text:
موللا لاری آخماق سایماق سادۀ لیکدن دیر .( اوُچونجو بوُلوم ) - آذرخش
- توضیحات
- منتشر شده در یکشنبه, 25 خرداد 1393 19:54
بوُگونکو چاقدا اوُرتا دوُغو اوُلکۀ لریندۀ دیسپوت رژیملر اوُز قانلی حاکیمیت لرینۀ داوام وئرمئگ اوُچون ، بیلرئکدن دینی ألدۀ آلت اتمئکلۀ ، أن وحشی شیوۀ لردن ایستیفادۀ ائدیب ، اینسانلارآراسیندا وحشت ؤ هدۀ قوُرخو موحیطی یارادیب باجاردیق لاری قئدر بوُتون وسیلۀ لردن ایستیفادۀ ائدیب ، مسجیدلردۀ ؤ یا تلویزیون کاناللاریندا دین خرافاتین تبلیغ اتمئکلۀ اینسانلارین گوُزون ، شعوُرون ، چاغداش عینی(0bjekt) دوُشونجۀ لرین کوُر اتمئگۀ چالیشمیشلار!
بو گوُن دیکتاتوُررژیم لرین باشچیلاری بوُیوک مالی قایناقلارا ؤ آکتیو ایطلاعات اوُرگانلارینا سوُکئنرئک ، یوُزایللر بوُیونجا تبلیغ اتدیکلری ایچی بوُش خرافات ؤجهالتلر عصرین تکنولوُزوسو سایۀ سیندۀ آردی آردینا ایفشاء اوُلوب پوچا چیخماسی ؤ کوُتلۀ لرین اوُیانیشیندان وحشتۀ دوُشوب ، علمین یوُکسئلیشین اوُز مقاملارینا ؤ شخصی منافع لرینۀ دوُشمان بیلدیکلری حالدا ، لاکین اوُزلری أن سوُن تئکنولوژولاردان گئنیش مقیاسدا چئشیدلی زمینۀ لردۀ ایستیفادۀ ائدیرلر.
کئچمیش لردن اساسی شئکیلدۀ فرقلۀ نن اینسان شعوُرو ؤ بو گوُنکو حئیاتین گرچئکلری نین طلبی نئدنیلۀ ، داها اینسانلارین دوُلاشیق آیه لرۀ ، سوُرۀ لرۀ ، قوُندورما تفسیرلرۀ هئچ احتیاجی یوخدور.
قاچینیلماز حقیقت لردن بیری دۀ بو دورکی تکنولوُژو چاقی یوُزدۀ یوُز جهالتین ، خرافاتین ، موُللا حاکیمییتی نین اوُلوم چاقینین خبرچیسی دئمئکدیر. خصوصی ایلۀ بوُندان سوُنرا ایران دئیلن ایشغال ائدیلمیش اوُلکۀ دۀ گئنج نئسلی اوُزللیکلۀ اوُیانمیش فداکار موباریز قادینلاری ؤ قیزلاری ؤ اوُز طبیعی حاقلاریندان مدافعۀ ائدن اصلان کیمی قوُرخماز آنالارین اوُیانیشی نین قارشیسین آلماق ؤ اوُنلاری کوُلۀ لر سایماق داها مومکون دئئیر.
ائلۀ بونا گوُرۀ دۀ حقیقتلرلۀ قارشی قارشییا قالان متحجیر رژیم باشچیلاری گئنج نئسیلین اوُیانیشی نین قاریشسین آلماق اوُچون، قاچاقچی مافیا مأمورلاری جهد ائدیرلر جوُربۀ جور فسادلی واسیطۀ لردن ایستیفادۀ اتمئکلۀ ، بیرطرفدن اوُلکۀ نین چئشیدلی ثروت لرین غارت ائدیب ، منیمسۀ یب ، خاریج اوُلکۀ لرۀ قاچیریب ، باشقا طرفدن خالقی ؤ گئنج نئسلی سیاست دن اوُزاق ساخلاماق اوُچون اوُنلاری آج ، موحتاج ساخلاماقلا ، ایش یئرلرین باغلییب ، زحمتکش ایشچیلرۀ هئچ بیر حاقلارین وئرمۀ دن ایخراج ائدیب ، اوُنلاری آج ، موُحتاج حالا سالماقلا ، سوُنوندا قاچاقچیلیغا ، جینایتۀ ، اعتیادا ؤ هئرجوُرپیس ، اخلاقسیز ایشلرۀ عمللرۀ سوروکلۀ یرلر . لاکین موُللا لارین بوُتون بو شئیطانی تلاش لارینا رغمن ، اوُیانمیش میللتین گئنج نئسللری ، هئرگوُن داها آرتیق چاغداش سیاسی مفکوُرۀ یۀ دوُغرو گئتمئکدۀ دیرلر !؟
دیسپوت دینچی رژیم تلاش ائدیر، خرافاتین ؤ راسیسمین زنجیرلرین هئرگوُن داها آرتیق قالینلاشدیرسین ، اوُ حددۀ قئدرقالین کی کیمسۀ آوُنو سادۀ لیکلۀ قیریب تاریخین چوُپلوگۀ آتا بیلمۀ سین ! اوُلکۀ نین هئر طرفینۀ باخدیقدا ، شئهرلردن توُتموش ، اوجغار کئندلرۀ قئدرزحمتکش طبقۀ نین اوُشاغلاری اوُچون نۀ بیرتمیز ساغلام مدرسۀ وار ، نۀ دۀ بیردوُنیا استانداردلارینا اوُیغون اوُلان خستۀ خانا ، ایدمان مرکزی ، کیتاب خانا ؤ سایرۀ لرکیمی مکانلار ، لاکین رژیمین باشچیلاری ؤ أللری قانلی جوُربۀ جوُر موُللا ؤ یا مأمورلارینین عائلۀ لری ؤ اوُشاغلاری اوُچون أن مدرن مدرسۀ لر ، خستۀ خانالار ، یوُکسئک سویۀ دۀ درمان دوقتورلاری وار ! ألبتۀ کی بو مزدور جاسوسلار اوُچون ایسلام رژیمی « جنت » دیر!
رژیمین موندار قانلی عومرون اوُزادماق اوُچون داها آرتیق مانقورتلارا احتیاج وار ، هئرگوُن یئنی بیرجهالت مرکزلری ، جوُربۀ جور مسجیدلر، قوُندارما ؤ معناسی ، اصلی اوُلمییان ایمام زادۀ لرکشف ائدیب ، نادان لاری اوُردا توُپلایب کربلا موثیبتی تأترین بئینلرۀ آشیلاماقدان ، تکجۀ هدف رژیمۀ گئلیر منبع لری ؤ همدۀ خرافات مرکزلری اوُلان"زیارتگاه" لاری بیرگئجۀ دۀ تیکیب یارادیرلار. کئچمیش گوُنلردۀ سپاه پاسدارانین فرمانده لریندن بیری هئچ اوُتانیب حئیا اتمۀ دن 77000 یئنی مسجید لرین تیکیلمۀ سیندن خبر وئریر ! چوُنکی بئلۀ مسجیدلرین تیکیلمۀ سی موُللارین بوُیوُک گئلیر قایناغلاری اوُلدوقوحالدا ، همدۀ اوُز اوُمت لرینین بئین لرین داها آرتیق مانقورت لاشدیرماق اوُچون لازیم دیر. همدۀ مسجید ، زیارتگاهین ضرورتی اوُنلارین اوُشاغلاری اوُچون مدرسۀ دن ، خستۀ خانا دان ، ایدمان ائولریندن ؤ اینجۀ صنعت مرکزلریندن داها اوُنملی دیر .
همان مسجیدلردۀ توُپلاشان لار بیرسوُرو شییاد موُللا لار ، مداح لار ، اوُغرو، قاچاقچی پاسدار ؤ بئسیجی لردن باشقا کیم لر اوُلابیلر؟ قوندارما ایمامزادۀ لردۀ ، مسجیدلردۀ آجلیقا موحتاجلیقا سوُروکلئنیب کوتلۀ لری بوُش ـ بوُش روُضۀ خوانلیقلار ؤ آغلادیجی موعظۀ لر دئیب ، حدیث لر اوُخویوب ، سوُنوندا هفتۀ دۀ یا آیدا بیر دفعۀ آونلارا بیر وعدۀ یئمئک وئرمئکلۀ ، فیکیرلرین دئییشیب ، ظوُلمۀ قارشی اعتراض لاری نین قارشی سین آلماقا چالیشیرلار . بو آجی حقیقت لرۀ نئجۀ دوُزمئگ اوُلار؟!
لاکین اوُیانمیش کوُتلۀ گوُرورکی فوناتیک رژیم نۀ کیمی شئیطانی شیوۀ لرلۀ ایرادۀ سیز ؤچارۀ سیزاینسانلاری اوُمت موسلمان دئیۀ اوُنلارین ظولمۀ قارشی اعتراض لارینین قارشیسین آلماق ایستۀ یرلر ، اوُیانمیش خالقی بیر داها اوُیدورماق اوُلماز.
موللا لارشئیطانا درس وئرلر، اوُنلاری آخماق سایماق ! دوُزگون دئییر. بو حیلۀ کار ایبلیس لر آخماق ؤ سادۀ اوُلسئیدیلار 36 ایل چئشیدلی تاکتیکلرلۀ یالان لارلا میللتی آلدادیب قانلار توُکوب ، پوُل ، قوُدرت ، اوُردو صاحیبی اوُلا بیلمزدیلر.
ألبتۀ کی هئرزاماندا اوُلوقوکیمی ، توُکنمز طبیعی ثروت لرۀ صاحیب اوُلان اوُرتا دوُغو موسلمان اوُلکۀ لریندۀ ، اوُجولۀ دن ایران دئیلن مخروبۀ دۀ سوُمورگۀ چی ایمپریالیست دوُولت لر اوُزمنافع لرین قوُروماق اوُچون، وحشی ، تروریست ، عنصورلر یارادیب ، اوُنلاری گیزلی دۀ ، آشکاردا آرخالاریندا گیزلئنیب ، معیین تاکتیکلرلۀ اوُ منافع لری جهتیندۀ هدایت ائدیرلر.
اوُچونجو بوُلومون سوُنو . آذرخش ــ 14/ 6/ 2014


c: text/html

text:
عشقین منی، ای قیرمزی اوز، ائیله دی ساری
آی قیز! منه دوندر مه دالین گل منه ساری
قویما دوشه مجنون کیمی صحرایه بو عاشق
عشقین من زاری سورویه چؤل لره ساری
ایندیکی قوجالتدین منی ، ال چک بو یا خامدان
دور، بوقیزیلی تا یونوموز، اگریله ساری
گاهی چکه تهرانه گهی گؤنده ره کنده
گه رشته طرف توللایا گه ساری یه ساری
ایشوخ جوانلیقدان آپار بهره کی عاقل
فرصت گونو وقتینده ائده ر جمع زوماری
بیرگون گؤره رم قار کیمی رخساره زمانه
چين سالميش اولوبسان اوزو چين چين ننه قاری
اوندا دئیه رم هرنه دئدیم سن ائله دین ناز
گئت ایندی بوناز ائیله مه یین یوخدو چیخاری
یادیندا اوگون وعده وئریب سن منی اکدین؟
چایلاقدا دئدین دور گلیرم منده یوخاری
منده اوگون آخشامه کیمی منتظر اولدوم
گون دؤندو غروب اولدو چوبان گتدی داواری
ناز ائیله مه، نازائیله مه، چمخیرما، چغیرما!
بالله بوقدر ناز ائله مک عؤمرو قوتاری
بیر واقت او شاقلیقدا گوتوردوم بیر اوزون بیز
اوز قویدوم اودم آریلارا فیکردن عاری
آری سبدین قوردالادیم تاکی ده لیندی
بیر کوهنه سبد بؤیرو داراشدی منه آری
القصه دوشوندوم اوزامان مــن بو عملدن
بیچاره آری نیندا منیم تک جانی واری
باری بیرینه دینمه، سنه دینمه یه بیر کس
رحـم ائيله منه رحـم ائله يه تا سنه تاری
سنده منی اینجیتمه خدا ائیله مه میشدن
ممکوندو تا پیلسین بیری اینجیتسین او یاری
هر نه تو که سن آشه گلر قاشوغا البت
بوغدا اکه سن بوغدا ده ررسن نه کی داری

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
م. کریمی
ایران تورکلری معتبر بیر تاریخ دالیندا دایانمیشلار. بیر سیرا مورخلرین خوشونا گلمه سه ده تورکلرین تاریخی ایران تاریخینی بزه میش و غیرتلی خالقیمیزین تاریخی اولموشدور. وطنیمیز ایران، فخر ائدیجی بیر اؤلکه اولاراق اسلامی – ایرانی فرهنگی ایله مین ایللر بویو نئچه ائلین یوردو اولموش، بیر اورَک و اراده یله اجنبیلر و استعمار قارشیندا وطنلرینی ساخلامیشلار. بو ائللرین دیلی بیر اولماسا دا، مین ایللر بویوندا صمیمیت و اورک بیرلیگیله بیر – بیری نین یانیندا یاشامیشلار و تاریخین چتین گونلرینده دوشمن قارشیندا بیرگه دایانمیشلار. قانماز دوستلارین “بیر دیل – بیر ملت” تئوروسونا قارشی مقدس اؤلکه میز ایرانی حفظ ائتمیش و ایرانلیلیغی تورک دیلی ایله ده قوروموشلار.
تاریخی واراق ووراندا اسکی تاریخده “توروک” و یا “توروخ” آدی ایله ایکی – اوچ دؤنهدن آرتیق اوز – اوزه گلمه ییریک؛ آنجاق ۵۵۲جی میلادی ایلدن سونرا بومین خاقان الیله گؤگ تورک سولاله سی یارانیر و بیرینجی دفعه اولاراق تورک آدینی تاریخده دیللره سالیر. بوگون دیلچیلیک علمینین گلیشمه سیله بیلیریک التصاقی دیللرین قورومو مینلر ایل بوندان اؤنجه و مینلر ایل بوندان سونرا دا التصاقی اولموش و قالاجاقدیر. بو تئورییه آرخالاناراق ادعا ائتمک اولور اسکی تاریخده التصاقی دیللر بوگونکو تورک دیلینین سلفلری اولمالیدیر. بئله اولدوقدا ایران تاریخینده گئدهن گوتتیلر، آراتتیلر، هورریلر، ماننالار و مادلارین تورک اولدوغونا نظر وئرمک دوزگون اولا بیلر. بونلاردان قالان اثرلر چوخ آز اولورسا دا، بو ادعانین اثباتی اوچون یئترلیدیر.
مذهبی روایتلره گؤره – تورات کتابیندا و بوتون فارسی و عربجه کتابلاردا اشاره اولدوغو کیمی، یئر کوره سینین انسانلاری نوح پیغمبرین زمانیندا آرادان گئدیر. توفاندان سونرا حضرت نوح یئر کوره سینی اوچ اوغلو – حام، سام و یافث آراسیندا بؤلور. حام ایرانلیلارین آتاسی، سام روملولارین آتاسی و یافث تورکلری آتاسی ساییلیر. بو داستان عربجه، فارسجا و تورکجه کتابلاردا او جمله دن طبری، یعقوبی، جامع التواریخ و باشقا کتابلاردا تکرارلاناراق یازیلمیشدیر. ایران قایناقلاری او جملهدن شاهنامه ده بونا بنزَر بیر داستان واردیر. بورادا فریدون یئر کوره سینی اوچ اوغلو سلم، تور و ایرج آراسیندا بؤلور. سلم باتی یوردلارینا سلطان سئچیلیر، تورج تور اؤلکه سی – دوغودان توتوب ایرانین قوزئیینه صاحاب چیخیر و ایرج ایرانا شاه اولور. بو داستانلارا دایاندیقدا تورکلرین ایراندا اولدوغو مسلّم ساییلیر. تأسوفلرله ایران چاغداش مورّخلری بونون یئرینه رضاشاهین تئوروسونون طرفداری اولموشلار. البتده تورکلرین ایراندا حضورلاری اونلارین سونکو مهاجرتلرینه قارشی ساییلماییر. بو یئنی مهاجرتلر بلکه اونو تقویت ائدیر. ابن خلدون و طبری کیمی یازارلار ایرانی “ارض الترک” ده آدلاییرلار. خزرلر امپریاسی دا تورکلرین آذربایجاندا گوجلنمه لریله باشقا بیر سندلر الده ائتدیریر. اونلاردان قالان “نوم بیتیک” کتابی بونا دانیلماز بیر سنددیر.
شاه عبدالله بدخشی (مجلۀ آریانا شماره پنجم سال اول جوزا ؛ ۱۳۲۲) یازیر: ساکالارین سویو حاققیندا مختلف نظرلر واردیر. مثلا تورات ۱۰جو بابدا ساکالاری مأجوج قومو تانیتدیریر و اونلاری یافث ابن نوح بیلیر. بقراط اونلارین حاققیندا معلومات وئریر و دئییر اونلار اؤزلریندن باشقالارینا بنزه میرلر، دریلری نین بویاسی ساری و گوده لری ثمین دیر چون ساققاللاری یوخ، قادینا بنزه ییرلر. بونلار یونانلیلارا دوشماندیرلار. تاریخ علمی نی بیلن لر بقراطین بو نظرینی ساکالار شاهینا نسبت وئریرلر. بونلار میلاددان ۷۰۰ ایل اؤنجه ماد، ارمنستان و کاپادوکیه یه یورویوب و آلدیلار. حسن پیرنیا (ایران باستان، چاپ اول ۱۳۸۱ انتشارات زرین، ج۲، ص ۲۱۸ – ج ۲، ص ۶۱۷) دا بونا یاخین نظر وئریر و یازیر: سارماتلار سکائیه نین ساکین لری آلتای تورانلارینداندیرلار و سونرا بورایا گلمیشلر. ساکالار داریوش ایله ده ساواشمیشلار. روس عالیمی بارتولد یازیر: یاواش یاواش بو نظریه یئرینه دوشور کی ساکالار یافثی دیرلر. او آرتیریر: ن. مار چالیشیر ساکالار و یافثی لرله آریالاردان قاباقکی ملت لر آراسیندا ایلگی قورسون. ب. فاروماکوفسکی دا ساکالارین یافثی اولدوغونا اینانیر. جواهر لعل نهرو جواهر لعلنهرو (کشف هند ج ۱، ص ۲۳۰) یازیر: ساکالارین اسکی بیر ایلگی لری بیزیم یوردوموزلا واریدیر. اونلار اسکی زامانلاردان ۷جی یوزایله قدر سیحون و جیحون آراسیندا یاشامیشلار. یئرلی ساکالارا ۷جی یوزایلده باشقالاریلا آرتیریلدی و ساکالارین توپلومو بؤیودور و چوخالدیلار. هیرودوت یازان ساکالار شاهلیغی بو ساری دریلی ساکالاردیر.
بو آرادا بیر سیرا فارس یازارلاری او جمله دن شاه عبدالله بدخشی ساکالارین آریایی اولدوقلارینا دایانیر کی چین سینگ یانگ دان گلمیش و اوروپایا قدر ده یاییلمیشلار. ذکی ولیدی توغان یازیر: “من ده ا. منس (E.minns)، هـ . تریدلر (H.Triedler), ب . لوفر (B.laufer) کیمی ساکالار (اسکیتلر)ی تورک قوموندان بیلیرم”. اسلام انسیکلپودیاسیندا (۲جی جیلد ۹۷جی صفحه ده) و (دائرةالمعارف اسلامی تحت عنوان Ghozz ص ۱۰۷) یازیر: تورکلر ۷جی یوزایلده میلاددان اؤنجه بورایا (آذربایجانا) گلمیش و حاکم اولموشلار. توفیق حاجیف ساکالارین تورک دیللی اولدوقلارینا تاکید ائدیر و باشقا بیلگین لر او جمله دن پروفسور اقدس و نعمت کورات دا ساکالارین تورک اولدوقلارینا موافق دیرلر (تورانیان از پگاه تاریخ تا پذیرش اسلام، ص ۱۲۱ و )۱۲۲. یئز قازینتیلاریندان یئنی تاپینتیلار ساکالارین تورک اولدوغونا سندلر واردیر. ذکی ولیدی طوغان و بارتولد دیوان لغات التورک و قوتادغو بیلیک اثرلرینه استناد ائده رک ارتونقانی همان افراسیاب بیلیر و ساکا تورکلری نین حاکیمی تانیییرلار.
پروفسور محمدتقی زهتابی (محمدتقی زهتابی (کیریشچی) تاریخ دیرین ترکان ایران، ص ۱۶۵) یازیر: مئناندر کیمی اوروپا تاریخ یازانلاری ۶جی یوزایلده بیزانس یازاری تورکلری ساکا دئییرمیشلر. ی. و. پیانکو ساکاشناس عالیم یازیر: ماساگیت لر اشکوزلاردان دیرلار و تورک اولدوقلاری حتمی دیر. باشقا عالیم لر ده ماسازت لری، ساکالاری، پچنق لری، خزرلری و هونلاری بیر سویدان بیله رک تورک دیللی اولدوقلارینی اثبات ائتمه یه یئنی احتیاج دویمورلار. ایش اورایا چاتمیشدیر کی بوگون تاتار، تورک، قیرقیز و باشقا بوگونکو تورک ملت لری ساکالاردان باشقا بیلمیرلر.
آلپ ارتونقا حاققیندا معلومات:
آلپ ارتونقا تورکلرین ان بؤیوک قهرمانی دیر کی تاریخ ایله افسانه آراسیندا دولانیر. تاریخی قایناقلار آلپ ارتونقانی میلاددان ۶۰۰ ایل اؤنجه یه آپاریب و ساکالارین بؤیوک خاقانی کیمی تانیتدیریرلار. آنجاق افسانه لره ده یئرله شیر. ایران و توران ساواشلاری افسانه لرله دولو اولاراق توران شاهی افراسیاب آدلانیر و ایران افسانه وی شاهلاری اولان کیانیلرله ساواشمادادیر. بو افسانه ای قهرماندان چوخلو روایتلر یازیلمیش و نظره ائله گلیر کی
“تومریس” کلمه سی تورکجه دمیر آدی نین یونانیلشمیشی دیر. افسانه لره آرخالاندیقدا تومروس آلپ ارتونقانین نوه سی دیر. او، کوروش لا ساواشدا اوغلونو الدن وئریر و کوروش نامردلیکله اونو اؤلدورور. آناسی تومروس کوروشون یوروشلری نین قارشیندا دایانیر و بو یوروشلرده تومروسون اوغلو اؤلدورولور. سکالار کوروشون یورزوشلری قارشیندا تدبیر تؤکوب دال قاییدیر. کوروش اونونلا ازدواج اؤنه رینی وئریر و منفی جواب ائشیدیر. اونا گؤره ده ساکالارین یوردونا یوروشلرینی شدتلندیریر. تورمروسون اوغلونون اؤلومو اونو ناراحات ائدیر و آند ایچیر اوغلونون اوجونو آلسین. آنجاق بیر آغیر ساواشدا پارس قوشونو سیناغا اوغراییر و کوروشون اؤلومونو اؤلولر ایچینده تاپیب تومروسون یانینا گتیریرلر. بو حادثه اوروپا صنعتکارلاری طرفیندن نئچه نئچه نقاشی تابلولاریندا چکیلمیشدیر و بو تاریخی اولای اوچون سندلر یازیلمیشدیر.
قوتادغو بیلیک
خاقانیه یا قاراخانلیلار سولاله سی اؤزلرینی افراسیاب ائولادی تانیرتدیریرمیشلار و آل افراسیاب آدییلا تاریخده قالارقی اولموشلار.
ساكالار دؤنَمينه عاييد «آلپ ار تونقا» و بو اولماق اوزَره ايكي دستان تثبيت ائديلميشدير. آلپ ار تونقا، ۷۰۰ ايل ميلاددان اؤنجه ياشاميش قهرمان و چوخ سئويلن بير ساکا حؤكومداري دير. آلپ ار تونقا اورتا آسياداكي بوتون تورك بويلاريني بيرلشديرهرك حاكيمييتي آلتينا آلميش، داها سونرا قافقازلاري آشاراق آنادولو، سوريه و مصري فتح ائتميش و ساكا دولتيني قورموشدور. آلپ ارتونقانين حاياتي ساواشلارلا کئچميشدير. اوزون سوره موجاديله ائتدييي ايرانلي حؤكومداري «كيخسرو»اون دعوتينده حيله ايله اؤلدورولموشدور. آلپ ار تونقا ايله ايرانلي حؤكومدارلاري آراسينداكي بو موجاديلهلرين خاطيرهلري اوزون عصيرلر هم توركلر و هم فارسلار آراسيندا ياشاديلميشدير. آلپ ارتونقا، آسور قايناقلاريندا «مادووا»، «هئرودوت» دا «ماديئس»، ايران و ايسلام قايناقلاريندا افراسياب آدلاري ايله آنيلماقدادير
اورخون يازيتلاريندا دوققوز اوغوزلار آراسيندا «ار تونقا» آدينا ياپيلان یوغ مراسيميندن سؤز ائديلمكدهدير. تورفان شهرينين باتيسيندا تاپيلان بزکلیک معبدينين دوواريندا دا آلپ ار تونقانين قانلي رسمي بولونماقدادير. «ديوان الغات التورك»ون يازاري كاشغرلي محمودا و قوتادغو بیلیک يازاري یوسف خاص حاجب گؤره «آلپ ار تونقا» ايران دستاني شاهنامهده كي بؤيوك و افسانهوي توران حؤكومداري افراسیاب دير. ديوان الغات التورك ده توران حؤكومدارليغينين مركزي اولاراق «كاشغر» شهري گؤستريلمكدهدير. ايسلامي قبول ائتميش اولان قاراخانلي دوولتي حؤكومدارلاري دا اؤزلرينين افراسياب سلالهسيندن گلديكلرينه اينانميشلار و بونو ايفاده ائتميشديلر. مغول تاريخجيسي «جوويني» ده اويغور دوولتينين حؤكومدارلارينين دا افراسياب سويوندان اولدوغونو يازماقدادير. «شجرهي تراكيمه»يه گؤره سلجوقلو سولطانلاري اؤزلريني افراسياب سويوندان قبول ائدرديلر. سوسياليست جومهورييتلر بيرليگيينين (شوروي) داغيلماسيندان سونرا ايلهتيشيم (ارتباط) قورماق ايمكاني بولدوغوموز و روسلارين ياكوت آديني وئردييي تورك قوروپ اصلينده اؤزلرينه ساكا دئديكلريني سؤيلهميشديلر. تاريخ ايچينده غيباولدوغونو دوشوندوگوموز ساكا توركلرينين آز دا اولسا بير بؤلومونون بوگون ياشاماقلاريني سوردورمهلري لاپ چوخ مسئلهنين يئنيدن آراشديريلاراق دوغرولارين اورتايا چيخماسينا يارديمجي اولابيلهجكدير. تاريخجي «مسعودي» ده ۷ يوزايلين باشينداكي گؤك تورك خاقانينين افراسياب سويوندان اولدوغونو يازماقدادير. بوتون بو بيلگيلردن حركتله «تونقا آلپ» لا ايلگيلي افسانهلرين گؤك توركلردن اؤنجه «دوغو و اورتا تييانشان» آلانيندا ياشايان توركلر آراسيندا مئيدانا گلديگيني و بو دستانين داها سونرالاري گؤك تورك و اويغورلار آراسيندا ياشاياراق دوام ائتديگيني گؤسترمكدهدير. آلپ ار تونقا دستانينين متني بو گونه يئتيشمهييب. بير قيسميندان يوخاريدا بحث ائتديگيميز قايناقلاردا بو ديَرلي ساكا حؤكومداري و قهرماني حاققيندا بيلگيلر و بير ده آغيت تثبيت ائديلميشدير:
یوسف خاص حاجب طرفیندن یازیلان قوتادغو بیلیک کتابیندا دا اونون حقینده بو مصرع لر قید ائدیلمیشدیر:
ابیات زیر:
körü barsa emdi bu türk begleri
ajun beglerinde bular yeğleri (276)
bu türk beglerinde atı belgülüg
tonga alp er erdi kutı belgülüg (277)
tajikler ayur anı afrasiyab
bu afrasiyab tuttı iller talap (280)
ایندی باخسان گؤره سن کی تورک بیگ لری
دونیا بیگ لری نین ان یاخشی لاری دیر.
بو تورک بیگ لری آراسیندا آدی مشهور
تونقا آلپ اردیر کی طالعی بللی دیر.
او یوکسک بیلیگه و چوخلو اردمه صاحیب ایدی
بیلیک لی، ادراکلی، خلقین سئچیلمیشی ایدی.
هم سئچیلمیش، هم یوکسک، هم ده جسور ار ایدی
دونیادا آنجاق فراستلی ار حاکیم اولا بیلر.
ایرانلی لار اونا افراسیاب دئییرلر
بو افراسیاب نئچه – نئچه ائللر توتموشدور
دونیانی اله کئچیرمک اوچون
چوخلو هنر صاحیبی اولماق، ادراک و بیلیک لازیمدیر.
فارسلا بونو کتابدا یازمیشلار
کتابدا اولماسایدی اونو کیم تانیاردی؟
. . . ۲۷۶ دان ۲۸۷یه قدر بیت لر. (قوتادغو بیلیک، م. کریمی، جلد ۱، ص ۱۷۸ – ۱۷۹).
هابئله ۵۸۶۱جی بیتده آلپ ارتونقانین نصیحت لرینی ائشیتمه یه بئله یازیر:
negü tir eşitgil tonga alp erig
bilip sözlemiş kör bu öt saw erig (5861)
ائشیت گؤر آلپ ارتونقا نه دئییر:
باخ کی بو نصیحتی علم و بیلکله دئمیشدیر.
بو تورک بیگ لرینده آتی بئلگولوک
تونقا آلپ لار ایردی قوتی بئلگولوک
بئدوک بیلگی بیرله اؤکوش اردمی
بیلیک لیک او قوشلوق بودون گؤدرمی ؟
تاجیک لر آییر اونی افراسیاب
بو افراسیاب توتدی ایل لر تالاب
قوتادغو بیلیکده، آلپ ار تونقا حاققيندا بو بيلگي وئريلمكدهدير: “اگر ديققت ائدرسن گؤرورسن كي دونيا بَيلري آراسيندا، ان ياخشيلاري تورك بَيلري دير. بو تورك بَيلري آراسيندا آدي مشهور، ايقبالي آچيق اولاني تونقا آلپ ار ايدي. او يوكسك بيلگييه و چوخ فضيلتلره صاحيب ايدي. چوخ سئچكين، يوكسك و ايگيد آدام ايدي؛ ذاتن عالمده فراصتلي اينسان بو دونيايا حاكيم اولور. ايرانليلار اونا افراسياب دئيرلر؛ بو افراسياب آخينلار حاضيرلاييب، اولكهلر ضبط ائتميشدير. دونيايا حاكيم اولماق و اونو ايداره ائتمك ايچين لاپ چوخ فضيلت، عاغيل و بيلگي لازيمدير. ايرانليلار بونو كيتابا گئچيرميشديلر. كيتابدا اولماسایدی اونو كيم تانيیاردي.”
دیوان لغات التورک
دیوان لغات التورک ۱۰۰۰ ایل بوندان اؤنجه یازیلان تورک دایره النمعارفی آدلانیر. بو ده یرلی کتابدا آلپ ارتونقا حاققیندا سؤیله نیلن شعرلر گتیریلمیشدیر. دیوان لغات التورک گؤسته ریر کی آلپ ارتونقا اؤلنده اونا بؤیوک مرثیه لر یازیلیر و شعرلریندن نمونه لر گتیریر. بو شعرلرین سؤیله نیش تاریخی بللی دئییلدیر آنجاق بو احتمال دا وئریلیر کی میلاددان اؤنجه ده دیللر ازبری اولاراق اونلاری سون واریانتی بلکه ۱۰۰۰ یا ۱۲۰۰ ایل اؤنجه ده اوخونان واریانتی یازیاا آلینمیشدیر. هر حالدا بو شعرلری شفاهی – دیلدن دیله سؤیله نیب محمود کاشغری نین قولاغینا چاتیبسا دا، اونون چوه اسکی شعرلری اولدوغو شکلی و شوبهه لی ساییلماییر. ایندی بو شعرلر بونلاردان عیبارتدیر:
آلپ ار تونقا اؤلدو مو
دونيا صاحيبسيز قالدي مي
قورخاق اؤجونو آلدي مي
ايندي اورک ييرتيلير.
فلک يارار گؤزتدي
گيزلي توزاق اوزاتدي
بَيلربَييني قاپدي
قاچسا ناسيل قورتولور.
ارلر قورد كيمي اولودولار
هيچقيريب ياخا ييرتديلار
آجي سسلرله باغيرديلار
آغلاماقدان گؤزلري قاپاندي.
بَيلر آتلاريني يوردولار
قايغي اونلاري دوردوردو
بنيزلري اوزلري سارالدي
سافران سورولموش كيمي اولدولار.


text:
`ال اسپینال` نتیجهلر
خبرلر [36]
- سکو چؤکدو، ۴ نفر اؤلدو
- سوئد-ده اوشاقلاری آلینان عائله لرین اعتراضی
- جمهور باشقانی اردوغان بو گون قطره گئدیر
- تورکیهدن گؤرونتولر ایله ال کلاسیکو تانیتیمی
- ایران اؤلکه نی ترک ائدن خاریجی شیرکتلره خبردارلیق ائتدی
- روسیا، کرچ بوغازیندا ال قویدوغو گمیلری اوکراینا تسلیم ائتدی
- هاریگیان: تورکییه اینانیلماز درجهده اؤنملی
- دونالد ترامپ: آغ عیرقچیلیگین هر کس طرفیندن قینانمالی
- ایران امریکا خالقینا باش ساغلیغی وئردی
- جیرتدانا عؤمور بویو حبس
- روحانیدان اینگیلیستانا اویاری
- آمریکا، ال سالوادور، هوندوراس و گواتمالا یاردیملارینی دایاندیراجاق
- ال چاپویا ۱۰ سوچلاما
- "دیریلیش ارتوغرول" ونزوئلا تاماشاچیلاری ایله گؤروشدو
- فواد اوکتای سودان-ین آنکاراداکی سفیرینی قبول ائتدی
- سودان امریکا ایله علاقه لرینی اینکیشاف ائتدیرمک ایستییر
- عراق-دا سسلر یئنیدن ال ایله ساییلاجاق
- اؤلو ساییسی ۷۵ نفره یوکسلدی
- میصرده 3 مین ایللیک 8 فیرعون قبری تاپیلدی
- دونالد ترامپ بحرین ولیهد پرنسی ایله گؤروشدو


text:
کلیکس چایی
کلیکس چایی (اینگیلیسجه: Kalix River، فارسجا: رود کلیکس، آلمانجا: Kalixälven، ایتالیاجا: Kalixälven، روسجا: KaлиkcэлbBeH) سوئد اؤلکهسینده یئرلشن بیر چای. اۇزونلوغو۴۵۰ کیلومتر دیر. بۇ گۆن کلیکس چاییندان ثانییهده ۲۹۰ متر مکعب سۇ آخیر. و بوتنی کؤرفزینا تؤکولور.
بیرده باخ[دَییشدیر]
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده کلیکس چایی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Kalix River»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
اسلام امیرلیگی نینگ ایچکی ایشلر وزیرلیگی نینگ ایتیشیچه، اوشبو وزیرلیکنی خوفسیزلیک خذمتچیلری مملکت بویلب مخصوص عملیاتلر یولگه تشلب بیر قنچه حربی جهازلر قولگه کیلتیرگنلر.
اوشبو وزیرلیکنی مسئوللریگه کوره؛ اوتکن بیر ییل جریانیده اوشبو وزیرلیک خادملری تصفیهلش بوییچه 1 مینگ 5 یوز و 51 عملیات یولگه قوییب، 4 مینگ و 3 یوز 65 میل تورلی خیل قورال، 30 مینگگه یقین اوق، 7 یوز و 35 صندق مهمات، 515 حلقه ماین، 631 نقلیه واسطه سی مملکت بویلب قولگه کیلتیرگنلر.
شونینگدیک اشبو عملیاتلر سرهسیده 243 کیشی دشمن هلاک، 72 یرهلنیب، 237 ایسه قولگه آلینیب و باشقه 314 تسلیم بولگنلر.


text:
داوود توران: میللی فعاللارا قارشی تزییقلر داوام ائدیر و روحانی دؤنمینده بونون آزالدیغینی گؤرموروک
- توضیحات
- منتشر شده در دوشنبه, 18 فروردين 1393 21:21
آزربایجان میللی دیرهنیش تشکیلاتینین صدری داوود تورانین آمئریکانین سسینه موصاحیبهسی
دیلشاد الییارلی
پرئزیدئنت حسن روحانی حؤکومتینین قربله کونستروکتیو علاقه لرین یارادیلماسی سیلرینه باخمایاراق، ایران آزربایجانلیلاری اونون سئچکی کامپانییاسی زامانی وئردیگی ودلره عمل ائتمهدیگیندن نارازیدیر. گونئیلی فعاللار اؤلکهده ائتنیک آزلیقلارا قارشی آیری-سئچکیلیک سییاستینین داوام ائتدیریلدیگینی بیلدیریر.
آزربایجان میللی دیرهنیش تشکیلاتینین صدری داوود توران آمئریکانین سسینه موصاحیبهده ایران آذربایجانیندا میللی فللارین مدنی حوقوقلار اوغروندا موباریزهسی، اورمییا گؤلونده ائکولوژی وضعیت و پرئزیدئنت حسن روحانی هؤکومتینین ائتنیک آزلیقلارا تزییقلریندن دانیشیب.
داوود توران پرئزیدئنت روحانینین سئچکی کامپانییاسی زامانی وئردیگی ودلره باخمایاراق، حاکیمیتده اولدوغو بیر ایل مودتینده بو ودلره عمل اولونمادیغینی بیلدیریب. او، ایراندا اینسان حوقوقلارینین، خوصوصیله ده ائتنیک آزلیقلارین هاقلارینین پوزولماسی کیمی جیدی پروبلئملرین قالدیغینی دئییب.
داوود توران اورمییا گؤلونون قوروماسی پروبلئمینه خوصوصی دیقت چکهرک، حسن روحانی هؤکومتینین ائکولوژی وضعیتله علاقه دار فعالیت گؤسترمهدیگینی بیلدیریب.
“حسن روحانی آزربایجان بؤلگهسینه گلدیگی زامانی ائتنیک قروپلارین اؤز آنا دیلینده تحصیل آلا بیلمهسینه تمین ائدهجگینی و حتّی آذربایجان دیلنیده بیر قوروم تشکیل ائدیلهجگینی، اساس پروبلئملردن بیری اولان اورمییا گؤلونون قوروماسینین قارشیسینی آلاجاغینی دئمیشدی. لاکین بو گونه قدر بیر آددیم آتیلدیغینی گؤرموروک”-دئیه داوود توران بیلدیریب.
او، آذربایجانلی میللی-مدنی و سیاسی فعاللارا قارشی باسقیلارین داوام ائتدیگینی، بین الخالق آنا دیلی گونو میللی فعاللارین حبس ائدیلیب، هله ده تبریز و اهر شهرلرینده ساخلاندیغینی، عئینی زاماندا، ایران آذربایجانلیلارینین آنا دیلینده کیتاب و قزئت نشر ائتمهسینه مهدودیتلرین قویولدوغونو وورغولاییب.
آزربایجان میللی دیرهنیش تشکیلاتینین صدری آذربایجان فعاللارینین دوروموندان دانیشاراق، اونلارا اوزونموددتلی حبس جزالارینین وئریلدیگینی قئید ائدیب. داوود توران پرئزیدئنت حسن روحانینین حاکیمیتی دؤنمینده آذربایجانلیلارلا یاناشی، ایراندا یاشایان دیگر ائتنیک قروپلارین عوضولرینین ده تقیبلر، حبسلر و تزییقلرله قارشیلاشدیغینی دئییب.
“آزربایجانلیلار یاشادیقلاری یئرلرده چوخلوق تشکیل ائدیرلر. ایران هؤکومتینین ده قورخوسو وار، اعدام یولو ایله تزییق گؤسترمیر، آما اوزونموددتلی حبسلر، عاییله عوضولرینی قورخوتماق، گئجه ائولرده آختاریش آپارماق و نزارت آلتینا آلماق یولو ایله تزییقلر داوام ائدیر و روحانی دؤورونده هئچ بیر شکیلده آزالما یوخدور”-دئیه داوود توران آمئریکانین سسینه بیلدیریب.
آمئریکانین سسی


text:
حمد و آلقیش بویوک تانریا، دیله یش لرین ایلکینده حمد و آلقیش تکجه تانریا دیر که هر ندن ایلکی دی و اوننان قابقا یوخدی و صوندی و اوننان صون یوخدی. او تانری که هر باخانین گوزلری اونی اونی گورماقدان اسکیک ...ادامه مطلب »
متن مناجات با خدا-ترکی
منیم تانریم! بیلمیرم گاهدان سنی دونیانین هاراسیندا ایتیریرم! بازار قالماقالیندا… ناماز وقتی نین یورقونلوغوندا! نفسیمین وسوسه لرینده…اما، گاهدان سنی ایتیریرم بیر اوشاق کیمی کی بازاردا آناسینین مهریبان اللرین بیراخیب و بیر عروسک تاماشاسینا مشغولدی…! صورا گورر کی آناسی یوخدی و ...ادامه مطلب »
شعر ترکی مناجات با خدا
کسمه یارب الیمی گوشه دامانوندن بی نصیب ایتمه منی سفره احسانوندن باغلیوبدور گوزیمی پرده نامرئی نفس چیخمیشام دایره اقدس فرمانوندن یاجلیلی قاپوا عبد ذلیلوندی گلن گلمیشم قسمت آلام خرمن غفرانوندن اعتراف ایلیورم خبط وخطا ایلمیشم بند تکفیروی آچ بنده نادانوندن ...ادامه مطلب »
شعر علی ای همای رحمت به زبان ترکی
(علی) ای همای رحمت اولان آللاهین نشانی اوهماکی کولگه سینده هله ساخلیوب جهانی ئوره ک آلله آختارورسان ائله گور(علی) جمالین کی(علی)ده گورمیشم من قسم آللاهاخدا نی ائیکی دنیادافنادن داهابیراثر گورنمز کرم ائیلیوب(علی)گردوتاچشمه ی بقـــــا نی بئیزه یاغماسن بلوط تک اوگون ...ادامه مطلب »


text:
"میت"دن عراقین قوزئیینده عملیات
ایکی آیری عملیاتدا پکاکا/کاجکا منسوبو ۵ تروریست ائتکیسیز حالا گتیریلدی
میللی استخبارات تشکیلاتی (میت) طرفیندن عراقین قوزئیینده گچکلشدیریلن ایکی آیری عملیاتدا پکاکا/کاجکا منسوبو ۵ تروریست ائتکیسیز حالا گتیریلدی.
گوونلیک قایناقلاریندان آلینان معلوماتا گؤره، میتین عراقین قوزئییندهکی ترور عملیاتلاری داوام ائدیر.
میتین متینا بؤلگهسینده ۷ اکتبر و ۱۱ اکتبر تاریخلرینده گرچکلشدیردیگی عملیاتلاردا پکاکا/کاجکا منسوبو ۵ تروریست ائتکیسیز حالا گتیریلدی.
ایلگیلیلی خبرلر
پکاکالی ۶ تروریست ضررسیزلشدیریلدی
"تروریستلر اوچون نه عراقین نه ده سوریهنین قوزئیی گۆونلی. ترورو قایناغیندا قوروتماقدا قرارلیییق"
سوریهده روس اوچاقلاری سیغینماچی دوشرگهسینی ووردو
روس ساواش اوچاقلارین ادلب اطرافیندا کفر لوسین بؤلگهسینهکی سیغینماچی دوشرگهسینی هدفه آلدی
محسنی اژهای عتراضلارا دستک وئرهنلرین یارغیلاناجاغینی بیلدیردی
ایراندا بعضی مشهور ایدمانچی و صنعتچیلر یایینلادیقلاری مئساژلارلا اعتراضچیلارا دستک اولوب، گۆونلیک گؤرهولیلرینین موداخیله شکلینه تپکی وئرمیشدی


text:
مدنی قانون
مدنی قانون یا دا سیویل یاسا و یا سیویل کود — شخصلرین بیربیریایله یا دا بئلیرلی اؤلچۆلرده شخصلرله دؤولتین دوْغرودان و یا دولایلی اؤزل ایلیشکیلرینین عومومی حوقوق کیمی باشقا بیر حوقوق بوداغینین قونوسونا گیرمهین حوقوق بوداغینا وئریلن آددیر. روم-ژرمن سیستمی حاکیم اولان اولکه لر ده بو یاسا وار دیر سیویل یاسا اصلینده روما ایمپراطورلغوندان وار بو یاسادا خالقین حقوقون یاسا اولاراخ یازیلمیش سیویل یاسا اولان یاسالار اورنک دییرسک: اولنمخ و بوشانماخ ،اهلیت ،آلیش وریش، ایرث ،سوزلشمه لر مدنی سوروملولوخ و... سیویل یاسا قیدمتدی اولور و تز تز دییشیلمز و اوزل حوقوندا کوکی دیر.


text:
عادی واشاق
عادی واشاق (اینگیلیسجه: Eurasian lynx، فارسجا: وشق اوراسیایی، تورکیه تورکجهسی: Bayağı vaşak، روسجا: OбыkHoBeHHaя pыcb، آلمانجا: Eurasischer Luchs) ییٛرتیجیلار دستهسینه عایید حئیوان نؤعو.
انگلیسجه ده بو دسته واشاق لارا اوراسیا واشاقی دئیلمکده دیر.
ظاهیری مشخصه لری(خارجی گؤرؤنؤشؤ)[دَییشدیر]
اوراسیا واشاق لارینین بدن لرینین اوزونلوغو 80 الی 130 سانتی متره آراسیندا اولوپ، قویروخلارینین اوزونلوغو ایسه 5 الی 20 سانتی متره و بدن لرینین یِئردَن یوکسَکلیغی ایسه 70 سانتی متریه چاتیر.
دونیانین اَن بویوک واشاقی سیبری ده یاشاییپ و بدن آغیرلیغی 45 کیلوگرمه جان چاتیر. بو واشاق لارین رنگ لری عمدتا بُز رنگینده اولوپ کوچوک قهوه رنگینده خال لاری واردیر.
یاشادیغی جغرافیا (یاییلماسی)[دَییشدیر]
200 ایل بوندان اول واشاق لار آوراسیانین چوخ لو یئرینده یاشاماختایدی اما 19-اونجی میلادی عصردن سونرا اوروپا واشاق لاری زمانلا یوخ اوماغا اؤز قویور تا کی 1960-اینجی ایل دن سورا غربی اوروپا دا واشاق گورولمور.
گؤنؤمؤزده عادی واشق لار قافقاز داغلاریندا ، تورکیه نین شرقی بؤلگه لرینده و ایرانین آذربایجان بؤلگه سینده یاشاماقتادئیرلار.
عادی واشاق لارین چوغونلوخلا یاشادیغی یئر سیبری و آسیانین شمال شرقی دیر.
انسان لا ایرتیباطی[دَییشدیر]
واشاق لار چوخ تِز اهلی اولابولرلر و بو نَدن دن قدیم زمان لار دان واشاق لار انسان لارا یاخین یئرلرده یاشاماقتادئیر لار.
قایناقلار[دَییشدیر]
http://www.catalogueoflife.org


text:
چوخ بیلن
احد فرهمندی
بیریسینی تانیرام اؤزونو هامیدان چوخبیلن سانار. بو قارداش هر کسه اؤیود وئرمگی بیر گؤرو سانیب، خالقی نصیحت ائتمکده اؤزونو حاقلی بیلر. اونون سؤزلریندن بوللوجا اؤگود آشیب ـ داشار. هر قونودا بحث اولونسا دانیشماغا مطلق بیر سؤزو اولار. بیر عادتی وار، هر کیمسه ایله ایلک دؤنه تانیش اولسا عالی تحصیلاتلی اولماسینی اونا بیلدیرر، سؤزو بیر تور بیلیمیوردا ساری چکیب اورادان بیر خاطره یا بیر اوستادین سؤزونو یا دا بیر اولایی تعریف ائدیب قارشیسینداکینا عالی تحصیلاتلی اولدوغو بیلدیرر. اؤرنگین انقلاب ایللرینده بیلیمیورددا سولچولارلا ساغچیلارین تارتیشمالاریندان، دولته باغلی اولان کیمسلرین ریاکارلیقلاریندان و بئله ـ بئله سؤزلردن آچیب بیر تور بیلمیورددا اولدوغون بیلدیرمگه چالیشار.
چوخ بیلن قارداش حرب ایللرینده وظیفهلی ضابط اولوب، حاجعمران منطقهسینده قیچینا خمپاره قیرینتیلاری توخوندوغو اوچون جانبازلار سیراسیندا یئر توتاراق، بوللو ـ بوللو حربی خاطرهلری وار. یئری گلنده اؤزونو دولته و انقلابا باغلی بیریسی گؤستریب، حاقیندان آرتیق امتیاز آلماغا چالیشار. آنجاق، دولت سیاسیتنه مخالف دانیشانلار آراسیندا اؤزونو یوزه یوز مخالف گؤستریب دولتدن بوللو تنقیدلر ده ائدر. او جانباز اولدوغو اوچون راحاتجاسینا دولتی ادارهلرین بیرینده رسمی اولاراق ایشه گؤتورولوب اوتوز ایل اورانین، ارث و میراث شعبهسینده چالیشاراق تقاعد اولوب. ایشده اولان ایللرده اونا مراجعت ائدنلر؛ بوتون ددهسی، ننهسی، آروادی، اری و … اؤلنلر اولوب. سایسیز اری اؤلن گنج، گؤیچ قادینلارین ایشینی نوبتسیز یولا سالیب، اورگی چوخ ایستهسه ده آنجاق بو گنج قادینلارین بیریسی ایله ده بیله دوست اولا بیلمهییب. ائله ایشده اولدوغو ایللرده ده بوتون اونا مراجعت ائدنلره خصوصیله قادینلارا یئری گلمیشکن اؤیود وئریب، یول ـ یولاجاق گؤسترمیشدی. بؤیوکدن سؤز ائشیتمک ادبدندیر دئمیشدی.
یئنی یئتمه یاشلاریندا بیر نئچه ایل کؤمور آنباریندا ایشلهییب، سونرا قهوهچی شاگرد اولوب، قهوهخانادا ایشلهدیگی ایللرده اورادا مشتریلره اوخویوب داستانلار سؤیلهین ععاشیقلاردان چوخلو داستانلار اؤیرنیب هر گون او داستانلاری ائوده عایلهیه دانیشیب، عاشیق صنعتینه گؤره آرا ـ سیرا بیلگیلر الده ائتمیشدی. یئری گلنده او بیلگیلردن ده فایدالاناردی. هله ساعت قاباغیندا یئرلشن برادران قهوهخاناسیندا ایشلهدیگی ایللرده بوللو بنا، داشچی، کنکان و سایره تانیش اولوب، چوخلارینا، بئله ایشچیلری تانیتدیریب بو یولدان دللالیق حاقی دا آلاردی. ائله ایندی ده، بینا تیکینتیسی اوچون هر تور ایشچی آختاران اولورسا یئتر کی اونا اشارهسینی وئرسین، قروپ ـ قروپ ایشچی تانیتدیریب دللالیغینی آلار، آخی اؤلکهده باهالیقدی، تقاعد آیلیغی ائو خرجینی اؤدهمیر.
بیر سوره وسوسه اولدو ائو تیکیب ساتسین. ائله بو ایشی ده گؤردو، بوللو سیخیتیلار چکدی، چوخلاریندان بورج آلدی، نئچه کره وئردیگی چکلرین یئرینی دولدورا بیلمهدی، چکی قاییتدی، نهایت بیر تور ایشین باشینی بیر یئره ییغدی، اؤلکهنین اقتصادی دورومو بللی اولمادیغی اوچون بو ایشیندن ائله ده قازانج الده ائده بیلمهییب، داها ائو تیکیب ساتماقدان واز کئچدی.
ایشده اولدوغو ایللرده ادارهده اونا دینسیزلیگ آدی قویماسینلار دئیه هر دن بیر ایش یئرینده جماعت نمازینا گاهدان دا جمعه نمازی قیلانلارا قاتیلاردی. هله اوشاقلاری بیلیمیوردا گیرمک سیناویندان چیخینلار دئیه آرا ـ سیرا محله مسجدینه نماز قیلاماغا گئدیب محرمده عزا دستهلرینه قاتیلاردی. او بو ایشلری اورکدن یوخ، ایشینین آشارینا گؤره گؤرردی. چوخ بیلن چاخیر ایچمکدن یامان خوشلانار، آنجاق ایچگینی چؤلده آغزی بوتون دوستلاریلا ایچر. بیرده هر کیمسهدن چاخیر آلماز، دئمک نئچه دؤنه بللسیز کیمسهلرین طرفیندن کور ائدیب اؤلدورن زهرلهییجی ایچگیلر شهرده یاییلیب اونون اوچون هله ـ هله هر ایچگییه گوونمز.
قهوهخاندا ایشلهییب اورادا قلیان چمگی اؤیرندیگی اوچون میوه دادی وئرن قلیانلارین هامیسی تانییب دوستلارلا هفته ده نئچه دؤنه قلیان چکمگه ده گئدر.
چوخ بیلنین اؤزوندن ده چوخ بیلن بیر دیللی ـ باشلی حیات یولداشی وار. چوخ بیلن ائودن ائشیکده دوستلارینین یانیندا، دیل قفسه قویمایان، کیمسهیه دانیشماغا اجازه وئرمهین اولسا دا، حیات یولداشینین یانیندا بیر قوزو کیمی مطیع، آز دانیشان، سوسقوق بیریسیدیر. اونون خانیمی هر تخصصه باشینی سوخسان، نظر وئرن دیک ـ دیک دانیشان بیر قادیندیر. دوستلاری اونلارین ائوینه قوناق گلنده بو خانیمدا مجلسده اولانلارا قوشولار. دانیشیلان هر موضوعدا سؤزه قاتیلیب صحبت آراسی شوخلوق ائدیب مزلی سؤزلر ده دانیشار. دانیشماقدان یورولمایینجا مجلسی ترک ائتمز، چوخبیلن قاش ـ گؤز ایشارهسیله اونا «دور گئت» آنلاتسادا او اؤزونو اوندا قویماز. صحبت ائدنده بوداقدان بوداغا آتیلار، بیر آغاجا چیخیب مین بیرینی سیلکهلهییب واختین چوخونو اؤلدورر، هله دارتیلمامیش دنلری قالسا دا، گوله ـ گوله آیریب گئدر.
چوخ بیلنین دوستلارینین بیرینه سیخینتی یا دا بیر سورون یارانیرسا، چتینلیگه دوشن دوستونون شپهلری اونا توخونوب یاشامیندا آز دا اولورسا چاتیشمازلیق تؤرتمهسین دئیه، او، قارا تویوغون یومورتاسینا دؤنر، تئزلیکله بیر باهانا تاپیب گؤزلردن ایتر، نئجه دئیرلر او دوست جانیندان تیکان چیخاردان برک گونون آدامی دئییل، خوشلوق، امن ـ آمانلیق وارسا او دا وار، یوخسا سو اولوب گیرر یئره، سونرا باشقا بیر یؤندن باش قالدیرار.
بو قارداش هر قونودان بیر بیلگی الده ائدیب، قوهوم ـ تانیشا اونلادان دانیشار، مثلا بیرینه سویوق دَیسه جور به جور علاجلار توصیه ائدر. چئشیدلی دملهملیلرین نئچه دملمهسیندن هابئله هانسی زامان ایچمگی فایدالی اولماسیندان بیلگیلر وئرر. هانسی میوهنین نهیه خیرلی اولدوسونو، هانسی بیتگینین هانسی خستهلیگه درمان اولدوغونو یاخشی بیلر. گونده بیر دؤنه ائوده اوزریک سالیب ائوی چئشیدلی خستهلیکلردن قوروماغی ان ابتدایی و راحات یول سانار. بونلار اونون بیلدیکلرینین یوزده اون فایزی ساییلیر. هله کپک آلتیندا بوللو اونلاری وار.
اونون اصلی تخصصی مدیریت دولتی اولسا دا، ادبیات، تاریخ، فسلفه، روانشناسی، اجتماعی قونولار، بیلگیسایار، سیاست، اقتصاد، ایدمان و باشقا علملر اونون فرعی تخصصلری ساییلیر. کیمسه اونو مدیریتدن دانیشاندا گؤرمهییب، آنجاق ادبیات ساحهسینده، شعر، داستان، رمان، نمایشنامه، سناریو، نقد و … موضوعلاریندا بیر دیلیمه ساعتلارجا دانیشلار. چئشیدلی قونولاردا چوخ حرارت ایله بحثه گیریشر، آغزی کؤپوکلهنینجه صحبت ائدیب سؤزونو یئریتمگه چالیشار. سیاستدن ائله دانیشار، سانکی دونیانین هئچ سیاستچیسی اونون قدر سیاسیتدن باشی چیخماییر. ایران و دنیا اقتصادینی دوز اون دقیقهده ائله آراشدیریب آچیقلار هئچ اقتصاد استادی، اؤز طلبهلرینی اونون کیمی باشا سالا بیلمز. تاریخ و فلسفهنی کئچمیشه عاید بیلیب اونو اوخوماغا بیر داها وقت قویماغی یئرسیز بیلر، اوستهلیک بو ایکی علمی؛ باش قایتماق و اوخوجونون واختینی هدر ائدن بیر ساحه سانار. آنجاق اوسطوره، بو علمه باغلی اولان ساییسیز قونولارین آللاهلارینی یاخشی تانییار و حرارتله اونلاردان ائله دانیشار سانکی اوسطوره بیلمهین هئچ نه بیلمیر. روانشناسی و اجتماعی علملردن یئری گلنده پیر ـ پیتلعاشیق بیر سؤزلر دانیشار سونوندا ائشیدنلر دئییل هئچ اؤزوده بیلمز نه دئییر. بتر ایدمانچیدیر، هفته ده مین متر قاچماز، اون دقیقه اسپور یاپماز، دی گل کی، هر ساحهده فوتبال، والیبال، اوزگونچولوک، قاچماق، آت سورمه، داغچیلیق و ساییر ورزشلردن سؤز دوشنده ائله تخصصله دانیشار آغزیلار آچیق قالار. بیلگیسایار و اینترنته گؤره اونون باشا گلمز بیلگیلری وار. اینترنت ساحهسینده یایغین اولان فیسبوک، تانگو، وایبر، یوتیب، یاهو مسینجر و …لرده اکانتی وار، هر هاردان سؤز آچیلارسا اونون دئمگه بیر سؤزو وار. بیلگی سایار قونوسون یایغین دوسیالارین هرهسیندن بیر بالاجا خبری اولسا دا اؤزونو بوتون دوسییالارین بیلگینی کیمی گؤسترر. قارشیسندا اولان کیمسه هر تخصصه صاحب اولورسا دا، چوخ بیلن قارداشلا بیر قیسا بحثه گیرسه، اونو او علمده آز ساوادلی بیلیب اؤزونو قات ـ قات اوندان بیلیکلی گؤسترر.
شعرین بوتون قوللاریندا کلاسیک، سربست، آغ، مدرن، پست مدرن ائشیتدیگی هر بیر شعره ایراد توتوب هله ـ هله کیمسهنین شعری بینمز. داستان و رمانا گلدیکده بو قونونون بوتون تکنیکلرینی بیر جوره لاغا قویوب اؤزونه مخصوص باخشیلارلا، داستان یا رمانی آراشدیریب تنقید ائدر. عؤمرونده ایکی جلد نقد کتابی اوخومادان بحثلرده بیر تنقیدچی کیمی اؤزونو گؤسترمگه چالیشار. اونون نظرینه دونیانین ان تانینمیش یازیچی و شاعرلری بو ساحهنین تکنیکلریندن هئچ زاد بیلمهینلردیلر.
چوخبیلن بحثه گیریشنده کیمسه اونون نظرینین ترسینه بیر سؤز دانیشارسا اونو بیلمهمزلیک حربهسیله هدهلهییب، بیر جوره لاغ ائتمگه چالیشار. او هر کیمسهنی لاغ ائتمک اوچون یاخشی لطیفهلر، گولمجه روایتلر و خاطرهلر تعریفلهییب، آتماجا سؤزلرله قارشیسیندا کینی قیزاردیب ـ بوزاردار، سونرا اؤز ایچینده بو ایشینین دادینی چیخاردار. ائل ایچینده بیر سؤز وار؛ نه یاخشی کی پیشیگین قانادی یوخدور، یوخسا سرچهنین نسلینی کسردی.
سینیق ـ سالخاق انگلیسجه و عربجه جملهلری ازبرلهییب یئری گلنده اونلارین بیرینی دیله گتیریب داها عالمانه ژست توتار.
بیر بئله بیلیکله ساوادین صاحیبی اولان چوخبیلن قارداش هله بو گونه کیمی بیلگیلرینی کتاب شکیلینده یازا بیلمهییب، بیر جلد ده اولاراق چاپ اولموش کتابی یوخدور. اونون نظرینجه:
۱- کتاب اوخویان یوخدور خالقین یوزده دوخسان دوققوزو عوامدی.
۲- بئله بیر دایاز خالق اوچون ندن واخت قویوب کتاب یازسین کتابینی دا آلان اولماسین.
۳- او ائله بیر زاددلار یازار ارشاد ادارهسی اونون کتابینا چاپ اجازهسی وئرمز، اونون باخیشیندا؛ چاپ اجازهسی آلان کتابلارین چوخو، یونگول، محتواسیز و زیبلدیر.
چوخ بیلن قارداش دئییر: ـ من بیر گؤزل فرصت آختاریرام اؤلکهده دمکراسی حاکیم اولسون، بوتون دیللردن قیفیللار آچیلسین، کیمسه دانیشدیغی یا دا یازدیغی اثره گؤره یاخالانماسین، آزادلیق هر یئری بوروسون او زامان، منده قلم اله آلیب دیکسینمهدن، قورخمادان سئودیگیمی یازیب چاپا وئریم. من هارانین آخماغییام، عوام بیر خالقا اثر یارالدیب تاوان وئرم. ائل اوچون آغلاییب گؤزومدن اولام.
بو سؤزلری چوخ بیلن قارداش هر زامان ائشیتسه اونلاری رّد ائتمک اوچون یوزلر ساعت دانیشماغا سؤزو اولاجاق. اونا عاید سؤزلرین بیرینی ده قبول ائتمهدن آتشین تنقیدلر ائتمگه باشلایاجاق. اما اولسون هر نه دئسه ده دئسین، یئتر کی بو سؤزلری او دا ائشیتسین.
بو یازینی ائشیدیب یا دا اوخویانلار یازیدا اولان، سؤزلرین هئچ بیرینی اؤزلرینه آلماسینلار. چوخبیلن قارداشی تانیماق ایستهییرسهلر، اؤزلرینی اینجیتمهسینلر، بئله بیر کیمسهنی تانیماق ائله ده چتین ایش دئییل. اونون داورانیشلاریندان بیر چوخو من و منلرده وار، بیر آزینی دا یاشادیغیمیز کوتلهنین ایچریسینده گؤرمک اولار.
۱۶/۱۰/۹۳


text:
توریستلر اوچون "ایستانبول سیتی کارت"
کارتدا ۱ گوندن ۱۵ گونه قدر محدودیتسیز نقلیات حاقی و توریستیک اتوبوس تورو ایمکانی اولاجاق
دونیانین ان چوخ گزیلهن ۱۰ شهریندن بیری اولان ایستانبولا گلن توریستلر اوچون ایستیفادهیه وئریلهن ایستانبول سیتی کارت، یاریندان اعتباراً ایکی فرقلی خیدمت سئچهنگی ایله ساتیش نقطهلرینده یئرینی آلاجاق.
ایستانبول بؤیوکشهر بلدیهسینین وئردیگی آچیقلامایا گؤره، شهری توریزمین باشکندی ائتمک ویزیونو ایله باشلایان پروژه خاریجی قوناقلارا شهرده آسانلیقلا گزمه ایمکانی وئرهجک.
دونیانین ان اؤنملی ایش و توریزم مرکزلریندن بیری اولان ایستانبولو گزمک ایستهیهن قوناقلارا یؤنلندیریجی بیر مسیر و قیلاووز کیتی ایله سونولاجاق "ایستانبول سیتی کارت"، ۶ فرقلی دیزاینییلا شهردن آیریلان توریستلر اوچون خاطره کارتی دا اولاجاق.
کارتدا ۱ گوندن ۱۵ گونه قدر محدودیتسیز نقلیات حاقی و توریستیک اتوبوس تورو ایمکانی اولاجاق. "ایستانبول سیتی کارت" اوچون بیلت جیهازلاری توریستلرین ان چوخ اولدوغو ۳۰دان چوخ نقطهده یئرلشدیریلهجک.
ایستانبول سیتی کارت صاحبلری ایکی قاتلی اتوبوسلاری ایله ایستانبولون ان چوخ گؤرولن یئرلرینی گزهبیلهجکلر. توریستلر ایستدیکلری نقطهده ائنیب باشقا بیر آراجلا ۲۴ ساعات سیاحتلرینه داوام ائدهبیلهجکلر.
دیگر سئچهنکده، ایستهنیلن گون ساییسینا گؤره، ایستانبولدا اجتماعی نقلیاتدا محدودیتسیز گئچیش حاقی تامین ائدن خیدمت سونولاجاق.
ترجیح ائدیلن خدمت توریست کارتینا یوکلنهبیلر.
ایستانبول سیتی کارتا یاخیندا موزهلره گیریش، شهر گمی خطلری ایله بوغاز تورلاری کیمی ایمکانلار علاوه ائدجک.
ایلگیلیلی خبرلر
تۆرکیهیه گلن خاریجی قوناقلارین ساییسی اوتوز میلیونا یاخینلاشدی
کۆلتور و توریزم باخانلیغی، ایلین ژانویه-آگوست آیلاریندا اؤلکهیه گلن قوناقلارین ساییسی ایله باغلی بیلگیلری پایلاشدی
قهرمانماراشدا ۷۶۰۰ ایللیک اسکلت تاپیلدی
تۆرکاوغلو ائلچهسیندهکی دونوزتپه کوُرقانیندا آپاریلان قازینتیلار سیراسیندا ۷۶۰۰ ایل اؤنجهیه عاید اولدوغو دۆشونولهن قادین اسکلتی تاپیلدی
دونیادا ۷۷۱ میلیون اینسان اوخوما یازما بیلمیر
دونیادا اوچده ایکیسینی قادینلارین اولوشدوردوغو ۷۷۱ میلیون یئتیشکین اینسانین ساوادسیز اولدوغو قید ائدیلدی


text:
وجودو اوچدو
ریحانه پورغنی
ترافیک ایشیغی قیرمیزی ایدی. پیادا کئچیشی دالیندا دوردو. دالبادال سیقنال سسی خیابانی بوروموشدو. بیر موتورسیکلت کوکرویه-کوکرویه دوز قیچلارینین قاباغیندان یئیین کئچدی. هورکوب دالدالی گئتدی. آز قالا آرخا دوشوردو. قادینا باخان گنج موتورسیکلت سوروجوسو دؤنوب، کوبود سسله برکدن گولدو. اوغلانین ناتاراز گؤزلریندن ساچان قیغیلجیملار قادینین اوزونو یاندیردی. آجیقلی باخیشلارینی اوغلاندان آلیب، سوروشوب چیگینلرینه دوشن شالینی تیترک اللری ایله باشینا چکدی. موتورسیکلتین اگزوزوندان چیخان توستو گؤزونون قاباغیندا قارا بیر بولود سرهلهمیشیدی. نئچه آددیم اوتایدا دوران اوزون قارا مانتو گئین، قیریشمیش اوزو شسلی قامتینه یاراشمایان قادین؛ «بالا بیرزاد اولمادی کی؟» سوروشدو. -یوخ- دئیه باشینی ترپتدی.
-«اولسون قورخما قیزیم، کؤپک اوغلونون آرپاسی آرتیق دوشوب» دئدی.
یاشیل ایشیق یانیر، ماشینلار آغ چیزگیلرین دالیندا دوزولورلر.
قیچلاری دالینجا سورونه_سورونه خیاباندان کئچیر. یان گزینتیده ماراقلا ویترینلره باخان، یار-یولداشی ایله آددیملایان، سرعتله ایش-گوجلرینین دالینجا گئدن جماعتین آراسیندان یول تاپیپ کئچمهیه چالیشیردی. قادین ساللانا_ساللانا قارا بیر کؤلگه کیمی او رنگلی جماعتین ایچیندن کئچیب گئدیری.
هاوانین بورکوسوندن نفسی دارالیردی. تر آلنیندا مونجوقلانمیشدی. دیلی داماغینا یاپیشمیشدی. بیر میوه سویو ساتان دوکانین قاباغیندا دایاندی. رنگبهرنگ میوه سولاری یئکه شیشه قابلاردا فیرلانیردی؛ ماوی، یاشیل، قیرمیزی. جماعت دوکانین قاباغیندا سیرا باغلامیشدی.
گؤزو رنگبهرنگ میوه سویو بارداغینی دونیانین ان قیمتلی وارلیغی کیمی الینده توتان، قیرمیزی کوردهله ایله باغلانان قوشا هؤروکلری چیگینلرینین اوستونه دوشن، قیرمیزی گوللو دون گئیینَن بیر بالاجا قیزا ساتاشدی. دونیانین ان موتلو اینسانینین گولوشلری دوداغیندا اولان بالاجا قیز آناسینین الیندن یاپیشیب اورادان اوزاقلاشدی. قادینین بئینینده کولک اسدی. او کولَگین جان یاندیران شاختاسی، یایین اورتاسینداکی او ایستی، بورکولو آخشامدا قادینین اللرینی، اوزونو، توم وجودونو بیر پارچا بوزا دؤندردی.
گؤزلرینین قاباغینا بیر تور چکیلدی، آیاقلاری دولاشا_دولاشا دوکانین قاباغیندان کئچیب گئتدی.
بیر کوچهیه دؤندو. دوز بیر آی بوندان قاباق بو کوچهنین اؤنوندن کئچنده، شانسدان دؤنوب کوچهنین ایچینه باخاندا، گؤزو بیر دکتر اوفیسینین پانئلینه ساتاشمیشدی. «دکتر اکرم افشارنیا، متخصص بیمارهای زنان و زایمان» تعجبلنمیشدی. اؤز اؤزونه «بو دکتر بو خلوت، سسسیز کوچهده نه ایش گؤرور؟» دئمیشدی. کوچهده بیر الکترونیک جیهازلار اعمالات خاناسی، بیر وکیل اوفیسیندن باشقا بیر ایش یئری یوخویدو. قالانی کپنَگی باغلی قیفیللاری پاسلانمیش دوکانلار ایدیلار. هئچ بیلمیردی روزگار اونا نه یوخولار گؤروب کی دوز بیر آی سونرا او دوکتوره ایشی دوشهجک.
اوفیسین قاباغیندا دایاندی. گوجله نفس آلیردی. دلیجهسینه چیرپینان اورهگی آز قالیردی باغیرینی دلسین. ال_آیاغی سوستالمیش، یئرینده دونوب قالمیش، تونلارجا آغریلیقدا اولان آیاقلارینی گوجله ترپَدیب، سورونه-سورونه ایچَری گیردی.
دیوارلاری بوز رنگله بویانمیش بوغاناق، داریسقال، داخمایا بنزر اوفیسده سکرتر باشقا کیمسه یوخویدو. نارین گؤزلو، سیسقا سکرتر، قادینی گؤرمک همن دوداغی قاچدی.
-«هن بس گلدین! دونن پئشمانلاییب گئتمهسَیدین ایندی جانین قورتولموشدو. پول گتیردین؟ نقد اولاها گرک، بیلیرسن دا بو ایشلرده گرک دیوان-دفترده اؤزوندن ایز قویمایاسان» دئدی. قادین اؤیولدویه-اؤیولدویه توالته ساری قاچدی، ایچی دیشینه چیخا-چیخا، توم نفرتینی و اکراهینی قوسدو. بیرآن ال اوزونه سو ووراندا، گؤزو آینادا قارالمیش، روحسوز، ازگین صیفتینه ساتاشدی. گؤزونو آیندان آلیب تئز ائشیگه چیدی.
-«قورخورسان؟ قورخما هئچ زاد دئییل، اون دقیقهیه قورتولار، اما نَیه تک گلیبسن؟ بیر نفری اؤزونله گتیرَردین کاش» سکرتر دئدی. قادین بیر سؤز دئمهدی، بیر دسته پولو چیخاردیب ماسانین اوستونه قویدو. منشی آغاج کیمی قورو اللرینی اوزادیب پوللاری گؤتوروب سایماغا باشلادی.
قادین سکرترین ایزنینی گؤزلهمهدن دوکتورون اوتاغینا کئچدی.
دوکتور باشینی موبایلیندان قالدیریب، قادینا باخاراق:
-بوگون امینسن دا هن؟ سکرتر دئییردی دونن قویوب گئدیبسن. ایستهدیگیم سونوگرافی جوابینی گتیردین؟
قادین الینی آتیب بیر کاغاذ چیخاردیب دکترا ساری اوزادیر. دکتر گؤزلوگونو تاخیب کاغاذا باخاندان سونرا، «یاخشی هر شئی یولوندا، گتیر تانسییونون اؤلچوم باشلایاق» دئییر.
-یاخشیدیر، کئچ سویون او تختین اوستونده اوزان؛ دکتر دئییر.
قادین دؤنوب او بدهئیبت، ایشکنجه تختینه اوخشایان رنگی گئتمیش ایکی قیچ یئری اولان اورتاسی بوش تخته باخدی. مذبحهیه گئدن قویون کیمی باشینی آشاغی سالیب تختهساری گئتدی.
جیهازینی سویوقلوغون ایچینده حیس ائتدی، آغری بیر ایلان کیمی توم بدنینه دولاشدی. هر یئری آغریدی. بدنی آغریدی. بئلی آغریدی. اورهگی آغریدی. روحو آغریدی. دیشلرینی بیربیرینه سیخیب، گؤزلرینی برکدن یومدو، دیرناقلارینی تختین قولونا باتیردی. اما سسی چیخمادی. دستگاهین سسی بئینینه تؤرپو چکیردی. بطنیندن چیخان لخته لخته قان بیر خورتومدان کئچیب جیهازین محفظهسینه تؤکولوردو. ائله بیل قادینین گؤودهسیندن بیر شئی اوچوب گئتدی. قادینین رنگی سارالمیش، آیاقلاری تیترهییردی. اوشویوردو. اورَگی بولانیردی. قادین اؤلمک ایستهییردی.
-قورتولدو، دورما آیاغا بیراز بوردا اوزان تانسییونون ائنیب، ایندی سکرتره دئیهرم بیر سرم وورار؛ دکتر دئدی.
قادینین یانیداکی کیچیک ماسادان تلفنونو گؤتوروب باخدی. بئش جوابسیز زنگ. تلفن یئنه چالدی. توشا باسیب آچدی. بیر بوغوناق، کوبود کیشی سسی اوتایدان:
«نئینهدین؟ بو گون ایشی قورتاردین یا یوخ؟» دئدی.
-دئدیگینی ائلهدیم، اونو اؤلدوردوم؛ قادینین سسی تیترهیه-تیترهیه، کینله دئدی. یاواش-یاواش گؤزلری یومولدو.
گونشین آلتیندا آلتین کیمی پاریلدایان اوجسوز بوجاقسیز بیر بوغدا تارلاسینین اورتاسیندا دایانمیشدی. ایکی قولونو ایکی یاندان آچیب دوردوغو یئرینده اؤز اطرافیندا فیرلانیردی. بیردن گؤیون بیر قاتیندان بیر قارا قارغا گلیب سول چیگنینده اوتوردو. قادین ترپنمهدی، قارغا اگیلیب وار گوجویله دیمدیکلهیه-دیمدیکلهیه قادینین باغرینی دلیب، چیرپینان اؤرهگینی سؤکوب، قانی سوزوله-سوزوله دیمدیگنه آلیب، اوچوب، گؤیده یوخ اولدو.
قادین هر زامان کی کیمی یئنه ده سوسدو. بومبوش جانسیز، آیازلی گؤزلرینی، سئرچهلره زیللهدی. سئرچهلر هورکویوب پیریلداییب اوچدولار. قادین اَگیلیب بومبوش قالان باغرینا باخدی. قارنیندان بیر توتام سامان چیخاردیب، اورَگینین بوش قالان یئرینه باسدی.
۹۹/۱۰/۵


text:
تبریزلی صنعتکار «کامیار شکیبایی» وفات ائتدی
تبریزلی صنعتکار «کامیار شکیبایی» حیاتدان واختسیز آیریلمیشدیر.
خبر آژانسلارینین یایدیغی معلومات اساسیندا تبریزلی عکاس، سینما و ئتاتر اویونجوسو «کامیار شکیبایی» گؤزلنیلمهدن مهر آیینین ۱۸نجی گونو ۴۴ یاشیندایکن اورهک اینفارکتی نتیجهسینده حیاتلا وداعلاشمیشدیر.
کامیار شکیبایی ۱۳۵۵نجی ایل تبریز شهرینده دونیایا گؤز آچمیش، اینجهصنعتله مشغول اولارکن مختلف فارس و آذربایجان تورکجهسینده استحصال ائدیلن فیلم و سریاللاردا مختلف روللاری ایفا ائتمیشدیر. «کؤمور»، «مطبخ اربابی»، «آنتی گون»، «جلال»، «دخترم نرگس»، «سیستم گرون هُلم» و «برهان» کیمی فیلم و صحنه اثرلرینی شکیبایینین چیخیش ائتدیگی اثرلر سیراسیندا آد چکمک اولار.
«ایشیق» – آذربایجان ادبیات و اینجه صنعت سایتی امکداشلاری آدیندان بو واختسیز ایتگینی صنعتکارین حؤرمتلی عائلهسینه، دوست تانیشلارینا و بوتون صنعت ایشچیلرینه تسلیت دئییر، صنعتکارین خاطیرهسینی عزیزلهییریک.
«ایشیق» – آذربایجان ادبیات و اینجه صنعت سایتی
۱۸/۰۷/۱۳۹۹


text:
پولیمر
پولیمرلر (یونان دیلی «پولی» – هیسسجیک دئمکدیر) — چوخلو سایدا تکرارلانان هیسسجیکلردن عبارت اوْلان یوکسکمولئکوللو بیرلشمهلردیر. پولیمرلری تشکیل ائدن بۇ هیسسجیکلر ائلئمئنتار قورولوش واحیدلری آدلاندیریلیر. بۇ المنتلر قورولوش واحیدلرینه موافیق گلن، پولیمرلرین سینتز ائدیلمهسی اۆچون صرف ائدیلهن ان آزی بیفونکسیونال ماددهلره مونومرلر دئییلیر. پولیمرلر اؤز خاصهلرینه گؤره آلیندیقلاری مونومرلردن کسکین فرقلنیر. بۇ ایسه پولیمرلره موستقیل ماددهلر کیمی باخماغا ایمکان وئریر.
پولیمرلر حاقیندا عمومی معلوماتدَییشدیر
پولیمرلر چوخ اهمیتلی بیرلشمهلر اوْلوب اساساً جانلی اورقانیزملرین حیاتیندا موهوم رول اویناییر. آغاجلارا، اوتلارا مؤهکهملیک وئرهن سئللولوزا پولیمردیر. بیزیم گئییمیمیزین هازیرلاندیغی یون، پامبیق و س. محض پولیمر لیفلردن عبارتدیر. هؤرومچک تورو، ایپکقوردو باراماسی اؤزو ده پولیمردیر. گئنئتیک کودون داشیییجیسی اوْلان دنت ده پولیمردیر.
مۆعاصیر دونیا پولیمرسیز تسووور ائتمک غیری-مومکوندور. گئییم، ییئجئک، قابلاشدیرما، تیکینتی، نقلیات، طیب و بیر چوخ باشقا ساحهلرده تطبیق اولونان پولیمرلر بیزیم حیاتیمیزین اوزولونماز بیر پارچاسیدیر. اونلار دی الکتریک، یاریمکئچیریجی و ناقیلدیرلر. اونلار هریئردهدیر.
پولیمرلرین تصنیفاتییدَییشدیر
پولیمرلر – چوخلو سایدا تکرارلانان هیسجیکلردن عبارت اوْلان یوکسک مولکوللو بیرلشمهلردیر. بۇ تکرارلانان هیسسجیکلر المنتلر قورولوش واحیدلری آدلانیر. المنتلر قورولوش واحیدلرینین عئینی، یاخود موختلیف اولماسیندان آسیلی اولاراق پولیمرلر هوموپولیمئرلر (آ بندی) و بیرگه پولیمرلره (قالان بندلر) بؤلونور. بیرگه پولیمرلر تشکیل اولوندوقلاری المنتلر قورولوش واحیدلرینین بیرلشمه آردیجیللیغینا موافیق اولاراق، مونتزهم (ب)، غیری-مونتزهم (ج)، بلوک بیرگه پولیمرلر (د) و جالاق بیرگه پولیمرلره (ائ) بؤلونورلر.
پولیمر مولئکولو مونومر مولئکوللارینین بیر-بیری ایله بیرلشهرک عمله گتیردیی بؤیوک مولئکول کوتلهلی ماکرومولئکولدور. ماکرومولئکولیار زنجیری تشکیل ائدن مونومر زنجیرلرینین کاربون آتوموندان و یا کاربونلا یاناشی دیگر ائلئمئنت آتوملاریندان عبارت اولماسینا اساساً پولیمرلر هوموزنجیرلی و هئتئروزنجیرلی اولورلار.
ماکرومولکولار زنجیرین ترکیبی کیمی قورولوشو دا پولیمرین خاصهلرینه تأثیر گؤستریر اودور کی، پولیمرلر زنجیر قورولوشلارینا گؤره ختتی (سولداکی شکیل)، شاخهلی (اورتاداکی شکیل)، تورواری اولورلار (ساغداکی شکیل). البته، بۇ دا پولیمرلری تام اولاراق تصویر ائتمیر. بئله کی، شاخهلی پولیمرلر بوداقشکیللی، داراقشکیللی، اولدوزشکیللی و هیپئر شاخهلی اولدوقلاری کیمی، تورواری پولیمرلر ده نردیوانشکیللی، تورشکیللی و اوچؤلچولو اولورلار.
پولیمرلر عئینی زاماندا تشکیل اولوندوقلاری ائلئمئنتار قورولوش واحیدلرینین طبیعتینه موافیق اولاراق دا فرقلندیریلیر. بئله کی، اورقانیک بیرلشمه اوْلان مونومرلردن عمله گلمیش پولیمرلر اورقانیک، غیری-اورقانیک مونومرلردن تشکیل اولونموش پولیمرلر ایسه غیری-اورقانیک پولیمرلر آدلاندیریلیر. بۇ باخیمدام پولیمرلرین اورقانومئتاللیک نؤوو ده معلومدور.
طبیعتده مؤوجود اولماسینا یاخود صنایعده آلینماسینا گؤره ده پولیمرلری موختلیف قروپلاردا جملشدیریرلر. بۇ باخیمدان پولیمرلر طبیعی، صونعی و سینتئتیک اولورلار. طبیعتده مؤوجود اوْلان پولیمرلر طبیعی، طبیعی پولیمرلره دیگر ماددهلرین تأثیری ایله آلینان پولیمرلره صونعی، صنایعده بیرباشا مونومرلرده سینتئز اولونان پولیمرلره ایسه سینتئتیک پولیمرلر دئییلیر.
پولیمرلر، بوندان علاوه، عمله گلمه مکانیزمملرینه و تشکیل اولوندوقلاری ائلئمئنتار قورولوش واحیدلرینین پولیمئرلشمه رئاکسییاسینا داخیل اوْلان ماددهلردن فرقلی اولماسینا و یا فرقلهنمهمهسینه گؤره ده تسنیف اولونورلار.
پولیمرلرین آدلاندیریلماسیدَییشدیر
پولیمرلر اونلارین تشکیل اولوندوقلاری مونومرلرین آدلارینا اساساً آدلاندیریلیر. بورادا یئگانه فرق هوموپولیمئرلرله بیرگه پولیمرلرین آدلاندیریلماسیندادیر. بئله کی، هوموپولیمئری آدلاندیرماق اۆچون موافیق مونومرین آدینین قارشیسینا «پولی» سؤزؤنو علاوه اولونور. مثلاً، ائتیلئنین عمله گتیردیی پولیمر پولیئتیلئندیر. بیرگه پولیمرلرین آدلاندیریلماسی زامانی ایسه موافیق مونومرلرین آدلاری و اونلاردان سوْنرا ایسه بیرگه پولیمر سؤزو ایشلدیلیر.
پولیمرلرین سینتزیدَییشدیر
پولیمرلری سینتز ائتمک اۆچون چوخلو سایدا اصوللار مؤوجوددور. بۇ اصوللاری عمومی اولاراق بیر نئچه قروپدا تصنیف ائدیرلر. ایلک اؤنجه، پولیمرلرین سینتزی اونلارین آلیندیغی ماددهیه گؤره تصنیف اولونور. بئله کی، پولیمرلر هم بیرباشا اولاراق مونومرلردن، هم ده دیگر پولیمرلردن سینتئز ائدیله بیلر. مونومرلردن پولیمر سینتزی ایکی مکانیزمم اوزره گئدیر: زنجیرواری پولیمئرلشمه و پیلهلی پولیمرلشمه.


text:
گولومئی(اویون)
گولومئی– فولکلور ژانری.
عادتاً توی و ائل شنلیکلرینده ایفا اولونان قدیم ماهنی-اویوندور. "دیل یاللیسی اویونو" دا آدلانیر. ناخچیوان بؤلگهسی اۆچون سجیهوی اولان و اساساً خینایاخدی مراسیملرینده ایفا اولونان بو اویوندا قیز-گلینلر هر بندی دؤرد میصراعلی و بوتون میصراعلارینین سونوندا "گولومئی" سؤزو تکرارلانان ماهنی اوخویورلار.[۱]
قایناق[دَییشدیر]
• ناخچیوان انسیکلوپدیاسی، 2 جیلدده.1. جیلد، ایستانبول:باکانلار مدیا، 2005.
اتک یازیلار[دَییشدیر]
- ^ آذربایجان فولکلورو آنتالوگییاسی. 1.جیلد. ناخچیوان فولکلورو. باکی، 1994


text:
هانکی مهرین بیری؟-!- مجتبی نجفی
- توضیحات
- منتشر شده در چهارشنبه, 01 مهر 1394 22:48
هر ایل مهر آیینین بیرینده مدرسه لر آچیلیب، آتا-آنالار اوشاقلارین ساواد قازانماق اوچون هر گون درسه گؤندریرلر. والدین یوخسا اوشاقلار، هانسی چوخ استرسلی دیر دئمک اولماز. آنجاق آنا دیلینده اولمویان کیتابلاری اوخوماق مجبوریتینده قالان اوشاقلاردا داها آرتیق استرس دالغالانیر. کیلاسلاردا، اؤز عاییله ایله توپلوملاریندا دانیشان دیلدن اؤزگه یاشیان اوشاقلاردا درین ایکیلیک یارانیب دوغما استعدادلاری ساواد قازانارکن، ایچرلرینده اؤلوشوب آرادان گئدیر. یازیلمیش کیتابلاردا ائشیدیلمیش ناغیللار، بایاتیلار، آتالار سؤزو ایله آنالار نازلاماسیندان هئچ نه یازیلماییب. بئله جه مدرسه لرده اؤرگشیلن دیل، ائشیکده کی ایلگیلرین یاردیمجیسی اولابیلمییب اوشاقلاری داها آرتیق یالقیز یاشادیر.
بوتون اؤیرتیم بیلگینلری، اوشاقلارین گلیشمه سینده، دوغما استعدادلارینین چیچکلشمه سینده، دوزگون ایلگی قورماسیندا ها بئله توپلومون قوراللاریلا اخلاقیاتینین یئریمه سینده، آنا دیلین اؤستون دیرینه تاکید ائلییبلر. بوگونه قدر نسیللرین آراسیندا گئچیلن یاشام، بیر تسبیحین دنه لری ساییلسا آنا دیلی اونون ساپیدیر.
بوگون اؤلکه میز ایران دا یاشایان تورکلرین ان اؤستون ایستکلریندن بیری آنا دیلی دیر. دولتین بوینونادیر بو ایستکی یئرینه یئتیرمکله میلیونلارجا تورک آتا، آنا لارین گؤزون ایشیقلاندیریب اوشقلارینا چیچکلنمک ایمکانی یاراتسین. هامی گؤزلییریک هانسی مهرین بیرینده آنا دیلیمیزده اوخوللاردا درس دئیله جک؟!
فارسجا بیلمیین ساوادسیز دیر!!
بیر گون زنگانلی حورمتلی بیر دوستوم اؤز آتاسیندان بیر خاطره دئدی. آتاسینین آتاسی حاجا گئدنده، عاییله سینی خبرسیز قویماییب حاجین احوالاتین اولارا آچیخلاییم دئیه مکه دن زنگانا تئلقرام وورور. زنگانین تئلقرامچیسی گلن نقطه-خط لری یازی دیلینه چئویریب منیم الیمه وئررک، آتانا بیر سؤزون وار دئ یازیم گؤندریم دئیه او ایستی هاوادا سنی گؤزلور، دئدی. منده تلم تلسیک دئدیم هرنه دن فیکرین راحات اولسون هامی ساغ سلامت گلمینی گؤزلییر. دئملی سؤزوم چوخ اولسادا آنجاق بیلیردیم تئلقرام دا قیسساجاسینا دیمه لییم، الینده کی دسته نی تاقیلدادماغا باشلاییبب منیم ساوینی مکه یه گؤندردی. تئلقراملارین پولون وئریب آتامین گؤندردیگی سؤزلری آنام گیله اوخویوم دئیه ائوه قاییتدیم. عمی، دایی، خالا ایله بیبی اوغلان- قیز لاریم، باجی قارداشلاریملا بیرلیکده کوچه باشیندان گؤزلییردیلر، منی گؤرجک های کوی دوشدو. بیر آناآنا ..دییه رک ائوه ساری قاچدی. ائوه یئتیشدیکده، بوتون قوهوم اقرابانین بیزه ییغیشدیق لارینی گؤردوم. اونلاردا منی گؤردوکده، نه خبر دئیه سروشدولار.
آتام مکه دن ایکی خط تلقرام گؤندریب دئدیم ائلجه اوخوسون دئیه تئلقئرانی عمیمه وئردیم. عمی جان تئلقئرامی آلیب اؤپوب کاغاذین آراسین چوخ سلقه لی آچدی. یازی لارا بیرآزجا باخیب باشین قالدیریب منه باخدی بو نه دیلده یازیلیب؟ فارسجادیر دئیه سوروشدو. والله ائله تلقرامچی بونو منه وئردی دئییب اوتوردوم. عمیم قارداشینا باخدیقدا، اونون دا فارسجا بیلممه سینی بیلن عمی، هاردان ساوادلی تاپاق ایندی، دئدی؟ اوگون آخشاما قدر زنگانین کوچه باجاسین گزیب ده بیر ساوادلی تاپا بیلمدیک. من گزه رک عمیم ده ائوده اوشاق لاری دانلاییردی، گؤروسوز نه گونه قالمیشیق بو شهرده بیر نفر ساوادلی ایکی خط مکهدن گلن تبرریکی بیزه اوخویا، تاپا بیلمیریک. درس اوخویوب ساواد قازانمالی سیز، وای حالینیزا بیر گون اوخولا گئدمیه سیز….
مین لرجه بئله خاطره ائشیدیمی سینیز، بئلجه مینلرجه اوشاق فارسجا اوخویوب یازماغی ساواد ایناندی. آنجاق بیرنفر ده نیع تئلقئرام تورکجه دئییلدی دئیه سوروشمادی!؟
اوخول دا تورکجه درس دئییلسین یاخشیی دیر یوخسا اوشاق لاریمیزلا کؤرپه لیک دن فارسجا دانیشساق؟
اوشاغیم تورکجه نی هر نئجه اولسا اؤرگشه جک قوی مدرسه ده فارسجانی راحات دانیشسین دئیه، اؤز اوشاق لارین دیل آچاندان اؤنجه فارسجا دانیشدیران آتا، آنا لار دا واردیلار.
دئیه سن بس هئچ زامان، مدرسه لرده تورکجه درس دئییلسین، بو آداملارین فیکرینه چاتمییب! دونیالیق آراشدیرمالار گؤستریر بئله دوشونن آتا، آنالار یولو تام ترسینه گئدیرلر. سؤزسوزدور بئله اینامدا اولان لار اؤزلری معلول ساییلیب، عیللت دئیل لر. یعنی بونلار تورکجه درس دئیلسین دئسه لر تزه او بیری دیلداشلارینا قاتیلیب بو ایشین اولماغین ایش باشیندا اولانلاردان گؤزلیه جکلر. آنجاق قوندارما تبلیغات لارین اؤنونده دورماساق گئتدیکجه اؤزوموزده اونو ایناناجاییق.
بوتون آراشدیرمالار، اینسانلارین اؤز آنا دیللری ایله فیکر ائلییب دوشوندوک لرینی گؤستریب. یعنی ائله اؤزونوزو نظر ده آلین سیز دونیانین هر یئرینده اولورسانیز، هر نئچه دیل بیلیرسینیز، یئنه ده اؤز دوشونجه خلوتینیزده تورکجه فیکیرلشیب پروگرام تؤکه جکسینیز. بو سیزین دوشونجه نیزین تورک اولدوغونو ثبوت ائدیر.
تورکجه دیلی ایلتصاقی، فارسجا تحلیلی بیر دیل دیر، بو ایکی دیل چوخ فرقلی دورومدا دایانیرلار. میثال چون تورکجه ده هئچ زامان اؤنکیمیز یوخدور، فعللرین کؤکو هر زامان لا هر شخص ده ثابیت اولوب دئیشیلمز. آنجاق فارسجادا ائله دئیل، ” پیشیریر ” سؤزجویونون فارسجاسی ” میپزم ” اولور، ” پیشیردیم ” پختم، یعنی «پخت» کؤکو بعضی یئرلرده دئییشیلب «پزه» دؤنور و چوخلو بئله میثال لار. تورکجه ده بیزیم ربط سؤزوموز «که» کلمه سینه تای یوخدو.ر یانی بو جمله «آتا، آنا لار کی اوشاق لارین فارسجا دانیشدیریر اولارین دوشونجه قورولوشون بیر بیرینه قاتیرلار.» بئله یازیلمالی دیر « اوشاق لارین فارسجا دانیشدیران آتا، آنا لار، اولارین دوشونجه قورولوشون بیر بیرینه قاتیرلار». تورکجه قیراماتیکا قوراللارینی بیلمیین ائلجه فارسجانی مدرسه ده اؤریرنن اوشاق یوزلرجه بئله یالنیشلار بئینینده قورولوب دوشونجه سیستیمی بیر بیرینه قاتیر. بیزیم ایلکین آتا، آنالاریمیز تورکجه دیلده دانیشان دان بری بوتوولشمک (پروسه تکامل) اؤزه بوگون بیزیم سویوموزون فیکر، دوشونجه ایله دویغو سیستیمی بو دیلین قوراللاری لا تؤکولوب. بوتون چابالیان لاردا بوتوولشمک پروسه سی اونلاری چاغداش دوروم لارینا چاتدیریب.
آوروپا بیرلیگینده ایتالیان دان اینگلیسجه یه چئویرمک ۱۵ نفر ایتالیانلی مفسرین اوستونده بیر آراشدیریلیب. بوتون مفسرلر انگلیسجه نی تام دورو دانیشیردیلار. بو آراشدیرمادا، اولارا آنا دیل لرینده گؤستریلن سؤزلر باشقا دیلده گؤستریلنده بیین چالیشمالاریندا اینانیلماز فرقلرین یارانماسی گؤرونوردو. آراشدیرماچی لار، ۱۷۰ میلی ثانیه سؤزلرین گؤسترمگیندن سونرا بیر پیک، الکتریکال چالیشمالاردان بئیینین سول بولومونده، حرف لری سؤزجوک لرین بیر بؤلومو اولاراق معنالاری چئویریلممیشدن تانییان قسمتینده، ثبت ائدیرلر. بو بیین دالغالاری سؤزلر ایتالیان اولان زامان، مفسرلر بو دیلی ۵ یاشدان اؤنجه اؤرگشمیشدیلر، چوخ اوجا بیر پیک یارادیرلار. میلان شهرینین میلانو-بایکوکا (Milani-Bicocca) بیلیم یوردونون ایدارکی الکتروفیزیولوژی پروفسوری، آلئس مادو (Alice Mado Proverbio) دئییب: «بو تاپدیقلار، بئین کؤرپه لیک ده اؤیرنن دیلی نئجه فرقلی اونودوب آنماغین (خاطیرلاماغین) گؤستردی». یعنی میللی دیل الکتریکال چالیشمالاری آرتیران بیر سیرا بیرلیکلر بئیینده یارادیر. آلئس، بیزیم آنا دیلیمیز، دوشونمگه، خیال و دیوغولانماقا ایشلتدیگیمیزه دیل، دئییب دیر.
بئلجه کؤرپه اوشاقلاری فارس دانیشدیرماق، اونلارین بئیین گلیشمه سین ائتگیلندیریب اونلاردا ایکیلیک یارادیر. بئیین اؤز بوتوولشمیشقوراللاری لا قاباقا گئتمک ایزنی اونون گئری قالماسینا بیر مانع اولور. مین لرجه ایل نسل لر دولانیب بیزیم بینیمیز بو قوراللارلا بسلنیب و بئیینین دئییشیلمه سی مینلرجه ایل چکر. یانی بیر سویو تورک اولان اوشاغین آناسی تورکجه ده دانیشدیرماسا، اونو بئیینی التصاقی دیر و تورکجه دوشونور. بو سؤزلر سوی سئومک دئییل تام فیزیولوژیکی، بوتون سوی لارا حاکیم اولان بحث دیر.
مدرسه لرده تورکجه اوخونسا اوشاق لار اؤز آنا دیللرین قایدالی اؤیرنسه لر ایکینجی، اؤچونجو دیلی آز زاماندا، راحاتجاسینا اؤیرنیب قوللانا بیلرلر. یونیسفین ۲۰۱۲ کنگره سینین اؤچونجو بندینده ده ، آنا دیلینده گوجلو تمل تیکمک، ایکینجی دیلین داها راحات اؤیرنمه سینه سینه یاردیمجیل اولماسی قئید اولونوب.
ائشیتدیک لری یازییا چئویرمک، یازینی اوخویوب آنلامین دویماق بئجریشلری، آنا دیلینده اوخویان اوشاق لار، سس سیمگه لری ایله یازی سیمگه لرین تئز توتوشدورا بیلمک اؤچون آز زمان دا یارانیب گوجلنیر. کیلاس آنادیلینده اولاندا اؤیرتمن له اؤیرنن لرین آراسیندا دئییلمک دانیشیقا دونوب اورتاق اؤیرتیم فضاسی یارانیر.
باشقا دیلده درس دئین اؤیرتمن لرین کیلاسی، اؤیرنجی لرین بحثه قاتیلمامازلیغینا گؤره کنفرانسا دؤنر. اوشاغلارین کیلاس دا سوسقون قالماغلاری ایله بحث لره قاتیلمامازلیقلاری اولارین ارکینلیگین توکندیریب باشقا توپلوم لاردا دا سوسدورار.آیری اؤزدن ده اؤیرتمن اؤز دیئدیگی درسینی باشا دوشمگین بیلمز.
دیل کیملیگین قوروقجوسودور
بوگون اوخونولمایان دیلین کئچن یازیلاری اوخونماز صاباحینادا بیرزاد یازیلماز بئلجه بودیلده دانیشانلارین ایلگیسی قیریلار. میللتلرین مدنی، تاریخی، اسطوروی ایله کولتوول کئچمیشلری چئشیدلی عصیرلرده، زنجیرین حلقه لری تک یارانان ناغیللار، شعرلر ایله آتالار سؤزلرینده سیخیشیب، چاغداش یاشایانلارا چاتیب اونلارین کیملیگین تانیدیریر. هر توپلوم اؤز گله جک نسلینین کیملیگین قوروماسا کولتورل یوروشلرین اؤنوندن اودوزوب اؤزونه عایید اولان اخلاقیاتی اومابیلمز. بوگون بیزیم اوشاقلار اسپایدرمنی، باربینی، سیندریلانی، شرک ایله باشقا باتی دا یارانان قوندارما اویونجاقلاری اؤز کئچمیشلرینده اولان ایگیدلردن داها آرتیق تانیرلار. بیزیم اوشاقلار مدرسه ده، اؤز ائولری ایله توپلوم لاریندا دانیشیلمایان بیر دیلی اؤیرنیرلر. بو دیل اونلاری اؤز کیملیکلریندن اوزاق سالیب نسیل لر آراسیندا قیریقلیق دوزنلییر.
ائولرده یاشیان آتا، آنا، بویوک آتالار لا آنالارین اوشاقلارا اوخویان اوخشامالار، ناغیللار، بایاتیلارلا… اونلارین کیملیگن قورویوب دیل اؤیرتیم لرینده، ایلگی قورماق بئجریشلرین، اؤز ایچرلرینده کئچیلن دویغولارین دیله گتیرمسین گلیشدیرلر. بیر آیری باخیشدان دا اؤزگه دیلده اؤیرتیم گؤرمک، اوشاقلارین الین اؤز ائولرینده اولان اؤیرتیم ایمکانلاریندان اوزوب تحصیل گوجونون هامیسی معلیم ایله اوشاغین اؤز اوستونه دوشور. هر بیر ائشیدیلمیش ناغیلین یازماسی اوشاقین دیل اؤیرتیملیگین گوجلندیریب اونون ایلگیسین عاییله سیله سیخلاشدیریر.


text:
کینزی ایقتیصاد
کینزی ایقتیصاد اینگیلیسجه (Keynesian economics) یوخسا کینزینچیلیک جان ماینارد کینزین ایقتیصادی تئوریسی کینز دئییر کی کاپیتالیسم ایقتیصاد سیستمی یاخشی بیر سیستم دیر . بو سیستم ده میلت اؤز ایش لرینه گؤره پول قازانیر لار.
اساس ایده لری[دَییشدیر]
۱-جینس بازاری ایشلری و اورتیمی یوخسا تولیدی کونترول ائدیر .
۲- اولوملو دور کی بعضی آدام لار ایش دالیسیجاق اولارکن گینه ایشسیز قالالار.
۳- پول ساخلاماق دا آرتیش جک سرمایه قویماقا هیدایت ائتمیر لر میلتین پول ساخلاماق و سرمایه قویماق آراسیندا سئچمک حق لری وار دیر.
۴- پول اۆستۆنده اولان ایقتیصاد جینس دئییشمک سیستمی نن فرقلی دیر.
۵- پول میقداری تئوریسی او زامان اولوملو دیر کی هئچ بیر ایشسیز اولمیا.
۶-ایقتیصاد بازاریندا سرمایه قویان لار داورانیشینا حاکیم اولان کینز دئدیگی کیمین حیوانی روح دور.
قایناقلار[دَییشدیر]
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
- Works by John Maynard Keynes at Project Gutenberg
- "We are all Keynesians now" – Historic article from Time magazine, 1965


text:
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/فوریه ۱۱
، ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۰ رجب/مناسبتلر
- رویدادلار
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۰ رجب/رویدادلار
- ۶۶۰ (میلاددان قاباق) - ژاپون نون سونتی کشف گونو کیا امپراطورونون توسوط ایله.
- ۲۰۱۱ (میلادی) - حسنی مبارک، میصر رئیسجومهورو، خالق اینقیلابینین سببینه گوره استعفا ائتدی.
- دوْغوم گونلری
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۰ رجب/دوغوملار
- ۱۸۴۷ (میلادی) - دوغوم گونو: توماس ادیسون (عکسدهکی)، آمریکالی ایختیراعچی.
- ۱۹۲۶ (میلادی) - دوغوم گونو: لسلی نیلسن، آمریکالی-کانادالی اویونچو و کومدین .
- ۱۹۶۴ (میلادی) - دوغوم گونو: سارا پیلین، آمریکانین جومهوریت حیزبینین سیاستچیسی.
- ۱۹۹۲ (میلادی) - دوغوم گونو: تیلور لاتنر، آمریکالی اویونچو، دوبلور و مودل.
- اؤلوم گونلری
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۰ رجب/اولوملر
- ۱۶۵۰ (میلادی) - اولوم گونو: رنه دکارت، فرانسهلی ریاضی و فیلسوفچیسی.
- ۱۹۶۸ (میلادی) - اولوم گونو: پیتیریم سوروکین، آمریکالی-روسلی جامعهشناس .
- ۱۹۷۸ (میلادی) - اولوم گونو: هاری مارتینسون، سوئدلی یازیچی و شاعیر؛ ۱۹۷۴-جی ایلده ادبیاتدا نوبل جایزهسین قازانان.
- ۲۰۱۲ (میلادی) - اولوم گونو: ویتنی هیوستون، آمریکالی پاپ موسیقینین اوخوجوسو، اویونچو، فیلم یاپیمجیسی و مودل.
میلادی، جلالی و قمری تقویم لر بعضی ایللرده گونلر برابر دییلر، اونا گوره یادبودلاری و تقویم لری اوز صحفه سینین آلتیندا گئتیرین. یادبودلاری دییشمک اۆچون بو گونده، اشاقیداکی صحفه لری دییشدیرین:
- فایل
- مناسبت لر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۳ بهمن/مناسبتلر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۱ فوریه/مناسبتلر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۰ رجب/مناسبتلر
- رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۳ بهمن/رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۱ فوریه/رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۰ رجب/رویدادلار
- دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۳ بهمن/دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۱ فوریه/دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۱۰ رجب/دوغوملار
- اولوملر
و قمری گونلره گوره وپ:تاریخده بوگون/قمری بررسی ائدین.


text:
شارلی ابدو درگیسی
شارلی ابدو، فرانسهجه: Charlie Hebdo فرانسه نین مرکزی پاریسده هر یئددی گونده یاییلان طنز، کاریکاتور درگیدیر. درگی ۱۹۶۹ دان ۱۹۸۲جی ایللره دک یاییلمیش، آنجاق ۱۹۹۲جی ایلدن یئنی دن چالیشماسینا دوام ائتمیشدیر. شارلی ابدو اود گونلری (چهارشنبه لر) ۴۰٬۰۰۰ سایی ایله یاییلیر و سول-آنارشیست باخیشی ایله تانینار. ۲۰۰۹ جو ایلدن بۇ درگی نین باش یازاری استفان شاربونیه (شارب) اوْلدو. بۇ درگی بوتون دینی اینانجلار، او جومله دن ایسلام اینانجلارینا قارشی شدید و ایتی کاریکاتورلار چکمه یه گؤره آدلیمدیر. و نئچه دفعه قورخو و حملهدن سوْنرا، اؤز یولونا اصرار ائدیردی، و سونوندا ۲۰۱۵-جی ایلین ژانویه آیی نین 7جی گونونده، شارلی ابدو نون دفتری داعیش ترورچولاری نین حملهسی هدفی اوْلوب، بیر فجیع قیرغیندا، تانینمیش کارتونیستلری اؤلدورولدولر.
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ Denis Robert : “L’histoire de ‘Charlie Hebdo’ est shakespearienne”, Télérama, 8 janvier 2016.
- ^ McNab 2006, səh. 26: "Georges Bernier, the real name of 'Professor Choron', [… was] cofounder and director of the satirical magazine Hara Kiri, whose title was changed (to circumvent a ban, it seems!) to Charlie Hebdo in ۱۹۷۰."


text:
سوفیا کووالوسکایا
سوفیا کووالوسکایا (اینگیلیسجه: Sofia Kovalevskaya) بیلیم اینسان. ۱۵ ژانویه ۱۸۵۰ تاریخینده دۆنیایا گؤز آچیب. ۴۱ ایل عومر ائلهییب و ۱۰ فوریه ۱۸۹۱ میلادی تاریخینده وفات ائدیب. سوفیا کووالوسکایا قوتینقن بیلیمیوردودا درس اوْخویوب. چالیشدیغی یئرلریندن بیری ایستوکهولم بیلیمیوردودیر. اوْ ریاضیات ساحهسینده چالیشیب.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Sofia Kovalevskaya»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده سوفیا کووالوسکایا گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
باغلی دَییشیکلیکلر
آشاغیداکی ژورنال، قئيد اوْلونان صفحهيه (و يا قئيد اوْلونان بؤلمهدهکی صفحهلره) داخیلی کئچید وئرن صفحهلرده ائدیلمیش سوْن ديَیشیکلیکلرین لیستیدیر. ایزلهمه لیستینیزدهکی صفحهلر قالین شریفتله گؤستریلمیشدیر.
- د
- ویکیدئیتا دَییشیکلیگی
- ی
- بو دییشیک یئنی بیر صفحه یاراتدی (بیرده یئنی صفحهلرین لیستینه باخین)
- ک
- بو بیر کیچیک دَییشدیرمهدیر
- ب
- بۇ دَییشیک بیر روْبات طرفیندن ائدیلیبدیر
- (±۱۲۳)
- صفحهنین اؤلچوسو بایت میقداری ایله تعیین ائدیلیر
- موقتی ایزلهنن صفحه
۲۰ سپتامبر ۲۰۲۲
- تورکیه ۱۶:۱۳ +۱ Alireza.bagherzadi دانیشیق چالیشمالار اِتیکِتلر: موبایل ایله دَییشیک موبایل یازیلیمی ایله دَییشیک ویرایش با برنامهٔ اندروید


text:
۹ نوْوامبر
۹ نوْوامبر : *۱۹۱۴-جۆ ایل میلّی سردار، ستارخانین اؤلوم گۆنو. *۱۹۱۸-جی ایل آذربایجان خالق جۆمهوریتینین اۆچرنگلی بایراغی قبول ائدیلمیشدیر.
- ۱۸۷۵— حسن بَی زردابینین رئداکتوْرلوغو ایله آذربایجان دیلینده ایلک مطبوعات اوْرقانی - "اکینچی" قزئتی نشره باشلامیشدیر.
- ۱۹۱۴—میلّی سردار، ستارخانین اؤلوم گۆنودور.
- ۱۹۱۸—آذربایجان خالق جۆمهوریتینین اۆچرنگلی بایراغی قبول ائدیلمیشدیر.
- ۱۹۳۰— اتریشده کئچیریلن پارلمان سئچکیلرینده سوْسیالیستلر قالیب گلمیش، ناسیستلر و کوْمونیستلر پارلمانا دۆشه بیلمهمیشلر.
- ۱۹۳۷— ژاپون شانگهایی ایشغال ائتمیشدیر.
- ۱۹۳۸— برلینده فاشیتلر طرفیندن ۷ مین یهودی دۆکانی داغیدیلمیش، یۆزلرله سیناقوْق یاندیریلمیش، چوْخ سایدا یهودی قتله یئتیریلمیشدیر.
- ۱۹۵۳— کامبوجدا مۆستقیللیگینی اعلان ائتمیشدیر.
- ۱۹۸۲— کنان ائورن تۆرکیه جومهور باشقانی سئچیلمیشدیر.
- ۱۹۸۹— آلمان فدراتیو جۇمهوروسو حۇکومتی آلمان دموکراتیک جومهوروسو ایله آراسینداکی گئدیش-گلیشله باغلی قاداغالاری آرادان گؤتوردویونو بَیان ائدندن سوْنرا مینلرله آلمان برلین دیوارینی آشاراق غربی آلمانا کئچمیشدیر.
- ۱۹۹۰— مری روْبینسون ایرلندین ایلک قادین جومهور باشقانی اوْلموشدور.
- ۱۹۹۱— آذربایجان جومهوریتینین مۆستقیللیگینی ایلک اوْلاراق تۆرکیه تانیمیشدیر.
- ۱۹۹۴— آلمان فیزیکلری یئنی کیمیوی اِلِمِنت سینتز ائدهرک یاشادیقلاری شهرین شرفینه اوْنو "دارمشتادیوم" آدلاندیرمیشلار.
- ۲۰۰۳— "القاعده"نین صعودیه عربیستانیندا کرال سارایینا تررور هۆجومو نتیجهسینده ۲۰-یه یاخین اینسان هلاک اوْلموشدور.


text:
فضولی بؤیوک عالیم، بیلگین بیر فقیه و دوشونجه لی بیر شاعیردیر. او، ایلک دفعه اولاراق عدل و امامت موضوعلارینی اسلام فلسفه موضوعلاری آراسیندا یئرلشدیردی و بیر اؤزل اصطلاح کیمی اورتایا قویدو. “مطلع الاعتقاد فی معرفه المبداء و المعاد” اثری فضولی نین فقهی و فلسفی گؤروشونه گؤزل بیر اؤرنکدیر. فضولی بو اثریله شیعه دونیا گؤروشونه بیر یئنیلیک گتیرمیشدیر. . .
حدیقه السعدا یوزلر دفعه مختلف اؤلکه لرده او جمله دن ایراندا، مصرده و تورکیهده چاپ اولوب و یاییلمیشدیر.تاسفلر اولسون کی شوروی زمانیندا، مولانا فضولینین اثرلری اهمیت تاپدیغی بیر زماندا، بو کتابی عمدی اولاراق قیراغا قویولوردی. ایراندا دا چاپ امکانی تاپمامیش و اذن وئریلمیردی. آنجاق انقلابدان سونرا دفعه لرله چاپ اولوب یاییلیبدیر. بونونلا بئله هله ده تانینمامیش قالدیغینی ادعا ائتمک اولار.
فضولی نین حدیقه السعدا اثری، بیر علمی و تاریخی تحلیل ایله ایرهلی گئدیر. بو اثر، مصیبت نامه دئییل، بلکه بیر دونیاگؤروشو و علمی باخیش دئمک اولار. فضولی بئله بیر دورومدا کربلا حادثه سینه توخونور. یوسف مداح بو حادثه نی حکمسی باخیشلا باخسا دا، فضولی بیر اعتقادی و اینام گؤزو ایله و بیر عالیم کیمی اونون آچیقلاییر. فضولی ابوحنیف، سید ابولاقاسم طاوسی، و باشقالارینین اثرلرینی اوخوموش، عربجه، فارسیجا و تورکجه مقتللردن مطلع ایدی؛ آنجاق اؤزو بیر فقیه و عالیم کیمی اؤز فلسفی باخیشی ایله کربلا حادثه سینه توخونور.
فضولی نین حدیقه السعدا اثری اون بؤلومدن تشکیل تاپمیشدیر کی ایلک بؤلوملرده بؤیوک پیغمبرلرین یاشاییشلارینا و اونلارین حیاتیندا باش وئره ن حادثه لره توخوناراق، امام حسین قیامی ایله توتوشدورور و کربلا واقعه سینی اونلاردان عظمت لی و تاثیرلی اولدوغونو آچیقلاییر. بورادا حضرت ذکریا، یعقوب، یوسف، ایوب، یحیی، ابراهیم، نوح، موسی، عیسا و محمد (ص) دن دانیشیر و امام حسین حرکتی نین بؤیوکلویونو آدیدینلاشدیریر. آردیجا حضرت علی، فاطمه، حسن و حسین حرکتینی آچیقلاییر، امام حسینین مکه یه گلدیگینی، مسلم ابن عقیلین کوفه یه گلدیگینی، امام حسینین کربلایا گلمه سی، امام حسین شهادتی و اهل بیت اسیر اولاراق شاما آپاریلماسی آچیقلانیر.
حدیقه السعدا روضه یا مرثیه اوخوماق دئییل، نوحه خوانلیق سایماق اولماز، بلکه مذهبی روایتلره آرخالاناراق تاریخی تحلیل سایماق داها دوزگوندور و دوشونجه، اعتقاد اینجه له مه سی دئمک داها دوغرو یئرینه دوشر. آنجاق معلومدور کی شاعیرانه بیر باخیشلا، ائشیدنلرین اوره یینی یاندیریب، گؤزلریندن یاش تؤکمه سینه سبب اولور. ولی مولانا فضولی امام حسین اوچون آغلاماغا کیفایتلنمیر، بلکه اونو دینی باخیشدا و دونیا گؤروشوندا اولان تاثیرینی اینجه له ییب – ایزله ییر و تحلیل ائدیر. فضولی بو اثری شعر و نثر فورماسیندا یازمیش و بیر گؤرکملی شاعیر و یازار کیمی ده اثری آراشدیرماغا میدان وئریر. بو اثر، سونرا گلن شاعیر و دوشونللریمیزه اؤرنک اولور و یوزلرجه عالیم او جمله دن نیّر، قمری، ذاکر، دخیل، صراف، راجی. حتا بوگونوموز یوزلرجه بؤیوک نوجه یازانلارینا یول گؤسترمیشدیر.


text:
فلزی هیدروژن
فلزی هیدروژن metallic hydrogen بیر حالت باسینجیلی ماده دن هیدروژن فازلاریندادیر.بو فازدا هیدورژن الکتریک یوکون آپاریر.
بو جور ماده 1935ده اولماقی بیلیندیر. یوجین ویگنر مجاریستانلی -آمریکالی فیزیک بیلن بو ماده نین اولاریشین بیلدیر. هابئله بو ایشده نئچه یوز پاسکال باسینج ایشلنیر.بو ماده چوخ چتین حالدا قوشولار و بو ماده 2016 اینجی ایلده هاروارد بیلیمیوردوندا قوشولدو.
بو ماده بیرجور آخیچکان (مایع) کیمی برک جیسم یئرینه چوخ باسینجدا دوزلینیب.موشتری و زوحل و آغیر گزه گنلرده چوخ باسینجیلی هاوادا بوجور هیدروژن دوغال حالدا گوروشور.
هاروارد بیلیم یوردو[دَییشدیر]
رنگا دایاس و ایساک سیلورا ۲۰۱۶ اینجی ایلده اوکتوبر آیندا فلزی هیدروژن دوزلینماقین لابراتواردا بیلدیربلر 495 قیقاپاسکال (۴٬۹۵۰٬۰۰۰ bar; ۴٬۸۹۰٬۰۰۰ اتموسفر ایستاندارد; ۷۱٬۸۰۰٬۰۰۰ پوند بیر کؤب اینچ ده ) بیلیندیر.بو ایش ساینس قازتینده 2017 اینجی ایلده پایلاشدیر.
بو باسینجدا هیدروژن آخیچکان کیمی برک جیسم یئرینه گوروشماقی ایمکانلی اولور.بو فلز اوتاق هاواسیندا ان یاخشی الکتریک یوکون آپاران آدلانیب.بو فلز 17 درجه سیلسیوس هاوادا دۆنیادا ان یاخشی الکتریک یوکون آپارندیر.
آیرجا باخ[دَییشدیر]
قایناق[دَییشدیر]
فارسیجا ویکی پدیا یوخلاما 2017 فوریه [۱]


text:
شوجی ناکامورا
شوجی ناکامورا 中村修二 — یاریایلتکن ساحهسینده ایختیصاصلاشان ژاپون منشألی آمریکالی الکترونیک موهندیسی و ایختیراچیسی. سانتا-باربارا کالیفورنیا بیلیم یوردو موهندیسلیک کوللجینین ماده لر فاکولتهسینین پروْفسورو اولان شوجی ناکامورا ایشیقلانما تکنولوژی دا اهمیتلی بیر ایرلیلییش اولان گؤی ایشیق دیودونون ایختیراچیسی حساب اولونور. ایسیمو آکاساکی و هیروسی آمانو ایله بیرلیکده او، "پارلاق و انرژیه قناعت ائدن آغ ایشیق قایناقلرینین میدانا چیخماسینا گؤستریلهن سمرهلی گؤی ایشیق دیودلارینین ایختیراسینا گؤره" ۲۰۱۴-جو ایلده فیزیک اوزره نوبل اؤدولی ایله تلتیف اولونانلاردان بیریدیر.


text:
قضا و قدر
مرتضی مجدفر
اوتوز بئش ایل بیر عؤموردور. اوتوز بئش ایل بیر عصرین اوچدن بیریدیر. اوتوز بئش ایل بوندان قاباق، اوشاقایدیم؛ ابتدایی دؤورهسینده درس اوخویان بیر جیبیلدیز اوشاق. هر گون مدرسهدن ائوه دؤندوکده، سامان مئیدانینا قالمیش، بالا حامام ایله دوهچی بازارچاسینین آراسیندا دوشن امامزادایا باش وورور،اورادا اوز وئرهن هر بیر زاددان خبردار اولماغی اؤزومه وظیفه بیلیردیم. «سید ابراهیم» امامزاداسینین قبرستانلیغیندا یاتان سیدین هانسی اماما باغلی اولدوغوندان، ائله بیر چوخ خبریم یوخایدی. آنجاق امامزادانین حیهطی، هم ده اونون قیراغیندا دوشن خارابالیق، بیز مدرسه اوشاقلاری اوچون،گؤزل بیر فوتبال مئیدانی ایدی. مدرسهدن ائوه قاییتدیغیمیز زامان، اورادا فوتبال اویناماغی اؤزوموزه بورج بیلردیک و بورجوموزو اؤدهمهمیش ائوه دؤنمزدیک. هم ده هردن بیر امامزادانین ایچریسینه باش ووروب، اورادا احسان ائدیلن پنیر چؤرهک ایله حالوا بللهلرینی، اورایا گلن آروادلاردان آلیب، جانیمیزا قوّت ائدردیک.
امامزادانین ایچریسی چوخ دینج وایلنمه¬لی بیر یئر ایدی. بونو، فوتبالدان یورغون-آرغین دوشوب، قان¬ترینین ایچینده، اؤزوموزو ایچری سالاندا، هم ده باشماقلاریمیزی،کیف-کیتابلاریمیزلا برابر، قیراغیمیزا قویوب، دادلی- دوزلو احسانلاری، نذر پایلایان خانیملاردان آلیب، یئدییمیز، ایلندییمیز زامان آنلامیشدیم.
آنجاق امامزادانین آیری صفالی زادلاری دا وار ایدی. دیلنچیلر، فالچیلار، هم ده امامزادانین هندهورینده یئره دوشن مکتوبلار و یا کاغیذ پارچالاری.
بیرینجی دؤنه یئردن گؤتوروب، چوخ چتینلیکله اوخودوغوم بو کاغیذلارین بیریندن هئچ نه آنلامادیم. اوندا سکگیز یاشیم وار ایدی. مکتوبدا بئله بیر سؤزلر یازیلمیشدی: «فلان کسی یوخودا گؤردوم. دئدی: هر کس بو کاغیذی سید ابراهیمدا تاپدیقدان سونرا، اونون اوستوندن یئددی دؤنه یازیب، باشقالارینین آراسیندا پایلاماسا، یئددی گون قورتولمادان، درمانی بیلینمهین بیر بلایا اوغراییب، دونیادان کؤچر. قورخون و بو مکتوبو یئددی دؤنه یازین و پایلایین.»
سونرالار و یوخاری کیلاسلارا گئتدیکجه، باشقا مکتوبلار دا تاپیب، اوخودوم. مکتوبلارین هامیسینین مضمونلاری بیر ایدی. آنجاق یوخویا گلنلر، اوستوندن یازیلان کاغیدلارین سایی، یایماغین کیفیتی، بلانین نؤوعو، دونیادان کؤچمهنین یا بلانین نه جور تعیین اولونماسی و مکتوبون قیسا یا اوزون اولدوغو فرقلی ایدیلر.
اوچونجو کیلاسدا ایدیم. بیر گونو یاز ایدی. مدرسه، آخشام ساعات دؤرد یاریمدا باغلانمیشدی،گون باتانا قدهر، اویناماغا واختیمیز وار ایدی. خارابالیقدا قیزغین بیر فوتبال اویونو باشلانمیشدی. کیفلریمیز ایله دروازا دوزلدهرک، ایکی قاتلی بیر توپون دالیسینجا اویان- بویانا قاچیردیق. صوراتلاریمیز قیپ- قیرمیزی و لب- لبی کیمی اولموشدور… لاپ کئفین جؤوهرین چکیردیک.
هاوا قارانلیقلاشماغا باشلامیشدی، بیز ایسه یورولماغا؛ بوندان علاوه آجالمیشدیق دا. مدرسهدن گلدییمیز زامان، اللرینده ایچرییه احسان آپاران خانیملاری گؤرموشدوک… ائله اونا گؤره فوتبالا سون قویدوق و امامزادانین ایچریسینه گئتدیک.
یئنه ده امامزادانین ایچریسینده اولان سرین هاوا، ایلیق و اورهیه یاتان ایدی. بو سرینلییی، بیر خانیمین پایلادیغی سرین هئیوا شربتی، داها دا آرتیردی. بیر باشقا خانیم دا پنیر چؤرهک تیکهسی احسان ائتدی: هم ایچدیم، هم ده یئدیم… سونرا ایسه باشماقلاریمی،کیفیم ایله برابر، باشیمین آلتینا قویوب، دووارین قیراغیندا اوزاندیم…
بیر آز سونرا،یاری آییق، یاری یاتمیش حالیندا، یئنه ده دووار قیراغینا دوشن بیر کاغیذ تاپدیم. ائله اوجور اوزاناقلی، اونو اوخودوم. آز- چوخ اوخوماقدا باجاریق تاپمیشدیم و داها یاخشی اوخویا بیلیردیم: «امامزادا یاتماق یئری دئییل. بونو بیلین، آنلایین و هامییا دئیین. هر کس بو مکتوبو اوخویا و اوزوندن یوز دفعه یازیب، باشقالارینین آراسیندا پایلاماسا، یئددی گون قورتولمادان، درمانی بیلینمهین بیر بلایا اوغراییب، دونیادان کؤچر یا دا کی اونا آغیر بیر ضربه دهیر. قورخون و بو مکتوبو یوز دؤنه یازین و پایلایین. بو سؤزلری، فلان کس ده، اونو یوخودا گؤردویوم زامان، تأیید ائتمیشدی… بو سیزین قضا و قدرینیزدیر.»
اوزاندیغیم یئردن دیک دوردوم و اوتوردوم… امامزادا دا یاتمیشدیم. باشماقلاریملا-کیتابیمی گؤتوردوم و امامزادانین حیهطینه چیخدیم.
هاوا قارانلیقلاشمیشدی و اذان واختی چاتمیشدیر. کاغیذ هلهده الیمده ایدی. «یوز دفعه اوستوندن یازمالییام»؛ اؤز-اؤزومله دوشوندوم و قورخو جانیما دوشدو:«یازماسام، یئددی گون قورتولمادان…»؛ داها دا آرتیق، قورخو جانیمی بورودو.
«بو منیم قضا و قدریمدیر»؛ داها بونو آنلامادیم. بیر داها کاغیذی آچیب، اوستوندن اوخودوم؛ دوز ایدی: «بو سیزین قضا و قدرینیزدیر…»
مدرسهنین سون زنگینین چالینماسیندان و امامزادایا گلدییم زاماندان، بیر ساعاتدان آرتیق کئچمیشدیر. گئجیکمیشدیم و یقین کی ائوده منی گؤزلهینلر، خصوصیله آنام، نیگرانچیلیقدا ایدیلر. ائله اونا گؤره قاچماغا باشلادیم. مدرسهم آتامین دوکانینا یاخین اولماسینا باخمایاراق، ائویمیزله فاصیلهلیایدی. سید ابراهیمدان، راستهکوچهیه گئتمهلی و بو آرادا چایقیراغی و کؤرپو اوستوندن ده کئچمهلیایدیم. سید ابراهیمدان، دوهچی بازارچاسینا، اورادان چای قیراغینا و سونرا کؤرپونون اوستونه چاتماغیمی، هئچ نه آنلامادیم و بیر آندا اؤزومو دوز کؤرپونون اورتاسیندا گؤردوم. قضا و قدر کاغیذی هلهده الیمده ایدی.
بیر داها کاغیذی آچیب، یازییا باخدیم: «بو سیزین قضا وقدرینیزدیر…». اووجومون ایچینده قالمیش و تر ایله ایسلانمیش کاغیذی آتدیم چایین اورتاسینا و باهار یاغیشلاریندان دوزهنیلن آخار چایین سویو، اونو گؤتوردو، اؤزو ایله آپاردی…
بیر نئچه دقیقه سونرا، ائودهایدیم. گئجه یاتانا قدر، قضا و قدر کاغیذی، منی بوراخمیردی. یئددی گون سونرا، آخشام باشی امامزادایا باش وورمادان، بیرباشا مدرسهدن ائوه دؤندوکده، یئنه کؤرپونون اوستونده دایاندیم و آخار سویا گؤز تیکدیم. ائله بیل سو ایله دانیشیردیم. قضا وقدر کاغیذی و یئددی گونو خاطیرلادیردیم و اؤز- اؤزومله گولومسهنیردیم.
بیردن- بیره گؤزوم قارالدی و الیمده اولان مدرسه کیفیم،کؤرپونون اوستوندن تولازلاندی و دوز سویون اورتاسینا دوشدو. چایین سویو، سرعتله گئتمکده ایدی. کؤرپونون قیراغیندا بیر داش پیللهکان وار ایدی. قاچا- قاچا اؤزومو اورایا چاتدیردیم و بیر گؤز قیرپیمیندا، چایین ایچینه گیردیم. کیفیم سویون ایچینده اوزه- اوزه گئتمکدهایدی؛ من ایسه سویون قیراغیندا،کیفیمی گؤزوم ایله ایزلهیهرک، قاچماقدا. سو آخیردی،کیف گئدیردی، من قاچیردیم.
سو چایین اورتاسیندان گئدیردی، اویان- بویانی ایسه داشلی- تورپاقلی بیر یولایدی. من ده سولداکی یولدان گونشه ساری قاچیردیم… بیر آندا آیاغیم بودرهدی و یئره ییخیلدیم. بیر داها قالخدیم، آنجاق یئنه ده ییخیلدیم. نئچه نفر مدرسه اوشاغی، هم ده بؤیوکلو- کیچیکلی، آداملار، منیم آرخامجا قاچیردیلار. ائله بیل اونلار،کیفیمی توتماق اوچون، منیم قاچماغیمی گؤرموش، چایین ایچینه دوشموشدولر… گلیب منه چاتدیلار،آنجاق منی دیندیرمهدن،گئتدیلر… دئمک، اونلار منیم کیفیمی سودان توتماق ایستهییردیلر.
اونلار گلیب، مندن اوزاقلاشدیقدان سونرا، داها هوشدان گئتدیم…
***
بیر- ایکی ساعات سونرا ائوده ایدیم. آتامین دوستلاری منی تانیمیش، چایین ایچیندن چیخارتمیش، ائوه گتیرمیشدیلر. دئمهلی هوشدان گئتمهمیشدیم و تکجه یورغون اولدوغوم اوچون، حالدان گئتمیشدیم. کیفیمی ده کؤرپودن بیر آز قاباقلیق، مدرسه اوشاقلاری سودان توتموش، ائویمیزه گتیرمیشدیلر.
آنام منه یئر سالمیشدی. یورغان- دؤشکده، خانلار کیمی یاتمیشدیم. باهار اولدوغونا گؤره، منه سویوق دیمهمیشدی. تکجه یورولوب، قورخموشدوم.
داها یاواش- یاواش دینجلمکدهایدیم و آنام، دفتر-کیتابلاریمی، کیفین ایچیندن چیخاردیب، قوروتماقدا ایدی. اؤز- اؤزو ایله ده دانیشیردی و منی، شولوق اولدوغوما گؤره دانلاییردی. دفترله کیتابلاری بیر- بیر کیفدن چیخاردیر، الی ایله صافلاییر و فرشین آلتینا قویوردو. آنام، آز – چوخ اوخوماق باجاراردی، ائله اونا گؤره کیتابلارین و دفترلرین اوستونه یازیلان آدلارینی اوخویا بیلیردی. داها من یئریمین ایچینده اوزانمیشدیم و تکجه آنامین سسینی ائشیدیردیم.
بیر آز سونرا، آنام دئدی: «بو نمنهدی؟!» سونرا ایسه، قیریق- قیریق و کلمهلری بیر-بیرلرینه یاپیشدیرا- یاپیشدیرا، اوخوماغا باشلادی: «امامزادا یاتماق یئری دئییل…»
ائله بیل یوخو گؤروردوم. آنام اوخویوردو. من ایسه گؤزلریمی یوماراق، یئریمین ایچینده قویلانماقدا ایدیم. داها آنام یازینین سون جملهلرینه چاتمیشدی: «… بو سیزین قضا و قدرینیزدیر…»
قضا و قدر سؤزونو ائشیدهرک، اؤزومو یورغان- دؤشکده گؤرهرک، اوتاغین تاوانیندا گؤیلره اوچوردوم… گؤیلره.
بهمن ۱۳۸۵- تهران


text:
تۆرک هوُوا یوُللاری جولای آییندا 7.8 میلیون یوُلاغچا حیذمات بردی
بو شرکتده اوچارلارینگ دوُلولیق موقداری دا ایول آییندا 86.1 گؤتریم بوُلدی
تۆرک هوُوا یوُللاری ایول (جولای) آییندا 7 میلیون 800 مۆنگ یوُلاغچینی اوچار بیلن بارجاق یرینه التیپ بردی.
بو شرکتده اوچارلارینگ دوُلولیق موقداری دا ایول آییندا 86.1 گؤتریم بوُلدی.
بو شرکتینگ یۆک داشایان اوچارلاری دا دۆنیأنینگ اینگ قوُوی 20 کارگو شرکتی آراسیندا 4-نجی بوُلوپدی.
تۆرک هوُوا یوُللاری هر ییل کؤپ سانلی بایراغا میناسیپ گؤرۆلیأر.
دِگیشلی حابارلار
تۆرکیه بیر آیدا داشاری یورتلارا 136.1 میلیون دلار پیندیق ساتدی
روسیا حیتایا یانگاداندان طبیغی گاز ایبرمأگه دوُوام ادیأر
گازپروم شرکتی، یانگاداندان حیتایا طبیغی گاز ایبرمأگه دوُوام ادیأندیگینی بیلدیردی
آگوست آییندا تۆرکیأنینگ داشاساتوو موقداری 21 میلیارد 337 میلیون دلار بوُلدی
آلمانیا تۆرکیه دن 1 میلیارد 664 میلیون دلار اؤنۆم ساتین آلدی


text:
یاشاسین کرونا!
نیگار خیاوی
چوخداندی بیر-بیریمیزدن قورخماغا باشلامیشیق، آرامیزدا یاییلمیش اولان بو قورخو یازییا آلینمامیش بیر متنه چئوریلرک آرامیزدا شیشمهیه باشلادی یاواش-یاواش. اؤز آرامیزدی کرونا گلیب بو چیرکین متنین اوستونه چکدییمیز اؤرتویو گؤتوردو و، هه! ایندی اوزه قالمادان، اوتانمادان بیر-بیرینیزدن آیریلین! دئدی. آداملار بیر-بیرینین گؤیلوندن چوخدان کؤچوب گئتمیشدیلر، قالمیشدی گؤزدن گئتمهلری، اونو دا کرونا گلیب چؤزدی.
گیزلی-گیزلی، ان ایچده بئجردییمیز ویروسلاری بیر-بیریمیزین اوزونه-گؤزونه اؤکسوردوک هر گون. سونرا اوستونه گولوشدن بیر اؤرتوک چکدیک. چوخداندیر هم اؤزوموز هم ده بیر-بیریمیزدن اوزاق قالمیشلارین ان چیرکینینه دؤنوشموشوک، اؤزو ده فرقینده اولارکن. آنجاق اوزه چیخارما جسارتیمیز اولمادی.
اؤنجه انسانین آرخاداش، قارداش، سئوگیلی، بیر-بیرینه عدالتلی، مهربان اولماسی قرارا آلینمیشدی، آنجاق اولامادیق، داها دوغروسو اولمادیق. بو ویروس ان باشدا اولان رهبرلردن توتدو تا توپلومون ان کیچیک عضوی اولان عایلهیه قدر داراشمیش هامیمیزا. دنیا رهبرلری عدالتی تپیکلهدیلر سونرا دا اوزلرینه عدالت ماسکاسی تاخدیلار. تپیکلمه ویروسو بیز آدام سورولرینه ده داراشدی. بیر-بیریمیزین حاققیندا اولمازین انسانلیق دیشی حرکتلری روا قیلا-قیلا مهربانلیق ماسکاسی تاخدیق، سانکی جانلیلار سینماسیندا ایکیاوزلولوک، مین اوزلولوک رولو آداملارا تاپشیریلمیشدی، هر بیریمیز بو رولو ان اوستا آکتیور کیمی جانلاندیرماقدا جاندان باشدان کئچدیک.
آداملار آراسیندا داریخیرام
بیلمیرم احساسلار نه بیچیمدهدیر
ماسکالار دونیاسیندا کاریخیرام
بلکه ده چاشقینلیق اؤز ایچیمدهدیر…


text:
«مجدفر» عائلهسینه باش ساغلیغی!
چوخ تاسفله تانینمیش آذربایجان یازیچی و ژورنالیستی جناب «مرتضی مجدفر»ین عزیز آناسینین حیاتدان کؤچمه خبرینی ائشیتدیک. اوزون ایللر آتا «مجدفر»له چیین- چییینه آذربایجان دردینی چکن و حیات یولداشینین آیریلیق آجیلارینا دؤزن بو آنانین آغیر ایتگیسینی «ایشیق» سایتی امکداشلاری آدیندان عزیز یازیچی و ژورنالیستیمیز «مرتضی مجدفر» معلمه، حؤرمتلی عائله عضولرینه و قوهوم- اقرباسینا باش ساغلیغی وئریر، عزیز آنانین خاطرهسینی عزیزلهییریک.
تورپاغا تاپشیرما مراسیمی: دوشنبه ۰۶/۰۳/۱۳۹۸
ساعت ۱۲ – بهشت زهرا- مجتمع عروجیان
ساعت۱۳-قطعه۲۰۹
«ایشیق» آذربایجان ادبیات و اینجه صنعت سایتی
۰۵/۰۳/۱۳۹۸


text:
`اندونزی سولاوسی آداسی` نتیجهلر
خبرلر [106]
- فیلیپین-ده یئددی شدتینده زلزله باش وئریب
- قاچقین دولو ایکی گمی توققوشدو: 7 نفر هلاک اولوب
- گیریت آداسی ساحللرینده قاچقینلارین اولدوغو قاییق باتیب، بیر نفر اؤلوب
- تورک سولارینا دوغرو قووولان ۱۵۸ کؤچمن قورتاریلدی
- قناری آدالاریندا وولکان پوسکورمهسی
- حبسخانادا یانغین: ۴۰دان چوخ محکوم حیاتینی ایتیردی
- ژاپونیا و روسیا بالیقچی گمیلرینین توققوشماسی نتیجهسینده اوچ نفر حیاتینی ایتیریب
- سینابورگ یانارداغی یئنیدن فعاللاشدی
- سون ماهنی: الوداع
- اندونزی-ده طبیعی فلاکت نتیجه سینده حیاتینی ایتیرنلرین سایی 181-ا چاتیب
- تورکیه قینادی
- اندونزی-ده نفت پالایشگاهیندا یانغین باش وئریب
- اندونزیا-نین ان آکتیو وولکانی اولان مراپی پوسکورمهیه باشلاییب
- قاییق باتدی، اوچ سیغینماچی بوغولدو
- اندونزیدن ایرانا جواب: گؤز آلتینا آلدیق
- ۷.۱ بؤیوکلوگونده زلزله باش وئردی
- اندونزی-ده باش وئرمیش طبیعی فلاکت قوربانلارینین سایی 81 نفره چاتیب
- اندونزی-ده زلزله، اولن لر وار
- اندونزی-ده سئل فلاکتی
- مولود چاووش اوغلو: "یونانیستان اولوسلار آراسی حقوقو سایماسا، ضرر چکر"


text:
جمهور باشقانی اردوغان ایقلیم ذیروه سینه قاتیلاجاق
جمهور باشقانی رجب طیب اردوغان بو گون آنلاین قایدادا کئچیریلجک ایقلیم ذیروه سینه قاتیلاجاق.
جمهور باشقانی رجب طیب اردوغان بو گون آنلاین قایدادا کئچیریلجک ایقلیم ذیروه سینه قاتیلاجاق.
معلوماتا گؤره، ایقلیم ذیروه سی امریکانین پرزیدنتی جو بایدنین ائو صاحیبلینده کئچیریلهجک.
امریکانین خاریجی ایشلر ناظیرلیگیندن وئریلن بیاناتدا ایقلیم ذیروهسینین قارشیداکی 10 ایل عرضینده کربن امیسیونونون آزالدیلماسی، ایقلیم فعالیتینین اقتصادی فایدالاری، یئنیدن اعمال تکنولوژی و قلوبال ایقلیم دییشیکلیگی اوچون چالیشان غیری-دؤولت آکتیورلارینین تانیدیلماسی مسئلهلرینین موذاکیره ائدیلهجگی بیلدیریلیب.
بیاناتدا همچنین دئییلیر: "ذیروه نین اساس مقصدی بؤیوک اقتصادیاتلاری، خصوصاً ده دونیا اقتصادیاتی امیسیونونون و عمومی داخیلی محصولون 80 فایزینه صاحیب اؤلکه لر ایله ایقلیم و انرژی فورومونون عضولرینی ایللیک ایستیلیگین آزالدیلماسی هدفینه چاتماغا تشویق ائتمکدیر".
قئید ائدک کی، امریکا پرزیدنتی جو بایدن مارسین 26-دا آرالاریندا تورکیه پرزیدنتی رجب طیب اردوغان، چین دؤولت باشچیسی شی جین پینگ، فرانسا پرزیدنتی امانوئل ماکرون، آلمانیا باش ناظیری آنگلا مرکل، روسیا پرزیدنتی ولادیمیر پوتین و کاتولیکلرین روحانی لیدری پاپ فرانسیس ده اولدوغو 40 اؤلکهنین لیدرینی 22-23 آوریل تاریخلری آراسیندا آنلاین قایدادا کئچیریلهجک ایقلیم ذیروه سینه دعوت ائتمیشدی.
جمهور باشقانی رجب طیب اردوغانین ذیروه نین ایلک اوتوروموندا چیخیش ائدجگی بیلدیریلیب.
امریکانین پرزیدنتی جو بایدن و باشقان یاردیمجیسی کامالا هریس ذیروه ده آچیلیش نطقی ایله چیخیش ائدجکلر.
ایلگیلیلی خبرلر
جمهورباشقانی اردوغان، زلنسکی ایله تلفندا دانیشدی
اردوغان، ساواشین باریشجیل دانیشیقلار یولو ایله حلی اوچون لازیم اولان هر جور قاتقینی وئرمهیه حاضر اولدوقلارینی سؤیلهدی
مصطفی شنتوپ ولفگانگ کوبیکینی قیناییب
مصطفی شنتوپ آلمانیا فدرال مجلیس صدر معاوینی ولفگانگ کوبیکینین جمهور باشقانی رجب طیب اردوغان حاقیندا دئدیکلرینی آلمانیا فدرال مجلیس باشقانی بائربئل باسا عنوانلادیغی مکتوبدا قیناییب.
تورکیهیه گیرمهیه چالیشان تروریست یاخالاندی
"سرحدلریمیزین گۆونلیگی اوچون قهرمانجا وظیفه یئرینه یئتیرهن سرحد قارتاللاریمیز، یاسادیشی یوللارلا یونانیستاندان تورکیهیه سیزماغا چالیشان ۲ نفری یاخالادیلار"


text:
۱۳۹۳ینجی ایل «ایشیق» سایتیندا ان چوخ اوخونان اثرلرین بیرینجیلری
هر ایل اولدوغو کیمی بو ایلده “ایشیق” آذربایجان ادبیات و اینجه صنعت سایتیندا یاییلان اثرلر آراسیندا ان چوخ اوخونان یازیلاری سئویملی اوخوجولاریمیزا و آذربایجان ادبی- مدنی جمعیتینه آچیقلاییریق. بو ایشی، اوخوجولاریمیزا و عینی حالدا ادبی جمعیتیمیزین بوتون عضولرینه بیر حؤرمت اولاراق و اونونلا برابر آیدین و دورو بیر ادبی- مدنی فعالیتین ضرورتلریندن حساب ائدیریک و اونا اینانیریق.
هلهلیک اوخوجولاریمیز طرفیندن ان چوخ مراجیعه اولونان صنعتکارلاریمیزین اثرلرینین آدلارینی آچیقلاییریق و گلن گونلرده بو سیاههنین بوتونونو (هر بؤلومده ان چوخ اوخونان ۶ اثری) اوخوجولاریمیز و آذربایجان ادبی- مدنی جمعیتی اوچون ایللیک گزارش چرچیوهسینده یایاجاغیق. هله لیک ان چوخ اوخونان اثرلرین بیرینجیلرینین آدلاری:
شعر بؤلومو: ۱- فریبا مرتضایی / قیسا شعرلر (۴) / ۱۳۳۶دفعه اوخونوب
حئکایه بؤلومو: ۱- رقیه کبیری / یئل یاشیل فیرفیرالارا اسمیر / ۱۱۹۸دفعه اوخونوب
مقاله بؤلومو: ۱- مجید رضازاد عموزینالدینی / نگاهی به تاریخ و فرهنگ تبریز در دورهی مغولان / ۱۱۶۸دفعه اوخونوب
یادداشت بؤلومو: ۱- دکتر مرتضی مجدفر / آیریلیق بیرلیک یاراتدی / ۱۹۰۳دفعه اوخونوب
اوشاق ادبیاتی بؤلومو: ۱- اکبر رضایی مولان / کپنک / ۱۳۲۶دفعه اوخونوب
فولکلور بؤلومو: ۱- میرجمال حسینی / ائل ناغیللاریندان موغان روایتلری (۱) / ۶۹۳دفعه اوخونوب
ساتیرا/طنز بؤلومو: ۱- اکبر رضایی مولان / مشدی ماحمودون یاس تؤرهنی / ۱۱۴۵دفعه اوخونوب
دونیا ادبیاتیندان ترجومهلر بؤلومو: ۱- مجتبی نهانی / فارس شعریندن ترجومهلر (۱) / ۷۰۸دفعه اوخونوب
اینجه صنعت بؤلومو: ۱- کیان خیاو / دئمک اولماز(پیئس) / ۱۱۴۴دفعه اوخونوب
دانیشیق بؤلومو: ۱- ائلدار موغانلی / اوشاق ادبیاتی و حبیب فرشباف(دانیشیق متنی) / ۱۱۳۹دفعه اوخونوب
«ایشیق» آذربایجان ادبیات و اینجه صنعت سایتی
۰۱ / فروردین / ۱۳۹۴


text:
«فرود گرگینپور» قشقای ائلیندن بیر ایشیق ساچان قشقه
محمدرضا درویشی
ایشیق سایتینا گؤندرن: میرموسی هاشمی
…«ای قارلا هؤرولموش داغلار و ای دومان اورتموش زیروهلر، بیزیم ائله نهلر گئچدی؟. . . ای قارلا هؤرولموش داغلار و ای دومان چولقامیش زیروهلر، سنین یاماجیندا رنگ به رنگ چادیرلارینی قورانلارا نهلر گئچدی؟»
***
“فرود» گرگینپور، ائلیندن، آیری دوشموش ائلسیماسی، ائلین اوجاغیندان و ایستی اتهگیندن آیریلمیش بیر موسیقیچی، اوزون ایللر کؤچدو، لاکین مقصدی نه ییلاق و نه ده قیشلاق اولدوغوندان، کوچ پاییزا ساری، زمانین خزانینا ساری باش توتدو. تهرانا گلدی، ادبیات دانشکدهسینه گئتدی و سونرا موسیقی دانشکدهسینه قاتلاشانماییب، ائله قاییتدی و یئنیدن تهرانا دؤندو،تازادان ائله، سمیرم، آباده، شیراز و ان سونوندا یئنه تهران! موسیقیچی ایدی. ائلین موسیقیسینی آتاسی حبیباله، قارداشی فرهاد و حیات یولداشی افسانه کیمی سینه-سینه ییغمیشدی. «چنگی» طایفاسیندان دگیلدی، «عاشیقلار» طایفاسیندان دا دگیلدی. ایلی رتبهده داها اوستون دورومدا ایدی.
آتاسی و دودومانی ائلین اوستون لایهلریندان ایدیلار. لاکین اصلی صاحبلری ائلین آشاغی طبقهسی اولان چنگیلر، عاشیقلار وساربانلار فرهنگین روایتچیسی و قوروجوسو ایدیلر. فرهنگ و موسیقی ائلین تاریخی و جانی برک اولان طبقاتی فاصلهسینی دولدوروردو. “فرود»ون اصلی هاماشلاری ائلده ایللر بویو و حتا چوخ واختلار داها، اوندان سونرادا همین آشاغی لایه، همین قشقائی ائلینین فرهنگ و سنتلرینی قورویانلار ایدی. عاشیق احمد، عاشیق حمزه، عاشیق اسماعیل و عاشیق شیوهسینین عاشقی مهدیقلی و اوندان الده اولان نوارلار و چنگیلر فرامرز و گنجی و . . . ساربانلاردان شاهمیرزا . . . و ماه پرویز و آفتاب کیمی خانیم اوخویانلار.
کؤچری قشقائی: قوناق قشقایی بوگون قرنلر اؤز دومانلی و ابهاملی یوردوندان ایراق اولدوغو حالدا هلهلیک فارس ایالتینده ائوصاحبیدیر، مشقتده اولان ائو صاحبی. بیر ائل کی ایندی نه ثابت اوتوراجاغی وار، نه ده گریشهجاغی. زمانهنین و تاریخین یارالاری ایله دولو.
کؤچری قشقائی: قوناق قشقایی بوگون قرنلر اؤز دومانلی و ابهاملی یوردوندان ایراق اولدوغو حالدا هلهلیک فارس ایالتینده ائوصاحبیدیر.
گزهیندیر، آمما نه دوننکی کیمی ییلاقدا و قیشلاقدا زمانسیزلیق و مکانسیزلیق گزینتیسی! اولدوقجا آغیر و دوشونولمز و تدبیرسیز تقدیر. ائله بیر تدبیرکی ایشه یاراماز، اونودا تقدیر آپاردی.
چنگیلر نئجه اولدولار او کرهنئیلرینین باغیرتیسی و نقارهلرین کورولتوسو ایله؟ عاشیقلار نئجه اولدو چگورلارینین زخمهلری ایله؟ ۱۳۲۰ ایللردن سازین باشینا نهلر گلدی کی، بیرده گؤرونمهدی. قار کیمی سو اولدو و یاشیللیقلارین بوگون چؤلون و قومساللارا چئوریلدیگی یئره جوموب باتدیلار. سون لحظهلرینی ائلین اوستون خانلاریندان صمصام خانین اللرینده گئچیردی. ساربانلارا نئیلرینین پیچیلتیسی و طایفالارینین آراسیندا چوخ قدیم زمانلاردان اوخوماق جوازی اولان قادینلارا و قیزلارا نه گلدی؟
هئچوقت روزگار مرادلاریله فیرلانمایان کرهنای، سورنا و نقاره چالان و هرحالدا ائلین گونلرینه شیرینلیک قاتان، چنگیلر هارایا گئتدیلر؟ قشقایی ائلی موسیقیسیندن بیر قسمینین روایتچیسی اولانلار، شادلیقلاردا و شنلیکلرده، دؤیوشلرده و غرالاردا، یوخسول و الی داردا چالقیچیلار «دوه اوتاران ساربانلار و قصه سؤیلهین عاشیقلار، کتیرا چینیمارانلار، کنگره درهنلر، چوبانلار، مهترلر، دؤره گزن ساتیچیلار، بالتاچیلار (اودون سیندیرانلار، عملهلر، ایشسیزلر، باشی بوشلار هامیلیقجا ائلین ان آشاغی لایهسیندن، فقیر و اللری داردا قالدیغیندان دللکلیگله، حامامچیلیغا، جان سورتمهیه، اوشاق کسمهیه، دیش چکمهیه و. . . و دعوا دالاشلاردا ائل بؤیوکلرینه فدائی اولان، لاکین فتح و غلبهدن هئچ بیرنه آپارمایانلار . . .) آوارالیقدا و چتینلیکده او بیری طبقهلرین غم و کدرلرینه شریک اولان و ماتملرده هامیدان چوخ آغلایانلار، چنگیلر ایدی. آروادلاری ائلین ان یاخشی مرثیه دئینلری و ماتم سؤیلهینلری ایدی . . . و پریزاد آدیندا بیر قادین دگرلی صوتی ایله ائلین ایگیتلرینین ماتمینده قارا اؤرپک باشینا سالیب یاخا ییرتاردی . . . داشین اورهگینی سویوداردی . . . طویلار، شنلیکلر و بایراملار چنگیلر اولمادان یاریمازدیلار . . . اونلار اویناماقلارا و یول- یولاجاقلارا جان و قدرت وئریردیلر. ائلین روح و روانینا شادلیق و طرب جالاییردیلار و شادیانالیقلاری قورویوردولار. چنگیلرین کرهناسینین گور هاواسی و «سحر اوخوماغی”نین هیجانلی کوشولتوسو تازا ایلین چاتماسینی ائلین تقویمسیز جماعتینه چاتدیریردی. چنگیلرین نقارهسیندن یوکسهلن سس، طوی شنلیکلرینین باشلانماسینی داغینیق و سس چاتار یئرده اولمایان چادیرلارا یئتیریردی. گلینلر حجلهیه گئتمهدن ائوین اودونون اطرافیندا فیرلانیر و عائلهنین چؤرهگینی بئللرینه باغلار و آتا ائوی اوجاغینی اؤپمک اوچون باش اییب سجده ائدیردیلر، بورادا چنگیلر «آنا خداحافظ» نغمهسینی گؤنول جوشدوران آهنگله اوخویاندا گؤزلر سئوینج یاشلاریندا اوزوردو …
«فرود»» بونلارین هامیسینی گؤردو و هامیسی ایله یاشادی و بوتون غملرینده شریک اولدو. عاشیقلار: بیرلیکده اولان طایفا و بو سون یاریم قرنیده قارکیمی ارییب سو اولانلار و زمانین قومساللاریندا ایتیب باتانلار. بیر یوخا چیخمیش نسل و حتا چنگیلردن داها ایتیب باتمیش، کؤچری حتا ائلین اؤزوندن داها چوخ کؤچری، مهاجر در مهاجر. بو ساز و سؤز اوستادلارینین گلیب گلمهسی ایله قشقایی موسیقیسی قات- قات گئنیشلندی. اونلار ائل ایچینده اریدیلر و موسیقیلری قشقایی موسیقیسی ادبیاتینین بیر قولو اولدو. عاشیقلار خسرو آهنگلرینی، گرایلینی، باش گرایلینی و اونلارجا آیری آهنگلری، داستانلار و روایتلر گتیردیلر. ائله بیر روایتلر کی، بوتون قافقاز، قافقاز آشیری تورک سویلولاردان توتموش تا آناتواو. تورکمنستان و حتا مغولستان تا سیبری تاتارلاری ایله اورتاقلاشا ایدی. اونلار قشقایی قورومونون موسیقیسینی اله آلدیلار، روایتلرین و داستانلارین، عاشیق غریب و صنم، کوراوغلو، شاه اسماعیل، طاهر و زهره، محمود و نگار . . . روایتلری و داستانلاریندا چکورا زخمهلر ووردولار. او سازکی سون اون ایللردن بویانا یوخا چیخدی. اوندان سونرا کمانی. کمانچانین سیمینه چکدیلر و دالینجادا آرشهنی ویولونا و زخمهنی تارا توتوشدوردولار. هامیسی اریدی سو اولدو. هم اؤزلری. هم ناغیللاری و هم ده سازلاری. بیر نئچهلری عؤمورلرینین سونوندا شیرازین حلبی آبادیندا، ائودن چوخ آلونکه اوخشایان ائولرده یاشادیلار و دونیادان گئتدیلر.
اونلارین سونوجوسو عاشیق اسماعیل جعفرنیا- ایدی ۱۳۷۴ده شیرازین اطرافیندا فلاکت حالدا اؤلدو. و عاشیقلار سلالهسیندن داود نکیسا ایدی کی سون نفسلرینی هاماشسیز و آداشسیز ائلده چکیردی بؤیوک بیرسیرا پرده ده، بئلی ایکی قات بیر قوجا ملکلر سیماسیندا سه تار الینده کونول آلیشدیران آهنگلرایله طوفان قوپاردی و هامینی حیرته و لذته غرق ائتدی. او تیپ قوجالاردان کی جوانلاری دیزه کؤچدورور. آغارمیش توکلردن بیر اکلیل آلنی اوسته وار ایدی. هنرقصری چوخ اوجا- ایدی. آدی داوود و گنیهسی نکیسا ایدی . . . بوتون طایفالارین اونون شاگردلیگینه و بؤیوکلوگونه باش ائیمکدن باشقا چارهلری یوخایدی. جماعت نکیسانین نغمهلرینی دینلهمکده طاقتسیز ایدیلر. هرکس هریئرده ایدی اوزونو اونون سهتارینین سسینی دینلهمگه یاخینلاشدیردی. سورولرین گؤزتچیلری ده سورولرینی بوراخدیلار و دینلهمگه گلدیلر. اوزون بارماقلاری و کؤنول اوخشایان زخمهلری ییرتیجیلارین عؤمرونه سون قویدو . . . مغاملاری، شیوهلری و آهنگلری خانلا چوبان، کلانترله رعیت و یول قورویانلار یول کسهنی تسلیم و اویوشماغا وادار ائتدی. هامی عبادت و غلاملیقدا دایانیب دوردولار و باشقا اوخویانلار، ایستی و جاذبهلری سسلر ایله . . . «او غرور و غیرت یارادان سسلرکی یوردون هیجرانیندا و اوردان کؤچمکده رذیل و غصهلی اولموشدورلار. چاغلایان چایدان اینجه بیر آرخ قالمیشدی. اینجه بیر آرخ کی گاهدان زمزمهسی ائشیدیلردی». و «فرود»» بونلارین هامیسینی گؤرموش، هامیسیایله یاشامیش وبوتون کدرلرینی بؤلوشموشدور وساربانلار ویوخسول دوه گودنلر، نئی چالانلار واوخویانلار و روایتلر قشقایی موسیقیسینین آیری بیر بوداغی «گؤروشی» لهجهسیله دانیشان و قشقایینین باشقا لهجهلریندن فرقلنن بیر بؤلومو. بو بؤلومون آروادلاری و قیزلاری بوتون قشقای بؤیوکلری آراسیندا نغمهکارلیغین جوازینی ائتدیکلری حالدا، یاشاییشی بوتون آشاغی بؤلوکلر کیمی چتینلیک و زورلا باشا آپاریردیلار وشاهمیرزا تایی گؤرونمزتاراوستادی کیمی اؤز نئیی ایله هامینی جادو ائدیردی. ایستر خان و ایستر رعیت اولور اولسون بیر قات کؤینک ایدی، لاکین داغا- دره یه حکومت ائدیردی. ائلین هنرلی چالیقیچیسی یوخسول گؤروندوگو حالدا دیرسکلری و دیزلرینین سوموکلری ایتی خنجر کیمی پالتارینین کهنه پارچاسینی دیدیب ائشیکه چیخیردی. دؤرد دانا ئوندمسیز یاماق کؤهنه کت شلوارینی بزهییردی. کهنه مکلی گیوهلرینین سونرادان سالینما گون پنجهسی وار ایدی. دوگمهسیز یاخاسینا قیفیل سنجاق وورموشدو . . . شاهمیرزانین آجیناجاقلی دورومو اولدوغو حالدا کؤنوللر وجانلار دونیاسینا حاکم ایدی.
«ف
رود» بونلارین هامیسینی گؤردو و هامیسی ایله یاشادی و هامی غملرینه اورتاق اولدو و آفتاب آدیندا گؤنش کیمی بیر قادین، ویلان و مجنون بیر اوخویان کی سسینین سحری ایله ائلی حئیران ائدیردی. کدری ائل کدری ایدی کی تازادان ائله قاییتسین. یاشایشین تصویری ایدی یاشایشدا و گؤزگوسو گؤزلرده! آفتابی – سسینی واؤزونو- هم ایچدیلر وهم سوموردولار، اوراجاق کی هرنغمهدن و هر حیاتدان بوشالدی، هر کسدن و هرنهدن محتاج، هامیدان یالقیز، هامیدان پناهسیز، گون قاباغیندا قورولموش چمنلر کیمی و سونوندا افتخار زیروهسینده و بوتون گونلرینی اونونلا و اونون سسیله گئچمیشه تاپشیران خانلارین گؤز اؤنونده اریدی، پوچا چیخدی و زمانا قووشدو. عینا ائلین اوتلاقلاری و چمنلری کیمی کی قورو و داغینیق نالهلردن باشقا هئچ نهیی یوخ ایدی . . . چؤله دؤنموشدو، آت ایلخیلاریندان داها خبر یوخ ایدی، قویونلار اسکیلمیشدی. یئرده قالان چالیلار ایکی هفتهنی ده اؤدهمزدیلر، توپراغی سوسلاشیب، یئری بوتهدن سیلکینیب، چمن قورویوب و اوت آمانسیز قالیب. گؤنش اؤزولوگونده چمنزار ایدی یاشیل و رنگی، چمنزار چمنزارلیقدا، لاکین ائلین چمنزارلاری قورود و طراوتین ایستردی. منیم فروغوم، گل چمنزارا . . . منیم گؤنشیم!
«فرود» بونلارین هامیسینی گؤردو و هامیسی ایله یاشادی و بوگون ائلدن قالان فراقلارین، ائلدن ایراقلیق، زمان و مکاندان اوزاقلاشان ائل زماندا حل اولموش و گئدیر کی تاریخدن ده سیلینسین و «فرود» بوگون کاغاذ اوسته گلمهمیش درد و غملری و کدرلری ایله هله ده وار و هله ده سروانلارین، عاشیقلارین و چنگیلرین سینهسی نعره چکیر. افسوس کی بوایل همیشه نعره چکمیش و هله ده چکیر!
«فرود» هله ده وار. او ائلین یادگاریدیر، او ائلین صنعتکاریدیر. عاشیقلار، ساربانلار و بعضا چنگیلر اولمایاندا او ائلین موسیقی و فرهنگ راویسیدیر. بوتون کدری ایله بوینوندا آغیر یوکو وار. او زمانه طومارینی ییغمیش و سومویونو ازمیش بیر فرهنگین روایتچیسیدیر. او بیر بوجاغا سیغیندیغی حالدا بیر نعرهدیر بیر سسسیز نعرهسینده. بوتون عاشیقلارین، بوتون چنگیلرین و بوتون ساربانلارین، ماه پرویزین، آفتابین، فرامرز و نکیسانین نعرهسی، بوتون چوبانلار، مهترلر، بیچینچیلر. بالتاچیلار.
«فرود» هله ده وار. او ائلین یادگاریدیراو ائلین صنعتکاریدیرعاشیقلار، ساربانلار وبعضا چنگیلر اولمایاندا اوائلین موسیقی وفرهنگ راویسیدیر. بوتون کدری ایله بوینوندا آغیر یوکو وار. او زمانه طومارینی ییغمیش وسومویونو ازمیش بیر فرهنگین روایتچیسیدیر.
ائلین یوخسول فعلهلری قوبولارا قویلانمیش چمنلردن کنگر چیخانلار و کتیرا سیغانلار. «فرود» عین سسسیزلیکده باغیرتیدیر، لاکین هانسی قولاغینان اونون باغیرتسینی ائشیتمک اولور؟ آغزیندا گؤزونده تیکان او قیشقیریر:
«من بو یاشیل باغی گؤز یاشیله سووارمیشام؛ نهدن گؤلشنی اؤزگهلرین/ تیکانی منیم اولسون (گرایلی شعریندن بیر فراز)
«فرود»ون باغیرتیسی ائل چمنلیکلریننین باغیرتسیدیر. جوشان بولاقلارین و عظمتلی شکارگاهلارین قورویوب تیکانلیغا چئویریلمهسیدیر. آیا بو باغیرتیلار گئچیب گئدن آغیر ایللرین، ساتیلمیش و آپاریلمیش بیر فرهنگینین باغیرتیلاری دگیل؟
آغیر ایل ایدی. گؤی بولودسوز و یئر یاغیشسیز ایدی. هر سحر آچیلاندا رحمیسیز گونش پارلیردی و هر غروب چاتاندا آی اوتانمازجا ایشیلدیردی. ائل آداملاری اولدوزلارین گؤلوشمهسیندن جانا گلمیشدیلر. بولوددان آغلاماق ایستردیلر، آیین و گونون ایشیغیندان بئزیکمیشدیلر. بولود ایستردیلر. قارا و توتغون بولود. گئجه چولقانمیش آغیر و آمانسیز بولودکی جواهر دوغورسون و گوهر سپسین. آداملار اوزاق افقلری، اوجا داغلاری و آچیق چؤللری گؤرمکدن بئزیکمشدیلر.
«من بو یاشیل باغی گؤز یاشیله سووارمیشام؛ نهدن گؤلشنی اؤزگهلرین/ تیکانی منیم اولسون (گرایلی شعریندن بیر فراز)
سیس (دومان) آرزیسیندا ایدیلر. قالین و شبنم ایله دولو سیس. بلکه داغین و چؤلون سیماسینی اؤرته و باخیشلاری اوتانماز پاریلتیدان قوروسون. آغاجلارین باری چیپلاق بوداقلاری ارچالانمیش قابیقلاری ایله یاغیش تمناسیندا او قدر اگیلدیلر کی سیندیلار… آیا «فرود»ون بوگونکو حکایتی او آغیر ایللرین حکایتیدیر؟ آیا «فرود»ون باخیشی بوتون ایشیقلیقلاردان ال اوزموش ووجودونون یاریم -چیلاق بوداقلاری یاغیش تمناسی ایله ایکی قات اولموشدو. آیا داغین قاری هله اریمهییب؟ آیا کهریزین سویونا ال آپارماق ممکون اولاسی دگیل؟ آیا هله ده یوغوردو پیچاقلا کسیرلر؟ . . . آیا هله قیشلاقلار دورور؟ قیشلاق دئمه بیر جان بئجهرن بهشت. گول و یاشیللیق ایله بزهنمیش دوزلوکلر دورور؟ شور شیرین کوللار، برکتلی داغ اتکلری (یاماجلار) یئر بادامی کوللاری ایله اؤرتولو . . . قیشلاق یوخ. بلکه آچیلمیش کرامتلی بیرسفرهایدی قوچلارا، ماراللارا، آهولارا و تیهولارا، سورولره وسورو قورویانلارا، دوهیه و سروانا و هامیدان چوخ قویونا و چوبانا. آیا هله ده آتلار آز تاپیلان ومشهور سویلاریله (خرسان، نسمان، وزنه، شراک و . . .) دورورلار؟ آتلار اؤرک آلدادان و جور به جور (آغ، قیزیل، زرین، کهر، قره کهر، کرند، سمند، ایلق و . . .) و آلینلاریندا خیرداجا خاللارلا. آدینا قشقه دئیلن خاللار و قشقایلینین خوش اقباللیق و جاه و جلال نشانهسی ایدی… آیا هله ده یایسیز ایللر و قیشسیز ایللر، او ایللر کی تکجه باهار و پاییزی واریدی، زمرد باهارلار و ساری قیزیل پاییزلار . . . آیا هله ده ائلین زوربالارینین سورولری او بیریلرین سورولریندن باشدادیر؟ ایلخانی سورولری گوللو- اوتلاقلی یئرلرده اوتلوردولار. قوروغون عطیرلی اوتلاریندان، یایلاغین شنبلهلیلهسیندن و قیشلاغین جاشیریندن یئیردیلر. بولاغین و قناتین دورو سویوندان ایچیردیلر. شاد- شن کؤک و قووراق ایدیلار. اؤز اوبیریسی نوعلرینه، فقیر عائلهلرین توکو تؤکولموش واونلارین تؤکونتولرینی یئینلره بنزهمیردیلر.
دوغروسو ائلین باشیندان نهلر آشدی؟ قشقهیه و قاشقایلییا نه گلدی؟ «فرود»ا نهلر اولدو؟ ائلین ساده حکومتی گئتدی، ائلین عرف و عادتی پوزولدو، قانون و انضباط گلمهدی. ایلاتی یاشایشین اویوشماسی پوزولدو، عجیبه قاتما قاریشیقلیق اولدو. سؤزون سونو… کؤچون آخر دفعهسی اونون ان آغیری و آیغیریسدیر. آغیرلیق مهم دگیل، اونون اویوشمازلیغی اذیت ائدیردی…
بودا قشقای سوادسیز شاعری محزونون شعریندن بیر تیکه:
قارلی داغلارین یاماجیندان قاینایان سولار، سئیلاب کیمی عؤمورومون نخلینی یودو آپاردی، داها بولاقلاردان سو جوشمور. تدبیر ایشه گلمیر اونودا تقدیر آپاردی! ساقی دولدور ایستر بولانلیق اولسون، ایستر دورو. فلک جوربورتمهدن سن چالیش جوبورت. دونیا یئیلاغا بنزهر، انسان گئچییه و اجل قوردا…
(نقل قوللار بوتونلوکله محمد بهمن بیگیدندیر. او قهرمان دؤیوشچو ائل آدامیله آدیم به آدیم درد چکدیی او شئیی گؤردو کی ائل اونو گؤرمک فرصتینده دگیلدی. بوتون روایتلر اونداندیر، حتا اونلارکی ساییلا بللنمهمیشدی و بوتون بیلدیریلر قشقایین چئویک چنگاوری «فرود» گرگینپورداندیر.
***
*بو دویغولار، حسرتلر و نیسگیللرله جوشوب چاغلایان یازی، «ماهور» درگیسینین ۱۲-نجی ساییندا ۱۳۸۰-نجی گؤنش ایلی درج ائدیلمیشدیر.


text:
هفتهلرله اونلارین قازانیندا ات خورهگی قاینامیردی. کیشینین اورهگی هر ات خورهکلری ایستدیکجه آروادی ساتاشیر، قیناییردی ارینی: »ایندی هاردان آلیم قونشوموز اشرف معلمی کی، بیر قوزو جمدگینین پارا شقّهسینی بؤلوب وئرسین بیزه، گونلرله کئفه باخاق؟ هاردان آلیم او شوریا حکومتینی کی، سن ده اوتوروب - دوروب اشرف معلمدن امضاسیز مکتوبلاری یازیب گؤندرهسن یوخاریلارا؟ آخی الله وار گؤیده. هر شئیی گؤرور. اوّل - آخر بیزی چوخ شئیه حسرت قویمالی ایدی، سنین او حقسیز عمللریوه گؤره. ایندی قالمیشیق بئش - اون ماناتلیق تقاعدون امیدینه«.
آردین بوردا اوخویون شکی پیتی سی