرلی تدقیقاتچیلاری بو قارانلیق مسئلهیه آیدینلیق گتیریبلر. میرزه آقا تبریزینین اثرلری اصیل مولفینین آدیله تبلیغ اولونور.
میرزه آقا تبریزینین الده تام متنی اولان بئش پیئسی وار. همین اثرلر بونلاردیلار: “عریستان شاهی اشرف خانین سرگذشتلری”، “شاه قلی میرزهنین کرمانشاهداکی سرگذشتلری”، “خان زامانیندا حکومت طرزی”، “آقا هاشم خانین عشقبازلیغی و او گونلرین سرگذشتلری”، “بئش نمایشنامه”. اونلاردان “بئش نمایشنامه “۱۹۷۵ینجی ایلده تهراندا آیریجا کیتاب شکلینده نشر اولونوب.
جنوبی آذربایجانین غیرتلی وطنپروری شهرتلی ضیالیسی صمد سردارنیا اؤزونون “بیرینجیلر شهری تبریز” کیتابیندا میرزه آقا تبریزینین یارادیجلیغینا یوکسک قیمت وئرهرک یازیر کی: “او، ایران ادبیاتیندا ان تاثیرلی یازیچیلاردان بیریدیر. اونون پیئسلری میرزه فتحعلی آخوندزاده نین مسخرهلری کیمی تنقیدی و رئالیست ادبیات نمونهسیدیر. او، چتین بیر وضعیتده ایران رژیمینین فسادینا قارشی کومئدیا پیئسلر یازمیشدیر. میرزه آقا تبریزینین یازیلارینین خصوصیتیندن آتالار سؤزو، آنئکتود، کوچه سؤزلری، آجی سؤزلر و قارا کوتله آراسیندا ایشلهنن مینلرجه کلمهیه راست گلمک اولار.
عالیم صمد سردارینیانین یازدیغیندان معلوم اولور کی میرزه آقا تبریزینین اثرلری بیر سیرا اوروپا دیللرینه ترجمه ائدیلیب. تبریزده دوغولوب، بویوموش میرزه آقا تبریزی تهراندا فرانسا سفیرلیینده ترجمهچی ایشلهییب. او،دوغما آنا دیلیندن باشقا فارس و فرانسیز دیللرینیده اعلا بیلیب. روس دیلینده ایسه سربست دانیشیب. بیر سیرا اجنبی اؤلکهلره سفر ائدن یازیچی و اجتماعی خادم بو سیاحتلرین نتیجهسینده “رساله اخلاقیه “کیتابینی یازیب.
ایراندا یاشاییب – یاشاتمیش حاجی محمد طاهر میرزه ده جنوبی آذربایجان ادبیاتینین مشهور دراماتورقلاریندان ساییلیر. اونون نسلی قاجارلار سلالهسیندندیر. نایبالسلطنه عباس میرزانین آلتینجی ائولادیدیر. ۱۹ینجی عصرده تبریزده دوغولوب . او دؤور ایرانین اورتا تحصیل ساییلان مدرسهنی بیتیردیکدن سونرا الهیات علمینی داوام ائتدیرمک اوچون میصره گئدیب. قاهره شهرینده کی جامع الازهرده بئش ایل مکمل دین علمی تحصیل آلیب. وطنه قاییتدیقدان سونرا بدیعی یارادیجبلیقلا دا مشغول اولوب، حتی فرانسیز رومانتیزمینین فورما و اسلوب خصوصیتلری اساسیندا رومان دا یازیب.
حاجی محمد طاهر میرزهنین مشهور اولان “جناب میرزهنین تویو ” درام اثری ایرانین مختلف تئاتر تروپپالاریندا دفعهلرله تاماشایا حاضیرلانیب. بعضی تدقیقاتچیلار بو کومئدیانی فرانسیز ادیبی”ژان باتیست” ملایرین “مجبوری گلین” کومئدیاسیندان تبدیل و اقتباس کیمی ده قیمتلندیریرلر. مسئله اوندادیر کی “جناب میرزهنین تویو”ندا صیرف ایران معیشتینین کاراکتریک خصوصیتلری، ملی کولاریت اؤزونون پارلاق و رئال بدیعی تجسمونو تاپیب. شن گولوشلو و معین معنادا ساتیریک چالارلی کومئدیا اؤزون ایللر اوخوجولار و تئاتر سئورلر آراسیندا بؤیوک ماراق دوغوروب.
سؤزسوزکی ایلک نوبه ده میرزه فتحعلی آخوندزادهنین همچنین حاجی محمدطاهر میرزهنین و میرزاآقا تبریزینین، ائلهجهده ایرانین ۱۹ینجی عصرین ایکینجی یاریسیندا و اییرمینجی عصرین اوللرینده یاشامیش دیگر دراماتورقلارینین پیئسلری جنوبی آذربایجاندا او جوملهدن تبریزده ملی تئاترین تشکلی اوچون مناسب زمینه یارادیب.
اییرمینجی عصرین ایلک ایللریندن باشلایاراق اساسن باکیدان و تیفلیسدن ایرانین مختلف شهرلرینه تئاتر دستهلری قاسترولا گلیبلر. باکیدان صدقی روحالله، میرزه آقا علیاوف، جلیل باغدادبیوف ، عابباس میرزه شریفزاده، تیفلیسدن میرزه علی عابباس اوف، ممدتقی عسگراوف، ابراهیم اصفهانلی، میرزه خان قلیاوف، مصطفی مرداناوف، اشرف یوزباش اوف، معین دستهلرله، آیری- آیری ایللرده دفعهلرله تهراندا (اساسن حسنآباد محلهسینده، شاه ساراییندا) تبریزده (روس کولوبوندا، جمعیت خیریه زالیندا، جدیدالاحداث خیریه بیناسیندا، ولیعهد ساراییندا) رشتده (خواجه آوادیس تئاتریندا، فقرا اوجاغیندا، سینمای خورشید بیناسیندا) انزلیده (عمدیه تئاتریندا ) قزوینده، خویدا، ماکودا، اورمودا، جولفادا، اردبیلده، سلماسدا یئرلی هوسکارلاری دا جلب ائتمکله آذربایجان دیلینده تاماشالار اویناییبلار.
بو بینالارین ایجریسینده ۱۹۲۷ینجی ایلده تیکیلمیش ۷۰۰ نفره تاماشاچی توتان “شیر و خورشید” ان بؤیوگوایدی. ائل آراسیندا بو بینایا “بالا باغ” دئییلیب. بینانین پارتئری، ایکی یاریسی آمفی تئاتری، ییرمی لوژاسی واریدی. صحنهنین درینلییی اون اوچ مئتر، انی اون مئتیر ایدی. صخنهده قوراشدیریلمیش خصوصی بورولار سالونا اعجازکار آکوستیکا وئریردی. صحنه ده کی عادی پیچیلتی دا سالونون هر یئریندن ائشیدیلیردی. ۱۹۴۰ینجی ایللرده تبریز تئاتری، ۱۹۴۶ینجی ایلده تبریز دولت درام تئاتری بو بینادا فعالیت گوستریب. آردی وار………


text:
ارنست همینقوئی
ارنست همینقوئی (اینگیلیسجه: Ernest Hemingway) یازیچی - ۲۱ ژولای ۱۸۹۹ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. ۶۱ ایل عومر ائلهییب و ۲ ژوئیه ۱۹۶۱ میلادی تاریخیندا وفات ائدیب.آمریکالی رومان یازان ، گوده ناغیللار ژورنالیست و ایدمان چی ۱۹۵۴ ده نوبل ادولو آلدی . هئمینقوئی ایقتیصادی و آز گورسنمیش یوخسا آبارتیسیز استیل - کی اوزی آدین بوزداغی تئوریسین قویموشدو ۲۰ مینجی یوز ایلده ناغیللاردا چوخ اتکیسی اولموش .
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Ernest Hemingway»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده ارنست همینقوئی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
neshananews
لیونل مېسی کۉز یاشلری بیلن بارسلونا بیلن خیرلشدی
آرژانتیننینگ مشهور فوتبال یولدوزی لیونل مېسی اۉن اېتتی ییلدن سۉنگ “بارسلونا” بیلن خیرلشدی. بارسلونا بوگون…آرتیق
طالبان سرپل ولایت مرکزی بیر قِسمینی نظارتگه آلدی
شِمال-غربي سرپل ولایتیدهگی محلي منبعلرگه کۉره، طالبان جنگریلری ولایت مرکزی نینگ بیر قِسمینی نظارت آستیگه…آرتیق
پکتياده یوز بېرگن پارتلش عاقبتیده ۱۲ کیشی هلاک بۉلدی
پکتيا ولایت حاکملیگی دفترینینگ ایتیشیچه سېد کرَم تومنیده صادر بۉلگن پارتلش عاقبتیده کمیده ۱۲ کیشی…آرتیق
افغانستان خلقارا شفافیت تشکیلاتی گه قۉشیلهدی
اداری فسادگه قرشی کمیسیون، اداری فسادگه قرشی کورش اوچون خلقارا شفافیت تعهدینی امضالهدی. کمیسیون رهبری…آرتیق
امریکا اېلچیخانهسی: طالباننینگ سونگگی هجوملری بو گروهی نی سیاسي اېچیمگه صادقلیگیني سوال آستیده قویگن.
امریکا نی کابلدهگی اېلچیخانهسی طالبان نینگ یقینده ییریک شهرلرگه اویوشتیرگن هجوملرینی و گروه نینگ افغانستاندهگی…آرتیق
اوروش قاچقینلری حقیده حکایهلر؛ طالبانحیات نی مردم اوچون دۉزخگه ایلنتیرگن
مینگلب عایلهلر اویلرینی تشلب، خوفسیز حدودلرده باشپناه تاپیشگه مجبور بۉلدیلر، چونکه طالبان نینگ خوفسیزلیگی و…آرتیق
طالبان نینگ کتّه تلفاتی؛ بوگروه نینگ ۵۷۲ جنگچیسی اردو کوچلری بیلن تۉقنهشووده هلاک بۉلگن
مدافعه وزیرلیگی رسميلری نینگ معلوم قیلیشیچه، اردو قۉتلری و امریکانی قیرووچی اوچاقلری نینگ بوگروه نینگ…آرتیق
امریکانینگ ب-۵۲ بامباردمانچی اوچاقی طالبان نینگ شبرغاندهگی موقعلرینی نشانگه آلدی
ملي مدافعه وزیرلیگی رسميلری امریکانی بامباردمانچی(ب-۵۲) اوچاقلری جوزجان ولایتی مرکزی شبرغانده طالبان موقعلرینی نشانگه آلگنینی…آرتیق
سرپل ولایتیده خوفسیزلیک کوچلری و طالبان جنگچیلری اۉرتهسیده جنگلر دوام اېتماقده
محلي مخبرلر نینگ خبر بېریشیچه، سرپل ولایتیده خوفسیزلیک کوچلری و طالبان جنگچیلری اۉرتهسیده قوراللی تۉقنهشوولر…آرتیق
هندوستان تشقی ایشلر وزیری قطر نینگ افغانستان بۉییچه مخصوص وکیلی بیلن گپلشدی
هندوستان تشقی ایشلر وزیری سبرامانیام جایشنکار قطر نینگ افغانستان بۉییچه مخصوص وکیلی ماجد القحطانی بیلن…آرتیق


text:
آتامېن أللری/ الهام بزرگان (حیکایه)
اینسان بیر عؤمۆر بۏیو یاشادېقلارېنې،کئچمیشلرینی، بیر آنې کیمی ذرّه قَدَر شئیده، گؤرۆب لمس إده بیلر…
عؤمۆر بۏیو طبیعتده کئچیرتدیڲی گۆنلری سادهجه بیر قارپېز اۆزهرینده.
چؤللرده یاشاماغېن رنگلی بیر خۏروزدا، و بۆتۆن لذّتلری کیچیک بیر چای ایستیکانېندا…
سۏن گۆنلری’یدی؛ یاخېنلارېنا باخېب هرهدن یاشاماق اییینی آلماق اۆچۆن ایز ایستهییردی.
اۏنلارې یاتاغېنا قۏیوب درین باخېش’لا اۏ گۆجلۆ، آما نَفَسدن دۆشمۆش أللری ایله لمس إدیب یاشایېردې…
سانکې اینسان لحظه ایچینده عؤمرۆ قَدَر یاشایا بیلَرمیش!!
هر آخشام یۏرقون إوه قایېدېب، أللرینی ألیمه آلېب، نفسلرینین سایېیـا دۆشمهسینی ایزلهیهرَک، یاشانتېلارېمداکې بۆتۆن بو کدرلر، سانکې بیر دامجې گؤز یاشې ایله دردلی اۆرَکدن قالخېب گؤزلریمدن آخېب، من ایسه گؤز یاشلارېمې سیلمهڲه داوام إدَردیم…
سن نه قدر قۏجالمېسان آتـــــــا…
سن یاشاماغې بیزه اؤرگَتمیسن
سسین قولاغېمدا دېر، إشیڲه چېخارکن منی سسلَییر…
قېزېم گئت، آیاقلارېوې مؤحکم یئره باس، باشېوې دیک توت، بۆتۆن یئرلر گؤڲلر سنین دیر…
پایېزېن آرا آیېندا، أللریوی اؤپۆب اۏنو یاتاقدا تک بوراخدېم
کیمسه بیلمهییردی اۆرهڲیمه نه بؤیۆک، نه آغېر بیر درد چؤکۆب، إلهبیلکی آغېرلېغې منیم آددېملارېما غلبه إلهییردی…
مۆستقیم… دئییب، تاکسینین قاپېسېنې باغلادېم.
غم، تیکانلې أللرینی بۏغازېما سانجېب من ایله ساواشېردې…
پنجرهنی آچېب پایېزېن سرین یاغېشې، اۆزۆمه چېرپېردې، من ایسه اؤزۆمۆ بیر بؤیۆک طوفانا حاضېرلایېردېم. گؤز یاشلارېمې اۆزۆمدن سیلیب یولوما داوام إدیردیم…
اۆرَک دئییردی قال، أللرینی بوراخما، بو سۏن گۆنلردی…
نئجه یالوارېرام ایذین وئرین من گئدیم، آتام منی گؤزلهییر، اۏنون أللرینی ألیمه آلماق، منیم بۏینومون بۏرجو دېر گـَرَک یانېندا اۏلام…
یــــــــــــۏخ… نئجه یالواردېم کی آتام منی گؤزلهییر و چېخدېم تئلئفۏنوم زنگی چالېندې…ألۏ… باجېم آتانېن حالې یاوا دېر… نئجه اۏلار! اۏندان دا یاوا حال اۏلا بیلَرمی؟!
سن تئز گل إوه…
کۆچهنی نئجه قاچېرام، دیشلریمی سېخېب قولاقلارېمدا سادهجه نفسلریم و اۆرهڲیمین چېرپېنتې سسی وار…
آیاقلارېمې گۆج’له زۏرلامېشام کی قــــــاچ، آتا سنی گؤزلهییر…
قاپېنې دؤڲۆب، باجېم قارا کؤینک’له منی قارشېلادې…
گل آتا سنی گؤزلهییردی.


text:
ایسماعیلیه
ایسماعیلیلر یوخسا ایسماعیلیه فیرقهسی بیر شیعه چیلیک مسلکیدی. ایمام صادیق اوغلو ایسماعیلی یئتدینجی ایمام بیلیبلر. ایکی بؤلوم نزاری لر و مستعلی لر فیرقهسینده.
نزاریلر چوخلو ایراندا یاشیردیلار و میصر اؤلکه سی مستعلی اولوردو. نزار و مستعلی المستنصر میصرین فاطمیلر حاکیمینین اوغلانلاریدی و اونون اؤلومونه حوکومت اوسته قاریشیق دوشدو و مستعلی نزار یئرینه تخت اوسته چیخدی.
نزاری ایسماعیلیلر الموت قلعه سینده حسن صباح الی ائیله قورولدو و حسن صباح بو فیرقه نی بوتون قزوین زنجان و ری (آراگی) شهرلرینده حاکیم ائتدی.ایندی بو فیرقه ایراندا چوخ چوخ آزدی و هندوستان و افغانیستان و میصرده نئچه آداملار بو مسلکده واردی.
ایندیکی نزاری ایسماعیلی لرین ایمامی کریم آقاخاندی و ژنو شهرینده دونیایه گلیب. ایندی پاریسده اولور.
قرامطه یوخسا باطنی[دَییشدیر]
قرمطی یوخسا ملاحده آدلانیردیلار و قاریش دورانلار اولارین آدلارین قرمطی سسله دیلر. ایسماعیلی لر اوزلرینه دعوت یوخسا هادی دعوتی آد وئریبلر.عربلر اولارا باطنی (ایچئریده) آد وئریب.چون ایسماعیلی لر قورآن اۆچون بیر ایچئری و درین معنی بیلبلر و قورآنین گوروشن سوزلرین قبول ائدمیردیلر قورآن معناسین اوزلریندن بیر ایچئریده اولان سوزلر ائیله معنی ائددیلر.
قایناق[دَییشدیر]
فارسیجا ویکی پدیا [۱]


text:
۱۷ مارس
۱۷ مارس:
- ۱۷۷۶ - آمریکا اینقیلابی: جوْرج واشینقتون و هنری کناکس شهره باخان تپهلره توْپچو بیرلیکلرینی یئرلشدیرمهسینین آردیندان اینگیلیس گۆجلری بوْستونو بۇراخماغا مجبور قالدی.
- ۱۸۱۶ - ۳۸ توْنلوق «الیزه» بۇخارلی گمی٬ مانش دنیزینه آشان ایلک بۇخارلی گمی اوْلدو.
- ۱۸۴۵ - کیچیک پاکتلرده ایشلنن لاستیک باغ ثبت اوْلوندو.
- ۱۸۹۱ - احمد احسان توْخگؤز٬ ثروت-فۆنۇن درگیسینی قۇردو.
- ۱۹۱۵ - چاناققالا ساواشی: شاهلیق دنیز باشچیسی آدمیرال سکویل جاردن وظیفهسیندن آیریلدی.
- ۱۹۲۰ - اینگیلیس قوْشونلاری٬ تۆرکیهنین اسکیشهر و آیفوْنوندان چکیلدیلر.
- ۱۹۲۱ - لندنده ایلک دوْغوم کونترولو کلینیگی آچیلدی.
- ۱۹۲۶ - «دمیر صنایعین تأسیسینه دائیر قانون» تۆرکیه بؤیوک میلّت مجلیسینده قبول ائدیلدی.
- ۱۹۲۷ - ایتالیادا اۇزون مۆدّت سۇبای اوْلانلارین آغیر مالیات وئرمهلری اۆچون قانون چیخاریلدی.
- ۱۹۴۸ - بلژیک٬ فرانسه٬ هولند٬ بیرلشمیش شاهلیق٬ لوکزامبورق خاریجیایشلری آراسیندا٬ ۵۰ ایل سۆرهلری بروکسل آندلاشماسی ایمضالاندی.
- ۱۹۶۵ - ۳۰ میلیون دوْلارلیق حجمی اوْلان تۆرک-ایسرائیل تیجارت آندلاشماسی ایمضالاندی.
- ۱۹۹۵ - میخائیل جوردن بسکیتبالا گئری دؤنمه قراری آلدی.


text:
باخشی
باخشی - اؤزبک، قازاخ، قیرغیز، اویغور، تورکمن، خوراسان تورکلری و قاراقالپاق خالقلارینین شاعیر-نغمهکاری. قاراقالپاقلاردا و قازاخلاردا بو ترمین باکسی شکلینده ایشلهنیر. باکشی، باغشی، باهچی، باخچی، باکسی اولاراق دا دئییلیر. موغوللار بؤگئ و یا بوغئ دئیرلر.
معنا و مؤحتوا[دَییشدیر]
باخشی، تورک، آلتای و موغول میفولوژیسینده عئینی واختدا شاماندیر. اصلینده کام (شامان) آنلاییشیندان داها گئنیش احاطهلیدیر. خالق شاعیری، عاشیق، موسیقیچی ایستیقامتی ده چوخ واخت اؤن پلانا چیخا بیلر. عنعنهوی اوصوللارا اساسلانان خالق حکیملیگی ائده بیلر. جادولو سؤزلرله پیس روحلاری قووار. آرکیل آتا ایلک باخشیدیر. بودیزم ایله بیرلیکده بودیست راهیب معناسینا دا گئنیشلنمیشدیر. روح قووارکن قیرمیزی پالتار گئیرلر. آسیاداکی قونشو قؤوملرین چوخونون دیللرینده باغ/باگ/بوْگ/بوْک/بوُگ/بوُک منشالی سؤزلر ایشتیراک ائدر و بونلارین بیر قیسیمی فؤوقالطبیعی گوجلره دایر معنالار داشییار. باخیجی اولاراق دا بیلینر. باخشیلر اؤز ماهنیلارینی سیملی چالغی آلتی اولان دوتارین موشاییعتی ایله اوخویوردولار.
باغی[دَییشدیر]
باغی - تورک و آلتای میفولوژیسینده سِحر، جادو، افسون دئمکدیر. " بایی " اولاراق دا دئییلر. باغیچی، باغیشی سؤزلری سِحرباز معناسینی وئرر.[۱] آنادولودا "بۆیۆ" حالینا چئوریلمیشدیر. باغلاماق سؤزو ایله ده علاقه داردیر. مثلا "آغیزینی دیلینی باغلاماق" ... باغ سؤزونون دویون معناسی دا واردیر کی، اوّللر اووسونلار دویونلر ایله ائدیلمکده ایدی. " دویونلره اوفلهینلرین پیسلیگیندن... "[۲] باخماق (فالا باخماق) سؤزویله ده علاقهلیدیر. آنادولودا "باغناز" (فاناتیک) سؤزو ده بیر شئیه باغلانمیش معناسینی وئریر و "باغیلانمیش (اووسونلانمیش)" دئمکدیر. باگ کؤکو تونقوزجادا آغلیق ایفاده ائدر. باغ/ماغ کؤکو بیر چوخ دیلده سِحرله علاقهلی معنالاری اولان سؤزلری یارادیر. جلال بیگدیلینه گؤره ماقوس/ماگوس (سِحر) سؤزو باغ/ماغ کؤکو (و باغی سؤزو) ایله علاقهلیدیر.[۳] باخشی سؤزو ده بو کؤکدن تؤرهمیشدیر. باقی/باکی/باخی ایسه فال دئمکدیر.
توْیوُن و خاتوُن[دَییشدیر]
کیشی باخشیلارا " توْیوُن " و یا " توْیوْن " (افندی)، قادین باخشیلارا ایسه " خاتوْن " و یا "خوْتوْن" (خانیم) سؤزلری بیر صیفت اولاراق ایستیفاده ائدیلر. بو سؤزلر صاحیب، شامان معناسیندادیر. (بعضاً ده تانریلارین و تانریچالارین صیفتی اولاراق کئچر). بئلهجه توْیوْن و خوْتوْن (توْیوُن / خاتوُن) بیر ایکیلی یارادیر. توْیوُن سؤزو مؤحترملیک ایفاده ائدر. توْی (موقددس مراسیم) ایله عئینی کؤکدن گلیر. توْی سؤزو آنادولو تورکجهسینده "دۆیۆن" شکلینه چئوریلمیشدیر کی توْیوُن ایله ده بنزرلیک گؤستریر، کئچمیشده تویلاری شامانلارین ایداره ائتمهسی ایله علاقهلیدیر.
اتیمولوژی[دَییشدیر]
(باغ/باخ/باه/باق/باک) کؤکوندن تؤرهمیشدیر. جادو معناسینی احتیوا ائدر. باغی سؤزویله علاقهلیدیر. باغ کؤکو قیشقیرماق، باغلاماق، باخماق فعللری ایله عئینی کؤکدن تؤرهمیشدیر. موغولجا باگسی موعلیم، باه / باکا ایسه خوشبختلیک دئمکدیر. قدیم موغولجا باگا سؤزو قیرتلاق و قیرتلاقدان سس چیخارماق معنالاری احتیوا ائدر (موغول باگالزوُر / باگالاهوُر یعنی قیرتلاق تورکجهده بوغاز سؤزجوگو ایله قوهومدور.
قایناق[دَییشدیر]
- Ədəbiyyatşünaslıq terminləri lüğəti. Bakı: Maarif, 1978, səh. 20.
اتکیازیلار[دَییشدیر]
- ^ Türk Əfsanə Sözlüyü, Dəniz Qaraqurd, Türkiyə, 2011,(OTRS: CC BY-SA 3.0) (türk.)
- ^ Fələq, 113:4.
- ^ Türk Mitolojisi Ansiklopedik Sözlük, Celal Beydili, Yurt Yayınevi (türk.)


text:
دوین یورت کومور ماغدانیندا بولان پارتلامادا اینگ آز ۳۵ ماغدانچی اولدی
۱۴ نجی ادریبهش (۴ مه) ایرانینگ آزادشهر شأهِرینده یرلشیان یورت ماغدانیندا پارتلاما بولدی. پارتلاما سبأپلی ماغدانینگ ۱۲۰۰ متر ایچینده ماغدان ایشچیلری قالدی.
برلیان سونقی خابارلارا لایقلقدا اینگ آزیندان ۳۵ ماغدانچی نینگ اولِندیگی آیدلیار. اولارین آراسیندا کومِک برمهک اوچین ماغدانا گیرن ایشچیلر بولاندیغی حابار بریلیأر.
شوواقتا چنلی ۲۲ ماغدانچی نینگ جسدی نینگ ماغداندان چیقاریلاندیغی آیدیلدی. ماغدانینگ ایچینده پارتلاما بولاندا آنیق یاغدایدا نأچه ایشچی نینگ ساقلانان دیغی انته ک بللی دال. کوپ سانلی یارالی ایشچی آزادشهر و کومت قاووزداقی کِسِلحانالاردا بجرگی آلیار. اولن و یارالی لارینگ اراسیندا تورکمن لرینگ بادریغی هم بللی دال.


text:
آنا نیکول اسمیت
آنا نیکول اسمیت (اینگیلیسجه: Anna Nicole Smith) آمریکالی مانکن و اوْیونچو ۲۸ نوْوامبر ۱۹۶۷ میلادی تاریخینده هیوستون شهرینده دۆنیایا گؤز آچیب. ۳۹ ایل عومر ائلهییب و ۸ فوریه ۲۰۰۷ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. ۱۹۹۲–۲۰۰۷ ایللر آراسیندا سینما ساحهسینده چالیشیب.
اوْینادیغی فیلملر[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Anna Nicole Smith»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۱ دسامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده آنا نیکول اسمیت گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
سورگون ائو
کیان خیاو
(هانکی نهدندن اوزره اولور اولسون، بوتون سورگون گئدن یوردداشلاریما سونورام)
اینیندهکی بوزارمیش آمئریکا مالی اووئرکوتونون بوینونو اوسته قووزاییب، یاخاسینی اورهیینین باشینا کیمی آچیق قویوبدور. یئل باشینین توکلرینی قاریشدیریب گون کولونا دؤندردیییندن، داراق وورسان باشینین توکو چنگهسییله داراقدا گلر. ایکی گونلویه یاخین اولار قیرخیلمامیش ساققالی. ساققالینین هر بیری بیر تیکان اوجونا بنزهییر. اووئرکوتونون یاخاسی ساققالینین تیکان اوجو توکلرینه ایلیشدیکجه، اوزونو قاشیندیریر. بنیزیندن اورهیی اورتاسیندان قیریلمیش بیریسینه بنزهییر. اورهیی کؤکسونده آغیرلیق ائدیر. بوغولماق اوزرهدیر. یئنی بیر هاوا آلسین دئیه، چیینیندن آسلادیغی قهوهای گؤن چانتاسینین آغزینی آچیب، زورلا سیخ- سیخ چانتایا تپیلمیش کیتابلارین بیر یانیندان بیر گیله سیقارئت گؤتورور. کولهیین آغزیندا دایانیب دؤرد دؤنه اؤزونو دال- قاباق، ساغ- سول ائتدیکدن سونرا، چتینلیکله سیقارئتینی آلیشدیرا بیلیر. ساعاتی دوز ۱۵/ ۱۱ دقیقهده یاتیب قالیب. ساعاتین نئچه اولدوغونو بئله بیلمیر. آیاقلاری سانکی باشییلا دئییل. باش هارا، آیاق دا اورا سؤزونو اونا دئسن، ان آنلامسیز بیر سؤز گلر اونا. باشینین هارا گئتمک ایستهدییینی بیلمیر. بیلمیر ده آیاغی اونو هارایا آپاریر.
چانتاسینی اوزونه توتوب قاشلارینی دویونلهمهسیندن، اسن کولکدن نئجه آجیغی گلدییی بللیدیر. او بو شهرده دوشن ساعاتدان یئل اسیر. سانکی کولهیی ده اؤزویله گتیریب ایرمی سککیز ایل سورگون گئتدییی اؤلکهدن. کولک بوینوندان اوزو آشاغی ائییین ترینه سوواشیب دوموسگولوندن ده آشاغی گئدیر. آز دا اولسا اوشویور کیمیدیر. باشماغینین ایچینده ده سانکی یئل اسیر. ایکی قیچینی سیرایلا ایدمان ائدیر کیمی ایکی دؤنه قالخیزیب یئره قویور. بونلا بئله خییابانین قیراغیندا تیترشن آغاجلاری ائله بیل گؤرمور.
گؤز- باشیندان آج، سوسوز، یورقون و یوخوسوزدور. خییاباندا تکه توک آدام وار- گل ائتمکدهدیر. قارا ساققالی بیر اورتا یاش کیشینی ساخلاییر:
-آغا، بو خییاباندا موسافیرخانا یوخدور؟
-خئیر آغا، گئدین آشاغی چارراها، اوردان دؤنون باش چارراها، اوردان دا دوز گئدین تئرمینالا ساری. بیر هوتئل وار، تابلوسوندا یازیلیب: هوتئل ساوالان. اوردا قالا بیلرسیز.
هله کی آشاغی- یوخاری خییابانی اؤلچور. آختاردیغی یئر فابریکا یوخسا دا تالار دئییل کی تابلوسو اولسون. بیر- بیر کوچهلرین آغزیندا دایانیب، دیبینه دک دووارلار و قاپیلارا زیللهنیر. بعضی کوچهلرین ایچینه گیریب لاپ دیبینه کیمی گئدیر. یوخدور کی یوخدور.
-بورا دئییل، اورا دئییل، بورا دا دئییل، اؤز- اؤزونه دئییب چیخیر و دوشونور:
به او بویدا باغ کیمی حیط هارا گئدیب؟ زلزلهمی گلیب بو شهره؟ یوخسا بومباردومانمی اولوب؟ بو قدر ائوین ایچینده، بیر حل اولوب ایشینه گئدن ائله بیزیم ائویمیزمی؟
ایلکینیندن ده ائوین پلاکی زادی یوخ ایدی کی یادیندا قالسین. آنجاق سانکی خییابان همن خییاباندیر. بونو قوشقونمور. باشقا بیر کوچهیه گیریب، اوردا اولان بوتون ائولرین قاپی- پنجرهلرینه زیللهنیر. بیر آز اؤز ائولرینه بنزر بیر یاریسینا کیمی سؤکولموش ائوین اؤنونده دایانیب یئنه دوشونور:
ائویمیزین حیطیندهکی آغاجلاری، اوتاقلارینداکی گوللو چیت پردهلری یئرینده اولماسا دا، آزیندان اونو آلومینیوم پنجرهلریندن تانیماق اولار کی! پنجرهلر دییشیلسه ده، خوش آلا رنگلی موزاییکله دؤشنمیش یئکه ائیوانی کی دییشیلمهییب. یعنی او گؤزللییه اورک آچان خوش گؤرونوشلو ائیوانی دا سؤکوبلر؟ دوغوردان دا اونو سؤکهنین هئچ عاغلی باشیندا تایار اولماز. توتاق کی ایچینده آنام دا یوخدور آتام دا، باجی- قارداشلاریم دا، توتاق کی کیتابلا دولو کیتابخانامی حیطه آتیب هامیسینا بیرجه کیبریت ووروبلار، توتاق کی ائوین لاپ بئله شیروانیسینین آلتینداکی سئرچه- گؤیرچین- یاکریم ساچاقلارینی سؤکوب داغیدیب یئرینه بو یئنی دام پاپاقلاریندان قویسونلار، هئچ نهیییله اولماسا دا، او ائوی بینؤورهسیندن اؤز بویومجا هؤرولموش داش هؤروکلریندن تانییارام کی!
چوخ گؤیلو ایستهییر ائولرین بیری دیل آچیب اونلا دانیشسین! آنجاق داش- دووارلارین دیلی یوخدور. ائولر دانیشماغی باشارمیرلار. ائولره باخدیقجا باشی فیرلانیر. همن ائولرینه بنزر او ائو ده یئر کورهسینه دؤنموش، باشینا توولانیر. بئله گئتسه اؤزونون ده باشی دؤنهجک. او ائو اؤز پنجرهسیندن ائشییه باخان بیر یالقیز آداما بنزهییر. او ایسه بو آدامی اؤز آناسینا بنزهدیب. آناسی، ائولرینه گلن یوخسا گلهجک قوناقلاری گؤزلهمزمیش. بونو آنا آناسی اونا دئییب. گونباشی پنجرهنین قیراغیندا گلمهیهجک قوناغینی گؤزلهیرمیش. بونو دا اؤزو بؤیله سانماغینی خوشلاییر. یعنی همن بو ایرمی سککیز ایل سورگون گئدن اوغلونو. او ائو اونون آناسینا دؤنموش، هئی قاپی- پنجرهلری آچیب باغلاییر. او ائو داریخقانلیغیندان اؤز دووارلارینا ال سورتور کیمی گلیر اونا. او ائو، سینیرسیز دوشلرینه دالان داریخقان بیر آنا کیمی، اوتاق- اوتاق اوزانمیش اؤز یئرینده. بوتون داریخمالارینی یاتاغیندا گیزلهدیب. یاشاماغا حالی یوخدور او ائوین، او آنانین. سورسان موتلولوق نهدیر، دوداقلارینی بوزوب باشینی توولایار. اسن کولهیین اؤنونده، دؤرد چئورهسیندن اوشوین بیر قادینا بنزهییر. اؤزونو ییغیب ییغیشدیریب اوتوروبدور یالقیزجا. او ایسه اوتانیر اوزونو او ائوه توتوب، بیر ایستیکان چایین وارمی ایچیم؟ دئسین! دؤرد سوتونو اسن کولهیین اؤنونده جیریلداییر. سانکی بیریسی حزین- حزین اؤز- اؤزونه شئعیر اوخویاراق گئدیر بیر کوچه یوخسا بیر خییاباندا. او ائوین پنجرهلرینین بیرینده، آغ پردهدن قیریلیب قالمیش بیر تیکه پارچا، جیریلمیش بیر بایراق کیمی اسمکدهدیر. او ایسه بیر ائوه باخیر، بیر گؤزونون یاشینی سیلیر. بیردن بیره، تیخچینا- تیخچینا اوزونو او ائوه توتوب،
-دیل آچ آی ائو! بیر آغیز آچ، نه اولار؟ منه بیر دئ، سن نهلر دوشونورسن؟ دئیه سورور.
سورور، آنجاق داش- دووارین دیلی یوخدور. او ائو ایسه اسن کولهیین اؤنونده، دؤیوشدن چیخمیش یاری جان بیر آدام کیمی، اونون گؤزونون قاباغیندا هئی ییخیلیب قالخیر. قالخدیقجا یئنه ییخیلیر. دووار دیبینه تؤکولن کرپیجلری، گؤودهسیندن تؤکولن قانا بنزهییر. اونو سؤکوب داغیدان بئل- کولونگلر ده سانکی گؤیولسوزجه اونا قییمیشلار. بوتونلوکله اونو اؤلدورمک ایستهمیرمیشلر کیمی. بیر آن گؤزلرینین یاشینی سیلیب کیمهسه قولاق آسار کیمی باش- قولاغینی قاباغا اییب او ائوه باخیر. ائودن ائشیتمهدییی تک بیر سس وارسا دا، او دا آغلاماقدیر. ائو آغلامیر، آنجاق آغلاماقدان دا پیسدیر. دئیهسن بو ائو، داها دا چوخ ائولرینه بنزهییر. آنجاق بو دا او ائو دئییل.
کوچه دن چیخیب، دوز ایرمی سککیز آددیمدان سونرا باشقا بیر آج، سوسوز، یورقون و یوخوسوز کوچهنین قاباغیندا دایانیر. اوچ- دؤرد ائوین گؤرونوشونه آز دا اولسا باخیب یئنه یولا دوشور. اؤزونلوک دئییل. اؤنونه گلن بیرر کوچهلره باش اوزالتماسی و قاپیدان قاپییا، دوواردان دووارا، پنجرهدن پنجرهیه بیر بویلانیب باخماسی وار. بیردن گؤزلرینی قاییمدان یوموب آچیر. بیر دؤنه ده لاپ برک یوموب یئنه آچیر. باشینی یوخاری توتوب ایکی قات بیر ائوین گؤرونوشونه باخاندا، یئل نهییسه گؤزلرینه سالیب. باشالا بارماغینین دالینداکی اورتا سومویونو سیرایلا ایکی گؤزونون ده ایچینه سالیب، گؤزلرینه دوشن نهییسه یئریندن اوینادیب چیخارماق ایستهییر. آرخاسینی کولهیه چئویریر. اووئرکوتونا قونان توز- تورپاغی چیرپیر. اسن یئلدن، اوستهلیک آج- سوسوزلوغوندان دیل- دوداغییلا بوغازی قورویوب. ایندی باشقا بیر کوچهنین قاباغیندا دایانیر. ایری گؤزلرینی بیر آز دا ایری آچیر. نهسه دویوب- دوشونوب ایچری گیریر. هئچ بیر ائوه باخمادان توولا گئدیب کوچهنین ساغ الینده دوز اوچونجو ائوین قاباغیندا دایانیب دؤزمهدن قاپینی دؤیور. الینی زیلین اوستونه قویوب گؤتورمور. قاپینی سیلکهلهییر. آچان یوخدور. کیمسه ائوده یوخدور. قاپی کؤتویوندن قیفیللیدیر. بیر آن کیرجدن تؤکولموش هئیکله دؤنور. اؤز- اؤزونه دوشونور:
-من بیر یئرده بیر ایستیکان آجی چای ایچمهلییم آخی! بیر آز اوزانیب گؤزلریمین آجیسینی درمهلییم آخی!
دیل- دوداغینین ترسینه گؤزلری یاشارماغا باشلاییر. یوخ، بو ائو ده او ائو دئییل. بیر ائو بوتون بو ائولرین ایچیندن هاراسا سورگون دوشوب. ایکی گؤزونده ایکی داملا یاش حالقالانیر. یئنه باشالا بارماغینین دالییلا گؤزلرینی سیلیب، چانتاسینی چیینینده دوزنه سالیب کوچهدن چیخیر.
بیر ائوی تاپماق اوچون بیر خییابانی نئچه دؤنه آلت- اوست ائتمک اولار؟ بیر خییابان ایرمی سککیز ایلده نئجه، نه بیچیمده دییشیله بیلر؟ بوتون تانیش اولان اینسانلار اؤز دوغما یئر- یوردلاریندان نئجه کؤچوب هارالاردا ایتیب باتا بیلرلر؟ دیل- دوداغییلا بوغازی بوتونلوکله قورویوبدور. گئندن لامپاسینین ساری اینجارسیز ایشیغی گؤرونن بیر قفهیه ساری یؤنهلیر. یورقونلوقدان آیاغی دالینجا گئتمیر. آنجاق بیر تهر اؤزونو اورا سالیر. قفهچی ایکینجی دؤنه و یئنه ده ایکی ایستیکان چای قویور قاباغینا. ایکیسینی ده بیر نفسه ایچیر. یوخوسوزلوقدان اؤلور. قینایان اولماسا اؤیله اوتوردوغو ماسانین دالیندا اوزانیب یاتار. یاتیبدی دا. اویاناندا نئچه ساعات، نئچه دقیقه یاتدیغینی بیلمیر. قفهچینین اوغلو اونو چاغیریر. قولونو سیلکهلهییر:
-آغا، دورون آیاغا، قفهنی باغلاییریق.
-باغیشلایین، من هئچ بوردا یاتماق ایستهمهمیشدیم.
-عئیبی یوخ آغا، بیز بیلدیک سن چوخ یورقونسان.
اؤزو اؤزوندن اوتانیر. قفهچی و اوغلوندان لاپ چوخ اوتانیر. الینی شالوار جیبینده دولاندیریب پولونو آختاریر. بیر ایکی مینلیک قفهچییه وئریر. قفهچی پولون قالانینی قایتاریر. او پولون قالانینی آلماق ایستهمیر. آنجاق قفهچی ده قبول ائتمیر. اوتانا- اوتانا قفهدن چیخیر. قاش بوتونلوکله قارالیب و خییابانین چیراقلاری اونو بیر آن اوتوز نئچه ایل اؤنجهنین چئشید آنیلارینا آپاریر:
-بو ایشیق دیرکلرین آلتیندا چوخ کیتابلار اوخوموشام، چوخ!
بیردن بیره گئجهنی هاردا قالاجاغینی دوشونور:
-من بو گئجه اؤز ائویمیزده یاتماق ایستهییرم. موطلق اؤز ائویمیزده!
بونو اؤز- اؤزونه دئییب اؤزو بیلمهدن خییاباندا ائولرینی بیر ده گؤزویله آراییب یئنه ده دوشونهرک یولا دوشور:
-ائویمیزی گؤرمک ایستهییرم. اونو ائشیتمک ایستهییرم. ایستهییرم اونو شهرین یوخاری باشینداکی چای قیراغینا آپاریب، اؤزوم ده قاچیب گئدیب شهرین آشاغی باشینداکی قبریستاندا اوزانیب گؤزل گؤرونوشلو ائویمیزه باخیم! ایندی او ائوی منه وئرسهلر، گؤزو باغلی هر شئیین یئرین دئیه بیلهرم. تاختا ات توخماغینین یئرین بئله دئیهرم. قونشو اوشاقلارییلا بالی کرهیه، کرهنی بالا قاریشدیریب قاتدالاشدیریب یئدیییمیز چینی پیالالارین یئرین بئله بیلهرم. او ائوی مندن یاخشی تانییان اولماز. ایندی هاردادیر گؤرهسن؟ هارا سورگون گئدیب بو ائولر ایچیندن؟ هاردادیر او ایلکینیندن آنامسیز، آتامسیز ائو؟ به منی اونایکی یاشیما یئتیرن آنامین آناسینین قبیری هاردادیر؟ هانی او آجیلی آنبارییلا گتیریب، گوللو تومانینین اتهیینه تؤکوب، پوسته- فیندیغینی دویونجا قیچینین آراسیندا قیزدیریب، شاققیلتیلی گولوشلرییله منه وئرن آنامین آناسی؟ او آذان الله اکبر دئمهدن نامازا قالخان، سونرا دا شهرین یوخاری باشینداکی چای قیراغینا گئدیب اتک دولوسو رئیحان و بولاق اوتویلا گلن آنام آناسی؟ هانی آنباری سرین اولارمیش ائویمیزین؟ آتام بوتون یای گونلری ناهاردان سونرالار توکانی باغلاییب گلیب اوردا یاتارمیش؟ اوستونده اوزه چیخمیش ایری دامارلاری، ایچینده فهلهلیک ایللریندن قالان قابارلارین ایزی گؤرونمهسین دئیه، اللرینی یورقان آلتیندا گیزلهدیب یاتارمیش! هانی باجیم اونو چینیندن سیلکهلرمیش:
-آتا، دور، گئجه گلنده منه کاباب آل گتیر، دئیرمیش!
اووئرکوتونون زیپینی خیرتدهیینه کیمی چکیب، چانتاسیندان سیقارئتینی گؤتوروب آلیشدیریر. باشینین ایچی زوققولداییر. آلنیندا سانکی بیر اورک دؤیونتوسو وار. بیر داها چانتاسینی آچیب بیر ایبوپروفئن داواسی گؤتورور. آغزیندا توپورجهیینی حالقالاییب اوچ- دؤرد چئوره دولاندیریب ساخلاییر. بونلا بئله داوانی آتاندان سونرا، آغزیندا داوانین اؤزل دادی قالیر. خوشونا گلمهدییی بو داد آغزیندان گئتسین دئیه، آرد- آراسی کسیلمهدن سیقارئتینی پوکلاییر. خییابانی اوزو آشاغی توتموش گئدیر. بوتون شهری اوزو آشاغی توتموش گئدیر سانکی. هاوا سویومادادیر. بوتون شهر اؤلو بیر جمدک قوخویور. بیر آن گؤیدن باخار کیمی شهری بؤیوک بیر مزارلیق گؤرور. ائولر بیتیشیک مزارلار، آداملارسا آیری- آیری یاتیشان اؤلولره بنزهییر.
-ایرمی دؤرد ایل یاشادیغیم بیر ائوی تاپا بیلمهیهجهیمسه، ائله یولوم شهرین آشاغی باشیندا مزارلیغا ساری اولار، دئیه دوشونور.
بونلا بئله بیر آن دایانیب بیر داها اوزو یوخاری باخیر. کئچمیشی آرتیق یئرینده دئییلسه، گلهجک بیر گلهجهیی وار سانیر. سورهجهیی بو گونلرین ده گلهجکده کئچمیش گونلر ساییلاجاغینی دا دوشونور. بو دوشوندویونو نهدنسه اؤنملی سایمیر دا تئز آیریلیر اوندان. بو آن اونون اوچون لاپ اؤنملی اولان بیر گیله سیقارئت، بیر دنه ده باش آغری داواسیدیر. بیر داها چانتاسینی آچیر. سیقارئتینی گؤتورور. آنجاق ایبوپروفئن واراغی گوجله چانتاسینا تپیشدیردییی سیخ- سیخ کیتابلارین آراسیندا ایتیب باتیب ائله بیل. اسن یئل گئت- گئده باش آغریسینی چوخلاشدیریر. بیر داها دایانیب خیابان اوزو یوخارییا باخیب یئنه یولونا دؤنور. آشاغی باشدا یئرلهشن مزارلیغا باش چکمهیی دوشونور. آنجاق اونسوز دا اونون باخیشیندا گؤردویو بوتون بو ائولر بیر- بیرییله اوزون- اوزادی یاتیشان مزارلاردیر. او ایسه بو مزارلیغین اورتاسیندا کیمیدیر. سرگردان بیر اؤلونون روحو کیمی گزمکدهدیر سانکی.
اسن یئلی قاباغینا قاتمیش گئدیر. آشاغی دؤرد یولدان دؤنور تئرمینالا ساری. یورقوندور. یئل ده اولسا، بوینوندان تا بئلیندن آشاغیلارینا دک ترلهییب. خییابانلارین ساغ- سولوندا یانان لامپلار دا کولکله بیرگه اسیرلر.
-گؤرن ایرمی سککیز ایلین سورگونونه بو بوتونلوکله اؤزوندن اؤزگهلهشن شهرین هوتئلینده یئر اولارمی، دئیه دوشونور.
هله تئرمینالا بیر- ایکی دؤرد یول وار. باش چارراه دئییلن دؤرد یولون قیراغیندا گؤزو یاندیریلان بیر اودا دوشور. بو اودو بیر سیقارئت ساتان دمیر بیر چللهیین ایچینده یاندیریب. گئجهنی هوتئلده سیقارئتسیز قالماسین دئیه، اودو کولکده کوکرهین چللهیه ساری یؤنهلیر. یئتیشن کیمی اورهیی آز قالیر یئریندن چیخسین:
-هه، بو ابهدیر!
بیر آز اوزاقدا دوروب اونا زیللهنیر:
-هه، اؤزودور! ابه! ابه!
ابهنی سیقارئت ساتارکن ال- قولونو اؤلچمهسیندن، آغزینین ترپهنیشیندن، آرد- آردینا ابه- ابه دئین سسیندن تانیییر. آنجاق، ابه نییه سیقارئت ساتیر، دئیه اؤز- اؤزونه سورور:
-ابه قاباقلار هامییلا چوخ سئویملی، چوخ گولش بیر گنج ایدی آخی! لال اولسا دا، هامییلا اؤز دیلییله دانیشیغا کئچردی. ابه- ابه دئیه- دئیه، تک ده دیلییله دانیشمیردی. باشییلا، ال- قولویلا دا دانیشیردی. ابه شهرین ان گؤزل کوت- شالوار تیکنلریندن ایدی. او نییه به بوردا سیقارئت ساتیر؟ بو شهره نه اولوب گؤرهسن؟
دورمادان گئدیر لال ابهیه ساری. یئتیشینجه چانتاسینی یئره آتیب، دویونجا ابهنی باغرینا باسیر. اونلا قوجاقلاشیب اؤپوشوب دانیشیر. دئمک او یوخ، ابه اونونلا دانیشیر. ایکیسینین ده گؤزلریندهکی سئوینج، دئییلمز- اؤیولمز بیر سئوینجدیر. دؤرد گیله وینیستون سیقارئتی گؤتوروب، اوچونو چانتاسینا آتیر، بیرینی ده دوداغینا قویور. ابهنین دئدیکلریندن قاباقکیلار کیمی باش آچماسا دا، دوداقلاریندا گؤزل بیر گولومسهمه وار. ابهیه باشینی ترپهده- ترپهده سئوگییله قولاق آسیر. سونوندا دا الینی جیبینه سالیب بیر چلنگ پول چیخاریر. سایمادان اون- اونایکییه یاخین بئش مینلیک باسیر ابهنین ساغ الینه. ابه چالیشیر آلماسین، آنجاق اونونلا باشارا بیلمیر. بیر داها ابهیله سیخ قوجاقلاشیب اؤپوشوب آیریلیر. اؤزو بیلمهدن یئنه باشالا بارماغینین دالی گؤزلرینین قاپاغینین اوستوندن بؤیورلهمه آشاغییا ساری چکیلیر. کولک سول گؤزونون آلتینداکی یاناق سومویونو بیر آز اوشودور…
آذر آیی ۱۳۸۴ (۲۰۰۵)