text:
۳ تروریست اؤلدورولدو
عملیاتلارین، ان سون تروریست ائتکیسیز حالا گتیریلنه قدر داوام ائدجگی وورغولاندی
عراقین قوزئییندهکی غارا بؤلگهسینده بؤلوجو ترور هؤرگوتو پکاکا عضوو ۳ تروریست هاوا عملیاتییلا ضررسیز حالا گتیریلدی.
میللی ساوونما باخانلیغی طرفیندن وئریلهن آچیقلامادا، عراقین قوزئییندهکی غارا بؤلگهسینده بؤلوجو ترور هؤرگوتو پکاکا عضوو ۳ تروریستین معین ائدیلدیگی ایفاده ائدیلدی.
تروریستلرین هاوا عملیاتییلا ائتکیسیز حالا گتیریلدیگی بیلدیریلن آچیقلامادا، قرارلیلیقلا داوام ائتدیریلهن عملیاتلارین، ان سون تروریست ائتکیسیز حالا گتیریلنه قدر داوام ائدجگی وورغولاندی./ت.ر.ت تورکی


c: text/html

text:
۱۳۲۰-نجی گونش ایلینده تبریز شهرینده آنادان اولموش «حسن دمیرچی» آذربایجان مدنیتی و ملی وارلیغی اوغروندا اوزون ایللر چالیشیب و بو یولدا مختلف اذیتلره و تضییقلره معروض قالان شخصیتلریمیز سیراسیندادیر.
اوستاد «حسن آذربایجان» اوزون ایللر آذربایجان موسیقی ساحهسینده الده ائتدیگی تجروبهلرینی اؤز شاگیردلرینه کؤچورمک مقصدی ایله «آذربایجان موسیقی مکتبی» آدلی دهیرلی کیتابینی یازمیش و اونو آذربایجان اینجه صنعت خزینهسینه بخش ائتمیشدیر.
«ایشیق» – آذربایجان ادبیات و اینجه صنعت سایتی، آذربایجانین گؤرکملی ملی شخصیتی، اجتماعی و مدنی فعالی و عؤمرونون بؤیوک بیر حصهسینی ملی وارلیغیمیز و اجتماعی – مدنی دهیرلریمیزین قورونوب ساخلانیلماسیندا صرف ائدهن اوستاد «حسن هرگلی(دمیرچی) نین ابدی آیریلیغینی آذربایجان خالقینا، مؤحترم عائله عضولرینه و دوست – تانیشلارینا باش ساغلیغی وئریر و آذربایجان اوغلونون شرفلی خاطیرهسینه «عشق اولسون!» دئییر.
۰۳/۰۴/۱۳۹۷

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
"آذربایجان" یوخسا "آزربایجان"
آذربایجان کلمه سینده کی "ذ" حرفینی عربجه قلمه آلاراق بو کلمه نی "آزربایجان" بیچیمینده یازانلار وار. عربجه "د" و "ذ" حرفلری نین بیربیرلرینه یاخین پَلتَک بیچیمده تلفظ اولدوغونو بیلیریک. بونون اوزرینه قدیم تورکچه-ده کلمه لر آراسیندا "د" ایله ایفاده اولونموش و یازیلمیش کلمه لرین زامان آخاریندا "ی" حرفینه دؤنوشدوکلرینی ده بیلیریک؛ اؤرنک اوچون قدیم تورکچه-ده "آداق" بوگون دیلیمیزده "آیاق"(ف. پا) ایفاده اولونار. بیلیندیگی کیمی آیاق کلمه سی بوگون خلج تورکچه سینده "هاداق"(آیاق) ایفاده اولونار (خلج تورکچه سی فارسچانین تضییقینه اوغراماسینا باخمایاراق قدیم تورکچه نین بعضی دگرلرینی اؤزونده قورویوب ساخلامیشدیر). باشقا یاندان محمد بلعمی نین سامانیلر درباریندا "تاریخنامه طبری" آدلی دئیه عربجه-دن فارسچا چئویرمیش متینلرینده "آذربایجان" کلمه سی "آذربایکان/آذربایگان" یازیلدیغینی دا بیلیریک. محمود قاشقارلی نین یازدیغی دیوان تورک کتابیندا "آذربایگان" کلمه سی یئرینه "آذربادکان/آذربادگان" یازدیغینا دا تانیق و شاهید اولوروق. دئمک، قدیم تورکچه-ده "آیاق" یئرینه "آداق" ایشلندیگینی نظره آلارساق، "دیوان لغت الترک" کتابیندا "آذربایگان" یئرینه "آذربادکان/آذربادگان" یازیلدیغی بو کلمه نین ایفاده سی نین فارسچا "آذربایگان" کلمه سیندن داها دا قدیم اولدوغونو اورتایا قویار. بئله لیکله "آذربادگان/آذربایگان/آذربایجان" کلمه لرینده ایشلنمیش "ذ" حرفی نین کؤکونو اؤیرنمدن "آذربایجان" آدینی گونوموزه دک یازلدیغی کیمی "آذربایگان/آذربایجان" یازماق بیلیم آچی و زاویه-سیندن ده دوغرو و دوزگون قلمه آلینار!
ایشیق سؤنمز، 03.03.2018
آذربایجان کلمه سینده کی"ذ" حرفینی "ز" یازانلارین دقتینه!
بعضیلری "آذربایجان" کلمه سینده کی "ذ" حرفینی "ز" یازمانی فارس ایستعمارچیلیغینا بیر مدنی اعتراض علامتیدیر دئیه اؤز یانلیش عمل و داورانیشلارینی توجیه ائتمگه چالیشارلار. بونلار تاریخ بویو فارسلارین مستقیل الیفبالاری اولمادیغیندان بلکه ده خبرسیز یاشارلار. فارسچاداکی گونوموزه یئتیشمیش بیرینجی قایناقلار سامانیلر درباریندا عرب الیفباسی ایله یازیلمیش. سونرا دا فارسچا بیر دیوان دیلی کیمی تورک شاهلیقلاری آتلاری نین اوزنگیسینده بوگونکو ایران ممالیکی محروسه سینه گتیریلمیش بیر مهاجر دیل اولموش. دئمک، فارس ایستعمارچیلیغینا قارشی قویارکن کلمه لرده کی حرف تحریفینه یول آچماق دوزگون ساییلماز. بو کلمه لرده کی حرفلرین یازیلیشی بو کلمه لرین کؤکونو تاپماق اوچون بیر وسیله ساییلارلار. اوسته لیک دیلیمیزده "ذ" حرفی نین اولمادیغی مسئله سینه گلدیکده عرب الیفباسیندان لاتین الیفباسینا کئچیله جگی گونه دک عرب دیلیندن دیلیمیزه قوناق گلمیش و یئرلی اولموش کلمه لری اوخوناقلی و آنلاشیلار بیچیمده یازماق اوچون "ذ" حرفینی ده "ط، ظ، ض و ث" حرفلری کیمی دوزگون یازماغا مجبور ساییلاریق. اؤرنک اوچون: آذان؛ آذانچی، ذکر (ذیکر) ائتمک، ذلت (ذیللت)، ذلیل، ذهن، ذوق... طغیان/طوغیان، طالع، طریقت؛ ظولم/ظولوم، ظلمت/ظولومت؛ ضایع، ضد، ضدیت، ثواب، ثبت، ...
ایشیق سؤنمز، 03.03.2018


text:
بغداد
بغداد (عربجه: بغداد) عراقین باشکندی. اهالیسی ۶ میلیون نفردیر (۲۰۱۱). بغداد خاورمیانه نین ان بؤیوک شهرلریندن بیریدیر. بغداد عراقین سیاسی، ایقتیصادی و مدنیت مرکزیدیر. بورادا حوکومت، بوتون مرکزی دؤولت و دینی موؤسیسهلر و دیپلوماتیک نمایندهلیکلر یئرلشیر. بورادا همچینین چوْخلو دانیشگاهلار، تحصیل موؤسیسهلری، تئاترلار، موزهلر و تاریخی عابیدهلر واردیر.
شیعه موسلمانلارینین ۷-جی و ۹-جی ایماملاری (ایمام کاظیم و ایمام جاواد) قبرلری بغدادین کاظمین شهرکیندهدیر.
آددَییشدیر
مداین(کتسفون) مجموعه سینده بیر شهرایدی. بو شهرلر هلنیسم چاغیندا دجله و فرات چایلاغیندا بیر بیرینه دایاق شهرلر ایدی و بو شهرین آدی بای آتا یادا بای آدادیس هلنیستی دیلده یازیلیب.آرامی دیلیده و سریانیلر اونا بغ داد یا بگ دادا آد وئرمیشدیلر و چوخلو سریانی(مغتسله)ائللر انوشیروان چاغیندا بو شهره کوچموشدولر. بیگ آدا یا بیگ آتا و اصلی آد ایله بای آتاتیس هلنیسم رویه سینده هر ائلین باشچی سی ایدی.پارتیلر هر ائلدن بیر بای آتا سیچیب و بیر مجلیسده اولار حکومتده اوز ائللرینه نماینده و وکیل ائدردیلر.بو آد سلوکیلر چاغیندا سناتور یا سنا آدلانیردی هابئله پارتیلر چاغیندا بای آدادیس یا بیگ آدادیس آدلاندی.بای آدادیس پارتیلرین مجلیس مرکزی ایدی.[قایناق گؤسترین]
قالریدَییشدیر
قایناقلاردَییشدیر
- ^ Baghdad (Madinat al-Salam). Islamic Arts & Architecture (13 September 2011).
- ^ Central Statistics Organization Iraq. Population Projection 2015-2018.


text:
باب هوپ
باب هوپ (اینگیلیسجه: Bob Hope) آمریکالی موغنی, کومدین, یازیچی و اوْیونچو. ۲۹ مئی ۱۹۰۳ ایلینده لندن شهرینده دۆنیایا گؤز آچیب. ۱۰۰ ایل عؤمر ائلهییب و ۲۷ ژوئیه ۲۰۰۳ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. 1919–1997 ایللر آراسیندا سینما ساحهسینده چالیشیب.
اوْینادیغی فیلملر[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ Whitburn, Joel (1986). Pop Memories: 1890-1954. Record Research.
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Bob Hope»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۲ ژانویه ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده باب هوپ گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
- Hope WWII 44.jpg


text:
جمهور باشقانی اردوغان ناتو باش کاتیبی ینس استولتنبرگی قبول ائتدی
جمهور باشقانی رجب طیب اردوغان تورکیه-ده سفرده اولان استولتنبرگی ایستانبول-دا جمهور باشقانلیغینین دولماباغچاداکی اوفیسینده قبول ائتدی.
جمهور باشقانی رجب طیب اردوغان تورکیه-ده سفرده اولان ناتو باش کاتیبی ینس استولتنبرگی ایستانبول-دا جمهور باشقانلیغینین دولماباغچاداکی اوفیسینده قبول ائتدی.
مطبوعاتا قاپالی کئچیریلن قبول بیر ساعاتا یاخین داوام ائتدی.
گؤروشون اساس موضوع سونو تورکیه-نین سرحدینده یارادیلماغا جهد گؤستریلن ترور دهلیزینی یوخ ائتمک، بؤلگهیه باریش و دینجلیک گتیرمک مقصدیله سوریه-نین قوزیی ینده ترور تشکیلاتلارینا قارشی آپاردیغی "باریش بولاغی" حرکاتی تشکیل ائتدی.
اردوغانین حرکاتین مقصدینی شرح ائتدیگی، هدفین سادهجه ترورچولار اولدوغونو سؤیلهدیگی بیلدیریلیر.
گؤروشده خاریجی ایشلر ناظیری مولود چاووش اوغلو، میللی مودافعه ناظیری حولوصی آکار و ناتو پارلامئنت آسامبلیاسینداکی تورک نماینده هئیتینین رهبری عثمان آشکین باک دا ایشتیراک ائتدی.
ناتو باش کاتیبی میللی مودافعه ناظیری آکار ایله آیریجا گؤروش کئچیردی.
گؤروشده مودافعه و تهلوکهسیزلیک مسئلهلری اطرافیندا فیکیر موبادیلهسی آپاریلدی.
ایلگیلیلی خبرلر
اردوغان:"مالیه سئکتورو قلوبال اقتصادی بحراندان ان چوخ تأثیرلنن ساحهلردن بیریدیر"
جمهور باشقانی رجب طیب اردوغان ایستانبول-داکی دولماباخچا اوفیسینده کئچیریلن قاتیلیم مالیه ایستراتژیسی سندینین تقدیمات ایجلاسیندا چیخیش ائدیب.
مصطفی شنتوپ اندونزیا-یا باش ساغلیغی وئریب
تورکیه بؤیوک میللت مجلیسینین صدری مصطفی شنتوپ اندونزیادا فوتبال ماتچیندا ایزدیهامدا حیاتینی ایتیرنلرله باغلی باش ساغلیغی وئریب.
ایبراهیم کالین ایستانبول-دا جیک سالیوان ایله گؤروشوب
جمهور باشقانلیغی سؤزچوسو ایبراهیم کالین ایستانبول-دا امریکانین میللی تهلوکهسیزلیک مسئلهلری دانیشمانی جیک سالیوان ایله گؤروشوب.


text:
أردوُغان تأزه هیدروالکتریک مرکزلرینی آچدی
أردوُغان سوُنگقی 20 ییلدا 605 هیدروالکتریک مرکزی نینگ آچیلاندیغینی و بو موقداری 730 سانینا چیقارماق ایسله یأندیکلرینی نیغتادی
تۆرکیأنینگ جمهورباشلیغی رجب طیب أردوُغان تۆرکیأنینگ هیدروالکتریک گۆیجۆنی 2.5 اِسسه یوُقارلادیپ قیسغا واغتدا 44 میلیارد کیلووات ساغاتدان 110 میلیارد کیلووات ساغادا یتیریپ بیلجکدیگینی آیتدی.
تۆرکیأنینگ یوُلباشچیسی، سوواریش ایشلری اداراسی تاراپیندان قورلوشیق ایشی تاماملانان 34 تأزه هیدروالکتریک مرکزلری نینگ آچیلیش داباراسینا قاتناشدی.
تۆرک یوُلباشچی تۆرکیأنینگ الکتریک أتیأچ مؤچبری نینگ 1.9 میلیارد کیلووات ساغادینی اۆپجۆن اتجک یوسوف اِلی بندی نینگ قورلوشیغی نینگ ده قوتارماغا یاقین بوُلاندیغینی نیغتادی.
أردوُغان سوُنگقی 20 ییلدا 605 هیدروالکتریک مرکزی نینگ آچیلاندیغینی و بو موقداری 730 سانینا چیقارماق ایسله یأندیکلرینی نیغتادی.
دِگیشلی حابارلار
تۆرکیه بیلن لیبی انرژی پوداغیندا بیله لیکده ایشلهشِر
تۆرک سیاسی توُپاری لیبی ده دۆرلی ایشدشلری بیلن دوشوشیق گچیردی
بأش ترورچی تأثیرسیز یاغدایا گتیریلدی
تۆرکیه ترورچیلارا قارشی توتان یرلی یاغدایدا ادن گؤرهشینه دوُوام ادیأر
اوکراینادان 7 غاللا گأمیسی یوُلا دۆشدی
اوکراینانینگ اسکله لریندن ینه 7 غاللا گأمیسی تۆرکیأ دوُغری یوُلا چیقدی


text:
آبارکا د کامپس
آبارکا د کامپس (ایسپانجا: Alguazas) Abarca de Campos ایسپانیادا بیر یاشاییش منطقهسیدیر و پالنسیا اوستانینده یئرلشیب. بۇ شهرین مساحتی ۱۱ کیلومتر موربّع دیر. ۷۵۸ متر دنیز سویهسیندن اۇجالیقی وار. سوْن نۆفوس تخمینلرینه گؤره ۴۷ نفر دیر.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
ایسپانیا ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Abarca de Campos»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۷ مارس ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده آبارکا د کامپس گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
۱۹۱۵ (میلادی)
میلادی ۱۹۱۵-جی ایل گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز اوْن بئشینجی ایل.
اهمیتلی حادیثهلردَییشدیر
حادیثهلردَییشدیر
- ۸ آقوست - آلمان قوه لری پراقی اله کئچیریر.
- ۳ مارس - ناسا قۇرولدو.
- ۲۶ مارس - بیرینجی دۆنیا ساواشی: بیرینجی غزه دؤیوشو.
- ۲۱ اوْکتوبر - ایلک اطلس اوقیانوسی تلفون رابیطهسی ویرجینیا و پاریس آراسیندا قورولدو.
- ۲۰ دسامبر - سوْن آنزاک و اینگیلیس بیرلیکلری ده چاناققالادان گئری چکیلمیشدیرلر.
- ۲۰ دسامبر - مصطفی کمال پاشانین باشچیلیق ائتدیگی عثمانلی اوْردوسو آریبۇرنو ظفرینی قازانمیشدیر.
- ۱۸ مارس - چاناققالا دنیز حرکتلری: بیرلشمیش دنیز قووّتلری چاناققالا بوْغازیندا آغیر خسارت گؤروب گئری چکیلدی.
- ۱۷ مارس - چاناققالا ساواشی: شاهلیق دنیز باشچیسی آدمیرال سکویل جاردن وظیفهسیندن آیریلدی.
- ۱۴ دسامبر - رشید بهبودوف آذربایجان موغنّیسی و آکتورو دوْغموشدور.
- ۱۳ ژانویه - ایتالیانین شهری آوززانوْدا باش وئرمیش زلزله نتیجهسینده ۲۹۸۰۰ اینسان حیاتینی ایتیردی.


text:
قیرقیزیستان جمهورباشقانی تورکیهیه گلیر
قیرقیزیستان جمهورباشقانی سادیر جاپاروو، رسمی سفر چرچیوهسینده جمهورباشقانی رجب طیب اردوغان ایله گؤروشهجک
قیرقیزیستان جمهورباشقانی سادیر جاپارووون، ۹-۱۱ ژوئن تاریخلرینده تورکیهیه رسمی بیر سفر گرچکلشدیرهجگی بیلدیریلدی.
جمهورباشقانلیغی خاریجی سیاست دایره باشقانی داستان دوشئکئیئو، وئردیگی آچیقلامادا، قیرقیزیستان جمهورباشقانی سادیر جاپارووون، رسمی سفر چرچیوهسینده جمهورباشقانی رجب طیب اردوغان ایله گؤروشهجگینی ایفاده ائتدی.
دوشئکئیئو، ایکی لیدئرین، تورک اؤلکهلری امکداشلیق شوراسی (تورک کنهشی) چرچیوهسینده ایکیلی و چوخ طرفلی امکداشلیغین یانیندا گونجل قونولار حاقیندا گؤروش آلیش وئریشی ائدهجکلرینی بیلدیردی.
سفر چرچیوهسینده، ایکی اؤلکه جمهورباشقانلارینین قاتیلیمییلا تورکیه و قیرقیزیستان استراتژیک امکداشلیق یوکسک شوراسینین ۵.جی توپلانتیسینین گرچکلشدیریلهجگینی دئین دوشئکئیئو، جاپارووون، تورکیه بؤیوک ملت مجلسی باشقانی مصطفی شنتوپ ایله ده بیر آرایا گلهجگینی سؤیلهدی.
دوشئکئیئو، جاپارووون، قیرقیزیستان - تورکیه ایش فوروموندا ایش انسانلارینا خطاب ائدجگینی و تورکیهدهکی قیرقیزیستان وطنداشلاری، اؤیرنجیلری و آنکارادا فعالیت گؤسترهن مولکی توپلوم قورولوشلارینین نمایندهلریله بیر آرایا گلهجگینی قید ائتدی.
ایلگیلیلی خبرلر
چاووش اوغلو: "اوکراینا و روسیا گوبرهسینین بازارلارا گئتمهسی اوچون سعی گؤستریریک"
خاریجی ایشلر ناظیری مولود چاووش اوغلو اوکراینا و روسیا گوبرهسینین لازیم اولان بوتون اؤلکهلره گؤندریلمهسی اوچون سعی گؤستردیکلرینی بیلدیریب.
جمهور باشقانی اردوغانلا پوتین آراسیندا تلفون دانیشیغی اولوب
جمهور باشقانی اردوغان ایله ولادیمیر پوتین اوکراینا محاربهسینی موذاکیره ائدیبلر.
تورکیه اولوسلار آراسی آتوم انرژی آژانسینین ایداره هئیتینه عضو سئچیلیب
تورکیه 2022-2024-جو ایللر اوچون اولوسلار آراسی آتوم انرژیسی آژانسینین (UAEA) ایداره هئیتینه عضو سئچیلیب.


text:
ائله بیر کیشی نین توت اتگیندن
بیل سنه ایمدادی اول ائیلر – ائیلر
ذره جه اوستونده اولسا نظری
یئردن داش گؤتورسن لعل ائیلر – ائیلر
بؤهتان دئمه ، بؤهتان توتار آدامی
قول ائیلر ، بازاردا ساتار آدامی
جهنم اودوندان بتر آدامی
یوخسوللوق یاندیریب ، کول ائیلر – ائیلر
عاقل اینسان دئمز هر گؤردوگونو
دالدالار دوشماندان وای دردیگینی
گؤرمزسن ناکسین پای وئردیگینی
وئرسه ده منتین بول ائیلر – ائیلر
«خسته قاسیم» دئیر سؤزون بو باشدان
پای اومما قوهومدان ، یاردان ، یولداشدان
اؤزون امک چکسن سو چیخار داشدان
اریدر داغلاری یول ائیلر – ائیلر


text:
ویکیپدیا:دیریلرین بیوقرافیسی
یاشایان اینسان بیوقرافیلرینده و یا اوْنلارلا باغلی هانسیسا بیر مقالهنین یازیمیندا ویکیپدیاچیلار خۆصۇصی ایله دیقّت اوْلونمالیدیر. بئله مقالهلر حساسیت گرکدیریر و تمل سیاستلره کسین شکیلده اۇیغون اوْلمالیدیر.
مقالهنی دوْغرو درک ائتمهلیییک. اؤزللیکله شخصلرین یاشامی ایله ایرتیباطلی بیلگی وئررکن یۆکسک کئیفیتده قایناق گؤسترمک بارهسینده چوْخ مؤحکم رفتار ائتمهلیییک. قایناقسیز یا دا قایناغی گۆونیلیر اوْلمایان ضیدّیتلی (منفی٬ مۆثبت یا دا سوْرغولانا بیلیرلیگی یۆکسک) یازیلار مقالهلردن٬ بحث و ایشلدن صفحهلردن درحال چیخاریلمالیدیر. بۇ اصللر٬ بۆتون مقالهلردهکی یاشایان اینسانلار حاقّیندا بیوقرافیک بیلگی وئریلن قیسمتلر اۆچون ده گئچرلیدیر. بۆتون ویکیپدیادا و اؤزللیکله یاشایان اینسانلارین بیوقرافیلرینده٬ ضیدّیتلی و بحثه آچیق ایدّیعالاری دوْغرولاییجی قایناقلار گؤسترمک٬ ایدّیعادا تاپیلان شخصین مسئولیتیندندیر. بۇ ایرتیباطدا قایناقسیز یا دا ضعیف قایناقلارا دایانان بیلگیلری چیخارماق اۆچون بۇنون یانلیشلیغینی گؤسترن قایناقلاری گتیرمک لازیم دئییل٬ ایدّیعانی آرتیرماق ایستهین شخص گۆونیلیر و گئنل قبول گؤرور قایناقلار گؤسترمهلیدیر.


text:
توپوقرافی
توپوقرافی (اینگیلیسجه: Topography) بوتون بیر ایضاحلا دئیه بیلریک کی یئر اؤلچمه ایشلری دوغانین اؤلدوغو آلچاق-اوجا و یا قاییرما آلچاق-اوجا لارین سورغولاماق و اؤلچمهیه دئییلیر.
یئر اؤلچمومونون ایش بؤلمهلریدَییشدیر
یئر اؤلچمه ایشلری بوتونلوکده ایکی بؤیوک بؤلمهیه بؤلونور: یئرین دوزنلیگینین نئجه دورومون گؤرستمک(پیلانی مئترئ). یئرین بیر ساحهسینین آلچاق-اوجاسینی گؤرستمق(آلتی مئترئ).
یئر دوزنلییی ایشلریدَییشدیر
بو ایشدن اوتور گرک بیر گوزه آلینمیش یئر ساحهسینین آلچاق-اوجالارینی یول و یا چایلارین توشی،یوللارین کئسیشمه نؤقتالاری،تیکینتیلرین دورومو و داها آیریجا آلچاق-اوجالار بیر پلان اوزرینده چکیله.اؤرنک: (D) توشون پلان اوزرینده چکمک اۆچون، بیر نفر (A) نؤقتاسینین اوستونده دورور و (AL)،(AM)و...بویلاری اؤلچور هابئله بو اؤلچولرین (AN)-ا گؤره بوجاقلاریدا اؤلچور.بو اؤلچولر اله گلدیکدن سؤنرا نققاله و ختکئشنن(D) توشون صحیفه اوزرینه چکمک اولار.N همان قوزئی(Norh)دیر و (AN) آزیموت یا ژیزمان دئییلیر.
بیرساحهنین توپوقرافیاسی اۆچون گؤرولن نوقتالارین دورومی گرک الده اولا کی بو دوروملار توپوقرافیا کانوواسی ایله (توپوقرافیا تورو) ایله گئلیر کی بو کانووالار اؤزلری ژئودئزیا نؤقتالارینا باغلیدیرلار.
توپوقرافیا(یئر اولچوم)تورونون یاراتماغینین ندنیدَییشدیر
اگر بیربیریندن آیری ساحهلری اؤلچوب و سؤنرا اونلاری بیرلشدیرسک، اونلارین کانوواسی گرک بیربیرینه باغلی اولا، اگر اولماسا دقتلی بیربیرلرینه یاپیشمازلار.
آلتی مئترئ ایشلریدَییشدیر
نئجه کی یوخاریدا دئییلدی پلانیمئترئ ده بیر شوبهه قالمیر و یوخاریا باخاراق هر بیر نؤقتایا (X،y)((جوغرافیا بوی،ائن))ی وئریلیر کی بیر کووردینات سیستم سئچرکن، صحیفه اوزرینه گتیرمک اولار. نهایت آلچاق-اوجانی(X،x،z)کیمی گؤسترمک اۆچون آیریجا یوللار وار.
آلچاق-اوجالاری پلان اوزرینده گؤسترمک یوللاریدَییشدیر
قاباریق پلان: آلچاق-اوجالار ائشلایله قاباریق شکیلده گؤستریلیر.بو پلان آدی گؤروجولر اۆچون آیدین دیر آما تئکنیکی ایشلر اۆچون ایشه گلمز. کؤلگه باغلاماق: بو یؤنتمده بیر آلچاق-اوجا ساحهیه بللی بیر بوجاقدان ایشیق ساچیلیر کی کؤلقه ایشیق اثرینده دوزلیر. کولگه بیر ائشلایله پلانین اوزرینه چه کیلیر بو یؤنتمده یوخاریداکی کیمی آیدیندیر آما تئکنیکی ایشلر اۆچون چوخ ایشه گلمز. اویون ساحهلر: ان کئچرلی یؤنتمدیر.بو یؤنتمدا اویون صحیفهلر قاباریقلی ساحهلری کسرکن یاتای رسمینی صحیفهیه چکیر.
قایناقلاردَییشدیر
سوروئیینگ-موهندیس شمس نوبخت


text:
سوریهده، چوبانبئی سالدیریسندا 12 وطنداش اؤلدو
خستهخانا یاخینلیغیندا بومبا یوکلو ماشینلا تشکیل اولونان ترور سالدیریسندا 12 وطنداش اؤلدو، چوخ سایدا سیویل وطنداش یارالانیب
سوریهنین قوزئیینده تورکیه سینیرینداکی چوبانبئی بلدهسیندکی خستهخانا یاخینلیغیندا بومبا یوکلو ماشینلا تشکیل اولونان ترور سالدیریسندا 12 وطنداش اؤلدو، چوخ سایدا سیویل وطنداش یارالانیب.
کیلیس ائلبئیلی منطقهسینین قارشیسینداکی سوریه توپراقلاریندا فرات علیهینه حرکاتی بؤلگهسینده یئر آلان بلدهنین جنوبوندا، چوبانبئی خستهخاناسینین یاخینلیغینداکی اوتوپارکدا بومبا یوکلو بیر ماشین پارتلاییش ائتدیریلدی.
سیویل ساوونما (آغ بؤرکلیلر) منبعلریندن وئریلن معلوماتا گؤره، ترور سالدیرسی نتیجهسینده 12 سیویل وطنداش اؤلوب، چوخ سایدا سیویل وطنداش یارالانیب.
پارتلاییش نتیجهسینده خستهخانا یاخینلیغینداکی ائولرین ییخیلماسی سببیله اؤلو ساییسینین آرتماسیندان ناراحاتلیق ائدیلیر.
پارتلاییش نتیجهسینده خستهخانادا ده مادی ضرر یارانیب.
ایلگیلیلی خبرلر
پوتین اوکراینانین 4 ویلایتینین روسیایا بیرلشدیریلمهسی ایله باغلی سازیشلری تصدیقلهییب
زلنسکی اونلارلا یاشاییش منطقهسینین ایشغالدان آزاد اولوندوغونو بیلدیریب
ایران-دا مهسا امینینین اؤلوموندن سونرا باشلایان اعتراضلار 18-جی گونده ده داوام ائدیب
اعتراض ائدن اویرنجی لر حبسده اولان یولداشلارینین درحال آزادلیغا بوراخیلماسینی طلب ائدیبلر.


text:
سردری مدنیت ائوی ۹۶جی ایلین فروردین آیی نین ۱۴جو گونونده حقیر (م. کریمی) اوچون بیر عزیزله مه مراسیمی قوردو. بو مراسیمده منه هدیه وئره ن عالیملر و دوستلارین چوخو کتابلا منی قارشیلادیلار و ان گؤزل هدیه لری آلدیم. اونا گؤره بو عالیملردن و دوستلاردان درین منتدارلیغیمی بیلدیره رک، بو هدیه لری اوخوجولارا تانیتدیرماق ایسته ییرم.
م. کریمی
گلستان حکیم ۱، ۲، ۳ جیلدلری
اوستاد محمد حسین قابل نژاد (حکیم) بیر عُمر دورمادان چالیشیب، مینلرجه کتابلاردان میرواری ده یرلی سؤزلری توپلاییب و بوگونه کیمی اوچ جیلدی گلستان حکیم عنوانیله اوخوجولارینا سونموشدور. بو سری کتابلار اون جیلده قدر اولاجاغینی بیلیریک. حکیم، کتابلاردان ان گؤزل جمله لری بیر یئره توپلاییب ۱۰ جیلدده بیر دایره المعارف کیمی – بؤیوک انسانلارین، حکیم لریم و شاعیرلرین دوم – دورزو سؤزلری نین سئچمه لرینی – اوخوجولارا تقدیم ائدیر.
ایندی بو سری دن اوچ جیلد چاپ اولموش و بورادا ایرانلی، یونانلی، داها دوزگون دئسک: دونیا حکیم لری نین گؤزل سؤزلرینی اوخوماق اولور. بو کتاب ایکی دیللی اولاراق، فارس دیلی نین یانیندا تورک سؤزلری ده اؤز پارلاقلیغینی گؤسته ریر. گلستان کتابی نین ده یری او زامان داها آرتیق بیلینه جکدیر کی دیلیمیز یاساقلیقدا آزاد اولموش و علمی سویه ده دیلیمیز اؤیره نیلسین. بونو آرتیرمالی یام حکیم قابل نژاد مدنیت ائوی نی ترتیب ائده رک، ده یرلی بیر ایش گؤرموشدور. بو ایشین نتیجه سی ایندی دن بللی اولاراق، گله جکده داها آرتیق ثمره سینی گؤره جه ییک. بیز بورادا حکیمین کتابلاری نین اوخوماسینی تام اوخوجولارا توصیه ائده رک، عزیز حکیم اوچون ده ساغلیق و بوندان آرتیق باشاریلار دیله ییریک.


text:
سئلجان خاتون
سئلجان خاتون — «کیتابی-دده قورقود» اثرینده قانتورالین نیشانلیسی.
مضمونو[دَییشدیر]
ساری تونلو سئلجان خاتون. 6-جی بویدا ایشلهدیلمیشدیر. قانتورالین نیشانلیسیدیر. " ساری تونلو " لقبی " سئلجان خاتون "-ون حددیندن آرتیق گؤزل اولدوغونو گؤستریر. سئلجان خاتونون " گؤزللر سروری " ، " اینجه تونلو " اپیتتری ده اونون گؤزللیگینه ایشارهدیر. ب.عبداللهیئف گؤستریر کی، "سئلجان قدیم تورک دیلینده کی " سئل " و فارس دیلینده کی "جان" سؤزلریندن دوزهیب، " جان دینجلیگی، غرب ساکیتلیگی " دئمکدیر. ن.محمدوف ایسه " سئلجان "-ین " ایشیقلی سیما " ، "پارلاق ووجود " معناسیندا اولدوغونو گؤستریر.
«قانلی قوجا اوغلو قانتورالی» بویوندا قانتورالین سئودیگی سئلجان خاتون ساری لیباسدا تصویر اولونور.
اودور، ساری دونلو سئلجان خانیم کؤشکدن باخیر،
کیمه باخسا، اؤز عشقی ایله اودا یاخیر!
قانتورالی ساری دونلو قیزین عشقی ایله بیر «هو»! دئدی.


text:
خاطیرهلی شکیل: کرج ادبی انجومنی ۱۳۶۴(۱۹۸۵)
کرج ادبی انجومنی ۱۳۶۴(۱۹۸۵)- سولدان ساغا دورانلار: ۱- ائلدار موغانلی ۲- قافلانتی(مرحوم اولوب) ۳- هریزلی ۴- سلیمان ثالث ۵- حسن ایلدیریم ۶- ائلاوغلو ۷- قادر قوروچایلی ۸- ؟؟؟
سولدان ساغا اوتورانلار: ۹-علیایی(مرحوم اولوب) ۱۰- آذر مازندرانی(مرحوم اولوب) ۱۱- حمیده رئیسزاده سحر ۱۲- تورکاوغلو ۱۳- خیرالله ساپلاق(مرحوم اولوب) ۱۴- بختیار نصرت(مرحوم اولوب)
***
عزیز و حؤرمتلی اوخوجولار!
ادبیات و اینجهصنعتیمیزله علاقهدار هر هانکی بیر خاطیرهلی شکیل و یاخود سندینیز وارسا، “ایشیق” سایتی اونلاری اؤز آدینیزا یایماقا حاضیردیر. لطفا گؤندرهجهیینیز خاطیرهلی شکیل و سندلره دایر لازیمی ایضاحات یازماغی اونوتمایین!
حؤرمتله: ایشیق


text:
آغیز اَییر گولوشون دوز سَپیر قودوز یاراما
گتیرمهدین باری بیر ملهمایله بوز یاراما
تمسخرایله گولورسن باتیر تیکان اورهیه
گولوشلرین آجی، زققوم باتیردی کؤز یاراما
اوزون کی بیزدن اوتانمیر اؤتور نه وار گلسین
اسیرگمه نه زَهَر واردی جوملا سوز یاراما
سولوشقاییب ائله یارپاقلاریم تؤکولدو یئره
ساچین یولوردو دونَن آغلاییردی گوز یاراما
یارا بی یئردن اولا توختایار نه غم دوزهلر
دئنن نه ائتمک اولار سن ووران بو یوز یاراما
سینیق، قینانمیش اولان کؤنلونه «سحر» قوربان
«قلم» یازیب غمیمی یارپیز ایله دوز یاراما
آغیز اَییر گولوشون دوز سَپیر قودوز یاراما
یک پاسخ
-
چوخ گؤزل ساق اول


text:
اوغلانجیغاز پیچاغین تبیهسینی اوزون بیر قامیشین بوداغینا دایاییب، ساپیندانسا باسدی. پیچاغین تییهسی قامیشین جانینا ایشلهیرکن، هاردانسا تییهنین اوزهرینه دوشن ایشیق، اوغلانجیغازین گؤزلرینی قاماشدیردی.
گؤی گورلادی، گؤلمهجهده اوزن سو قوشلاری اورکک اوچوب، قامیشلیغا سیغیندیلار. شیدیرغی بیر یاغش بوتون قامیشلیغی بورویوب، گؤلمهجهنین سویونو دئشیک – دئشیک ائدیب، چوپورلاتدی. قالین دومان یاغیشا قاریشارکن، گئتدیکجه هاوانی قارالدیردی.
اوغلانجیغاز دوغرادیغی خیردا قامیشلاردان بیرینی گؤتوروب، ساغ گؤزونه دایایاراق، اونون داییرهوی دئشیییندن، گؤلمهجهنین اوتاییندا قامیشلیغا باخدی.
قامیشین داییرهوی دومانلی دئشییینده تورپاق رنگلی اوچ جیپ ماشینی اونون گؤزونه ساتاشدی. اوزون – قارا یاغمورلوق گئیمیش بیر نئچه نفر او “جیپ” ماشینلاریندان یئره ائندیلر، آنجاق دومانلی یاغیشین آلتیندا یاغمورلوقلارینین بورکونو باشلارینا چکمیش قارا گئییملیلرین اوزو آیدین سئیچیلمیردی.
اوغلانجیغازین اورهیی دؤیونمهیه باشلادی. قامیشی گؤزوندن چکیب، قورخا – قورخا بیر پارچا بولوت یونگوللویونده ایره لی یئریییب، حئیرتلی باخیشلارینی قامیشلارین آراسیندان گؤلمهجهنین اوتایینا زیللهدی.
اوزلری شیدیرغی یاغیشدان زولاغلانمیش قارا گئییملیلر، جبپ ماشینلاریندان، گؤزلری آق پارچایلا باعلانمیش سکگیز نفری یئره ائندیریب، دلیجهسینه یاغان شیدیرغی یاغیشین آلتیندا چوخ تلهسیک و سرعتله اونلارین هامیسینی بیر سیرادا بیر- بیرینین یانینا دوزدولر. سیراداکیلاردا بیرینجی نفرین ساغ قولونون آق ساریغیندان سوزن قان، اونون ساریمتیل- یوموشاق بیغلاریندان آخان یاغیشین دامجیلاریلا بیرلیکده یئره دامیردی.
یاغمورلوقلارینین اوزون اتهیی ایاقلارینا دولاشماغینا باخمایاراق، او قارا گئییملیلر چوخ تلهسیک و سرعتله گل- گئتدهایدیلر. یاغیشدان ایسلانمیش اوغلانجیغاز اؤز یئرینده قوروموش کیمی، ترپنمه دن اووجونداکی قامیشلاری سیخا- سیخا، مات مات گؤلمهجهنین اوتایینا باخیردی. یاغیشین زولال ساچاغلاری دومان پارچالاری نین جانینا هوپوردو.
قارا گئییملیلر توفنگلرینی یاغمورلوقلارینین آلتیندان چیخاریب، ساغ دیزلری اوسته یئره چؤکدولر. یئر ایسلانمیشایدی. گؤلمهجه دولوب – داشماقدایدی. قارا گئییملیلرین بیری قولتوق جئبیندن بیر پارچا کاغاذ چیخاریب، دیلی دوتار- دوتماز تئز- تئز اوخوسادا، آنجاق اوغلانجیغاز اونون نه اوخودوغوندان هئچ نه آنلامادی. او قارا گئییملی، ایسلانیب الینه سوواشمیش کاغاذ پارچاسینی چوخ چتینلیک له تیکه- تیکه قوپاریب، یئره چیرپدی. همن کاغاذین بیر تیکهسی اونون قارا گئییمینین اتهیینه یاپیشیب، قالدی. دهشتلی بیر گورولتو، یاغیشین بیللور ساچاقلارینی تیترتدی. قامیشلیغا سیغینان سو قوشلاری چؤر- چؤپلرین آراسینا سوخولوب، گیزلندیلر. قولو ساریقلی سیرادان چیخیب، دویونلو یوموروقلارینی گؤیه قالدیردی. آچیلمیش گوللهلرین گوجوندن سیراداکیلارین اوچونجو و دؤردونجوسو، بیر نئچه قاریش بویدا گؤیه قالخیب، دوشدولر. اونلار سیراداکیلارین ان آریغی و ائلهجهده یئنییئتمهلری ایدلر.
اوزواقدا نسه پارتلادی. یاغیش داها آرتیق شیدیرغیلاشدی. پارتلاییشین سسیندن قورخموش بیر سو قوشو، اوغلانجیغازین آیاغینین دیبیندنسه کئچیب، باشینی قامیشلیغین اتهییندهکی چؤر- چؤپ توپاسینین آراسینا سوخسادا، آنجاق اونون قویروغو و ساریمتیل پردهلی آیاقلاری، چؤر- چؤپ توپاسیندان ائشیکده قالدی. قوشون آیاقلارینین ساریمتیل پردهسینین تیترهییشی اوغلانجیغازی داها آرتیق دهشتلندیردی. گوللهلرین یایلیم سسیندن سونرا، اطرافی سوکوت بورودو. قورخودان باشینی گیزلتمیش سو قوشو، دارتینیب چؤر- چؤپ توپاسینین آراسیندان ائشیگه چیخدی. معین فاصلهلرله تک- تک آچیلان گوللهلرین سسیندن یئرینده قورویوب قالمیش قوشون خیردا باشی، هر بیر گوللهنین آچیلیشیلا تیترهییردی. او اؤزونو گؤلمهجهیه ووروب، سودا باتدی.
یاغیش آچدی… دومان چکیلدی. حئیرتدن کیریمیش اوغلانجیغاز اؤزونه گلدی. اسیم- اسیم اسیردی. اونون اورهیی ایستی بیر گونش هوهسیایله آلیشدی. قونشولاری “خالوسیاوخش” هلهده گلیب، چاتمامیشدی. او آرخالیغینین اتهییله اوزونو سیلرکن، خالونون سسی اوزاقلاردان ائشیدیلدی:
– آهوی… هوی… هوی!
– آهوی… هوی… هوی- دئیه، احوالی پوزولموش اوغلانجیغاز تیترک بیر سسله خالونون سسینه سس وئردی.
بیر آز سونرا خالو قاچا- قاچا قامیشلیقدان چیخیب، تؤوشهیه- تؤوشهیه اوغلانجیغازلا اوز به اوز گلدی:
– نه پیس گوندور. هاوانین بئله اولاجاغینی بیلسئیدیک گلمزدیک- دئیه، خالو ایسلانمیش شلمهسینی باشیندان آچیب، سیخدی.
اوغلانجیغاز بیر داها حئیرتلی و آغیر باخیشلارینی قامیشلیغدا بارماغیلا گؤستردییی یئره دیکیب، دئدی:
– بیردن گلدیلر. شیدیرغی یاغیشلا، اوردا…
– جومجولوق سو اولموشوق. قامیش توپلاماقدان اول، اود یاندیرمالیییق- دئیه، خالو شلمه سینی چیینینه آتیب، لوت آیاقلاری سودان دولموش رئزین باشماقلارینین ایچینده لاققیلدایاراق، اودون گتیرمک اوچون قامیشلیغا دوغرو گئتدی.
تونقالین آلووو جانا سینار ایستیسینی اطرافا یاییردی. اونلارین پالتارلاری یاواش- یاواش بوغلانیردی. خالو پیچاغینین ایتی اولوب اولماماسینی یوخلاسین دئیه، اونون تییهسینی دیرناغینا چکدی. اوغلانجیغازین الی اسه- اسه گؤلمهجهنین او تایینی گؤستریب، قورخا- قورخا دئدی:
– اوردا… قامیشلیغین دالیندا…
– هه، اوردا نه اولوب؟
– اوردا… اووچولار یامان قیردیلار.
خالو گؤزلرینی اوغلانجیغازین گؤزلرینه زیللهییب، سوروشدو:
– نییه بئز کیمی آغاریبسان قاغام؟ گل گؤستر گؤروم نه اولوب؟
اوغلانجیغازین گؤستردییی یئره چاتدیلار. آیاقلارینین دیبینده قان قاریشیق یاغیش سویو اؤزونه یول آچیب، آخیردی. خالو یئره اییلیب، بیر- بیرینه قاریشمیش ایزلره باخیب، تعجبلندی:
– اووچولار سحرین بو واختی، بو تئزلیکده؟!
– گولله سسی گلدی… شیدیرغی یاغیش… سو قوشلاری یامانجا قورخدولار.
اونلار- دئیه، اوغلانجیغاز اسیم – اسیم اسدی.
– بئلهکی گؤرونور جئیرانلارداندا ووروبلار.
اوغلانجیغاز تیترک بیر سسله دئدی:
– سکگیز نفرایدیلر.
– کیملر؟
– ماراللار. بلکه یوخو گؤرموشم! ائله دانیشیردیلار کی من هئچ بیر شئی آنلایاممادیم.
خالو چؤمبهلیب، تئز- تئز پالچیقلاری قورتدایارکن دئدی:
– بولار کی آدام ایزیدیر. بورا باخ جئیرانلارین ایزی پوزولوب.
خالو اشاره بارماغیلا قان قاریشیق آخان یاغیش سویوندان، اؤلموش گچه بنزر آق یوموشاق بیر شئی گؤتوروب، اودغونا- اودغونا دئدی:
– باشلارینا گولله چاخیبلار، اؤزوده لاپ یاخیندان.
بیر آز فیکره دالیب، سونرا گؤزلرینی قامیشلیغا تیکدی:
– اولمایا قافیلدان توتوبلار؟!
اوغلانجیغازین سسی داها آرتیق تیترهدی:
– بلکهده!
اونلار تونقالین ایستیسینده اوتوروب، قامیشلاری چوخ دقتله خیردا- خیردا دوغراییب، چانتالارینا ییغیردیلار. خالو قامیشلارین بیرینی تعجبله سوزهرک، دئدی:
– بورا باخ، قامیشلارین اوستونه قان چیلهنیب!!
اوغلانجیغاز الیندهکی قامیشلاری اویان بویانا چئویریب، دئدی:
– ننهم دئیردی قامیشلیغدا ایلدیریم چاخسا قامیشلارین اوستونه قان چیلهنر.
– هه، دوزدور منده ائشیتمیشم.
خالو توتک قاییرماق اوچون تونقالدان بیر کؤز گؤتوروب، یاواشجا پولهییب، قیزارتدی. سونرا ایکی خیردا قامیشین صاف اوزونو معین فاصلهلرله بیر سیرادا، قیزارتدیغی کؤزله داغلاییب، دلدی. دلدییی ایکی قامیشی بیر- بیرینین یانینا قویوب، موملانمیش ساپلا ساریییب، برکیتدی. سونرا ایکی نازیک گودک قامیشیدا پیچاغلا اورتادان یاریب، دوزلتدییی بؤیوک قامیشلارین ایچینه یئرلشدیریب، دئدی:
– چوخ یاخشی. ایندی گؤرهک نئجه توتک اولدو.
او اللرینی تونقالین ایستیسینده قیزدیریب، نملی شلمهسینی باشینا دولاییب، دوزلتدییی توتکی دوداقلارینا دایادی. توتک اینلهمهیه باشلایاندا بیردن بیره قامیشلیقدا، گؤلمهجهده و سانکی بوتون عالم درین بیر سوکوتا دالدی. توتکین سسی هر یئره یاییلیردی:
“توتکینله یای هر یانا:
سحر واختی نمیشلیکده
اووچولارین الیله بیز
گوللهلندیک قمیشلیکده.”
خالو توتکی دوداغیندان چکیب، اوغلانجیغازدان سوروشدو:
– – ائشیتدینمی؟ اوزاق قامیشلیغلاردا کیمسه ماهنی اوخویور!
اوغلانجیغاز تعجبلی باخیشینی خالویا زیللهییب، دئدی:
– سن اؤزون اوخویوردون کی خالو!
– من؟! منکی توتک چالیردیم۱
خالو توتکین اویان بویانینی دقتله یوخلاییر، یئنهده دوداقلارینا دایاییب، بیر داها چالماغا باشلادی:
“توتکینله یای هر یانا:
سحر واختی نمیشلیکده
اووچولارین الیله بیز
گوللهلندیک قمیشلیکده.”
خالو درحال توتکینی قولتوق جئبینده احتیاطلا گیزلدرک دئدی:
– هه، دوزدور. کیمسه اوزاقلاردا منیم توتکیمین سسیله ماهنی اوخویور. گؤر نئجهده غملی، نئجهده یانیغلی اوخویور!
×××××××
ائرتهسی گون اوغلانجیغاز معلیمینین یانینا گئدیب، قامیشلیغدان توپلادیغی قامیشلاری معلیمینه وئردی. معلیم اوغلانجیغازین قیزارمیش گؤزلرینی گؤرجک، اونون کیچیک و اینجه اللرینی الینه آلیب، سوروشدو:
– اللریندن لاپ اود چیخیر کی اوغلوم! نییه بوجوذ قیزدیرمالیسان، هه؟!
– دونن گئتمیشدیم قامیشلیغا قلملیک کسمهیه. گورشادا دوشدوم- دئیه، اوغلانجیغاز یاواشجا سیزلادی.
معلیم باشینی بولایا- بولایا سطیر باشی یازیب، اوغلانجیغازا وئریب، دئدی:
– گل بودا سنین سطیر باشین… نئچه گون ائوده قالیب خط مشقیایله باشینی قات، قیزدیرمان چکیلندن سونرا…
اوغلانجیغاز بیر هفته قیزدیرمادان یاندی. حالی اؤزونه گلن کیمی، معلیمی وئردییی خط باشینی یازیب، معلیمینین یانینا گئدیب، خط مشقلرینی اونا وئردی. معلیم اونون یازدیغی خطی گؤرن کیمی تعجبدن آغیزی آچیلا قالدی:
– قیامت ائلهییبسن کی اوغلوم! بونلاری… بو خطلری سنمی یازیبسان؟!
اوغلانجیغازین اوتاندیقدان لاپ قولاقلاریدا قیزاردی.
– بعلی آقا معلیم.
معلیم حئیرتلی باخیشینی کاغاذ واراغینین اوزهرینده گزدیریب، اوز- گؤزونو تورشاداراق، دئدی:
– آنجاق بو… او… من وئردیییم خط باشیلاری دئییل. بونلاری هارادان…..؟
اوغلانجیغاز اؤزون ایتیرن کیمی اولوب، یاواشجا سیزلادی:
– اینانین آقا معلیم، اؤز الیمده دئییلدی. سانکی… قامیش قلم کاغاذ اوزهرینده اؤز- اؤزونه سوزوب گئدیردی.
معلیم گؤزلویونو بورنونون اوستونده ساهمانلاییب، اوغلانجیغازین یازدیغی خط مشقینی اوخوماغا باشلادی:
قورخوم یوخدور…ر
ایستر قارا گئجهنی… ن قاریشیق یوخوسوندا… ا
ایسترسه…ه
قیزدیرمالی… ی آنلارین ساییغلاماسیندا… ا
ایسترسه… ه
اویاغلیغیمدا… ا
ایسترسهده… ه
دوشگون… ن، جانیمین آغریلاریندا گؤرونسون بو رؤیا… ا
معلیمین دومانلی گؤزلری آئلهجهده کاغاذین اوزهریندهایدی:
زامان- زامان قانیمیزی… ی تؤکوبلر… ر
اونوتما…ا
قیرغینلاردان… ن بیزه… ه تکجه
برکتسیز… ز سوفره… همیزده…ه یاوان قورو چؤرهک قالیب.”
معلیم بیدن اؤزوندن چیخیب، حیرصلندی:
– من سنه دئمهمیشدیم کی قیزدیرمالی واختلاریندا خط یازما اوغلوم؟ هه؟
اوغلانجیغاز توتک کیمی حزین- حزین اینلهدی:
– یاخشیلاشمیشدیم ٱقا معلیم، والله توخدایاندان سونرا یازدیم…
معلیم هلهده حیرصلیایدی.
– قیزدیرما. ساییقلاما.
اوغلانجیغاز سو قوشونون، ایپهیی بئلینین تیترهمهسینی، اونون آیاقلارینین تیترک پردهلرینی آناراق، قورخا قورخا سیزلادی:
– آقا معلیم! آللاها آند اولسون حالیم چوخ یاخشیایدی. اولا بیلسین کی حالی… حالیم… اولا بیلسین کی….
اوغلانجیغازین گوناهسیز و مهربان باخیشلاری معلیمین اورهیینی یوموشالتدی. معلیم یئنهده باخیشینی کاغاذین اوزهریندهکی یازیلارا تیکدی. اوزاق کوچهلردن اونون قولاغینا توتک سسی گلدی. سانکی دونیانین بوتون قوشلاری توتکین سسینه سس وئریب، یانیغلی- یانیغلی اوخویوردولار..
“توتکینله یای هر یانا:
سحر واختی نمیشلیکده
اووچولارین الیله بیز
گوللهلندیک قمیشلیکده.”
بو یانیغلی ماهنی معلیمی غصهلندیردی. او درین فیکره دالیب، مهربانجاسینا دئدی:
– مجبورام تزهدن سنه خط باشی وئرم. او قامیش قلمینی وئر گؤروم!
– بویورون آقا معلیم!- دئیه اوغلانجیغاز قامیش قلمی معلیمه وئردی.
معلیم خط باشی یازدیغی کاغاذی اوغلانجیغازا وئریب، مهربانجاسینا دئدی:
– توت! منیم اوچون اوخو گؤروم! اوجا سسله اوخو!
اوغلانجیغاز ایپک یوموشاقلیغدا بیر سسله معلیمین یازدیغینی اوخودو:
قورخوم یوخدور…ر
ایستر قارا گئجهنین قاریشیق یوخوسوندا
ایسترسه
قیزدیرمالی آنلارین ساییغلاماسیندا
ایسترسه
اویاغلیغیمدا
ایسترسهده
دوشگون جانیمین آغریلاریندا گؤرونسون بو رؤیا،
من قورخمورام.
من یازدیغیمی اوخو اوغلوم، اؤز یازدیغینی یوخ!
بو ائله … بو سیزین یازدیغینیز مشقدیر آقا معلیم!
معلیم حیرصله کاغاذ واراغینی اوغلانجیغازین الیندن آلیب، اؤز یازدیغی خطه باخیب، قورودو. الینده تیترهین قامیش قلمه باخیب، تومدو:
بو قلم! بو قان لکهلی قامیش قلم!
اوغلانجیغاز قیزدیرمالی گؤزلرینی اوتاغین یئرینه دؤشنمیش کیلیمده توخونان بویاسی سوزارمیش قوشون شکلینه تیکیب، دئدی:
– ننهم دئیردی قامیشلیغدا ایلدیریم چاخسا، شیدیرغی یاغیش یاغسا، قامیشلار……..


text:
باتی جاوه
{{Infobox settlement | name = باتی جاوه | native_name =Jawa Barat | native_name_lang = | settlement_type = | image_skyline = باتی جاوه (اینگیلیسجه: West Java) اندونزی دا یئرلشیب. و ۳۷۱۷۳٫۹۷ کیلومتر موربّع ساحهسی وار. ان سوْن نۆفوس ساییمی اساسیندا ۴۶۷۰۹۶۰۰ نفر دیر.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«West Java»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۱۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده باتی جاوه گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
اوکراینا: روسیا ایله بو گون مذاکیره ائدیلهجک
"۱۴ مارسدا مذاکیرهلرین ایلکین نتیجهلرینی دانیشماق اوچون توپلانتی ائدیلهجک"
اوکراینا دؤولت باشقانلیغی دفتری باشقان یاردیمچیسی میخائیل پودولیاک، روسیا و اوکراینا آراسیندا دانیشیقلارین ایلکین نتیجهلرینین مذاکیرهسی اوچون بو گون گؤروشمه گئچیریلهجگینی آچیقلادی.
پودولیاک، سوسیال مئدیا حسابیندان وئردیگی آچیقلامادا، دانیشیقلارین آنلاین اولاراق آرالیقسیز داوام ائتدیگینی بیلدیررک،
"۱۴ مارسدا مذاکیرهلرین ایلکین نتیجهلرینی دانیشماق اوچون توپلانتی ائدیلهجک" ایفادهسینی ایشلتدی.
روسیا دؤولت باشقانلیغی سارایینین کرملین سؤزچوسو دمیتری پئسکوو، روسیا و اوکراینا آراسیندا آتیشکس اوچون دانیشیقلارین بیر سونراکی اوتورومونون بو گون گئچیریلهجگینی آچیقلامیشدی.
روسیا عسگرلری ۲۴ فوریهده اوکراینایا سالدیری باشلاتمیشدی.
ایکی طرفدن هئیتلر، او تاریخدن یو یانا ۳ دفعه دانیشیقلار ماساسینا اوتورموشدو.
ایلگیلیلی خبرلر
ایران-دا اعتراض لار 17-جی گونده ده داوام ائدیب
ایران-دا مهسا امینینین اؤلوموندن سونرا باشلایان اعتراض آکسیالاری داوام ائدیر.
ایران-دا گون عرضینده کوروناویروسدان 9 نفر اؤلوب
بونو ایرانین ساغلیق، معالیجه و طبی تحصیل ناظیرلیگی اعلان ائدیب.
پ.کا.کا/ی.پ.گ-نین 7 عضوو ضررسیزلشدیریلیب
سوریه-نین قوزیی ینده "فرات قالخانی" عملیاتی بؤلگهسینه هوجوم ائتمهیه حاضیرلاشدیقلاری معین ائدیلن بؤلوجو ترور تشکیلاتی پ.کا.کا/ی.پ.گ-نین 7 عضوو ضررسیزلشدیریلیب.


text:
آذربایجان: ارمنستان آتیشکسی پوزور
"ارمنستان طرفی، علاوه اولاراق تانکلار و ۱۲۰ میلیمترلیک توپلاری قوللاناراق وضعیتی پیسلشدیرمهیه و مؤوضعلریمیزه آتیش ائتمهیه داوام ائدیر"
آذربایجان ساوونما باخانلیغی، اؤلکهسینین، ارمنستان سرحدینده روس طرفینین ائتدیگی آتیشکس چاغیریشینی قبول ائتدیگینی آنجاق ارمنستانین بونا اویمایاراق سالدیریلارینی داوام ائتدیردیگینی بیلدیردی.
باخانلیقدان وئریلن آچیقلامادا، آذربایجانین روس طرفیندن یئرلی ساعاتلا ۱۰.۰۰دا آتیشکس اویقولانماسینا دایر چاغرینی قبول ائتدیگی ایفاده ائدیلدی.
سؤز قونوسو چاغرییا باخمایاراق ارمنستانین آذربایجان مؤوضعلرینه قارشی سالدیریلارینی داوام ائتدیردیگی معلوماتینا یئر وئریلهن آچیقلامادا،
"ارمنستان طرفی، علاوه اولاراق تانکلار و ۱۲۰ میلیمترلیک توپلاری قوللاناراق وضعیتی پیسلشدیرمهیه و مؤوضعلریمیزه آتیش ائتمهیه داوام ائدیر" ایفادهسی ایشلهدیلدی.
باخانلیغین دیگر آچیقلاماسیندا ایسه آذربایجان اوردوسونون، ارمنستانا عاید سلاحلی گوجلرین بو گئجه کلبجر ایستیقامتینده باشلاتدیغی تحریک ائدیجی آددیملارا دایر آتدیغی تدبیر آددیملارینین سوردوگو قید ائدیلدی.
ارمنستانین سالدیری نؤقطهلرینین ائتکیسیز حالا گتیریلمهسی اوچون لازیم اولان آددیملارین دا آتیلدیغی معلوماتینا یئر وئریلهن آچیقلامادا،
"ارمنستانین عسگری و سیاسی رهبرلیگینی، ایکی اؤلکهنین دؤولت سرحدیندهکی وضعیتی قصدلی اولاراق پیسلشدیرمکدن قاچینماغا و دؤولت سرحدلرینین مدنی شکیلده تعیین اولونماسی قونوسوندا مذاکرهلره باشلاماغا چاغیریریق" ایفادهسی ایشلهدیلدی.
آچیقلامادا، ارمنستانداکی نظامی اولمایان بؤلگهلره ضرر وئریلدیگی ادعاسییلا باغلی خبرلرین ده اساسسیز و تامامیله یانیلدیجی اولدوغو وورغولانارکن، سرحد بویونجا آرتان گرگینلیین بوتون مسئولیتینین ارمنستاندا اولدوغو ایفاده ائدیلدی.
آذربایجان ساوونما باخانلیغی، بو سحر یاییملادیغی آچیقلامادا، ارمنستان عسگرلرینین ایکی اؤلکه سرحدینین کلبجر ایستیقامتیندهکی آذربایجان مؤوزضلرینه ائتدیگی آتیش نتیجهسینده ۲ آذربایجان عسگرینین یارالاندیغینی بیلدیرمیشدی.
ارمنستان ساوونما باخانلیغی ایسه یاشانان قارشیدورمالار سببیله ۳ عسگرینین اؤلدورولدویونو، ۲ عسگرینین ایسه یارالاندیغینی ادعا ائتمیشدی.
ایلگیلیلی خبرلر
ائرمنیستان سلاحلیلاری آذربایجانین کلبجر و توووز رایونلارینی آتشه توتوب
قازاقیستان: گوونلیک آنلاشماسی هؤرگوتو ساواشا قاتیلمایاجاق
"روسیا-اوکراینا اختیلاف بؤلگهسینده کوللکتیو گوونلیک آنلاشماسی هؤرگوتونون ایشتیراکی مسئلهسی گوندمده دئییل"
دونیا کؤچری اویونلاری باشا چاتدی
قاپانیش مراسیمینده دانیشان گنجلر و ایدمان باخانی محمد محرم قصاباوغلو، اویونلارین تۆرک دونیاسی آراسیندا ایلیشکیلری گوجلندیردیگینه دقت چکدی


text:
واتیکان
واتیکان باغیمسیز دؤولت-شهر و روم پاپینین اقامتگاهی یئرلَشن روم کاتولیک کیلیساسینین مرکزیدیر.[۱] باشچیسی پاپ دیر. واتیکان شهر-دؤولتینین یارانماسی ۷ ژوئن ۱۹۲۹-جو ایلده امضالانمیش لاتِران آندلاشماسی ایله باغلیدیر. ایتالیا حکومتی ایله امضالانان «لاتران باریشی» نا اساساً، باشکندی روم شهرینین مونته-واتیکانو آدلانان بؤلومونده واتیکان دؤولتی یارانیب.
مساحتی ۴۴ هکتار، اهالیسی ایسه جمعی ۱۰۰۰ نفره یاخین اوْلان واتیکان دونیانین ان کیچیک دؤولتی ساییلیر. باشکندی واتیکان شهریدیر. واتیکان بوتون دؤولت آتریبوتلارینا یییهدیر، دونیانین اکثر اؤلکهلری ایله دیپلوماتیک ایلگیلر ساخلاییر. بمتنین اویهسی اولمایان یالنیز اوروپا دوولتیدیر.
واتیکان مونارشی (سلطنت) اولسادا، حاکیمیت ارثی کاراکتر داشیمیر. یعنی دؤولت، کاردیناللار طرفیندن سئچیلمیش شخص، روم اوسقوف باشچیلیق ائدیر. واتیکان ۱۳۴ نفرلیک سوئیس نظامی نیرولاری طرفیندن قورونور (۲۰۰۵-جی ایلین سونوندا اوْلان بیلگیلره گؤره).
تاریخ[دَییشدیر]
ایقتیصاد[دَییشدیر]
جغرافیا[دَییشدیر]
جمعیت[دَییشدیر]
گؤرونتولر[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ Central Intelligence Agency - CİA - The World Factbook: Europa
اتکیازی[دَییشدیر]
- اوروپا باشکندلری
- واتیکان
- اؤلکهلر
- اوروپا اؤلکهلری
- مقدس شهرلر
- دنیزه چیخیشی اولمایان اؤلکهلر
- Vatican City
- جنوبی اوروپا اؤلکهلری
- ۱۹۲۹ میلادی ایلده قورولان بؤلگهلر و اؤلکهلر
- World Heritage Sites in Europe
- اوروپادا اؤلکهلر
- Christian states
- Catholic pilgrimage sites
- موقدس شهرلر
- Properties of the Holy See
- Monarchies of Europe
- Catholic Church in Europe
- Theocracies
- City-states
- Countries that are enclaves of Italy


text:
ماساتشوستس بیلیمیوردو
ماساتشوستس بیلیمیوردو (اینگیلیسجه: University of Massachusetts#UMass Boston, [] Error: {{Lang-xx}}: no text (help)، عربجه: جامعة ماساتشوستس)آمریکانین امهرست، ماساچوست, بوستون, دارتموت، ماساچوست, لوول، ماساچوست, ووستر، ماساچوست و اسپرینقفیلد، ماساچوست شهرینده یئرلشن بیر عالی تحصیل موسّسهسی. و ۵۱٬۰۷۰ لیسانس و لیسانسدان یۆکسک اؤیرهنجیسی واردیر. عۆمومی و دؤولتی اؤیرهتیم قۇرومودیر و بودجهسینی دؤولت و بؤیوک شیرکتلر و خالقدان آلدیغی اعانهلرله تامین ائدیر.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
- UMassD campus center entrance.jpg
- UMass Dartmouth 666.jpg
مزونلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده ماساتشوستس بیلیمیوردو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
قایناقلار[دَییشدیر]
- UMassD website Archived 2017-12-19 at the Wayback Machine., history.


text:
"ایکی نسیلدن سونرا ایلک دفعه اتم سلاحی قوللانما احتیمالی وار"
قازاقیستان جمهورباشقانی توکایئو: اتم گوجونه صاحیب اولانلارین آرتان رقابتی و سؤیلملریندن قایغیلیییق
قازاقیستان جمهورباشقانی قاسیم جؤمرت توکایئو، دونیانین ایکی نسیلدن سونرا ایلک دفعه اتم سلاحی قوللانما احتیمالی ایله اۆز اۆزه اولدوغونو سؤیلهدی.
قاسیم جؤمرت توکایئو، نیویورکدا بیرلشمیش میللتلر ۷۷.جی باش قورولونداکی دانیشماسیندا، قازاقیستانین گئچمیشده نۆوه سیناقلاریندان جدی ضرر گؤردویونه ایشاره ائدرک،
"اتم گوجونه صاحیب اولانلارین آرتان رقابتی و سؤیلملریندن قایغیلیییق" دئدی.
سوپر دؤولتلر آراسیندا قارشیلیقلی گۆونسیزلیگین قایغی وئریجی حده چاتدیغینا دقت چکهن توکایئو:
"دونیا ایکی نسیلدن سونرا ایلک دفعه اتم سلاحیندان ایستیفاده احتیمالی ایله اۆز اۆزدیر" دئدی.
بیرلشمیش میللتلرین، دؤولتلرین اگمنلیک برابرلیگی، تورپاق بوتؤولوگونه سایغی و دؤولتلرین باریش ایچینده یاشاماسی کیمی اوچ اساس پرنسیپی آراسینداکی باغین گؤزدن کئچیریلمهلی اولدوغونا دقت چکهن توکایئو،
"بو اوچ ایلکه بیر بیرینه باغلیدیر. بو پرنسیپلردن بیرینین پوزولماسی دیگر ایکیسینین پوزولماسیدیر. کۆرهسل نۆوسیزلشدیرمه یاساسینین ضعیفلهمهسی بو اوچ پرنسیپین تهلوکه آلتیندا اولماسی دئمکدیر" ایفادهلرینی ایشلتدی.
ایلگیلیلی خبرلر
ترور سالدیریسیندا ۱۱ اکینچی اؤلدو
ترور هؤرگوتو باتی آفریقا ولایتینین تشکیل ائتدیگی سالدیریدا ۱۱ اکینچی حیاتینی ایتیردی
"ایکی نسیلدن سونرا ایلک دفعه اتم سلاحی قوللانما احتیمالی وار"
قازاقیستان جمهورباشقانی توکایئو: اتم گوجونه صاحیب اولانلارین آرتان رقابتی و سؤیلملریندن قایغیلیییق
اردوغان، بیرلشمیش میللتلر قیوملوق شوراسیندا دانیشدی
جمهورباشقانی، سون ۲۰ ایلده تحصیلین یاییغینلاشدیریلماسی، تحصیلده کیفیتینین آرتیریلماسی و برابر ایمکانلارین تامین ائدیلمهسی ایستیقامتینده تاریخی آددیملار آتدیقلارینی سؤیلهدی


text:
آمریکا پلیسی ۱۶ یاشینداکی گنج قیزی اؤلدوردو
اوهایو ایالتینده پلیسلر، آفریقا کؤکنلی ۱۶ یاشینداکی قیزی اؤلدوردو
آمریکانین اوهایو ایالتینده بیر ووروشما خبری اوزرینه حادثه یئرینه گئدن پلیسلر، آفریقا کؤکنلی ۱۶ یاشینداکی قیزی اؤلدوردو.
اوهایو ایالتینین کلمبوس شهرینده بیچاقلی ووروشما خبری آلان پلیس حرکته گئچدی.
حادثه یئرینه گئدن پلیس قاچماغا چالیشان قیزلارا آتیش ائتدی.
مرمیلرین اصابت ائتدیگی ۱۶ یاشینداکی ماکیاح بریانت، قالدیریلدیغی خستهخانادا حیاتینی ایتیردی.
پلیس، حادثهنین کامئرا گؤرونتولرینی یایینلادی.
یئرلی مطبوعاتدا یئر آلان خبرلرده بریانتین، اونا سالدیران یئتیشکینلردن قورونماق اوچون الینده بیچاق توتدوغو وورغولاندی.
آنجاق پلیسین حادثه یئرینه گئتمهسی ایله بیچاقی بوراخدیغی ایفاده ائدیلدی.
بیرانتین عائلهسی ده پلیسین هئچ بیر اویاری ائتمهدن گنج قیزی ووردوغونو سؤیلهدی.
اولای ایله باغلی سوروشدورما باشلادیلارکهن، جینایتین آردیندان پلیس شدتینه اعتراض اوچون گؤستریچیلر یئنه کوچهلره چیخدی.
شهردهکی امنیت مودورلوگو قارشیسیندا توپلانان گؤستریچیلر پلیس شدتینه اعتراض ائتدی.
ایلگیلیلی خبرلر
جو بایدن اوکراینالی همکاری ولودیمیر زلنسکی ایله تلفون دانیشیغی آپاریب
امریکا پرزیدنتی جو بایدن اوکراینایا لازیم اولان مدتده کؤمک ائتمهیه داوام ائدجگی وعدینی وئریب.


text:
Apr 3, 2018
سیز «از جومله» ایستیرسیز بِله یازاسئز؟
ممدعلی
ایرهلی گون ادیب و ادبیات تاریخی آختارما ایشینده ده چالئشان بیر هم یرلیمیزله، دیلیمیزه و اُنا دخلی اُلان زادلارا گؤره دردلشیردیک. آشاغئدا گتیریلن یازئ بو دانئشئغئن بیر یانلئ دالئسئ، و بوتونلشدیریلمیشی، و بیر حسابا دا بیر آز یِتیشدیریلمیشی دیر.
حِییف کی، آذربایجانلئلار ایچینده دب دوشموش رأی آیرئلئغئ، و آز تاپئلان سؤز بیرلیگی، بیز ایکی همیِرلینین ده اِله بیل آلنئنا یازئلمئشدئ.
ادیب همیِرلیمین نظرینده بیزیم دیلین یوزده اللیسی فارس - هله آزئندان- سؤزلریندهن دوزهلیبدیر. من آمما اِلهسی دوشونمورهم و اُنا گؤره ده دیلداشئم یوزده اللی سؤزونو آرایا گتیرهنده من اُنو قبول اِتمهدیم. بیری بونا گؤره کی، بو سؤزو، و بو سایئ اُندان قاباق آیرئ آداملار دا دِمیش اُلدوغو ایله بِله، اُنو ریاضی بیر شکیلده سایئب گؤرسدهن اُلمایئبدئر. اُنا گؤره ده اؤزلویونده چُخ جدی توتمالئ سؤز دگیل. آمما بو دا وار کی، تکرار گوجونه چُخ غلط سؤزلر، دوز سؤزلرین یِرینی توتا بیلیبدیر.
سایماق اؤزو ده، اؤلکه رادیولارئندا یا تلویزیونلارئندا دانئشئلان سؤزلرین اوستونده اُلا بیلمهز. چون اُ تورکونو هچ کیم اردهملی بیر دانئشئق کیمی سایا گتیره بیلمهز، اُنا گؤره کی، اُ بیله بیله، زهله تؤکن بیر زادا دؤندهریلمیش دیل دی.
بو ایشی آنجاق لغت کیتابلارئنئ قاباغئنا قُیوب سایماقلا، قبول اُلونا بیلن شکله سالماق اُلار. هله یاخچئ دئر کی، بیر نِچه لغت کیتابئ الده وار، چاپ اُلونوب و بازاردا ساتئلئب. اُلاردان : بهزادئ، پیفون، جعفرزاده، شاهمرسی، لغت کیتابلارئنئ سایماق اُلار.
آنجاق ازبردهن دانئشماق ِیرینه، یاخچئ اُلاردئ بولاردان بیری چئرمالانئب، بیربه بیر بو کیتابلاردا تاپئلان فارس کؤکلو سؤزلری سایئب و بوتون لغتلرین سایئنا گؤره یوزدهسینی اله گتیره. بیز اُندا دییه بیلهردیک کی، بعلی بیزیم دیلیمیزده بیر بِله فارس سؤزو وار؛ و بو «آرقومنتی» ایرهلی سورهنلر ده اُخو آتئب، یایئ گیزلتمک یِرینه، شستله اُ سایئ قاباغا چکهردیلر؛ و اگر اُ سای، اُلار دِدیگی سایدان آز، یا چُخ آز اُلسایدئ، دِدیکلری سؤزوبیر داها دیله گتیرمزدیلر.
بس بو دِییشمهنین، یا دوکک دوککون قورتارماسئ اوچون دوزگون، راحات، چُخ یونگول، خرجسیز، زحمتسیز یُل، یوخارئدا دِدیگیمیز یُلدور. گونده بیر نِچه ساعات ایشله، بیر نِچه هفته یا نِچه آیدا بو ایش گؤرولوب قورتارا بیلهر. بونا گؤره اُ ایش گؤرولمهیینجه، اُنون بیر ده دیله گتیرمهسی هاوادان دانئشماق اُلار.
قالدئ یِتیشدی املا سؤزو.
دیلداشئمئن ایکینجی «آرقومنتی» سؤزلرین نِجه یازئلماسئ ایدی.
دوزو بودو کی، املانئن بیر دیلده، -هر بیر دیل اُلور اُلسون-، هر آیرئ دیلدن گلمه، -یوزده هر نِچه اُلور اُلسون،- سؤزونه دخلی اُلمادئغئ ایله بِله، بیزیم دیلداشئن و آیرئ بِله دوشونه بیلنلرین، یوخارئدا دِییلن یوزده اللی سایئنا آچدئغئ حساب اوچون، ایش بوتونلوکله دهییشهر. بو معنایا کی، یوزده اللی سایئ اهمیتلی بیر سای اُلدوغونا گؤره، دیکته یا املا یازماقدا - هر بیر اقتصادی شرکته تای-، پایئنا گؤره دانئشماق ایستهر.
دیله گتیرمهسه ده، گؤرمک ایستهدیگی ایش، یانئ فارسئدان و عربی دن آلئنان سؤزلری اؤز دیللرینده ده یُخ، داها دُغروسو فارسئدا یازئلدئغئ کیمی یازماق حتمیلیگی، بهیه بوندان آیرئ بیر سؤز دو؟
باخمایاراق کی، بِله بیر دهیر ایستهمکلر آنجاق بیزلرین آراسئندا دب دی. یُخسا یِر اوزونون لاپ ایشلک دیلی، یانئ کؤکو اینگلیس دیلی اُلان بیر دیلده، اؤز دیلچیلرینین دِدیگینه و یازدئغئنا گؤره، دیلین اؤز مایاسئ اُلان پایئ، یانئ قدیم اینگلیس دیلی، (کی اؤزو ده چُخو ساکسُنلارئن دیلی دی، نه آنقللارئن، آمما آدئ بولارئن آدئنا چئخئب)، ایندیکی دیلین یوزده اُن بِشی دیر. و بیزیم ادیبلرین دیلی ایله دانئشساق، یانئ یوزه هشتاددان یوخارئ «دخیل» سؤزو وار. بولار بیزیم کیمی عمل اِتمهلی اُلسایدئلار، و اُلارا دخیل دوشسهیدیلر، اُندا اینگلیس دیلینی دوز یازماق اوچون لاتین، فرانسه، نروژ دیللری قرامري ایشه سالئنمالئ اُلاردئ. آمما هِچ ده بِله دگیل و اینگلیس دیلی قرامری -نِجه کی گرهک- هر سؤز اوچون ایشلهنر؛ بو، آدئ چکیلن دیللرین هامئسئنئن ایشلتدیگی الیف بِی لاتین دی. بونونلا بِله اینگلیسلر بوتون آلئنان سؤزلرین هم تلفوظونو، هم ده املاسئنئ اؤز ایستهدیگی تهره سالئب، ایشلهدیر و اُلار اُلوب اینگلیس سؤزو.
بونو بیزیم بیر پارا ادیبلریمیزه سؤیلهینده چُخ احتمال وار دِسینلر کی، آخئ اینگلیسلرین بیر ایمپراتورلوغو وار ایدی؛ نِجه کی، اُلاردان بیری بیزیم اؤزوموز اوچون بو تهر سؤیلهمیشدی :
«« دنیادا بیر چوخ دیلچی عالملرین عقیدهسی ایله اویوشان بو استدلال،[یانئ هر دیل، اُنا گلمه اُلان سؤزو اؤز دیل قایدالارئ ایله یازئب ایشلتسین] یالنیز او خلقلرده، او ملتلرده صادق دیر کی، اونلارین آنادیللری، هم ده رسمی دیللری دیر؛و ایلک تحصیله ده همان دیلده باشلاییرلار، اؤزلری اوچون ده اؤزل الفبالاری، اؤزل رسمالخطلری وار. بو فکری قیاساً بیزیم ایران تورکلری حقینده تطبیق ائلهمک، قیاس معالفارق دیر. بیزده وضعیت بام-باشقادیر»». (کریم مشروطهچی- املامیز حقینده بیر نئچه سؤز- ص ۲۳-شهریور ۱۳۸۳)
آمما بیز یوخارئدا گؤردوک کی،اُ دیللرین هرهسینین اؤزونون آیرئجا اؤزهل الیفباسئ یُخدو، و اُ دیللرین هامئسئنئن بیرلیکده و اؤزهل اُرتاق الیفباسئ آنجاق بیر، و تک لاتین الیفباسئ دئر، و بو سؤزلری یازان، تورکوسو، بونو دِمک ایستهییر کی، دونیادا بیر چُخ دیلچی عالیملرین سؤزو اُلسا دا، بیزده علمی سؤزلرین اُلوب اُلماماسئ هِچ بیر زادئ دهییشمهز. اُنا گؤرهکی، بوردا وضعیت بام باشقادئر، یانئ هر بیر زاد سیاستچی دُغاناغئندان کِچهر، و یانئ اؤزونون دؤلتی اُلمایان بیر خلقه ده بو ایش یاراشماز !.
آمما، دیری بیر دیل، ایشلنمک اوچون دؤلتین قورولماسئنی گؤزلهمز کی. یِر اوزونده نِچه مین دیل ایشلهنیر آمما بیلدیگیمیز کیمی نِچه مین ایمپراتورلوق یُخدو.
اُندا، نییه بیر سؤز بیر دیلدهن آیرئ دیله گِدهنده کی، آنجاق معناسئ، یا آنلایئشئ، یا شعرین عروض اؤلچوسونده قافیه دوزهلتمک اوچون آلئنئب، گِتدیگی دیلین قرامريندهن اوزاق دورمالئ دئ؟
بیزیم بو آلدئغئمئز، یا بیز اُلمادئغئمئز زمانلار گتیریلن سؤزلره نِجه یِتیشمک اُلار. اُنلار بیزیم سؤزوموزدو یا گنه ده گلدیگی یِرین سؤزو کیمی قالمالئ دئ؟ اُ سؤزلر گلیب بیزیم شاعیرلریمیزین ایستهکلی قُشمالارئندا اُتوروب و یِرینی تاپئب، آمما بیزیم اُلارا یوزلر ایل ایچینده هِچ اثریمیز اُلا بیلمهییب؟ اینانمالئ دئر؟ بونا بیزیم ادیبلریمیز انقلابدان سُرا دخیل سؤز آدئ وِریبلر. یانئ تورکوسو گلمه سؤز. فارسئ دیلینده بیر بِله بیربیری اوسته قالانمئش عربی سؤز ایله، نه اوچون دخیل سؤزو ایشلهنمیر؟ آیا دخیل سؤزو آنجاق بیزیم بیر پارا ادیبلریمیزین یُندوغو سؤزدو؟.
بونلار اوچون البته، نه بو دیلداشئن، و نه اُنون کیمی دوشونن فیکیرداشلارئن هِچ بیر منطقی دلیلی یُخدور، و انقراض عالمه کیمی ده اُلا بیلمهز. اُنون اوچون کی، بو مستثنا بیر ایشدی، و تایئ حتی بیزیم قُنشولارئمئز افغانستان و پاکستان دا تاپئلماز. وسیاسی دلیللر اوزوندهن، فارسئ دیلینه گؤره، بیزیم دیلین قرامری، و بوتون آیرئ منطقی نُرملارا بِلهنچی اعتناسئزلئق اُلونور.
بو ایش بونا بنزهر کی، اوروپالئلار بیزدهن ایستهیهلر ماشئن، سیناما، هتل، کامپیوتر و باشقا…. اُلاردان آلدئغئمئز سؤزلری، اُلار یازان حروفلا، یانئ لاتینجه یازاق.-نِجه کی بیزدهن ایستیرلر آیرئ دیلدهن گلن سؤزلری اُلار یازان کیمی یازاق- ساغدان سُلا یازئلان بیر الیفبِیده، اصلده سُلدان ساغا یازئلان سؤزو بِلهسینه قبول اِلهردیلر؟ سیاست علم ایشینه گیرهنده، علمی ده سیاسته دؤندهرهر. بو تهرده سیاست، علمه فلاکت گتیرهر، و وضعیتی بام باشقا اِدهر.و اُندا دا اُلار استالینین ژنتیکده «لیسنکو» قضیهسی؛ اُنا گؤره کی، اُرادا دا اُندا وضعیت دُغرودان بام باشقا ایمیش. هله یاخچئ نیتله. قالسئن پیس نیتله.
بو فیکیرداشلار گلمه سؤزلرین اصلی دیلینده یازئلدئغئ کیمی یازماغا ثبوت، بیزیم اؤز قدیم ادبیاتئمئزا، و اُ جوملهدن مشروطهدن بویانا یازئلان متنلره ایشاره اِدیب و اُ تههر یازماغئ دوزگون بیلیب و هامئیا دا اُ یُلو توتماغئ تاپشئرئرلار.
بو ثبوتون آمما، آخساق یِری اُراسئ دئ کی، بو قدیم یازئلاردا املا بیرلیگی برکن برک گؤزلهنیلمهییب و بیر سؤزون نِچه جور یازماسئنئ- هم تلفوظ و هم املا باخئمئندان- اُ یازئلاردا تاپماق چتین دگیل.
بو دا، بونا آپارئب چئخاردار کی، تارئنئن گونلریندهن بیرینده، بیز ده املا یازماق اجازهسی تاپساق، قاباقجادان سینُو گِتدیگیمیز و ال برکیتدیگیمیز املا سیاغئنئ ایشلهدک کی، بیزدهن یِیلر ایشلهدیرلر.
بوندان دوز، و بیر باشا یُل اُلا بیلهرمی؟ هله منه باخ کی، بِله بیر سخاوهته دُداق بوزورهم، اُیون دا چئخاردئرام.
آمما بو یاندان دا بیلمیرهم نییه، بیزیم ادیب یُلداشئمئز و اُنون فیکیرداشلارئ بو فاکتئ اونودورلار کی، بیزیم دیلیمیزله فارسئ و عرب دیللری آیرئجا دیل قروپوندان دئلار. و اُنا گؤره بیربیری ایله آنجاق سؤز وِریب آلا بیلهرلر، نه آیرئ بیر ایش. بو دیللرین بیرینی اُ بیریسینه قیوم قُیماغا یِر اوزونده هِچ کیمین صلاحیتی یُخدور. یِر کورهسینده هامئنئن تایئ، بیزیم ده بیر دیلیمیز وار، و بیز بو دیلی سِویریک. اُنا گؤره ده ایستهمیریک اُنون اوزونه تُز قُنا. هر آیرئ بیر دیلدهن سؤز بُرج آلساق، یا قُناق گتیرسهک، اِویمیزین اوشاغئ کیمی اِوین گِدیش و یاشایئش سیاغئنئ گؤزلمهلی اُلار. بو اوشاق دخیل اوشاق دگیل. داها بیزیم اؤز اوشاغئمئزدئ. هاردا یِرینی سالساق اُردا یاتار. بو بویانا.
***
بوتون دیللرده وقت آشئرئ اصلاحلار، ایللاه دا املا و یازئ تهرینده یِرینه یِتیریلیب. چون دیلین سؤز فُندو تازا سؤزلر دوزهلدیب یا آیرئ دیللردهن قبول اِدیب، قاباقجا ایشلهتدیگی سؤزلرین بیر پاراسئنئ خومادا، ذخیرهده ساخلار و اؤز دیریلیگینی گؤزه چارپدئرار. اُنا گؤره بیر پارا بیزیم ادیبلرین فیکرینین ترسینه، املادا دهییشیکلیک ادابازلئق اوچون اُلماز، دیلین و زمانهنین ضرورتی اوزوندهن قاباغا گلهر، و دیلین دیریلیگینی و چالئشقانلئغئنئ دا گؤز قاباغئنا گتیرهر. اگر بولارئن بو دیرهنیشدن ایستهیی، دُغرودان دیلی قُروماق اُلسا، بو فیکیرداشلار بونونلا راضئلاشمالئ اُلارلار کی، املا دهییشمهسینین دیله هِچ صدمهسی دهیمهز کی، هِچ، اُنون دیریباشلئغئنئ دا گؤرسدهر. بِله اُلسایدئ آلمان دیلی و چین دیلی آکادِمیلری اؤز دیللرینه قارشئ املا دهییشکلیگی آپاراردئلار؟
هله بونو دا قئراقدا قُیوروق کی، عرب دیلینده دؤرد سسلی فُنم الدوغوندا، بیزیم دیلین دُققوز سسلی فُنمی وار کی، بیز عرب الیف بِیی ایله یازدئغئمئزا گؤره، اُنون دؤرد حرهکهسینه قئتناشمالئ اُلموشوق.
دِمیرهم به کی، بیر ادیب ده تاپئلا و دییه : هم ده دؤلتی اُلمایان بیر خلقین دیلینه دُققوز سسلی فُنِم یاراشماز !
عرب دیلینین کتاب سؤزونو کیتاب، محکم سؤزونو مؤحکم، حکم سؤزونو -کی، اوچ جور اُخونا بیلهر- حؤکم یازاندا ادیب و فیکیرداشئ اعصابئ دئ کي کُرلانار، قان باسقئسئ قالخار، و اُنو یازانئن اُلمازئن صفتلرینه بزهنمهسینه آپارئب چئخاردار. آیا بو، گِچمیشی گوللـهیه دُلاماق دئ یا اُخوماغئ دوزگون یُلا سالماق؟
آیرئ بیر یاندان، بیزیم قدیم املا قایداسئ، مین ایل قاباق ایشلهنیب و دوز دوننه کیمی ایشلنهنی گؤزه دهیمیر. هر کاتبین، هر ادیبین اؤزونه گؤره بیر شیوهسی و سلقهسی اُلوب. بو دا تک بیزیم دیلده بِله دگیل.
شکسپیر کیمی، اینگلیس دؤلتی یِر اوزونه سریلمهسی گوجونه تانئنمئش بیر دراماتورقون شخص اؤزونون بیر سؤزو اوچ صفحه آرا ایله و حتی هامان صفحهده آیرئ املا ایله یازماسئ انگلیس ادیبلرینه و دیلچیلرینه تانئش دئ. بیزیم اؤز قدیم الیازمالارئمئزدا دا بیر سؤزون اوچ دؤرد جور املاسئ آز دگیل. اُلدوقجا محافظهکار اینگلیسلر، نه اوچون شکسپیرین ایندییه گؤره غلط املاسئ اوستونده دیرهشمیرلر؟
املا ایشی اؤزلویونده اهمیتلی بیر مسئله اُلدوغو ایله بِله، دیلین تک مسئلهسی دگیل. من بونو باشا دوشه بیلمهمیشم کی، بیر بِله تورکیه نئولژوسو بیزیم دیلیمیزه داشئندئقلا - و چُخونون دا فارسئجا معناسئنئ هامان یِرده وِرهرهک- بونلارئن بیرینین ده توکو ترپنمیر، آمما بیر اؤز یازئمئزئ اُخومامئشدان، املاسئ داماغئمئزا یاتماماق هامان، یازئ ماشا ایله گؤتورمهلی بیر وراق کیمی بوراخئلئر و داها ایچینده نه یازئلئب و نه اوچون یازئلئب حسابا قُیولمور. یانئ یا من ایستهین تک یازئن، یا الیمی ده بِله احتیاطلئ یازئ ایله باتئرمارام. بونا گؤره دیر کی، بیزیم املا ایشینده ایندیکی بو فئرتانا، علمی باخئمدان و هر ایرئ بیر باخئمدان هله ده دوشونولمز قالئر.
***
بونونلا بِله بیز آشاغئدا، وقت آشئرئ استناد اُلونان قایناقلارئن بیرینه باش اوزالدئب، بیر نِچه ماراقلئ مقامی گؤرستمک ایستیریک.
بیز باخدئغئمئز قایناق قئزئل صحیفهلر کیتابئ دئ. بو کیتابئن ایچینده اُ زمان چئخان «آذربایجان» روزنامهسینده یازئلان و چُخو دا میرجعفر پیشهورینین یازئلارئ اُلان مقالهلرین تُپلوسو وِریلیب؛ و ۱۳۲۴نجی ایلده تبریزده علمیه مطبعهسینده چاپ اُلونوبدور. بو قایناق اُنون اوچون ده باخمالئ و گؤرمهلی دی کی، املا تهرینین نِجه کی وار قالدئغئنئ ایستهینلر، پیشهوری و اُندان دا قاباق میرزه جلیل محمدقولوزادهنین ماللانصرالدین مجموعهسینده یازدئغئ سایاغئ اؤزلری اوچون اولگو تانئتدئرماق ایستیرلر. بللی دی کی، بو ایکی تاریخی شخصیتین کؤلگهسینده اُلاندا سؤز کسهرلی اُلا بیلهر.
بیز بوردا بو ایکی سبکی بیربیرینه قاتماماق اوچون تک پیشهورینین بیر مقالهسینه ایشاره اِدیریک.
ایندی باخئب گؤرهک دانئشدئغئمئز مقالهدن اؤرگنمک اوچون نهلر چئخارتماق اُلار. بیز بو یازئدا پیشهورینین تاریخی شخصیتی و گؤردویو ایشلری و دیلیمیزه قوللوغونا گؤره دانئشمایاجاغئق. بیز آنجاق اُ یازئلان مقالهیه بو یازئدا گوددویوموز مقصد، یانئ بیری املا تهری، بیری ده اُ یازئدا نه قدهر فارس کؤکلو سؤزون اُلدوغونو آختاراجاغئق.
قاباقجا بونو دِمهلیییک کی، بو یازئ پیشهورینین قلمیندهن چئخئب و اُنون امضاسئن داشئماقلا بِله، چاپ اُلونموش شکلی اُنون اؤز الی ایله دوزدویو حروفون چاپ اُلونموشو دگیل و اُلا دا بیلمهزدی. هرهنین بیر ایشی وار. هر نه، چاپدا اهیری اسگیکلیک اُلسا قلم یییهسینه عاید اُلا بیلمهز، و اُخویان دا بیلیرکی، پیشهوری اؤزو، هامئدان قاباق ژورنالیست اُلدوغو اوچون مقاله یازماغئ کی باشارارمئش. آمما بو مقاله املا سهولری ایله، قئزئل صحیفهلر کیتابئندا اُلدوغو اوچون، و اُلارا استناد اُلونماسئنا گؤره، ماتریال سایئلا بیلهر.
بیز بو مقالهنی سِچیب گؤتورمهمیشیک. بلکه اُنو فال کیتابي کیمی آچئب و صفحه ۲۷۵ده چاپ اُلان مقالهیه راست گلمیشیک.
مقالهنین آدئ «کارلر ایشیتسین و کورلار گورسون» دی. بو، دؤردیوز کلمهسی اُلان بیر مقالهدی.
معلومدو کی، تورکو دیللرین سس اویقونلوغو، یا آهنگ قانونو ایله کارلار دِمک و یازماق گرهکدیر نه کارلر. بیر ده هاردان بللی دی کی، گورسون یازئسئ گؤرسون دِمک ایستیر و بِلهسی ده اُخوماق؟. پیشهوری کیمی سوموکلو بیر ژورنالیست بو سهوی اِده بیلمهز. بونونلا بِله بو بالاجا بیر مقالهده ۲۹ چاپ یازما سهوی وار. تازا اُخوماغا باشلایان بیر آدام بو یازئنئن دوز یازئلماسئنا سهودهن آرتئق اینانار، و گؤرسهکی هر نه جور گلدی یازا بیلهسن، و هر نِجه ده ایستهدین اُخویا بیلهسن و آدئنئ دا گِچمیشین املا تهری قُیاسان، کیمین چالدئغئ موغاما قولاق آسمالئ اُلار؟
بو مقالهده
آیئن اُلور آین
بیر // بر
گلمیشدیر // گلمیشدر
مأمورلارئنئن // مأمورلرینین
اِتدیکلری یا ائتدیکلری // ایتدیکلری
چُخ یا چوخ // چوق
ادارهلریمیزه // ادارهلریمزه
اِدیلیب // ایدیلیب
اؤلدورولموش // اولدیریلمیش
فیکرینده دیرلر // فیکریندهدرلر
شهریمیزده // شهرمزده
اُنو یا اونو // اونی
بس نه اوچون اُنو // بس نه ایچون اونی
آلتئندا // آلتنده
اُ بیری گون ژاندارم مأمورونون // اُوبری گون ژاندارم مأمورینین
حیاتئنا // حیاتنه
پول آلئب // پول آلوب
اؤتورموش // ئوتورمیش
اوشاقلارئن بودلارئنا // اوشاقلارین بودلارینه
خلقین گؤزونو // خلقین گوزینی
مجبوروق // مجبوریق
دهدارلار // دهدارلر
گؤرسونلر // گورسونلر
اثر یُخدور // اثر یوخدر
اؤزونون // ئوزینین
خلقیمیزی // خلقمزی
کِچهن // کیچن
بِله سهولری گؤرمهین، یا گؤروب گؤز یومان، یا حسابا قُیمایان ادیبلرین بیزی ده بو تهر املا یازماغا قورشالامالارئنا درین ممنونیتدن باشقا بیر جواب تاپماق اُلار؟
اِشیتمهلیسی بودو کی، املا قضیهسینده محافظهکارلئق گؤرسدهن فیکیرداشلار، اؤزلری یوخارئدا گتیریلمیش سؤزلرین تایئ یازمئرلار، آمما بونو دیله گتیرمیرلر، و اُ دا بو معنانئ وِره بیلیر کی، قدیم سیاق یازما، اُلارئن ایندی یازدئغئ سیاق آنلاشئلسئن، یُخسا قدیمه هِچ دخلی یُخدور. بیر ده مثل اوچون بیز ایش، دیش، ایت، ایلیک کیمی سؤزلری یازاندا گؤروندویو کیمی ای سسی وحرفی بوتونلوک له دِییلیر و یازئلئر، نِجه اُلا بیلهر کی، اینگلیس یا ایختیار سؤزلرینی یازاندا کی، اِلهسینه ده دیله گتیریریک، چون فارسئ یازئسئ ایله جور گلمیر، بو ادیبلرین ایشارهسی ایله، ای حرفی بیردهن یُخا چئخئر؟ بو، آیا بونلارئن گؤزونده، فارسئ دیکتهسینین بیزیم دیکتهمیزه قیوملوغو دگیل، بس نه دیر؟
بیر زادئ دا گؤزدهن قُاچئرتمامالئ دئرکی، بو کیتائن، یازئلئشئندا کسره حرهکهسی یِرینه قُیولموش همزه گؤزه دهیمیر. تک ده بو کیتاب دگیل، اُندان قدیم و لاپ قدیم یازئلاردا دا تاپئلماز. اُنا گؤره کی، همزهنین بو تهر گؤرونمهسینه، یا داها دوزو خروجونا، بو کیتاب چاپدان چئخاندان سُنرا اُتوز ایلدهن آرتئق گؤزلمهلی اُلاجاقمئشئق. اُنون اوچون کی، من بیلهلی بو «نئولژی» - بو دا بیزیم نئولژوموز دو دا- انقلابدان سُرانئن کشفیاتئندان سایئلئر، بیرینجی کاشفی بیلمیرهم کیم اُلوب. آمما اللری آغرئماسئن، اِله بیر داش قویویا سالئب کی، اُنون قویودان چئخارتماسئنا ساهلئ سوللو بیر دؤلت گوجو گرهک اُلاجاق. همزهنین ایندی گؤردویو ایشلری سیدحمزه ده یوخودا گؤره بیلمهزمیش. اُنا گؤره کی، همزه ایکی باشلئ ایش گؤرهن بیر علامت کیمی جُولان اِدیر. هم «دوزگون»، «کلاسیک»، «آدام بالاسئ» یازئلارئندا کسره یِرینه ایشلهنیر، و هر یِرده سؤزون اهمیتینه گؤره، بیر، ایکی یا گرهکلی اُلسا دا آرتئق سایدا قُیولور، یا گرهک قُیولا. مثلاً ژنرالدا [ژئنئرال] ایکی یُل قُیولور، آخئ روتبه سی یوخارئ دئ؛
و هم واو حرفینین اوستونه قُیولاندا اُندان «اؤ» سسی چئخاردئر. هِچ آیرئ بیر حرفین، فُنمین، علامتین بِله جسارهتی اُلمایئب. هِچ آیرئ بیر الیفبِیده ده بونو تاپماق اُلماز کی، بیر فُنم هم الیف اُلا و هم گیلیف !
حییف کی، بیزیم اوجا مرتبهلی شاعیرلریمیز، نسیمی، فضولی، واقف...لر بو علامتین «قانونی مزایا»سئندان فیض آپارا بیلمهییبلر. هر زاد هر آداما قیسمت اُلمور.
بِله بیر املا قارشئسئندا، اوتقونان اُلاندا، یا بیر آز دقتلی اُلماغا چاغئراندا دا بیرینی بدعتچی و آیرئ آدلارلا سسلمک نهیه گرهکدیر؟ هله سؤز اُردادئ کئ، بو یازئلار تبریزده چاپا وِریلیب. آیرئ بیر تورکو دیلی بیلمهین شهرده اُلسایمئش گؤر ایش هارا چکهرمیش.
یوزده اللی فارس کؤکلو سؤزلرین بیزیم دیلیمیزده ایزینی آختاراندا، دِمهلی دیر کی، بو مقالهده ایشلنمیش تورکو اُلمایان سؤزلرین سایئ ۶۰ کلمهدی. بو آلتمئش سؤزون یوزده دُخساندان چُخو عرب سؤزلری دیر. فارسئدا دا بو سؤزلری ایشلدهنده بیزیم تایئمئز عربدن آلئنئب. آمما نه اوچون بیزده دیییرلر فارس سؤزو؟ فارس کؤکلو سؤز بو یازئدا ذرهبینله آختارمالئ دئ.
بو سایئ یوزده حسابئنا سالاندا، بیر ۴۰۰ کلمهلی مقالهده ۶۰ سؤز، اُلور یوزده ۱۵٪. یانئ بو مقالهده ایشلنن سؤزلرین یوزده ۱۵ ی عرب سؤزو دور.
بو دور بیزیم دیلیمیزده یوزده اللی فارس سؤزونون ایشلنمه مستورهسی، نمونهسی؟
بو عرب سؤزلرینین بیر پاراسئ تهراندا ایشلهدیگی اوچون و سُل ادبیاتئندا دا ایمپریاليزمی زادئ تاپداماق دا ایشلندیگینه گؤره، اه نِینیم اوزوندهن ده اُلسا، ایشلهنیب، و یِرینه لاپ یاراشئقلئ تورکو سؤزلر قُیماق هر کیمسهنین الیندهن گلن بیر ایشدی.
حؤرمتله؛
ممدعلی


text:
ایشیق سؤنمزین اؤز کئچمیشی
1341 اینجی ایل آذربایجان نین قاراداغ بؤلگه سینده دونیایا گؤز آچمیشام. ایلک اوخولو و ابتدایی نی قورتاردیقدان سونرا درس اوخومانین یانی سیرا یایلاری تهرانا گئده رک ایشلمکله مشغول اولموشام.
1356 اینجی ایلدن تهراندا ایشله یه رک متوسطه تحصیلیمی داوام ائتمیشم. تحصیلین و ایشلمگین یانی سیرا مطالعه ائتمگی ده گؤزدن قاچیرمامیشام. احمد کسر وی نین بوتون اثرلرینی؛ جلال آل احمدین بیر چوخ اثرلرینی، او جومله-دن در خدمت و خیانت روشنفکران، غرب زدگی، علی شریعتی نین بیر چوخ اثرلرینی (تشیع علوی و تشیع صفوی کتابینی اوخودوقدان سونرا داها بو ذاتین کتابلارینا تحریم قویدوم)، مرتضی راوندی نین تاریخ اجتماعی ایران آدلی اثرلرینی،تاریخ بیهقی نی، اسماعیل رائین نین فراماسونری و فراموشخانه در ایران آدلی اثرلرینی، پطروشفسکی نین اسلام در ایران آدلی کتابینی، باقر مومنی نین یازدیغی اثرلری، توکچه کتابلاردان میرزه علی اکبر صابرین هوپ هوپنامه سینی، معجز شسبترلی نین دیوانی نی، معجز شبسترلی نین یئنی تاپیلمیش شعرلری (علیرضا نابدل بو کتابی ال یازما بیچیمینده چاپا حاضیرلامیش)، دینی تورکچه کتابلاردان عباسقلی یحیوی و ذاکر اردبیلی نین یازدیقلاری اثرلر، مختارنامه کیمی بیر چوخ کتابلاری دؤنه دؤنه اوخوموشام.
1360 اینجی ایل عسکر اولموشام. 18 آی عسکرلیگیم دنیز قوتلرینده (سرباز ناوی)، 6 آی عسکرلیگیم مراکز پشتیبانی تبریزدن گردان قدس دئیه غربی آذربایجان سرحدلرینه گؤندریلمیشم.
1362 ایکینجی ایل عسکرلیگیمی سونا چاتدیردیقدان سونرا گئنه ده تهراندا ایشلمک ایله مشغول اولموشام.
1369 (1990) اونجو ایل آلمانیانین کؤلن شهری اونیوئرسیته سی نین کالجینده ادبیات، تاریخ و جامعه شناسلیق بؤلوملرینده درسه باشلامیشام. کالجی قبول اولدوقدان سونرا گئنه ده آلمانیانین قؤتینقئن شهری نین Georg August اونیوئرسیته سینده تورکلوژی، ائتنولوژی و اسلامشناسی بؤلوملرینده قبوللوق آلاراق تحصلیه مشغول اولموشام. بو بؤلوملرده تحصیل آلارکن لاتینجه نین یئرینه عربچه درسلرینه قاتیلاراق عربیکوم سناویندان قبول اولاراق لاتین سیناویندان معافلیق آلمیشام.
بو اونیوئرسیته ده اؤنملی پروفسورلاریمدان آشاغیداکیلارین آدلارینی چکمک ایستردیم
تورکولوقلار:
Prof.DR. DR. Gerhard Doerfer
Prof. DR. Milan Adamovic
Prof. DR. Klaus Röhrborn
Prof. DR. Göckenjan
Prof. DR. Jens Laut
ائتنولوقلار:
Prof. Dr. Brigitta Benzing
Prof. Dr. Martin Rössler
Prof. DR. Klaus Hesse
ایرانشناسلار:
Prof. DR. Mackenzie
Prof. Dr. Philip G. Kreyenbroek
عربشناسلار:
Prof. DR. Nagel
Prof. Dr. Bachmann
1998 (1377) اینجی ایل درسلریمله بیرلیکده دوکترا تئزیمی باشا چاتدیرمیش و مدافعه ائتمیشم. دوکتورا تئزیم آذربایجان تورکچه سی نین قاراداغ، مغان و زنگان لهجه لرینی ایحاطه ائتمیش. دوکتورا کیتابیم پروفئسور دوکتور میلان آدام أوویچ طرفیندن 1998 (1377) اینجی ایل آلمانیانین قؤتینقئن شهرینده چاپ اولموش و آلمان اونیوئرسیته لری نین کتابلیقلارینا گؤندریلمیش.
یازدیقلاریم و چاپ ائتدیردیکلریم
- بیرینجی شعر کتابیم گولر آدیندا آذربایجان نین لاتین گرافیکاسی ایله 1993 (1372) اینجی ایل آنکارادا چاپ اولموش.
- میرزا مهدی خانین سنگلاخ آدلی الیازما تورکچه – فارسچا سؤزلوک کتابینی لاتین گرافیکاسیندا آلمانجایا چئویرمیشم، چاپا حاضئر دورومدادیر.
- رساله فضل الله آدلی چاغاتایجا- فارسجا سؤزلویو لاتین گرافیکاسیندا آلمانجایا چئویرمیشم، چاپا حاضیر دورومدادیر.
- تورکچه، موغولچا سؤزجوکلری نئچه دیللی شاه سؤزلوگو (Kings Dictionary) آدلی کتابدان چیخاراراق لاتین گرافیکاسیندا چاپا حاضرلامیشام.
بو سایدیقلاریمین یانی سیرا اؤزوم اوچون باشقا عئلمی فعالیتلریم، نقد و تنقیدی یازیلاریم دا سانال و مجازی دونیادا ایشیق اوزو گؤرمکده-دیر.
بو فعالیتلرین یانی سیرا شخصی اینتئرنئت سایتیمدا 426 تنقیدی و عئلمی مقاله لریم یئر آلماقدادیر. باخ: www.isiqsonmaz.com
ایش زمینه لرینده فعالیتلریم
1990 – 1989 (1379 - 1378) اؤیرنیم ایلینده قوزی قبرس تورک جومهوریتی نین غازی ماقوستا شهری نین دوغو آق دنیزاونیوئرسیته سینده کؤمک پروفئسور اولاراق تورک دیللریندن اولان قاراخانلی تورکچه سینی (قوداتقوبیلیکدن متنلر)، چاغاتای، قدیم آنادولو تورکجه سی، عثمانلی تورکجه سی، تورکمن و آذربایجان تورک دیللرینی درس وئرمیشم.
1381 - 1379 ایللرینده آزاد دیلماچ و ترجومه چی اولاراق آلمانیانین گؤتینقئن شهرینده چالیشمیشام.
1382 ایلینده اینتئرناسیوناله بوند آدلی بیر شیرکتده آلمانیانین کؤلن شهرینده اداره چیلیک ایشی ایله مشغول اولموشام.
1383 ایجی ایلدن گئنه ده بیر دیلماچ و ترجومه چی کیمی چالیشمیش و یاشاییشیمی ایداره ائتمیشم.
2007 اینجی ایلدن 2010 ایلین سونونا دک کؤلن شهرینده Rautenstrauch Joest Museum موزه سینده علمی ایشلر ایله مشغول اولموشام.
2011 اینجی ایلدن گئنه ده دیلماچ و ترجمه ایشلری ایله مشول اولموشام.
2015 اینجی ایل، بیر ایللیک بیر تجارت دؤره سی گؤرموشم.
2016 اینجی ایل بون شهرینده آلمان صلیب سرخ تشکیلاتی نین، اجتماعی مسئله لر ایله مشغول اولاراق چالیشمیشام.
2017 و 2018 اینجی ایل لئویرکوزن شهرینده سوسیال دئموکراتلارین، اجتماعی مسئله لر ایله مشغول اولان موسسه لرینده ایشه مشغول اولموشام.
2018 اینجی ایلین اونونجو آییندان کؤلن شهرینده ASB آدلی تشکیلاتین، اجتماعی مسئله لر آدلی مؤسسه سینده ایشه مشغولام.
ائویلی یم، ایکی اوغلوم وار.
ایشیق سؤنمز، 26.07.2019


text:
باش آغریسی
هر بیر اینسان حیاتینین بۇ و یا دیگر آنیندا قیساجا دا اولسا باش آغریسی ایله قارشیلاشیر. نفوذلو بیر آمریکا اینستیتوتو طرفیندن آپاریلان سورغودا معین ائدیلیب کی، ایشتیراک ائدن هر دؤرد نفردن اوچو کئچهن بیر ایل عرضینده بیر دفعه ده اولسا باش آغریسیندان شیکایتلنیب. باش آغریسی دقت مرکزینده ساخلانیلمالی بیر شیکایتدیر و ائتیناسیز موناسیبت جدی فسادلارلا نتیجهلنه بیلر. باش آغریلاری فرقلی سببلردن عمله گلیر و ساغلاملیق اۆچون تهلوکه درجهسی ده فرقلی اولا بیلیر. اودور کی، ایستهنیلهن باش آغریسی ائپیزودونا جدی یاناشماق و اونون رئقولیار خاتاکتئر آلماسی حاللاریندا هکیمه مراجعت ائتمک واجیبدیر.
باش آغریسینین فورمالاری[دَییشدیر]
باش آغریلاری سیمپتوماتیک و بیرینجیلی اولماقلا ایکی اساس قروپا بؤلونور. سیمپتوماتیک باش آغریسی دئدیکده اونون هر هانسی بیر خستلیین شیکایتی کیمی میدانا چیخماسی نظرده توتولور. مثلاً، عمومی سویوقدیمهنین علامتلریندن بیری ده باش آغریسی اولا بیلر. بیرینجیلی باش آغریسی دئدیکده ایسه موستقیل بیر خستهلیک نظرده توتولور و بۇ خستلیین موالیجهسی اۆچون ایسپئسیفک یاناشما طلب اولونور. بیرینجلی باش آغریلارینا تیپیک نومونه کیمی میقرئنی مثال گؤسترمک اولار.
بیرینجیلی باش آغریلارینین نؤولری:
- میقرئن
- گرگینلیک باش آغریسی
- کلاستئر باش آغریسی و دیگر تریگئمینال سئفالگییالار
- پاروکسیزمال هئمیکرانییا
- کونیوکتیوانین قیزارماسی و گؤز یاشینین آخماسی ایله قیسا مدتلی بیرترفلی نئورالگیک باش آغریلاری (کقنبا)
- دیگر بیرینجیلی باش آغریلاری (هئمیجرانیا جونتینوا، یئنی گوندهلیک داواملی باش آغریسی و س.)[۱]
گرگینلیک باش آغریلاری بیرینجیلی باش آغریلارینین ان چوْخ راست گلینهن نؤولریندن بیریدیر. بۇ زامان گیجگاه و یا انسه ناهییهسینده، بزهن ایسه بوتؤو باشدا اورتا اینتئنسیولیکلی آغری قئید ائدیلیر. آغری ۳۰ دقیقهدن بیر نئچه گونه قدر داوام ائده بیلر. یاناشی اولاراق اینسانلاردا «تلفوظون آیدین اولماماسی»، «آیدین دوشونه بیلمهمه» کیمی حاللار قئید ائدیلیر. بعضی حاللاردا باش آغریلاری ایله یاناشی اورکبولانما، ایشیقدان قورخما، کویه قارشی دؤزومسوزلوک کیمی علامتلر ده قئید ائدیلیر. گرگینلیک باشاغریلارینین سببی علمه تام معلوم دئییل.
میقرئن پئریودیک اولاراق ناراحاتچیلیق یارادان و باشین یاری حیسهسینی ایحاطه ائدن باش آغریلاریدیر. میقرئن زامانی آغریلار اسسهن باشین بیر یاریسیندا اولور و اورکبولانما، قوسما، ایشیقدان قورخما، کویه قارشی دؤزومسوزلوک کیمی علامتلرله موشایت اولونور. بعضی حاللاردا میقرئن زامانی گؤرمه پوزغونلوغو، ایفلیج کیمی حاللار دا قئید ائدیلیر. میقرئنین موالیجهسی ایله داها چوْخ نئوروپاتولوقلار مشغول اولورلار و موالیجه پروسئسینده ایندیویدوال یاناشما سئچیلیر.
کلاستئر باشاغریسی توتمالاری دؤوری اولاراق باش وئریر و عادتاً ۱۵ دقیقهدن ۹۰-دقیقهیه قدر دام ائدیر. بۇ تیپ باشاغریسی چوْخ کسکین و دؤزولمز اولور. آغری اساساً گؤز آرخاسیندا هیسس ائدیلیر و اینسانلاردا گؤزون خاریجه باسیلماسی هیسسینی یارادیر. کلاستئر باشاغریلارینین آرادان قالدیریلماسیندا اوکسیگئن اینهالیاسییاسینین بؤیوک کمکی اولور. میقرئن علیهینه ایستیفاده ائدیلهن درمان ماددهلری ده کلاستئر باش آغریلاریندا ائففئکتیو تطبیق ائدیلیر.
بعضی اینسانلاردا معین یاشدان سونرا اونورغا سوتونون بویون حیسهسینده دئگئنئراتیو پروسسلر باش وئریر. بیر چوْخ حاللاردا محض بۇ دییشیکلیکلر باش آغریلارینین اساس سببی کیمی قئید ائدیلیر. اگر اونورغا سوتونوندا اولان پروبلئم اساس سبب کیمی تصدیق اولونورسا نارکوتیک ترکیبلی درمانلار و خصوصی گیمناستیکا تدبیرلری واسطهسیله موالیجه آپاریلیر.
آغریکسیجیلرین اوزون مدت قبول ائدیلمهسی تکرارلانان باش آغریلارینین یارانماسینا گتیریب چیخارا بیلر. بئله حاللاردا درمان قبولو نتیجهسینده باش وئرهن آغری ایله اؤنجهدن مؤوجود اولان آغرینی فرقلهندیرمک چتین اولور.
باش آغریلارینین سببلریندن بیری ده اینفئکسییادیر. عادی سویوقدیمه نتیجهسینده دیشلر و بورونترافی جیبلرده ایلتیهابی پروسس باش وئره بیلر کی، بۇ دا اساس خستهلیکله یاناشی گئدن باشاغریلاری وئره بیلر. داها آغیر حاللاردا باش بئیینین (ائنسوفالیت) و یا باش بئیین اؤرتویونون ایلتیهابی (مئنینگیت) کسکین باش آغریلاری وئره بیلر.
باش آغریلارینین ان چوْخ راست گلینهن سببلریندن بیری آرتئریال تضییقین «اویناماسی»دیر. آرتئریال تضییقین یوکسلمهسی باش آغریلارینین داها چوْخ راست گلینهن سببلریندندیر. تضییقین آزالماسی دا باش آغریسی تؤرهده بیلیر.
هکیمه نه زامان مراجعت ائتمهلی[دَییشدیر]
تئز-تئز تکرارلانان باش آغریلاریی زامانی دا هکیمه مراجعت ائتمک واجیبدیر. آشاغیداکی حاللاردا درحال هکیمه مراجعت ائتمک لازیمدیر:
- قفلتی باشلایان کسکین باش آغریلاری
- هوشسوزلوقلا موشایت اولونان باش آغریلاری
- یادداشین ضعیفلهمهسی ایله موشایت اولونان باش آغریلاری
- هرارتین یوکسلمهسی ایله موشایت اولونان باش آغریلاری
- اطرافلاردا ایفلیجین یارانماسی ایله موشایت اولونان باش آغریلاری
- اورکبولانما ایله موشایت اولونان باش آغریلاری
- ۵۰ یاشیندان سونرا میدانا چیخان باش آغریلاری
یوخاریدا گؤستریلهن علامتلر هر هانسی بیر آرزوئدیلمز وضعیتین ایلکین گؤستریجیسی اولا بیلر و بۇ هکیم طرفیندن یوخلانیلاراق دقیقلشدیریلمهلیدیر.
اوزونموددتلی درمان قبولو واسطهسیله باش آغریلاری ساکیتلشدیریله بیلر. اما یاددا ساخلاماق لازیمدیر کی، اوزونموددتلی درمان قبولونون آغیرلاشمالاری دا وار. بونلارا بؤیرک و قاراجیر زدهلهنمهلری عایید ائدیله بیلر.
یوخاریدا گؤستریلهن حاللاردا سیز ایلک نؤوبهده عمومی تئراپئوته مراجعت ائده بیلرسینیز. تئراپئوتین قراری ایله سیز بورون-قولاق-بوغاز هکیمینه، نئوروپاتولوقا، دیش هکیمینه گؤندریله بیلرسینیز.
اؤزونوز نه تدبیر گؤره بیلرینیز؟[دَییشدیر]
تصادفهن میدانا چیخان و تکرارلانمایان باش آغریلاری زامانی ایستهنیلهن بیر آغریکسیجی درماندان ایستیفاده ائده بیلرسینیز. درمانین ایستیفاده قایداسینی یا آپتئکدن، یا دا درمان قوتوسوندا اولان اینستروکسییادان اؤیرهنه بیلرسینیز. درمان قبولو زامانی احتیاطلی اولمالیسینیز. ائله درمانلار وار کی، اونلار مدهیه زدلییجی تأثیر گؤستریر و یئمکدن سونرا قبول ائدیلمهلیدیر. بونلارا آسپیرین، وولتارئن، ایبوپروفئن تیپلی درمانلاری مثال گتیرمک اولار. پاراجئتامول باش آغریلارینا قارشی گوجلو تأثیر گؤسترسه ده اونون حددن ضیاده قبولو قاراجیر چاتیشمازلیغی تؤرهده بیلر.
باش آغریلارینین ائله نؤولری وار کی، تمیز هاوایا چیخماق، آلکوقول و یا نیکوتین قبولونو آزالتماق کیمی تدبیرلرله آرادان قالدیریلا بیلر. گرگینلیک باش آغریلاری ساکیتلشدیریجی گیمناستیکا، گزینتی کیمی تدبیرلرله گؤتوروله بیلر. گرگینلیک باش آغریلارینین اساس سببلریندن بیری ایسترسسدیر. ایسترئسسین آزالدیلماسی واسطهسیله تکرارلانان گرگینلیک باش آغریلاریندا قورتولماق اولار. باش آغریلاری زامانی آکوپونکتورا، ماسساژ کیمی واسطهلرده کؤمک ائدیر.
ایستینادلار[دَییشدیر]
- ^ باش آغریلارینین دیفئرئنسیال دیاقنوستیکاسی اوزره کلینیک پروتوکول باکی - ۲۰۱۲. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2016-03-04. یوْخلانیلیب2016-08-14.


text:
ایتالیا سوسیال جومهوریتی
ایتالیا سوسیال جومهوریتی (اینگیلیسجه: Italian Social Republic، فارسجا: جمهوری اجتماعی ایتالیا، عربجه: الجمهورية الإيطالية الاشتراكية، فرانسهجه: République sociale italienne، آلمانجا: Italienische Sozialrepublik، ایتالیاجا: Repubblica Sociale Italiana، روسجا: ИTaлbяHckaя coциaлbHaя pecпyблиka) اوروپادا بیر اسکی دؤولت. مسیحیت بۇ اؤلکهنین رسمی دینیدی. ایتالیا سوسیال جومهوریتی 1943 میلادی ایلینده قۇرولدو و 1945 میلادی ایلینده داغیلدی.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
- Germaniamica.jpg
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- اینگلیسیجه ویکی پدیا


text:
- أی حالقئم! بو ایش ایچین سیزدن بیر اۆجرت ایستەمییۇروم. بنیم اۆجرتیم سادەجە آللاها عائیدتیر. هیچ عاقلئنئزئ قوللانماز مئسئنئز؟
- أی حالقئم! راببینیزدن باغئشلانما دیلەیین؛ اۇنا یؤنلین کی سیزە گؤکتن بۇل یاغمور گؤندرسین وە گۆجۆنۆزە گۆچ قاتسئن. سوچلولاردان اۇلوپ دا یۆز چەویرمەیین!”
- دەدیلر کی: “باق هود! بیزە بیر بلگە گتیرمەدین. سنین سؤزۆنلە ایلاەلارئمئزئ بئراقاجاق دگیلیز. سانا ایناناجاق دا دگیلیز.
- سانا دیەجگیمیز سادەجە شودور: ‘ایلاەلارئمئزدان باعضئلارئ سنی فنا چارپمئش.” هود دەدی کی: “بن آللاهئ شاهید توتویۇروم، سیز دە شاهید اۇلون؛ بن اۇرتاق قۇشتوقلارئنئزدان تامامن اوزاغئم.
- آللاە ایلە آرانئزا قۇیدوقلارئنئزدان اوزاغئم. حایدی، حپ بیرلیکتە بانا توزاق قورون. هیچ گؤز آچتئرمایئن.
- بن، بنیم دە راببیم (صاحیبیم)، سیزین دە راببینیز (صاحیبینیز) اۇلان آللاها گۆونیپ دایاندئم. اۇنون کۇنترۇلۆ آلتئندا اۇلمایان تک جانلئ یۇقتور. بنیم راببیم دۇغرو یۇل اۆزریندەدیر.
- أگر یۆز چەویریرسنیز، بیلین کی بن بیر ألچی اۇلاراق بانا سؤیلننلری سیزە تبلیغ أتتیم (بیلدیردیم). راببیم سیزین یرینیزە باشقا بیر تۇپلولوق گتیریر، اۇنلارا هیچبیر ضارار دا ورەمزسینیز. چۆنکۆ بنیم راببیم هر شەیین قۇرویوجوسودور.”
- أمریمیز گلینجە هودو وە اۇنونلا بیرلیکتە ایمان أدنلری، بیزدن بیر ایکرام اۇلاراق قورتاردئق. اۇنلارئ آغئر بیر عاذابتان قورتاردئق.
- ایشتە عاد قاومی… راببینین آیتلرینی بیلە بیلە اینکار أتتیلر، اۇنون ألچیلرینە قارشئ چئقتئلار وە نەرەدە بیر عینادچئ زۇربا وارسا اۇنا اویدولار.
- اۇنلار بو دۆنیادا دئشلاندئلار؛ قئیامت (مزاردان قالقئش) گۆنۆندە دە دئشلاناجاقلار. بیلین کی عاد حالقئ راببینی گؤرمزلیکتن گلدیلر. هودون حالقئ عاد یۇق اۇلسون!
- ثمودا دا قاردشی صالیحی گؤندردیک؛ “أی حالقئم!” دەدی؛ “آللاها قوللوق أدین! سیزین اۇندان باشقا ایلاهئنئز یۇقتور. سیزی یردن (یردەکی ماددەلردن) اۇلوشتوروپ گلیشتیرن وە بورایئ ایعمار أتمەنیزی ایستەین اۇدور. اؤیلەیسە اۇندان باغئشلانما دیلەیین، اۇنا یؤنلین. چۆنکۆ بنیم راببیم هرکسە یاقئندئر؛ ایستکلرە جواب وریر.”
- دەدیلر کی: “باق صالیح! داحا اؤنجە آرامئزدا اۆمید بسلەین بیرییدین. شیمدی قالقمئش، آتالارئمئزئن قوللوق أتتیگینە قوللوق أتمەمیزی می یاساقلئیۇرسون؟ بیز سنین بیزی داعوت أتتیگین شەی قۇنوسوندا تام بیر ایکیلمدە بئراقان شۆبهە ایچیندەییز.”
- دەدی کی: “أی حالقئم! هیچ دۆشۆندۆنۆز مۆ، أگر بن راببیمدن گلن آچئق بیر بلگەیە دایانئیۇرسام وە اۇ بانا قاتئندان بیر ایکرام (نبیلیک) ورمیشسە، اۇنا قارشئ چئقتئغئم تاقدیردە بنی آللاەتان کیم قورتارابیلیر؟ اؤیلە بیر دورومدا سیز بنیم آنجاق ضارارئمئ آرتئرئرسینیز.
- أی حالقئم! ایشتە سیزە بیر آیت (موعجیزە) اۇلاراق آللاهئن دیشی دوەسی! اۇنو راحات بئراقئن؛ آللاهئن تۇپراغئندا اۇتلاسئن! اۇنا کؤتۆلۆک أتمەیین؛ یۇقسا سیزی همن گلەجک اۇلان بیر عاذاب یاقالار!”
- فاقاط اۇنلار دوەیی، آیاقلارئنئ کسەرک اؤلدۆردۆلر. بونون اۆزرینە صالیح دەدی کی: “اۆچ گۆن داحا یوردونوزدان یارارلانمایا دوام أدین. بو، یالانلانامایاجاق بیر تهدیدتیر.”
- (عاذابلا ایلگیلی) أمریمیز گلینجە صالیحی وە اۇنونلا بیرلیکتە اینانئپ گۆوننلری، بیزدن بیر ایکرام اۇلاراق قورتاردئق. اۇنلارئ، اۇ گۆنۆن رذیللیگیندن دە قورتاردئق. سنین راببین هر شەیە گۆجۆ یتن، دائیما اۆستۆن اۇلاندئر.
- یانلئش داورانانلارئ اۇ یۆکسک سس یاقالادئ دا یورتلارئندا چؤکۆپ قالدئلار.
- سانکی اۇرادا هیچ رفاە ایچیندە یاشامامئشلاردئ. دیققات أدین؛ ثمود حالقئ، راببینی گؤرمزلیکتە دیرندی. ثمود (حالقئ) یۇق اۇلسون!
- ألچیلریمیز ایبراهیمە مۆژدە ورمک ایچین گلمیشلردی: “سلام!” دەدیلر. ایبراهیم دە: “سیزە دە سلام اۇلسون!” دەدی. فاضلا بکلەمەدن قئزارتئلمئش بیر بوزاغئ گتیردی.
- اۇنا (بوزاغئیا) أل سۆرمەدیکلرینی گؤرۆنجە اۇنلارئ یادئرغادئ وە اۇنلاردان تدیرگین اۇلدو. اۇنلار: “قۇرقما!” دەدیلر، “بیز، لوط حالقئنا گؤندریلدیک.”
- (اۇ سئرادا) أشی آیاقتا دورویۇردو، همن گۆلۆوردی. سۇنرا اۇنا ایسحاقئ، ایسحاقئن آرقاسئندان دا (ایسحاقئن اۇغلو) یاعقوبو مۆژدەلەدیک.
- “وای باشئما!” دەدی، “بن می دۇغوراجاغئم؟ حالبوکی بن قۇجامئش بیر قادئنئم، شو یاشلئ آدام دا بنیم قۇجام! بو گرچکتن شاشئلاجاق بیر شەی!”
- دەدیلر کی: “آللاهئن ایشینە می شاشئیۇرسون؟ أی ایبراهیمین حانە حالقئ! آللاهئن ایکرامئ وە برەکتی سیزین اۆستۆنۆزدەدیر. اۇ، هر شەیی گۆزل یاپار، پک یۆجەدیر.”
- ایبراهیمین قۇرقوسو گچیپ کندیسینە اۇ مۆژدە دە گلینجە، لوط حالقئ حاققئندا ألچیلریمیزلە چکیشمەیە باشلادئ.
75. چۆنکۆ ایبراهیم پک یوموشاق حویلو، ایچلی وە دائیما آللاها یؤنلمیش بیرییدی.


text:
ائولیلیک ایله اخلاق | بئرتراند راسئل | چئویرن: آراز گوندوز
- توضیحات
- منتشر شده در دوشنبه, 12 آبان 1393 04:17
حاضیرلایان: سوسن نوادهیرضی
هاچاغاجان ناموسلو اولماق قادین اوچون ان اؤنملی بیر دهیر ساییلاجاقسا، اوچاغاجان دا، توپلومون بیر باشیندا یئرینی برکیتمیش ائولیلیییه قارشی، توپلومون او بیری باشیندا ائله بو ائولیلیین ائکیز تایی ساییلاجاق بیر عادت ده اؤزونه یئر ائلهیهجکدیر، اونون آدی فاحیشهلیکدیر. ائله بیلیرم، لئکینین(1) بللی کیتابینداکی بو سؤزلری چوخلاری اوخوموشدور: «فاحیشهلیک اولماسایدی، نه بیزیم عائلهلریمیز مقدس ساییلاردی، نه ده خانیملاریمیزلا قیزلاریمیز معصوم اولاردیلار». بئله سؤزلری آنجاق ویکتوریانچی(2) اولان بیر آدام یازا بیلردی، آنجاق بوراسی دا وار، اونون بو دئدیکلرینی دانماق چوخ چتیندیر. لئککینین بو سؤزلرینی اوخویان اخلاقچیلار(مورالیستلر) قودوزلاشیب اؤزلریندن چیخدیلار، اونو اوتانمازلیقلا سوچلادیلار، آنجاق اونون بو سؤزلرینی یالانا چیخارا دا بیلمهدیلر. مورالیستلرین دئمهسینه گؤره–منه ائله گلیر، اونلارین بونو دوز دئییرلر،–اینسانلار هامیلیقلا اخلاق نورمالارینا بویون ایمهیه باشلایان کیمی، فاحیشهلیک بوسبوتون یوخا چیخاجاقدیر؛ آنجاق اونلار اینسانلارین هامیلیقلا اخلاق نورمالارینا بویون ایمهیهجهیینی ده چوخ یاخشی بیلیرلر، اونا گؤره ده، اینسانلارین هاچاغسا گؤرمهیهجکلری بیر ایشین، بیردن اونلار بونو ائلیرلرسه هانسی سونوجلار وئره بیلهجهیینی دوشونمهیین ده هئچ بیر آنلامی یوخدور.
فاحیشهلییین اورتایا چیخماسینا گلینجه، بللی اولدوغو کیمی، بونون یارانما سببی ان چوخ، سوبای، یاخود ائولی کیشیلرین ائودن اوزاق دوشوب، اؤزلرینین باش قالدیران جینسی ایستکلرینی ناموسلو ساییلا بیلهجک هانسیسا قادینلا اووودا بیلمهمهسی ایله باغلیدیر. بو سایاغی جینسی ایستکلرین اووودولماسی اوچون، توپلومدا بللی کاتئگورییادان ساییلان قادینلار اورتایا چیخمیشدیر، دوزدور، توپلوم اونلارین وارلیغینا گؤره اوتانیر، آنجاق اونلارسیز کئچینه ده بیلمیر. فاحیشهنین ایستهنیلن واخت الچاتان اولماسی دا، اونون آنجاق کیملرینسه جینسی ایستکلرینین سویودولماسینا قوللوق ائلیهرک، گؤزدن-کؤنولدن اوزاقدا قالماسی دا، توپلوم اوچون چوخ الوئریشلیدیر؛ ائله بونا گؤره ده، کیشیلر اونونلا ایشلرینی گؤروب قورتاراندان سونرا، اؤز عائلهلرینه، خانیملارینین یانینا قاییدیرلار، هله دئسهن اؤزلرینی سیندیرمادان، هئچ نه اولمامیش کیمی، آلنیآچیق- اوزوآغ کیلسهیه ده گئدیرلر. آنجاق بو فاحیشه آدلانان یازیق قادینلار ایسه، توپلومون ایشلرینه بونجا یارادیقلارینا، عائلهلردهکی قیز-گلینلرین، توپلومداکی کیلسه باشچیلارینین یاخشی آدلارینی قورویوب ساخلاماغا قوللوق ائلدیکلرینه باخمایاراق، هامینین قارشیسیندا باشیآشاغی گزمهلی اولور، گؤزه گؤرونمهمهیه چالیشیرلار، اونلارین، توپلوم ایچینه چیخیب اینسانلارلا قایناییب قاریشماق اوچون بوتون یوللاری باغلانمیش اولور. بو آجیناجاقلی عدالتسیزلیک، خریستیانلیغین یارانماسی ایله باشلامیش، بوگونهجن ده گلیب چیخمیشدیر. توپلومدا فاحیشهلیین اولماسی اونون اوچون اسکیکلیکدیر، بونا سؤز اولا بیلمز، آنجاق بونون بئله اولماسی هم ده، اخلاقچیلارین گؤردوکلری ایشلرین ده هئچ بیر دهیرینین، کسهرینین اولماماسیندان سوراق وئرمکدهدیر. فروید-ون دئمهسینه گؤره، بیزیم آنلاغیمیز بیر سیرا دوشونجهلریمیزی سیخیشدیریر، بونا گؤره ده اونلار بیزیم آلت بیلینجیمیزده اؤزلرینه یئر ائلهییب قورونوب ساخلانیرلار؛ عینی ایله بونون کیمی، فاحیشهلیک ده توپلومون آلت بیلینجینده قورونوب ساخلانماقدادیر. آنجاق بئله بیر سورگون عؤمرو یاشایان فاحیشهلیک، اؤزو ده بونو ایستهمهدن، اونون وارلیغینی بوراجان آلچالدان توپلومدان اؤز قیصاصینی آلماغا باشلاییر.
فاحیشهلیک هئچ ده همیشه آلچاق ایش ساییلمامیش، ایندی اولدوغو کیمی گؤز قاباغیندان قووولمامیشدیر. باشلانغیجدا بیزیم ایندی فاحیشه آدلاندیردیغیمیز قادینلار، چوختانریچیلیق معبدلرینین کاهینلری اولموش، او چاغلارداکی توپلومدا اونلارا بؤیوک سایغیلار گؤستریلمیشدیر، بو قادینلار تانیمادیقلاری کیشیلرین جینسی ایستکلرینی اؤدهمهیین، تانریلارا قوللوق ائلهمک اولدوغونو سانمیشلار. معبدلرده یاشایان بئله کاهین قادینلار، توپلومدا ساییلیب سئچیلن قادینلار اولاراق تانینمیش، کیشیلر اونلارلا جینسی یاخینلیق ائلهمهیی اؤزلری اوچون باشیاوجالیق سانمیشلار. کیلسه روحانیلرینین معبد فاحیشهلییی ایله باغلی چوخلو یازیلاری ایسه، باشدان-آیاغا یالانلارلا دولودور، اونلار بو یازیلاریندا چوختانریچیلیغا تاپینان بوتسئورلرین ایبلیسله ایلیشکیلر قورماق اوچون بو قادینلاردان یارارلاندیقلارینی اؤزلریندن اویدورموشلار. بوتسئورلرین معبدلری باغلاندیقدان سونرا، فاحیشهلیک اورادان چیخیب توپلوما آیاق آچدی، اونو باشدان-باشا بورومهیه باشلادی، ایندی ایسه اونون مقصدی آنجاق پول قازانماقدیر. دوزدور، چوخ پیس آد چیخارمیش فاحیشهخانالارین، حاماملارین، هابئله بونون کیمی، فاحیشهلییین یووا سالدیغی یئرلرین یییهلری بو ایشدن یاخشی قازانج گؤتورمهیه باشلادیلار، آنجاق فاحیشهلره گؤردوکلری بو ایشه گؤره قپیک-قوروش چاتیردی، اونلار دئمک اولار، بو ایشه یییهلیک ائلهینلرین کؤلهسینه چئوریلیردیلر؛ آنجاق سون ایللرده، یالنیز اؤزو اوچون ایشلهین تکباشینا فاحیشهلر ده اورتایا چیخا بیلمیشلر. بیلدیییمه گؤره، بوگونکو هیندیستاندا معبد فاحیشهلیییندن فاحیشهلیک بیزنئسینه کئچید هله بوتونلوکله باشا چاتمامیشدیر. «آنا هیندیستان» کیتابینین مؤلفی کئترین مئیو، بئله بیر گئریچیلیین ایندییهجن قالماسینین، بو اؤلکهنی بوتون سوچلاردا یامانلاماق اوچون اساس وئردیینی دئییر.
بوگون، دئیهسن گونئی آمئریکادان باشقا، دونیانین هر یئرینده فاحیشهلیک آزالماغا دوغرو گئدیر. بو بیر یاندان، ایندی قادینلارین فاحیشهلیکدن باشقا یوللارلا دا اؤزلرینه ایش تاپیب دولانیشیق قورا بیلمهلری ایله باغلیدیر؛ باشقا یاندان دا، ایندی توپلوملارین چوخوندا ائولیلیکدن قیراقدا دا، قادین-کیشی ایلیشکیلرینه یول وئریلمهسینه گؤرهدیر. بونا باخمایاراق، فاحیشهلییین بوتونلوکله یوخ اولوب گئدهجهیینه من اینانمیرام. اؤرنک اوچون، اوزون سورن گمی یولچولوغوندان سونرا ساحیله چیخان دنیزچیلری گؤتورک. اونلارین جینسی ایستکلری ائله بیر چیلغینلیغا چاتیر، بو ایستکلرینی سؤندورمک اوچون گؤزلهمهیه دؤزوملری قالمیر، هانسیسا قادینین قوللوغونو گتیرمک، هانسیسا سئوگی ایلیشکیلری آختارماق حاقیندا دوشونمور، بیرباشا فاحیشهلرین اولدوغو یئرلره اوز توتورلار. باشقا کاتئقورییادان اولان، اوغورسوز ائولنمیش، یاخود دا اؤز خانیملاریندان قورخان کیشیلری گؤتورک. اونلار جینسی ایستکلرینی، اؤز ائولریندن قیراقدا، هئچ بیر پسیکولوژی گرگینلیک کئچیرمهدن یئرینه یئتیرهنده اؤزلرینی چوخ آزاد ساییر، یالنیز بئله ایلیشکیلردن اورکلری ایستهین کیمی دویغولانا بیلیرلر. بوتون بونلارا باخمایاراق، فاحیشهلرین سایینی باجاردیقجا آزالتماق چوخ اؤنملی بیر ایش ساییلمالیدیر. بونون اوچ باشلیجا سببی واردیر: بیرینجیسی، فاحیشهلییین توپلومون عمومی ساغلاملیغینا قورخو یاراتماسیدیر؛ ایکینجیسی، فاحیشهلییین قادین پسیکولوژیسینی چوخ کورلاماسیدیر؛ اوچونجوسو، فاحیشهلییین ائله کیشیلرین ده پسیکولوژیسینی کورلاماسیدیر.
بو سببلردن ان باشلیجاسی، سؤزسوز، ساغلاملیق اوچون یارانان قورخو ایله باغلیدیر، بللی اولدوغو کیمی، فاحیشهلردن هانسیسا زؤهرهوی خستهلیییه یولوخماق قورخوسو همیشه واردیر. بونو آرادان قالدیرماق اوچون، فاحیشهلری دؤولت قئیدیاتینا آلماق، اونلاری تئز-تئز طیببی یوخلامالاردان کئچیرمک ده اؤزونو سوناجان دوغرولتمور؛ بوندان باشقا دا، بو سایاغی پولیس نظارتینین قویولماسی، چوخ واخت فاحیشهلیکله باغلی اولمایان، اورهیی ایستهین کیمی جینسی ایلیشکیلر قوروب یاشایان قادینلارین دا گؤز آلتینا آلینماسینا گتیریب چیخاراراق، اونلاری آلچالدیر. زؤهرهوی خستهلیکلره گلینجه، اونلارین ایشلهدیلن گوناهلارا گؤره وئریلن جزا کیمی آنلاشیلماسی دوشونجهسی اورتادان گئتمهیینجه، بو خستهلیکلرین ساغالدیلماسی ایشیندهکی گئریلیکلرله، چاتیشمازلیقلار دا قالاجاقدیر. بو خستهلیکلرین قارشیسینین آلینماسی اوچون گرهکن بیلیکلرین یاییلماسی دا چوخ اؤنملیدیر، آنجاق بیر چوخلاری بونا قارشی چیخیر، بوتون بونلارین باش وئرن سئکسوال گوناهلارین آرتماسینا گتیریب چیخاراجاغینی دئییرلر. چوخ واخت زؤهرهوی خستهلیکلره توتولموش آداملار حکیم یانینا گئتمهیه اوتاندیقلاریندان، اؤز ساغلاملیقلارینی برک کورلاییرلار. دوزدور، ایندی بو خستهلیکلرله باغلی دوروم یاخشیلیغا دوغرو دهییشمکدهدیر، اینسانلارین بو یولوخمایا قارشی موناسیبتلرینین دهییشمهسی، اونون گئت-گئده آزالماسیما گتیریب چیخارا بیلهجکدیر. آنجاق بونونلا یاناشی اولاراق، هاچاغاجان فاحیشهلیک آرادان قالخماییب، بئله خستهلیکلرین یاییلماسی قورخوسو دا قالاجاقدیر.
فاحیشهلیکله عؤمور سورن قادینین یاشامی دوغرو-دوزگون ساییلا بیلمز. بورادا دایما زؤهرهوی خستهلیکلره یولوخماق قورخوسو بیر یانا قالسین، بوندان دا پیسی، بو سایاغی یاشام اینسان پسیکولوژیسینی گئت-گئده سارسیدیب، اونو اوزولونهجن داغیدیر. فاحیشهلیییه قورشانان قادینلار گئتدیکجه ارینجک، طوفئیلی بیر عؤمور سورمهیه آلیشیر، ایچکی ایله توتون دوشکونلرینه چئوریلیرلر. توپلومون اونا آشیلادیغی: فاحیشهلییین اینسانی اسکیکلیک اولماسی دوشونجهسی، گئتدیکجه اونون آنلاغیندا اؤزونه یئر ائلهییر، اونون پسیکولوژیسینده ایز قویور، او، گئت-گئده اؤزونون بوتون موشتریلرینین ده اونو آلچاق سایدیقلاری دوشونجهسینه قاپیلیر. عینی ایله راهیبهلرده اولدوغو کیمی، فاحیشهلرین ده یاشادیغی عؤمور، اونلارین ساغلام غریزهلرینی کورلاییب سیرادان چیخارماغا باشلاییر. بوتون بو سببلر ایسه، ان چوخ دا خریستیان اؤلکهلرینده، فاحیشهلرین یاشامینی آغویا دؤندهریر.
دؤنوب ژاپونا باخاندا، بورادا فاحیشهلیکله باغلی دورومون بوسبوتون باشقا اولدوغو گؤرونور. بورادا فاحیشهلیک ده بیر امک فعالیتی ساییلیر، اؤزو ده اونونلا مشغول اولماقلا کاریئر ده قازانماق اولار. آتا-آنالار دا اؤز قیزلارینین بو ایشه قوشولماسینا قارشی چیخمیرلار، آخی بیردن ائله ده اولور، گنج قیزین اؤزونه جئهیز دوزلتمک اوچون بوندان باشقا یولو قالمیر. چوخ آدلی-سانلی بیلگین آداملارین دئمهسینه گؤره، ژاپونلولار سیفیلیسه یولوخمورلار، بو دوغرودان دا بئلهدیرسه، اوندا چوخ ایلگینج بیر اولای ساییلمالیدیر. ژاپونداکی اخلاق نورملاریندا بیزدهکی کیمی آشیریلیق اولمادیغیندان، اونلاردا فاحیشهلره کیمسه یوخاریدان آشاغی باخمیر. فاحیشهلیک ایندی آوروپا اؤلکهلرینده یاییلدیغی کیمی یوخ، هئچ اولماسا ژاپونداکی کیمی اؤز وارلیغینی ساخلاسایدی، بونا یئنه ده دؤزمک اولاردی. چوخ جدی اخلاقی نورملارین اولدوغو توپلوملاردا فاحیشهلرین گونو چوخ آغیر کئچیر، هم ده اونلار گوجلو معنوی سارسینتیلارلا اوزلشیرلر.
آنجاق کیشیلرین ده فاحیشهلرله آردیجیل اولان ایلیشکیلری وارسا، بو، اونلارین دا پسیکولوژیسینده درین ایزلر قویور. ان بیرینجیسی، بئله کیشیلرده جینسی ایستکلرین اؤدهنیلمهسی واختی قادینلارا قارشی گؤستریلمهلی اولان اینجه داورانیشلار چاتیشمیر، جینسی ایلیشکیلر اونلار اوچون اؤزونون گئرچک دهیرینی ایتیرهرک، مئکانیکی بیر ایشه چئوریلیر. بونونلا یاناشی اولاراق، اونلاردا بوتون قادینلارا قارشی سایغیسیزلیق یارانیر. بئله پسیکولوژی ایسه کیشیلرین ائولی اولدوقلاری قادینلارلا ایلیشکیلرینی ده کورلاییر: اونلار یا ائولنمهیه ده فاحیشهلییین بیر نؤوعو کیمی یاناشیرلار، یا دا ائولیلیکدن سونرا توپلومدا فاحیشهلییین اولماسی اونلاری برک قیجیقلاندیردیغی اوچون، چوخ بؤیوک بیر قیسقانجلیق دویغوسونا قاپیلماغا باشلاییرلار.
ائله کیشیلر ده وار، چوخ سئودیکلری، سایغی بسلهدیکلری قادینلارلا جینسی یاخینلیق ائلهیه بیلمیرلر. فروید- چولار بونو اونلاردا ائدیپ کوملئکسینین (3) باش قالدیرماسی ایله یوزورلار، آنجاق منه ائله گلیر، کیشیلرده یارانان بو پسیکولوژیک پوزغونلوق ائولنمزدن اؤنجه فاحیشهلرله یاخینلیق ائلهدیکلرینه گؤره یارانیر، اونلارین آلتبیلینجینده سئودیکلری قادینلاری فاحیشهلره تای توتماماق ایستهیی یاراندیغی اوچون ده، اونلارلا جینسی ایلیشکیلر قورا بیلمیرلر. بئله آز اوزلهشیلن دوروملاری بیر قیراغا قویوب، ائولیلیکده اولان قادینلارلا کیشیلرین جینسی ایلیشکیلرینی آراشدیراندا، چوخلو کیشیلرین، اؤز خانیملارینا آشیری سایغی بسلهدییینه گؤره، بئله بیر ائولیلیک یاشایان قادینلارین پسیکولوژیک باخیمدان «باکیره» اولاراق قالدیقلاری اوزه چیخیر، اونا گؤره ده، بو قادینلار جینسی یاخینلیقدان هئچ بیر حظ آلا بیلمیرلر. باشقا بیر دورومدا ایسه، کیشی اؤز خانیمینا فاحیشه کیمی یاناشاراق، آنجاق اؤز جینسی ایستهیینی اوووتماغین قایغیسینا قالیر، بو ایستهیین یئرینه یئتیریلمهسینین قادینین دا اورهیینجه اولوب-اولمادیغی اونو ایلگیلندیرمیر، جینسی ایلیشکینین گئدیشینده قادینین اوخشانمالی، اینجه سؤزلرله کؤنلونون اله آلینمالی اولدوغونو ایسه اونودور. بونو ائلهمک یئرینه او، جینسی ایلیشکیلر زامانی اؤزونو چوخ قابا آپاریر، خانیمینی اؤزوندن ده، جینسی ایلیشکیدن ده چییریندیریر، بو ایسه چوخ واخت آرادان قالدیریلا بیلمهین بیر پسیکولوژیک پوزغونلوغا چئوریلیر.
بیز آرتیق اقتصادی فاکتورلارین قادین-کیشی ایلیشکیلرینه آز، یا چوخ اولاراق تأثیر گؤستردیییندن یازمیشدیق. قادینلا کیشی آراسیندا باش توتان گئرچک جینسی ایلیشکیلر، بیرباشا، یالنیز اونلارین بیری-بیرینه وورغونلوغوندان یارانان، اونلارین ایکیسینه ده سئوینج گتیرن ایلیشکیلر اولمالیدیر. بئله اولمایان جینسی ایلیشکیلرین هئچ بیر دهیری یوخدور. جینسی ایلیشکیلرده باشقا بیر اینسانا آنجاق واسطه کیمی یاناشیلیرسا، بو اونون منلییینی آلچالتماق دئمکدیر، بو ایسه اؤزلویونده اخلاقی نورملارین دایاقلارینی لاخلادیب سارسیتماقدیر. دریندن دوشونمهیی، قاوراماغی باجاران اینسان اوچون، جینسی یاخینلیق قارشیلیقلی اولاراق سئوینج گتیرمهینده اؤزونون یاپیشیقلیغینی ایتیرمهیه باشلاییر. آنجاق اؤز جینسی ایستکلرینی سؤندورمک اوچون باش وئرن جینسی ایلیشکیلردن سونرا، اینسانین ایچینده بیر بوشلوق، بیر پئشمانچیلیق دویغوسو یارانیر، بئله بیر دوروم تکجه جینسی ایلیشکیلرله باغلی یوخ، اخلاقی نورملاری پوزان بوتون باشقا داورانیشلاردان سونرا دا باش وئریر. ائلهجه ده بو دئییلنلر تکجه فاحیشهلرله یوخ، ائولی قادینلارلا باغلی اولاراق دا دا باش وئریر. قادینلارین چوخو اوچون اره گئتمک، باشقاسینین ائوینه سیغیناراق، بورادا اؤزو اوچون یاشاییش واسطهلری الده ائتمک دئمکدیر؛ اونا گؤره ده، ائولی قادینلارین، فاحیشهلردن داها چوخ، هئچ بیر سئوینج، ایستک دویمادیقلاری جینسی ایلیشکیلرده اولمالارینی دا، توپلومدا سیخ-سیخ اوزلهشیلن دوروملاردان سایماق اولار. جینسی ایستکلرله باغلی اولان اخلاقی نورملار، بو ایستکلرین اؤدهنیلمهسینین گئدیشینده قارشیلاشان هر ایکی طرفه درین سایغی گؤستریلمهسینه اساسلانیر، اونلاردان بیرینده جینسی ایستکلرینی اؤدهمک طلباتی یارانماییبسا، اوندا بو اخلاقا گؤره، اونو بونا سوروکلهمهیه چالیشماق یولوئریلمزدیر. باخ ائله بونا گؤره ده، فاحیشهلیک باشلیجا اخلاقی نورملارا کؤکوندن ضیددیر، اونا گؤره ده، زؤهرهوی خستهلیکلرین کؤکو کسیلسه ده، لاپ ائله فاحیشهلره سایغی بسلهنمهیه باشلاسا دا، بوتون بونلارا باخمایاراق، توپلومدا فاحیشهلییین کؤکونون کسیلمهسینه چالیشماق، اینسانلارین باشلیجا مقصدلردن بیری ساییلمالیدیر.
هاوسلوک ائلیس (4) اؤز اثرلرینده فاحیشهلییین آراشدیریلماسینا بؤیوک یئر آییرمیشدیر. آنجاق، منه قالارسا، اونون فاحیشهلییی دوغرولتماق اوچون گتیردیی استدلاللار دوغرو ساییلا بیلمز. او اؤز سؤزونه چوخ اوزاقلاردان باشلاییر، هله مدنیتین یئنی یارانماغا باشلادیغی چاغلاردا کوتلهوی سئکسله باغلی آیینلرین کئچیریلدیینی یازیر، او چاغلاردا عادی گونلرده جیددی کونترولدا اولان جینسی ایستکلرله باغلی دویغولارین بو آیینلرین کئچیریلدییی گونلرده اؤزباشینا بوراخیلدیغینی بیلدیریر. اونون دوشونجهسینه گؤره، فاحیشهلیک اؤز کؤکونو بو اسکی چاغلارداکی کوتلهوی سئکسله باغلی آیینلردن گؤتورموشدور، اونون بو گون ده یاشاماسی، ائله او کئچمیش عنعنهلرین بوگونوموزه گلیب چیخماسی ایله باغلیدیر. اونون دئمهسینه گؤره، ائولیلیکده اؤزونو گؤسترن چوخ جیدی اخلاقی نورملار کیشینین اؤز خانیمیندان ایستهدییی سئکسوال حظی آلماسینا مانع اولدوغوندان، کیشی ده اجتماعی داورانیش نورملارینی پوزمادان بو حظی آلا بیلمک اوچون فاحیشهنین یانینا گئتمهلی اولور. اؤزلویونده بو سؤزلر، یوخاریدا باخیشلارینیزا چاتدیردیغیمیز لئکی-نین سؤزلرینین بیر نؤوع تکراریدیر، بورادا لئکی-نین سؤزلری بیر آز چاغداش فورمایا اویغونلاشدیریلاراق دئییلمیشدیر. اونا قالسا، بیردن هاوسلوک ائلیس-ین دئدییی کیمی، قادینلار اوچون ده سئکسوال طلباتلارینی اؤدهمکله باغلی یاساقلار گؤتورولرسه، اوندا اونلار دا اؤز جینسی ایستکلرینی بوتونلوکله اؤدیه بیلمک اوچون کیشیلر کیمی، اؤز ارلری اولمایان باشقالارینین یانینا گئدردیلر؛ بو ایسه، کیشی ایله قادینین اؤز جینسی ایستکلری ایله باغلی دورتولرینه تام آزادلیق وئرمهسی دئمک اولاردی، بئله اولارسا، اوندا اونلار نه اوچون جینسی یاخینلیقدان قازانج گودن بیر باشقاسینین یانینا گئتسینلر، اونلارین اؤز داورانیش آزادلیقلاریندان یارارلاناراق، بیری- بیرینین جینسی ایستکلرینی بوتون دولغونلوغو ایله اؤدهمهیه چالیشمالاری داها یاخشی اولمازدیمی؟
منیم بیلدیییمه گؤره، سئکسوال ایلیشکیلره آزاد دوشونجه ایله یاناشا بیلن قادینلار، اسکی اخلاقی قاداغالاردان قورتولا بیلدیکلری اوچون، کئچمیش چاغلارین قادینلارینا باخاندا، ایندی ائولیلیکده اولدوقلاری کیشیلرله اؤز جینسی ایلیشکیلریندن قات-قات آرتیق، داها دوغروسو اورهکلری ایستهدیکلری کیمی حظ آلماغی باجاریرلار. بیر سیرا اخلاقی نورملارین بوگونوموز اوچون یارارسیز ساییلماغا باشلاماسی دا، فاحیشهلییین آزالماسینا گتیریب چیخارماغا باشلامیشدیر. توتالیم، کئچمیشلرده، گنج اوغلان اؤز جینسی ایستکلرینی سؤندورمک اوچون آرادا بیر فاحیشهلرین یانینا گئتمهلی اولوردوسا، ایندی او، هانسیسا گنج بیر قیزا ایسنیشهرک، اونونلا بو ایستکلرینی اووودا بیلر، اؤزو ده بو ایکی گنجین ایلیشکیلرینین سونرادان سئوگی ایله سونوجلانماسی شانسلاری دا واردیر. ایستر پسیکولوژی، ایسترسه ده فیزیولوژی باخیمدان گؤتورسک، بو سایاغی ایلیشکیلر، پولا ساتیلان «سئوگییله» یاناشی قویولا بیلمز؛ بورادا هم ده، اخلاقین باشلیجا پرینسیپی ده قورونور. اخلاقچیلار بئله ایلیشکیلری دوزگون سایمیر، بوتون بونلارین اینسانلاری پیس سونوجلارا گتیریب چیخارا بیلهجهیینی دئییرلر. منیم دوشونجهمه گؤره، گنج اوغلانلارلا قیزلار آراسینداکی بئله آزاد ایلشکیلری بیهنمهیه دهیر؛ بئله ایلیشکیلر گنج اوغلانلاردا قابالیقلا، آمانسیزلیغی، گنج قیزلاردا ایسه اؤزونوچکمه ایله واسواسیلیغی آرادان قالدیریر. بئله آزاد ایلشکیلره قارشی چیخانلار ایسه، کیملییندن آسیلی اولمایاراق، فاحیشهلییین ساخلانیلماسی اوچون چالیشمیش اولورلار، فاحیشهلیک ایسه دئدیییمیز کیمی، آشیری اخلاقی نورملارین حؤکم سوردویو توپلوملاردا، دنگهنین پوزولماماسی اوچون اورتایا چیخمیشدیر.
یوروملار:
1. ویلیام ائدوارد خارتپول (لئکی ۱۸۳۸-۱۹۰۳) اینگیلیس تاریخچیسی، اجتماعی خادیمی اولموشدور. لئکی اؤزونون «آوروپادا راسیونالیزمین یارانماسینین و اونون تأثیرینین تاریخی» آدلی اثری ایله چوخ تانینیر. لئکی-نی بیر تاریخچی کیمی اولایلارین یوخ، ایدئیالارین تاریخی داها چوخ ماراقلاندیرمیشدیر.
2. ویکتوریانچیلیق 1901-1837-نجی ایل لرده اینگیلترهده کرالیچا ویکتورییانین حاکمیتی ایللریندهکی اخلاقی نورملارا اویغون داورانیشلار باشا دوشولور. بو چاغلاردا اینگیلتره بؤیوک ساواشلارا قاتیلمامیش، اقتصادی باخیمدان یوکسک اینکیشاف یولو کئچمیشدیر. بو دؤنمده اخلاقی نورملار چوخ جیددی اولموش، جیددی اخلاقی داورانیش (جئنتئلمنلیک) دبده اولموشدور.
3. پسیکوانالیزده زیقموند فروید-ون ایرهلی سوردویو بیر آنلاییش اولوب، دوغولان اوشاقلارین آلت بیلینجینده اؤز والیدئینلرینه قارشی جینسی ایستکلرین اولماسینی ایرهلی سورور.
4. هاوسلوک ائلیس (۱۸۵۹-۱۹۳۹)- سئکسولوژی اوزره تانینمیش حکیم اولموشدور. اونون ۷-جیلدلیک «جینسلرین پسیکولوژیسی اوزره آراشدیرمالار» کیتابی چوخ تانینمیشدیر.
بئرتران راسئل-ین «ائولیلیک ایله اخلاق» کیتابیندان
Read more at http://www.anlam.biz/?p=17557#3Ac2AmO00MbHtrQD.99


text:
یارېمچېق سئوگی (۱)/ قاسېم پناهی (پۏوئست)
چیلله نین ان سویوق گئجه لریندن بیری ایدی،سئودا قارانلیق اوتاغینین بوغلانمیش پنجره سینین قیراغینداکی اوتراجاقدا اللرینی قوینونا قویوب شهره زیلله ندی،ایتی باخیشلاری گئجه نین قارانلیغیندا گیزله نمیش توستولری یاریب کئچه بیلسه’یدی ده باش اوجوندا آی اولدوزو گؤره بیلمه دی اونا گؤره ده باخیشلارینی يول بویونجا دوزولموش ائلئکتیریک دیرک’لرینین ساری لامبالاریندان آددیم ـ آددیم سوزدوروب و اونلارین شهرینین یولوندا اولان سئوگیلیسینی دوشونمه گه باشلادی .شهرده سوکوتون پچیلتیسیندان باشقا بیر سس گلمیردی، سئودا دویغوسال بیر انسان اولدوغو اوچون قلمینی گؤتوروب و سئوگیلیسی اوچون بیر شعر یازدی·
شهرین آمانسیز سویوغوندا
سن یوخسان دئیه
اؤزوم ـ اؤزومو قوجاغلاییب
فوتولارلا اؤپوشورم
گلسن
بو تیکانلی یوللار
چیچک آچاجاق گؤزلریمده
ائله بو آنلاردا تئرمینالا گیرن بیر اوتوبوسون سسی شهرین سوکوتون و سئودانین جئب تئلفونونون مئساژ سسی اوتاغین سوکوتونو پوزدو.
سئودا تلسیک جئب تئلفونوندا بیر نئچه توش باساندان سونرا علی’دن ‘جانیم من تئرمینالا یئتیشدیم ‘مئساژینی اوخویوب شوک وئریلمیش کیمی آیاغا قالخیب بینانین اؤنونده ساخلانیلمیش آرابایا دوغرو قاچیب سئوگیلیسینی ائوه گتیرمک ایسته دی،سئودا رولون آرخاسیندا اوتوراندان سئوگیلیسی ایله نئجه قارشیلاشاجاغینی دوشونوردو، جانینا دوشموش استرسدن نه ائده جه یینی بیلمیردی سانکی ال آیاغی دونماق اوزه رینده’یدی آنجاق اؤزونو الده ساخلاسین دئییه اؤز ـ اؤزونه بیر شئیلر پیچیلدایاراق آیریلیغین ان سون آنلارینینی آراباسیلا آیاقلاییب کئچیردی.
اوتوبوس تئرمینالدا دایاناندان سونرا علی قارا اوورکوتونو ایگنینه گئییب قارا یون پاپاغینی باشینا قویوب قولاقلارینا قدر چکیب سوروجویه اللرینه ساغلیق دئییب اوتوبوسدان ائنیب همن سیقار قوتوسوندان بیر گیله سیقار چیخاریب اووجونون آراسیندا آلیشدیریب سئوگیلی یوردوم دئیه الینی تورپاغا سورتوب اؤپودو،سونرا سئودانین نومره سینی آرادی
سئودا-آلو
-آلو، هارداسان جانیم منیم
سئودانین دیلی سؤز توتار توتماز-جانیم بئش ـ اون دیقه’دن سونرا یانیندایام
هله لیک جانیم دئیه علی تئلفونونو جئبینه سوخوب سیقارئتینی پوکلایاراق آددیملاماغا باشلادی،گؤیلرین سینه سینی سؤکموش داغلارین سویوغو سانکی اونو شیلله له میش کیمی بیر نئچه آندا اوزلرینی قیزارتدی آما علی سئوگیلیم گلیر دئیه وئجینه آلماییب آددیملاماسینا داوام ائتدی،بو آندا ایکی اوچ تاکسی سوروجوسو اونا یاخینلاشیب هر بیریسی بیر یئره چکیب قارداش هارا گئدیرسن دئییه سورو وئردیلر , علی بوراخین من هئچ یئره گئتمیرم دئیه تارتینیب اؤزونو اونلاردان خلاص ائتدی آنجاق سوروجولردن بیریسی یئنه اونون قولوندان یاپیشیب دئدی:
– قارداش واللاه بیزده چؤرک اسیرییک،ناراحات اولما گؤرورسن کی گئجه نین یاریسی بو سویوغدا ایتی ووراسان قالاغدان چیخماز آما چاره میز یوخدور آییله میزین یانیندا اوزوموز قارا اولماسین دئیه گئجه-گوندوز ایشله ییریک گل من سنی آپارارام آشاغی حئسابلارام.
بو سؤزلری دئیه دئیه سوروجونون گؤزلری دولدو،علی’نین قولونو بوراخیب اوزونو قارانلیغین قوجاغیندا بوغولموش شهره ساری دؤنده ریب داوام ائتدی:
-آللاه بئله یاشاییشی کسسین نه دیر آخی،قیزیمین جئهیزینی دوزه لده بیلسه’یدیم بو چتینلیکدن اوزوم قورتاراردی ، آما یوخ بو آجی بیتمه میش باشقاسینین باشلانماسینا امینم ائله حیاتدا بودور “بیزلر یارالی یارانمیشیق، یاشاییشدا یالنیز یارادان -یارایا داشینماقدیر” سوروجو بو سؤزلری دئییب اللرینی کتان شالوارینین جئبینه سوخوب قیسا بویونو آیاق بارماقلارینین اوستونه چکیب درین بیر آه چکدی بو آندا علی آرخادان سوروجونون چیینلرینی اؤفکه له یه رک دئدی:
“هامیمیز فهله ییک
عینی بیر فهله
سنین اللرین قاباردیر
منیم اوره گیم
اونون بئینی
هامیمیز فهله ییک
عینی بیر فهله”
سونرا اللرینی جئبینه سالیب ایکی اللی مین تومنلیک چیخاریب سوروجونون اووجونا باسدی،سوروجو پوللاری گؤردوکده اونون الینی قایتاریب قارداش من دیلنچی دئییلم،اوره گیم دولموشدو اونون اوچون سنله دردلریمی پایلاشدیم ندنینی اؤزومده بیلمه دیم آما چوخ اوره گیمه یاتدین ، علی گوجله پولو سوروجونون اووجونا باساراق:
-آ کیشی مگر ایندی دئمه دین قارداش
سوروجو-هه
-باخما بیز بیر ـ بیریمیزی تانیمیریق آنجاق هئچ نه ده اولماسا وطنداش و دیلداشیق اونسوز دا سن منه قارداش دئدین من ده ایسته ییرم قارداشیما بیر چای پولو وئرم کیمه نه
سوروجو-آخی…
-آخیسی زادی یوخدور هله دئنن گؤرک آدین نه دیر آی قارداش
سوروجو-آدیم یاشار’دیر
-چوخدا گؤزل،یاشار قارداش سیقار چکیرسن می؟
یاشارین دوداقلارینا بیر یاریمچیق گولوش قاچار قاچماز-یاشار سیقارسیز یاشایا بیلمز دئیه علی دن سیقاری آلیب، ایکی بارماغیلا علی نین چاخماغی توتان الینه ووروب سیقارینی آلیشدیردی، سونرا اونلاردان بیر آز اویانلیق اولان اوتراجاغا ساری یئریییب قارداش گل بورادا اوتوراق دئدی. علی ده سیقارینی آلیشدیریب اونون یانیندا اوتوردو، شهرین یاریسینی اونلارین اولدوغو یئردن گؤرمک اولوردو. خییاوانلارین سویوق دؤشله رینه ساچیلمیش ائلئکتریک لامبالارینین سارینتیل ایشیقلاری داریخدیرجی بیر اورتام یاراتسادا اونلار بیر_بیرایله تانیش اولماق اوچون سئوینیردیلر .
یاشار – قارداش هئچ من سنین آدینی سورمادیم
– آدیم علی دیر
یاشار بونو ائشیتدیکده علی دئییب بیر آه چکیب سونرا سیقارینی دریندن پوکلایاراق دانیشماغا باشلادی: منیم گنجلیک چاغلاریمدا بیر یولداشیم وار ایدی اونون دا آدی علی ایدی، گئجه – گوندوزلریمیزی بیرگه کئچیره’ردیک. جئبلریمیزده بیر شئی اولماسادا اوره کلریمیزده سئوگی و بئینیمیزده ساواش وار ایدی. نه چوخ گئجه لری شهرین ان قارانلیق بوجاقلاریندا خیاللاریمیزدان دانیشیب “آکین” و “گونشی ایچنلرین تورکوسو”نو اوخویاردیق آنجاق بیر گون آرادان یوخ اولدو،ائله بیل سو اولوب یئره هوپموشدو نه آییله سینین اوندان خبری وار ایدی نه ده کی منیم. یاشار یاناقلاریندا قیروولانمیش یاشلارینی ساغ الی ایله سیلیب یومروغونو دویونله ییب سینیرلی (عصبی)شکیلده داوام ائتدی: آما بیر نئچه آیدان سونرا تاپیلدی، یازیق ائله بیل همین آدام دئییل دی دلی اولوب خییاوانلارا دوشموشدو. آییله سینه ده بئله چاتدیرمیشدیلار کی گونشه گئدنده باشینا هاوا گلیب دی سونرالار توختایاجاق، ایندی یئددی – سکگیز ایلدیر حیاتینی دییشیبدی آنجاق گون اولماز او ایگیدی خاطیرلامایام، بو آخشام دا کی سن لاپ اونون خاطیره سینی جانلاندیردین. علی آیاغا قالخیب سیقارینی آیاغینین آلتیندا سؤندوردوک’دن سونرا گؤزلرینی یاشارین گؤزلرینده دالغالانان دویغولاردان چکیب قارداش بیز یورولانلاردان دئییلیک گلجک بیزیمدیر دئییب الینی یاشارا ساری اوزادیب سنینله تانیش اولدوغوما چوخ سئویندیم من گئتمه لییم دئیه اونلا ال وئریب آرالاندی.
علی یاشار’دان آیریلدیقدان سونرا بوتونلوکله اونو دوشوندو،اونون چکیجی سسی،ایستی داورانیشی، یاریمچیق گولوشلری و آچیقلامادیغی دوشونجه علی’نی حئیران ائتمیشدی،آنجاق چاره سیزلیک اوزه ریندن اوندان آیریلماق مجبورییتینده قالمیشدی، بئینینده پیرتلاشیق دوشونجه لرینی سهمانلایاراق تئرمینالین چیخیش قاپیسینا ساری یئرییب بیر داها سئودا’نین نومره سینی آرادی آنجاق سئودا اونو جاوابلامادی، بو جاوابسیز آراما بیر آن اونو سیلکه له ییب اؤزونه گتیردی. یئنیدن نومره نی آراسادا یئنه ده جاوابلانمادی،آرتیق دورومون نه قدر چتین اولدوغونو سویوق هاوادا حیس ائتمیردی، بئینینده یاراندیغی بؤیوک ندنه جاواب تاپاماغا چالیشیردی آخی سئودا اونون زنگینی هئچ زامان یانیت’سیز بوراخمازدی آنجاق بو دؤنه…
بئینینه مین-بیر فیکیر گلن علی نه ائده جه یینی بیلمیردی بیر آن کئچمیش ده کی ایلک سئوگیلیسی و اونون فئلینه اویوب نئجه آلداندیغینی خاطیرلاییب سونرا اللرینی بیر ـ بیرینه سورتوب هووخوراراق آستاجاسینا آما یوخ سئودا تام فرقلی بیر اینساندیر دئیه پیچیلدایب اللرینی جئبینه باسدی.
شهردن آرا بیر زیبیل قابی قیراغیندا بوغوشان پیشیک لرین میریلتیسی گلمه سه ایدی آدام دئیه ردی بلکه بورادا هئچ بیر جانلی یوخدور . گئجه یارینی کئچدیکدن سونرا هاوانین سویوغو ایکی قات داها آرتمیش کیمی گلیردی هر شئی اولدوغو یئرده دونوخوب قالمیشدی یالنیز سئودا بو سسیزلیک و ایسیزلیقدان(خلوتلیکدن)یارارلاناراق یول بویونجا بوتون قیرمیزی لامبالاری دورمادان کئچیریب و تئرمینالا ساری گلمک ده ایدی، آصلیندا او علی نین گلیشیندن او قدر سئوینجک اولموشدو کی هئچ یولدا اولان لامبالاری گؤرموردو یالنیز علی ایله نئجه قارشیلاشاجاغینی دوشونوردو، بو آرادا سئودا داها بیر قیرمیزی لامبانی کئچیردیگی زامان بیر پلیس آراباسی اونون آردینا دوشدو پلیس لر اؤزلرینی سئودانین آراباسینین یانینا یئتیردیکده سئودا ماوی-قیرمیزی لامبانین ایشیغینا اؤزونه گلیب و اونلارین ایسته گی ایله آرابانی بیر قیراغدا دایاندیریب بلگه لرینی الینه آلیب آرابادان ائنیب پلیس لرین آراباسینا ساری گئتدی، اونلاردا آرابادان ائندیلر ، بیریسی سئودایا یاخینلاشیب باخیشلارینی اونون گؤوده سینده گزدیریب بیر یالتاقلی باخیشلا دئدی :گئجه نین یاریسیندا هارا گئدیرسن آی قیز؟
سئودا – تئرمینالا گئدیرم
پولیس گولومسه یه رک سن دئدین منده ایناندیم
سئودا اوزونو تورشودوب دئدی: نه ایسته ییرسیز ؟
ایکینجی پلیس سئودایا یاخینلاشیب گئجه نین بو واختیندا خییاونلار مارالیندان تکجه بیر شئی ایستمک اولار دئییب بوغونتولو بیر سسله گولمه گه باشلادی. سئودا یاواش ـ یاواش ایچینده بیر قورخو حیس ائدیردی ،چتین بیر اویونا دوشدوگونو آنلاییب اؤزونو بیر آز داها غضبلی گؤسته ریب گؤزلرینی پلیس’لرین گؤزلرینه دیکیب :ائله بیل سیز اؤزونوزدن چیخمیسیز، ایندی زنگ آچارام آتام گلسین دئییه جئب تئلفونون گؤتوردو بو آندا بیرینجی پولیس بیر آز ایره لی گلیب بلگه لرینی وئر گؤروم آرابانی آختارمالییق دئیه امک داشینا گؤزلرینین ایشارتی ایله آرابانا گؤستردی. سئودا اؤزونو ایتیرمیش کیمی نه ائده جه گینی بیلمیردی اؤزونو بیر قیراغا چکیب جئب تئلفونونا باخدی،علی نین جاوابسیز آراماسینی گؤرجک تئز اونو آرادی
علی اوزونتولو و تیترک بیر سسله ـ آلو ،سئودام هارادا قالدین یااا؟
ـ پولیس لر ماشینیمی ساخلاییب لار چوخ قورخورام بو پولیس لر پیس داورانیرلار
علی ـ هارداسان؟
ـ باخلونون(موزه)آییی…
چیغیرتیدان سونرا سس کسیلدی. سانکی دونیا علی’نین تپه سینه اوچدو، دوشونمه دن یاشار – یاشار دئیه تاکسی دوراغینا ساری قاچدی. .
آردی وار…..


text:
آقوست فردینانند موبیوس
آقوست فردینانند موبیوس (اینگیلیسجه: August Ferdinand Möbius) بیلیم اینسان. ۱۷ نوْوامبر ۱۷۹۰ تاریخینده دۆنیایا گؤز آچیب. ۷۷ ایل عومر ائلهییب و ۲۶ سپتامبر ۱۸۶۸ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. آقوست فردینانند موبیوس لایپزیق بیلیمیوردودا درس اوْخویوب. چالیشدیغی یئرلریندن بیری لایپزیق بیلیمیوردودیر. اوْ ریاضیات ساحهسینده چالیشیب.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«August Ferdinand Möbius»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده آقوست فردینانند موبیوس گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
بنگلادش ده سیل سبأپلی 42 آدام اؤلدی
سیل کؤپ سانلی دمیریوُل و قوری یوُلا دا ضلل بردی
بنگلادش ده دنگیزه یاقین یرلرده سیل گلدی.
سیل سبأپلی اؤلِنلرینگ سانی 42 آداما یتدی.
سوُنگقی 3 گۆنده 3 مۆنگ 400-دن کؤپ آدام سوو سبأپلی کسل بوُلدی.
بنگلادش ینگ هوُوا گۆیچلری تاراپیندان ایمیت و آغیز سووی پایلانیار.
سیل کؤپ سانلی دمیریوُل و قوری یوُلا دا ضلل بردی.
دِگیشلی حابارلار
دانمارک داقی یاراغلی هۆجۆمده اۆچ آدام اؤلدی
یارالیلارینگ ایکیسی نینگ سوئدینگ یورتداشی بوُلاندیغی حابار بریلدی
ژاپن دا قیزغین هوُوا سبأپلی 17 آدام اؤلدی
یاشی 6-97 آراسیندا بوُلان 294 آدام قیزغین هوُوا سبأپلی کسلحانالارا ایبریلدی


text:
چلیک (قوشاچای)
چلیک میاندوآب بؤلگهسینین مرکزی بؤلومو و گونئی مرحمت آباد قصبهسینده یئرلشن کنددیر.
آنلامی[دَییشدیر]
اهالی[دَییشدیر]
بو کندین ۱۳۸۵ -نجی ایلین نفوس سایینا گؤره ۱٬۶۰۴ نفر(۳۹۵ عائیله) اهالیسی واردیر[۱].
ایقتیصادیات[دَییشدیر]
اهالینین چوخو مالدارلیق و اکینچیلیکله مشغول اولورلار.
دیل و مذهب[دَییشدیر]
بو کندین بوتون اهالیسی تورکلر و شیعه دیرلر.
گؤرمەلی یئرلر[دَییشدیر]
- جوما مسجید(چلیک)
- جیغاتی چایی
ایمکانات[دَییشدیر]
بو کند ده گاز ، سو ، الکتریک ، پست بانک ، ایکی دانا مسجید ، آسفالت یؤل و ساغلیق اؤجاقی واردیر.