text:
نوخود ناغیلی
قایناق شخص: حاجی نجیبه خانیم کبیری
توپلاییب و ناغیلا ایضاح آرتیران: رقیه کبیری
بیر گون واردی، بیر گون یوخ ایدی. بیر سونسوز قاری- قوجا واردی. اونلار همیشه اوشاق حسرتی چکردیلر. بیر گون یولدان کئچن بیر درویش بو قاری- قوجایا دئدی کی، گئجه یاتمامایش بیر کاسا نوخودو ایسلادیب، قویون یاسدیغیزین قیراغینا. سحر یوخودان آییلینجا گؤرهجکسیز کی نوخودلارین هامیسی اوشاق اولوب. داها او زامان اوشاق حسرتی چکمزسیز.
سحر تئزدن قاری ننه جیویلتی، ویزیلتی، قیشقیرتییا یوخودان آییلیب، گؤردو نوخود بویدا اوشاقلار ائوی باشلارینا آلیبلار. بیر های- کوی سالیبلار کی، گل گؤرهسن. هر نوخود اوشاغین آغزیندان، بیر سؤز چیخیردی.
-آنا منه سو…آنا منه چؤرک… آنا منیم ایشهمهییم وار… آنا….
قاری ننه بیلمیردی هانسی نوخودون سؤزونه باخسین. سحردن آخشاماجان قاچا- قاچدایدی. آخشام چاغی یورقونلوقدان آزا قالا اؤلوسو دوشسون. بیردن- بیره جینلهنیب، سوپورگهنی گؤتوروب، نوخودلارین هامیسینی سوپوروب، تؤکدو قویویا. ائو درحال ساکیتلشدی. قو ووروردون، قولاق توتولوردو. قاری ننهنی گئنه ده غوصّه باسدی. ناچار قالیب، گئدیب قویو باشیندا اوتوروب، باهار بولودو تک، دولدو، بوشالدی. گؤزونون یاشینی پیر- پیر اَلهدی. بیردن- بیرده نم هارالاردا گیزلنمیش بیر نوخود اورتایا آتیلیب، «آنا من بوردایام»،- دئدی.
قاری ننه بونو گؤرجک باغ- باغ آچیلدی، دوداغینا چیچک قوندو. سئوینجک، تئز نوخودو باغرینا باسدی. نوخودسا ائوه بیر گؤز گزدیریب، دئدی: «آنا، سیز چوخ کاسیبسیز. من گئدیب، پادشاهدان سیزین بیستینیزی آلارام». قاری ننه اونون یولونا بیر بوقچا باغلاییب، یئمک- ایچمک قویوب، نوخودو پادشاهین سارایینا ساری یولا سالدی.
نوخود یولدا اؤز هاواسیلا گئدیردی. بیردن آشیب- داشان گوُر بیر چایایا راستلاشدی. سو دئدی:
– نوخود، هارا گئدیرسن؟
– گئدیرم پادشاهدان بیستیمیزی آلام. آنامین حامام پولونو، آتامین توکان پولونو.
– منی ده آپارارسان؟
نوخود سویا «گل گیر قارنیما گئدَخ» دئدی. سویونان برابر بیر آز گئتمیشدیلر کی، بیر آلوولانان اودا راستلاشدیلار. اود دئدی:
– نوخود هارا گئدیسن؟
– گئدیرم پادشاهدان بیستیمیزی آلام. آنامین حامام پولونو، آتامین توکان پولونو.
– منی ده آپاراسان؟
نوخود اودا «گل گیر قارنیما گئدَخ» دئدی. سو، اود، نوخود اوچو ده بیرلیکده بیر آز گئتمیشدیلر کی، بیر ییرتیجی قوردا راستلاشدیلار. قورد دئدی:
– نوخود هارا گئدیسن؟
– گئدیرم پادشاهدان بیستیمیزی آلام. آنامین حامام پولونو، آتامین توکان پولونو.
– منی ده آپاراسان؟
نوخود قوردا «گل گیر قارنیما گئداخ» دئییب، پادشاهین سارایینا ساری یولا دوشدولر. گئتدیلر… گئتدیلر… نهایت، پادشاهین سارایینا یئتیشدیلر. نوخود پادشاهین سارایینا گیریب، اونو گؤرجک سؤیلهدی:
– پادشاه منیم بیستیمی وئر
آلتینی یئدین اوستونو وئر
آنامین حامام پولونو وئر
آتامین توکان پولونو وئر
پادشاه بتردن حیرصلهنیب، «بو جیبیلدیزی گؤتورون آتین سویا»،- دئدی. قاراووللار نوخودو گؤتوروب، سویا آتاندا، نوخود دئدی: «اود، چیخ ائشییه!»
اود ائشییه چیخیب، سویو قوروتدو. نوخود گئنه پادشاهین سارایینا دؤنوب، دئدی:
– پادشاه منیم بیستیمی وئر
آلتینی یئدین اوستونو وئر
آنامین حامام پولونو وئر
آتامین توکان پولونو وئر
پادشاه گئنه حیرصلهنیب، «بو جیبیلدیزی آتین اودون ایچینه، یانسین»،- دئدی. قاراووللار نوخودو گؤتوروب، اودون ایچینه آتاندا، نوخود «سو، چیخ ائشییه!»،- دئدی. سو چیخیب، اودو سؤندوردو. نوخود اوزدن گئتمهدی. گئنه گئدیب پادشاها سؤیلهدی:
– پادشاه منیم بیستیمی وئر
آلتینی یئدین اوستونو وئر
آنامین حامام پولونو وئر
آتامین توکان پولونو وئر
نوخود اوچونجو دفعه پادشاهین سارایینا گئدنده پادشاه غضبلی حالدا قاراوولارینا باغیردی: «گؤتورون بو جیبیلدیز نوخودو آتین طؤولهده آتلارین آیاقلاری آلتدا ازیلسین».
قاراوولار نوخودو آپاریب طؤولهیه آتدیلار. نوخود «قورد، چیخ!»،- دئدی. قورد نوخودون قارنیندان ائشییه چیخیب، آت ایلخیسیندان بئشینی بوغوب، بیرینی یئییب، نوخودو اؤلومدن قورتاردی. نوخود گئنه پادشاهین سارایینا گلدیکده، پادشاه دئدی: «دئیهسن بو نوخودون یئددی جانی وار! گؤتورون آتین خزانهیه. نه قدر ایستیر قیزیلدان گؤموشدن گؤتوروب، باشیمدان ایزال اولسون»
قاراووللار نوخودو خزانهیه آتدیلار. نوخود پالتارلارین چیخاردیب، جانینا شیره یاخدی. سورا قیزیل سیکّهلرین اوستونده اوزانیب، فیرلاندی. سیکّهلر جانینا یاپیشدی. پالتارلارین گئیینیب، گلدی پادشاهین تختینین قاباغیندا دوروب، الیندهکی گوموش سیکّهنی گؤرسهدیب، پادشاها دئدی: «بو دا بیزیم بیستیمیز». پادشاه «ائله بونا گؤره منیم باش- بئینیمی آپاریردین؟»،- دئییب، گولدو.
نوخود ائولرینه یئتیشجک آناسینا «بیر طشت ایستی سو حاضیرلا من یویوناجاغام»،- دئدی. طشتین ایچینده اوتوروب، جانینی یویارکن، سیکّهلر بدنیندن طشتین ایچینه تؤکولدولر. بئلهلیکله نوخودون آتا- آناسی اونون سایهسینده وار- دؤولته یئتیشدیلر.
***
نوخودناغیلینین گؤرونمهین قاتلاری
سو، تخمینا یارانیشلا برابر وجوده گلیب، دئمک، یاشام گؤزهسی ساییلا بیلر. حیاتین کؤکو و وارلیغی سودان آسیلیدیر. انسان آدلی بیر مؤوجود، هله وارلیغا قدم قویمادان اوّل، سو چایلاردا آخیشیب، دنیزلرده، اوکئانلاردا دالغالانیبمیش.
بشر، اودو کشف ائدندن بری، داش دؤوروندن (عصر پارینه سنگی) دمیر دؤورونه (عصر آهن) قدر، و ها بئله اوندان سونراکی دؤنملرده، گئت- گئده بدویّتدن تمدّونه دوغرو ایرهلیلهییبدیر. بو گئدیشله یاناشی سو، اود، بیتکی و… انسان یاشامینین آیریلماز بیر پارچاسی اولموشدور. دونیانین بیر چوخ میلّتلرینین فولکوریک ناغیللاریندا وورغولادیغیم عنصرلرین اساس رولو اولوبدور. طبیعی کی، آذربایجانین فولکولوریک ناغیللارینی دا بو مسئلهدن استثنا ائتمک اولماز.
نوخود ناغیلیندا سو، اود، تکجه یاشام عنصری مقامیندا یوخ، بلکه بو فونکسیادان علاوه، دیگر قونودا دا روایتی ایرهلیلهییب و اولایلارین سورهسینده چکیش- برکیش ائدن، عمل و عکسالعمل گؤسترن شخصیتلر کیمی چیخیش ائدیرلر. ناغیلین اصل مضمونو ظولمون و ظولمکارین علیهینه قالخیب، حاقّی طلب ائتمکدیرسه، آنجاق بو حاق بیتکیدن انسانا دؤنوشموش بیر نوخود واسیطهسیله آلینیر. ناغیلدا ظولم سیمگهلری آیدین- آشکار ساواش کیمی آنلادیلمیر. حؤکمرانلاردان قایناقلانمیش ظولم و حاقسیزلیقلار، کوتلهلرین حیاتیندا عادی و طبیعی بیر مسئله کیمی یئر آلیر. بئله درومدا و دؤنمده آنجاق غیرعادی بیر کاراکتئرین (نوخودون) اورتایا چیخماغی لازم گلیر تا بیر قهرمان یا لیدر کیمی ظولمون قارشیسیندا دوروب و مبارزه یولوندا دیگر دؤنوشموش کاراکتئرلرین گوجلریندن ده فایدالانسین. ناغیلین قهرمانی، قوللو- قووتلی، زوبا بیر انسان کیمی گؤستریلمیر. دئمک، آذربایجان فولکولوروندا قهرمانین عاغیل و ذکاسی اونون فیریکال گوجونه و زوربالیغینا اوستون گلیر. بیتکیدن دؤنوشموش نوخود کیمی بیر قهرمان عاغلینی قوللانیب سویون، اودون و قوردون یاردیمییلا ظولمکار حؤکمراندان، اؤز عاییلهسینین حاقّینی آلماغی باجارا بیلیر.
اگر بیتکیدن انسانا دؤنوشموش بیر وارلیغی نظره آلساق، دؤنوشوم (مسخ) مسئلهسینی آذربایجانین بیر چوخ فولکولوریک ناغیللاریندا گؤره بیلهریک. بوننان بئله، تأسّوفلر کی، آذربایجانین معاصر یازارلاری هلهلیک «کافکا» کیمی دؤنوشوم فنومئنینی مدرن حکایه و رومان ساحهسینه کئچیره بیلمهییبلر.
بو ناغیلدا دؤنوشوم (مسخ) اولایی یاشامین اساسی عنصرلریندن بیرینین واسیطهسیایله (سو) باش وئریر. و اونا گؤره بو دؤنوشوم مثبت بیر دؤنوشوم ساییلیر و نهیلیزمدن آسیلی اولان «کافکا»نین یاراتدیغی رماندا، اینسانین سوسرهیه دؤنوشوموندن فرقلهنیر.
منجه اود و سو بوناغیلدا ایکی آنلام داشیییر. بیرینجی آنلامدا اود و سو بیرلیکده نوخودلا برابر ظولمه قارشی دوروب، نوخودا یاردیمجی اولوب، اونو تهلوکهدن قورتاریرلار.
ایکینجی آنلامدا ایسه، اود و سو، آیدین- آشکار بیر-بیرلرینه قارشی دوراراق، اؤزلرینی آرادان آپاریرلار. اود نوخودون قارنیندان چیخیب، سویا قارشی دایانیب، اونو قورودور. لاکین او زامان کی ناغیلین قهرمانی اودون ایچینده یانماقدادیر، سو اودون علیهینه قالخیب، اودو سؤندوروب، ناغیلین قهرمانینی قورتاریر.
گئرچک حیاتا گلدیکده، یاشامی باشادان- باشا ضدیّتلرله دولو گؤروروک. باشقا طرفدن بیر چوخ فولکولوریک ناغیللارسا ضدیت مسئلهسینی گیزلی بیر روایت کیمی بیزلره آنلادیرلار. نوخود ناغیلیندا ایسه، سو و اود کیمی نسنهلرین ماهیت و ضدیتلریندن سؤز گئدیر. اوستهلیک، انسان و مادّهنین بیرگه یاشاماسینین فلسفهسی ده بو ناغیلدا روایت اولونور.
بورادا منیم دیقّتیمی چکن مسئلهلردن بیریسی ده نوخودون اود، سو و قورد کیمی وارلیقلاری اؤزویله برابر نئجه آپارماق مسئلهسیدیر. ناغیلدا، آدلارینی چکدیییم وارلیقلار نوخودون آرخاسیجا سورونمورلر. نوخود اونلاری کورهیینه چاتیب و یاخود باغرینا باسیب، اؤزویله آپارمیر، بلکه او، بو وارلیقلارا «گل گیر قارنیما گئدَخ» دئییر.
منجه ناغیلین دیگر قاتی دا بو اولا بیلر کی، ناغیل چالیشیر انسانین هر اوزونو گؤسترسین. دئمک، هر انسان اؤز ایچینده «اود»، «سو» و «قورد» کیمی وارلیقلارین خوی- خصلتینی داشیییر.
اگر بیر داها نوخود ناغیلینی دیقّتله اوخوساق، اوندا «دؤنوشوم»، «ضدّیت»، «انسان و مادهنین بیرگه یاشاییشی» و«حیاتین اؤنملی عنصرلری» کیمی مضمونلاری، آیدینجا گؤره بیلهریک.
خرداد ۱۳۹۳


c: text/html

text:
آللاه اؤلنلریزه رحمت ائلهسین، آنام ائله پیشیک دوواردان ایری گئچنده منی قارقیش ائلهیردی. بیلمیرم، بلکی ده اوندا اوشاغیدیم. پیشیک ایله، آصلان آراسیندا فرقی آنلامازدیم. هر حالدا ائله کی بؤیودوم و ائولنیب اوشاق صاحابی اولدوم، آنلادیم کی اوشاقلار آتا آنالارینین باشینا تاس دگیرمانی چئویرنده، دووار باشینا گؤندردیکلری او جاناوار، اصلینده پیشیک یوخ، ائشگکدن ده بویوک بیر اصلاندیر.
سنی گؤورم بالا قان قوسمایاسان
سنی گؤروم ماشین آلتیندا قالمایاسان
سنی گؤروم بالا اریییب، یئره گیرهسن
و و و…..
ایشین ایلگینج یانی دا بیلیرسیز نه دیر؟ بونلارین چوخو تام تامینا باشیما گلمهسه ده، گئنه زامان گئچدیکجه بنزر بیر شکیلده هامیسینی بیر- بیر یاشادیم.
بلی سئوگیلی یولداشلار! آنا قارقیشیندان قاچماق مومکون دئییل. کسین بیر گون گلیب، ایلدیرم کیمی سنی یاخالار.
دوزدور کی حیاتیمدا من هئچ قان قوسمادیم، آمما نادانلیقدان قوسماغین دیگر چئشیدلرینه ایلیشدیم. اؤزللیکله گنج چاغلاریندا کی حددیمدن، اندازه مدن خبریم یوخودو. یقین کی نه دئدیگیمی آنلامیشسیز. جاوانلیق جاهیللیق ایشده…
ماشین آلتیندا قالمادیم، آمما ماشیندان داها بترینه راست گلدیم. باخین سیزه بیر نصیحت!
منجه اینسان گئدیب دووار قیراغیندا اوتوروب دیلنچیلیک ائلهسین، حتتا آجیندان اولسون، آمما بانکالاردان بورج آلماسین. ماشین آلتیندا قالیب، بیرآن جان وئرمک، بورج آلتیندا یاواش یاواش اؤلمکدن و نه کی وارینین هولا قوشولماسینا شاهید اولماقدان داها دا یاخشیدی منجه.
نه ایسه کی گؤز یاشی، بورون پوخو و البت ده خانیمین قیزیللاری، بیزی بانکانین او اون سککیز تکرلی بورجو آلتیندان ائشیگه چیخارتدی.
بیر خاطیره ده تعریفلییب، بو آنا قارقیشی قونوسونو قاپاتیم.
گونلرین بیر گونونده ایش ایچین سفره چیخدیم. بلی ایش ایچین!
بو «ایش ایچین» سؤزو ائله خوشوما گئدیر کی. بو اوزدن ده اونو هئی تیکرارلاییب، دورورام.
تک باشینا ائودن ووروسان ائشیگه. بیر هفته، ایکی هفته. راحات بیر نفس آلیرسان. اوشاقلاری دا وئریرسن آنالارینین قولتوغو آلتینا. آرتیق دا اومروندا دئییل، دووار باشیندان پیشیک گئچیر، یا دا آصلان.
خولاصه او بئش- اون گونو ائودن اوزاقدا، قافایی دینجلدیب ائوه دؤندوم. دؤنوشده ده ائو اهالیسینه هدیهلر آلدیم.
کیچیک اوغلوم اویناتمالی تابانجاسینی قوتوسوندان چیخاردیب، الینه آلدی. موتلولوغا دوغرو قاچیب، تئروریست سالدیریلارینا باشلادی.
بالاجا قیزیم، پمبه رنکده دؤنونو گؤورنجه، آتیلیب توشدو. پیشک کیمی دوورلارا دیرماندی. یااا..آللاهیم یا رببیم! قریبه ایشه قالدیق هاااا.. بو گون بو پیشیک بیزیم حئکایهمیزه گیریب، چیخماق بیلمهدی.
خانیمیما گلینجه، اونا گؤزل و باهالی بیر شالوار آلمیشدیم. آمما..
آمما شالواری اینینه گئیدیگینده، گؤردوم هم خانیمین قاش قاباغی یئرده گئدیر، هم ده شالوارین پاچالاری.
بلی، شالوارین هر قیچی تخمینن ایکی قاریش اوزونودو. یازیق جیغاز، قئیچی، ایینه، ساپی الینه آلدی. باشلادی یاواش یاواش تازا آلدیغیم شالواری قیساتمایا.
«بئله کی سن باشلامیسان، یئددی گئجه یئددی گوندوز سورر سنین بو تعمیر ایشین.» اونا دئدیم.
آستا اولدوغونو تپه سینه ووردوم. هر شئیی الیندن آلیب، اؤزوم ایشه باشلادیم. تئز اؤلچدوم بیچدیم، شالوارین بیر قیچینی کسدیم. کسه کسه ده قورورلا، درزیلیکده نئجه ماهیر اولدوغومو و چوخ آز موددت ایچینده بو ایشی بی بی اوغلومدان اؤیرندیگیمی دئییردیم. سونرا او بیری قیچی دا قیساتدیم. پاچالارینی قاتلاییب، تیکمه دن اوول، دئدیم شالواری اینینه گئیسین و منیم ایکی ثانیه ایچینده بو ایشی بیتیرمهگیمه حئیران قالسین. هه! قالدی دا آمما..
آخی سیز آللاه! منه دئیین گؤروم، مگر آدام بوزدو کی اریسین. هله بیر ده یئره گیرسین. توتالیم کی اریدی، هاردان بللی کی یئره گیره جک. نه بیلرسن؟ بلکی ده آسفالت اوستونده اریمیش اولدو. اوندا هانکی یئره گیره بیلر کی.
هه، شالوارا نه اولدو؟
بابام! بوش وئرین شالواری. هئچ بیر شئی اولمادی.
دئییرم آخی رحمتلیک! بو نه قارقیشیدی ائلهدین. ایندی من، بو یئکهلیکده کیشی نئجه اریییم آخی. اریدیم بئله هارا گیریم.
شالوارا نه اولدو؟
بابام! حئکایه ده کی پیشیک بیر یاندان، سیز ده او بیری باندان. ال چکین گؤرک باشیمدان.
هئچ ذاد. شالوارین بیر قیچی، اوول کی کیمی، هله ده ایکی مئتیر یئرده سورونوردو. او بیری قیچی خانیمین دیزینه قدر قیسالمیشدی.
یانی…
یانی کی بیر قیچی ایکی دفعه کسمیشدیم.
آللاه اؤلنلریزه رحمت ائلهسین، آنام ائله پیشیک دوواردان ایری گئچنده منی قارقیش ائلهیردی. بیلمیرم، بلکی ده اوندا اوشاغیدیم. پیشیک ایله، آصلان آراسیندا فرقی آنلامازدیم. هر حالدا ائله کی بؤیودوم و ائولنیب اوشاق صاحابی اولدوم، آنلادیم کی اوشاقلار آتا آنالارینین باشینا تاس دگیرمانی چئویرنده، دووار باشینا گؤندردیکلری او جاناوار، اصلینده پیشیک یوخ، ائشگکدن ده بویوک بیر اصلاندیر.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
یوهان وونلانتن
یوهان وونلانتن (اینگیلیسجه: Johan Vonlanthen) (دوْغوم:۱ فوریهٔ ۱۹۸۶ (۳۶ یاش) Santa Marta) بیر فوتبالیست. FC Wil و سوئیس میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و هافبک موقعیتینده اوْیناییب.
اوْیونلاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده یوهان وونلانتن گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۸۶-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- یانق بویز برن کولوبونون اویونچولاری
- پیاسوی ایندهوون کولوبونون اویونچولاری
- برشا کولوبونون اویونچولاری
- ردبول زالتسبورق کولوبونون اویونچولاری
- زوریخ کولوبونون اویونچولاری
- قراسهاپر زوریخ کولوبونون اویونچولاری
- سروت ۱۸۹۰ کولوبونون اویونچولاری
- یوفا یورو ۲۰۰۴ اویونچولاری
- یوفا یورو ۲۰۰۸ اویونچولاری


text:
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/دسامبر ۲۸
۲۸ دسامبر: ویکیپدیا:تاریخده بوگون/دسامبر ۲۸/فایل ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۸ دسامبر/مناسبتلر، ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۷ دی/مناسبتلر
- رویدادلار
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۴ جمادیالثانی/رویدادلار ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۷ دی/رویدادلار
- ۱۶۱۲ - قالیله نِپتون سیارهسینی کشف ائدیب، لاکین اوْنون اۇلدوز اوْلدوغونو ظن ائدیب.
- ۱۳۰۸ - هانازوْنونون باشچیلیغی آلتیندا ژاپون ایمپیراطورلوغو قۇرولوب.
- ۱۸۳۶ - ایسپانیا مکزیکین مۆستقیللیگینی تانیيیب.
- ۱۸۴۶ - آيوْوا آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینین ۲۹-جۇ ایالتی اوْلوب.
- ۱۹۰۸ - سیسیلده زلزله ۷۸۰۰۰ اینسانین حیاتینا سوْن قوْيوب.
- ۱۹۱۷ - بریتانيادا قادینلارا سئچکی حۆقوقو وئریلیب.
- ۱۹۴۲ - ژاپون حربی هاوا قۆووهلری کلکوتتهنی بوْمباردمان ائدیب
- ۱۹۶۰ - تۆرک يازیچی رشاد نۇری گۆنتهکینین اؤلوموندن ۴ ایل سوْنرا اوْنون "سوْن سێغیناجاق" روْمانی تاپیلیب.
- ۱۹۶۸ - ایسرائیل خۆصوصی تعییناتلیلاری بيروت فرودگاهیندا ۱۴ مۆلکی طیارهنی محو ائدیب.
- ۱۹۹۱ - تۆرکيهده ایلک کۆرد دیللی قزئت "روْژنامئ" نشره باشلايیب.
- ۱۹۹۷ - آنکارا متروْسو ایستیفادهيه وئریلیب.
- ۱۹۹۹ - صفرموراد نيازوْو (تۆرکمنباشی) اؤزونو عؤمورلوک جومهورباشقانی اعلان ائدیب.
- ۲۰۰۷ - نپال دموْکراتیک فدرال جومهوریسینه چئوریلیب.
- دوْغوم گونلری
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۴ جمادیالثانی/دوغوملار ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۷ دی/دوغوملار ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۸ دسامبر/دوغوملار
- اؤلوم گونلری
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۴ جمادیالثانی/اولوملر ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۷ دی/اولوملر ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۸ دسامبر/اولوملر
میلادی، جلالی و قمری تقویم لر بعضی ایللرده گونلر برابر دییلر، اونا گوره یادبودلاری و تقویم لری اوز صحفه سینین آلتیندا گئتیرین. یادبودلاری دییشمک اۆچون بو گونده، اشاقیداکی صحفه لری دییشدیرین:
- فایل
- مناسبت لر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۷ دی/مناسبتلر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۸ دسامبر/مناسبتلر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۴ جمادیالثانی/مناسبتلر
- رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۷ دی/رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۸ دسامبر/رویدادلار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۴ جمادیالثانی/رویدادلار
- دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۷ دی/دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۲۸ دسامبر/دوغوملار
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/۴ جمادیالثانی/دوغوملار
- اولوملر
و قمری گونلره گوره وپ:تاریخده بوگون/قمری بررسی ائدین.


text:
ویسکانسین ایالتی
ویسکانسین آمریکا بیرلشمیش ایالتلری اؤلکهسینین بیر ایالتیدیر. ویسکانسین ایالتی "آمریکانین سۆد توْرپاقلاری" کیمی تانینیر، چونکی اوْ، اؤلکهنین اصلی سۆد تولیدچیلاریندان بیریدیر، مخصوصاً پنیر اۆچون مشهوردور. تولید صنایعسینده، مخصوصاً کاغذ محصوللاری،بیلیشیم تکنولوژیلاری و توریسم ده دؤولت ایقتصادیاتینا بؤیوک کؤمکچی اوْلور.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Wisconsin»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده ویسکانسین ایالتی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
"آوای تبعید" درگیسینین، 23 جو سایی، اؤزل تورکجه ساییسیندان.
توم درگینی پی دی اف فایل کیمی یئندیرمک اوچون، مقالهنین سونودا اولان لینکه کلیک ائدین
(دیقت: آذربایجاندا تورکجه نشرین میزانیلا باغلی، یازینین آلتیندا، ضروری بیر ایضاحات آرتیریلمیشدیر)
دیجیتال دئوریمین یایقینلاشماسینی من، شرطی اولاران 1995 حساب ائدیرم. بو ایلده Windows 95 اوپراتیو پروقرامی مئیدانا چیخماقلا، بشر تاریخینده اسگی بیر چاغ، قاپانیپ، یئنی بیر چاغ آچیلدی. (24 آوقوست 1995) بو حادیثه، سؤزون اصیل معناسیندا، بیر میلاد و حتی بیر دئوریمایدی. آذربایجان، بو دئوریمدن کنار قالابیلمزدی و کنار قالمادی. بو دئوریم، آذربایجانی نئجه ائتگیلهدی؟
اؤزگور اؤزنشر
اسگیدن، ایران مملکتینده هر بیر کیتاب، مقاله یا قیصا شعرین نشری، بیر مدیال اورقانین وار اولماسی و او اورقانین، تورک دیلینده یا آذربایجانلا باغلی بیر یازینی نشر ائتمک اوچون ایکی شرط لازیمایدی:
1. مدیال اورقانین یؤنتیمی اؤزو، بو اثرین نشریله راضی اولسون،
2. همان اورقان، بو اثری نشر ائتمهنین امنیتی هزینهسینی اؤدهمهیه حاضیر اولسون.
بو شراییطین بللی اولان نتیجهلریندن بیر اؤرنهیه ایشاره ائتمک لازیم اولسا، بولوت قرهچورلونون، "سازیمین سؤزو" کیتابینین نشرینه باخماق اولار. بو اثرین خالیقی، اصلینده دده قورقوردن اون ایکی بویونو نظمه چکمیشدیر. "سازیمین سوزو" یالنیر بو اون ایکیبویون، دؤرد بویونو اؤزونده ائحتیوا ائدیر. توم اثرین یالنیز ایکی دانگی اولان "سازیمین سؤزو" شاه رئژیمی دؤرونده قاچاق، آز تیراژ و پیس چاپ کیفیتیایله نشر اولموشدور و اثر تام اون ایکی بویوایله نشری، اثری یارادان بولوت قرهچورلونون اؤلومودن چوخ سونرا، ایسوئچده "ددهمین کیتابی" آدیلا مومکون اولدو. (رئداکتور دوکتور محمدعلی فرزانه، تریبون درگیسی و دورنا درنهدیینین اورتاق نشری، 2001، استکهلم)
دیجیتاللاشما، بو باخیمدان بیر دئوریم یاراتدی. هر بیر شاعیر و یازیچی، اؤز اثرینی نشر ائتمک اوچون، بیرنئچه سئچیم آراسیندا، سئچه بیلر کی اثرین هانسی فورماتدا و هانسی اورقاندا یا پلاتفورمدا نشر ائلهسین. آرتیرماق یئرینده اولار کی، غیری دموکراتیک بیر سیاسی رئژیمین حاکمیتینین کونترول ایمکانیندان و سانسوروندان قورتارمیش بو تیپلی، سؤزون تام معناسیندا "اؤزگور اؤز نشر" ایران کیمی اؤلکهلرین وطنداشی اوچون، یالنیز ال چاتماز بیر رؤیا حساب اولا بیلردی. بو آزادلیق، سادهجه بیر "نشر ایمکانی" کیمی گؤرونمهمهلیدیر. بیر قلم صاحیبی، هله الینه قلم آلمادان یا کلاویاتورا اؤنونده اوتورمادان، اثرینین ایلک جوملهلرینی و مؤحتواسینی ذهنینده سئیر ائدرکن، اؤزونو سربست حیس ائتمهسی، اونون یارادیجیلیغینا تأثیر بوراخیر. داها هر بیر جوملهنی قورارکن یا هر بیر فیکرین فانتازیاسینا دالارکن، اثرین نشر طالعینه هانسی تأثیری قویاجاغینی گؤتور ـ قوی ائتمک لازیم گلمیر.
غلطنامهلر، مرجوع سهولر، آفتورئداکسیون
قدیمدن "سهو مرجوعدیر" دئمیشلر یعنی اینسان اؤز سهولرینی آنلادیغی زامان اونلارا دوزلیش گتیره بیلر. آما بو پرینسیپ، چاپ اولموش اثرلره عایید ائدیله بیلمزدی. بیر اثر، چاپ ماکیناسیندان چیخدیغی زامان، دوزلیشه باغلی حئساب اولور. بو پرینسیپده البته موستثنا حاللار دا واردیر. میثال اوچون اگر اثر ایکینجی نشره گئتسه، مؤلیف، اؤز اؤرهیینده تیکان کیمی بیتمیش بو سهولری جراحی ائتمک شانسی تاپیر. دیگر موستثنا ایسه، اثرین چاپ ماکیناسیندان چیخماسیندان سونرا آمما نشریندن اونجه اولان فاصیلهده کشف اولموش سهولردیرلر. قدیملر؛ بو حالدا، کیتابین اورتاسینا بیر یا بیر نئچه صحیفهدن عیبارت هر مولفه تأسسوف حیسی و اورهک آغریسی وئرن، "غلطنامه" آرتیرماق اولاردی. دیجیتال ایامین مؤلیفی، حتی اثرین نشریندن سونرا، ایستهدی قدر و هرواخت آرزو ائتسه، اؤز اثرینه قاییدیب و دیجیتال دئوریمین اونا بخش ائتدییی، سؤزون اصیل معناسیندا "سهوی مرجوع" ایمکانیندان یارارلانا بیلیر. بو ایمکان قلم صاحیبی یا اصلینده کلاویاتورا صاحیبینی، ایملا و اینشا سهولرینه یول وئرمک استرسیندن قورتاریر.
ایملا سهولریله باغلی، یئنی بیر ایمکان "آفتورئداکسیون" ایمکانی دیر. بو ایمکانلا چوخ عادی حال حئساب اولان ایملا سهولری، بو علاوه ایمکان طرفیندن، مؤلفین نئجه دئیرلر، روحونون خبری اولمادان، اؤز ـ اؤزونه دوزلیر.
گئنیشلنمیش آفتورئداکسیون ایمکانی
یوخاریدا کی ایمکانا بیر داها فونکسیا آرتیرماق مومکوندور. آفتورئداکسیون ایمکانی سیزین "گلمیشوق" کیمی تایپ ائتدیییز بیر کلمهنی، سیزدن سورمادان، اؤز دوزگون فورماسیندا یعنی "گلمیشیک" کیمی ثبت ائدیر. بو ایمکان ایکی نؤوعدن اولا بیلر. بیری، کلمه ایشلمجی یا word processor پروقرامینین فابریکا حالیندا مؤجود حاللاردیر. باشقا نؤوعیایسه، مؤلیفین اؤزونون سهو تایپ ائتمهلرینه عادت ائتدییی حاللاری دا بو ایمکانا علاوه ائتدیکلری اولا بیلر. یعنی قلم صاحیبی، اؤز پروقرامینی عاغیللاشدیرا بیلیر.
باشقا بیر عاغیللاشدیرماق ایمکانی، بیر متنده چوخ تکرار اولان یا بیر مؤلف یا موترجیمین تئز ـ تئز موراجیعتائتدیی اوزون سؤزلرین تایپینی، بو ایمکانلا راحاتلاشدیرماقدیر. میثال اوچون اگر ترجومه اولونان بیر متنده، "سوئت سوسیالیست رئسپوبلیکالاری ایتتیفاقی" چوخ تکرار اولور، موترجیم بو اوزون سؤزون یئرینه، "سسس" تایپ ائتمهنی، پروقراملاشدیرا بیلر. بئله بیر حالدا، آفتورئداکته اولماقلا قیصا بیر سؤزو، اوزون سؤزله دئیشیلمهنی افتوماتلاشدیرا بیلر. یعنی بیر شخص، اؤز کلمه ایشلمجی پروقرامینا امر وئریر کی، "سسس" تایپ اولان زامان، بو عجاییب قرافئم یئرینه، "سوئت سوسیالیست رئسپوبلیکالاری ایتتیفاقی" عیبارتی اوتورسون.
دیجیتال آرشیو و دونیا کیتابخاناسی
یئنی اثرلر ذاتا دیجیتال دوغولورلار و بونونلا پارالل اولاراق، اسگی اثرلر ده، دیجیتاللاشیرلار. یوزلر و مینلر تاریخی سند، ادبی اثر و مجموعهلر، دیجیتاللاشماقلا، "عؤمور دوباره" ائدیرلر. بو مودعانین چوخ پارلاق نومونهلرینی محمدرضا الاردبیلینین سونسوز و سیتماتیک امهیینین نتیجهسی اولان "آچیق سؤز" سایتینا باخماق اولار. (باخ: http://www.achiq.info) امیرعزتینین "باشگاه ادبیات" پروژهسی و اونا بنزر فعالیتلر چرچیوهسینده ده، آذربایجانلا باغلی بیر چوخ اثر، دیجیتال آرشیوه آرتماقلا، بو اثرلری، محو اولماقدان نیجات وئریب و عینی حالدا، موخاطبلرین یاشاییش آدرسیندن آسیلی اولمایاراق، هر کسین ایختیارینا وئرمیشلر. بونلاردان علاوه، دؤولت دستهیی اولان بیر سیرا دیجیتال کیتابخانا، آذربایجان جومهوریتی، تورکیه و حتی ایراندا، تورک دیلینده و آذربایجانلا باغلی اولان باشقا دیللی اثرلرین توپلاماسیلا مشغولدورلار. هابئله، دونیا آکادمیک اوجاقلارینین هامیسیندا یارانان علمی اثرلر، دیجیتال دونیادا هامینین ایستیفادهسینه وئریلمکله، آذربایجانلیلارین دا دونیا کیتابخاسیندا اولان پایینی آرتیریر و زنگینلشدیریر.
دیجیتال و سینیرسیز اورتام
اسگیدن کیریل الیفباسینی اوخویا بیلمهین گونئی آذربایجانلیلار، قوزئی آذربایجانین لاتین الیفاسینا کئچمهسیایله، تورکیه و قوزئی آذربایجان حوزهلرینده وار اولان اثرلره داها راحات و بیرباشا ال تاپیرلار. سوسیال شبکهلرده، لاتین الیفباسیلا، تورک دیللی اورقانلاردا، کیمین تورکیهدن یا آذربایجانین اوتایـبوتاییندان قاتیلماسی، اؤنمینی ایتیریر و سینیرسیر بیر اورتام یارادیر.
یوتیوبدا ویدئو ترانسکیرپسیون
یوتیوب شبکهسی، بوتون دونیا کیمی، آذربایجانی باشقا بیر مؤعجوزهوی ایمکلانلا تانیش ائتمیشدیر. سیز هر ویدئویا باخارکن، اوردا دئیلن سوزلری، ائکرانین یانیندا، متن کیمی ده، دیجیتال ترانسکریپسیون کیمیده گؤرمک و کپی ائتمک اولور. هلهلیک بو ایمکان بوتون دیللره مومکون اولماسادا، تورکیه تورکجهسینده اولان ویدئولارین دیجیتال ترانسکریپسیونونو گؤرمک و بو متنی، متن کیمی کپی ائتمک اولار. بو ایمکان، بیر ویدئودا دانیشیلان سؤزلری پیاده ائدیب و میثال اوچون ترجومه ائتمک اوچون، سون درجه یاردیم ائدیجی دیر.
گوگل ترانسلیت
یوخاریداکی بحثین دوامیندا و اونونلا باغلی اولاراق، گوگل ترانسلیتین رولودا، دیققته لاییقدیر. ماراخلی بیر گلیشمه کیمی، بیز شاهید اولوروق کی، گوگل ترانسلیت گوندن گونه عاغیللاشیر و فارس، روس و آذربایجانلیلارین یازدیقلاری باشقا دیللر و حتی تورک دیلینی، فردی قایدادا، هر فردین ان راحات قوللاندیغی، دیله ترجومهسینی وئریر. بو فنومنی بیر فرضی اؤرنکله وصف ائتمک اولار: فرض ائدین من، بیر سوسیال شبکهده فعالام. بو شبکهده منیمله لاتین الیفاسیندا یازیشمالار و یاییملار اطرافیندا بیر اورتامی پایلاشان، تورکیه و قوزئی آذربایجاندا یاشایان اینسانلار هابئله ایکینجی و سونراکی نسیللر دونیانین دؤرد بوجاغیندا تورک موهاجیرلر قاتیلیرلار. طبیعی بیر حالدا، من کیمی زامان، فارسجا یازیرام یا فارس دیللی بیر پوست پایلاشیرام. بو متنی، قوزئی آذربایجاندان اولان بیریسی یا آلمانیادا یاشایان نه اینکی فارس دیلی، حتی تورک دیلینی بئله دوزگون اوخویا بیلمهین بیر تورک گنج، دیجیتال عالمین مؤعجوزهسی اثری، بیری (قوزئیلی) روس دیلینده و او بیریسی (آلماندا یاشایان قوربتچی گنج) آلمان دیلینده اوخویور. بیز هله بو فنومین باشینداییق آمما بو یالنیز اؤنده گلن سینیرسیز اورتامین طلیعهسی دیر.
الیفبا سینیرلاری
تورک دیلینین موعاصیر چاغدا اوچ الیفبادا یازیلماسی بیر فاکت و اصلینده بیر فاجیعهدیر. دیجیتال دئوریم، قوزئی آذربایجاندا کیریل الیفباسیندان لاتین الیفباسینا کئچمهسی، آذربایجان ناظیرلر کابینتینین قراریله (5 نویابر 1992) معین گئجیکمهایله حیاته کئچدی. (حیدر علییئوین 18 ایون 2001 تاریخلی پریزیدنت فرمانیایله همان ایلین بیر آوقوستیندان)
گونئی آذربایجاندا، مسئله داها چتینایدی. اگر لاتین و کیریل الیفبالاری آراسیندا بیرهـبیر باغ واریدی، لاتین و عرب الیفبالارینا گلدیکده مسئله یوموشاق دئسک، بیرآز موعمما کیمیدیر. بو یولدا چالیشمالار، دیجیتال دئوریمین ایلک چاغیندان باشلادی و بعضی چئورهلر، بیر چوخ پروژهلری گؤتورـقوی ائتمکله مشغول اولدولار. بوتون بو چابالاردان، ایکیسی کونکرت بیر نتیجهیه واردی.
بونلاردان بیرینین محصولو اولان پروقرام، CV آدیندا ایدی. بو پروقرام، علیرضا بی صرافینین اؤنردییی پروژه اساسیندا، پروقرام یازما اوزمانی دوکتور منصوریزاده طرفیندن حاضیرلاندی. بو پروژه چرچیوهسینده، علیرضا بی صرافی، دیل و خط قایدالارینین الگوریتملرینی و چارتلارینی یازاندان سونرا، دوکتور منصوریزاده طرفیندن، نظره آلینمیش پروقرام بیلگیسایار دیلینه چئوریلیب حاضیرلاندی. بو آلگوریتملرین نئجه یازیلدیغی و پروژهنین آرخاسیندا اولان دوشونجه طرزی، اؤزو چوخ ماراخلی آمما موستقیل بیر مؤوضوعدیر. نتیجه اومید وئریجیایدی و آیدینایدی کی، نؤوبتی بیر یئنیلهمکده، چوخ پارلاق بیر محصول آرایا چیخاجاقدیر. سون ایللرده توم بیلگیسایار پروقراملاری و پلاتفورملارینین توم یئنیلشمهسیندن سونرا، بو پروقرامدا، اساسدان بیر یئنیلشدیرمک لازیمدیر.
باشقا بیر پروقرام، دوکتور غفور علیپور آدلی باشقا بیر اوزمان پروقرامیست طرفیندن یازیلدی. بو پروقرامین آدی AzConvert دیر و اونو اینترنتدن یئندیرمک مومکوندور.
الیفبا استانداردلاشماسی
ایراندا عرب الیفباسیندا تورک دیلینده یازمادا حاکیم اولان قارقاشایا سون وئرمک مقصدیله، وارلیق درگیسی آکادمیک بیر چالیشمادان سونرا، گوجلو بیر ایراده آرایا قویوب و ایکی اورتوقرافی سئمیناری کئچیردی. (سونو 18 مهر 1380، 5 اوکتیابر 2001 سندلرین لینکی "آچیق سؤز" سایتیندا) بو سئمینار دیجیتال دئوریمینین ایلک ایللرینه تصادوف ائلهدی او جوملهدن، لاتینـعرب الیفبالاری آراسیندا کؤچورگن پروقراملارین یازیلماسیندا، بو سئمنیارین قرارلاری، موهوم رول اوینادیلار. هابئله، دیجیتال عالمین "یاریم فاصیله" و "دونموش فاصیله" کیمی ایمکانلاری، عرب الیفباسیندا یازیلان متنلری، اوخوناقلی ائلهدی. میثال: بو اوچ یازیلیشا دیقت ائدین:
1. "موسیقیچیلریمیز"
2. "موسیقیچیلریمیز"
3. "موسیقی چی لریمیز"
ایلک یازیلیم، یاریمفاصیلهله فونکسیاسیندان فایدالانمیشدیر. فارس و عرب دیلرینده قوللانیلان "موسیقی" سؤزو، اوچونجو یازیلیمدان فرقلی اولاراق، ایلک باخیشدا آچیقـآیدین گؤرسنمهسیله یاناشی، بوتون سؤزون، واحید بیر سؤز اولماسیدا بللیدیر. بئلهلیکله، تورکجه اوخومادا چتینلیک چکن بیر فرد، ایلک باخیشدا، "موسیقی" سؤزونو عادی بیر سورعتله اوخویو و آردینجا گلن "چی" و "لریمیز" شکیلچیلری اونا آرتیریر. بو شکیلچیلرین سایی چوخ آزدیر و چوخ تکرار اولمالارینا گؤره، آز بیر زاماندا، فردین ذهنینده ثبت اولور. قیاس اوچون دیقت ائتدیکده گؤرسنیر کی، ایکینجی یازیمدا "موسیقیچیلریمیز" فورموندا، آچار سؤز اولان و اوخوجویا تانیش اولان "موسیقی" سؤزو بیر نؤوع ایتیر باتیر. "تام فاصیله" و "دونمامیش" فاصیلهایله یازیلمیش اوچونجو واریانتدا، سؤزون کؤکو و شکیلچیلری پراکنده گؤرسنیرلر و ایلک باخیشدا بللی اولمور کی بیر سؤزون اجزاسیدیرلار.
بوندان علاوه، اؤنجه ایشاره ائتدیییم کیمی، Word و اونون کیمی اونلارلا پروقراملار حتی آز قالا بوتون پروقراملار و پلاتفورملاردا، آفتوفئداکسیون، اوتوماتیک ایصلاح یا Autocorrection ایمکانی، تورک دیلینده ایملا استانداردلاشماسینا یاردیم ائدیر.
لاتینلشمه سورجی
یوخاریدا ایشاره اولدوغو کیمی، تورک دیلینین فرقلی الیفبالارلا یازیلماسی، ایللر بویونجا بیر جیدی سورون اولموشدور. بو دورومدان چیخمانین ان اوپتیمال یولو، کیریل و عرب الیفبالاریندان، لاتین الیفباسینا کئچمک ایدی. ماراخلی بیر حالدیرکی، دیجیتال دئوریمین ایلک دؤورونده، هله لاتیندن باشقا الیفبالاردا یازان کلاویاتورا (کیبورد) یوخایدی بو چاتیشمامازلیق باعیث اولدو کی، حتی فارس دیلینده یازماق اوچون لاتین الیفباسیندان ایستیفاده اولسون. همین چاتیشمامازلیق (عرب الیفباسیندا کلاویاتورا یوخلیغی) تورک دیلینده یازانلاری بو الیفباایله یازماغا سؤوق ائتدی.
بو ایشین داها ماراخلی بیر یؤنوده واریدی و واردی. اگر بیر تورک، عرب الیفباسیندا مئساژ یازیرسا، عادت اساسیندا، فارسجا یازیر. آمما همن تورک، لاتین الیفباسیلا یازارکن، دنگه، بیرآز تورکجه یازماغا آغیرلاشیر. یعنی اگر سئچیم "خانه" و "ائو" آراسیندادیرسا، عادت، "خانه" یازماغی حؤکوملی ائدیر. آمما اگر لاتین کلاویاتوردا، لاتین الیفباسیندا یازماق مجبوریتی وارسا، سچیم Khane و Ev آراسیندا اولورسا، تورکجه اولان Ev آغیر باسماغا باشلاییر.
مولتیمدیا
تورکجه یازما و اوخوماقدا چتینلیک چکن آذربایجان و غیری آذربایجان تورکلرینین، تورکجه دانیشماق و تورکجه ائشیدمکده بیر ساکینجالاری یوخدور. بو سببدن، بئینینده بیر شعر "یازمیش" بیر تورک، مولتیمدیال ایمکانلار ساغلایان دیجیتال بیر اورتامدا، اؤز شعرینی، یازماغا ائحتیاجی اولمادان، اؤز سسیله اوخویوب، سوسیال شبکهلرده یایا بیلیر و همن شعر، یوخاریدا سؤزو گئدن الیفبا سینیرلارینی آشارکن، ایرانین هر یئرینده و ایراندان کناردا موخاطب تاپا بیلیر. بو مقامدا، سسی یازیا چئویرن و یازسینی سسه چئویرن پروقراملاین دا پایینی بو منظرهیه آرتیرساق، دیجیتال دئوریمین، یئنی بیر آشاماسیندا اولمامیزی دا دویا بیلریک.
کولتورل اورتاملار
اسگیدن، سؤز صاحیبلری اولان شعر و نثر یارادیجیلاری، اؤز تجروبهلرینی بیربیرلریله پایلاشماق اوچون، شعر آخشامی و ادبی درنکلرده بیر یئره توپلاشا بیلیردیلر و طبیعی اولاراق همیشه بو توپلانتیلار، لوکال کاراکتر داشاییردی. بوگون دیجیتال دونیادا، سینیرسیز بیر کولتورل اورتام یارانمیشدیر و بو دونیانین چاتیسی آلیندا، هر بیر سؤز صاحیبی دیگر قلمداشلاریلا، بیر آرایا گله بیلیر. اؤز کولتورونه صاحیب چیخماقدا مین بیر مانعله قارشیلاشان آذربایجانلی قلم صاحیبلری اوچون بو گلیشمه داها موبارک بیر حادیثهدیر.
اسگی چاغدا، عنعنوی درنکلر و ادبی آخشاملارین فعالیتی، حاکیمیت طرفیندان قیسیتلاندیغیندان علاوه، کیچیک شهرلرده مومکون اولموردو. بو فعالیتلر، اونیورسیتهلر و بؤیوک شهرلرده مقدور اولوردولار.
یئنی دیجیتال دونیادا بو تیپلی فعالیتلر، حتی اؤلکه سینیرلارینی آشابیلیر.
دیجیتال دئوریمین باش وئردییی چاغین اویقونلوغو
ایراندا ایسلام اینقیلابی باش وئرنده، اهالینین یالنیز 37 فاییزی، یازیب اوخوماق باجاریردیلار. دیجیتال دئوریمین باش وئردییی ایلده بور رقم ایراندا، 75 فاییز ایدی کی بو رقمین او ایللرین گنجلری آراسیندا داها یوخاری اولماسی طبیعیدیر. بو باخیمدان، سؤزو گئدن دئوریمین، گنج و اورتا نسلین ساوادلانما اورانینین یوخاری اولدوغو ایللرده باش وئرمهسی، بو حادیثهنی تورکلر و آذربایجان ادبیاتی اوچون، داها دا وئریملی ائتمیشدیر.
باشقا بیر مقام، هم ایران و هم تورکیه و آذربایجان جومهوریتی توپلوملاریندا، ساوادین عومومیلشمهسی دیر. فرضا اگر گونوموزون دیجیتال دئوریمی مشروطه دؤرونده باش وئرسهایدی، بو دئوریمدن یالنیز اهالی بیر فاییضی یارارلانا بیلهجکدیلر. هابئله حاضیرکی دونیادا، اینسانلارین عومومی ریفاه سویهسینین آرتیمی، اونلاری، یالنیز چؤرک آوارهسی اولماقدان قورتاریب و اونلارا سوسیال شبکهلرده فعال اولماق و سانال دونیانین وطنداشی اولماق کیمی واخت طلب ائدن ایشلر دالینجا گئتمهیه ایمکان وئرمیشدیر.
کیفیتده عدالت
اسگی زامانلار، چاپ و نشر صنایعینین اؤزللییی، اونلارین محصولو اولان چاپ اثرلرینین کیفیتینده بیرباشا گؤرسنیردی. بئله کی، مثلا قوزئی آذربایجاندا بیر چاپ اثرینی اله آلاندا، اونون باکی یا موسقوا چاپی اولماسی درحال گؤرنوردو. خصوصیله رنکلی چاپدا، حتی گؤرنوردو کی اثر، باکی، موسقوا، شرقی آلمانیا یا غربی آلمانیادا چاپ اولوبدور. ایرانا گلدیکده ده، ایلک نؤوبهده دؤولت مطبعهلرینده چاپ اولموش درس کیتابلاری یا امیرکبیر کیمی بؤیوک ناشیرلرین چاپ ائلهدیکلری اثرلر، حروف دوزومو، صفحهبندلیک، شیرازه، اوز قابیغی دزاینی و هر هرهانسی باشقا باخیمدان کیفیتلیایدیلر. کیچک و کاسیب مطبعهلرده چاپ اولماغا محکوم اولموش تورک دیللی اثرلر، یوخاریدا آدی گئدن "سازیمین سؤزو" کیمی، کیفت باخیمیندان ان آشاغی روتبهیه مالیک اولوردولار.
دیجیتاللاشما بو ساحهده ده، بیر دئوریم یاراتدی. بوگون بیر دؤولت بودجهسیله یارانمیش دیجیتال بیر اثرین، تک باشینا بیر مکتب شاگیردی طرفیندان یارانمیش اثر، یا کیفیت باخیمیندان اوخشار سویهده اولا بیلر یا حتی مکتب شاگیردی، دؤولت اورقانینین آرایا چیخاردیغیندان داها کیفیتلی و سامباللی بیر اثر نشر ائده بیلر.
سینیرسیز گؤروش
نورمال حالدا و داها دوغروسو، اسگی دونیادا، گؤروشمک یالنیز سفرله مومکون اولوردو. بو ایسه، او دئمکدیر کی، بیر یئرده یاشامایان ایکی اینسانین گؤروشو، همیشه باهالی سئودا ایدی و اگر بو گؤروشده، مادی بیر گلیر گؤزلنمیردی یا درین فردی و عائیله باغلاریندان سؤز گئتمیردیسه، اوندا گؤروشه لازیم اولان مادی وسائیطی صرف ائتمک، عقل شرطی دئیردی. او دونیادا، یالنیز تیجارت، زیارت و عائیله گؤروشلری مقصدیله سفر باش وئریردی و گونوموزده دبده اولان توریسم آدلی بیر شئی، هله، کشف یا ایختیراع اولمامیشدی. بئلهلیکله آذربایجانلی و غیری آذربایجانلی تورکلرین گؤروشلری، یالنیز قید اولان اوچ مقصدله باش توتان سفرلرین حاشیهسینده باش توتابیلردی. آذربایجانلیلارین باشقا تورکلرله گؤروشمهسی، مشهد، کربلا و مکه زیارتلری عرفهسیندن علاوه، باکیدا فعلهلیک ائتمک و عوثمانلیدا تیجارت سفرلرینده مومکون اولوردو. یوز ایل اؤنجه، عوثمانلینین ایفلاسا اوغراماسی و روسیهنین اؤز اطرافینا، سماسیندان قوش کئچمهین دمیر پرده هؤردویو فاکتلاری، هم ایقتصادی باخیمدان و هم اینسانی و مدنی ایلیشگیلر باخیمیندان بیر فاجیعهایدی.
دیجیتال دئوریم، بو دردین ده، درمانینی گتیردی. دیجیتال دونیادا، یالنیز تاجیرلر و زووار یوخ، همده قلم و فیکیر صاحیبلرینین گؤروشلرینه یئر یاراندی.
تورکجه یازیب اوخوماق
ایراندا اگر فارس دیلیینده یارادانلارا، هر بیر مکتب گؤرموش شخص، پتانسیل موخاطبدیر سه، تورکجهنین یالنیز شیفاهی دیل اولماغا محکوم اولدوغوندان، بو دیلده یارادیلمیش اثرلرین موخاطبی، چوخ محدود بیر ائلیته خاص اولموشدور. بوردا مکتب گؤرموش اولماقدان علاوه، بیرده تورک دیلینده اوخوماق اوچون زحمت چکمک لازیمدیر. اگر فارس دیلینی تحصیل سیستمینده، نومره آلماق، ایمتاحاندان کئچمک و ایش تاپماق کیمی حیاتی موتیولرله اؤیرنیریک، نه نومره و نه ایمتاحان و یا نه ده ایشله باغلی اولمایان تورکجهنی اؤیرنمک زحمیتنی چکمک، یالنیز سونسوز و دوغال بیر سئوگی موتیویله باش توتمالیدیر.
بوگون دیجیتال دئوریم عوجوباتیندان، تورک دیلینده مکتب گؤرمهمیش آذربایجانلی، "یازیلی تورکجه"نی، نثر، شعر و (حرکتلی یا ثابیت) تصویرلر ایچینده گؤره بیلر. "ملانصرالدین" ژورنالینین کاریکاتورلارینین حاشیهسینده تورکجه سؤزلر، 115 ایل اؤنجه، ساوادسیز کوتله اوچون یاریم مکتب رولو اینادیغی کیمی، دیجیتال دئوریم دؤورانیندا دا، اؤز دیلینده ساوادسیز اولان آذربایجانلیلار اوچون، دیجیتال دونیانین تورکجه و چوخ واخت لاتین الیفبالی یازیلارینی گؤرور. هر بیر سوسیال شبکه کلیپی، فیلم، یا سریالین محتواسی، سس و تصویردن علاوه، بیر سیرا یازیلاریدا اؤزونده ائحتیوا ائده بیلیر و بو تیپلی یازیلار، اؤز دیلینده ساوادسیز اولان تورکلر اوچون، یازیب اوخوماق مشقی و مکتبی رولونو عؤهدهلنیر. بئلهلیکله سؤزو گئدن بو دیجیتال دئوریم، ایراندا یاشایان آذربایجان و غیری آذربایجان تورکلرینی، تورکجهنین یازیلی فورموایله، هر گون و هر آن قارشیلاشدیریر. اگر قدیمدن، باکیدان یاییلان تلویزیون پروقراملاریندا، تصویر کیفیتسیزایدی و اوردا کیریل الیفباسیلا یازیلان متنلری اوخوماق غیری مومکون ایدی، بوگون آغیللی تلفونلاردا، لاتین الیفباسیلا یازیلمیش متنلر، هم تکنیک باخیمدان سون درجه کیفیتلیدیرلر و هم ده موخاطب، او اثرلری اؤز تلفونونا یوکلهییب ساخالابیلیر و ایستهدییی حالدا یاییمی دایاندیریب، ایستهدییی متنی ثابت تصویر کیمیده اوخویا بیلیر. بو سببدن دیر کی، بوگون اورمیه و تبریز کیمی شهرلرده، غیر دؤولتی نشر ساحهسینده، تورکجه نشر اولان کیتابلار، عونوان و تیراژ باخیمیندان، فارس دیللی کیتابلاردن قاباخدادیرلار.
توم درگی نی، پی دی اف فایلی بو لینکدن یئندیره بیلیرسیز:
http://avaetabid.com/wp-content/uploads/2021/11/آوای-تبعید-شماره-23-1.pdf
11 آوقوست 2021 ستوکهولم
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
گونئی آذربایجاندا، تورکجه اثرلرین، نشراولان توپلام اثرلردن پایی،
بیر چوخ قلم صاحیبینین امهییله گون ایشیغی گؤرن، "ادبیات در تبعید" درگیسینین، تورکجه اؤزل ساییسیندا یازدیغیم بیر یازیدا، آشاغیداکی جوملهلر ده واردیرلار:
«بوگون اورمیه و تبریز کیمی شهرلرده، غیر دؤولتی نشر ساحهسینده، تورکجه نشر اولان کیتابلار، عونوان و تیراژ باخیمیندان، فارسدیللی کیتابلاردان قاباخدادیر.»
بو ایدیعالی جومله، بیر رسمی آمارا دایانمیر و یالنیز منیم شیفاهی دویدوغوم سؤزلرین اساسیندا دیر. اصلینده آشاغیداکی کیمی یازیلمالیایدی:
«بیر سیرا کیتاب سئونلرین فیکیرینجه، رسمی اورقانلارین سیفاریشی اساسیندا و "سهمیه کاغاذ" آلماق کیمی یوللارلا، دؤولت وسائیطینی منیمسهمه آماجلی نشر اولان دیرسیز ـ معناسیز اثرلی نظره آلماساق، بوگون اورمیه و تبریز کیمی شهرلرده، غیر دؤولتی نشر ساحهسینده، تورکجه نشر اولان کیتابلار، عونوان و تیراژ باخیمیندان، فارسدیللی کیتابلاردان قاباخدادیر.»
بونونلا یول وئردیییم دیقتسیزلی دوزلتمک بورجومو یئرینه یئتیرمیش اولمامی حئساب ائدیرم و اومورام مقالهمین اوخوجولاری بو سهوی منه باغیشلاییرلار.
بو حاقدا لازیمی حساسلیق و دیقتی گؤسترن دوستلاردان تشکور ائدیرم.
علی رضا اردبیلی، 16 دکابر 2021
بو قونودا بیر سیرا دوستلارین دا نظرلرینی آشاغیدا قید ائدیرم:
1. شرقی آذربایجان نشر باخیمیندان 4 جو اوستاندیر. (تهران، خراسان رضوی، قم، شرقی آذربایجان) (بو حاقدا بیر خبرین لینکی) https://www.mehrnews.com/news/4481633/آمار-نشر-کشور-در-مهرماه-امسال-منتشر-شد-پیشتازی-کتاب-های-کمک-درسی
2. شرقی آذربایجاندا تورکی اثرلرین نشردن پایی 20 اعلام اولوبدور، بو حاقدا قاپساملی و هر ایل نشر اولان بیر رقم یوخدور. (بو حاقدا بیر خبرین لینکی) https://azarsh.farhang.gov.ir/fa/news/535543/کتاب-های-چاپ-شده-در-آذربایجان-شرقی-100-درصد-افزایش-یافت
3. ایراندا و آذربایجاندا نشر مسئلهلریندن خبری اولان بیر سیرا دوستلار، تورکجه اثرلرین پایی کسینلیکله 20 دن یوخاری اولماسینی دئیرلر. اونلارا گؤره، تورکجه نشر اولان اثرلرین و تورکجه کیتاب ساتان یئرلرده جوشقو چوخ گؤزه دئیر. ائله بیر جوشقو کی، تورکجه اثرلرین قطعی 20 فاییزدان یوخاری اولماسینی ایلقا ائدیر.
4. کاغاذ سهمیه سی آلماق، صوری نشر و صوری ناشیرلر فنومنلرینین مئیدان چیخماسینا سبب اولموشدور. تورکجه نشر ایشینده باش وئرن فعالیتلرین کؤکونده بیر ایده آردینجا گئتمک و بیر پروتست احوالی حاکیم اولدوغوندان، او فارسجا اثرلرین یوزده 80 لیق پایینا، هابئله سهمیه کاغاذ آلماق مقصدیله صوری نشرلرین داخیل اولماسی ائحتیمال اولونور و یقین کی، بو سببدن، تورکجه نشر اولان اثرلرین، پایی، آزالیب و 20 فاییز گؤرسنیر.


text:
سزار رومرو
سزار رومرو (اینگیلیسجه: Cesar Romero) آمریکالی موغنی, رقاص, کومدین, دوبلور و اوْیونچو. ۱۵ فئوریه ۱۹۰۷ ایلینده نیویورک ایالتینده دۆنیایا گؤز آچیب. ۸۶ ایل عؤمر ائلهییب و ۱ ژانویه ۱۹۹۴ میلادی تاریخینده وفات ائدیب.
اوْینادیغی فیلملر[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ قایناق خطاسی برچسب
نامعتبر؛ متنی برای ارجاعهای با نام
Better Radio Programs for the Weekوارد نشدهاست
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Cesar Romero»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۲ ژانویه ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده سزار رومرو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
موغولیستان
موغولیستان آسیا اؤلکهلرینین بیریدیر.
گونئی و دوغو داخیلی موغولیستان (چین)، باتیدان قازاقیستان، قوزئی دن روسیه ایله قونشودور. اؤلکه اهالیسینین ۵۱،۲ فایزی شهرلرده یاشاییر، اهالیسینین ۹۵ فایزی اوْخویوب-یازماغی باجاریر. اهالی ایله باغلی موغولیستانین ان بؤیوک پروبلمی نفرلرین سایینین آز اوْلماسیدیر. شورویلر دؤنمینده روسیه نین ائتکی دایرهسینده اوْلان موغولیستاندا نفرلرینین بؤیوک قیسمی مشروب ایچکیلره آلوده اوْلوبلار. نفرلرین سایینین آزالدیغی موغولیستاندا حاضیردا ۶ قادینا ۱ نفر دۆشور. نفرلرین سایی آز اوْلدوغو اۆچون بۇ اؤلکهده قیزلار دئییل، اولنهجک نفرلر اۆچون باشلیق پولو ایستنیلیر. ۴۵ میلیون مال-قارانین اوْلدوغو موغولیستاندا باشلیق اۆچون ده ائله مال-قارا وئریلیر[۱۳]. ایقتصادیاتین باشلیجا ساحهسی اوْلان کند چیفتلیک (مزرعه)یندا (مادی نعمتلر اۆرتیم (تولید)ی ساحهسینده چالیشانلارین ۴۰%-i آقرار ساحهنین پایینا دۆشور. کند چیفتلیک (مزرعه) اۆزره عۆمومی محصولون ۷۰%-نی حئیواندارلیق، ۳۰%-نی تاخیلچیلیق وئریر) ۱۹۹۱-۱۹۹۲-جی ایللرده کئچمیش دؤولت کند چیفتلیک (مزرعه) بیرلیکلرینین یئرینده سهامدار شیرکتلر یاراندی. اوْنلارین سایی ۴۰۰-ی یاخین ایدی. اؤلکهده مال-قارانین اؤزللشدیرمهسی اساساً باشا چاتدیریلدی. همین دؤورده کیچیک و بؤیوک صنایع موسّسهلرینین ده اؤزللشدیرمهسی گئنیشلندیریلدی. آرتیق ۱۹۹۲-جی ایلین سوْنرالاریندا اؤلکهده عۆمومی صنایع محصولونون ۴۳%-ی، تیکینتی-مونتاژ ایشلرینین ۴۶%-ی اؤزل بؤلمهنین پایینا دۆشوردو. اؤزل بؤلمه مال دؤورییهسینین ۷۰%-نی تامین ائدیردی.
۱۹۹۰-جی ایللرین اوّلینده موغولیستان "آچیق قاپیلار" سیاستی یورودور، مۆمکون اوْلان بۆتون اؤلکهلرله تیجارت علاقهلری یارادیر و اوْنو اینکیشاف ائتدیریر. ژاپون، تورکیه، آمریکا بیرلشمیش ایالتلری، آلمان، کوره، سنقاپور، هونگ کونگ و.. . کیمی اؤلکهلر موغولیستانین تیجارت طرفداشلاریدیر. تکجه آمریکا بیرلشمیش ایالتلری-لا اوْلان خاریجی تیجارت دؤورییهسی ۱۹۹۲-جی ایلده ۴۰۰ میلیون دوللار حجمینده اوْلموشدور. بۇنون موقابیلینده روسیه ایله تیجارت علاقهلرینین سوییهسی آشاغی دوشموشدو. تحصیل سیستمینده کؤکلو دییشیکلیکلر آپاریلمیشدیر. ایلک اؤزل تدریس موسّسهلری یارادیلمیش، بیلیم یوردو سیستمی یئنیدن قۇرولموشدور. بانک و مالییه ایشینین تنظیم ائدیلمهسی اۆچون ۱۹۹۱-جی ایلده بانکلار حاقیندا قانون، ۱۹۹۴-جو ایلده ایسه پول حاقیندا قانون، ۱۹۹۵-جی ایلده قیمتلی کاغیذلارحاقیندا قانون قبول ائدیلمیشدیر. ۱۹۹۶-جی ایلده دؤولته مخصوص اوْلان تیجاری بانکلاری لغو ائدیلمیش، عوضینده دؤولته مخصوص امانت بانکی و برپا بانکی تأسیس اوْلونموشدور.
ایقتیصادی ساحهده داخیلی عۆمومی محصولون آرتیمینا اؤزل دیقّت وئریلیردی. پلاندا آرتیم هر ایل اۆچون ۵% حجمینده نظرده توتولسادا ۱۹۹۶-جی ایلده بۇ رقم ۳% اوْلموشدور. ۱۹۹۶-جی ایلده خاریجی تیجارت دؤورییهسی ۸۶۱،۲ میلیون دوللار مبلغینده اوْلموشدور. همین ایلده موغولیستانین تیجارت علاقهسی ساخلادیغی اؤلکهلرین سایی ۷۰-ا چاتمیشدی. موغولیستان ۱۹۹۶-جی ایلدن دۆنیا تیجارت تشکیلاتینین عضوودور.
عومومیتله ۱۹۹۶-جی ایل موغول خالقینین سیاسی سئچیم ایلی اوْلدو. همین ایلده موغولیستان میلّی-دموکرات حزبینین و موغولیستان سوسیال-دموکرات حزبینین تشکیل ائتدیی دموکراتیک اتفاقلارین ائتلاف مجلیس سئچکیلرینی اۇددو. بۇندان سوْنرا دموکراتی و اصلاحاتلار کورسو داها دا درینلشدی. موغولیستان بولگه نین بیر سیرا پروبلملرینین حلی ایستیقامتینده پوزیتیو مؤقع توتماغا باشلادی.
موغولیستان دۆنیا بیرلیگینین عضوو کیمی بؤلگه دا و اۇلوسلار آراسی پروبلملرین حلینده فعال و پوزیتیو روْل اوْیناماغا چالیشیر. اوْنون خاریجی سیاستینده اۆچ باشلیجا ایستیقامتی قئید ائتمک اوْلار. بۇنلاردان، بیرینجیسی، روسیه فدراسییاسی، چین خالق جومهوریتی ایله دوستلوق موناسیبتلرینی داها دا مؤهکملندیرمک، اوّلکی دؤورلردن فرقلی اوْلاراق بۇ اؤلکهلرله موناسیبتده اوْنلاردان هئچ بیرینه اۆستونلوک وئرمهمک، اوْنلارلا بالانسلاشدیریلمیش امکداشلیغا سؤیکنهرک دوستلوق موناسیبتلرینی اینکیشاف اتدیرمکدیر. بۇنونلا یاناشی قئید ائتمک لازیمدیر کی، موغولیستان ایله بۇ ایکی اؤلکه آراسیندا جدی پروبلملر ساخلانیلماقدادیر. روسیه فدراسیاسیندا بوریات و موغوللارین یاشاماسی و یاشادیغی اراضی پروبلمی، چخر-ده ایسه ایچ موغولیستان پروبلمی طرفلردن هر بیرینه دیگرینه قارشی ادعا قالدیرماق شانسی وئریر. بۇ باخیمدان ۶۰-جی ایللرده، اؤزلله چینده "مدنی اینقیلاب" دؤورونده بیر سیرا چینلی دؤولت و سیاست آداملارینین موغولیستانین موستقللییی و اراضی بوتؤولویونو تهدید ائدن بیاناتلارینی، موغولیستان اراضیلرینده شوروی قوْشونلارینین یئرلشدیریلمهسی، بۇ اوْردو بیرلشمهلرینین ۱۹۸۷-جی ایلدن باشلایاراق اوْرادان چیخاریلماسی و پروسسین ۱۹۹۲-جی ایلده باشا چاتماسی و ... کیمی حقایقلاری خاطیرلاماق ایستردیک.
ایکینجی ایستیقامت غربین و شرقین یۆکسک اینکیشاف ائتمیش اؤلکهلریله علاقهلری گئنیشلندیرمک، اوْنلارین سیاسی و مالییه دستیینه نایل اوْلماقدیر. بۇ اؤلکهلردن آمریکا بیرلشمیش ایالتلری، ژاپون، آلمان، قوزئی کوره، تۆرکیه، اوتریش کیمی اؤلکهلر اؤن سیرادا گلیرلر.
اۆچونجو ایستیقامت آسیادا اؤز مؤوقیینی مؤحکم لتمک، بؤلگه داکی سیاسی و ایقتیصادی ادغام پروسسینده عملی ایشتیراکا جهد گؤسترمکدیر.
دؤردونجو ایستیقامت بیرلشمیش میلتلر تشکیلاتی و اوْنون آیری-آیری تشکیلاتلاری، دۆنیا بانکی، اۇلوسلار آراسی پول-اعتیبار فوندو، آسیا اینکیشاف بانکی و .. کیمی اۇلوسلار آراسی مالییه و ایقتیصادی تشکیلاتلار ایله ایشداشلیغی گئنیشلندیرمکدیر.
سیاستین اۇغورلو نتیجهسی کیمی سؤیلهمک لازیمدیر کی، موغولیستان محض همین دؤولتلرین کمکی ایله اؤلکهنین دۇرومینین یاخشیلاشدیریلماسی حاقیندا عۆمومی میلّی پروقرام حاضیرلامیشدیر و بۇ پلانین حیاتا کئچیریلمهسی ۲۰۰۰-جی ایله قدر اوْلان مۆدّتی نظرده تۇتور.
قایناقلاردَییشدیر
- ^ Official Documents to be in Mongolian Script. UB Post (June 21, 2011). آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on November 1, 2011. یوْخلانیلیب2010-07-11.
- ^ ۲٫۰ ۲٫۱ Mongolia. World Factbook. CIA. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2010-12-29. یوْخلانیلیبAugust 9, 2015.
- ^ Shugart, Matthew Søberg (September 2005). «Semi-Presidential Systems: Dual Executive and Mixed Authority Patterns». Graduate School of International Relations and Pacific Studies. Archived 2008-08-19 at the Wayback Machine.
- ^ Shugart, Matthew Søberg (December 2005). «Semi-Presidential Systems: Dual Executive And Mixed Authority Patterns». French Politics 3 (3): pp. 323–351. DOI:10.1057/palgrave.fp.8200087. “Even if the president has no discretion in the forming of cabinets or the right to dissolve parliament, his or her constitutional authority can be regarded as 'quite considerable' in Duverger’s sense if cabinet legislation approved in parliament can be blocked by the people's elected agent. Such powers are especially relevant if an extraordinary majority is required to override a veto, as in Mongolia, Poland, and Senegal.” Archived 2016-03-04 at the Wayback Machine.
- ^ Odonkhuu, Munkhsaikhan (12 February 2016). Mongolia: A Vain Constitutional Attempt to Consolidate Parliamentary Democracy. International IDEA. “Mongolia is sometimes described as a semi-presidential system because, while the prime minister and cabinet are collectively responsible to the SGKh, the president is popularly elected, and his/her powers are much broader than the conventional powers of heads of state in parliamentary systems.”
- ^ Official landuse balanse data (2007)[اولو باغلانتی]
- ^ National Statistical Office of Mongolia. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2016-04-15. یوْخلانیلیب2017-07-01.
- ^ ۸٫۰ ۸٫۱ Apr 2016
- ^ Gini Index. World Bank. یوْخلانیلیبMarch 2, 2011.
- ^ 2016 Human Development Report. United Nations Development Programme (2016). یوْخلانیلیب21 March 2017.
- ^ Mongolia Standard Time is GMT (UTC) +8, some areas of Mongolia use GMT (UTC) +7. Time Temperature.com. یوْخلانیلیب2007-09-30.
- ^ Clock changes in Ulaanbaatar, Mongolia. timeanddate.com. یوْخلانیلیب2015-03-27.
- ^ قایناق خطاسی برچسب
نامعتبر؛ متنی برای ارجاعهای با نام
kişiوارد نشدهاست
- اینگلیسجه ویکی پدیا
== گؤرونتولر ==


text:
آلمانیادا فیرتینا و گوجلو یاغیش
آلمانیادا فیرتینا و یاغیش سببیندن بعضی بؤلگهلرین الکتریک انرژیسی کسیلدی، آغاجلارین آشماسی نقلیاتین حرکتینی چتینلشدیردی.
آلمانیادا فیرتینا و یاغیش سببیندن بعضی بؤلگهلرین الکتریک انرژیسی کسیلدی، آغاجلارین آشماسی نقلیاتین حرکتینی چتینلشدیردی.
ساعاتدا 110 کیلومتر سرعتله اسن کولک و حدیندن آرتیق یاغیشلار نتیجهسینده 6 مین اینسان الکتریک انرژیسیندن محروم اولدو.
فرانکفورت هاوا لیمانیندا اوچوشلار گئچیکدی.
فیرتینانین آشیردیغی آغاجلار فرانکفورت دمیر یولو ایستاسیونوندا فاصیلهیه سبب اولدو.
الکتریک ناقیللرینین قوپماسی ایله کیچیک میقیاسلی مئشه یانغینلاری چیخدی.
آلمانیا متورولوژی ایدارهسی یاخین گونلرده بیر نئچه ایالتده شدتلی فیرتینانین اولاجاغی بارهده خبردارلیق ائتدی.
ایلگیلیلی خبرلر
۶۵ ساغلیق چالیشانی قرنطینهیه آلیندی
ساغلیق چالیشانلارینین ۲۱ گون بویونجا ائوده قرنطینهیه آلیندیغی و وضعیتین کنترل آلتیندا اولدوغو بیلدیریلدی
فلوریدادا قاسیرغا بؤیوک ییخیما سبب اولدو
ایان قاسیرغاسی بیر چوخ یئری سو آلتیندا قویدو و ایکی میلیوندان چوخ ائو و ایش یئرینین الکتریکلرینین کسیلمهسینه ندن اولدو


text:
- قووتلی أسن بیر رۆزگارئ دا سۆلەیمانئن أمرینە وردیک. اۇنون أمرییلە برەکتلی قئلدئغئمئز یرە دۇغرو آقئپ گیدردی. بیز هر شەیی بیلیریز.
- اۇنون ایچین دالغئچلئق یاپان وە داحا باشقا ایشلر گؤرن شەیطانلارئ دا أمرینە وردیک. اۇنلارئ گؤزتیم آلتئندا توتویۇردوق.
- أیوب… اۇ بیر گۆن راببینە شؤیلە یالوارئپ یاقارمئشتئ: “بن (یۇرغونلوق وە آجئ ورن) بیر دردە دۆشتۆم. سن ایسە مرحامتلیلرین أن مرحامتلیسیسین.”
- ایستگینی قابول أدیپ درمان اۇلدوق. قاتئمئزدان اۇنا بیر ایکرام وە قوللوق أدنلرە گۆزل بیر اؤرنک اۇلسون دییە حائیلەسینی گری گتیردیک وە اۇنلارلا بیرلیکتە بیر اۇ قادارئنئ داحا وردیک.
- ایسماعیل، ایدریس وە ذۆلکیفل… حپسی دە صابئرلئ (دوروشونو بۇزمایان) کیمسەلردندی.
- اۇنلارئ اییلیک وە ایکرامئمئز ایچینە آلدئق؛ چۆنکۆ اۇنلار ایی کیمسەلردندی.
- ذۆننون (یونوس)… حایاتئ کندیسینە دار أتمەیەجگیمیزی دۆشۆنەرک بیر گۆن قئزغئن بیر شکیلدە چکیپ گیتمیش، سۇنرا (بالئغئن قارنئنداکی) قارانلئقلار ایچیندە شؤیلە یالوارئپ یاقارمئشتئ: “سندن باشقا ایلاە یۇقتور. سانا بۇیون أگریم؛ بن یانلئش یاپانلاردان اۇلدوم.”
- ایستگینی قابول أتتیک وە اۇنو دا اۆزۆنتۆسۆندن قورتاردئق. اینانئپ گۆوننلری ایشتە بؤیلە قورتارئرئز.
- زکریا… اۇ دا بیر گۆن راببینە شؤیلە یالوارئپ یاقارمئشتئ: “راببیم! بنی تک باشئما بئراقما! گرچی سن واریثلرین أن اییسیسین!”
- اۇنون دا ایستگینی قابول أتتیک وە أشینی دۇغوم یاپابیلەجک حالە گتیرەرک اۇنا یاحیایئ باغئشلادئق. اۇنلار حایئرلاردا یارئشئر، بیزە اوموت وە قۇرقو ایلە یالوارئرلاردئ. بیزە قارشئ درین بیر سایغئ ایچیندەیدیلر.
- ناموسونو قۇروموش قادئنا (مریەمە) گلینجە، اۇنون ایچینە روحوموزدان اۆفلەمیش، اۇنو وە اۇغلونو، عالملر ایچین بیر آیت /موعجیزە قئلمئشتئق.
- ایشتە بو سیزین (باغلئ اۇلدوغونوز) اۆممتتیر؛ تک بیر اۆممت. بن دە سیزین راببینیزیم (صاحیبینیزیم)؛ اؤیلەیسە یالنئزجا بانا قوللوق أدین!
- فاقاط اۇنلار، ایشلرینی (دینلرینی) کندی آرالارئندا بؤلدۆلر. حپسی حوضوروموزا چئقاجاقتئر.
- هر کیم ایناناراق ایی ایشلردن یاپارسا، اۇنون چاباسئ گؤرمزلیکتن گلینمز. بیز اۇنو، قایدا گچیرمکتەییز.
- هلاک أتتیگیمیز بیر کنتین حالقئنئن حوضوروموزا گلمەمەسی دییە بیر شەی یۇقتور.
- نیهایت یەجوج وە مەجوج (اۇنلارئن قابیرلری) آچئلدئغئندا؛ اۇنلار، هر بیر تۆمسکتن آقئن أتتیگیندە؛
- تۆمۆیلە گرچک اۇلان اۇ واعاد (جزالاندئرما واقتی) یاقلاشمئش اۇلور. بیر دە باقارسئن کی (قابیرلریندن چئقان بۆتۆن) کافیرلرین گؤزلری یووالارئندان فئرلامئش شؤیلە دییۇرلار: “وای حالیمیزە! بونو حسابا قاتمامئشتئق! آصلئندا بیز یانلئشلار ایچیندەیدیک!”
- (اۇنلارا شؤیلە حیطاب أدیلیر:) “سیز دە، آللاە ایلە آرانئزا قۇیاراق قوللوق أتتیکلرینیز دە؛ جهننمە آتئلئپ یاقئلاجاق شەیلرسینیز. سیز اۇرایا گیرەجکسینیز!”
- بونلار ایلاە اۇلسالاردئ، اۇرایا گیرمزلردی. حپسی اۇرادا، اؤلۆمسۆز اۇلاراق قالئرلار.
- اۇنلارا دۆشن، جهننمدە اینیم اینیم اینلەمکتیر. اۇنلار اۇرادا کیمسەیی دینلەیەمزلر.
- یاپتئقلارئنئن أن گۆزلی ایلە قارشئلاما سؤزۆ وردیکلریمیز وار یا! ایشتە اۇنلار جهننمدن اوزاق توتولاجاق اۇلانلاردئر.
- جهننمین حئشئرتئسئنئ داحی دویمایاجاقلار، جانلارئنئن چکتیگی نیعمتلر ایچیندە اؤلۆمسۆز اۇلاراق قالئرلار.
- اۇ أن بۆیۆک دهشت، اۇنلارئ اۆزمەیەجک؛ ملکلر: “بو سیزین گۆنۆنۆز، سیزە سؤز وریلن گۆندۆر!” دیەرک اۇنلارئ قارشئلایاجاقلاردئر.
- اۇ گۆن گؤکلری، یازئلئ صایفالارئ دۆرر گیبی دۆرەجک، یاراتمایئ دا ایلک باشلاتتئغئمئز گیبی تکرارلایاجاغئز. بو سؤزۆ وردیک؛ بیز بونو موطلاقا یاپاجاغئز.
- بۆتۆن ذیکیرلری (اونوتولماماسئ گرکن بیلگیلری وردیکتن) سۇنرا (ایندیردیگیمیز) کیتابلارا شونو یازدئق: “یریۆزۆ ایی قوللارئما قالاجاقتئر.”
- ایشتە بوندا، قوللوغونو یاپان بیر تۇپلولوق ایچین گرچکتن یترلی مساژ واردئر.
- بیز سنی عالملر ایچین سادەجە بیر راحمت /اییلیک وە ایکرام اۇلسون دییە ألچی گؤندردیک.
- دە کی: “بانا سادەجە ایلاهئنئزئن تک بیر ایلاە اۇلدوغو واحیەدیلییۇر. سیز اۇنا تسلیم اۇلموش کیمسەلرسینیز، دگیل می؟”
- یۆز چەویریرلرسە دە کی: “سیزە عاینئ دویورویو یاپتئم. تهدید أدیلدیگینیز شەی یاقئن مئدئر، یۇقسا اوزاق مئدئر بیلمم.
- آللاە، آچئقچا سؤیلننلری بیلیر. اۇ، گیزلەدیکلرینیزی دە بیلیر.
- بیلمییۇروم، بلکی اۇ (عاذابئن گجیکمەسی) سیزین ایچین بیر ایمتیحان وە بیر سۆرەیە قادار وریلمیش فئرصاتتئر.”
- (ألچیمیز) دەدی کی: “راببیم! سن دۇغرو اۇلان قارارئ ور! (أی مۆشریکلر!) بیزیم راببیمیز؛ اییلیگی سۇنسوز اۇلاندئر. یاقئشتئردئغئنئز شەیلر قارشئسئندا یاردئمئنا سئغئنئلاجاق اۇلان اۇدور.”


text:
نوام چومسکی: اؤیرهنجیلر آنارشیست اولمالیدیرلار
- توضیحات
- منتشر شده در چهارشنبه, 20 فروردين 1393 15:16
« Zeit Campus » اونیوئرسیتئت ژورنالینین نوام چومسکی ایله موصاحیبهسی
-پروفئسور چومسکی، سیز نهاینکی دونیادا ان چوخ آلینتی گتیریلن عالیملردن بیریسینیز، عینی زاماندا، آرتیق ۴۵ ایلدیر کی، سیاسی آکتیویست (فعال)سینیز. بوگون بیز سیاسته نظر سالارکن ایستر- ایستمز بیزی بیر سوال دوشوندورور:
سیزین کیمی اجتماعی نفوذلو اینتئللئکتواللارین (آیدینلارین) نهیهسه نایل اولمالاری مومکوندورمو؟
نوام چومسکی: سیز بو سوالی نئجه وئره بیلرسینیز؟
-افقانستاندا ساواشدیر. دونیا، اقتصادی بحرانین سونوجلاریندان اذیت چکیر. سوسیال گرگینلیک گئتدیکجه آرتماقدادیر.
نوام چومسکی: سورون چوخ سادهدیر. اینتئللئکتواللارین (آیدینلارین) چوخو گوجه خیدمت ائدیر، حاکمیتین خئیرینه ایشلهییرلر. اونلار اؤزلرینی اوزمان آدلاندیریر، پرئستیژ آرخاسینجا قاچیرلار. بو نه اینکی بوگون، عصرلر بویو بئله اولوب. بونونلا یاناشی، بوتون جمعیتلرده بللی ساییدا تنقیدی اینتئللئکتواللار دا وار. هر ایکی گروپون تأثیری وار: گوجه خیدمت ائدنلرین و موخالیفلرین.
- بیز هله ده بیراز شوبههلیییک بو مسئلهده. سیز کئچن ۴۵ ایل عرضینده نهیی دهییشمیسینیز؟
نوام چومسکی: من شخصاً هئچ نهیی دهییشمهمیشم. من بیر حرکاتین عضوو اولموشام و بو حرکات بیر چوخ شئیه نایل اولا بیلیب. بو گون دونیا ۴۵ ایل اؤنجهکیندن فوندامئنتال (تمللی) اولاراق فرقلیدیر. سیویل حاقلار(حقوق مدنی)، اینسان حاقلاری، قادین حاقلاری و چئورهنین قورونماسی اوغروندا گؤرولن ایشلر، باسقی و زوراکیلیغا قارشی موباریزه اؤنلمهلری دونیانی اؤنملی درجهده دهییشیب. من سیزین هئچ نهیین دییشمهدیینه دایر ادعانیزی باشا دوشه بیلمیرم.
-دونیانین بوگون ۴۰، ۵۰ ایل اوولکیندن داها یاخشی اولدوغونا اینانیرسینیز؟
نوام چومسکی: تامامیله! ماساچوسئتس تئکنولوژی اینستیتوسونون اراضیسینی بیر گزین… اؤیرهجیلرین یاریسی قادینلاردیر. اوچده بیری ائتنیک آزینلیغا (اقلیت قومی) داخیلدیر. آداملار داها راحت گئیینیر و مؤوجود بوتون فعالیت نؤوعلرینه قوشولا بیلیرلر. بورا منیم ۵۰ ایل اول گلدییم یئردن چوخ فرقلیدیر. او واختلار سیز بورادا رسمی گئییملی و یالنیز اؤز ایشلرینه ماراق گؤسترن، اؤز ایشی ایله مشغول اولان آغ دریلی کیشیلر گؤره بیلردینیز. سیز بوگونکو اوخشار گلیشمهمنی آلماندا و بوتون دونیادا دا گؤره بیلرسیز.
-یاخشی، بس بو گون اؤیرهنجیلر سیاسی سورئجلره (پروسئسلره) اوولکیندن داها چوخ مئییللیدیرمی؟ یئنی نسلی تئز-تئز دونیا ایله ماراقلانماماقدا قیناییرلار.
نوام چومسکی: منجه بو یاناشما یانلیشدیر. بیلییوردلاردا یوکسک سیاسی آکتیولیک دؤورو چوخ قیسا، ۱۹۶۸-۱۹۷۰ ایللرده اولوب. بو تاریخدن اول اؤیرهنجیلر چوخ آپولیتیک (غیرسیاسی) ایدیلر. گلین ویئتنام ساواشینا، سویوق ساواش دؤورونده باش وئرن ان قورخونج جینایتلردن بیرینه نظر سالاق. بیرلشمیش ایالتلرده بونا قارشی هر هانسی آچیق اعتراضین باش وئرمهسی ۴-۵ ایل چکدی و ۱۹۷۰-جی ایللرده ضعیفلهدی. عراق ساواشیندان اول ایسه وضعیت خئیلی فرقلی ایدی. اؤز بیلیییمه اساساً دئیه بیلرم کی، عراق ساواشی، هله کی، تاریخده اؤزوندن اؤنجه گوستریلرین گئرچکلشدییی تک ساواشدیر. منیم اؤیرهنجیلریم گؤستریلره گؤره درسی اؤتوروردولر. ۵۰ ایل اول بونلارین هئچ بیری باش وئره بیلمزدی. دوزدور، اعتراضلار ساواشلارین قارشیسینی آلمادی، اما اونو محدودلاشدیرا بیلدی. بیرلشمیش ایالتلر ویئتنامدا تؤرهتدیکلرینین کیچیک بیر حیصهسینی بیله عراقدا تؤرهده بیلمهدی.
-بو جور اعتراضلاری یالنیزجا بیر سامان آلووو حئساب ائتمک اولار؟
نوام چومسکی: خئییر. سیاسیلشمه بوگون ۱۹۵۰-جی ایللره باخاندا داها چوخدور. فعالیتیمیزین داواملیلیغی گلیشینجه بیز بیر چوخ موباریزهلردن قازانجلی چیخدیق. مثلاً، قادین حاقلاری بارهده داواملی ایرهلیلهییش باش وئردی. اگر من زامانیندا ننهمه هر هانسی باسقییا معروض قالماسی بارهده سوروشسایدیم ، او هئچ صحبتین نهدن گئتدیینی آنلامایاجاقدی. آنام دئیردی کی، «من باسقییا معروض قالیرام، آنجاق بونا قارشی نه ائدهجهییمی بیلمیرم.» قیزیما ایسه بو سوالی وئرسم، او بئله بیر سوالدان سونرا اوزونو چئویریب اوستومه قیشقیراردی. دونیامیز بوگون داها هومانیستدیر.
- تاریخی گلیشمهیه اینانیرسیز؟
نوام چومسکی: گلیشمه یاواشدیر، لاکین مسئلهیه اوزون زامان اوفوقوندن باخاندا، بلی، دراماتیکدیر. کؤلهلییین لغو اولوشو و یا ایفاده اؤزگورلویونون گلیشمهسی حاقدا دوشونون. حقوقلار آسانلیقلا قازانیلمیر. گوجلرینی بیرلشدیرن و بیرلیکده دیرهنن (مقاومت گؤسترن) اینسانلار اونا نایل اولورلار. لاکین، ایرهلیلمه (ترققی) بیر خط اوزره گلیشن سورئج (پروسئس) دئییل. گئرییه آتیلان آددیملار دا زامان- زامان باش وئره بیلیر.
-اگر ترققی ایله یاناشی گئریلهمه ده وارسا، دونیا ۵۰ ایل سونرا ایندیکیندن داها یاخشی اولا بیلرمی؟
نوام چومسکی: ۵۰ ایل سونرا نهیین باش وئرهجهیی بوگون جیددی شکیلده گنج نسلین فعالیتیندن آسیلیدیر. دونیانین وارلیغینی حال-حاضردا ایکی بؤیوک تهلوکه هدهلهییر: بیزیم چئورهیه اولان موناسیبتیمیز و نووه سیلاحلاری. اگر بیز بوگون چئورهنین قورونماسییلا جیددی اوغراشماساق، ۵۰ ایل سونرا طبیعی بحرانین باتاقلیغیندا بوغولاجاییق. هله نووه سیلاحلارینین یاراتدیغی ریسکلری دئمیرم. فوکوشیما دهشتی بیزه گؤستریر کی، آتوم انرژیسینین باریش آماجییلا قوللانیلماسی بیله دهشتلی سونوجلار دوغورا بیلر. بیز بو فاکتا هئچ بیر حالدا لاقئید قالا بیلمهریک.
-۶۰ایل سونرا بو گونون اؤیرهنجیلری سیزین یاشینیزدا اولاجاق. اونلار گلهجکده گئرییه دؤنوب باخارکن حیاتلاریندان ممنون قالمالاری اوچون بو گون نه ائتمهلیدیرلر؟
نوام چومسکی: طبیعی اولاراق دئیه بیلرلر کی، اونلار اؤز دوستلاری، اوشاقلاری ایله بیرلیکده چوخ خوش بیر حیات یاشاییبلار. لاکین، دوغوردان دا معنالی و خوش بیر عؤمور یاشاماق اوچون سورونلاری تانیمالیسان و اونلارین چؤزومونه معین تؤحفهلر وئرمهلیسن. اگر اونلار ۸۰ یاشلاریندا گئرییه دؤنوب باخدیقلاری زامان «بلی، من نهییسه قازانمیشام» دئیه بیلمهیهجکلرسه، دئمهلی اونلار اوغورسوزلوغا دوچار اولوبلار.
-سیز ۸۲ یاشینداسینیز و بوگون الده ائتدیکلرینیزله یئتینه (کیفایتلنه) بیلیرسیز؟
نوام چومسکی: یئتینمک مومکون دئییل. منیم حیاتیم چوخیؤنلودور: عائلهم، اختیصاصیم، سیاست و بیر سیرا باشقا شئیلر. حیاتیمدا بعضی شئیلردن راضییام، اما بعضیلریندن ده راضی دئییلم. دونیانین سورونلاری یئتهرینجه چوخدور. آمئریکادا گلیر برابرسیزلیگی ۱۹۲۰-جی ایللر سوییهسینه قالخیب و اکونومینین جمعیته تأثیری یوکسکدیر. من کیفایتلنه بیلمهرم.
-سیزین سیاسی فعاللیغینیز بیلیم آداملاری آراسیندا نادیردیر. سیزین دیلینیزله دئسک، «گوجه خیدمت ائدنلره» و یالنیز اؤز آکادئمیک فعالیتلری ایله مشغول اولان پروفئسور امکداشلارینیزا قارشی بیر کوسکونلویونوز وار؟
نوام چومسکی: من حاکمیتین دستکچیسی اولماغی اخلاقی جهتدن دوزگون سایمیرام. لاکین، بو او دئمک دئییل کی، منیم کیملهسه دوشمنچیلییم وار. بیلیم آداملارینین ایسه سیاسی اؤنجهگؤرمهلری هئچ ده باشقالاریندان گوجلو دئییل؛ نه ده اونلار باشقالاریندان اخلاقی جهتدن اوستوندورلر. لاکین اونلار سیاستچیلره گئرچهیی آختارماقدا و تاپماقدا کؤمک ائتمهیه مجبوردولار.
-دئیهسن یاشلاشدیقجا بیراز ملاییملشمیسینیز.
نوام چومسکی: یوخ، منیم سیاسی گؤروشوم و توتوموم (مؤوقعیم) اونایللردیر عینیدیر. من هله ده یئنییئتمه واختلاریمدا ایناندیغیم دهیرلره اینانیرام.
-تخمیناً ۷۰ ایل اول ایناندیغین شئیلره هله ده اینانماق اولوملو (مثبت) بیر شئیدیرمی؟
نوام چومسکی: اگر صحبت تمل (فوندامئنتال) پرینسیپلردن گئدیرسه، بلی. طبیعی کی، بیر چوخ قونولار بارهده فیکیرلریم دهییشیب، لاکین ایدهآللاریم همینکیدیر.
-سیز تئز-تئز آنارشیست اولدوغونوزو دئییرسینیز. بونونلا نه ایفاده ائدیرسینیز؟
نوام چومسکی: آنارشیستلر گوج یاپیلارینی (ساختارهای قدرت) تانیملاما (شناسایی) ائتمهیه چالیشیر. اونلار حاکمیتده اولانلاری اؤز عمللرینده دوزگون اولدوقلارینی اساسلاندیرماغا مجبور ائدیرلر. بو اساسلاندیرما چوخ واخت اوغورلو اولمور. بو حالدا آنارشیستر گوجون (فرق ائتمز اونلار پاتریارخال (پدرسالار) عائلهلردندیر، اولوسلارآراسی مافیا سیستئمیندندیر و یا اقتصادیاتین اؤزل تیرانلاریدیر) قارانلیق فعالیتینه ایشیق سالماق و اونلارا نظارت ائتمهیه چالیشیرلار.
-سیزی آنارشیست اولماغا مجبور ائدن بیر حادثه اولوب؟
نوام چومسکی: خئیر، من ۱۲ یاشیمدا اولارکن ایکینجی ال کیتابلار ساتیلان دوکانلارا گئدیردیم. اونلارین چوخونو ایسپانیادان گلن آنارشیستلر ایشلهدیردی. بونا گؤره ده، آنارشیست اولماق او زامانلار منه چوخ طبیعی گؤرونوردو.
-بوتون اؤیرهنجیلر آنارشیست اولمالیدیرمی؟
نوام چومسکی: بلی، اؤیرهنجیلر اوتوریتهلره (قدرتلره) مئیدان اوخومالی و کؤکلو آنارشیست گلهنکلره قوشولمالیدیرلار.
-«اوتوریتهلره مئیدان اوخوماق» – لیبئرال و یا اورتا سولچو دا بئله بیر دعوتی قبول ائدردی.
نوام چومسکی: بیر آدام نه قدر کی، غئیری-مشروع گوجو تانیییب، اونا میدان اوخویور و اونا اوستون گلمهیه چالیشیر، او آنارشیستدیر. چوخ آدام آنارشیستدیر. اونلارین اؤزلرینی نئجه آدلاندیرمالاری منیم اوچون اهمیتلی دئییل.
- بو گونون اؤیرهنجیلر کیمی و یا نهیی هدف آلمالیدیر؟
نوام چومسکی: دونیا اضطرابلارلا، فلاکتلرله، زوراکیلیق و دهشتله دولودور. اؤیرهنجیلر قرار وئرمهلیدیر: سنی نه ایسه ماراقلاندیریر، یا یوخ؟ من ایسه بئله دئییرم: اطرافینیزا باخین، سورونلاری آنالیز ائدین، اؤزونوزدن نه ائده بیلهجهیینیزی سوروشون و حرکته کئچین!
ایون، ۲۰۱۱
http://www.chomsky.info/interviews/20110614_en.htm
آلمانجادان اینگیلیزجهیه ترجومه اولونموش واریانت
http://www.zeit.de/campus/index
چئویرن: سبینه آغایئوا
Anlam.Biz


text:
- اینسانلارا، اوغرادئقلارئ سئقئنتئدان سۇنرا ایکرامدا بولونساق آیتلریمیز حاققئندا همن پلان قورارلار. دە کی: “آللاە داحا حئزلئ پلان قورار. ألچیلریمیز (ملکلریمیز) دە اۇنلارئن قوردوقلارئ پلانلارئ یازارلار.
- سیزلری قارادا وە دنیزدە گزدیریپ دۇلاشتئران اۇدور. گمیلردە اۇلسانئز، گمیلر گۆزل بیر رۆزگارلا یۇلجولارئیلا بیرلیکتە آقئپ گیتسەلر، یۇلجولار بونون ذەوقینە واردئقلارئ بیر آندا بیردن بیر قاسئرغا چئقسا، دالغالار هر طارافتان اۆزرلرینە گلسە، اییجە قوشاتئلدئقلارئنئ آنلادئقلارئ آندا؛ آللاهئن دینینە بیر شەی قاتمادان همن اۇنا شؤیلە یالوارئپ یاقارئرلار: “بیزی بوندان قورتارئرسان کسینلیکلە گؤرەوینی یرینە گتیرنلردن اۇلاجاغئز.”
- اۇنلارئ قورتارئنجا همن یریۆزۆندە حاقسئز یرە تاشقئنلئغا یؤنلیرلر. أی اینسانلار! دۆنیا حایاتئنئن منفاعاتی ایچین یاپتئغئنئز تاشقئنلئق سادەجە کندی عالەیهینیزەدیر. سۇنوندا دؤنۆپ گلەجگینیز یر بیزیم حوضوروموزدور. یاپمئش اۇلدوغونوز شەیلری، سیزە بیر بیر حابر ورەجگیز.
- دۆنیا حایاتئنئن اؤرنگی طئبقئ شونون گیبیدیر: گؤکتن بیر سو ایندیریریز. اینسانلارئن وە أنعامئن (قۇیون، کچی، سئغئر وە دوەنین) یەدیگی یریۆزۆ بیتکیلری (اۇنلارئن تۇحوملارئ) اۇ سو ایلە قارئشئر. دەرکن تۇپراق دۇنانئپ سۆسلندیگی وە صاحیبلری اۇرانئن کندی کۇنترۇللری آلتئندا اۇلدوغونو دۆشۆندۆکلری بیر سئرادا گجە وەیا گۆندۆز بیر أمیر وریریز، اۇرایئ حاصاد أدیلمیش گیبی یاپارئز. سانکی بیر گۆن اؤنجە اۇرادا هرحانگی بیر اۆرۆن یۇقموش گیبی اۇلور. ایشتە بیز، دۆشۆنن بیر تۇپلولوغا آیتلریمیزی بؤیلە آیرئنتئلئ اۇلاراق آچئقلارئز.
- آللاە أسنلیک وە گۆونلیک یوردونا (جنتتە) چاغئرئر وە گرگینی یاپانئ دۇغرو یۇلا یؤنلتیر.
- گۆزل داورانانلارا داحا گۆزلی وە فاضلاسئ واردئر. یۆزلریندە بیر قارا لکە وە آشاغئلانمئشلئق ایزی اۇلماز. ایشتە بونلار جننت آهالیسیدیر، اۇنلار اۇرادا اؤلۆمسۆز اۇلاراق قالاجاقلاردئر.
- کؤتۆ ایشلر یاپانلارئن جزاسئ ایسە یاپتئقلارئ کؤتۆلۆگۆن میثلیدیر. اۇنلارئ بیر آشاغئلانمئشلئق قاپلار. کندیلرینی آللاەتان قۇرویاجاق بیری دە یۇقتور. یۆزلری سانکی گجەنین قارانلئق پارچالارئ ایلە اؤرتۆلمۆشتۆر. ایشتە بونلار اۇ آتشین آهالیسیدیر؛ اۇنلار دا اۇرادا اؤلۆمسۆز اۇلاجاقلاردئر.
- حپسینی بیر آرایا تۇپلادئغئمئز گۆن شیرکە گیرمیش اۇلانلارا: “سیز وە بانا اۇرتاق سایدئقلارئنئز، یرلرینیزە!” دەر وە سۇنرا آرالارئنئ آیئرئرئز. اۇرتاق سایدئقلارئ شؤیلە دەرلر: “سیز بیزە قوللوق أتمییۇردونوز کی!
- آرامئزدا شاهید اۇلاراق آللاە یتر. بیزە قوللوق أتتیگینیزدن هیچ حابریمیز اۇلمادئ.”
- اۇرادا هرکس اؤنجەدن یاپتئقلارئ ایلە یۆزلشیر وە اۆزرلریندە گرچک یتکیلی اۇلان آللاها دؤندۆرۆلۆرلر. اویدوردوقلارئ شەیلر دە اۇنلاردان اوزاقلاشئپ قایئبلارا قارئشمئشتئر.
- بونلارا بیر سۇر: “گؤکتن وە یردن سیزە رئزئق ورن کیم؟ دینلەمە وە گؤرمە (باصیرت) یتەنکلری اۆزریندە حاکیم اۇلان کیم؟ یا اؤلۆدن دیرییی چئقاران، دیریدن دە اؤلۆیۆ چئقاران کیم؟ بۆتۆن ایشلری چکیپ چەویرن کیم؟” حپسی دە: “آللاەتئر!” دیەجکلر. اؤیلەیسە دە کی: “اۇنا قارشئ یانلئش یاپماقتان ساقئنماز مئسئنئز؟”
- ایشتە (بۆتۆن بونلار یاپان) آللاە، سیزین گرچک راببینیزدیر. پکی گرچگین اؤتەسی ساپئقلئق دگیلدیر دە نەدیر؟ ناسئل اۇلویۇر دا باشقا طارافا دؤندۆرۆلۆیۇرسونوز؟
- راببینین یۇلدان چئقانلار حاققئندا سؤیلەدیگی؛ “اۇنلار اینانئپ گۆونمزلر!” سؤزۆ ایشتە بو شکیلدە گرچکلشیر.
- دە کی: “اۇرتاق سایدئقلارئنئز آراسئندا باشلانغئچتا یاراتمایئ یاپان، سۇنرا اۇنو تکرارلایاجاق اۇلان بیری وار مئ؟” دە کی: “باشلانغئچتا یاراتمایئ یاپان وە سۇنرا اۇنو تکرارلایاجاق اۇلان آللاەتئر. اؤیلەیسە ناسئل یالانا سۆرۆکلنییۇرسونوز؟”
- دە کی: “اۇرتاق سایدئقلارئنئز آراسئندا گرچگە یؤنلتەجک بیری وار مئ؟” دە کی: “گرچگە یؤنلتن آللاەتئر. اؤیلەیسە، گرچگە یؤنلتن می اویولمایا داحا لایئقتئر، یۇقسا کندیسینە گؤستریلمەدیکچە گرچگی بولامایاجاق اۇلان مئ؟ سیزە نە اۇلویۇر؟ نە بیچیم قارار ورییۇرسونوز؟”
- اۇنلارئن چۇغو ظانلارئنئن پشیندن گیدرلر. اۇیسا ظان، گرچگین یرینی هیچبیر شکیلدە توتماز. آللاە اۇنلارئن یاپتئقلارئنئ بیلیر.
- بو قورئان، باشقاسئ طارافئندان اویدورولوپ آللاها مال أدیلمیش دگیلدیر. عاکسینە کندیندن اؤنجەکیلری تاصدیق أدن، اۇ کیتابلارئ آیرئنتئلئ اۇلاراق آچئقلایان، ایچیندە شۆبهەیە یر اۇلمایان وە بۆتۆن وارلئقلارئن راببی (صاحیبی) طارافئندان ایندیریلمیش کیتابتئر.
- یۇقسا اۇنو: “اۇ (موحاممد) اویدوردو” مو دییۇرلار؟ دە کی: “ایددیعانئزدا حاقلئیسانئز آللاهئن دئشئندا چاغئرابیلەجگینیز هرکسی چاغئرئن دا اۇنون دنگی بیر سورە گتیرین.”
- آصلئندا اۇنلار تام قاورامادئقلارئ شەی قارشئسئندا یالانا سارئلدئلار. حالبوکی اۇنون سۇنوجو هنۆز اۇرتایا چئقمئش دگیلدیر. اۇنلاردان اؤنجەکیلر دە عاینئ شکیلدە یالانا سارئلمئشلاردئ. یانلئش یاپانلارئن سۇنونون ناسئل اۇلدوغونا بیر باق!
- ایچلریندن کیمی قورئانا اینانئر کیمی دە اینانماز. بۇزغونجولارئ أن ایی راببین (صاحیبین) بیلیر.


text:
ائلیمین دردی | سهندیه دن ایلهام
اصغر باقری اقدم (دوُمــان)
ائلیمین دردی قوجاتدی،
کدریم گون به گون آرتدی،
کؤتو گونلـر نییه چاتدی،
اولاشان قوردلاری یاتدی.
آلاق اوتلار کیمی دوشمان گؤوه ریب بوستانی آلدی،
خامدی اولاد هله کالدی، گئدیر اَلدَنساوالان مئیوهسی بالدی،
بورجوموز تانرییادیر باخ سونوموز بیر تیکه سالدی.
آنا ایستر بالایا اؤز دیلینیاؤیرهده قویمور،آیاغا قالخمالیییق آرزوسو قالدی،
دئمهیین امری ماحالدی.
قورخو یوخ منده اؤلومدن،
آما واردیر بو بؤلومدن،
گؤوهریر بابکین هرگون تؤکولـن قانی چؤلومدن،
خبریم وار قوپاریرلار گئجه گوندوز بو ائلیمدن،
اَلی باغلی دیلی باغلی آستارا گئتدی اَلیمدن.
اَل اله گلدی بو اؤلکه منیم اولدو، قانمادیم سؤز قالالی گول کیمی سولدو،
آغلاییب گؤزلری دولدو، منی یاتمیش گـؤرهلی ساچـیـنـی یولدو،
نـیـیـه بـختیم بئله اولدو؟
آراز آشدی،
سوروشون: بس نییه داشدی،
آغلاییر آذرائلی دردیدئشیلمیش آناتک اوولادینا،اما اورَکلر هله داشدی،
قـوْرخاغـیـن باخ ایشی یاشدی،
توی چالار دوشمانیمیز قورخاغاکی قورد هارا قاشدی.
اَزمه سن باشینی شاه مار کیمی گؤردون سنی ساشدی،
بیر گون آزاد یاشاماق قیرخ ایله اوستوندوکی سن قول
اولاسان، بابکی آزاد ائـلـه ین تکجه او باشدی.
سارا تک مین گلین اولسون، هره سی بیر اَری دوغسون، وطنین اوردوسو دولسون، وطن اوغروندا بوز آتلا قیر آتین دیرناغی اینجیک، گتیرین نالدا وورولسون، قوی بو عالم سنه ای قانلی دیار باخسا وورولسون، دوشمانی قوو کی یورولسون.
بیل آناندیر سنین آذر، باغلاری جنّته بنزر
سَلوی تک قددی بویو داغلارا چاتمیش،
قیی چکیب داغداکی قارتال کی آتام بَیجان دیر.
یالواریرتانرییا ستارکیسلاحآلسین اَله، وئره بیزله ال اله، باغیری سَسله گله،
فرهادینتیشهسیلازیمدیگلیبداغیدله، اؤپه بابکاَلینی جوتگئدهلر چَنلیبئله،
تورک ائـلـی دؤنـسه سئله، هئچ اینانماکی بوگون دوشمانـیـزین بختی گله.
۱۲/۳/۸۶


text:
«قوشلار داها قورخمورلار» رومانی چاپدان چیخدی
«یانار- آیدین» نشریاتی طرفیندن تانینمیش آذربایجان یازیچیسی «رقیه خانیم کبیری»نین «قوشلار داها قورخمورلار» آدلی یئنی رومانی ابشیق اوزو گؤردو. بو رومان یازیچینین ایشیق اوزو گؤرهن اوچونجو رومانیدیر.
«حمید بخشمند»ین ائدیتورلوغو و «وقار آقایی»نین طراحلیغیایله نشره حاضیرلانان «قوشلار داها قورخمورلار» رومانی نیلوفر و نرگیس آدلی ایکی فرقلی نسیلدن اولان قادینین یاشاییش روایتیدیر. بو رومانین حادیثهلری خوی شهرینده ۱۳۲۴-جو و ۱۳۵۷-نجی ایللرده اوز وئریر و اساس موضوعسو میللی حکومتین قورولوشو و داغیلماسیندان سونراکی و بهمن انقلابیندان آسیلی اولان حادیثهلردن سونراکی ضیالیلارین و سولچولارین مهاجرت مسئلهسیدیر. بو رومان تاریخی بیر رومان دئییل؛ بونونلا بئله تاریخی حادیثهلر مختار، نریمان، خانآغا و سلیمان کیمی کاراکترلرین ده یاشاییشلارینی چپ- چئویر ائلهییر.
سون بئش ایلده رقیه خانیم کبیرینین «ائویم» و «یئردن اوجا تورپاق» رومانلاری، «اورهییم آغریییر»، «بو قاپی هئچ چالینمایاجاق»، «ایچیمدهکی قیز» آنلاین یازیلاری و «دونیا قابار چالیب، یولداش» حئکایه کیتابلاری و چین سفریندن بحث ائدن «ساچاقدان آسیلمیش اژدها» آدلی سفرنامهسی یاییلمیش و «اؤزبکیستان سفرنامهسی» کیتابی دا چاپا حاضرلانیر.
«اورهییم آغرییر» حئکایه توپلوسو و «ائویم» رمانی، باکیدا قانون نشریاتی طرفیندن چاپ اولونوب. و ۲۰۱۲-نجی ایلده باکی شهرینده آزادلیق رادیوسونون کئچیردیغی حکایه مسابیقهسینده (ماوایل) آدلی حئکایه ۱۸۰ اثرین ایچینده بیرینجی یئری قازانمیشدی.
یازیچینین «قار یاغیر» آدلی حئکایهسی اساسیندا ۱۳۹۰-نجی ایلده «قادر فریور» رژیسسورلوغو ایله «قارال» آدلی فیلم چکیلیبدیر.


text:
امیلی برونته
امیلی برونته (اینگیلیسجه: Emily Brontë) بریتانیالی شاعیر، رومانچی و یازیچی - .۳۰ ژولای ۱۸۱۸ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. ۳۰ ایل عومر ائلهییب و ۱۹ دسامبر ۱۸۴۸ میلادی تاریخیندا وفات ائدیب. اوْ، اثرلرینی اینگیلیس دیلینده یازیب.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Emily Brontë»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده امیلی برونته گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
بوشکند
بوشکند ، یا روحلار کندی (اینگیلیسجه. Ghost town، آنادولو تورکجه سی. Hayalet kasaba، فارسجا. شهر متروکه) ایقتیصاد، سیاست، ساواشما، قیتلیق و آؽری طبیعی ایتفاقلارا گؤره بوتون اهالیسی کؤچموش و بوشالدیلان بیر کند، شهر و یا تیکینتیلر بؤلومونه دئییلیر. شهرلرین بوشالماسینین آیری اهمیتلی سببلری کیمی کوتلَوی مریضلیکلری میثال گؤسترمک اولار. تئرمین کیمی اهالینین سایی کوتلوی شکیلده آزالان شهرلره ده عایید ائدیلیر. اصیل بوشکند یئرلی اهالی طرفیندن تامامیله بوشالدیلمیش شهرلردیر. بونا مثال اولاراق، کالیفورنیاداکی بودی شهرینی، یا مونتانا اوستانینده یئرلشن باناک و ایتالیاداکی کراکو شهرینی گؤسترمک اولار. چاغداش عصرده بوشکندلر توریستلرین ان چوخ زیارت ائتدیکلری یئرلردندیر. آنجاق بعضی شهرلره گیرمک خطرلی، حتی یاسالارا قارشی حیساب اولونور. بونلارا مثال اولاراق اوکراین اراضیسنده یئرلشن چرنوبیل و یا پریپیات شهرلرینی گؤسترمک اولار.
آذربایجان[دَییشدیر]
آذربایجان جومهوریتی اراضیسینده بیر نئچه بوشکند واردیر. بونلار ائرمنیلرین آذربایجان قاراباغ تورپاقلارینی ایشغال ائتمهسی نتیجهسینده یارانمیشدیر. ایندی بوتون دونیا طرفیندن تانینان یالنیز بیر شهر مؤوجوددور. بو آغدام شهریدیر. شهر 1993-جو ایل جولایین 23-ده ایشغال اولونموش و یئرلی اهالی شهردن زورلا قووولموشدور. اینسان حاقلارینی گؤزلمک (هیومن رایتس واچ) قورومونون 1994-جو ایله عایید حیساباتیندا ائرمنیلرین آغدام شهرینی هئچ بیر لوزوم اولمادان داغیتمالاری بارهده بیلگی وئریلمیشدیر.
قایناقلار[دَییشدیر]
- اینگیلیسجه و تورکجه ویکیپدیا صفحهلری


text:
(30)
گییم قوشام
مۆرید: بۆتۆن بونلارئ سؤیلۆیۇرسونوز، آما غایرئ مۆسلیملر گیبی ألبیسە گیینییۇرسونوز!
بایئندئر: موحاممدین (ص) زامانئندا مۆسلۆمانلارلا غایرئ مۆسلیملرین گییم قوشاملارئ فارقلئ دگیلدی. مۆسلۆمان اۇلان هیچ کیمسەیە ألبیسە مۇدلینی دگیشتیرمەسی سؤیلنمزدی. هیچبیر مذهبتە قادئن وەیا أرکک ایچین بلیرلنمیش بیر ألبیسە مۇدلی یۇقتور.
باعضئ ألبیسەلر، بیر اۆنیفۇرما اۇلموشتور. عاسکرین وە پۇلیسین اۆنیفۇرماسئ گیبی، غایرئ مۆسلیملرین اۆنیفۇرماسئ حالینە گلمیش ألبیسەلر اۇلابیلیر. بیر ألبیسە کافیرلیک سیمگەسی حالینە گلمیشسە، اۇنو گییمک جائیز اۇلماز. عاسکر وە پۇلیس قئیافتلری زامان زامان دگیشتیگی گیبی، غایرئ مۆسلیملرین سیمگەسی اۇلان ألبیسەلر دە دگیشەبیلیر. فئقئە کیتابلارئندا بو سیمگەلرلە ایلگیلی حۆکۆملر واردئر.
سیمگە، بیر ایحتیاجتان دۇغار. ایسلام تۇپلوموندا یاشایان بیر غایرئ مۆسلیم ایچکی ایچەبیلیر، دۇموز أتی ییەبیلیر وە دۇموز بسلەیەبیلیر. ایچکی ایچتیگینی گؤردۆگۆنۆز کیشی أگر مۆسلۆمانسا، سوچ اۆستۆ یاقالار، حاکیم اؤنۆنە چئقارئرسئنئز. فاقاط حئریستیان ایسە چئقارامازسئنئز!
ایسلام دەولتلری، بیر قارئشئقلئق اۇلماسئن، دییە غایرئ مۆسلیملرە اؤزل بیر باشلئق وەیا بللی رنک وە بیچیمدە قوشاق گیینمە زۇرونلولوغو گتیرمیشلردیر. اؤیلە بیر یردە بیر مۆسلۆمان توتار، عاینئ باشلئغئ وەیا عاینئ قوشاغئ گیینیرسە، مۆسلۆمانلارئ آلداتمئش اۇلور. بوگۆن پۇلیس وەیا عاسکر ألبیسەسی گییمەنین سوچ اۇلماسئ گیبی، اۇ دا سوچتور. فئقئە کیتابلارئمئزدا غایرئ مۆسلیم ألبیسەلری قۇنوسوندا یر آلان حۆکۆملر، سادەجە بو گیبی سیمگەلرلە ایلگیلیدیر.
(31)
شەیح اؤگرتمن اۇلمالئ
بایئندئر: سئرادان بیر مۆسلۆمان اۇلماق، دیگر مۆسلۆمانلار گیبی عیبادتلرینیزی یاپئپ ایشینیزە باقماق نەیینیزە یتمییۇر کی! کندینیزە آللاە ایلە قول آراسئندا بیر یر آرئیۇرسونوز؟
شەیح أفندی: آللاە تعالا آیتتە: “… دە کی: هیچ بیلنلرلە بیلمەینلر بیر اۇلور مو؟..” (زۆمر سورەسی؛ 9) دییە بویورمویۇر مو؟
بایئندئر: تامام، بیر اؤگرتمن، بیر حۇجا اۇلاراق سایغئ گؤرۆن. ایی بیر شەیح، ایی بیر اؤگرتمن اۇلمالئ، دۇغرو بیلدیگی شەیلری اینسانلارا اؤگرتملی وە اۇنلارا اؤرنک اۇلمالئدئر. آما آللاە ایلە قول آراسئندا وار سایدئغئنئز بیر ماعنوی ماقاما کندینیزی قۇیمایا چالئشمایئنئز.
*بو ایددیعالار، ماحمود اوستاعۇثماناۇغلو وە أکیبی ایلە یاپتئغئمئز گؤرۆشمەدە اۇرتایا آتئلمئشتئر.
(32)
ایسلامئن یایئلئشئ
مۆرید: سن طاریقاتلارئ یرین دیبینە سۇقتون آما ایسلام طاریقاتلار سایەسیندە یایئلمئشتئر. بۆیۆک عالیم موحاممد حامیدوللاە دا طاریقاتلارا قارشئ ایکن، ایسلامئن صوفیلر سایەسیندە یایئلدئغئنئ گؤرۆنجە فیکریندن وازگچتی.
بایئندئر: موحاممد حامیدوللاهئن اؤگرنجیسی وە بنیم دە حۇجام اۇلان صالیح توغ، اۇندان شو سؤزۆ ناقلەتتی: “ایسلام آوروپادا حئزلا یایئلئیۇر، آما طاریقاتلارئن أتکیسییلە یایئلدئغئ ایچین هیچبیر وارلئق گؤسترەمییۇر. بو اینسانلارا کشکە قورئانئ اؤگرتەبیلسک!”
بیزیم قارشئ چئقتئغئمئز، قورئانا آچئقچا آیقئرئ اۇلان شەیلردیر. سیز قورئانئن چۇق آچئق ایفادەلرینە آیقئرئ شەیلر یاپئیۇرسونوز! بونلار قارشئسئندا سوسارساق، آللاها حسابئنئ ورەمەییز.


text:
`سوئیس` نتیجهلر
خبرلر [60]
- سوئیسده تۆرک کۆلتورو فستیوالی
- سوئیسده تۆرکلره سالدیران ۵ نفر گؤزآلتینا آلیندی
- تورکیه بازل شهرینده حیاتا کئچیریلن هوجومو قینادی
- سوئیسلی ژورنالیست پکاکانین ایشگنجهلرینی یازدی
- یورو-2020: فرانسا پنالتیلر سری سینده اودوزوب
- تورکیه ۱ - ۳ سوئیس
- تورک معجزهسی سلاحلار دونیا گوندمینده
- ایران: آمریکادان بیر مئساژ آلدیق
- تورک بایراغی سوئیس آلپ لارینین ذیروسینده
- دونیا ایقتیصادی فورومو ژانویه نین 21-دن 24-دک داووس-دا کئچیریلهجک
- جمهور باشقانی رجب طیب اردوغان سوئیس-ا گئتدی
- ایران و آمریکا آراسیندا توتوقلو مبادلهسی
- چاووش اوغلو:"تورکیهنین بالکانلاردا اولان دستکی همیشه داوام ائدهجک"
- پکاکا یانداشلاری سوئیسده پلیسله چاتیشدی
- ایراندان آمریکایا اعتراض یازیسی
- گون اورتا یوخوسونون فایدالاری
- شامپیونلار لیگینده 3-جو مرحلهنین پوشکو آتیلدی
- تورکیه مطبوعاتی اؤزتی 17.04.2019
- انسان عؤمرو اوزاندی
- سوئیس-ده قار اوچقونو حادثه سی باش وئریب


text:
چوخلار انجیکدی کی سن اونلارا ناز ایله میسن
منده اینجیک کی منیم نازیمی آز ایله میسن
ائتمیسن نازی بو ویرانه کونولده سلطان
ائوین آباد اولا درویشه نیاز ایله میسن
هر باخیشدا چالیبان کیپریگی مضراب کیمی
بیر قولاق وئر بو سینیق قلبی نه ساز ایله میسن؟
باشدان آچ یا یلیغی افشان ایله سوسن–سنبل
سن بیزیم بایراممیز سان قیشی یاز ایله میسن
سن گون اول قوی غم میزداغداقاراولسون اریسین
منیم آنجاق ایشیمی سوز و گداز ایله میسن
من بو معناده غزل یازمالی حالیم یوخدی
سن جوجوق تک قوجانی فرفره باز ایله میسن
کاکلی باشدا بوروب باغلا میان تاج کیمی
او قیزیل ساچدان اونا ، گوللی قوتاز ایله میسن
سینه بیر دشت مغان دیر قوزی یان- یانه یاتیب
منیم آغلار گوزومی اوردا آراز ایله میسن (آراز،رود ارس)
بو گوز للیک جهاندا سنه وئرمیش تانری
هر قدر ائله سن ایله کی آز ایله میسن
من بو سوز یله آتدین آرالاندین بیلیرم
آرانی بیر پارا نامرد یله ساز ایله میسن
دستماز ایلدیگین چشمه مسیحا قانیدیر
بیلمیرم هانسی کلیساده نماز ایله میسن؟
من(عشیران)اوخوسام پنجه (عراق) اوسته گزه ر
گوزلیم(ترک)اولالی ترک (حجاز) ایله میسن
تازا شاعر بوده نیز هر نه باخیرسان دیبی یوخ
چوخ اوتوسان بو غازی اوردهگی قاز ایله میسن
بسکه زلف و خط خالین قوپاغین گوتدون
زلفلی نین باشینی آزقالار دار ایله میسن
گل!منیم ایسته دیگیم کعبه ییخیلماز اوجالار
باشدادا کج گئده سن دیبده تراز ایله میسن
خط خالیندن آلیب مشقیمی قرآن یازارام
بو حقیقت له منی اهل مجاز ایله میسن
منی دان اولدوزی سن یاخشی تانیرسان که سحر
افقی خلوت ائدیب رازو نیاز ایله میسن
(شهریار)ین داغیلیب داغدا داشا دادالانیب
ئوزون انصاف ایله محمودی ایاز ایله میسن


text:
قوزیی قیبریس-دا سئل فلاکتی: 3 نفر اولوب
قوزیی قیبریس تورک جمهوریتینده گوجلو فیرتینا و یاغیشین سبب اولدوغو سئل فلاکتی نتیجهسینده 3 نفر حیاتینی ایتیریب.
قوزیی قیبریس تورک جمهوریتینده گوجلو فیرتینا و یاغیشین سبب اولدوغو سئل فلاکتی نتیجهسینده 3 نفر حیاتینی ایتیریب.
اؤلکهده میقیاسیندا ایکی گوندور تأثیرلی اولان فیرتینا و گوجلو یاغیشلار نتیجهسینده خیلی سایدا ائو، ایش یئری و ماشینا زیان دییب.
گئجه لفکوشا-گیرنه یولونون جیکلوس بؤلگهسینده حرکت حالیندا اولارکن سئلین آپاردیغی و دوغان کؤی دره سینه آشان بیر ماشیندان اوچ نفرین جسدی چیخاریلیب.
ایتکین دوشنلر اوچون آختاریش-قورتارما ایشلری داوام ائدرکن گیرنهده هتل ده محصور قالان توریستلر ایسه یانغین سؤندورن ماشینلا خلاص ائدیلیب.
متورولوژی مودیرلیگی فیرتینا و یاغیشین بو گون آخشام تأثیرینی آرتیراجاغینی بیلدرهرک، خالقا دقتلی اولمالاری اوچون خبردارلیق ائدیب.
مکتبلر ده بو گون تعطیل ائدیلیب.
ایلگیلیلی خبرلر
ائرمنیستان سلاحلیلاری آذربایجانین کلبجر و توووز رایونلارینی آتشه توتوب
قازاقیستان: گوونلیک آنلاشماسی هؤرگوتو ساواشا قاتیلمایاجاق
"روسیا-اوکراینا اختیلاف بؤلگهسینده کوللکتیو گوونلیک آنلاشماسی هؤرگوتونون ایشتیراکی مسئلهسی گوندمده دئییل"
دونیا کؤچری اویونلاری باشا چاتدی
قاپانیش مراسیمینده دانیشان گنجلر و ایدمان باخانی محمد محرم قصاباوغلو، اویونلارین تۆرک دونیاسی آراسیندا ایلیشکیلری گوجلندیردیگینه دقت چکدی


text:
تزه یارپاق"- ماحمود دالغا
- توضیحات
- منتشر شده در چهارشنبه, 27 خرداد 1394 00:41
یئری - گووی توزلی دومان آلمیشدی. نفس یارپاقلارین بوغازین سیخیردی.ثانیه لرچوخ یامان کئچیردی.بیر تزه آچیلمیش یاشیل یارپاق اؤز رویالاریندا دنیز قیراغیندان سئیر و سفره باشلامیشدی. بیر ایلدیریم شاخماسی اونو خیال لاردان چیخاردی.
جینقلی یاشیل یارپاق باشین دایادی یانینداکی یارپاغا ، توزدان گؤزلری آچیلمیردی، اورگی سخینمادایدی،قورخا- قورخا سوروشدو:
- بو نه ایدی شاقیلدادی؟ بوکورولتولار ندی؟
یئکه یارپاق زورلار گولدی، دوداقلارین تورپاق توتموشدور.قوروموش دوداقلاری چارتدامیشدی، الین چکدی تزه یارپاغین باشینا دئدی:
- قورخما بو ایلدیریمدی، بو سس ده گووی کورولتوسیدی، بونولار یاغیش یاغمانین نیشانه لریدی ، یاغیش
یاغسا بو توزلار گئدر، بیزیم نفسیمیز آچیلار، رنگیمیز یاشیل لاشار.
تزه یارپاق سئوینه – سئوینه باشین قویدو یئکه یارپاغین قولونا و گؤزلرین یومدو. گویده، شاقیلتی و کورولتور ساغ – سولا گئدیردی. توزلار فیریلتی ایله آغاجلاری آراسینان کئچیردیلر.یارپاقلارین رنگی سارالمیشدی، توزلاشمیشدی، یاشیللیق اؤزلریندن ایتمیشدی، بیر ایکی یاغیش داملا – داملا یئره دوشدو، بو داملالاردان بیریسی دوشدو تزه یارپاغین بوغازینان دالیسیجا توز گلدی، تزه یارپاق بوغولدو، نفسی باتدی، آمما یاغیش یاغمادی، یاشیللیق آداملارین خاطره سینده قالدی.


text:
بؤیوک فرانسه اینقیلابی
بؤیوک فرانسه اینقیلابی (۱۷۹۹–۱۷۸۹) — فرانسه و اوروپا سیاسی تاریخینده کؤکلو دییشیکلیکلره سبب اوْلموش ان اهمیتلی حادیثهلردن بیری. اوْ دؤنم فرانسهسینده، ائلهجه ده باشقا آپاریجی اروپا اؤلکهلرینده حاکیمزادهلر و کاتولیک کلیساسی کشیشلرینه وئریلمیش سایسیز ایمتیازلارلا کاراکتریزه اوْلونان مۆطلق سلطنتدن دموکراسییه، وطنداشلیق و اینسان حاقلاری و آزادلیقلاری کیمی مۆترقّی اصللره اساسلانان سیاسی-ایجتیماعی اینقیلاب.
فرانسه اینقیلابی قانلی بلوالار، مینلرجه اینسانین تعقیب و اعدامییلا گؤرونموش، بینالخلق سویّهسینده بئله جیدّی راحاتسیزلیق دوْغورموشدور. اینقیلاب اۆزوندن سوْنرا اوروپادا ناپلئون ساواشلاری، فرانسهده سلطنتین برپاسی و سوْنوندا مۆعاصیر آزاد، دموکراتیک فرانسهنین یاراداجاق داها ایکی اینقیلابا سبب اوْلموشدور. اینقیلابدان سوْنراکی ۷۵ ایل ایچینده فرانسه جۆمهۇریت، دیکتاتورلوق، مشروطه سلطنت و ایکی مۆختلیف ایمپیراتورلوقلار حالیندا مؤجود اوْلموشدور.
قایناقلاردَییشدیر
آذربایجان جۆمهۇریتی تۆرکجهسی ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Böyük Fransa inqilabı»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۸ ژانویه ۲۰۱۶ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
بیرینجی الیزابت (بریتانیا)
خاتون بیرینجی الیزابت (اینگیلیس دیلی: I Elizabeth ) دوغوم:7 سپتمابر 1533 -اؤلوم:24 مارس 1603) تودور قونشوسونون سون حاکیمی بریتانیا(اینگلیس و ایرلند) خاتونی و حاکیمی اولدو.17 نوامبر 1558ده تخت اوسته چیخدی و آتاسی سگگیزینجی هنری اولوردو.الیزابت آناسی آن بولین اعدام اولدو و الیزابت ایکی یاش یاریمدا آناسیز قالدی و نامشروع تانیندی.اونون قارداشلیقی آلتینجی ادوارد حاکمیتی لیدی جین گری اۆچون وئردی و ایکی باجی سی الیزابت و مری حاکمیتدن قالدیلار.هابئله الیزابت و مری کاتولیک مسلکده اولوردولار.اونون قارداشی بو ایشده اولارین حققین ایاق آلتیندا قویدو.اۆچونجو حاکمیت قانونو اولاری حاکیم تانیردی.اینگلیس پارلمانی 1543ده بو قانونی گئچمیشدی.ادوارد وصیتی باطل اولدو و مری و الیزابت حؤکومت اۆچون رسمیتلی تانیندیلار.1553ده لیدی جین گری اعدام اولدو و مری خاتون و حاکیم اولدو.1558ده مری دۆنیادان گوز یومدی و الیزابت اوز باجیسی یئرینه تخت اوسته اوتوردو.مری اوز حاکمیت چاغیندا الیزابتی پروتستان مسلکده اولماقینا گوره حبس ائتمیشدی.
الیزابت پروتستان کلیساسین بنا ائتدی و اوز حاکمیتنیده چوخلو یوموشاق اولدو.
- اینگیلیس
- بیرینجی الیزابت (بریتانیا)
- People of the Elizabethan era
- ۱۵۳۳-جو میلادی ایلده دوغولانلار
- ۱۶۰۳-جو میلادی ایلده اؤلنلر
- Burials at Westminster Abbey
- English Anglicans
- English people of the Anglo-Spanish War (1585–1604)
- English people of Welsh descent
- Founders of English schools and colleges
- House of Tudor
- People excommunicated by the Catholic Church
- قرینویچ (ناحیه) دوغوملولار
- People of the French Wars of Religion
- English pretenders to the French throne
- Prisoners in the Tower of London
- پروتستان شاهلار
- Queens regnant of England
- Regicides of Mary, Queen of Scots
- Smallpox survivors
- 16th-century English monarchs
- 16th-century tra


text:
ویکیپدیا:یازی قۇراللاری
تۆرک دیلی یازی قۇراللاریبیرینجی و ایکینجی اوْرتوقرافی سمینارینین آلدیغی قرارلار
۱- الیفبامیزین آدی
الیفبامیزین آدی "تۆرک الیفباسی"-دیر. آنجاق فرقلندیرمه زامانی "عرب کؤکلو تۆرک الیفباسی"دا دئییله بیلر.
۲- سسلیلرین یازیلیشی
صاییتلرین یازیلیشی اۆزرینه قئیدلر:
۲/۱-Ə سسینین یازیلیشی
بو سسین یازیلیشی عئینی نتیجهنی تؤرهدن ایکی قایدا اساسیندا تنظیملنیر: موْرفم قایداسی، هیجا قایداسی.
الف – موْرفم قایداسینا گؤره، بو سسین یازیلیشی کلمهلرین باشلانغیجینا و موْرفملرین سوْنونا محدودلاشیر و موْرفملرین اوْرتاسیندا یازیلمیر. قئید ائتمک لازیمدیر کی:
- بو سس کلمهلرین باشلانغیجیندا "ا" بیجیمینده، موْرفملرین سوْنوندا ایسه "ـه، ه" حرفینین موافیق فوْرمو ایله یازیلاجاق: گؤزلهمهدی، اسیرگهمک، دستهلهمک، وظیفهلی.
- بیر هیجادان آز اوْلان موْرفم اؤزوندن قاباقکی موْرفمله بیرلشیب، واحید بیر موْرفم کیمی چیخیش ائدهجک:
ایزلهمک ← ایزلنمک، ایشلهمک ← ایشلتمک
بیر هیجادان آز اوْلان موْرفم منسوبیت شکیلچیسی اوْلسا، یئنه ده مۆستقیل موْرفم کیمی چیخیش ائدهجک: ددهم، اؤنرگهن، وظیفهم.
ب- هیجا قایداسینا گؤره، بو سسین یازیلیشی کلمهلرین باشلانغیجینا و هیجالارین سوْنونا محدودلاشیر و هیجالارین اوْرتاسیندا یازیلمیر، کلمهلرین باشلانغیجیندا "ا" بیچیمینده، هیجالارین سوْنوندا ایسه "ـه،ه" حرفینین موافیق فوْرمو ایله یازیلیر.
قئید ائتمک لازیمدیر کی:
-همین سس بیرینجی هیجانین سوْنوندا گلسه، یازیلمیر: گتیرمک، درین، دلی.
-کلمه سادهجه بیر هیجادان تشکیل اوْلسا، یئنه ده هیجانین سوْنوندا یازیلیر: نه، ده
-کؤکلرین و شکیلچیلرین ایملاسی ثابیت قالماسی اساس گؤتورولور: گل، گلن، گلنیم (گلهنیم یازیلمامالیدیر). کؤکلرین و شکیلچیلرین ثابیت قالما اصلی هیجا و موْرفم آنلاییشی بیر-بیرینه یاخینلاشدیریر و اوْنلاری واحید بیر آنلاییشا چئویریر.
هر حالدا بۇ سسین یازیلمادیغی یئرلرده چاشقینلیق احتمالی اوْلسا، فتحه حرکهسی (__َ_) علامتیندن فایدالانماق اوْلار. اَیری، دَیَر، دَوه. آشاغیداکی جدولده گؤروندوگو کیمی بۆتون کلمهلرین یازیلیشی هر ایکی قایدا اساسیندا عئینی بیچیمده اوْلور:
بیر کلمهنی کسینلیکله موْرفملره آییرماق اوْلماسا، ایملا هیجا اساسیندا قۇرولمالیدیر: گؤبهلک، چییهلک، کپهنک، یئلپهنک، کؤندهلن، کلبهجر، چتهنه، گؤرهلیم، گؤزلهیهلیم، بیلهرک، گلهنک.
۲/۲- E سسی
-بۇ سس تۆرک سؤزلرینین هر یئرینده آشاغیداکی علامتلرین موافیق فوْرمو ایله ایفاده اولاجاق:
ائـ ئـ ئ
میثال اۆچون:
ائشیدیرم، دئمهمیشم، گئدیرم، یئ، دئ
-بۇ سس آلینما کلمهلرین باشلانغیجیندا و اوْرتاسیندا یازیلماز، آنجاق چاشقینلیق احتمالی اولان یئرده "ِ" حرکهسیندن فایدالانماق اوْلار:
انرژی، اِلِمِنت، تلویزیون، تکنولوژی، تِست، احسان، علم، حکایه، فاتح، قانع، نهضت، عشق
-بو سس Yسسینین جواریندا گلیرسه، ایستر آلینما، ایترسه اؤز سؤزلریمیزده مۆطلق یازیلمالیدیر. قئید، مئیل، سئیر، شئیدا، گونئی، سئیرک، حئیرت، غئیرت، جئیران، تقییئف، یئکون، ویئتنام، هئیأت.
-همین سسی اصلینده İ سسی، بیزده ایسه Eسسی ایله ایفاده اوْلان فارس و عرب کؤکلو کلمهلرده ده یازماق لازیمدیر:
تسبئح، قبئح، سفئه، بئچارا، بئساواد، پئشواز، پئشکش
۲/۳-I سسی
I سسینین دیاکریتیک علامتینی یازماغا گرک یوْخدور: آغیز، قاییق. آنجاق فرقلندیرمه ضرورتلرینه گؤره اوْنون سادهجه اۇشاق درسلیکلری، یاد سؤزلر و فوْلکولورا عایید اولان متنلرده یازیلماسی تؤوصیه ائدیلیر.
۳- سسسیزلرین یازیلیشی
سسسیز فوْنملری تمثیل ائدن حرفلر آشاغیداکیلاردان عیبارتدیر کی، کلمهنین هر یئرینده اؤزونه مخصوص فوْرمدا یازیلیر:
میثاللار: بۇلود، توْپ، جام، چرچی، خاچ، دره، سوْن، زور، ژاله، شانس، آغا، قاییق، گۆنش، لاله، من، نئجه، هارا، ائو، یاشار.
ایضاح: پارانتز ایچینده گؤستریلن حرفلر آنجاق عرب کؤکلو سؤزلرده، بعضاً ده فارسجا سؤزلرده یازیلیر، میثال اۆچون:
ظالیم، اذیّت، ضربه، ثۆریا، صاباح، صۆلح، حۆریت، مدّاح، صرّاف، طلیعه، گۆذشت، ایصفاهان.
صامیتلرین یازیلیشی اۆزرینه قئیدلر
۳/۱-عربجه سؤزلرین یازیلیشیندا عرب دیلینه مخصوص اوْلان صامیتلر قوْروناجاق:
طلیعه، ثۆریا، صاباح، ظارافات، مدّاح، ضربه، ظۆلم، صرّاف.
۳/۱- V صامیتی سادهجه (و) بیچیمینده یازیلیر و هئچ بیر دیاکریتیک علامتی یوْخدور، میثال: وارلیق، سئوگی.
۳/۳- H صامیتی (هـ ـهـ ه ـه) بیچیمینده یازیلیر و هئچ بیر دیاکریتیک علامتی یوْخدور، میثال: همیشه، ساهمان، مئه، شئه، آللاه، هله.
۳/۴-Y صامیتی سادهجه (یـ ی) بیچیمینده یازیلیر و هئچ بیر دیاکریتیک علامتی یوْخدور، میثال: یایلیق، بایرام، آی.
۳/۵- ایکی İ آراسیندا گلن Y سسی "گ" (یۇمشاق گ) ایشارهسی ایله یازیلمالیدیر، میثال: ایگید، ایگیرمی، چیگین، گتیردیگیم.
۳/۶-کلمهنین گؤرونوشونو ساخلاییب، کؤکونو ایتیرمهمک اوچون "ک" حرفی ایکی سسلی آراسیندا قالیب "ی" سسینه چئوریلدیگی زامان "گ" ایله یازیلمالیدیر، میثال: چؤرگیم، گلهجگیم، گؤروندوگو، شاعیرلر درنگی.
۳/۷- K (قالین ک) صامیتی: یاد دیللردن دیلمیزه کئچن قالین K-لی کلمهلر "ک" ایله یازیلمالیدیر، میثال: دوْکتور، دموْکراسی، کاراکتر.
۳/۸- عرب کؤکلو کلمهلرین سوْنوندا اصلینده "ع" حرفی ایله ایفاده اوْلان و بیزده H سسینه دؤنموش اوْلان فوْنم "ح" حرفینین موافیق فوْرمو ایله یازیلاجاق: ماتاح، طاماح. همین سس کلمهلرین اورتاسیندا "هـ" حرفینین موافیق فوْرمونا چئوریلهجک: فهله.
۳/۹- تلفّوظوندن آسیلی اوْلمایاراق، یابانجی کلمهلرین باشلانیشیندا و بعضاً اوْرتاسیندا "ق" کیمی سسلنن "غ" حرفی اوْلدوغو کیمی یازیلاجاق:
غریب، غزل، غم، افغان.
۳/۱۰-فارس کلمهلریندهکی "گ" حرفی بعضاً "ق" کیمی تلفّوظ اوْلدوغونا باخمایاراق اوْلدوغو کیمی یازیلاجاق:
کارگاه، آگاهی، دانیشگاه، آبگوشت، گۇماشتا.
قوْشا سسلر
۴/۱ - خاریجی کلمهلرده İU و İO و İA قۇرولوشونون ایچینده عمله گلن بیتیشدیریجی صامیت «ی» حذف ائدیلیب؛ کلمه سادهجه بیر «ی» ایله یازیلاجاق:
رادیوْ، بیوْلوژی، کیوْسک، دیالکتیک، نیویوْرک، آشیان، ریا، شیار، باریوم، نیۇزویک، خیاوان، میانپور، ریاضی، سیاست، ضیالی، خیار.
۴/۲ - SK و ŞT و ŞP و ST و SP قوْشاسسلر ایله باشلانان کلمهلرین اوّلینه «ای» حیصّهسی آرتیریلمالیدیر.
ایسپورت، ایستالین، ایستانسیا، ایستیراسبورق، ایستئیک، ایستکر، ایشتوتقارت، ایشنیتسل.
تشدید علامتی
عرب کؤکلو کلمهلرده تشدید علامتی قوْرونمالیدیر، آنجاق تۆرکجه سؤزلرده و اۇروپا سؤزلرینده تشدید ایشلنمز:
مۆکمّل، ادبیّات، موفّقیّت، مدنیّت، دوْققوز، اوْتللوْ.
تنوین علامتی
عربجه سؤزلرین یازیلیشیندا لازیم اوْلان یئرده تنوین علامتیندن ایستیفاده اوْلمالیدیر و تنوینین یازیلیشی آشاغیدا گؤروندوگو کیمی اوْلاجاق:
مثلاً، اعتیباراً، قصداً، سهواً، قطعیاً، عملاً.
همزهلی کلمهلر حاقّیندا
۷/۱ - کلمهنین سوْنوندا گلن ساکین همزه Ə سسیندن سونرا گلسه، «أ» بیچیمینده یازیلاجاق:
منشأ، مبدأ، ملجأ.
۷/۲ - همین نؤوع همزه U سسیندن سونرا گلسه، «ء» بیچیمینده یازیلاجاق:
سوء.
۷/۳ - همین نؤوع همزه A سسیندن سونرا گلسه، تلفّوظده غیر-فعال اوْلدوغونا گؤره یازیلمایاجاق:
اینشا، ایملا، ایجرا، ایبتیلا، انبیا، اؤولیا.
۷/۴ - A سسی ایله سسلنن همزه «آ» بیچیمینده یازیلاجاق، آنجاق مدّ علامتینین یازیلماقی چاشقینلیق احتیمالی اوْلان یئرده گرکلیدیر:
سۇال، مۇاخیذه، مبدآت، اینشاآت، مآل، مآب.
۷/۵ - Ə سسی ایله سسلنن همزه «أ» بیچیمینده یازیلاجاق:
جۆرأت، تأسّوف، هئیأت، مسأله، نشأت.
۷/۶ - آنجاق بو Ə سسی کلیمهنین سوْن سسی اولسا، همزه «ئ» بیچیمینده یازیلاجاق:
نشئه، تؤوطیئه.
۷/۷ - İ سسی ایله سسلنن همزه «ی» حرفی ایله ایفاده اوْلاجاق:
رییس، فدایی، جرایید، ایسراییل، کایینات، داییر.
قئید: منشأ، اینسانین منشأیی، مبدأ، سفریمیزین مبدأیی کیمی کلمهلر گؤروندوگو کیمی یازیلمالیدیر.
۷/۸ - همزه O و U و E سسلرینین بیری ایله سسلنیرسه، «ئ» بیچیمینده یازیلاجاق:
ناپلئون، ژئوْپوْلیتیک، زئۇس، دۇئل، سۇئد، نوْئل، شۆئۇن، کلئوْپاترا، مائوْ، رۆئۇس، ایدئوْلوژی، نئوْن، آئوْرت، مسئول، آرکئولوژی، رئۇف، داخائۇ، ایشترائۇس، سئول، چائوشسکو، تئولوژی.
۷/۹ - E سسیندن سوْنرا گلن همزه، «ئ» بیچیمینده یازیلاجاق:
تئاتر، رئال، نئاندرتال، پروتئین (پروتیین).
۷/۱۰ - Ö و Ü سسیندن سوْنرا گلن همزه یازیلمایاجاق:
مؤمین، لؤلؤ، مۆدّب، مۆنّث، مۆلّیف، مۆسّیس، مۆثّیر.
۷/۱۱ - اۇروپادان آلینما کلمهلردهکی ae سسلری بیزده «آی» بیچیمینده ایفده اوْلمالیدیر:
aeroport آیروپورت، aeroplan آیروپلان.
۷/۱۲ - تنوین قبول ائدن همزه بۇرادا گؤروندوگو کیمی یازیلمالیدیر:
جوزئاً، ایستیثناً.
شکیلچیلرین یازیلیشی
۸/۱-شکیلچیلر عۆمیتله کؤکلره بیتیشیک یازیلیر: گلمیشم، گلدیلر، ائللر، گؤزلدیر.
۸/۲- "می" و "مو" سۇال شکیلچیلری اوْرتادا بیتیشیک، سوْندا ایسه یان-یانا یازیلمالیدیر: گلدیمی؟ گئتدیمی؟
ای بیقرار سینهده، نشترمیسن، نهسن؟ پیکانمیسان، کؤنولموسن، اخگرمیسن، نهسن؟ (قؤوسی تبریزی).
۸/۳- "دا" و "ده" نیطق حیصّهلر شکیلچی کیمی ایشلندیگی زامان بیتیشیک، یوْخسا آیری یازیلیر: بۇ سۇالین جاوابی مندهدیر. حسن ده گلدی، من ده.
۸/۴- کلمهلری بیتیشدیرجی صامیتله باشلانان شکیلچیلردن قاباق پارچالاماق تؤوصیه اولور: موسیقیسی، قالمالییام، قالمالیییق، دئمهلییم، دئمهلیییک، فیضولییه.
باشقا میثاللار:
۸/۵-اۇزون کلمهلرین یازیلیشینی آسانلاتماق اوچون دؤرد و داها چوخ هیجالی کلمهلر سسلی ایله بیتن موْرفمندن سونرا پارچالانا بیلر، آنجاق آرالاریندا فاصیله اوْلمامالیدیر: مۇسیقیچیلر، بیزیمکیلر.
۸/۶ بیر کلمهده عئینی صامیت یا بنزر صامیتلر آردیجل شکیلده اۆچ دؤنه تیکرار اوْلورسا، کلمه ایکی موْرفم آراسیندا پارچالانا بیلر، آنجاق بیر کلمهنین موختلیف حیصّهلری یان-یانا یازیلمالیدیر، میثال اۆچون: سسسیز
۸/۷- موْرفملرین قوْووشماغیندا عئینی حرف یا اوْخشار حرفلر تیکرار اوْلورسا و اوْ ایکی حرفین بیرینجیسی ساغدان موتّصیل یازیلمیشسا، کلمهنی همین یئرده پارچالاماق تؤوصیه اولور:
نسیللر، منیممیش، دیللنمک
آشاغیداکی میثاللاردا صامیتین ساغ طرفدن آیری یازیلدیغینا گؤره سوْل طرفدن مۆتصیل یازیلماسی تؤوصیه اوْلونور:
اللر، داممیش، آشسیز، گؤللنمک
۸/۸- باشقا دیللردن آلدیغیمیز بو حیصّهلر قوْشولدوغو سؤزه بیتیشیک یازیلاجاق:
۸/۹- باشقا دیللردن آلدیغیمیز آشاغیدا قئید ائدیلن حیصّهلر موستقیل و قوْشولدوغو سؤزه یاخین یازیلاجاق:
کلمهلرین یازیلیشی
۹/۱-"مدنیّت"، "ادبیات"، "سویه"، قیمت، "صحیه"، "ویئتنام" و کیئف" کیمی آلینما سؤزلرده ایشلنن İYY سس ترکیبی و İY سس ترکیبی بۇرادا گؤروندوگو کیمی ییغجام شکیلده و سادهجه بیر "ی" ایله (و لازیم گلسه، بیر تشدید علامتی آرتیرماقلا) ایفاده اوْلاجاق.
۹/۲-اۇروپا دیللریندن آلینمیش کلمهلر عۆمومیتله فرانسیز تلفّوظو ایله یازیلاجاق: رداکسیوْن، ناسیونال، انرژی
۹/۳-اوْرژینال ایملاسی G ایله یازیلان و آذربایجان لاتین الیفباسیندا Q ایله ایفاده ائدیلن سس، بیزده «ق» ایله یازیلاجاق: اوْرتوقرافی، قرامر، قاز
۹/۴-تۆرک سؤزلرینین باشلانیشینداکی I فوْنمی قوْروناجاق ( İ سسینه چئوریلمهیهجک):
اؽشیق، اؽلدیریم، اؽلیق، اؽلغیم، اؽلخی
دیقّت: ایراق، ایلان، اینام کیمی کلمهلر بۇ قایدادان قیراقدا قالیر.
۹/۵-بۇ قرارنامهدهکی قئیدلری نظرده تۇتماق شرطی ایله بۆتون یابانجی کلمهلر فوْنتیک شکیلده یازیلاجاق:
۹/۶-صاییتلری تمثیل ائدن دیاکریتیک علامتلرین یازیلیشی سادهجه کلمهنین بیرینجی هیجاسیندا گرکلیدیر:
گؤرونوش، اوْغوز، دۆیون
آنجاق مۆبتدیلر اۆچون بو علامتلرین هر یئرده یازیلیشی تؤوصیه ائدیلیر: گؤرونۆش، اوْغۇز، دۆیۆن
۹/۷- فارسجا و عربجه شخص آدلارینین یازیلیشیندا اۇرژینال ایملا قوْرونمالیدیر: محمّد، حسین، ابوالقاسم، منوچهر، کاظم، عبدالناصر، سعودالفیصل، کبری، ساعد، هیئت.
۹/۸- دوْغمالاشمیش عرب و فارس منشألی شخص آدلاری اؤز ایملامیزلا یازیلا بیلر: علسگر، فاطما، حوسئن، ایرضا، ممّد.
۹/۹- جۇغرافی آدلاری ایراندا ایشلندیگی کیمی، آنجاق ایمکان داخیلینده اؤز تلفّوظوموزه اۇیغون شکیلده یازیلاجاق:
لهیستان، اؤزبکیستان، هیندوستان، لۆبنان، اوْتریش، تۆرکیه، کۆردوستان
۹/۱۰- سوْن عصرده غرض اۆزوندن یا بیلگی چاتیشمازلیغی سببیندن دَییشدیلمیش یئر آدلاری ایمکان داخیلینده اۇریژینال شکیلده یازیلاجاق: تۇفارقان، سئییدآوا، سایینقالا، سۇلدوز، آخماقایا.
۹/۱۱- فارسجادا ایشلنمکده اوْلان تۆرک سؤزلری اؤز ایملامیزلا یازیلاجاق: بوْشقاب، اۆتو، شۇلوق، اۇمود، قۇلدور.
۹/۱۲- سیرا سایلار و ایسمین مۆختلیف حاللاریندا و منسوبیت فۇرموندا چیخیش ائدن سایلار آشاغیدا گؤروندوگو کیمی یازیلمالیدیر:
۹/۱۲- دۇغمالاشمیش خاریجی کلمهلر اوْرتوقرافیده تۆرک سؤزلری کیمی چیخیش ائدهجک: مۇغایات، هامبال، باریت، مؽزی، آبیر.
بۇ کیمی کلمهلرین یازیلیشی اوْرتوقرافی سؤزلوگونده وئریلهجکدیر.
مۆرکّب سؤزلر و سؤز بیرلشمهلرینین یازیلیشی
۱۰/۱ - مۆرکّب کلمهلری ترکیب حیصّهلری مۆستقیل، آنجاق یان-یانا یازیلمالیدیر:
آغساققال، آغبیرچک، ککلیکاوْتو، قانۇنااۇیغونلوق، گؤزوگؤتورمزلیک، دیکباشلیق.
۱۰/۲ - یابانچی مۆرکّب کلمهلر بیر لکسیک واحید کیمی دئییل، مۆرکّب کلمه کیمی نظرده تۇتولاجاق؛ باشقا سؤزله اوْنلارین حیصّهلری مۆستقیل، آنجاق یاخین یازیلاجاق:
مؤحنتافزا، دیلآرام، وطنپرست، شؤهرتطلب.
قئید ائتدیگیمیز کیمی، آشاغیداکی ترکیبلر مۆرکّب سؤز حئساب ائدیلیر:
شۆناس (آذربایجانشۆناس)، پرست (وطنپرست)، طلب (شؤهرتطلب)، فۆروش (فضلفۆروش)، آنتی (آنتیکوْمونیست)، پرور (قوْناقپرور)، پان (پانعربیزم).
۱۰/۳ - فارسجا سؤز بیرلشمهلرینین آزی بیر حیصّهسی دیلیمیزده تکلیکده معنایا مالیک اولسا، اوْنلارین علاقهسی «-» اشارهسی ایله افاده اولاجاق؛ یوخسا بۆتون ترکیب بیر لکسیک واحید کیمی قبول اوْلاجاق:
سیمای-شمس، زولف-پریشان، سوء-قصد، بادهی-ناب، پنبهی-داغ-جونون، غیر-مۆمکون، ضیدّ-اینقیلاب، چشم-گیریان.
۱۰/۴ - فارس و عرب دیللریندن آلدیغیمیز بیرلشمهلردهکی «و» باغلاییجیسی اوْلدوغو کیمی و یا موافیق دیاکریتیک علامت قبول ائدهرک ایملادا چیخیش ائدهجک:
گشت و گۆذار، درد و غم، ناله و افغان.
گشت ۆ گۆذار، درد ۆ غم، ناله ۆ افغان.
۱۰/۵ - عربجه عیبارهلر، سؤز بیرلشمهلری، آتالار سؤزو و آیهلر اوْریژینال ایملایلا یازیلاجاق:
علیالخصوص، سهمالهضم، میزانالحراره، نعوذبالله، استغفرالله، انشاالله، ماشاالله، الیآخر.
تۆرک دیلی قۇراللاری؛ اوْرتوقرافی سمینارینین آلدیغی قرارلارین آنا خطلری
تعریفلر
اوْرتوقرافی. دیلین دۆزگون یازی قایدالارینی آراشدیران بیلیم ساحهسی اوْرتوقرافی آدلانیر.
بیتیشدیریجی صامیت. تۆرک دیلینده ایکی صاییت آردیجل ایشلنمز و بۇ کیمی دۇروم اوْرتایا چیخینجا، ایکی صاییتین آراسیندا "بیتیشدیرجی صامیت" دئییلن بیر فوْنم چیخیش ائدر. بیتیشدیریجی صامیت داها چوْخ اۆچ شکیلده تظاهور ائدیر: س (آتا، آتاسی)، ن (مۇسیقی، مۇسیقینی)، ی (ماهنی، ماهنییا)
دیاکریتیک علامت. فوْنملرین سس اوزللیگینی تمثیل ائدن و اوْنلاری بیر-بیریندن فرقلندیرن علامتلردن عیبارتدیر کی، حرفین اۆستونه یا آلتینا آرتیریلار. میثال: اۇن، اوْن، اؤن و اۆن کلمهلرینین تلفّوظ فرقینی تمثیل ائتمک اۆچون "و" حرفینین اۆستونده قوْیولان آیری-آیری دیاکریتیک علامتلردن ایستیفاده اوْلونموشدور.
سسلیلر و سسسیزلر (صاییتلر و صامیتلر). فوْنملر سسلی (A,I,O,U,Ə,E,Ö,Ü,İ) و سسسیز (میثال اۆچون P,T,Ş,K,L و باشقالاری) اوْلماق اۆزره ایکی قوْلا آیریلیر: سسلیلرین تلفّوظونده بۇ خۆصوصیت وار کی، هاوا جریانی آزاد شکیلده و هر هانسی مانعهلره راست گلدیگی اساسیندا فوْرمالاشیر.
فوْنم. ایکی کلمهنی فرقلندیرن ان کیچیک سس حیصّهسیندن عیبارتدیر. میثال اۆچون گؤز و کؤز کلمهسینی نظرده تۇتاق، بۇ ایکی کلمهنی فرقلندیرن جهت اوْنلارین بیرینجی سس حیصّهسینین تلفّوظ طرزیندن عیبارتدیر. باشقا میثال: اۆز و اؤز کلمهسی.
لکسیک واحید (سؤزجوک). سؤزلوکده قئید ائدیلمگی ضروری اوْلان و ساده بیر معنانی ایفاده ائدن کلمه بیر لکسیک واحید یا سؤزجوک آدلانیر. میثال اوچون گلمک فعلی گؤرندوگو شکیلده سؤزلوگه داخیلدیر، آنجاق گلمیشدیر سؤزونو سؤزلوگه داخیل ائتمگه گرک یوْخدور.
موْرفم. هر ساده کؤک یا شکیلچی بیر موْرفم آدلانیر و موْرفم عۆمومیتله ان کیچیک معنا واحیدلری یا قراماتیک وظیفهنی تمثیل ائدن حیصّهدن عیبارتدیر. میثال اۆچون گتیرمهمیشم سؤزونو بو موْرفملره بوْلمک اوْلار: گتیر+مه+میش+ام. موْرفم آنلاییشی هیجا آنلاییشی ایله دَییشیک سالماماق لازیمدیر. میثال اۆچون همین سؤزو هیجالارا بۇ شکیلده بؤلمک اوْلار: گه+تیر+مه+می+شم. گؤروندوگو کیمی موْرفملر همیشه معنالی حیصّهلردیر. آنجاق هیجالار معناسیز دا اوْلا بیلر.
هیجا. صامیتلر تکلیکده تلفّوظ ائدیله بیلمز. اوْنلاری تلفّوظ ائتمک اۆچون یاناشی گئدن صاییتلردن فایدالانماق گرکلیدیر. بئلهلیکله هر هیجانین اؤزگینده بیر صاییت دایانیر. بیر کلمهنی صاییتلرین اساسیندا تلفّوظ ائدیله بیلن مینیموم حیصّهلره آییرماقدان هیجالار اورتایا چیخیر. میثال اۆچون اوْد بیر هیجا، قوْچاق (قو+چاق) ایکی هیجا و گلمیشم (گل+می+شم) اۆچ هیجادان تشکیل اوْلموشدور.
کؤک و شکیلچی. ان کیچیک لکسیک معنا حیصّهلرینه کؤک و ان کیچیک قراماتیک معنا حیصّهلرینه شکیلچی دئییلیر، میثال اۆچون اؤنلوک سؤزو اؤن و لۆک حیصّهلرینه بؤلونمک اۆزره بیر کؤک و بیر شکیلچیدن تشکیل اوْلور.
سمینارین قۇرلوشو
سمینارین قۇروجولاری
درگیلر و قزئتلر: وارلیق[۱]، مهد آزادی، نوید آذربایجان، آوای اردبیل، شمس تبریز، ارک، چیچک
نشریاتچیلار و مدنیت اوْجاقلاری: چیچکلر قۇرولوشو، میشوْو کۆلتور درنگی، گۆنئی مدنیت اوْجاغی، اندیشة نو نشریاتی، صابر درنگی، آذربایجانلی بیلییۇردلولار توْپلومو
سمینارین باشقانی
دوْکتور جواد هیئت
سمینارین دبیری
مۆهندیس ابراهیم رفرف
سمینارین آراشدیرما مؤوضوعلاری
موْرفم و هیجا آنلاییشی و یازی قایدالاری، شکیلچیلر، دخیل کلمهلر، مۆرکب سؤزلر و سؤزبیرلشمهلری، قیسالتمالار، عۆمومی اوْرتوقرافی مسألری
علمی هئیأتین عۆضولری
اکبر آزاد، دوْکتور جمال آیریملو، فریبا ابراهیمی (آفاق)، عادل ارشادیفر، حسن ارک، توحید اسدزاده، رسول اسماعیلزاده، محمد اشراقی، فریده اصغرنیا، نادرالهی، بهروز ایمانی، بهزاد بهزادی، یوسف بهنمون (دالغین)، دوْکتور غلامرضا بوداغی، دوْکتور حسین پناهی، حسن م.جعفرزاده، میرهدایت حصاری، بهرام حقپرست (ائلچین)، علیرضا حمیدهخو، علی حسینزاده (داشقین)، حسن خدائی (تایماز)، بابک دانشور، عبدالرحمن دیهجی، حسن راشدی، مصطفی رزّاقی، مهرشید رهنما، ابراهیم رفرف، محمد تقی ستاری، داود سعید خانلو، حسن مسلمی، دوْکتور حسینقلی سلیمی، حسین طهماسبپور، یحیی شیدا، علیرضا صرّافی، کیان صفری، دوْکتور هوشنگ عطاپور، دوْکتور محمدعلی فرزانه، مسعود فیوضات، دوْکتور حسین فیض اللهی وحید، دوْکتور م.قاسمی (آغشین آغکمرلی)، حبیب قنبرپور، رسول کامران، کشتیبان، محمدرضا کریمی، علی محمدزاده فارسی، توحید ملکزاده، عزیز محسنی، حسن مجیدزاده (ساوالان)، حسین محمدخانی (گونئیلی)، دوْکتور حسین محمدزاده صدیق (دۆزگون)، دوْکتور یوسف معماری، عباد ممیزاده (آغداشلی)، ناصر منظوری، علیرضا مقدم، اسدالله مردانی، کریم مشروطهچی (سؤنمز)، صدیار وظیفه (ائل اوْغلو)، اسماعیل هادی، دوْکتور جواد هیئت، محمدرضا هیئت
قایناقلار
- ^ تورک دیلی یازی قوراللاری (تورکجه). وارلیق درگیسی.


text:
قولاج(اؤلچو بیریمی)
قۇلاج (قوْلاج) — خالق آراسيندا گئنيش ياييلميش و بو گون ده ايشلهديلن اوزونلوق اؤلچو بيريميدير.
عومومي معلومات[دَییشدیر]
قولاج بعضي ادبياتلاردا "ايکي الي ده چيگين برابري" آچيق توتدوقدا ساغ الين باشالا بارماغينین اوجوندان سول الين مووافيق بارماغينین اوجونا قدر اولان مسافهيه برابر گؤرورولور؛ گاه 150 سم، گاه 142 سم، ياخود 177 سم حساب اولونور. باشقا بير قايناقلاردا ايسه قولاجين ديرسک سوموگونون اوزونلوغونا برابر اولدوغو گؤستريلير. ديرسک سوموگونون اوزونلوغو دا 40-64 سم آراسيندا دَييشير. بعضي قايناقلاردا قولاجي ديرسکله عئينيلشديرير و 5. م-ه برابر گؤتورورلر.
قولاج حاقيندا اولان بو فيکيرلر موباحيثهلي ساييلا بيلر. بئله کي، قوْلاج ("قوْل" و "آچ" سؤزلريندن عمله گتيريلميشدير) اينسانین آچيق وضعيتده توتولموش ساغ و يا سول الينین ان اوزون بارماغينین اوجوندان بورنونون اوجونا قدر اولان مسافهدير کي، بو دا اورتا حسابلا 1 م-ه برابردير.
قولاج قوللاريمي گررم،
مئيداندا هونر گؤستررم.
سياه زولفو دال گردنده بير قولاج!
سونا جيققاسي تک اوجلاري قيیقاج.
کئچميشده عادتاً قويونون درينليگي قولاج ايله اؤلچولردي.
قايناق[دَییشدیر]
آذربايجان ائتنوقرافياسي، باکي-2007، "شرق-غرب" نشرياتي. اوچ جيلدده. 3. جيلد. ص. 454. ايسبن 978-9952-34-152-2