text:
دونیا بانکینین «موترققی عدلیه خیدمتلری و معاصر محکمه اینفراستروکتورو لاییحهسی» اوزره نؤوبتی نظارت میسیسیاسی فئورالین ۱-دن آذربایجاندا ایشه باشلایاجاق.
رئپورت-اون معلوماتینا گؤره، سفر فئورالین ۱۰-دک داوام ائده جک.
میسسییانین رهبری لاییحه قروپونون باشچیسی آمیتابها موخئرژیدیر (آمیتابها موکهئرژئئ). میسسییانین آذربایجان عدلیه ناظیرلیینده و بیر سیرا حقوق-محافظه اورگانلاریندا گؤروشلر کئچیرجه یی گؤزله نیلیر.
بو میسسییا سونونجو دفعه ۲۰۱۶-جی ایل ایونون ۸-۲۰-ده آذربایجاندا اولوب.
قئید ائدک کی، ۲۰۰۶-۲۰۱۴-جو ایللر اوزره حیاتا کئچیریلهن عدلیه سیستئمینین موعاصیرلشدیریلمهسینه دایر بیرگه لاییحهلر چرچیوهسینده ۳۰-دک محکمهنین یئرلشجه یی معاصر بینا و کومپلئکسلرین لاییحهلری حاضیرلانیب، ۱۱ رایون محکمهسی اوچون ان معاصر ایکت-لرله تجهیز اولونموش یئنی بینالار تیکیلهرک ایستیفادهیه وئریلیب.
خاطیرلاداق کی، ۲۰۱۴-جو ایل اوکتیابرین ۲۲-ده عدلیه ناظیری فیکرت ممدوو و دب-نین آذربایجان اوزره کئچمیش مئنئجئری لاریسا لئشچئنکو عمومی دیری ۱۰۰ ملن. آمئریکا بیرلشمیش شتاتلاری دوللاری اولان «موترققی عدلیه خیدمتلری و معاصر محکمه اینفراستروکتورو لاییحهسی"نی ایمضالاییبلار.
لاییحه چرچیوهسینده یئنی محکمه و محکمه کومپلئکسلرینین تیکینتیسی، ائلئکترون محکمه اینفورماسییا سیستئمینین و دیگر قاباقجیل ایکت-لرین گئنیش تطبیقی، عدلیه ایشچیلری و حاکملرین پئشکارلیغینین یوکسلدیلمهسی، حقوقون موختلیف ساحهلری اوزره وطنداشلارین معلوماتلیلیغینین آرتیریلماسی و دیگر تدبیرلرین حیاتا کئچیریلمهسی نظرده توتولور.


c: text/html

text:
روسییا گومرودهکی ۱۰۲-جی حربی بازاسیندا نئبو-م رادیولوکاسییا کومپلئکسلری یئرلشدیریب.
آخار .آذ خبر وئریر کی، بو حاقدا معلومات یئوگئنییا دامانتسئوانین «توپوار .رو» سایتینداکی مقالهسینده یئر آلیب.
«بوراداکی نئبو-م آذربایجانین ایسرایلدن الده ائتدیی ائل/م-۲۰۸۴ قرین پاین ایستانسییاسینا گوجلو جاواب اولاجاق. بو کومپلئکس همچینین تورکییه، عیراق، سورییا و گورجوستانلا هاوا مکانیندا بؤیوک اراضینی نظارتده ساخلایا بیلر. ناتو و ایسرایل آویاسییاسینین یاخین شرقده ایستهنیلهن قانونسوز فعالیتی درحال قئیده آلیناجاق»، – او بیلدیریب.
قئید ائدک کی، آذربایجان ائل/م-۲۰۸۴ قرین پاین ایستانسییاسینین الده ائدیلمهسی ایله باغلی ایسرایلله ۲۰۱۱-جی ایلده موقاویله ایمضالاییب. بو سیستئم آذربایجانلا یاناشی ایسرایل، هیندیستان و جنوبی کورئیادا دا ایستیفاده ائدیلیر. قرین پاین ۵۰۰ کیلومئتر مسافهدهکی بوتون هدفلری معین ائتمک گوجوندهدیر. نئبو-م-ده ایسه هدفلر ۶۰۰ کیلومئتر مسافهدن معین اولونور.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
آذربایجان یانوارین ۱۹-ده ئهراندا چوخ مرتبهلی بینانین چؤکمهسی ایله باغلی یارانمیش وضعیتین نتیجهلرینین آرادان قالدیریلماسی ایله علاقدار ایرانا یاردیم تکلیف ائدیب.
رئپورت خبر وئریر کی، بو بارهده ایرانین آذربایجانداکی سفیری جاواد جهانگیرزاده باش ساغلیغی وئرمک اوچون سفیرلییه گلن آذربایجانلی یانغین سؤندورهنلرله گؤروشده بیلدیریب.
اونون سؤزلرینه گؤره، آذربایجانین فؤق العلاده حاللار ناظری کمالددین حیدروو حادثهدن درحال سونرا ایرانا هم تکنیکی یاردیم گؤسترمهیه، هم ده ایشچی قوهسی گؤندرمهیه حاضر اولدوغونو دئییب.
ایران سفیری وئردیکلری دستهیه گؤره آذربایجان رهبرلیینه و خالقینا تشکورونو بیلدیریب و آذربایجان-ایران موناسیبتلرینین داها دا اینکیشاف ائدجیینه امینلیینی ایفاده ائدیب.


text:
سیزین کئفینیز کیمه باغلیدیر؟!
دوکتور جئری
بو گونلر کیمدن حالینی سوروشورسان باشلاییر آخ-وای ائلهمگه! هامینین دردی-چورو دا عئینیدیر سانکی: پولسوزلوق!!
دونن تئیمور آغانین قهوهخاناسیندان اگلشمیشدیک. حاجی سولئیمان گلدی. حاجی سولئیمان بیزیم اوستاد دفترینین داییسیدیر. چوخ وارلی-کارلی بیریسیدیر. یئددی-سککیز حیطی، اوچ-دؤرد دوکانی، نئچه-نئچه باغی - زمیسی واردیر. اؤز- اؤزومه، "بختورین کئفینین اوستونه کئف یوخدور! "دئیه آیاغا قالخیب حالینی سوروشدوم:
- حاجی کئفین نئجهدیر؟
الیمی سیخیب آجی-آجی گولومسهیهرک:
- منیم کئفیم یعقوبعلینین کئفینه باغلیدیر، اونون کئفی یاخشی اولسا منیمکیده یاخشیدیر!- دئدی.
بیزدن اوزاقلاشیب تای-توشلارینین یانیندا اگلشینجه، اوستاد دفترینی دومسوکلهدیم:
- یعقوبعلی داها کیمدیر؟!
اوستاد دفتری پیچیلدادی:
- یعقوبعلی داییمین بیرجه کورهکنیدیر. قوماربازدیر، اوتاندا، کئفی کؤک اولور، اوتوزاندا گئدیر داییقیزیمی آتیر کؤتگین آلتینا!
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
نییه آمریکانین أتوم بومباسی اولمالیدیر بیزیم یوخ؟!
دوکتور جئری
قونشوموز جناب سروان اصلانی گولش
قاباق،خوش دانیشیق، میرتجیل بیر اینساندیر. دانیشاندا آدامی اؤزونه والئه ائدیر. اوتوز ایل بوندان قاباق امکلی اولوب. کئچن گون
ائل باغیندا ارتشده اولان خاطیرهلریندن دانیشدی. اونون خاطیرهلرینی دینلهیهلی
بیردن دونیادا اولان ایکیلی سیاستلرین سیرری منیم اوچون آچیقلانمیش اولدو!
او دئدی:
شاهلیق دؤنمینده عجبشیر پادگانیندا خیدمت ائدیردیم. بیرآز اینگیلیس دیلی
بیلدیگیمه گؤره منی آمریکا موستشارلارینین سورجوسو اولاراق گؤرهولندیرمیشدیلر.
بیر گون جیپ ماشینی ایله جورج و مایکل آدلی ایکی افسری تبریزدن عجبشیر پادگانینا
آپاریردیم. داریخدیرجی بیر دوروم ایدی؛ افسرلر یاواش-یاواش بیربیرلری دانیشیر،
منده مورگولو-مورگولو گؤزومو یولا تیکمیشدیم. بیردن مایکل آدلی افسر یئرینده گرنهشهرک
یانینی قووزاییب،"دیززز" کیمی بیر سس چیخارتدی! دوداغیم قاچدی، ایستهدیم
گولوم آنجاق گؤردوم اونلار بیر شئی اولمامیش کیمی دانیشقلارینی سوردورورلر.
اؤز-اؤزمه دئدیم؛ اولمایا ماجرانی اؤرت-باسدیر ائلهمک ایستهییرلر! اوچ-دؤرد
دقیقه گئچدی. بو کز جورج یانینی قووزاییب "جوووو" کیمی بیر سس چیخارتدی.
آینادا اوزلرینه باخدیم، یئنه بیر شئی اولمامیش کیمی دانیشیردیلار. او زامانلاردا
منده بیر آز اینقلابی احوال-روحیه وار ایدی. دوشوندوم: اوسدورانین قاباغیندا
سیچماسان دئیر بلکه گؤتون یوخدور! گرهک بو آمریکالیلارا یاخشی بیر درس وئرَم.
آمما گؤردوم ماشیندا سیچماق اولماز! بیردن آتامین بیر سؤزو یادیما دوشدو. او دئیَردی:
آمریکادا اوسدورماق مان(عیب) دئییل گَییرمک ماندیر. ایستهدیم اونلارین اوسدورماغینین
قاباغیندا منده گییریم، یئنه اؤز- اؤزومه دئدیم:یوخ اوندا گئدیب اویان-بویاندا
دئییرلر ایرانلیلار کولتورسوزدورلر! سونوندا بو قرارا گلدیم: قاباق-قارشی اولاراق
منده اوسدورام! جانیمی دیشیمه ییغیب قارنیمی، باغیرساقلاریمی، اوتوراغیمی زورا باسدیم:
"زارررت".
ایکی سایین ایچینده ماشین ایگ-قوخو ایله دولدو!
سانکی خردل گاز وورموشدولار! اؤزومون جیگرلریم آغزیما گلدی قوخودان!..مایکل الینده
اولان مشق آغاجی ایله آرخادان چیگنیمه تاپداییب قیشقیرردی:
-ساخلا!..ساخلا!..
آیاغیمی ساخلاجا باسدیم. افسرلر هرهسی بیر قاپیدان اؤزلرینه ائشیگه آتدیلار. باییرا
باخدیم، جورج اللرینی قارنینا قویوب اؤیوردو! مایکلین حالی دا اوندان یاخشی
دئییلدی.
تیر-تیر تیترهییردیم:
- یقین منی ارتش شاهنشاهیدان قوواجاقلار!
هاندان-گئجدن افسرلرین هوشو باشلارینا گلدی، جیپین آرخاسیندان سو قالونونو
گتیردیم. ال-اؤزلرینی یودولار. بیر تورلو گونامی یوماغا چالیشدیم:
- جنابلار باغیشلایین اؤز الیمده دئییلدی بیردن چیخدی!..
مایکل دئدی:
- پادگانا یئتجک تئز گئت اؤزونو...
(قورخودان اؤدوم آغزیما گلدی؛ یقین اؤزمو بازداشتگاها معروفچولوق ائتمهلیایدیم)
... گئت اؤزونو بهدارییا معروفچولوق ائله!..
چاشیردیم:
- بهدارییا؟!!
- هه! بهدارییا...ائله بیل خبرین یوخدو خستهسن!..
مایکل چاش-باش اولدوغومو گؤرونجه آچیقلادی:
- خسته آدامین اوسدوراغی قوخویار! بللی دیر سن یامان خستهسن!!
مایکلین سؤزو دوغرو اولمالی ایدی، اونلارین اوسدوراغین اصلن ایگ-قوخوسو یوخ
ایدی!
تکرار ماشینا میندیک. افسرلرین رنگ-روفلاری قاچمیشدی. عجبشیرهجن نه دیندیلر،
نه دانیشدیلار، نه ده اوسدوردولار!
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
اورگانیک یامان
دوکتور جئری
آراباچی صفرعلینین آغزی بتر کیفیر، بترده دعواکار آدامدیر. بوش نسنهلرین اوستونده خالق ایله دالاشیب یامانلاشماغا باشلار. داناباش کندینده، ایندییهدک کیمسه اونون یامان-یوْووُزلاریندان آماندا قالماییب. یامانلارینین هامیسی دا اورگانیکدیر! بیردؤنه، ییرمی یئددی-ییرمی سککیز ایل بوندان قاباق 22بهمن گؤستریلرینه قاتیلیب جهانی استکبار-ی سؤیمگه باشلاینجا ایمام جومعه قولاغیندان یاپیشیب سیرادان ائشیگه اؤتورهرک،" آخماق کیشی بوراسی بو یامانلارین یئریدیر؟! گؤرمورسن آرواد-اوشاق وار؟ آدام کیمی مرگ بر آمریکا، مرگ بر اسرائیل.. دئیه بیلمزسن؟!" دئیه اوستونه قیشقیرمیشدی.
صفرعلینین سون دعواسی اون بئش گون بوندان قاباغا قاییدیر. آراباسینا یونجا یوکلهییب کوچهدن کئچرکن یونجالار دللک جاببارین ناودانینا ایلیشیب یئریندن چیخارتمیشدی. دللک جاببار ائشیگه چیخیب دیللهنینجه صفرعلی اونون اوشاغی اولمادیغینی نظرده آلاراق آروادینی سؤیمگه باشلامیشدی. یازیق جاببارین رنگ-روفو قیپقیرمیزی اولوب آغزینی آچیب نسه دئمک ایستهییرکن دیشلری قیفیلانیب یئره ییخیلمیشدی. قاپی-قونشو اونو تئز خستهخانایا چاتدیرماسایدیلار-دوکتورلارین دئدیگینه گؤره- اؤلهجک ایدی.
کئچن هفته بیر خبر توپ کیمی داناباش کندینده سسلندی: آرابانی قوشاندا، آت صفرعلینین اورگانینی قاپمیش!
سؤیلنتیلر دئییشیک ایدی؛ کیمیلری اورگانین کؤکدن قوپدوغونو، کیمیلری ده چئینهنیب ایشلهنیلمز دوروما دوشدوگونو سؤیلهییردیلر. کندلیلر بیر یاندان صفرعلینین حالینا اوزلوسهلرده بیر یاندان دا سئوینیردیلر اونون کیفیر یامانلاریندان جانلاری قورتولوب!
دونن صفرعلینی ائولرینه گتیردیلر. دوست-تانیشلارلا ییغیشیب حالینی سورشماق اوچون گؤروشونه گئتدیک. یولدا دللک جاببارا توش گلدیک. قولتوغوندا یئکه بیر رشت دوگوسو تورباسی داشیییردی. الیمیزده میوه-شیرنیلری گؤرجک سئویندی. "صفرعلینین یانینا گئدیرسیز؟" دئیه سوروشدو. "هه" دئینجه بیزه قوشولوب،"ایجازه وئرسهز منده سیزیله گلیم"دئدی. "لاپ یاخشی!"دئدیک. اوستاد دفتری قولاغیما پیچیلدادی:"غئیرتسیزه باخ! ائله بیل اوگون بونون آروادینی سؤیموردو؟!"
صفرعلیگیله یئتیشدیک. قاپینی چالدیق. آروادی گوللو خانیم ائشیگه چیخدی. قارا گئینمیشدی! "بویور" ائتدی؛ ایچرییه گئچدیک آنجاق دللک جاببار قاپی آغزیندا دایاندی. گوللو خانیم گئنه "بویورون- بویورون" ائدینجه دللک جاببار دوگو تورباسینی اونا اوزاداراق دئدی:
- موزاحیم اولماق ایستهمیرم؛ زحمت اولماسا صفرعلی آیاغا قالخینجا بو آرپالاری آتین قاباغینا تؤکهسیز، آج قالماسین!!
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
یالانچیلار
دوکتور جئری
اورمو
گؤلونون چؤللشمهسینین قاباغینی آلما یوللارینی آختارماق اوچون دؤولت طرفیندن بیر
هئیت اورمو شهرینه گؤندهریلیر. یولدا سوروجونون یوخلاماسی اوزوندن ماشین درهیه
دیغیرلانیر. او یاخینلیقدا قویون یایان قلئیچی مورتوض بونو گؤرجک قضا یئرینه یئتیشب
آداملاری بیر-بیر ازیلمیش دؤولت ماشینیندان
چیخارداراق قویلاماغا باشلاییر.
ائرتهسی گون مأمورلار
اولای یئرینه تؤکولوشوب قلئیچی مورتوضو
سورغو- سوالا توتورلار:
- سن نییه بیزه خبر وئردمهدین؟!
- جیب
تئلئفونوم ائوده قالمیشدی؛ منده قویونلاری اؤتوروب پاسگاه گله بیلمزدیم!
- سن نییه اؤز
باشینا آداملاری قویلادین؟
- اؤلولر
آچیقلیقدا قالیب قورد-قوشا یئم اولماسینلار دئیه قویلادیم؛ هر نه اولسا بیز
موسلمانیق اؤلونون یئرده قالماسی جایز دئییل.
- سن آرخایین
ایدین هامیسی اؤلموشدو؟
- بعضیلری
ایدیعا ائدیردیلر دیریدیرلر آنجاق سیزده یاخشی بیلیرسیز بو سیاستچیلر نئجه آدامین گؤزونه
دیک-دیک باخیب یالان دانیشیرلار!!
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر


text:
طالبانین افقانیستاندا حربی حیصهیه هوجومو زامانی هلاک اولانلارین سایی ۱۴۰ نفره چاتیب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو بارهده اینفورماسییانی «ریا نوووستی» آگئنتلیگی یاییب.
قید ائدک کی، هجوم دونن بلخ ایالتینده باش وئریب. اولجه ترورچو کامیکادزه حربی بازانین یاخینلیغیندا مینالانمیش آوتومبیلی پارتلادیب. سونرا یاراقلیلار ایکی «پیکاپ» تیپلی آوتومبیلله بازانین اراضیسینه داخیل اولاراق عسگرلره آتش آچیب. هجوم ائدنلرین بیرینین اله کئچیریلدیی بیلدیریلیب.
۲۰۱۴-جو ایلده آمریکانین حربیچیلری افقانیستانی ترک ائتدیکدن سونرا اؤلکهنین جنوب رایونلارینین بیر چوخو طالبان حرکاتینین نظارتینه کئچیب. سون زامانلار بعضی کند رایونلاریندا اوستونلویه ییهلنهن یاراقلیلار بؤیوک شهرلر ایستیقامتینده ده هوجوملارینی داوام ائتدیریر. بئله کی، اؤلکهنین شیمالینداکی قوندوز و حکومت قوهلرینین فورپوستو ساییلان سانقین شهرینی اله کئچیرهن طالبلر حاضردا کابلدن جنوب-قربده یئرلشن قزنی ایالتینین عینی آدلی آدمینیستیراتیو مرکزی اوغروندا دؤیوشلر آپاریر. همچینین رئگیوندا ایشید قروپلاشماسینین دا تأثیر دایرهسی آرتماقدادیر.


text:
سیلاولربیرلیگی نامی بیلن ینگی سیاسی بیرلیک تشکیل ایتیلدی
جنبش، جمعیت، وحدت حزبلری ، ملی جبهه، ملی اتفاق و باشقه بیرقطار سیاسی حزبلر و سیاسی شخصیت لر اشتراکی بیلن بوکونگی یولگه قوییلگن یغینده سیلاولر بیرلیگی نامی بیلن ینگی سیاسی بیرلیک تشکیل ایتیلدی.
بوگونگی ییغین ایسه سیاسی حزب لرگه طرفداربولگن مینگلب کیشی مملکت نینگ تورلی ولایت لریدن اشتراک ایتیش لری بیلن بولیب اوتدی.
ینگی دن قوریلگن افغانستان سیلاولر بیرلیگی نامیده گی اتفاق نی قوریلیشیدن مقصد سیلاولرده بیر قول وبیرکونگیل بیلن بیر نامزد نی حمایت ایتیش بولگن.
بوگونگی توزیلگن اتفاق رهبرلری ملی بیرلیک نی تامین لش، توپراق بیرلیگی، بوتون خلق سیاسی تیزیم گه حصه قوشیش لری وحزب لرآره سیده علاقه لرنی مستحکم له نیش مقصدیده بو اتفاق نی توزگن لرینی تاکیدله ماقده لر.
افغانستان سیلاولربیرلیگی نی ایجاد ایتگن رهبرلرکیلگوسی ریاست جمهورلیک لوازمیده بیرنامزد نی تنیشتیریب وحمایت ایتیش لرینی ایته دیلر، اماحاضرچه انیق کاندیدنی تنیشتیریش اوچون قرارآلینمه گنی معلوم قیلینه دی.
یقین ده جنرال دوستم ومحقق اوی لریده بولیب اوتگن ییغین لرده علی احمد جلالی وزلمی خلیل زاد جنابلری افغانستان جمهور رئیسی نینگ برادری قیوم کرزی وباشقه بیر قنچه سیاسی رهبرلرهم اشتراک ایتگن ایدیلر.
بیراق بوگونگی ییغین گه اشتراک ایتمه گن لری بیر قنچه سواللرنی اهالی آره سیده پیدا قیلدی، بیراق افغانستان سیلاولربیرلیگی نی توزگن سیاسی رهبرلر، بوکیشی لر کیلمه گن لری، بو اتفاققه قرشی لیک کورستگن لری ایمس دیب ایته دیلر. بوحقده ملی ایتلاف باشلیغی داکتر عبدالله
"یوق بوجریانگه اولرنینگ مخالفت کورسه تیش لری ایمس،اولرهم بونگه قیزیقیش کورستگن لر،بواتفاق دن اساسی مقصد نیمه قیسی شکلده بولگن بونی اورگنماقده لر، اولرنینگ بیر قطار دوست لری مملکت دن تشقریده بولگن، شو اوچون اولر بیلن بحث لرهم بولیب اوتگن، اولرمذاکره لر دوام ایتدیره میزدیب وعده بیرگن لر، بیله سیزلر بوجریان مملکت بویلب بیرکینگ جریان بولگن".
افغانستان سیلاولربیرلیگی مسووللری بوندن کیین هم ایجاد ایتیلگن بوسیلاو بیرلیگی گه قوشیلیش نی ایسته گن سیاسی جریان لرهم حصه قوشه آلیش لرینی ممکن دیب تیل گه آله دیلر.
ریاست جمهورلیکده اوزینی کاندید قیلیب رویخط اوتیش زمانی ایسه کیلگوسی 28سنبله آی باشلنه دی.
سیلاولرگه آز قالیشی بیلن افغانستانده فعال بولگن قطارسیاسی حزب ایسه کیله جک حکومت چوکاتیده یخشی راق موقعنی توتیش مقصدیده اتفاق لرنی توزه دیلر.
اما اوتمیشده بو کبی اتفاق لردن بیر قنچه لری اخیرگچه اوزآره لریده بیرلیک لرینی سقلب قالمسلیک لری هم کوزه تیلگن ایدی.
بیراق بوگل ینگی دن ایجاد ایتیله دیگن اتفاق لر کیله جکده قنچه لیک اوز بیرلیک لرینی سقلب قالیش لری باره سیده حاضرچه سوزیوریتیش قیین، بونی وقت معلوم قیلیشی ممکن.


text:
سلاحلی اینسانسیز هاوا آراجلارینا بیر قابلیت داها
" آنلیق هدف تعین، تعقیب و وورما قابیلیتیمیزی عنقا-اس سیها ایله چوخ داها اوزون مسافهلره داشیمیش اولدوق"
ساوونما صنایعی باشقانلیغی اؤندرلیگینده گؤرولهن ایشلر نتیجهسینده، سلاحلی اینسانسیز هاوا آراجلارینا(سیها) یئنی بیر قابیلیت داها علاوه ائدیلدی.
اویدو اوزریندن کنترل قابیلیتینه صاحب عنقا-اس سیها ایله میلی اویدو اوزریندن مام-ل مهماتلی آتیش تستلری اوغورلا تاماملاندی.
ساوونما صنایعی باشقانلیغیندان وئریلن معلوماتا گؤره، قورومون اؤندرلیگینده تورک هاواچیلیق و اوزای صنایعی (توساش) طرفیندن گلیشدیریلهن عنقا سیهالارینین قابیلیتی داها دا آرتیریلدی.
اویدو اوزریندن کنترل قابیلیتینه صاحب عنقا-اس سیها ایله میللی اویدو اوزریندن مام-ل مهماتلی آتیش تستلری اوغورلا حیاتا گئچیریلدی.
بو سایهده گوونلیک بیریملری، یئرلشدیگی یئرین اوزاقلیغینداکی بیر بازادان قالدیردیغی عنقا-اس سیهانی کنترل ائدرک، اوزاقداکی بیر هدفی وورابیلهجک.
آچیقلامادا، "بو سیستمله اینسانسیز هاوا آراجلاریندا(ایها) صاحب اولدوغوموز آنلیق هدف تعین، تعقیب و وورما قابیلیتیمیزی عنقا-اس سیها ایله چوخ داها اوزون مسافهلره داشیمیش اولدوق. اویدو اوزریندن عنقا-اس ایله ائدیلهن بو آتیش، اؤلکهمیزین میلی تکنولوژی گلیشدیرمه فعالیتلرینده ده بیر ایلک اولدو" ایفادهسینه یئر وئریلدی.


text:
ایلیا ایلیچ مچنیکوو
ایلیا ایلیچ مچنیکوو روسجا: Илbя Илbич MeчHиkoB؛ ۱۵ مای ۱۸۴۵، ایوانووکا - ۱۵ ایول ۱۹۱۶، پاریس) — ایمون سیستمی اوزریندهکی آراشدیرمالاری ایله تانینان و نوبل اؤدولینا لایق گؤرولهن یهودی اصیللی روس عالیم.
حیاتی[دَییشدیر]
ایلیا مچنیکوو ۱۵ مای ۱۸۴۵-جی ایلده ایوانووکادا آنادان اوْلموشدور. خارکوو اونیورسیتتینی ایکی ایل ایچریسینده بیتیرهرک آلماننین قیسسئن اونیورسیتتینده رودولف لوکارت (۱۸۲۲-۱۸۹۸) ایله بیر ایل ایشلمیشدیر. داها سوْنرا سو جانلیلاری اوزرینده آراشتیرمالارین مرکزی اولان ناپول شهرینه گئدهرک ائمبریون اینکیشافینی اؤیرهنمهیه باشلامیشدیر. آلمانیا قاییدیب مونیخ و قؤتتینگن اونیورسیتتلرینده حازیرلادیغی تئورئمینی ۱۸۶۷-جی ایلده سانکت-پتربورق دؤولت بیلیم یوردونه تقدیم ائدرک دوکتورا آلان مئچنیکوو آلکساندر کووالئوسکی ایله بیرلیکده کاری ارنست فون بیر موکافینی قازانمیشدیر. عینی ایل اودئسسا اونیوئرسیتئتینده ایشلهمهیه باشلایان مئچنیکوو نؤوبتی ایل سانکت پتربورق سانکت-پتربورق دؤولت بیلیم یوردونه گؤندریلسه ده ۱۸۷۰-۱۸۸۲-جی ایللرده یئنه اودئسسا اونیوئرسیتئتینده ایشلمیشدیر. ۱۸۷۳-جو ایلده بیرینجی آروادینین اؤلوموندن و ۱۸۸۰-جی ایلده ایکینجی آروادینین آغیر خستهلهنمهسیندن سوْنرا ایکی دفعه اینتاهار جهدی ائدن مئچنیکوو ۱۸۸۲-۱۸۸۶-جی ایللرده مسینادا اؤزل آراشدیرما مرکزینده یاد مادهلری اوداراق محو ائدن هوجئیرهلر اوزرینده آراشدیرما آپارمیشدیر. ۱۸۸۶-جی ایلده اودئسسا بیولوژی اینستیتوتونون ایدارهچیسی اوْلموش، ۱۸۸۸-جی ایلده پاریسه کؤچهرک حیاتینین سوْنونا قدر آراشدیرمالارینی پاستئر اینستیتوتوندا آپارمیشدیر. ۱۹۰۶-جی ایلده لندن کرال جمعیتی طرفیندن کوپلی مدالینا لایق گؤرولدوکدن سوْنرا ایممون سیستمی اوزریندهکی ایشلرینه گؤره ۱۹۰۸-جی ایلده فیزیولوژی و طیب اوزره نوبل موکفاتینی ارلیخله بؤلوشموشدور. ۱۹۱۶-جی ایلین ۱۵ ایولوندا پاریسده وفات ائتمیشدیر.
آراشتیرمالاری[دَییشدیر]
فاقوسیتوز[دَییشدیر]
بیرهوجئیرهلی جانلیلارین تکامول کئچیرهرک چوخهوجئیرهلی جانلیلارا چئوریلمهسینی اثبات ائتمک و بونونلا چارلز داروینین تئورئمینی دستکلهمک ایستهیهن مئچنیکوو ایشه اونورغاسیزلارین هزم سیستمی ایله باشلامیشدیر. بۇ جور اورقانیزملرده ائمبریونون اینکیشافینی اؤیرهنمک اوچون ۱۸۶۰-جی ایللرده باشلادیغی آراشدیرمالاریندا ۱۸۸۲-جی ایلده واجیب بیر شئیین فرقینه وارمیشدیر. او، سایدام دنیز اولدوزو قوردجوغوندا بعضی هوجئیرهلرین یاد جیسیمجیکلری احاطه ائدرک اوددوقلارینی موشهیده ائتمیشدیر. مئچنیکوو بۇ هوجئیرهلرین ائندودئرمدن دئییل، مئزودئرمدن یاراندیغینی و وظیفهلرینین یاد جیسیمجیکلری اورقانیزمدن اوزاقلاشدیرماق اولدوقلارینی تاپمیشدیر. اونلاری یونان دیلینده "اودان هوجئیره" معناسینی وئرهن فاقوسیتوز سؤزو ایله آدلاندیران مئچنیکوو قان-دامار سیستمینه صاحب اورقانیزملرده ائندودئرمده یارانان لئیکوسیتلرین وظیفهسینی یئرینه یئتیردیینی ایرلی سورموشدور. ایممون سیستمینین فاقوسیتوز هوجئیرهلری ایله باش وئریدیینی مۆدافیعه ائدن مئچنیکوو اوزون ایللر هورمون تئورمینی مۆدافیعه ائدنلرله موباهیسه ائتمیش، سوندا هر ایکی تئورئمین ده معین درجهده دوغرو اولدوغو معین اولونموشدور.
دیگر آراشدیرمالاری[دَییشدیر]
مئچنیکوو طبیعی مۆدافیعه مکانیزمملری، یولوخوجو خستهلیکلر، ائمبریولوژی اوزرینده ایشلر آپارمیشدیر. او، فرانسه عالیمی رو ایله بیرلیکده سیفیلیس خستلیینین مئیمونلاردا دا اولدوغونو اثبات ائتمیش و بۇ خستلیین موالیجهسینده معین تؤهفهلر وئرمیشدیر. سون ایللرینده اینسانینین یاشلانماسی اوزرینده آراشدیرمالار آپاراراق باکتریلارین، خصوصیله باغیرساق باکتریالارینین ایفراز ائتدیی زیانلی مادهلرین اینسان اؤمرونو قیسالتدیغینی و دوزگون قیدالاندیقدا اینسان اؤمرونون ۱۲۰-۱۳۰ ایل اولا بیلجیینی دئمیشدیر.


text:
لرد بایرون
یوْللاندیرما صفحهسی
مسیزپرین دَییشیب:
لرد بایرون (اینگیلیسجه: Lord Byron) بریتانیالی شاعیر و یازیچی - .۲۲ ژانویه ۱۷۸۸ تاریخیندا دۆنیایا گؤز آچیب. ۳۶ ایل عومر ائلهییب و ۱۹ آوریل ۱۸۲۴ میلادی تاریخیندا وفات ائدیب. اوْ، اثرلرینی اینگیلیس دیلینده یازیب.
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Lord Byron»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ آقوست ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده لرد بایرون گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
شعر صنعتلری (3)
استعاره (بیرینجی بؤلوم)
ناصر مرقاتی
- شعر صنعتلری (3)
- استعاره (بیرینجی بؤلوم)
- ناصر مرقاتی
استعاره [A هامان B دیر]
استعاره سؤزجویو عرب دیلیندن فارس و تورک دیللرینه گلمیش کلمهدیر، فارسجادا دئییلن «عاریه و عاریتی» سؤزوینن بیر کؤکدن و «بورج ایستَمَک» معناسیندادیر. استعاره، شعرین شاهصنعتی، و بیر سؤزجویو باشقاسینا بورج آلماق دئمکدیر.
اوروپا دیللرینده بونا مئتافور (Metaphor) دئییلیر. مئتافور یونانجادان آلینمیش سؤزجوکدور و «بیر نسَنه و یا آنلامی باشقاسینین ایچریسینه آپارما» معناسین داشیر. ترَنس هاوکسین یازدیغینا گؤره ارسطو استعارهنی بئله تعریفلیر: «مئتافور، بیر نسنه نین آدین باشقا بیر نسنهیه ایشلتمکدیر»1
استعاره، معنا حووزه سینده دوزلینن بیر صنعتدیر و شاعیر بیر سیرا آنلاملاری بیر معنا حووزهسیندن آیری بیر معنا حووزهسینه آپاریر، اونا گؤرهده دئمک اولار، شعر صنعتلرینده، استعاره و یا مئتافوردان مقصدیمیز ائله بیر صنعتدیرکی، اوندا بیر نسنه و یا آنلاما باغلی اولان آد، صیفت، قئید و فعلین اؤزللیکلرین باشقا بیر نسنه و یا آنلامین اؤزللیکلری کیمی گؤرسَدک. مثلن یاغیشین یاغما اؤزللییین آنانین گؤزلرینه وئرک: «آنانین گؤزلری صبحهدک یاغدی».
استعاره هم خالق دیلینده و همده شعرده گئنیش حالدا ایشلَکدیر:
دانیشیق دیلینده:
"قوش باشی یاغیر"
"گلین بوغان"
شعرده:
"یئنه قارداش دئیرک قاچمادا باشلار آیاقاولدو" 2 سهندییه
"أییل سولار اوسته تؤکولسون کؤلگـَن" ساهیر/ لریک شعرلر
استعاره نین استدلالی B، A) دیر)
بیز ایلک مقالهده و هابئله ایکینجی (تشبیه بؤلومونده) مقالهده آزما – چوخ تشبیهنن استعارهنین آراسیندا اولان آیرینتییا اشاره ائلَدیک، آنجاق استعارهنین استدلالین داها یاخشی گؤرستمک اوچون بو صحبتی بیر قدر آرتیق أتکلندیرمَلیییک و هابئله استعارهینن تشبیهین معنا دوزنینده هاردا دوردوقلارینی آچیقلامالییق.
- (بو اؤزودور؟) یوخسا (بو اونا بَنزَییر؟):
خالق دئییمینده اولان تشبیهده دئییریک:
"گؤزلری قان چاناغی کیمی قیزارمیشدی"،
حال بو کی ائله بو سؤزو استعاره حالیندا ایشلَتسک، دئییرک:
"گؤزلری قان چاناغیایدیر".
بوردا، (کیمی) و (قیزارمیشدی) بَنزَرلیک و اورتاق بَنزرلیک سؤزجوکلری گؤتورولوب. شعر دیلیندهده بئله دیر:
"او اتکلرده نه قیزلار یاناغی لاله لرین وار" سهندییه
بو میصراعنین آنلامی بئله دیر: (سنین اتکلرینده اولان لاله لر، قیزلارین یاناغیدیر). تشبیهده کی تمثیل استدلالی عکسینه بوردا، داها هئچ بیر نَسنه یا آنلامین هئچ بیر بؤلومونو آیری نسنه یا آنلاما بَنزَتمیریک. یعنی استعاره ده بیز تمثیل استدلالی اوزره یوخ بلکه «بو اؤزو دور» استدلالی اساسیندا گؤزلرین اؤزونو قان چاناغی، و یا لالهلری قیزلارین یاناغینین اؤزو گؤروروک.
بو ایکی دئییمده کؤکلی آیرینتی وار. آیدین دیر کی بئله آیرینتییا گؤز اؤرتمک، ائله هامان ایلک آددیمنان تشبیهنن استعاره نین تعریفلَمهسینده و هابئله باشا دوشمهسینده یانلیش یارادا بیلر.
بیلگینلرین بیر پاراسی آرادا اولان بو آیرینتییا، اؤتری اولموش اولسادا، اشاره ائتمیشدیلر.
کانادالی عالیم نورتوروپ فرای، فارس دیلینه «فرهیخته دوشونجه» آدیلا چئوریلمیشThe Educated Imagination آدلی کتابینین 16 نجی صحیفه سینده یازیر:
"تداعی ائله مَیین ایکی جوره اساس [یولو] وار؛ «قیاس3» و «بو اؤزو دور (این همانی)» [باشقا دیلله] یا بیری بیرینه بَنزییَن ایکی نَسنه وار و یا بیر سانیلمالی ایکی نَسنه." (تأکیدلر مندن دیر)
دوکتور شمیسا ایسه اؤزو استعاره نی تشبیه دن الهگلمیش بیر صنعت بیلیرسهده، «بیان» آدلی کتابینین 143 صحیفه سینده یازیر:
"استعاره نین تشبیهَ گؤره اوستونلوکلریندن –قیسسالیقدان سورا- بیری بودورکی، تشبیهده اوخشارلیق ادعاسی وار [آنجاق] استعاره ده بیرلیک و بو هامانلیق Identity"، سورا ایسه آرتیریر:
"پول ائلوار دئییر ایکی جوره ایماژیمیز وار: بیری تشبیه (آنالوژی) دیرکی اوندا دئییریک A، B کیمیدیر و آیریسی ایسه استعارهدیرکی اوندا دئییریک B، A دیر.
آنجاق ائدیمده بو بیلگینلرین چوخ آزی بئله بیر استدلالی جدی سانیب و بو ایکی صنعتی تام شکیلده بیری بیریندن آییریللار.
بوردا بیر زادیندا وورغولاماسین لازیم بیلیرم؛ گؤردویوز کیمی بو آیرینتیلارا اولونان اشارهلرده تشبیه قیاس اساسیندا تعریفلنیب، نظره گلن بو بیر منطیقسل استدلال اولابیلمز، قیاس ائله بیر استدلالدیر کی، استدلال ائدن شخصی تاملیقدان جوزءَ چاتدیرار، حال بوکی، بیز تشبیهده ایکی جوزءون بَنزَرلیینی نظردن توتوروق، اونا گؤرهده بئله بیر بَنزَرلیک «قیاس» یوخ بلکه «تمثیل» اساسیندا تعریف اولابیلر.4
هر حالدا آیری باخیمنناندا استعارهینن تشبیهی آیرماق اولار:
- تشبیه و استعارهنین جمله مئحورینیدهکی یئرلری
مونژئن فردیناند دو سورسور (1913- 1857) اؤز، «عمومی دیلچیلییه گؤره درسلر» آدلی، اثرینده هر بیر جملهنین دوزلَیشینی ایکی مئحوردن آسیلی گؤرور: «یانیندا اوتورما مئحوری» و «یئرینده اوتورما مئحوری».
سوسورجا بیر جمله، معنا باخیمیندان آیری اولان سؤز واحیدلرینین بیریبیرینین یانیندا اوتورماغیندان اله گلیر. بو واحیدلرین نحو و گراماتیک اساسیندا او بیرینین یانیندا نه سایاق ایلشمهسی جملهنین سون معناسینی یارادیر، آیدیندیرکی بونون نئجه ایلَشمهسی بیر اؤزَل معنا دوزَنیندن آسیلیدیر. سوسور بو واحیدلرین نه سایاق بیریبیرینین آردیجا اوتورماسینا «یانیندا اوتورما= هم نشینی» دئییر. مثلن:
«من اوجا داغلار آشمیشام» جملهسینده آشمیشام فعلی، گرامئر اوزره صرف اولدوقدا، من، اوجا و داغلار واحیدلرینن، بیر نحوی دوزَن اساسیندا، بیر یئرده ایلَشمَسینده معنا تاپیر.
سوسورجا ایکینجی مئحورده، هر جملهنین واحیدلرینی آیریجا (او جملهده موجود اولمویان) واحیدلرنن دَیشدیکده، یئنی جمله لر یاراتماق اولار. مثلن:
من یئرینه سن،
اوجا یئرینه درین،
داغلار یئرینه دره لر
آشمیشام یئرینه گئچمیسن
«سن درین دره لر گئچمیسن»
«اوجا داغلار باشیندا جئیران یول ائیلر.» و یا «داوینچی چوخلو آختاریشلار آپاردی.» جمله سی ده بئله ایلک جمله نین واحیدلرینین دَییشیلمیش تاییدیر. سوسور بئلهبیر دَییشمَلره «یئرینده اوتورما» دئییر5.
سوسور بو ایکی مئحوری معیار دانیشیق و یازی دیلینه گؤره اورتایا سورموشدو. سوسوردان سورا، روس فورمالیستلرینین باشچیلاریندان اولان رومن یاکوبسون اؤز، «دیلین ایکی جنبهسی و ایکی جوره دیل پوزغونلوغو » آدلی، مقالهسینده بو ایکی مئحوره اؤنم وئردیکده، بئله یازیر: "دیلینده آیری نشانه دوزَنلری کیمی ایکی ماهیتی وار. دئیی (و یازی) ایکی نووع عملی احتوا ائدیر: اؤزل دیل واحیدلرینین سئچمهسی و اونلاری دولاشیق واحیدلرله مرکبلَشدیرمهسی. سئچمک، (یئرینده اوتورماق) امکانی و بَنزَرلیک دوشونوشونه دلالت ائدیر و اونا گؤرهده، اونون یاردیمیلا استعاره دوزلتمَک اولار. ... آرا وئرمهدن ذهنه چاغریلان صنعت، جزءدن کللا و یا کلدان جزءَ گئدن مجازدیر. بو مجاز ترکیبی (یانیندا اوتورما) مئحورینه باغلی دیر، چون کی بو ایکی صنعت [جزء دن کل لا و یا کل دان جزءَ گئدن مجاز] بیر بیرایله یاناشی سؤزجوکلرنن ایلگیده دیلر".6
دئیوید لاج دان اولان «یوز آوار دالغالاری شوملادیلار» میثالیندا؛ آوار (پارو =کورَک) جزءدن کللا گئدن مجاز دیر و قاییق و یا گـَمی ایله ایلگیدهدیر یعنی آوار گـَمینین بیر پارچاسیدیر و آوارنان گَمینین یاناشی اولدوغوننان الهگلیب و شوملاماق ایسه کوتاننان آوار آراسیندا بَنزرلیک دوشونجه سیندن الهگلمیش استعاره دیر.
یاکوبسون استعارهنی بیر جوره بنَزرلیک بیلدیکده تشبیهی ده استعاره کیمی یئرینده اوتورما دوزَنینده یئرلشدیریر، آنجاق منیم دوشوندویومه گؤره، تشبیهده استعاره عکسینه هئچ بیر یئرینده اوتورما حالتی یوخدور و تشبیه ین ائلئمنتلرینین هامیسی بیر خط اوزره یئرلشیر اونا گؤرهده تشبیه استعاره نین عکسینه یئرینده اوتورما (جانشینی) دوزنینده یوخ، بیرگه اوتورما (هم نشینی) دوزنینده دورور.
دئمک هر بیر تشبیهده، تشبیهین معناسی جملهنین اوز دوزَنینده و یا یاکوبسون دئمیشکن «یانیندا اوتورما دوزَنینده» یعنی اوفقی دوزَنینده بیتیر، و اوخوجو جملهنی قورتاردیقدا، معنانی بیلمک اوچون کورلوخ چکمیر:
"تیترَییر ساز تئلی تک شاخه لرین چایدا چَمنده" سهندییه
سازی گؤرن هر بیر اوخوجو شاخه لرین نئجه تیترَمهسینی دویوب و اؤز ذهنینده جانلاندیرا بیلر. حال بوکی:
"باکی داغلاریدا های وئردی سسه قیها اوجالدی"
استعاره سینده، معنا جمله نین اوز دوزَنینده یوخ، درینلیینده و یاکوبسون دئمیشکن «یئرینده اوتورما دوزَنینده» یعنی عمودی دوزَنینده یاتیب و اوخوجو و یا دینلییجی جمله نی ائشیتدیکده اینانمادان اؤزوندن سورور «داغلار نئجه های وئره بیلرلر؟» سورا ایسه گیزلین بیر معنا دالیجا درینلره جومور و (داغلار هامان اولو کیشیلر و یا آدلیم شخصیتلر دئمکدیر) دوشونوب، تاپدیغی معناینان اؤز ذهنینده اصلی جملهنین معناسین یارادیر: «باکی نین آدلیم شخصیتلری های وئردی سسه قیها اوجالدی». بئله بیر گیزلین معنایا چاتماق جمله نین درین (عمودی) دوزَنینده ممکن اولور.
استعاره نین ائلئمئنتلری
اؤنجه دئدیک؛ بیر آنلام حووزهسینه عاییداولان بیر سیرا اؤزللیکلری باشقا حووزهیه آپارماغا استعاره دئییریک، شهریارین:
"اوتایین نغمهسی قووزاندی اورکلر قولاغ اولدو"
استعارهسینده «اورک و قولاغ» ایکی آیری - آیری آنلام حووزهسیندهدیلر:
اورَیین حووزهسینده؛ دؤیئنمک، سئوینمک، سئومک، چیرپینماق، دایانماق، نییاران اولماق و اونلارجا بولاردان آیریلمیش کیمی سؤزجوکلر یئر توتور، حال بو کی قولاغ حووزهسینده؛ ائشیتمک، آسماق، وئرمک، بورماق، کار اولماق و اونلارجا بولاردان آیریلمیش سؤزجوکلر یئرلشیر. یوخاریدا دئدییمیز استعارهده قولاغین ائشیتمک اؤزللییی اوریه وئریلیب. آنجاق بونو وورغولامالییقکی، بو استعاره نین استعاره اولدوغو یالنیز اورکلرین قولاغ اولدوسوندا خولاصه اولمور. آیدیندیر معیار دیلده هئچ بیر اورک قولاغ اولا بیلمز، آنجاق سؤز بوردادیر؛ هر بیر استعارهده ائله بیر سؤزجوک تاپماق اولارکی، اوخوجونون دوشونجه سین اصل معنادان اوزاقلادیب و شاعیر ایستهدییی معنایا اوغراتسین، عربجه بئله سؤزجوکلر و یا سؤزلره «قرینه صارفه (بیز یالنیز قرینه و یا دؤندریجی دئییه جَییک)» دئییرلر. یوخاریدا اولان استعارهده، اوتایین نغمهسی قرینه «دؤندریجیدیر و اوریین ائشیتمهسینین نَدنینی آیدینلادیر. قرینهنین تأثیراتین آنلاتماق اوچون داهادا ساده بیر اؤرنک گَتیرمَلییک. دکتر شمیسا بونا یاخشی اؤرنک وئریر: او دئییر:"من بیر شئر گؤردوم" سؤزو، عادی و معیار بیر سؤزدور، آنجاق "من جبههده بیر شئر گؤردوم" سؤزو استعارهدیر. شمیسا آرتیریر، «جبهه» سؤزجویو بیر قرینهدیر و دینلَییجی و یا اوخوجونون فیکرینی مئشهده یاشییان شئردن بیر ایگیده یؤنَلدیر.
یوخاریدا اولان سؤزلریمیزی سونوجلاندیرماق اوچون دئمَلیییک، هر بیر استعارنین اوچ ائلئمئنتی وار:
1) بیرینجی آنلام حووزهسی: عربجهده بونا موستعارونله دئییرلر. کیمسهلر تشبیهده اولان مشبهنن بیرگه توتدوقدا بونادا «مشبه» دئییرلر.
2) ایکینجی آنلام حووزهسی: عربجهده بونا موستعار مئنه دئییرلر. هامان کیمسهلر مشبهبهنن بیرگه توتدوقدا بونادا «مشبه به» دئییرلر.
3) قرینه (قرینه صارفه): عربجه دن گلمیش سؤزجوکدور، و سؤزو معیار معنادان دؤندرن آنلامین داشیر. منجه تورکجهده قرینه صارفه یئرینه «دؤندیریجی(= سؤزو معیار معنادان گیزلین معنایا دؤندرن)» دئمک اولار.
· قرینه نین یا دؤندریجی نین اؤنمی
دئیوید لاج-ین بیر گؤزل استعارهسی وار:
"یوز آوار دَنیزی شوملادیلار" (آوار=قاییق و یا گَمینی سورمک اوچون کورَک)
آیدین دیرکی شوملاماق کوتان ایشیدیر و کوتان دنیزی شوملایا بیلمَز. بوردا دنیز قرینه (دؤندریجی)سی بیزه گؤرسدیر کی، شولاماق باشقا بیر معنا وئرمهلیدیر، دئمک شوملاماق بوردا دنیزی و دالغالاری یاریب و گمینین قاباغا گئتمهسینین، یعنی گمینین حرکتینین استعارهسیدیر.
شهریارین:
"باکی داغلاریدا هایوئردی سسه قیها اوجالدی"
مصراعسیندادا «هایوئردی» قرینهسی گؤرسهدیر کی «باکی داغلاری»، باکی بیلگینلریندن و بؤیوک شخصیتلریندن استعارهدیر.
دوغروسو بودور کی، قرینه و یا دؤندریجی استعارهنین اصل و اساس پارامئتری دیر و استعارهنین اونسوز معناسی یوخدور.
شعرده هانسی سؤزجویون قرینه اولدوغونون سئچمَهسی، چوخ اؤنمداشیر.
·
قرینه نین نووعلاری
قرینه یا دؤندَریجی ایکی نووع دور:
1) یا، مستعارونله (بیرینجی آنلام)ین اؤزللیکلریندن اولان سؤزجوکلردن دیر: "بوردا بیر شئر داردا قالیب باغیریر" استعارهسینده، «باغیریر» سؤزجویو هردَن انسانا دئییلیرسهده، اصلده حئیوانین اؤزللیکلریندن دیر، مثلن"کوراوغلو باغیردی" سؤزونون اؤزوده استعارهدیر.
2) یا دا، مستعارونمنه (ایکینجی آنلام)ین اؤزللیکلریندن اولان سؤزجوکلردن دیر: " دلی جئیران ائله باخما" استعارهسینده، «دلی» سؤزجویو قرینه اولدوقدا، جئیرانا یوخ، سئوگیلییه قاییدیر. یعنی دلیلیک جئیرانین اؤزللیکلریندن یوخ، سئوگیلینین (آدامین) اؤزللیکلریندن دیر، و اوخوجونون ذهنینی جئیرانین دلی اولدوسوندان دؤندریریب و نشانوئریر کی بو جئیران دوغوردان جئیران یوخ بلکه هامان شاعیرین سئوگیلیسی دیر.
باتی، فارس و [شمیسا و کدکنی نین یازدیغینا گؤره] عرب بلگینلرینین بعضیسینین نظرینه گؤره یوخاریدا قرینه نووعلاری دئدیییمیز سؤزلر، «موصررَحه» و «مورَششَحه» آدیلا استعاره نووعلاریدیلار. آنجاق یوخاریدا گؤردویوز کیمی بولار قرینه نووعلاریندان دیلار و استعاره نین باشقا نووعلاری وار.
اتک یازیلار
1- بیز نسنه نی هم بوتون جانلیلار، جانسیزلار و آنلاملارمعناسیندا ، همده یئری گلرکن اؤز معناسیندا ایشلتمیشیک.
2- «باشلار» سؤزجویونو سایی کیمی (بیرباش ایکی باش و ...) نظرده توتماق شرطی نن «باشلار آیاق اولدو» نو مجاز کیمی ده سایماق اولار.
3- بئله بیر تعریفلرده اگر قیاس سؤزجویو عمومی حالدا موقاییسه ائلمک (قارشیلاشدیرماق) معناسیندا ایشلنیبسه، بیزیم صحتیمیزه یارارلی اولمویان بیر سؤز دور، آما اگر منطیق استدلالاری اساسیندا اولسا دوغرو نظره گلمیر.
منیم الیمده نورتروپ فراییین اصل دیلده یازدیغی بو مقاله یوخدور، و هئچده بیلمیرم بوردا حؤرمتلی مترجیم، تمثیلی قیاس ترجمه ائدیب یوخسا ائله فرایین قصدی قیاس ایمیش، منجه بو کلمه قیاس یوخ تمثیل اولا بیلر، آنجاق بوردا یازیچی نئجه یازیبسا ائله گتیرمَلیدیک و بئله سؤزو عینن گتیرمکدن مقصدیمیز یالنیز بعضی بیلگینلرین باخیمیندا تشبیه له استعاره نین آراللاریندا اولان آیرینتینی گؤرستمک ایدی.
4- منطیقجه، هر بیر استدلال، یا «استقرا» یولوینان جوزءلردن تاملیغا چاتار (شعرده؛ جوزءدن تاملیغا آپاران مجاز) یا «قیاس» یولوینان تاملیقدان جوزءَ چاتار (شعرده، تاملیقدان جوزءَ چاتدیران مجاز)، یا «بو اؤزودور» یولوینان ایکی زادی عینی بیلر (شعرده، استعاره) و یا تمثیل یولوینان جوزءدن جوزءَ چاتار (شعرده، تشبیه)
5- استعاره نین نئجه دوزلمَسینده بیز، بو ایکی مئحوردن اولان، «یئرینده اوتورما» مئحورینه آرتیق دیققت ائلَمَلییک.
6- آوار جزء دن کوللا گئدن مجاز دیر. یعنی آوار دئدیکده گَمی خاطیرلانیر.


text:
من گئدیم دئییم
گونلرین بیرینده ملّانین آروادی باشقا آروادلارلا برابر گؤلده
پالتار یویورموش. بو طرفدن شهرین حاکمی ده اؤز یاخین آداملاری ایله
بورادان کئچیرمیش گؤلده باشی-گؤزو آچیق آروادلاری گؤروب دایانیر، باشلاییر
بونلارا باخماغا.ملّانین آروادی ایشی بئله گؤرنده آغزینی آچیب گؤزونو
یومور؛ دیشینین دیبیندن چیخانی بونلارا دئییر. حاکم گؤرور کی،
یوخ اگر بیر آز دا دایانسا، لاپ بیآبیرچیلیق اولاجاق. آروادین نام-نشانینی
بیلیب چیخیب گئدیر.
اورادان-بورادان اؤیرهنیر کی، آرواد ملّانین آروادیدیر. صاباحیسی
ملّانی یانینا چاغیریب سوروشور:
- ملّا، فلان آرواد سنین آروادیندیر؟
ملّا دئییر:
- بلی، منیم آروادیمدیر، نئجه؟
حاکم دئییر:
- گئت، اونو بورایا گتیر!
ملّا سوروشور:
- حاکم، باشینا دؤنوم، نَیینه لازیمدیر منیم آروادیم؟
حاکم دئییر:
- اونا سؤزوم وار، گئت تئز گتیر!
ملّا دئییر:
- حاکم، قربانین اولوم! جسارت ائلهییرم... اولماز کی، او سؤزو سن
منه دئیهسن، من گئدیم آروادیما دئییم؟


text:
آمئریکا وطنداشلارینین اکثریتی اوچونجو دونیا محاربهسینین تئزلیکله باشلایاجاغینا امیندیرلر.
آخار. آز خبر وئریر کی، بو نتیجه «یوقوو» شیرکتینین آپاردیغی سورغودان سونرا اورتایا چیخیب. آمئریکالیلارین ۶۴%-ی، بریتانییالیلارین ایسه ۶۱%-ی اوچونجو دونیا محاربهسینین باشلایاجاغینا ایناندیقلارینی بیلدیریبلر. آوروپانین دیگر اؤلکهلرینده بئله بیر ساواشین اولاجاغینا اینانانلارین سایی نیسبتا آزدیر. شیرکتین سواللارینی جاوابلاندیران ایشتراکچیلارین یالنیز ۱۵%-ی یاخین گلهجکده صولح اولاجاغینا اینانیر.
قید ائدک کی، دونیانین ۹ اؤلکهسینده کئچیریلهن سورغودا ۹ مین نفر ایشتیراک ائدیب.


text:
کشیش برانسونون صاباح کئچیریلجک محکمهده آزادلیغا بوراخیلماسی واجیبدیر. بو، تورکییهنین آتاجاغی دوزگون بیر آددیم اولاجاق.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو سؤزلری آمریکا دؤولت کاتیبی مایک پومپئو دئییب.
«بو، تورکییهنین آتمالی اولدوغو هومانیست بیر آددیمدیر. یاخین واختلاردا برانسون و حیات یولداشینین آمریکایا گئری قاییدا بیلجییندن چوخ اومیدلییم»، - پومپئو بیلدیریب.
کشیشین آزادلیغا بوراخیلماسینین آمریکا اوچون نه آنلاما گلجیی بارهده سوالا ایسه پومپئو «بو، اهمیتلی بیر آددیمدیر» جوابینی وئریب.
قید ائدک کی، ۱۲ اوکتیابردا کشیش برانسونون ایشینه عالی محکمهده باخیلاجاق. ائو دوستاقلیغیندا اولان برانسونون آزاد ائدیلجیی احتیمال ائدیلیر.


text:
امریکا قوشمه ایالتلریده کمیده 20 کیشی جان بیردی
اوشبو کیشی لر ترافیک حادثه سیده حیاتینی یوقه تگن
امریکا قوشمه ایالتلری نینگ نیورک ایالتیده یوز بیرگن ترافیک حادثه سیده 20 کیشی جان بیردی.
نیورک ایالت پولیس اداره سی، شوهاری تومنیده بیر کیچیک بس بیلن توی لیموزین موتری نینگ توقنه شگن لیگینی بیلدیردی.
حادثه ده 20 کیشی نینگ اولگن لیگینی بولردن 18 ته سی نینگ لیموزین موترنینگ ایچیده گیلر ایکن لیگینی معلوم قیلدی.
حادثه شاهدلری لیموزین موترنینگ کمدن قوییگه قره ب سرعتلی بیر شکلده کیلگن لیگینی و حادثه نینگ یوز بیرگن لیگینی افاده ایتدیلر.
پولیس اداره چیلری ایسه تیکشیروونینگ دوام ایتیب تورگن لیگینی حادثه نینگ قنداغ یوز بیرگن لیگی حقیده انیق معلومات قولگه کیریتمه گن لیکلرینی بیلدیردیلر.


text:
چؤرک
چؤرک سنتی یئمک محصولو اوْلوب. ان آزی اون و سودان عیبارت حاضیرلانمیش خمیرین سوبادا بیشیریلمسی ایله حاضیرلانیر. بۇ خمیره چوْخ واخت دوز، بیرلشدیریجی ماده لر، قیجقیردیجی و بعضی چؤرک نوع لرینه ایسه گونه باخان، خشخاش و باشقا بیتکی توملاری دا علاوه ائدیلیر. چؤرکی آیریجا یئمک اولور. چوْخ واخت اونو یاغلا، مربا، بال و یا پئندیر یئییرلر. آرووپادا آراسیندا مختلیف ات محصوللاریندان حاضیرلانمیش یئمک لر اوْلان چؤرکی تز-تز راست گلینیر. اونلار آیریجا یئمک نوعو کیمی گئنیش یاییلمیشدیر. چؤرک لر بیشیریلمیش، و یا قیزارسیلمیش شکیلده سفریه وئریلیر.


text:
آوروپا شوراسینین رهبری دونالد توسک پولشادا یئنیدن پروکورورلوغا چاغیریلیب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو بارهده «تون۲۴» اینفورماسییا یاییب.
دونالد توسکون پروکورورلوغا چاغیریلماسی داها اول شاهید اولاراق ایفاده وئردیی آراشدیرما پروسسی ایله باغلی اولماییب. منبعنین معلوماتینا گؤره، توسکا آوگوستون ۳-ده پروکورورلوقدا اولماسی تاپشیریلیب. اونون هانسی اساسلا چاغیریلماسی بارهده اینفورماسییا وئریلمهییب.
خاطیرلاداق کی، دونالد توسک آپرئل آیینین ۱۹-دا روسییا و پولشا عکس-کشفیات ایدارهلرینین عملداشلیغی ایشی ایله باغلی ایضاحات آلینماسی اوچون ایلک دفعه پروکورورلوغا چاغیریلمیشدی.


text:
ایراقین باش ناظری حیدر آبادی تلافر شهرینین ایشید-دن تمیزلهنمهسی عملیاتلاریندا ایرانین دستکلدیی هشدی شابی تشکیلاتینین دا ایشتیراک ائدجیینی بیلدیریب.
آخار. آز خبر وئریر کی، آبادی بو بارهده پایتاخت باغداددا تشکیل اونونان تدبیرده دانیشیب.
«تلافرین آزاد اولونماسی اوچون عملیات پلانلاشدیرمیشیق. بو عملیاتا تهلوکهسیزلیک قوهلری هشدی شابی و هشدی آشایر قوهلری ده ایشتیراک ائدجک»،- باش ناظر بیلدیریب.
قئید ائدک کی، تئلافر شهری ۱۶ ایون ۲۰۱۴-جو ایلدهن بو واختا قدر ایشید-این نظارتی آلتیندادیر.
تلافر تورکمان شهریدیر. بوراداکی تورکمانلارین ۲۵%-i شیعه، ۷۵%-i ایسه سوننیدیر.


text:
روسییا ایله بیرلیکده سورییادا گرگینلیین آزالدیلماسی بؤلگهلرینین یارادیلماسیندا قارانت اؤلکهلر رولونو اوینایان تورکییه ایله ایران آراسیندا آنلاشیلمازلیق یاشانیب.
آخار. آز خبر وئریر کی، بو بارهده معلوماتی روییانین «ایزوئستییا» قزئتی بیر روس دیپلوماتا ایستینادن یاییب. بئله کی، تئهران آنکارانین تهلوکهسیز بؤلگهلرده تورک عسگرلرینین یئرلشدیریلمهسی ایستیینه قارشی چیخیب.
«اولجه تئهران بو بؤلگهلره حربچی گؤندرمیی پلانلاشدیرمیردی. لاکین تورکییه طرفی همین بؤلگهلره حربچی گؤندرمک ایستیینی دیله گتیردیکده، تئهران مؤوقئیینی دییشدی. ۴-۵ ایول تاریخلرینده آستانادا باش توتاجاق گؤروشده بو بارهده رازیلیغا گلینجیی گؤزلنیلیر»، - دئیه معلوماتدا بیلدیریلیب.


text:
هاکرلر آمریکانین حربی اینفراستروکتورونا هوجوملارین سایینی آرتیریرلار.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بونو ژورنالیستلره آچیقلاماسیندا آمریکا مدافعه ناظیرلیینین مدافعه اینفورماسییا سیستملری ایدارهسینین رهبری گنرال آلان لین سؤیلهییب.
«هوجوم حجمی آرتیر. بیر نئچه ایل اول هوجوم زامانی ترافیک ۱-۲ گیگابایتا چاتیردی. حاضردا پنتاگونا هوجومون حجمی ۶۰۰ گیگابایتدیر. هاکئرلر بیزیم ایندییه قدر دوشونه بیلمیجییمیز یئنی مئتودلار کشف ائدیرلر. ایندی اولاجاق هوجومو «اؤلوم تئرابایتی» آدلاندیرماق اولار. بو تهدید بیزه دوغرو یاخینلاشیر. بو، سادهجه زامان مسئلهسیدیر»، – دئیه او بیلدیریب.


text:
تورکییه مطبوعاتی موغننی برکسانین باکیدا صحنهیه تورکییه و آذربایجان بایراقلاری ایله چیخماسیندان یازیب.
موساوات. کوم خبر وئریر کی، یئنی ایل گئجهسی باکی اولیمپییا ایستادیونوندا صحنهیه چیخان تورکییهلی ایفاچینین بو آددیمی رغبتله قارشیلانیب. بایراقلارلا ایکی اؤلکهنین دوستلوغونا ایشاره ووان برکسان آذربایجانلی ایش آداملارینین و تورک تشکیلاتچیلارینین دقتینی چکیب. کنسرتدن سونرا موغننییه هم آذربایجاندان، هم تورکییهدن کنسرت تکلیفلری گلیب.
قید ائدک کی، برکسانلا یاناشی باکییا دمت آکالین، حادثه، موراد دال کیلیچ، اوزان دوغولو، آلنا تیلکی ده گلمیشدی.


text:
قوزئی دوینای چایی
قوزئی دوینای چایی (اینگیلیسجه: Northern Dvina River، (فارسجا:رود دوینای شمالی)، (آلمانجا:Nördliche Dwina)، (ایتالیاجا:Dvina septentrionale)، (عربجه:نهر دفينا الشمالي)، (آنادوْلو تۆرکجهسیجه:Kuzey Dvina Nehri)، (روسجا:CeBepHaя ДBиHa))
بیرده باخ[دَییشدیر]
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده قوزئی دوینای چایی گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Northern Dvina River»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۲۲ جولای ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
روسییا پرئزیدئنتی ولادیمیر پوتینین سورییادا بیرگه جبهه یاراتماق بارهده تکلیفی هله ده قوهسیندهدیر.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بونو روسییا خاریجی ایشلر ناظری سئرگئی لاوروو بیلدیریب.
پوتینین یاریم ایل اول بیرلشمیش میلتلر تشکیلاتینین باش مجلیسینده بین الخالق تروریزمله موباریزه اوچون بیرگه جبهه قورماق چاغیریشی ائتدیینی خاطیرلادان لاوروو دئییب:
"روسییانین بو تشببوسو قوهسیندهدیر. دونالد ترامپ رهبرلیینین تروریزمله مباریزه ساحهسینده فورمولا ائدجیی اساس مؤقعلری ده نظره آلماغا حاضیریق. روسییا و آمئریکانین ترورلا مباریزهده امکداشلیق ائتمک اوچون کونسپتوال و رئال اساسی وار".


text:
من روسییا پرزیدنتی ولادیمیر پوتینی دباتا چاغیرماغا حاضیرام.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بونو روسییالی بلوگر آلکسی ناوالنی یوتوب سوسیال شبکهسیندهکی «ناوالنی.لیو» کانالیندا چیخیشی زامانی سؤیلهییب. او، پرزیدنتلییه نامیزد اولاجاغینی و بونا گؤره دیگر نامیزدلری ده دباتا دعوت ائتمک حاقینین اولدوغونو بیلدیریب.
قید ائدک کی، ناوالنی بیر مدت اؤنجه پرزیدنتلییه نامیزد اولاجاغینی بیلدیرمیشدی. روسییا حاکمیتینین نمایندهلری ایسه بونون گئرچکلشمیجیینی سؤیلمیشدیلر. بونا سبب کیمی ایسه ناوالنینین معین مدت حبسده یاتماسینی گؤسترمیشدیلر.


text:
کولت. آذ اوشو فلسفهسیندن بیر نئچه آفوریزمی سیزه تقدیم ائدیر:
سن جاوابلاری ازبرلییرسن، اما حیات هئچ واخت عینی سوالی تکرارلامیر.
- اونوتما! نه زامان کی، سئچیم قارشیسیندا قالسان، او زامان بیلینمهیهنی، ریسکلی، تهلوکهلی و گووهنسیز اولانینی سئچ. اوندا هئچ واخت زیان گؤرمزسن.
- سئو و داها آرتیق سئو، آجی چک و داها آرتیق آجی چک، بوتؤولوکده سئو و بوتؤولوکده آجی چک. چونکی صاف اولمایان قیزیل بئله بو یوللا آتشدن کئچرک صاف قیزیلا چئوریلیر.
- بیرینین سهوی اوجباتیندان اؤزونو جزالاندیرماق آخماقجا بیر آددیمدیر.
- بوگون، مؤوجود اولان هر شئیدیر؛ ایندی سنین وار اولدوغون، هر زامان وار اولاجاغین یئگانه زاماندیر. یاشاماق ایستییرسنسه یا ایندی اولاجاق، یا دا هئچ واخت اولمایاجاق.
- اگو بیر بوز داغیدیر. اونو اریت. اونو درین بیر سئوگینین ایچینده اریت، بئلهلیکله او یوخ اولسون و سن، اوکیانین پارچاسی حالینا گل.
- اگر جسور دئییلسنسه صمیمی اولا بیلمرسن. اگر جسور دئییلسنسه سئوه بیلمرسن. اگر جسور دئییلسه گووهنه بیلمرسن. اگر جسور دئییلسنسه، حقیقتیا آردینجا گئده بیلمرسن. بو سببدن ایلک اول جسارت گلر و دیگرلری اونو ایزلیر.
- هر زامان نه وارسا اونو گؤر. تلسمه. بیر شئیی یانلیش آنلاماقدانسا آنلاماماق داها مقبولدور.
- حیات کیچیک شئیلردن فورمالاشار. اگر سن سئورسنسه اونلار بؤیوک اولارلار.
- اونوتما، بئیین بیر قول اولاراق چوخ یاخشی بیر قولدور. چوخ ایشینه یارایار. اما بیر صاحب اولاراق تهلوکهلیدیر و بوتون حیاتینی زهرلر.
- نه فرقی وار کیم گوجلو، کیم عقللی، کیم گؤزل، کیم وارلیدیر؟ نتیجه اعتباری ایله اونملی اولان اینسان خوشبختدیرمی یا یوخ.
- خوشبختلیک سیزین اولدوغونوز یئردهدیر، سیز هاراداسینیزسا خوشبختلیکده اورادادیر. او، سیزی احاطه ائدیر و او، طبیعی مفهومدور. او، هاوا کیمی، سما کیمیدیر.
- قلبی ایله باغلانتیسینی ایتیرمیش اینسانا تجروبهلی دئییلیر.
- مندن ده باشقالاری کیمی ایستیفاده ائتمک ایستییردیلر، آنجاق اؤنجهدن اؤزوم اوچون کشف ائتدیم کی، منی جننته ایتلهسهلر بئله راضی اولمایاجام. اؤز ایستییمله جهنمه گئتمهیه بئله راضییام. ان آزیندان بو منیم سئچیمیمدیر.


text:
غیرقانونی قانونی شکلده اوزلرینی استرالیا گه یتکزیش اوچون افغانستان دن چیققن مینگلب افغان مهاجرلری اوته بد وضعیت ده اندونیزیاده تقدیر سیز حیات اوتکزیب کیله یاتگنی ایتیلماقده.
آسیا جنوب شرقیده جایلشگن اندونیزیا حاضرگی شرایطده مینگلب افغان قاچیقنلری نینگ میزبانی، بو قاچقینلرنینگ اکثریتی استرالیاگه باریش اوچون قانونی ویاهم غیر قانونی شکلده اوشبو اولکه گه سفر قیلگن.
اندونیزیا گه باریش هم اونچه لیک اسان بولمی حتی کی جانی خطرلر بیلن بیرگه بولیشی ایتیله دی.
افغانستان نینگ اندونیزیاده گی ایلچیسی غلام سخی غیرت، حاضرگی شرایطده اوچ – بیش مینگ افغان مهاجرلری اندونیزیاده استقامت قیلیب کیله یاتگنینی معلوم قیلگن.
عینی حالده سفیر جنابلری بی بی سی بیلن بولگن صحبتیده افغان مهاجرلریدن توقسن فایزی یاشلر ایکنینی اورغولب اوییرده گی افغان مهاجرلری وضعیتی باره سیده شوندی فکر بیلدیرگن:"اوچ کته گوری اساسیده بو مهاجرلر حقیده صحبت قیلیش ممکن، خلق ارا مهاجرت تشکیلاتی حمایه سی دن بهره مند بولگن افغان قاچقینلر ایش واویلری بار حیات لری یخشی، غیر قانونی کیلگن مهاجرلر فرقلی جایلرگه جایلشتریلگن حیات لری هم فرقلی، بعضی لرینی یشش شرایطی یخشی وبعضیلرینی که هم یخشی ایمس. یعنی بیرسالونده یللیک و التمیش نفر حیات اوتکزماقده."
شونینگ دیک، ایریم افغان مهاجلری اندونیزیا ده محبوس شکلده سقله نیب کیلینه یاتگنی هم ایتیله دی. سفیرجنابلری بوکبی خبرلرنی تصدیق لب بیراق قنچه افغان لر قماققه بولگنی باره سیده انیق حسابات یوق لیگینی ایتدی.
کوپچیلیک اندونیزیا ارقه لی استرالیا گه باریش اوچون اورین گن لیکن اوتیب کیتیشیگه موفق بولمی آیلر حتی کی ییللرچه اندونیزیا ده قالگن. اولرنینگ بعضیلری اندونیزیاده گی قماق خانه لرده کلتک له نیب و نهایت روحی کسللیگه چیلنگنی ایتله دی. جناب سفیر هم بو کبی خبرلرنی تصدیق له دی:"بعضی افغان مهاجرلرینی کوردیم که قریب عصابینی قولدن بیرگن ایدی همده اوردوگاه دن قاچیشگه حرکت قیلیب اندونیزا پلیس تمانیدن اوشلنگن تورت کیشی قتیغ کلتک لنگن اولردن بیته سینی اولگنیگه گواه بولدیم.اوچ کیشی هم اندونیزیا پلیس تمانیدن شوندی قیناق لنگن ایدی هیچ بیر اعضاسی سالم ایمس ایدی. بیز شکایت لر بیلن چیقدیک اوندن کیین شو عملگه قول اورگن اندونیزیا پلیس لری اوشلندی."
رقم لرگه کوره، سونگی اوچ ییلده اندونیزیادن استرالیا گه اوتیشینی مقصد قیلگن 650 نفر مینیلگن کیمه لر سووگه باتدی بو مهاجرلرمابینده اونلب افغان مهاجرلری هم موجود ایدی.
افغانستانده خوف سیزلیک وضعیتی تابه را یمان له شیب باره یاتگنی اقتصادی قینچلیک لر منیگلب افغان یاشلرینی چیت ایللیک مملکت لر اینیقسه اروپا واسترالیا اولکه لریگه غیرقانونی ویاهم قانونی شکلده مهاجرت قیلیشگه مجبور لنتیرگن. شوندی مقصد بیلن چیققن شخصلرنی ایریم لری اوز مقصد لریگه ایریشمی اندونیزیا ویونان کبی اولکه لرگه تقدیر سیز حیاتب اوتکزیب کیلماقده. ایتلیشچه سونگی ییللرده استرالیا و اروپالیک اولکه لرده هم پاش پناه بیریش امکانیتی بیراز چیکلنگن.


text:
سرپل یشاوچی لری، مذکور ولایتده قیته قوریش ایشلری بجریلمه گنی دن شکایت ایتماقده.
سرپل یشاوچیلری، اوشبو ولایت نفت لری نینگ ایشله ب چیقاریش شرطنامه سی چین لیک بیر شرکت بیلن امضالنگنینی مذکور ولایت قیته قوریشی توغری سیده ایجابی تأثیر قوییشی ده امید بیلدیرماقده.
سرپل شهریگه کیرگنیمدن قریب بیر ساعت اوتگنیده، مذکور شهر باشقه ولایت لر مرکزی دیک کورینمه دی. شهر نینگ اکثر سرک لری اسفالت بولمه گن. بونگه نیمه لر سبب بولگنی نی سرپللیک لربیری زین الله دن سوره گنیمده، اوتگن 11 ییل دن بیری، مرکزی حکومت یالغیزگینه، محلی حاکم لری نینگ المشتریب یوریگن لیکن مردم اوچون هیچ قنده ی تمل پروژه نی باشلنمه گنینی ادعا قیلدی.
باشقه یشاوچیلر هم خود شو یاش ییگیت دیک، سرپل ده قیته قوریش ایشلری یخشی ایلگری کیتمه گنی دن خرسند سیزلیگی نی بیان ایته دیلر.
سرپل ولایتیده قیته قوریش ایشلری اوتگن نیچه ییل دن بیری خلق ایسته گی دیک رواجلنمه گنیگه قرگنده، بوندن قریب تورت آی ایلگری یعنی جاری قویاش ییل نینگ بهار فصلیده سرپل ولایتی ده سوتاشقینی یوزبیریب مذکور ولایت شهری بیلن قوشیمچه بیر قنچه قشلاق لرینی ویران ایتدی. مینگ لب عایله اوی و جایی نی قولدن بیردی.
سرپل حاکمی عبدالجبار حقبین هم سرپل ولایتی حتی کی بیر تومن قیافه سیگه ایگه ایمس لیگی نی ایتیب، بو خصوصده سابق والی لرنی آزایشلش گه عیبله یدی.
"سرپل ولایتی نینگ قیته قوریلیشی کوپ مهم لیکن تأسف بیلن بوندن آلدین ایریم دلیل لر بیلن اونچه لیک قیته قوریش بولیمیده ایشلنمه گن. ایشله نگن نرسه لرنی هم سوو تاشقینی اورته دن ایلتگن. مین جمهور رییس و کابینه اعضالریدن بو خصوصده کوز قره تیش لری نی ایسته یمن. سرپلنی حاضر بیر اولوسوالیک چهره سی یوق، لیکن کیله جکده بیر شهرده و بیر ولایت ده اوزگرتیریشده امید بیلدیره من. سرپل ده مین پارک لر و قیر بولگن سرک لر کوریشینی ایسته یمن".
سرپل حاکمی گه کوره، افغانستانگه کیلیب صرفلنگن ملیارد لب دالر یاردم، اگر ده افغانستان قیته قوریشی اوچون صرفلنسه ایدی مملکت نینگ هر بیر ولایتی اینیقسه سرپل هم ترقیات گه ایریشریدی لیکن، دولتی نهاد لر آره سیده گی ناهماهنگلیک و مذکور ولایتده بیر قنچه کیلیب کیتگن والی لرنینگ کفایت سیزلیگی باعث مذکور ولایت قیته قوریشیده اونچه لیک بها بیریلمه گن.
حقبین جنابلری شونگه قوشیمچه قیلیب حاضر 8 کیلو متر سرک نینگ توزه تیش ایشی جریانی بار، اما کیله سی ییل اوچون ایریم تمل برنامه لرنینگ عملی بولیشی اوستیده ریجه لرچیزیلگن.
سرپل، شهری بیلن قوشیمچه، 7 اولوسوالیک دن عبارت بولیب، 700 یوز مینگ دن آرتیق نفوسی بار.
سرپل کینگ بیر ولایت لیکن افغانستان نینگ اوچینچی درجه سیده تورگن ولایتلردن حسابلنه دی.
مذکور ولایتده گی اهالی، کوپراق زراعت ایشلری بیلن مشغول اما بو ولایت ییرآستیده گی ملیون لب بشکه نفت مردم نینگ حیاتی یخشی تمانگه کیتیشی توغری سیده حاضر بیر امید توغدیریلگن.


text:
“بئله” یوخسا “بیله” | ایواز طاها
عربجه “حتی” سؤزونون دیلیمیزده قارشیلیغی “بئله” سؤزودورمو، یوخسا “بیله”؟
بیلدییینیز کیمی بو سؤزجویون قوللانیم تئزلییی [فرکانسی] دیلده چوخدور. منجه اونون قونومونو معینلشدیرمک آردیجیل تکرارلانان بیر سورونو چؤزه بیلر. اؤنری [پیشنهاد]:
عربجه “حتی” سؤزونون قارشیلیغی اولاراق “بیله” سؤزونو ایشلهدک.
ــ یاشار سوال بیله وئرمهدن خارابایا گیردی. (یاشار حتتا سوال وئرمهدن خارابایا گیردی.)
“بو کیمی، بو جور، بونا بنزهر، بو تَهَر” دوغما سؤزلرین قارشیلیغی اولاراق ایسه “بئله” سؤزونو ایشلهدک.
ــ من بئله آغلاغان اوشاق گؤرمهمیشم.
“بیله” سؤزو آذربایجان تورکجهسینین أدبی دیلینده گئتمیر. داها چوخ بو سؤزون تکراریندان یارانان بیلهبیله سؤزو ظرف اولاراق “بیلهرک، ایستهیهرک/دانسته، آگاهانه” آنلامیندا ایشلهنیر. ایستانبول تورکجهسینده بو سؤز باغلاییجی اولاراق ایشلهنیر و آیری آیری آنلاملار داشیییر:
ــ دا، ده و داها: بیر داملاسی بیله دنیز حاققیندا علمی بیر فیکیر وئرمهیه یئتر. ر.هـ. کارای (ت.د.س.)
ــ حتی، اوستهلیک: قونوشمادیلار بیله.
بئله سؤزو آذربایجان تورکجهسینده چئشیدلی آنلاملاردا گئدیر. اونلارین بعضیسینه قیساجا توخونوروق:
ـ بونون کیمی، بو تهر ، بو سایاق، بونا بنزهر: من بئله کوبود آدام گؤرمهمیشم.
ــ بو بویدا، بو یئکهلیکده، بو درجهده: بئله آدامی ییخماق اولماز. بئله بیر سئومک گؤرولمهمیشدی.
ــ بویانا، اویانا: من بئله گلدیم، او بئله گئتدی. (شیفاهی دیلده أل یا بارماق ایشارهسی هر ایکی شخصین هانسی یؤنه گئتدیینی گؤستهریر.)
ــ بوندان، بو گوندن: بوندان بئله من سیاسته قاریشمایاجاغام.
ــ بئلهلر (یالنیز جمع بیچیمینده)، بئله آداملار: بئلهلرینه سؤز باتماز.
ــ کی باغلاییجیسی ایله: بئله کی (أسکی فورمادا: بئله کیم).بئله کیم من گؤرورم دیلبریمین غمزهسینی؛ اؤلدورور عاشیق سرگشتهنی مردانه بوگون (ریحان خانیم)
“بئله” سؤزو یوخاریداکی معنالاردان سئچیلهرک اولاراق بامباشقا آنلامدا دا گئدیر: باغلاییجی اولاراق “حتتا” معناسیندا. کؤکوندن یانلیش اولاراق دیلچیلرین رسمی دیله سوخوشدورغو بو معنا، جومله گئدیشینده چوخواخت یئرینه دوشمور، آلقی [ادراک] گئدیشی ایسه لنگیییر. اؤرنک: «آنار بئله سؤزونو گئری آلدی.» جوملهدهکی “بئله” ایکی آنلام داشیییر:
ــ آنار بئلهجه [اینگونه] سؤزونو گئری آلدی.
ــ حتتا آنار دا سؤزونو گئری آلدی.
دوغرودور جومله قورولوشوندا سئزگین گؤز گزدیردیکده “بئله”نین “حتتا” آنلامیندا گئتدیینی آنلاماق اولار، لاکین بیر یانلیش قراردان دولایی بئینیمیزی یورماق مجبوریتینده دئییلیک. بونونلا دا “حتتا” سؤزونون قارشیلیغی اولاراق “بیله” سؤزونو قوللانیرساق، هم جوملهنین قاوراییشی قولایلاشیر، هم ده “بئله”نین آغیر آنلام یوکو آزالیر.


text:
گهواره افغانستانلیک بالهلرگه کتاب ترجمه و تألیف قیلیب بېریش نیتیده بیر قنچه نقاش، یازووچی، ترجمان، ویراستار و صفحهلرنی ترتیبگه سالوچی یاشلر تشبثی بیلن تاسیس اېتیلگن گروه. اوشبو گروه هلیگچه فارس، پشتو و اۉزبېک تیللریده بیر قطار کتابلرنی تالیف قیلگن. شونینگدېک گهواره گروهی تورک، اردو، دنمارک، انگلیس، جاپان، روس، آلمان و فرانسه تیللریدن ایریم کتابلرنی پشتو، فارس و اۉزبېک تیللریگه ترجمه قیلیب چاپگه تیارلهگن. گهواره گروهی شعر، حکایه، داستان و باشقه قیزیق موضوعلرنی اۉز ایچیگه آلگن کتابلرنی بالهلرگه یېتکهزیب بېریشنی اۉزینینگ بیرینچی بورچی دېب بیلهدی. بو ایشدن اساسی نیت بالهلر آنگینی اۉسدیریش دیر. افغانستاندن تشقری یورتلرده دنیاگه کېلگن یا- ده بالهلیک پئیتیده چېت اېلگه کېتگن گودکلرگه آنه تیللرینی اۉرگهتیش اوچون شرایط یرهتیب بېریش گهواره گروهینینگ ینه بیر اساسی آماجی حسابلنهدی. بو تۉغریده حرمتلی آتهلرو آنهلردن بیزگه بېواسطه همکارلیک قیلیشلرینی سۉرهگن حالده، بو کتابلرنی بالهلر قۉللریگه یېتکهزیب، اۉقیب بېریشلرینی آرزو قیلهمیز.
۱۶۳ ایکّی مرته سقلب آلیش
بو کتابلرنینگ هر بیر جلدی اوچون امریکالیک 5 دالر صرفلنگن. سیز اوشبو مبلغ و بوندن آرتیق پولنی گهوارهگه مالی کۉمک اېتهآلهسیز. مذکور توگمهنی باسیش بیلن ایستهگن کتابینگیزنی تېکین گینه سقلب (دانلود) قیلیب آلیشینگیز ممکن. کتاب نرخینی تۉلَش اوچون گهوارهنی مالی حمایت قیلیش بۉلیمیگه بارینگ.


text:
گرایلینین هر میصراعیندا سکگیز هیجاسی اولان و بیر نئچه دؤرد میصراعلی بندلردن اولوشان عاشیق شعری دیر.گرایلی نین جیغالی، ساللاما ، ناغاراتلی ، قایتارما ، دیل دؤنمز کیمی شکیللری واردیر.
گرایلی نین باشقا اؤنملی اؤزل لیکلری بونلاردان عیبارتدیر:
گرایلی نین ان آزی اوچ بندی و معمولا بئش بندی واردیر.
گرایلی دا قافیه دوزولوشو آشاغیداکی فورمدا اولور:
x/a/x/a
b/b/b/a
c/c/c/a
d/d/d/a
سون بندده شعری قوشان شاعیرین ویا عاشیغین آدی گلیر.
گرایلی نین میصراعلاری نین بولگؤسو آشاغیداکی مودلده دیر:
۸=۴+۴
دئمک هر سکگیز هیجالی میصراع ایکی ۴ هیجالی کلمه یادا کلمه لردن اولوشموشدور.
آنجاق بونو دا قئید ائتمک لازیمدیر کی بؤلگو یاخود تقطیع قایداسی باشقا یوخاریدا سایدیغیمیر قایدالار قدر قاچینیلماز دئییل و عاشیغین میصراعلاردا بؤلگو قایداسینی پوزماغا ایختیاری چاتیر.
اؤرنک
گرایلی شعر فورماسیندان اورنک اوچون عاشیق قوربانی و خسته قاسیمدان ایکی شعر وئریلیر:
بیرینجی اؤرنک : دولانا , دولانا
۱ – آلچاق یئردن دومان قالخار
۲ – داغی دولانا, دولانا
۳ – گؤی اوزونو آلار بولود
۴ – ماهی دولانا, دولانا
۵ – کیمی آغا , کیمی نؤکر
۶ – نؤکر اولان جفا چکر
۷ – بولبول آغلار قان یاش توکر
۸ – باغی دولانا, دولانا
۹ – قوربانی مورادا یئتدی
۱۰ – جانان گلدی بوندان اؤتدو
۱۱ – نوبات گلدی منه یئتدی
ساقی دولانا, دولانا
ایکینجی اؤرنک : سونالار کیمی
۱ – نه باخیرسان اوغرون- اوغرون
۲ – منه بیگان الر کیمی.
۳ – دوروم دولانیم باشینا
۴ – شاما پروانا لر کیمی.
۵ – دوست قاپیسیندا دوستاغام
۶ – تئللرینه چوخ موشتاغام
۷ – یار الیندن دویون داغام
۸ – داغداکی لالالار کیمی.
۹ – خسته قاسیم تیکمه داشلی
۱۰ – گؤنلو غملی, گؤزو یاشلی
۱۱ – گؤلدن اوچدو یاشیل باشلی
۱۲ – سیلکیندی سونالار کیمی.
گؤروندوگو کیمی بو سون گرایلیلارد ادا ایلک بندین ۲- جی و ۴- جو میصراعلار بیر- بیریله قافیه لنمیشدیر. باشقا بندلرین سون میصراعی دا عینی قافیه ده دوزولموشدور:
داغی دولانا، دولانا / ماهی دولانا، دولانا / باغی دولانا، دولانا / ساقی دولانا، دولانا / بیگانالار کیمی/ پروانالار کیمی/ لالالار کیمی/ سونالار کیمی.
ایلک بندین ۱- جی و ۳- جو میصراعلاری قافیه باخیمیندان آزاد دیر. باشقا بندلرین ایلکین اوچ میصراعی عینی قافیه ده دیر .
نؤکر/ چکر/ تؤکر , یئتدی/ اؤتدو/ یئتدی
دوستاغام/ موشتاغام / داغام , داشلی/ یاشلی / باشلی.
بؤلگو باخیمیندان گؤروندوگو کیمی ایلک شعرین ۹- جو میصراعیندا , هم ده بندلرین سون میصراعلاریندا بؤلگو پوزولموشدور:
قوربانی مو / رادا یئتدی
باغی دولا / نا ، دولانا
سونالار کیمی شعرینده ایسه ۲- جی ، ۳- جو ، ۴- جو ، ۵- جی ، ۸- جی و ۱۲ – جی میصراعلاردا بؤلگو قایداسی پوزولموشدور
قایناق : تورک خلق ادبیاتی – یازان: علیرضا صرّافی


text:
ناظیرلر کابینئتی یانیندا ترجومه مرکزینین مطبوع اورگانی اولان «آیدین یول» قزئتی باغلانیب.
بو بارهده آپا -نین سوالینا جاوابیندا ترجومه مرکزینین رهبری، یازیچی آفاق مسعود معلومات وئریب.
مرکز دیرئکتورو بیلدیریب کی، قزئتین باغلانماسی بعضی مطبوعات اورگانلارینین یازدیغی کیمی مالییه مسئلهسی ایله باغلی دئییل:
«بلی، قزئت باغلانیب. اما بو، یازیلدیغی کیمی مالییه ایله باغلی دئییل. سادهجه، ایندی اینتئرنئت سایتلاری داها آکتوالدیر، اونا گؤره ده قزئتین ساتیشی آشاغی سوییهده ایدی. ساتیش قزئتین چاپی اوچون صرف اولونان اینتئللئکتوال امکله اوزلاشمیردی. اونا گؤره قرارا آلدیق کی، قزئتین چاپینی دایاندیراق. قزئتین اساس یارادیجی هئیتی مرکزده ایشینی بو گون ده داوام ائتدیریر. بیر نئچه نفر تئکنیکی ایشچی ایسه ایختیصارا دوشوب».
آ. مسعود قئید ائدیب کی، حاضیرکی شرایطده ترجومه مرکزینین مالییه ایله باغلی هئچ بیر پروبلئمی یوخدور: «عکسینه، بیزیم مرکزه یئنی ایمتیازلار وئریلیب کی، بو دا فعالیتیمیزه موسبت تأثیر ائده جک. ترجومه مرکزینین ایستروکتورو گئنیشله ندیریلیر، یئنی و داها ایشلک فعالیت ساحهلری یارادیلیر».


text:
مسئوللار اولماسایدی...
دوکتور جئری
قیرخ گونه یاخین ایدی خویلو خانیم، قلئیچی مورتوضو تحریمات ائلهییب اوزونه باخمیردی. قلئیچی مورتوض اؤنجهلری، اؤزونو بیر شئی اولمامیش کیمی گؤسترمگه چالیشسادا، گونو-گوندن آرتان ایچ فیشارین سونوجوندا، خالاسی اری- کئفلی ایسکندری آراچیلیق ائلهمگه قوناق چاغیردی. کئفلی ایسکندر ار-آروادی اوز-اوزه اوتورتدوروب درد-چورلاریندان سوروشاندا، خویلو خانیم چادیراسینین اوجونو دییشینده توتاراق اؤفکهلی-اؤفکهلی دئدی:
- ایسکندر قارداش! ائوه خرجلیک وئرمیر. دئینده بونو آل- اونو آل؛ بو قولاغیندان آلیب او بیری قولاغیندان اؤتورور...
کئفلی ایسکندر أیری-أیری قلئیچی مورتوضون اوزونه باخدی:
- دوغرو دئییر؟!
قلئیچی مورتوض باشینی آشاغی سالدی:
- گلیریم آزدیر خالا اری.. من نئجه ائلهییم؟!!
کئفلی ایسکندر یاواشجا سوروشدو:
- گلیرین نئچهدیر؟
- یارانهلی-مارانهلی بیر میلیون تومن.
- بیرررر میلیون تومنننن!.. سن بو پوللا ائوی گئچیندیره بیلمیرسن؟!!!
- ....
- حتما مدیریت ائلهمه باجارمیرسان!
- مدیریت ائلهمه؟!!
- هه مدیریت ائلهمه! سن گرهک بیلهسن آیدا بیر میلیونو نئجه خرجلهیهسن.
- بئله ایسه، منیم یئریمه مدیریت ائله گؤرهک بو پولو نئجه خرجلهیک گؤرسون؟!
کئفلی ایسکندر جیبیندن کیچیک بیر چؤرتکه چیخاردیب شاققاشاقلا حئسابلاماغا باشلادی. آرا-سیرا قلئیچی مورتوضدان سورغو دا سوروشوردو.
- اوغلوم مورتوض آیدا نئچه ائو کرایهسی وئریرسن؟
- اوچ یوز مین تومن.
- باخ اوغلوم! سن گرهک گونده اون مین تومن ائو کرایهسی اوچون قیراغا قویاسان.
- یاخشی!
- دؤرد باش عاییلهسیز. هر بیریز گونده اوچ دنه سنگک چؤرهگی یئسز، ائلهیر اون ایکی سنگک. آیری دئییشله، سن گرهک گونده اون ایکی مین تومن چؤرهک اوچون قیراغا قویاسان. طبیعیدیر سنگگی یاوان یئمک اولماز، پنیر لازیمدیر. پگاه پنیرلرینین قوطوسو بئش مین تومن دیر، یعنی سن گرهک گونده بئش مین تومن، پنیر اوچون قیراغا قویاسان. قند-چای اوچون ده، گونده ایکی مین تومن قیراغا قویسان گؤرهر. قالدی؛ برق، گاز، سو و تئلئفون پولو. گونده اوچ مین تومن ده بونلارا قیراغا قویمالیسان. بونلارین هامیسینی توپلاسان نئچه ائلر؟!
قلئیچی مورتوض بارماغیندا حئسابلاماغا باشلایینجا کئفلی ایسکندر اؤزو جاواب وئردی:
- ائلهیر اوتوز ایکی مین تومن. آیدا ائلهیر دوققوز یوز آلتمیش مین تومن.
قلئیچی مورتوض باشی ایله کئفلی ایسکندرین سؤزلرینی دوغرولادی.
- قالار بورادا سنین قیرخ مین تومنین. اودا یئتیشر ائوین خانیمینا. هر نه اولسا خانیملارین اؤزلرینه مخصوص خرجلری وار!
سؤز بورایا چاتاندا، خویلو خانیم گولومسهییب چادیرانین اوجو آغزیندان دوشدو.
آخشام باشی قلئیچی مورتوض کئفلی ایسکندرین الینی برک-برک سیخیب یولا سالاندا دئدی:
- خالا اری آللاه سندن راضی اولسون! سن اولماسایدین من نئجه ائلهیهجکدیم؟!
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
مسئوللار اولماسایدی...
دوکتور جئری
قیرخ گونه یاخین ایدی خویلو خانیم، قلئیچی مورتوضو تحریمات ائلهییب اوزونه باخمیردی. قلئیچی مورتوض اؤنجهلری، اؤزونو بیر شئی اولمامیش کیمی گؤسترمگه چالیشسادا، گونو-گوندن آرتان ایچ فیشارین سونوجوندا، خالاسی اری- کئفلی ایسکندری آراچیلیق ائلهمگه قوناق چاغیردی. کئفلی ایسکندر ار-آروادی اوز-اوزه اوتورتدوروب درد-چورلاریندان سوروشاندا، خویلو خانیم چادیراسینین اوجونو دییشینده توتاراق اؤفکهلی-اؤفکهلی دئدی:
- ایسکندر قارداش! ائوه خرجلیک وئرمیر. دئینده بونو آل- اونو آل؛ بو قولاغیندان آلیب او بیری قولاغیندان اؤتورور...
کئفلی ایسکندر أیری-أیری قلئیچی مورتوضون اوزونه باخدی:
- دوغرو دئییر؟!
قلئیچی مورتوض باشینی آشاغی سالدی:
- گلیریم آزدیر خالا اری.. من نئجه ائلهییم؟!!
کئفلی ایسکندر یاواشجا سوروشدو:
- گلیرین نئچهدیر؟
- یارانهلی-مارانهلی بیر میلیون تومن.
- بیرررر میلیون تومنننن!.. سن بو پوللا ائوی گئچیندیره بیلمیرسن؟!!!
- ....
- حتما مدیریت ائلهمه باجارمیرسان!
- مدیریت ائلهمه؟!!
- هه مدیریت ائلهمه! سن گرهک بیلهسن آیدا بیر میلیونو نئجه خرجلهیهسن.
- بئله ایسه، منیم یئریمه مدیریت ائله گؤرهک بو پولو نئجه خرجلهیک گؤرسون؟!
کئفلی ایسکندر جیبیندن کیچیک بیر چؤرتکه چیخاردیب شاققاشاقلا حئسابلاماغا باشلادی. آرا-سیرا قلئیچی مورتوضدان سورغو دا سوروشوردو.
- اوغلوم مورتوض آیدا نئچه ائو کرایهسی وئریرسن؟
- اوچ یوز مین تومن.
- باخ اوغلوم! سن گرهک گونده اون مین تومن ائو کرایهسی اوچون قیراغا قویاسان.
- یاخشی!
- دؤرد باش عاییلهسیز. هر بیریز گونده اوچ دنه سنگک چؤرهگی یئسز، ائلهیر اون ایکی سنگک. آیری دئییشله، سن گرهک گونده اون ایکی مین تومن چؤرهک اوچون قیراغا قویاسان. طبیعیدیر سنگگی یاوان یئمک اولماز، پنیر لازیمدیر. پگاه پنیرلرینین قوطوسو بئش مین تومن دیر، یعنی سن گرهک گونده بئش مین تومن، پنیر اوچون قیراغا قویاسان. قند-چای اوچون ده، گونده ایکی مین تومن قیراغا قویسان گؤرهر. قالدی؛ برق، گاز، سو و تئلئفون پولو. گونده اوچ مین تومن ده بونلارا قیراغا قویمالیسان. بونلارین هامیسینی توپلاسان نئچه ائلر؟!
قلئیچی مورتوض بارماغیندا حئسابلاماغا باشلایینجا کئفلی ایسکندر اؤزو جاواب وئردی:
- ائلهیر اوتوز ایکی مین تومن. آیدا ائلهیر دوققوز یوز آلتمیش مین تومن.
قلئیچی مورتوض باشی ایله کئفلی ایسکندرین سؤزلرینی دوغرولادی.
- قالار بورادا سنین قیرخ مین تومنین. اودا یئتیشر ائوین خانیمینا. هر نه اولسا خانیملارین اؤزلرینه مخصوص خرجلری وار!
سؤز بورایا چاتاندا، خویلو خانیم گولومسهییب چادیرانین اوجو آغزیندان دوشدو.
آخشام باشی قلئیچی مورتوض کئفلی ایسکندرین الینی برک-برک سیخیب یولا سالاندا دئدی:
- خالا اری آللاه سندن راضی اولسون! سن اولماسایدین من نئجه ائلهیهجکدیم؟!
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
قوربان اتی
دوکتور جئری
دونن قوربانلیق آلماق اوچون حاجی نادعلینین حاصارینا گئتمیشدیک. ماللاری بیر-بیر گؤزدن گئچیردیکدن سونرا بیر جؤنگه سئچیب قیمتینی سوروشدوق. حاجی نادعلی شاپالاق ایله جؤنگهنین یانینا تاپدایاراق دئدی:
- ماشاالله ماللارین لاپ گؤزونو سئچدیز؛ آللاه قبول ائلهسین!..
- حاجی! هله قیمتی نئچهدیر؟- دئیه سوروشدوق.
- قابیلی یوخدور، قوربانلیقدیر، ائله-بئله آپارین!
- ساغ اولون، آللاه بول ائلهسین...
- اون ایکی میلیون!
- اون ایکی میلیون؟!!
بیربیریمیزین اوزونه باخدیق. بیزیم، زور-گوج ایله توپلادیغیمیز پول ایکی میلیون دؤرد یوز مین تومن ایدی. بیلدیر، بو پولا یاخشی بیر جؤنگه آلیب، اتینی اوتوز-قیرخ ائوه پایلامیشدیق.
- حاجی موناسیب بیر مالیز یوخدور؟!
حاجی نادعلی پهیهنین دیبینه گئدیب بالاجا بیر دانانین کورهگینه دادلی بیر شاپالاق چکدی:
- بونو آپارین.. آلتی میلیون تومن!
قونشولاریمدان بیر سس چیخمادی، یئنه من دئدیم:
- یوخ حاجی! گوجوموز چاتماز، بوندان دا اوجوزو یوخدور؟!
- سیز نئچهلیگین ایستهییرسیز؟
- حاجی! بیزیم وار-یوخ ایکی میلیون دؤرد یوز مین تومن پولوموز وار. باخ گؤر، بو پولا یاخشی بیر مال وئره بیلرسن اتی اوتوز- قیرخ ائوی گؤرسون!
حاجی نادعلی قاققاناق چکیب گولدو:
- رحمتلیگن اوغلو، سیز بو پولا بیر بیزوو دا آلا بیلمزسیز!!
کور-پئشمان پهیهدن ائشیگه چیخدیق. قونشولاریم حاصاردان چیخماغا تلهسیردیلر. اوزومو حاجی نادعلییه توتوب دئدیم:
- ائله بیل، بیزلر ایلده بیر یول ات یئمگه ده تامارزی قالاجاغیق!
بو سؤزومدن حاجی نادعلی اوزلموش کیمی اولدو. بیردن الیمدن یاپیشب منی حیطین دیبینده اولان کیچیک بیر پهیهیه چکدی. قاپینی آچدی. ایچری ده یئکه بیر اینک گووشهییردی.
- پولوزا بونو آپارین!
اؤز-اؤزومه،" ائله بیل دونیادا، اؤزگهلره اورک یاندیران اینسانلاردا تاپیلیر!" دئیه دوشونهرک سوروشدوم:
- حاجی بو نئچه کیلو ات وئرر؟
- آز وئرسه یئتمیش-یئتمیش بئش کیلو ات وئرهجک!
- بو کی چوخ یاخشی دیر!.. ائله اوتوز، اوتوز بئش ائوی گؤرهر!
سئوینجک دالدان قونشولاریمی سسلهدیم. قاییتدیلار. اینگی چوخ بگندیلر. "حاجی آللاه سیزدن راضی اولسون. قاپی-قونشو قوربان بایرامی، اینگین اتیندن یئینده سیزی ده دوعا ائدهجکلر" دئیه پوللاری ساییب وئردیک. حاصادان چیخاندا، حاجی نادعلییه دؤندوم:
- حاجی! بیز قوربان گونو سحر ساعات یئددیده گلیب اینگی آپاراجاغیق.
حاجی نادعلی بیرآز دیل-دوداغین چئینهدی:
- یاخشیسی بودور سیز قوربان بایرامینا ایکی گون قالان اینگی آپاریب کسیب، پایلایاسیز!!
شاشیردیق:
- اینگی قوربان بایرامینا ایکی گون قالان کَسَک؟!
حاجی باشی ایله سؤزلریمیزی دوغرولادی:
- مگر سیز ایستهمیرسیز، قوربان بایرامی گونو قاپی-قونشوز کوفتهدن، ات شورباسیندان یئسینلر؟!
هامیمیز بیر آغیزدان، "هه..نئجه مگر؟!!" دئدیک.
حاجی نادعلی یاواشدان فیسیلدادی:
- آخی بو اینک بیرآز قوجادیر، اتی ایکی گونه آنجاق پیشَر!
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
برجامین نتیجهسی نه اولدو؟
دوکتور جئری
دونن ائل باغیندا گزرکن اوستاد دفترییه توش گلدیم. بیرآز نیگران اولدوم. اوستاد اؤز- اؤزونه گولوردو! ال سیخیشیب یانیندا اوتوردوقدان سونرا سوروشدوم:
- اوستاد! کئفین دورودور ها بتر گولورسن؟!
مندیل ایله گؤزلرینین یاشینی سیله-سیله دئدی:
- "برجامین نتیجهسی نه اولدو؟"دئیه دوشونوردوم بیردن گئچمیشده اوخودوغوم بیر حئکایه یادیما دوشدو ده گولمهگیم گلدی..
- نه حئکایهسی سؤیله بیزده گولک!
اوستاد گولوشونو ییغیشدیریب سؤزه باشلادی:
- حاجی توراب بتر میرتجیل بیر آدام ایدی؛ بتر ده وارلی ایدی. کندده تکجه اونون تراختورو وار ایدی. بیر گون قونشو زمیلیسی مش حسن اؤکوز ایله یئرلرینی سورنده، حاجی توراب یانینا گئدیب بیرآز میرت ائلهمک ایستهدی:
- آللاه قووت وئرسین مشدی!!
- ساغ اول حاجی! سیزده یورولمایین!
حاجی توراب بارماغی ایله زمیسیندهکی تراختورو گؤستهرهرک دئدی:
- مشدی! ایستهییرسن او تراختور سنیکی اولا؟
- نییه ایستهمیرم حاجی!.. آمما منیمکی پولوم یوخدور!
حاجی توراب گولومسهدی:
- پول لازیم دئییل مشدی!.. منیم بیر شرطیم وار، اگر اونو یئرینه یئتیرسن، تراختور سنیکی اولاجاق.
مشحسن جوت ائلهمکدن ال چکدی:
- نه شرطی ؟!
حاجی توراب، مش حسنین الیندن یاپیشیب یاخینداکی آرخین قیراغینا چکدی. کیسمه آرخین ایچینه پیسلیک ائلهمیشدی. حاجی توراب پوخو مش حسنه گؤستردی:
- باخ مشدی! بو پوخو یئسن تراختور سنینکی اولاجاق!
مش حسن قیپ-قیرمیزی اولدو:
- حاجی ظارافات ائلهییرسیز؟!!
حاجی توراب سرتجه دئدی:
- ددهمین گؤرو حاققی دوز دئیرم، شوخلوق ائلهمیرم!
مش حسن بیر تراختورا، بیر پوخا باخدی:
- آخی چوخ یئکهدیر!!
- عیبی یوخدور سن یاریسینی یئسن ده گؤرر!!
- من یئیندن سونرا، بلکه سیز سؤزوزون آلتینا ووروب تراختورو منه وئرمهدیز؟!
- یوخ.. یوخ.. من بئله ایش گؤرمهرم، من سؤزومون اوستونده دوران آدامام!
- بئله ایسه گرهک بیر کاغیذ یازیب ایکیمیزده آلتینا بارماق باساق.
پوخ یئدی کاغیذی یازیلیب آلتینا بارماقلار باسیلدی. مش حسن گؤزون یوموب پوخی یئینده حاجی توراب بؤیرو اوسته ییخیلیب گولوردو...
مش حسن تراختورون اوستونه مینیب زمیسینی سورمگه باشلایاندا حاجی توراب گولمکدن یورولوب گؤردوگو ایشدن پئشمانلیق دویماغا باشلامیشدی. یاواش-یاواش مش حسنه یاخینلاشیب یوموشاقجا دئدی:
- مشدی اولماز بارماق باسدیغیمیز کاغیذی هئچ ائلهیک، من تراختورومو ایستهییرم؟!!
مش حسن ده پئشمان اولموشجاسینا فیسیلدادی:
- نییه اولماز حاجی!..آمما بیر شرطی وار!
- نه شرطی؟!
- پوخون یاریسینی دا سیز یئیهسیز!!
...
آخشام اوستو حاجی توراب تراختورونو کنده ساری سوروردو.
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
سیزه امنیت لازیم دئییل می؟!
دوکتور جئری
دونن کئفلی ایسکندردن ائشیتدیم،
قلئیچی مورتوضو آروادی ائودن ائشیگه اؤتوروب. سالیغینی توتدوقدا آنلادیم گئدیب
حاجی نیظامین کؤهنه حامامینین تولانبارخاناسیندا قالیر. تلم-تلَسیک اؤزمو اورایا
یئتیردیم. جیریلتی ایله قاپینی آچیب ایچری گیردیم. مورتوض ال-قولتوق
دیوارین دیبینده اوتورموشدو. اوست-باشی قاپقارا ایدی. منی گؤرجک آیاغا قالخدی.
- مورتوض بگ بورادا نه قاییریرسان؟- دئیه سوروشدوم. دولوخساندی؛ دینمهدی.
قوجاغیمی آچیب اؤپوشمک ایستهدیگیمده باشینی چیگنیمه قویوب هؤنکور- هؤنکور آغلادی:
- خویلو خانیم منی ائودن ائشیگه اؤتوروب!
- نه اولوب اولمایا گئنه بیلهسی ایله دالاشمیشسان؟!
باشینی توولادی:
- یوو.. گئچن هفته آخشام ائوه دؤننده، خویلو خانیم دئدی: "پول وئر گئدیم چؤرک
آلیم." دئدیم:" پولوم یوخدور، هله ایش تاپمامیشام." خویلو خانیم دا حیرصلهنیب سسینی آتدی باشینا:- "دئینده
پول وئر چای-چؤرک آلیم، دئییرسن پولوم یوخدور هله ایش تاپمامیشام. دئیینده گازی،
برقی، کسیبلر پول وئر قبضیلری وئریم، دئییرسن پولوم یوخدور هله ایش تاپمامیشام، دئیینده
پول وئر اوشاقلارا پار-پالتار آلیم دئییرسن پولوم یوخدور هله ایش تاپمامیشام، دئینده
اوشاق مریضدیر پول وئر دوکتورا آپاریم دئییرسن پولوم یوخدور هله ایش تاپمامیشام. دئیینده،
بؤیوک اوغلان نئچه واختدیر آخشاملاری گئج ائوه دؤنور، بورنونون سویونو ساخلایا
بیلمیر، سایمیرسان. دئیینده، قیزیمیز مشقه دوشوب یولداشلاری ایله گئتسین خلیج همیشگی فارسین
قیراغینداکی اؤلکهلرده ادامهیی تحصیل وئرسین، چگینلرینی سیلکهلهییرسن..."
سونرا اللرینی بئلینه ووراراق قیشقیردی: "دئیه بیلرسن سن بو
ائوده نهیه گرهکسن؟!".
خویلو خانیمی بیرآز یوشوتماق ایستهدیم: "بیلیرسن آرواد! من اولماسام
قونشوموز دونباگؤز عوض گئجه دیواردان آشیب ناموسونا توخانار! یا اونون مؤهتاد
اوغلو گلیب باشیزی کسیب مال-دؤولتیمیزی آپارار!."
مورتوضون سؤزلرینی کسدیم:
- خانیمین نه دئدی؟
- هئچ نه دئمهدی. سوپورگهنی گؤتورب منی ائوده ائشیگه اؤتوردو.
اوزونتو ایله دئدیم:
- ایندی نئجه اولاجاق؟!
- دئییرم، ایجازه وئرسن گلیب بیر نئچه گون سیزده قالیم گؤرک سونرا نه اولور!
- یوخ!.. یوخ!.. اولماز قارداش. بیلرسن آرواد منی ده ائوه بوراخمیر. قاپینی
تپکلهمهینجه اوزومه آچمیر!
شاشیردی:
- یانی قاپینی تپیکلهینده قورخوب اوزونه آچیر؟!!
آجی - آجی گولومسهدیم:
- یوخ بابا!.. آرواد قولتوغوم دولودور دئیه قاپینی اوزومه آچاندا تئز ایچرییه
سوخولورام!
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
فولکلوریک ناغیل:
سیاسی خوروز
دوکتور جئری
بیری وار ایدی، بیری یوخ ایدی. بیر قاری ننه وار ایدی. قارینین گؤزل-گؤیجک، اوجا بویلو، گور سسلی، قیرمیزی بیر خوروزو وار ایدی. خوروز دانلی-دانیندا بانلایاندا قاری نامازینی قیلیب قورو چؤرهگینی سویا باتیریب یئیهرک تانرییا شوکور ائدردی.
گونلرین بیر گونو، خوروز کولکوکده ائشهلهننده قیزیل بیر پول تاپدی. جلد پولو گؤتورب ائوه قاچدی. قاری قیزیل پولو گؤرجک سئوینجیندن اویناماغا باشلادی. خوروز دا دامین اوستونه چیخیب بانلادی:
- آلتین پارا تاپمیشام قوققولوقو... آلتین پارا تاپمیشام قوققولوقو...
شهرین گؤز-قولاقلاری خوروزو جاسولادیلار. چوخ چکمهدی، حاکیمین وریندن ایکی گزمه گلیب قیزیلی قاریدان آلدیلار. خوروز بونو گؤرونجه آغاجین بوداغینا چیخیب بانلادی:
- وار-یوخوموز تالاندی قوققولوقو.. وار-یوخوموز تالاندی قوققولوقو...
حاکیم دورومو بئله گؤرونجه، تئز قیزیل پولو قایتاردی. بو کز خوروز دیوارین اوستونه قوندو:
- حاکیمی قورخوتموشوق قوققولوقو... حاکیمی قورخوتموشوق قوققولوقو...
حاکیم ال-آیاغا دوشوب خوروزون آغزینی باغلاماق اوچون بیر توربا قیزیل قارییا گؤندردی آنجاق خوروز بانلاماقدان ال چکمهدی:
- حاکیم بیزه روشوت وئریر قوققولوقو... حاکیم بیزه روشوت وئریر قوققولوقو...
حاکیمین بویروغو ایله گزمهلر توکولوشوب خوروزو دوستاغا آپاردیلار. خوروز دوستاقخانین دامینا چیخیب بانلادی:
- حاق دئیهنی توتورلار قوققولوقو... حاق دئیهنی توتورلار قوققولوقو...
آردی کسلمهین بانلاییشلاردان اؤفکهلهنن حاکیم، علاجسیز قالاراق خوروزون اعدام بویوروغونو وئردی. خوروزو اؤلومه گؤتورنده یئنه بانلاییردی:
- دوغرو دانیشانی آسیرلار قوققولوقو... دریسینه سامان باسیرلار قوققولوقو...
ایکی گون سونرا حاکیم بؤیوک بیر قوناقلیق وئردی. سوفرهلر آچیلدی. قیزاردیلمیش خوروزو گتیریب حاکیم قاباغینا قویدولار. خوروز گؤزونون قیراغی ایله دؤرد یانا گؤز گزدیردی. شهرین تانینمیش قیرخ اوغروسونو سفرهنین باشیندا اگلمیش گؤرورنجه بیردن پیلاو تپسیسینین باشینا چیخیب بانلاماغا باشلادی:
- اوغروباشی حاکیمه باخ قوققولوقو... اوغروباشی حاکیمه باخ قوققولوقو...
حاکیم قیزغین-قیزغین ایکی الی ایله خوروزو قارمالاییب آغزینا باسدی. خوروز دیرنمک ایستهسه ده حاکیمین بوغازی چوخ گئن ایدی. خوروز گورولتو ایله حاکیمین قارنینا یووارلاندی. خوروز اؤزونه گلینجه گؤردو: دوهچینین اوغورلانمیش دوهسی، ناخیرچینین ایتمیش اینگی، چوبانین قاچمیش قوچو هرهسی بیر بوجاغا قیسیلیب. خوروز بانلایا-بانلایا دوه، اینک، قوچ ایله قول-قولا وئرهرک یاللی گئتمهیه باشلادی:
- حاکیم یئین حارامدیر قوققولوقو... حاکیم یئین حارامدیر قوققولوقو...
حئیوانلار اوچ گون اوچ گئجه حاکیمین قارنیندا یاللی گئتدیلر. حاکیم نه قدر زور وئریردی خوروز قارنیندان چیخمیردی کی چیخمیردی!
سونودا حاکیمی حکیمخانایا آپاردیلار. اوچ ساعات عملیاتدان سونرا خوروز حکیمخانانین دامینا چیخیب بانلاماغا باشلادی:
- حاکیمین یانی جیریلدی قوققولوقو... منیم جانیم قورتولدو قوققولوقو...
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
خبریز یوخدور!
دوکتور جئری
قهوهچی تئیمور آغانین شاگیردی چایلاری شاققاشاقلا میزین اوستونه دوزنده ائشیگده شیدیرغی یاغیش یاغیردی.
ماعاشلاردان دانیشیردیق؛ اوستاد دفتری دئییردی:
- من یازیق ایکی میلیون آیلیقلا نه ائدیم؟! ائوی گئچیندیریم؟! قیسطلاریمی وئریم؟! قیزیما جئهیز آلیم؟!
اوستاد فرهیخته اوزونتو ایله باشینی ترپهدهرک اوستاد دفترینین سؤزلرینی کسدی:
- رحمتلیگین اوغلو! من بئش میلیون آیلیقلا ائوین خرجینده قالمیشام. سن هله ایستهییرسن ایکی میلیونلا، قیسطلارینی وئریب قیز دا اره وئرهسن؟!
پروفئسور نصرالدین صؤحبته قاریشدی:
- منجه بو گون اون میلیون ماعاشلا بیر ائوی آنجاق ایداره ائتمک اولار.
من دانیشماق ایستهینده، تئیمور آغانین شاگیردی آیاق یالین صؤحبتین ایچینه قاچدی:
- آغالار باغیشلایین ها!..من فیکر ائلهییرم سیز موؤضونو بیرآز شیشیردیرسیز! نئجه یعنی ایکی میلیونلا، بئش میلیونلا، اون میلیونلا ائو گئچیندیرمک اولماز؟ من تئیمور آغادان آلان دوققوز یوز مین تومنله دؤرد باش عاییلهمی گئچیندیریرم...
اوستاد دفتری آجییا-آجییا اوزونو تئیمور آغانین شاگیردینه توتدو:
- اوغلوم اصلان! سیز اؤلموشسوز، خبریز یوخدور!
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
ائله دده، بئله بالا
دوکتور جئری
شئیخ آغا اؤلوم یاتاغینا دوشوب
سون سولوقلارینی چکمکده ایدی. قلئیچی مورتوض یاشلی گؤزلرله ال-قولتوق ددهلیگینین
باشی اوسته اوتورموشدو. هاندان- گئجدن شئیخ آغا گؤزلرینی آچدی:
- اوغلانلاریم.. اوغلانلاریم هانی؟!
قلئیچی مورتوض ایستهمهدی دئیه،"اوغلانلارین بیری دوستاقدادیر، ایکیسی
ایسه هرهسی نئچه یوز میلیاردجیق گؤتورب اؤلکهدن قاچیبلار ".
- دده من بوردایم!- دئیه یانیت وئردی.
شئیخ آغانین گؤزلری قلئیچی مورتوضا ساتاشدی:
- بالا مورتوض سنسن؟ حیاتیمین سون آنلاریندا سنه بیر شئیلری اعتراف ائتمهلییم.
قلئیچی مورتوض یوموشاقجا ددهلیگینین
الینی سیخدی.
- مورتوض بالام!.. بیلدیگین کیمی من بوتون مال-ثروتیمی ایختیلاسدان،
اوغولوقدان، روشوتدن ییغمیشام...
قئلیچی مورتوض ددهلیگینین سؤزلرینی
کسدی:
- دده ایندی بو سؤزلرین واختی دئییل...
- یوخ بالام.. لاپ واختیدیر.
- ...
- بالام.. بو سون آنلاردا سندن بیر ایستگیم وار..
- بویور دده.. من قوللوغوندایام.
- بالا!.. بایاق دئدیگیم کیمی منیم بوتون مال-ثروتیم حارامداندیر. سندن ایستهییرم
حالال پولدان منیم اوچون ایکی آرشین کفن آلاسان آللاهین گؤروشنه حارام خلعت ایله
گئتمهیم...
قلئیچی مورتوض ددهلیگینین الینی یاواشجا بوشلایاراق:
- دده.. بیر آز گؤزله من همن قاییدیرام- دئیه اوتاغدان چیخدی.
یاریم ساعاتدان، قلئیچی مورتوض قولتوغوندا
ایکی آرشین کفن قاپی آغزیندا دایانمیشدی. شئیخ آغانین سؤنوک گؤزلرینین
ایچی گولن کیمی اولدو. اینجارسیز سسله سوروشدو:
- بالا..کفنی حالال پولدان آلدین؟
قلئیچی مورتوض ددهلیگینین یانیندا اگلشهرک،"
هه دده.. آرخایین اولون حالال پولدان آلمیشام.." دئیه آرتیردی:
- بازاردا قوجا بیر کیشی گؤردوم. دایاناجاقدا اوتوروب پوللارینی ساییردی. بیلهسینه
یاخینلاشیب سوروشدوم: عمی بو پوللار حالالدیر؟ قوجا دئدی: هه اوغلوم بو پوللار آنا
سود کیمی حالالدیر. من بو پوللاری آلنیمین تری، الیمین قاباری ایله قازانمیشام.
شئیخ آغا ماراقلاندی:
- سونرا نئجه اولدو؟
قلئیچی مورتوض سویوق قانلیلیقلا آرتیردی:
- هئچ!..منده پوللاری الیندن قاپیب، گئتدیم سنه کفن آلدیم!
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
یئنی پول بیریمی: تیریق
دوكتور جئری
نئچه آی بوندان اؤنجه، پول بیریمی نین دییشمه سینه داییر،اورتالیقدا قیزیل- دولار بازاریندان قیزغین تارتیشمالار گئتمكده ایدی. چئشیدلی بیریملر اؤنریلیركن آریاچی یوردداشلاریمیز ، هخامنشی دؤنمینده یورولوكده اولان دئریك و یا تئریك بیریمینی، ایران پولونا ان اویغون بیر آد اولاراق ساووندولار آنجاق تاسفله او زامان كیمسه بو كؤكنلی بیریمین اؤنمینه وارمادی.
بوگونلر، "ریال"ین ، "دولار" و باشقا ارزلر قارشیسیندا زیریقلاماسی، خالقی پول بیریمی نین " تیریق " آدلاندیرماسینا گتیریب چیخاردیب دیر. گؤروندوگو كیمی " تیریق" ایله " دئریك و تئریك" سس و اویوم باخیمیندان اوست اوسته دوشمكده دیر. بو اولای، بیر داها آریاچی لاریمیزین اولاغان اوستو اوسلو و اوزاق گؤرن اولدوقلارینی گؤسترمكده دیر.
ائتیمولوژیك آچیقلاما:
زیریقلاماق: زئرو ، صیفیر دئمكدیر. بانك سیستئمینده، پولون صیفیرلاری نین چوخالماسینا ، زئرولاما دئییلیر. خالق دئییشینده زئرولاماغا ، زیریقلاماق دئییلیر. البته زیریقلاماغین شیددتی آرتیجا خالق بو بانك تئرمینلرینی زیریخلاماق و تیریخ كیمی ده سسلندیریرلر!
گؤنده ر بؤلوم لر: ساتیریك یازیلار
ایرانین یئنی پول بیریمی : قارا
یازان : دوكتور جئری
سوبسیدلرین هدفلی لندیرمه سیله باشلادیلان ایقتیصادی ایصلاحاتین اولوملو سونوجلاری اؤزونو گؤسترینجه ، دؤولت بو پروسه نین سون آشاماسینا كئچمكده دیر.
دوزلدی هر جور یاراغی
بیر قالدی ساققال داراغی
توكانینی بانكایا دؤنوشدورن محله نین اسكی باققالی مشدی غضنفرین وئردیگی خبره گؤره دؤولت، كاغیذین باهالاشدیغینا گؤره ،اؤلكه نین پول بیریمینی دییشدیره جكدیر. یئنی بیریم حاققیندا چئشیدلی اؤنریلر ایره لی سورولمكده دیر. فارس لار: پارسی ، تورك لر : تومن، عرب لر : دینار، لورلار : لوریك ،كورد لر : كورون و… بیریمینی اؤلكه پولونا اویغون گؤرورلر................
گؤنده ر بؤلوم لر: ساتیریك یازیلار


text:
آمئریکا بیرلشمیش شتاتلاری اوردوسونا مخصوص یوزه یاخین تانک و دیگر حربی تئکنیکا آلمانییا ساحللرینه چاتیب.
آخار .آذ خبر وئریر کی، ۸۷ عدد «آبرامس م۱ا۱» تانکی، ۲۰ عدد «پالادین» اؤزویئرییهن آرتیللئرییا قورغوسو، ۱۳۶ عدد «برادلئی» دؤیوش آوتوموبیلی و یوزلرله زیرئهلی ترانسپورتیورون اولدوغو توپلام ۲۸۰۰ سلاح برئمئرخافئن لیمانیندان روسییایا قونشو اولان ناتو اؤلکهلرینه گؤندریلهجک.
اوچ یوک گمیسی ایله گلن حربی تجهیزاتدان باشقا ۴ مین آمئریکا بیرلشمیش شتاتلاری حربچیسینین آوروپایا آیاق باساجاغی بیلدیریلیر.
آمئریکا بیرلشمیش شتاتلاری اوردوسونون گئنئرال-لئیتئنانتی تیم ماککورئ لیماندا وئردیی آچیقلامادا بونون رقیبلره ایشاره اولدوغونو دئییب:
«بو، شرقی آوروپاداکی موتتفیقلریمیزین بیرلشمیش ایشتاتلارین دایما نظارتی آلتیندا اولدوغونا بیر ایشارهدیر».
قئید ائدک کی، ناتو عضوو اولان آلمانییا، کانادا و اینگیلتره هر بیری ۱۰۰۰ حربچیدن عبارت قوشون بیرلشمهلرینی لاتوییا، لیتوا و ائستونییایا یوللاییب.
رسمی موسکوا حادثهیه هلهلیک موناسیبت بیلدیرمهییب.
ناتو-نون ان خیردا هملهسینه بئله جاواب وئرهجکلرینی دئیهن روسییا پرئزیدئنتی ولادیمیر پوتین کالینینگرادا س-۳۰۰ و «ایسگندر» راکئتلرینین گؤندریلمهسی بارهده تاپشیریق وئریب. روسییا پولشا ایله سرحده ده خئیلی جانلی قوه یئریدیب.


text:
ویکیپدیا فیکیر بیرلیگی اساسیندا چالیشیر و گلیشیر. فیکیر بیرلیگینی الده ائتمکده ده اینجه و مؤدبانه دانیشیقلارلا بحثلرده اوْلور. بللی بیر موضوعدا فیکیر بیرلیگینه یئتیشرکن، اوْ موضوعدا یئنه دانیشیق اوچون ویکیپدیا ایجتیماعینین وقتی هدر اوْلمادیغی اۆچون، فیکیر بیرلیگی بیر
فیکیر بیرلیگی٬ آنجاق بۆتون ایشلدنلر موضوعا گؤره فرقلی گؤروشلرینی دوْغرو و اۇیغون بیر شکیلده تانیملاماق اۆچون
آیری ایشلدنلرین اعتیراضلارینا رغماً٬ اهمیتسیز و چوْخ کیچیک بیر شئیی بیر مقالهیه آرتیرماغا ایصرار ائتمک٬ موضوعا لازیم اوْلمایان بیر آغیرلیق گتیرمهسی سببی ایله فیکیر بیریگینین ایخلالی دئمک اوْلاجاقدیر. منطیقلی و مقبول دۇروشون نئجه بیر شئی اوْلدوغونو بللی ائتمک چتیندیر. اؤزونکولره تضاد اوْلان اوْ دۇروشلارا سس وئرن یاخشی ایشلدنلر منطیقلی اوْلا بیلیرلر. آنجاق٬ عینادکارلیق و ایصرارلا غریبه بیر دۇروش گؤسترمک و یاخشی نیّتلی دۆنیاگؤروشلرینی گؤرمزدن گلمک٬ ویکیپدیانین فیکیر بیرلیگی آنلاییشینا ترس دۆشر.
بیر ایشلدنین ائتدیگی دییشیکلیکلر غرضلی کیمی گؤرونسه ده٬ بۇ دییشیکلیکلرین تماماً اوْ مقالهنی توسعه وئرمک ایستگیندن قایناقلانان بیر یاخشی نیّتله ائتمیش اوْلا بیلهجگینی یاددان چیخارتمایین. ایشلدنلر دائیماً قاباقلارینداکی یاخشی نیّتلی اوْلدوغونو وار سایمالی و


text:
به مناسبت چهارم دی ماه سالروز تولد حمیدآرش آزاد
کریم قربانزاده
ائلیمیزین سئویملی طنّازی؛ اوستاد حمید آرشآزاد
دونیا خالقلارینین هر بیری، اؤزونه مخصوص بیر صفته شهرت تاپیبدیرلار. نمونه اوْلاراق: اسکاتلندلیلر چیلیسلیگه، انگلیسیلر اقتصادی فیکرلی انسانلارا، فرانسهلیلر اینجهلیگه و… آذربایجان خالقینا ایسه مخصوص بیر صفت آختارساق، شبههسیز کی اوْ صفت بو خالقین طنازلیغی و طنز سئوهرگیلیدیر.
ساتیرانین مختلف قوللاری بیزیم خالقیمیزین حیاتیندا اؤز درین ایزلرینی قوْیوب و معاصر دؤورده آذربایجان ادبیاتی خزینهسینین بو پارلاق جواهری ملانصرالدین مکتبینین بانیسی «جلیل محمد قلیزاده»نین آدیلا باغلیدیر.
آذربایجان ساتیراسینین آتاسی «میرزه علیاکبر صابر»ده ملانصرالدین مکتبینین یئتیرمهلریندن اوْلوب، دونیا سویّهسینده شهرت قازانیب و اؤلمز آذربایجان شخصیتینه چئوریلیبدیر. صابرین تکجه اوْتایدا یوْخ، ایران خالقلارینیندا سیاسی- اجتماعی حیاتیندا بؤیوک تأثیری اوْلوبدور. صابرین شرفلی دوامچیسی «معجز شبستری» چوْخ اینجهلیکله بو یوْلو اؤزونه مخصوصلوقلا ادامه وئریب، اثرلری خالق ایچینده سئویله- سئویله اوْخونوب و قارشیلانیبدیر.
آذربایجان خالقینا مخصوص ساتیرا، عاشیق ادبیاتیمیزدادا گؤزل نمونهلری نمایش ائتدیریر. مثال اوچون دده علعسگرله آنا خانیمین ماجراسی و یا عاشیق قشمین بیر چوْخ شعرلرینده اوْلان طنز احوالاتی و باشقا نمونهلریده آد آپارماق اوْلار. حتی گوندهلیک حیاتیمیزدادا طنزین اؤز یئری، اؤز دادی- دوزو واردیر. طنزیمیز بو گونده شهرلرده، کندلرده و اؤلکهمیزین یاخین و اوزاق یئرلرینده تزهلنیر، مایالانیر، گوجلنیر و دوام تاپیر.
آذربایجان خالقینا مخصوص طنز، دونیا ملتلرینین آراسیندا تایی آز گؤرونن طنزدیر. عسگرانلیلار، مستجاب الدعوهلر و حاجیزادهلرین حاضرجوابلیغی، شنلیک پایلاماقلاری، طنازلاریمیزین اجتماعی مسئلهلری طنز دیلیله دئمکلرینین گؤزل نمونهلریندندیر.
خالقیمیز تاریخ بوْیو طنز روحیه- احوالاتیندان بوشالماییبدیر. روس استیلاچیلاری آذربایجانی اشغال ائدن زمان، بابالاریمیز هر بیر روس عسگرینه بیر قارپیز وئریب، اوْنلارین پئیسرلرینه سالاندا؛ و ایران- عراق محاربهسینده اؤز ایشین گؤروب، اجتماعی وظیفهسینی اونودماییبدیر. «عینالی یا گئدنمیس/… نیلیسن؟!»
بئله بیر معنوی ثروته مالک بیر خالق هر زامان اؤزونه لایق بالالار بئجردیب، بو ثروتی گونو- گوندن غنیلندیریبدیر. بو گون «کورهباشی اوشاغی» طنزیمیزین ذیروهسیندن گزن و شعریمیزین فخری اوستاد «حمید آرشآزاد» اؤز گؤزل اثرلرینی قیلینجا چئویریب، جامعهنین عیبلرینی، چیرکینلیکلرینی قیلینجلاییر.
«آرش» نقصانلاردان بیر تابلو چکیر و طنزین مختلف فوْرمالاریندان استفاده ائدیب، خالقین گؤزو اؤنونده نمایشه قوْیور. اوْ خالقی یالنیز گولمگه یوْخ، گوله- گوله دوشونمهگه، آییلماغا، اؤز حاقلاریلا تانیش اوْلماغا سسلهییر.
اوستادین خوشبختلیگی اوندان عبارتدیرکی اوْ طنزین تاریخینی یاخشی بیلیر و بیر باجاریقلی ژورنالیست اوْلاراق، ایکی دیلده (آذربایجانجا و فارسجا) یازیر و اثرلری بیر چوْخ آذربایجان و فارسجا چیخان روزنامهلرده و مجلهلرده دفعهلرله چاپ اوْلور و سئویله- سئویله اوْخونور.
گوندهلیکلرده یازماق، خالقین حیاتیندا کئچن موضوعلاری هرگون طنزه چکمک چوْخ چتین و آغیر بیر ایشدیر. آنجاق آرش بو چتین ایشین عهدهسیندن لاییقینجه گلیر. اونون طنز قیلینجی ظولمون، عدالتسیزلیگین، قارا گونلرین باغرینی یاریر، مظلوملارا، قارانلیقدا قالانلارا، حاقی تالانانلارا ایشیق گولوشو بخش ائدیر.
اوستاد آرشدن ایندییهدک ایکی کتاب چاپ اولوبدور: «جیزیقدان چیخما بالا» و «جولو جولویا قالمادی» عینی حالدا «امین» روزنامهسی اونون گوندهلیک طنزلرینین ناشریدیر و «گل آغا» مجلهسینینده ثابت امکداشلاریندندیر. بونلاردان علاوه اونون اثرلری بیر چوخ روزنامه و مجلهلرده، اوْ جملهدن: مهد آزادی، عصر آزادی، پیام روز، آذری، خداآفرین و… کیمیلرده یایلیبدیر.
من امینم، آرشآذربایجان آزاد طنزینده دائما یاشایاجاق، دایما اؤز عطرین، اؤز رنگین، اؤز ایزین ساتیرامیزدا قوْیاجاقدیر. آرشه سعادت و جان ساغلیغی دیلهمکله، اوْنون آرزوسونا قوْشولوب، ائلیمیزین گولمهسینی، خالقیمیزین آرزولارینین چیچکلنمسینی و امیدلرینین باهارلانماسینی آرزولاییریق.
- حمایت از تولیدات هنرمندان؛ حلاّل بسیاری از مشکلات/ توسعه مناطق کم برخوردار با نمایشگاه های هنری
- اقدام ارزنده ی مدیریت شهری مشهد
- لزوم تجهیز حمل ونقل عمومی به خصوص تاکسیرانی به سیستمهای پرداخت الکترونیکی
- اجرای عملیات انبوهکاری و کاشت فضای سبز بوستان شهدای آتش نشان
- آغاز کاشت بیش از ۷۰هزار بوته گل های پاییزه در سطح منطقه
- اجرای عملیات تکمیل نمازخانه و سرویس بهداشتی تفرجگاه عباس میرزا
- فضاسازی سطح حوزه شهرداری منطقه دو تبریز به مناسبت هفته دفاع مقدس
- جزئیات بسته معیشتی خانوار/ خانوارهای زیر ۳ میلیون درآمد مشمول بسته میشوند
- وجدان برگ برنده روزهای سخت/ انصاف از بساط بعضی کم نشده است
- شهرداری منطقه دو تبریز رتبه نخست ارزیابی عملکرد “مناطق” را کسب کرد
- پل های عابر پیاده محدوده شهرداری منطقه ۳ تبریز رنگ آمیزی می شود
- تسریع در اجرای پروژه های عمرانی شهرداری منطقه ۶ تبریز
- اقدامات ترافیکی معاونت حمل و نقل شهرداری تبریز در آستانه بازگشایی مدارس
- توجه به انتقادها و رفع اعتراضات از وظایف مسئولان است
- بسته جبرانی برای حدود ۷ میلیون حقوق بگیر
- کاهش ارزش پول ملی و افزایش مسافران خارجی، خوب یا بد؟
- افزایش نرخ ارز مشکلاتی برای ۳۰ هزار دانشجوی ایرانی رقم زده است
- سرای حاج حسین بازار تبریز مستندنگاری بین المللی می شود
- شورای عالی کار را در اسرع وقت برگزار کنید/عمل به قانون و احترام به شرکای اجتماعی، انتظار کارگران است
- تقویت و توسعه طرح شهرداران مدارس در سال تحصیلی جدید
- تلاش میشود مشکلات اقتصادی بر عملکرد شهرداری تبریز تاثیر نگذارد
- تداوم اجرای طرح خدمات محله ای دربارنج و ولیعصر دو
- کارخانه آسفالت ۱۶۰ تنی شهرداری؛ گامی بلند برای افزایش کیفیت آسفالت معابر تبریز
- همدردی شهردار تبریز با شهردار اهواز/ مردم تبریز همچون دفاع مقدس در کنار هموطنان اهوازی هستند
- مسیرگشایی خیابان حجتی به چایکنار، به زودی افتتاح میشود
- شفاف سازی مالی جلوی بزنگاه های فساد را می گیرد
- سیستم آموزشی”مریض” است/وجود محتواهای بیهوده در کتب درسی/ شیوههای تدریس، مانع رشد مغز دانشآموزان میشود
- پرسش مهر سال ۹۸-۹۷: آموختن چه مهارتهایی برای زندگی مهمتر است؟
- اتمام طرح استقبال از “بوی ماه مهر” از سوی شهرداری منطقه دو تبریز
- لزوم مدیریت اصولی مصرف منابع آب خام شهر تبریز برای عبور از تنش های آبی پیش رو


text:
آمریکا پرزیدنتی دونالد ترامپلا روسییا لیدری ولادیمیر پوتین آراسیندا کئچیریلن گؤروشدن سونرا سورییاداکی محاربه ایکی فرقلی دؤوره آیریلیب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بونو سورییالی سیاستچی سلیمان ال-سلیمان دئییب.
"کؤرفز اؤلکهلرینین ترورچولارا مالیه لشدیرمنی دایاندیرماسی مذاکیره مؤوضوعسو دئییلدی. تورکییه ایله سرحد سورییایا گئدن حربچیلر اوچون تمامیله آچیق ایدی. حامبورگداکی سامیت و گرگینلیگی آزالتما زوناسینین یارادیلماسی بارهده مقاویلهدن سونرا آمریکانین سعیلرینین اوغورلو اولمادیغی و ایستدیکلرینه نایل اولمادیغینی گؤروروک"،- سلیمان دئییب.
آمریکانین ایسرایل ایله بیرلیکده سورییایا قارشی ۲-۴ ایولدا حربی عملیاتا باشلاماغا جهد ائتدیینی دئین سورییالی اکسپرت روسییانین س-۴۰۰ راکت علیهینه مدافعه سیستمینین محاربهیه حاضر دوروما گتیریلدیینی بیلدیریب.


text:
دونالد ترامپین آمئریکا بیرلشمیش شتاتلاری-دا پرئزیدئنت سئچیلمهسیندن سونرا روسییانین پئرسپئکتیوی چوخ دومانلی گؤرونور.
آخار .آذ خبر وئریر کی، بو سؤزلری روسییالی موخالیف هارری کاسپارووون اؤز سایتیندا یئرلشدیردیی مقالهده یئر آلیب. او، مقالهسینده روسییانین داخیلینده دئستابیلیزاسییالارین یاشاناجاغینی بیلدیریب:
«بو گون بیزیم اؤلکه چیرکلی ائنئرگئتیک کیمی چیرکلی سیاسی تئخنولوگییالارین دا تداروکچوسو حساب ائدیلیر. حاضیرکی رئژیمین زامانیندا روسییانین پوزیتیو رولونا، عمومیتله، دقت یئتیریلمیر. یئنی دؤورده اؤلکهنین وضعیتینین نئجه اولاجاغینی سؤیلهمک چتیندیر. پوتین رئژیمینین چؤکمهسی بوتون دؤولتچیلیک قورولوشونون داغیلماسینا گتیریب چیخارا بیلر. یاخین گلهجکده بؤیوک احتیماللا روسییادا بؤیوک قاریشیقلیقلار اولاجاق. اونا گؤره کی، گلوبال سیلکهلهنمهلر فونوندا روسییانین داخیلی اعتراضلارین آرتماسیندان قاچماسی ایمکانسیزدیر».


text:
گورجوستان باش ناظری گئورگی کویریکاشویلی آذربایجانین بو اؤلکهدهکی سفیری آذر حسینووو قبول ائدیب.
آخار. آز خبر وئریر کی، گؤروش آذر حسینووون گورجوستانداکی دیپلوماتیک فعالیتینی بیتیرمهسی ایله علاقدار کئچیریلیب. گؤروشده هر ایکی طرف اؤلکهلر آراسینداکی موناسیبتدن ممنون اولدوقلارینی بیلدیریبلر.
کویریکاشویلی آذر حسینووا آذربایجان-گورجوستان موناسیبتلرینین اینکیشافیندا گؤستردیی دستهیه گؤره تشککور ائدیب.
قئید ائدک کی،حسینوو ۲۰۱۱-جی ایلدهن آذربایجانین گورجوستانداکی سفیریدیر. بیر مدت اؤنجه پرئزیدئنت ایلهام علیئوین قراری ایله وظیفهسیندن آیریلیب. آذر حسینووون یئرینه یئنی سفیر دورسون حسنوو تعیین ائدیلیب.حسنوو کئچن ایلدهن اعتباراً آذربایجانین گورجوستانداکی سفیرینین معاوینی کیمی فعالیت گؤستریر. او، آذربایجان رئسپوبلیکاسینین ستاندارتلاشدیرما، مئترولوگییا و پاتئنت اوزره دؤولت کومیتهسینین صدری رامیز حسنووون قارداشیدیر.


text:
آذربایجان رئسپوبلیکاسینین مالییه بازارلارینا نظارت پالاتاسینین (پالاتا) دیرئکتورلار شوراسینین صدری روفت آسلانلی ایرانین آذربایجانا یئنی تایین اولونموش فؤوق العاده و صلاحیتلی سفیری جاواد جاهانگیرزادنین باشچیلیق ائتدیی نماینده هئیتینی قبول ائدیب.
پالاتادان آخار . آذ-آ وئریلهن معلوماتا گؤره، تانیشلیق کاراکتئری داشییان گؤروشده ایکی اؤلکه آراسیندا بانک، سیغورتا و دیگر ساحهلرده ایکی طرفلی امکداشلیغین سوییهسیندن ممنونلوق ایفاده اولونوب. پالاتانین دیرئکتورلار شوراسینین صدری روفت آسلانلی اؤلکهنین مالییه بازارلارینین فعالیتینین ثمرهلی شکیلده تامین اولونماسی ایستیقامتینده رهبرلیک ائتدیی قورومون گؤردویو ایشلردن بحث ائدیب.
سفیر جاواد جاهانگیرزاده اؤلکهلریمیز آراسیندا چوخ یاخین، اعتیمادا اساسلانان موناسیبتلرین اولماسیندان و اینوئستیسییا قویولوشو، بانک ساحهسی و دیگر ایستیقامتلر اوزره امکداشلیق پوتئنسیالینین آرتیریلماسی اوچون مؤوجود ایمکانلاردان سؤز آچیب.
گؤروشده قارشیلیقلی ماراق دوغوران دیگر مسئلهلر اطرافیندا گئنیش فیکیر موبادیلهسی آپاریلیب.


text:
خسته قاسیمدان بیر ساتیریک شعر
خسته قاسیم 1081 شمسی ایلینده تیکمه داش کندینده آنادان اولوب 76 ایل یاشایاندان سونرا دونیاسینی دگیشیبدیر.
خسته قاسیمین عاشیقلار ایچینده یوکسک مقامی وار. اؤزوندن سونراکی عاشیقلار درین تاثیر قویوب... (آرتیق معلوماتی محمد عبادی قاراخانلو یازان خسته قاسیم کیتابیندان آلماق اولار. بو کیتابی نشر اختر 1384 چاپ ائدیبدیر)
خسته قاسیمین ساتیریک روحیه سینی تانیماق اوچون اوندان بیر شعری سیزلر ایله پایلاشماق ایسته دیم.
واردیم باسمینج حامامینا
دللک گؤردوم زول چیخاردیر
ال آتدی قولاقلاریما
ائله بیلدیم کول چیخاردیر.
آیاقلارین قویور قوشا
اولگوجونو چکیر داشا
ضربی ائله گلیر باشا
تیکمه داشا یول چیخاردیر.
بیر فیطه سی واردی بئزدن
دوروب گلیر سحر تئزدن
یاری حاققین آلیب بیزدن
یئنه آجی دیل چیخاردیر.
اولگوجونو چاپیشدیریر
سویو تاسدان قاپیشدیریر
کسیر پامبیق یاپیشدیریر
دریسینی بول چیخاردیر.
بو اوستا نئجه اوستادی؟
همیشه گؤزو تاسدادی
خسته قاسیم جان اوسته دی
ائله بیلیر پول چیخاردیر.
(قایناق:خسته قاسیم، محمد عبادی قاراخانلو، نشر اختر، تبریز، چاپ سوّم، 1389، ص148)
-
- ۹۵/۰۱/۰۶


text:
بیرلشگن ملتلرتشکیلاتی نینگ افغانستان اوچون همآهنگلشتروچی اداره سی وافغان حکومتی قریب بیش یوزمیلیون امریکالیک دالر یاردم طلب قیلیشگن.اوشبو یاردم ایسه افغانستان بویلب میلادی 2013 ییلده بشری یاردم لربویچه برنامه لرگه صرفله نیشی اینابتگه آلینگن.
افغان رسمیلری هماهنگ لیک بیلن بو ریجه ایشلب چیقاریلیشینی طلب بولینگن یاردملرنی مناسب و اوز وقتیده صرف ایتلیشگه ایشانچ بیلدیرگن. سونگی وقتلرده بشری بولیم لرده بوله یاتگن یاردم لر مقداری آزه یگنی ایتیلماقده.
مسوول کیشی لرگه کوره، اوشبو یاردم قولگه کیتریلگن حالده، افغانستان نینگ اوتیز تورت ولایتیده بشری یاردم لرگه محتاج بولگن عایله لرگه ترقه تیلیشی اینابتگه آلینگن. اما قندهار، ننگرهار، غزنی و کنر ولایتلریده کوپراق اعتبار بیریلیشی قیدایتیلگن. مسووللرنینگ ایتیشلریچه، باشقه ولایت لرگه قره گنده بو ولایتلرده گی بشری قینچلیک لر کوپ بولگن. افغانستان قیشلاق لرنی رواجلنتریش وزیرلیگی و طبعی آفت لرگه قرشی کوره ش اداره سی نینگ اورین باسری ویس برک میلادی 2013 نچی ییلده افغانستانده کمبغلاهالی اوچون 471 میلیون امریکالیک دالر طلب قیلینگنینی ایتدی. شونینگ دیک برمک جنابلری بو یاردم لر قیسی بولیم و انیق قنده ی عایله لرگه ترقه تیلیشینی قوییده گی چه اچیق له دی:"بیرینچی نیازمندلیک لر انیق لنگن، بیز بو مبلغ نی بیش بولیمده صرف قیلماقچی میز، بیرینچیدن طبعی افت لرگه قرشی کوره شیش بولیم، انه لر وباله لر اولیمی نینگ الدینی کمیتریش، مهاجرت دن قیتگن و ایچکی قاچقینلرگه یاردم بولیشی ممکن شونینگدیک، اوته کمبغلیک بیلن حیات اوتکزیب کیله یاتگن قریب سککیز ملیون عایله لراوچون هم ایریم یاردم لر بوله دی."
میلادی 2014 نچی ییلدن سونگ مسوولیت لرنینگ کوپ قسمی افغان حکومتی گه تاپشریلیشی ایتیلماقده، عین حالده، افغانستان اقتصادی انقراض بیلن هم دوچ کیلیشی ممکن دیگن خواطرلرهم یوزه گه چیقماقده.
افغانستان بوییچه هماهنگلشتروچی مرکز مسوولی مارک باودن، اوتگن ییل دنیاجماعه چیلیگی تمانیدن وعده بیریلگن یاردم لرنینگ برچه سی بیریلمه گنی تشویشلنتروچی بیر خبر بولگنینی ایتدی:"کوپ بشری یاردم گه نیازی بولگن بیر اولکه گه، آز یاردم بیریش تشویش لربیلن بیرگه بوله دی. افغانستان اوچون بیزنینگ طلب لریمیزگه قانیقرلی جواب بیریلمه دی. اوتگن ییل بشری یاردم نینگ ییللیک فایز کیمیب بو ایسه افغانستان خلقی نینگ حیاتیگه جدی تاثیر قالدیردی.".
افغانستان قیشلاق لرنی رواجلنتریش وزیریگه کوره، ایریم چیت اولکه لر اولرنینگ بوطلب لریگه مثبت جواب بیریب یاردم قیلیشینی ایتگن لر. اما قیسی اولکه قنچه یاردم قیلیشی باره سیده انیق معلومات بیرمه دی، لیکن او حاضرگه قدر بیریلگن وعده لر عملگه آشیریلسه، آلغه سوریلگن یاردم نینگ کتته قسمی قولگه کیلشیگه امیدوار لیک بیلدیره دی.


text:
زۊن اینگیلیسی یاٛ گئل د زۊنیا هئن اورۊپاییٱ ک د تال جرمٱنی ٱ. جرمٱنی خوش بٱر بیٱ د دۏ کوت ٱفتۉزٱنۊن و ٱفتۉنشین. بۊٱ اینگیلیسی هئن و اوۊرپایی ٱفتۉنشینٱ. ای زۊن د اینگیلیسی و هارگٱ ٱفتۉزٱنۊن اٛسکاتلند کامل بیٱ. چٱن گئل د زۊنا هٱنی تال جرمٱنی: آلمانی، هولندی، دانمارکی، سۊئدی و نورڤژی ٱن. ایسئنیا نزیک ڤ نیمی د کٱلیمٱیا و دستۊر زۊن اینگیلیسی ریشٱ جرمٱنی دارن و بٱری هٱنی نٱ کٱلیمٱیا یا عاریتی دوروس میکٱ. بیشتر ای ڤاجٱیا د زۊن لاتین، فرانساٛیی، کوتی هٱنی د یۊنانی و زۊنیا هٱنی اۊمائنٱ د زۊن اینگیلیسی.زۊن اینگیلیسی دئماتری فئرٱ چی زۊن آلمانی بیٱ. سی یٱ کاٛ اینگیلیسی زۊنا بیشتر د لۉن جرمٱنی بینٱ کاٛ د آلمان رٱتنٱ بریتانیا و مۊٱ بۊیی زۊن آلمانی زۊن دا زۊن اینگیلیسی ٱ.
سی کارگرایی ڤارو سامۊنکاری، اومۊری، دۊنسمٱنی، سیاسی و رٱزیشتی بریتانیا ری دونیا دئما د سٱدٱ هیژدٱئوم و کارگرایی ڤولاتچٱیا یٱکاگرتٱ آمریکا د سٱدٱ بیستوم د ایلا، ای زۊن د گرد دونیا گٱپ کٱلۊن بی و بی ڤ زۊن دویوم دونیا، زون مینجاکار و زۊن جاڤٱنٱ د کول دونیا د گات ایسنی زۊن اینگیلیسی بیٱ.
زۊن اینگیلیسی ڤا داسۊن زۊن داڤاری د ڤولاتیا اینگیلیس، آمریکا، کانادا، اوستارالیا، ایرلند، نیۊزیلند، آفریقا هارگٱ، غنا و فئرٱ د ڤولاتیا هٱنی کارگرایی دارٱ. ایساٛ د دیجا شومارٱ هٱچایٱکار، دئماتر د چینی و اٛسپانیایی، سیومی زۊن دونیا ٱ. شومارٱ کٱسۊنی کاٛ زۊن داڤاریشۊ اینگیلیسیٱ تا ایساٛ ۳۸۰ میلۊن کٱسٱ . اینگیلیسی د ڤولاتیا زیادی زۊن مئنجی گٱرٱ و نازارتری زۊن دونیا د شیڤاتیا سیاسی، اومۊری، سامۊنکاری، کسم و کار، رٱزیشتیف د جا ڤ جا کاری رٱزیشتی مینجا زایارٱیی ٱ.


text:
تۆرکیأنینگ گۆن ترتیبی ۳۱: ترامپ بیلن پوتین ینگ دوشوشیغی بارادا
جان آجون؛ سیاسات، ایقدیصادیهت و جمغیت غازناسی- ستا
سیاسات، ایقدیصادیهت و جمغیت غازناسی- ستانینگ عیلمی بارلاغچیسی، یازیجی جان آجون ینگ مسئله بۇیونچا سینینی اۇقایارسینگیز:
آمریکانینگ جمهورباشلیغی دونالد ترامپ و روسیانینگ دؤولت یۇلباشچیسی ولادیمیر پوتین ینگ هلسینکی ده گچیرن ماصلاحاتی بیرنأچه جهتدن مؤهۆمدی.
ایکی یوردونگ آراسینداقی قاتناشیقلار سۇنگقی دؤوۆرده دیسهنگ دارتغینلاشیپدی. پوتین ینگ و ترامپ ینگ گچیرن دوشوشیغی نینگ اساسی اوغورلاری اتمی یاراغسیزلانما، روسیانینگ آمریکان سایلاولارینا قۇشولیشماغی، انرژی سیاساتی، سوریه و حیتای مسئله سیندن عیبارات بۇلدی.
تاریحی تایدان شوروی بیلن آمریکانینگ آراسینداقی دارتغینلیغینگ مؤوجأن دؤوۆرلرینده ایکی یوردونگ گپله شیکلرینه فنلاند بی تارا پیر حؤکمۆنده سایلانیپ آلینیاردی. ترامپ بیلن پوتین شۇل بیر دأبه لاییقلیقدا گپله شیکلرینی فنلانددا گچیردی. فنلاند ین گیر ایه چیلیگینده گچیریلن دوشوشیق دینگه بیر اؤزآرا قاتناشیقلاری اۆچین دأل، بۆتین دۆنیأ اۆچین اولی أهمیته ایهدی.
کؤپ سانلی مطبوغات وکیلی نینگ قیزیقلانما گؤرکِزن دوشوشیقلاریندان سۇنگ ایکی یوردونگ یۇلباشچیسی مطبوغاتا بیانات بردی. ترامپ ینگ مطبوغات بیاناتینداقی چمهلِشمهسی و چیقیشی آمریکان مطبوغاتی هم ده سیاساتچیلاری تاراپیندان برک تانقیت ادیلدی. آمریکانینگ جمهورباشلیغی دونالد ترامپ ینگ روسیانینگ آمریکاداقی سایلاولارا قۇشولیشماغی باراداقی سۇراغا، ترامپ ینگ روسیانینگ جمهورباشلیغی پوتین ینگ یانیندا آمریکان ادارالارینی تانقیت ادیپ روسیانینگ بیاناتلارینا اینانیاندیغی باراداقی سؤزلری اولی قارشیلیق دؤرهتدی. دونالد ترامپ سۇنگ هلسینکی دأکی بیاناتیندا Wouldn’t دیمهگینگ یرینه یالنگیشلیق بیلن woulg دیهندیگی و شیله لیکده باشغا معنی آنگلادیان بیانات برندیگینی نیغتاپ هلسینکی دأکی سؤزلرینی دۆزِلتدی.
نأحیللی بۇلاندا دا آمریکان جمغیتچیلیگی نینگ قارشیدیغی ترامپ بیلن پوتین ینگ دوشوشیغینی ایکینجی پلانا ایتِن هم بۇلسا ایکی یورت حالقارا درجه سینده ژئوسیاسی أهمیتلی مسئله لر بارادا گنگهشدیلر. اینگ بیر اساسی مسئله ایکی یوردونگ حیتای بارادا گچیرن گپله شیکلریدی دیسهک یالنگیشماریس. آمریکانینگ حیتایدا اؤندۆریلیأن اؤنۆملره قارشی ایقدیصادی ساواش حأصیهتینده جزا سالغیدینی قۇیماق باراداقی قاراری، آمریکا بیلن حیتای یینگ آرانسیدا اولی دارتغینلیغا سبأپ بۇلوپدی. هلسینکی دأکی دوشوشیقدا آمریکا بیلن روسیانینگ آراسیندا حیتایا قارشی حیذماتداشلیق اۆچین ایلکینجی اؤزآرا پیکیر آلیشما بۇلدی. اِمما روسیانینگ و آمریکانینگ حیتایا قارشی حیذماتداشلیق دؤرتمهکدن دیسهنگ داشدا دوریاندیغی و شیله حیذماتداشلیغینگ یاقین گؤرۆنیأندیگینی آیتساق یالنگیشماریس.
هلسینکی دأکی بیله کی بیر مؤهۆم مسئله بۇلسا سوریه دی. آمریکا و روسیا اساسا ندا گۆن اۇرتا سوریه دأکی واقالار بارادا پیکیر آلیشیپ، اسرائیل ینگ حۇوپسوزلیغی، ایران ینگ گۆن اۇرتا سوریه دأکی گۆیچلری بارادا ماصلاحات اتدیلر. ولادیمیر پوتین اسرائیل بیلن سوریأنینگ حؤکۆمتی نینگ آراسیندا ۱۹۷۴-نجی ییلداقی شرطناما لاییقلیقدا ایلالاشیق قازانیلماغی نینگ مۆمکیندیگینی اؤنگه سۆردی. آمریکانینگ جمهورباشلیغی دونالد ترامپ بۇلسا آمریکانینگ ایران ینگ سوریه دأکی گۆیچلری نینگ قالماغینی قابول اتمهجِکدیگینی نیغتادی. اِمما ترامپ ایرانا قارشی سوریه ده نأحیللی گؤچۆملر اتجکدیگی بارادا دیل یارمادی.
ایکی یوردونگ یۇلباشچیلاری نینگ آراسیندا گچیریلن دوشوشیق ناتونینگ ماصلاحاتی نینگ ایزی یانیندان قورالیپدی. ناتونینگ ماصلاحاتلاریندا آلمانیانینگ دمیرقازیق آقیمی تاسلاماسی سبأپلی روسیا قاراشلی بۇلاندیغینی بیان ادن آمریکانینگ جمهورباشلیغی ترامپ، هلسینکی دأکی مطبوغات بیاناتیندا بو مسئله دأکی قارارینگ آلمانیا دگیشلیدیگینی آیتدی. روسیاینگ جمهورباشلیغی پوتین بۇلسا حالق کؤپچۆلیکلیگی نینگ اؤنگۆنده آمریکا حالقارا بازارلارینداقی گازینگ باهاسینی بیله لیکده کِسگیتلهمِک اۆچین تکلیبینی ینه ده بیر گِزِک گۆن ترتیبینه گتیردی. شیله لیکده روسیانینگ ایقدیصادیهتی گاز داشاساتووینا قاراشلی بۇلاندیغی اۆچین حالقارا بازارلارداقی انرژی نرخینی گؤنۆدن روسیانینگ ایقدیصادیه تینه تأثیر یتیریأر.
هلسینکی دوشوشیغی نینگ اساسی اوغورلاریندان بیری هم اتمی یاراغ مسئله سیدی. آمریکا بیلن روسیا دۆنیأدأکی أهلی اتمی یاراغلارینگ ۹۰ گؤتریمینه ایه. ایکی یوردونگ یۇلباشچیلاری نینگ دوشوشیغیندا دۆنیأدأکی اتمی یاراغلارینگ موقدارینی آزالتماق اۆچین آمریکا بیلن روسیانینگ آراسیندا بار بۇلان ایلالاشیغینگ دۇوام اتدیریلمه گی بارادا ایلالاشیلدی.
هلسینکی دوشوشیغی روسیا بیلن آمریکانینگ آراسینداقی دارتغینلیغا سبأپ بۇلیان مسئله لر اساسان چؤزۆلمهدیک هم بۇلسا، ایکی یوردونگ یۇلباشچیلاری نینگ بی تاراپ زۇلاقدا دوشوشماغی و کؤپ سانلی مسئله ده پیکیر آلیشماغی ایکی یوردونگ آراسینداقی قاتناشیقلارینگ آز دا کأن ده بۇلسا قادالاشماغینا سبأپ بۇلدی.
سیاسات، ایقدیصادیهت و جمغیت غازناسی- ستانینگ عیلمی بارلاغچیسی، یازیجی جان آجون ینگ مسئله بۇیونچا سینینی اۇقادینگیز.