text:
یاردم لر
پکتیا ولایت نینگ شهدا و ناگرانلر آمریتی ۱۴ته فامیلگه یاردم بیردی
پکتیا ولایت نینگ شهدا و ناگرانلر آمریتی کومک پروژه نینگ یاردمی بیلن ۱۴ته اوریشگه ضرر کورگن عایله اعضای لرگه ۴۰۰مینگه تینگ آزیق- اوقات یاردم بیریلدی.
بو یاردم آزیق- اوقات دن عبارت بولیب ایسله گن پروژه نینگ نماینده سی حضوری ده بولیب بیردی.
پکتیا ولایت نینگ شهدا و ناگرانلر آمریتی یاردم لرنینگ بولیب بیریشی جریانیده بو یاردم کیله جکلرده دوامی بار دیب تاکید قیلدی .
د شهيدانو او معلولينو چارو آمر د مرستو د ويش پرمهال ټينګار وکړ، چې يادې مرستې د جګړو له امله د اغيزمنو او اړمنو کورنيو لپاره په پام کې نيول شوې او په راتلونکې کې به هم دوام ولري.
دایکندی ولایت ده ۱۱ ته عایله اعضای لرگه یاردم بیریلدی
دایکندی ولایت نینگ شهدا و ناگرانلر آمریتی (Comac) موسسه نینگ همکارلیگی بیلن ۱۱ته اوریشگه ضرر کورگن عایله اعضالریگه تیکشیریشدن سونگ یاردم بیریلدی.
بو یاردم ۱۳قلم آزیق- اوقات، کیم - کیشک لردن عبارت ایدی ایسله گن موسسه نینگ نماینده سی حضوری ده بولیب بیردی
غزنی ولایت نینگ شهدا و ناگرانلر آمریتی ۲۷ته اوریشگه ضرر کورگن عایله یاردم بیریلدی
غزنی ولایت نینگ شهدا و ناگرانلر آمریتی (Comac) موسسه نینگ همکارلیگی بیلن ۲۷ته اوریشگه ضرر کورگن عایله اعضالریگه تیکشیریشدن سونگ یاردم بیریلدی.
ایسلب اوتیش کیرک بو یاردم ۳۷قلم آزیق- اوقات هر بیر بسته سیگه ۱۳قلم شامل ایدی، ایسله گن موسسه نینگ نماینده سی حضوری ده بولیب بیردی
فراه ولایتی نینگ شهدا و ناگرانلر آمریتی ۹ته اوریشگه ضرر کورگن فامیللرگه یاردم بیردی
فراه ولایتی نینگ شهدا و ناگرانلر آمریتی (COMAC) پروژه سی همکارلیکگیده ۹ته اوریشگه ضرر کورگن عایله اعضالریگه تیکشیریش دن سونگ یاردم بیردی .
بو یاردم ۹ته قلم آزیق - اوقات لردن عبارت ایدی، ایسله گن پروژه نماینده سی بو یاردم بیریشگه حضوری بار ایدی.
لغمان ولایتی ده اوریشگه ضرر کورگن کیشیلر گه یاردم بیریلدی
لغمان ولایتی ده اوریشگه ضرر کورگن عایله اعضای لرگه یاردم بیریلدی .
۴۳ته عایله اعضای لرگه ۸۰۰ میلیون افغانیگه یقین لغمان ولایت ده آزیق- اوقات بولیب بیردی. بو یاردم لغمان ولایت نینگ شهدا و ناگرانلر آمریتی و COMON مو سسه سی و پوهنوال دوکتور خواجه محمد عصامی لغمان ولایت نینگ اورینباسری حضوری ده بولیندی .
معلومات لرگه کوره بشیر احمد حقپال لغمان ولایت نینگ شهدا و ناگرانلر نینگ آمریتی بو یاردم ۴۳ته عایله اعضالری مرکز و ولایت لرده قتنشگن ایدی ۶۵ قلم آزیق- اوقات بولیب بیردی.
شهدا و ناگرانلر وزارت نینگ مطبوعاتی اعلانی ۲۹ته الکترونیکی ویلچر بولینیشی مناسبتی بیلن
شنبه ۸جوزا آیی ۱۴۰۰ ییل
شهدا و ناگرانلر نینگ وزارتی و ترکیه نینگ قیزیل یریم آیی تشکلاتی ایشچیلری کابل ده ۲۹ته الکترونیکی ویلچر بولیب بیردی .
الکترونیکی ویلچر دن فایده لنیش ناگرانلر کیشیلر نینگ قیته تیکلش، اونینگ جسمیگه کمراق ضرر تیگیش و اونینگ تورمیش طرزینی یخشی راق قیلیش دیر.
بو ویلچر او کیشیلرگه بیریلدی تولیق فلج بولیب قالگن ایدی، یا ایککله ایاغی کیسگن حاضر گچه وزارت نینگ یاردمیدن محروم قالگن او کیشیلریکه الکترونیکی ویلچرنی ییگهسی بولدی الدینراق عرایض لرینی بو وزارت بیلن شریک قیلگن ایدی اونینگ انیق تیکشیریلگن گندن سونگ بو ویلچر لر مستحق کیشیلرگه بیریلدی.
همچنان بو وزارت تلاش قیله دی یخشیراق یششنی فراهم قیلسه دیدی. و کوپراق موسسه لرنی همکارلیک لرینی توجه سینی ایسته دی . ناگرانلر نینگ دولتی و غیر دولتی اداره ده مستقل مشارکت بلند راق الیب باره دی دیدی .
کابل نینگ غربی سیدالشهدا مکتب ده قربان لیکلرگه یاردم بیریلدی
۱۴۰۰ ۲۲ثور آیی.
شهدا و ناگرانلر نینگ وزارتی یاردمچی موسسه بیلن ۱۴ ته عایله اعضالرگه کابل غربی سیدالشهدا مکتب ده ۱۳ قلم آزیق- اوقات و کیم- کیشک بولیب بیردی .
بو یاردم صبری اندر شهدا و ناگرانلر نینگ وزارتی هماهنگ قیلیش اورینباسری و موسسه نینگ نماینده لری حضوری ده بولیندی . خانم اندر جنابلری کابل نینگ غربیده بولگن هوجومنی متاثر قیلگیچ دیب شهیدلر ورثه سیگه صبر - تاقت و شهید بولگنلرگه جنت الفردوس ویرلنگن لرگه شفای عاجل ایسه دی .
خانم اندر نینگ ایتیشیچه، شهدا و ناگرانلر نینگ وزارتی بین المللی یاردمچی نهادلر بیلن هماهنگ بولیب کوپراق خدمت قیلیش ناگرانلر گه تاکید قیلدی.
همچنان وزارت نینگ هماهنگ قیلیش اورینباسری ارتباطی بخش لرده تاپشیریق بیردی خصوصآ کارت نینگ توزیشی، خارجی بورسیه لر نینگ مخصوص اندونیزی کشوریده اوریش نینگ قربانلیکلریگه ،شهیدلر ورثه سی سیدالشهدا مکتب ده و پل علم شهریده لوگر ولایت ده نظرده توتییب هر قندی یاردمنی دریغ قیلیمیدیک دیدی.
فراه ولایتی شهدا و ناگرانلر نینگ آمریتی ده ۱۷ ته شهیدلر ورثه سی و ناگرانلر
اوزیق- اوقات یاردم بیریلدی.
فراه ولایتی شهدا و ناگرانلر آمریتی رهبریت ده COMAC موسسه سی یاردم ازیق-اوقات بولیش دی.
بو یاردم COMAC موسسه هماهنگ لیگی بیلن ۲۴ قلم ازیق-اوقات ضرر کورگن اعیالرگه پارتله شو نتیجه سیده یرلنگن اعیالرگه نظرده توتیلدی.
میدان وردک ولایت ده بیش فامیلگه اوریشگه ضرر کورگن یاردم بیریلدی
میدان وردک ولایتی شهدا و ناگرانلر نینگ آمریت ده COMAC موسسه سی تامانیدن بیش فامیل ازیق- اوقات یاردمی بیریلدی.
بو یاردم لر ازیق- اوقات و کیرک لیک نرسه لردن عبارت ایدی، بو یاردم شهدا و ناگرانلر نینگ آمری ،ولایت نینگ نماینده سی موسسه نینگ نماینده سی آرقهلی بولیندی.
ایسلب اوتیش کیرک بونقه یاردم شهدا و ناگرانلر نینگ وزارت و COMAC موسسه هماهنگی لیگی بیلن اوریش گه قربان بولگن ناگرنلر فامیل لرگه بیریله دی.
شهدا و ناگرانلر نینگ وزارتی ۱۰۰ته ناگرانلر و شهید لر ورثه سیگه یاردم قیلدی .
شهدا و ناگرانلر وزارتی ترکیه نینگ قیزیل یریم آیی تشکیلاتی همکارلیکده پنجشنبه ۱۴ حوت آیی ۱۰۰ ته ناگرانلر و شهید لر ورثه سیگه کابل ولایتگه البثه بؤلیب بیردی .
جمیله نورستان شهدا و ناگرانلر وزارتی نینگ حمایه قیلیش اؤرینباسری بویاردم نینگ بؤلیب بیریشیگه ایتی . شهدا و ناگرانلر وزارتی حرکت قیلهدی ملی و بین المللی نهادلر یاردمی بیلن بیرگهلیکده بودن آرتیقراق یاردم ناگرانلر و شهید لر ورسیگه یاردم بیرسن .
او بودن آرتیق یاردملرنی اؤزیگه جذب قیلیش اوچون وعده لر بیردی .
همچنان فرید احمد ضیا ترکیه نینگ قیزیل یریم آیی تشکیلاتی باشلیغی افغانستانده ایتی : ترکیه نینگ قیزیل یریم آیی تشکیلاتی متعهد دیر بودن کؤپراق ناگرانلر و شهید لر ورثهسیگه یاردم بیرهدی .
او شهدا و ناگرانلر نینگ وزارت شرایط نی یره تیشدن منتدارلیک قیلیب ایتی، ایککی طرف نی داوامدار یاردم اوچون تاکید قیلدی .
ایسلب اؤتیش کیرک کیلهجکده شهدا و ناگرانلر بونقه یاردم لردن کؤپراق مستفید بؤلیشی کیرک دیدی.
خدمات عرضه سی و حمایوی اورین باسری شهیدلر ورثه سیگه کابل ده کمک لر توزیع ایتتیلدی.
عرضه و خدمات و حمایوی اورین باسری جمیله نورستانی کمک موسسه یاردمی بیلن چهارشنبه گونی جدی آیی نینگ ۱۷ سیگه بیش کیشی مختلف حوادث لرگه شهیدلر ورثه سیگه نقدسیز کمک لر کابل ده توزیع ایتتی.
نورستانی بیگیم باشلنغیچ ده مملکت شهیدلر روح گه اتحاف دعا ایتیب و ایتتی: شهیدلر و ناگران لر دولت بوییچه وزارتی تا سعی ایته دی شهیدلر ورثه سی و ناگران کیشی لرگه کمک زمینه سنی فراهم قیلسه. اولر علاوه ایتتی بو زمینه ده ایچکی ادارات لر و بین المللی موسسات لر بیلن هماهنگ لیک و سعی ایته دی تا شهیدلر ورثه سی و ناگران کیشی لر وضعیت گه رسیده گی صورت تاپگن دور. ایسلب اوتیش کیره ک بو یاردم لر مال و مواشی، ابزار و اوی لوازمی دوره شکلده توزیع ایتیله دی.
(COMAC)خیریه موسسه سی شهیدلر و ناگران لر دولت بوییچه وزیری و رهبر قتنش گه ایزلگن و آسیب کورگن کیشی لرگه یاردم بیردیلر
بوگون چهارشنبه گونی جدی آیی نینگ ۱۰- نچی سیگه COMACجهانی دفتر مرکزی قنش ده ایزیلگن و آسیب کورگن قربانی لرنی عایله سینی قولنی آلیب ییماک موادی و مواشی توزیع ایتیلدی.
بو یاردم لرنی توزیع بولیش جریانیده حمایوی خدمات اورین باسری جمیله نورستانی و حمایوی باشلیغی سید عالم هاشمی نینگ حضوری بار ایدی.
شهیدلر و ناگران لر وزارت نینگ ضمن تسلیت و همدردلیک قیلیش لری اوچون یکون پیت ده شهیدلر عایله لردن ایسته دی که ییلیک حقوقی آلیشی اوچون وزارت ده مراجعه قیلیب و هر ییلیک امتیازلردن بهرمند بولسین.
نورستانی بیگیم مذکور موسسه رهبریدن منت دارچیلیک بیلدیریب و اولر وزارت هماهنگی بیلن قتنشیش گه آسیب کورگن ایل ارا مختلف بولیم لرگه یاردم، و ایکانومی رشدی اوچون ارزیمس خذمت لر قیلگن.
ایسلب اوتیشی کیرک که بو یاردم لر ییماک لیک موادی کیچیک سرمایه گذارلیگ پیسه لر و ماشین خیاطی و باشقه ضروریات لردن دور.
۱۶ ته اورشدن ضرر کورگن عایله لرگه میدان وردک ولایت ده یاردم بیریلدی.
لوگر ولایت نینگ شهدا و ناگرانلر آمریتی ده COMACموسسه سی یاردمی بیلن ۱۶ته عایله اعضالر اورش و جنجالرگه ضرر کورگن آزیق- اوقات گوریچ، یاغ، لوبیا، چایی، شکر ، شامپو، و باشقه کیرک لیک نرسه یاردم بیریلدی. بو یاردم اوریش و جنجالرگه ضرر کورگن کیشیلر که، ولایت نینگ ایریم جاییلریدن کیلگن ایدی.
ایسلب اوتیش کیرک بو یاردم اوتگن یاردملر قطاری ده او کیشیلرکه اوریش لرگه اوز عایله سینی قولدن بیرگن ، یایرلنگن، یا جدی ضرر کورگن.
بو یاردم وردک ولایت نینگ شهدا و ناگرانلر نینگ آمریتی و موسسه تامانیدن بولیشدی.


c: text/html

text:
قدیم زامانلاردان چاربورجدا ایش-پئشهلر (شغللار)
آشاغیدا چاربورجدا قدیم زامانلاردان اولان بعضی ایش-پئشهلرین آدی گلمیشدیر. بونلارین بیر سیراسی اساسی و دائمی شغل، بعضیسی ایسه ایکینجی شغل و یا بعضن بیر اصلی شغلون زیرشاخهسی حساب اولونا بیلر.
بویاقچی: رنگرز
پینهچی: باشماقچی
آلوئرچی
ایشچی: قره فَهله
اکینچی
چوبان
ناخیرچی
چودار: مال آلوئری ائدن. رحمتلیک مشهد حاج آغا، حاج عابی (عبدالله) و حاج خوداقولو چاربورجون یاخجی چودارلاریندان ایمیشلار.
توکانچی: رحمتلیک حسن توکاندار و میر فضل الله چاربورجون لاب قدیم توکانچیلاری ایمیشلار.
سودچو: جمع آوری شیر
چَرچی: تزهقالالی تای قولاق چرچی قدیم زامانلار چاربورجا چوخ گلرمیش
داوارچی: چاربورجون شاغی طایفالارینین ایشی داوار ساخلاماقدیر کی ایندی ده چوخو بو ایشدهدیرلر
ساتیجی
چؤرکچی: شاطیر
باخیجی: سنتی طبدن باشی چیخان و طالعه باخان
سینیقچی: چاربورجدا اوچ بؤیوک سینیقچی وارایدی کی آللاه رحمتینه گئدیبلر: رحمتلیک عزیز عمی – رحمتلیک مشهد علی عمی- و رحمتلیک حاج رحمت الله، روح لاری شاد.
کورهچی
آراباچی: ایندی، داشقاچی – تیراختورچو – تیرتیرچی
فرشچی
دمیرچی: رحمتلیک عبدالصمد چاربورجون قدیم دمیرچیلریندن ایمیش
دووا (دوعا) یازان: دئییرلر سئید داوود دا دوعا یازیر!
سوچو: سو سوواران
گودوکچو / کئشیکچی: نگهبان، کندین خرمنین، مال-داوارین اوغورو آپارماسین و یا سو سوواراندا برهسین آچماسینلار دئیه کند آدامی گودوکچو استخدام ائلرمیشلر. رحمتلیک محرم و رجب عمی قدیم زامانلار بو ایشی گؤررمیشلر.
اونچو: اونچو رحیم چاربورجون آدلیم اون ساتانلاریندان ایمیش
چاپیجی: ناجاق ایله آغاج چاپان
چَکیجی
گتیرجی
درگازچی: درگاز (درگز) ایله یونجا و تاخیل بیچن
قوروقچو: کند آدامینین طرفیندن مسئول ایمیش کی قویماسین بیر نفر آیریسینین چؤلونه و یئرینه زیانلیق ائلهسین و مال داوار اؤتورسون. قوروقچویا کند آدامی هر آی پول ییغیب وئرردیلر
بیچینچی
آلماچی
آغاشچی (آغاج چی): قوواق آل وئرینه باخان، رحمتلیک بایات عمی چاربورجون قدیم آغاشچیسی ایمیش
آیی اوینادان: معرکه گیر
خیبره: یئر آلیش وئریشینده قیمت تعیین ائدن، حاج ابراهیم قوروقچو چاربورجون آدلی سانلی خیبرهسی (خیبلهسی) ایمیش.
قووالچی: قووالچی عوض چاربورجون مشهور قاوال چالانلاریندان ایمیش
قرهچی: قره پالتارلی طالعه باخان و فال توتان خانیملار کی قدیم زامانلار چاربورجا گلیب و اؤزلری ایله مینجیق و اَل قاوالی دا گتیریب ساتاردیلار
شیکارچی: چیراق عمی و میرعلی اکبر عمی قدیم زامانلار چاربورج دا شیکارچیلیق ائدردیلر
یازیچی (میرزه): میرزه محمود (ماحمید)، مشهد مصطفی آغا رحمتلیکلر چاربورجون قدیم یازیچیلاریندان ایمیشلار
کبین کسن: قدیم زامانلار چاربورجدا رحمتلیک حاج میر حسن آغا و قیپچاقدا میرزه کبیر آغا کبین کسرمیشلر
جوتچو: اؤکوز ایله یئر سورن
قیچی پیچاق ایتیلدن: شَمی (شمس الله) عمی بو ایشی گؤرنلردن اولوب
نفتچی: محمد عمی، محمدحسین عمی و ساداتقولو عمی چاربورجون قدیم نفتچیلریندن ایمیش لر
کؤمورچو
حامامچی: رحمتلیک حاج حمید عمینین بیر حامامی واریدی کی 50 ایله یاخین قدمتی وار. بو حامام ایندی ده چاربورجدا قالیر و او اولدوغو خیاوانا خالق ایچینده حامام خیاوانی دئییرلر. حامام خیاوانی چاربورجون 4 اصلی خیابانیندان بیریدیر.
سوواقچی: داملارین اوستونه مهارتله سوواق یاخان
چیم کسن: قالین چمن یا چایی گؤیَـرَن یئردن بؤیوک اؤلچوده بئل ایله کسیب ساتارمیشلار. چیملر ایله چاربورجدا ائو قویارمیشارلار
چالقیچی
دییرمانچی: چاربورجدا اوچ مشهور دییرمان واریدی. بیری چَرَجَلی دییرمانی، حاج حسن دییرمانی و بیری ده قیپچاق یولونون اوستونده کی بَی بابا دییرمانی
تندیرچی: اَت پالچیغیندان مهارتله تندیر دوزلدیب ساتارمیشلار. عدیله خالا، راضیه خالا و رحمتلیک خوشو (خوشقدم) خالا چاربورجون مشهور تندیرچیلریندن ایمیشلر.
چروَدارچی: بیری اوچ-دؤرد دنه اولاق، قاتیر، و آت ایله کرایه یوک آپارارمیش
بویوندوروقچو: جوتون اوستونده اوتوروب و اؤکوزلری هدایت ائدن
دولگایلیق (نجاری): رحمتلیک موسی و رسول عمی چاربورجون قدیم دولگایلاریندان ایمیشلار
جارچی: کندین مخصوص اطلاع رسانی. جارچیلار چاربورجدا او جمله دن توی، یاس، بیچین و بندی (جیغاتی اوستوندهکی بند) باغلاماق خبرلرین خالقا چاتدیرارمیشلار. رحمتلیک پئیکار رحیم و نبی عمی بو ایشی گؤررمیشلر. جارچی ارین جار چکمهسیندن بیر اؤرنک (مثال): صاباح ائودن بیر آدام بنده گئدهجک هوی ی ی ی ی ی ی. صاباح جمشیدین اوغلو مالیت (مالیات) ییغاجاق هوی ی ی ی ی ی…
یونجا دوغرویان: بو ایشین مخصوص بیر ابزاری وار کی آدی دَهرهدیر. رحمتلیک بهمن عمی و صفر عمی چوخ باجاراقلی یونجا دوغراردیلار
اوخوجو: چوبانعلی آدلا چاربورج دا مشهور بیر اوخویان وار ایمیش کی قاپیلاری گزیب، اوخویوب و عوضینه خالقدان چؤرک آلارمیش. دئییرلر چوبانعلی اوخویاندان سونرا چورک وئرن اولماسایمیش دئیردی تئز اول اوخوماغیمی وئر!
توخوجو: اؤزگهلره فرش توخویان
قفهچی (قهوهچی/چایحانا): چاربورجدا رحمتلیک سعید قفهسی، آللاه قولو قفهسی و علی آغا قفهسی چوخ آدلی و سانلیدیلار
دللک (سلمانی)
…

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
عادل بابایئو – کؤچورن: همت شهبازی
جمعیت حیاتینین ائله بیر ساحهسی یوخدورکی، اورادا دیلدن استفاده ائدیلمهسین. جمعیت اؤزونون مؤجودلوغو گلیشمهسی اوچون دیله بوْرجلودور. اگر دیل اولماسایدی، اینسانلار نهاینکی چاغداش اینکشاف مرحلهسینه چاتا بیلمزدیلر، هابئله کوْللئکتیو (=اشتراکی، گروهی) شکیلدهده بیرلشه بیلمزدیلر. یعنی دیل ـ اونسیّت اولماسا، اینسانلار اؤزلری نه فرد، نه جمعیت عضوو اولا بیلیردی. بشریتین اینکیشافیندا چوْخلو کشفلر اولموشدور. لاکین بوتون بشریتین کشفلرینین هئچبیری اؤز اؤنمینه گؤره دیلله موقایسه ائدیله بیلمز. اصلینده دیل و جمعیت قارشیلیقلی آسیلیلیق موناسیبتیندهدیر.
هیند یازیچیسی بالوانتی هارش سؤیلهییر کی، «بئش اؤلکهنین (چین، ژاپون، کوره ، ویئتنام و هیندوستان ) یازیچیلاری مسکوادا اولارکن بیر یئرده بیر ایسطولدا ناهار ائدیردیلر. همین گونه کیمی بیز بیرـ بیریمیزله شخصاً تانیش دئییلدیک، یالنیز دیلیمیزه ترجمه ائدیلهرک قزئت و ژورناللاردا درج ائدیلن اثرلریمیزه گؤره بیرـ بیریمیزی تانییردیق. گؤروشده اشتراک ائدهن یازیچیلار بیرـ بیرینین آرخاسینجا قالخاراق ساغلیقلار دئییر، ایکی کیشی و اوچ قادیندان عبارت ترجمهچیلر ایسه اونلارین دئدیکلرینی بیزه چاتدیریردیلار. بیز باشیمیزین اشارهسیله راضیلیغیمیزی بیلدیریر، بیرـ بیریمیزین الینی سیخیر، قوجاقلاییر، اؤپور، دونیا یازیچیلارینین ساغلیغینا، خالقلار آراسیندا صلح و دوستلوق شرفینه ساغلیقلار دئییردیک.
اگر بیزیمله ترجمهچیلر اولماسایدی اوندا بیز باشقا بیر دیلینـ حرکت دیلینین، ال دیلینین کؤمهیینه محتاج اولاردیق. بئش مختلیف اؤلکهنین بوش دیلی الین بارماقلاری کیمی بیرـ بیریندن آیریلدی. لاکین ترجمهچیلر همین بئش بارماغی بیرلشدیریر، بیرـبیرینه محبت و احتراملا باغلاییردیلار. ترجمهچیم منی هر یئرده موشایعت ائدیردی. منیمله بالئته، تئاتر تاماشالارینا، میتینگه، کونفئرانسا، وردیش اویونلاری اولان یئرلره، ماغازالارا گئدیردی. منی ماراقلاندیران هرشئیی او، یورولمادان ترجمه ائدیردی. آنجاق بیر دفه ندنسه ترجمهچیم یوخ ایدی ومن ناهار ائتدییم زامان سو ایچمک ایستهدیم. چونکی من بیر هیندلی کیمی چوخلو سو ایچیرم، ائلهبیل قیدالیق قورشاغین ایستیلییی منیم سوموک لریمه چؤکموشدو. لاکین من نه ایستهدییمی ایسطوْلا خدمت ائدن آداما باشا سالا بیلمهدیم. ایستکانی گؤتوروب آغزیما یاخینلاشدیردیم. خدمتچی گئدیب چاخیر گتیردی. من اؤز دیلیمیزده اونا دئدیم: « چوخ ساغ اوْل، ایستهمیرم». بوندان سونرا اوْ، اوّلجه منه آراق گتیردی، من اونودا قایتاردیم. سونرا ایسه قهوه، معدنی سو، مئیوه شیرهسی، بیر سؤزله عقلینه هرنه گلدی گتیریب وئردی. یالنیز بیرجه عادی سویو گتیرمهدی. اشاره دیلی منیم محض نه دئمک ایستهدییم اونا چاتدیرا بیلمهدی.»(۱)
بو میثال دیلین جمعیت، گئنیش معنادا بشریت اوچون نه درجهده بؤیوک اؤنمینه مالیک اوْلدوغونو چوخ آیدین شکیلده گؤستریر. ایندی یئر اوزونده اوچمینه قدر دیل واردیر. بونلار واسیطهسیله یئر کورهسینین بوتون گوشهلرینده اولان آداملار بیرـ بیریله اونسیّت یارادا بیلیر.
بیرخالقین حیاتیندا دیل هانسی روْلو اوْیناییر؟ یاخشی دئییلمیشدیر کی دیل ملت وارلیغینین بیرینجی بلکهده یئگانه عامیلیدیر. خالقین مستقللیگی فوْرمالاشمیش اولماسی اونون آنا دیلینین وارلیغیندان آسیلیدیر. اگر بیر خالقین آنا دیلی یوخدورسا، همین خالق یاشایا بیلمز. بورادا آنا دیلی ایله آنا وطنی موقایسه ائتمک اولار.
دیل بیلمک آیریجا گؤتورولموش بیر فرد اوچون نه کیمی اهمیته مالیکدیر. اولاً، ناحاق یئرده دئمیرلرکی، دیل هنر صاحیبی خزینهسینین آچاریدیر. نئچه دیل بیلسن بیر او سایدا آدامسان و… بس، عمومیتله دانیشا بیلمهینلر، لاللار جمعیتده نه کیمی موقع توتورلار؟
۱) باخ: ا.س.بایراموف، اینسان دانیشماغی و فیکیرلشمهیی نئجه اؤیرنمیشدیر، ص ۹ـ ۲۸


text:
اؤرومجک آدام: هؤرومچک عالمینده
اؤرومجک آدام: هؤرومچک عالمینده (اینگیلیسجه: Spider-Man: Into the Spider-Verse, تورکیه تورکجهسی: Örümcek-Adam: Örümcek Evreninde, فارسجا: مرد عنکبوتی: به درون دنیای عنکبوتی) آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینده اینگیلیس دیلینده دۇزلمیش کومدی انیمیشن. فیلمین باش روْللارینی لیو شرایبر، نیکلاس کیج، کیمیکو قلن، لورین ولز، لیلی تاملین، ماهرشالا علی، هیلی استاینفلد، جیک جانسون جانلاندیریب. فیلمین موسیقیسین دانیال بیمبرتون یارادیب. ۲۰۱۸ میلادی ایلینده ۱ بؤلومده اوسکارا نامیزد اوْلموش و ۱ جایزهیه لایق گؤرولموشدور.
قایناقلاردَییشدیر
- ^ McNary, Dave (November 21, 2018). "'Spider-Man: Into the Spider-Verse' Tracking for $30 Million Launch". Variety. Archived from the original on November 21, 2018. Retrieved November 22, 2018.
قارداش پروژهلرده اؤرومجک آدام: هؤرومچک عالمینده گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
اکسمارسی بیلیمیوردو
اکسمارسی بیلیمیوردو (اینگیلیسجه: Aix-Marseille University, فارسجا: دانشگاه اکسمارسی)فرانسهنین اکسآنپروانس و مارسی شهرینده یئرلشن بیر عالی تحصیل موسّسهسی. و ۵۱٬۱۲۹ لیسانس و لیسانسدان یۆکسک اؤیرهنجیسی واردیر. عۆمومی و دؤولتی اؤیرهتیم قۇرومودیر و بودجهسینی دؤولت و بؤیوک شیرکتلر و خالقدان آلدیغی اعانهلرله تامین ائدیر.
مزونلار[دَییشدیر]
قارداش پروژهلرده اکسمارسی بیلیمیوردو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
[[File:David_E._Bloom_at_the_World_Economic_Forum_Summit_on_the_Global_Agenda_2008.jpg|


text:
ترامپ: ایقلیم دییشیکلیگی راپورونو ایناندیریجی گؤرمه'دیم
آمریکادا کونگره'یه باغلی اولاراق چالیشان آمریکا قلوبال دییشیکلیک تدقیقات پروقرامی طرفیندن ایقلیم علمی قیمتلندیرمه راپورو جمعه گونو یایینلانینب
آمریکانین پرزیدنتی دونالد ترامپ، اؤز حکومتی طرفیندن حاضیرلانان ایقلیم دییشیکلیگینین اؤلکه ایقتیصادینا جیدی ضررلری اولاجاغینا دایر راپورو ایناندیریجی گؤرمه'دی.
ترامپ، بیر بؤلمونو اوخودوغونو سؤیلدیگی معروضهیه "اینانمیرام" دئدی.
آمریکادا کونگره'یه باغلی اولاراق چالیشان آمریکا قلوبال دییشیکلیک تدقیقات پروقرامی طرفیندن ایقلیم علمی قیمتلندیرمه راپورو جمعه گونو یایینلانینب.
راپوردا ایقلیم دییشیکلیگینین اؤلکهده یاراتدیغی زیانین جمعیتین هر طبقهسی طرفیندن حیس ائدیله'جگینه دقت چکیلیر.
ایقلیم دییشیکلیگینین جمعیتین حیات سویه'سیله ریفاه سویهسینی منفی تأثیر گؤسترجییندن آلتی جیزیلان راپورا آمریکا پرزیدنتی ترامپ ایسه "اینانمیر".
آغ ائوده ژورنالیستلرین سواللارینی جوابلاندیران ترامپ، سؤز قونوسو راپورون "بیر بؤلومونو اوخودوغونو" دئییب.
راپوردا قلوبال ایستیلشمهنین اؤلکه ایقتیصادینا جیدی زیانلار وئره'جگی کشفینین اولدوغونون خاطیرلادیلماسی اوزرینه ترامپ،
"یوخ، یوخ، بونا اینانمیرام. چین، ژاپون و بوتون آسیا و دیگر اؤلکهلرین ده اولمالیدیر، اما بیلیرسینیز کی، بو راپور بیزیم اؤلکهمیزله باغلی. حاضیردا ایندییه قدرکی ان تمیز حال و بو منیم اوچون چوخ اهمیتلی. اما بیز تمیز و دونیاداکی دیگر هر یئر چیرکلیدیر، بو قدر ده یاخشی دئییل. بونا گؤره ده من تمیز هاوا ایستییرم، تمیز سو ایستییرم، چوخ اهمیتلی." دئیه دانیشدی.
آمریکا انرژی اوره تیمی'نین ان آز یوزده 80ینینی یوز ایلدن آرتیق مدتدیر کی، نفت، گاز و کؤمور کیمی قالیق یاناجاقلار یارادیر.
اؤلکهده اولارمی انرژییه دوغرو بیر یؤنوم اولسا دا ترامپ رهبرلیگی فوصیل یاناجاقلاردان یانا بیر سیاست گودور.
علم اینسانلارینین عکسینه، دونالد ترامپ، آرتان ایستیلیکلردن اینسانلارین مسئولیتلی اولدوغونا اینانمیر.
ترامپ، اؤتن ایل آمریکانین پاریس ایقلیم دییشیکلیگی آنلاشماسیندان اؤلکهسینی چکمه قراری آلمیشدی.
آمریکالی موسسیسهلرین علیهینه اولمایان یئنی بیر آنلاشما کئچیریلمهسینی ایستهین ترامپ، "عدالتلی" بیر آنلاشمادان طرفدار اولدوغونو قئید ائتمیشدی.
آمریکا پرزیدنتی دونالد ترامپ، 2016-جی ایلده پرزیدنت سئچیم کامپانیاسینی آپارارکن ده ایقلیم دییشیکلیگینین "یالان" اولدوغونو ادعا ائتمیشدی.
ایلگیلیلی خبرلر
آوروپا بیرلیگیندن ایرانا چاغری
"ایرانین اعتراضلاری زوراکیلیقلا یاسدیرماغی عاجیل اولاراق دوردورماسینی و اینترنت ایله سربست بیلگی آخیشینی تامین ائتمهسینی گؤزلهییریک"
ترور سالدیریسیندا ۱۱ اکینچی اؤلدو
ترور هؤرگوتو باتی آفریقا ولایتینین تشکیل ائتدیگی سالدیریدا ۱۱ اکینچی حیاتینی ایتیردی
"ایکی نسیلدن سونرا ایلک دفعه اتم سلاحی قوللانما احتیمالی وار"
قازاقیستان جمهورباشقانی توکایئو: اتم گوجونه صاحیب اولانلارین آرتان رقابتی و سؤیلملریندن قایغیلیییق


text:
شور
شور – 1) آذربایجان موسیقی یئددی لادلاریندان (مقاملاریندان) بیری، 2) اساس آذربایجان موغام دستگاهلاریندان بیری.[۱]
ائتیمولوژی[دَییشدیر]
شور سؤزونون فارسجا بیر معناسی "عشق، سئوگی"دیر، دیگر معناسی "قالماقال"دیر [۲]. بو کئیفیته گؤره ده همین دستگاه دینلهییجینی شورا گتیرهرک، خیالا دالدیریر، اونو دوشونمگه سؤوق ائدیر. عئینی زاماندا شور دینلهییجیده، شن، لیریک، احوال–روحیه اویادیر.
تاریخچهسی[دَییشدیر]
شور آدلی موغاما نه عرب، نه تورک، نه ده اورتا آسیا شیفاهی – پئشهکار موسیقیسینده تصادوف ائدیلمیر. بو آدا همچنین اورتا عصرلر جدوللرینده ده راست ائدیلمیر. شور تکجه ایران و آذربایجاندا شیفاهی-پئشهکار موسیقیسینین بیر دستگاهیدیر. شور آذربایجاندا اساس موغام دستگاهلاریندان ایکینجیسیدیر. موغام دستگاهلاری ایچریسینده شور ان سانباللی، ایری حجملی دستگاهدیر.
تدقیقاتچیلارین فیکرینجه، "شور" موغامینین اؤزولونو اورتا عصرلرده 12 کلاسیک موغامدان بیری اولان "نوا" موغامی تشکیل ائدیر. دوغرودان دا "نوا"نین سس سیراسی "شور" مقامینین سس سیراسینا چوخ اویغوندور. بونونلا بئله، دیگر بیر فیکیر ده وار. بو باخیمدان، پروفسور محمدصالح ایسماییلووون بعضی منبعلره اساسلانان فیکیرلری ده ماراقلیدیر. او، "شور" آدینین اون آلتی عصردن سونرا یارانماسینی گؤسترهرک، بئله احتیمال ائدیر کی، "شور" موغامی موعیّن دؤورده "دوگاه" آدینی داشیمیشدیر و تصادوفی دئییل کی، "شور" مقامینین سس سیراسی "دوگاه"این سس سیراسینا اوخشاردیر. اوزئییر حاجیبیگلی زامان کئچدیکجه هم موغاملارین، هم ده اونلارین شؤعبه وگوشهلرینین دَییشیکلیگه اوغراماسینی گؤسترهرک، "بایاتی-شیراز" و "شور" کیمی یئنی آدلارین مئیدانا گلمهسینی بونونلا ایضاح ائتمیشدیر [۳].
شور موغام دستگاهی کیمی[دَییشدیر]
دستگاهلار ایچریسینده شور ان بؤیوک حجملی، ان سانباللی دستگاه ساییلیر. بئله کی، اؤزلوگونده موستقیل بیر دستگاه ماهیتی کسب ائتمیش شور-شهناز، ابوعطا، دشتی، بایاتی-تورک کیمی کیچیک دستگاهلار دا اصلینده شورا منسوب موغاملاردیر. باشقا دستگاهلارا نیسبتاً شورون ضربلی موغاملاری دا چوخدور (سماعی-شمس، اووشاری، عوثمانلی (مانی)، آرازباری و س.).
ان لاکونیک شکیلده وئریلمیش اولسا، شور دستگاهی ترکیبینه آشاغیداکی شؤعبه و گوشهلر داخیلدیر: مایه، سلمک، حاجی یونی، شور-شهناز، بوسهلیک، بایاتی-قاجار (بایاتی-تورک)، شیکستهیی-فارس، عشیران، سماعی-شمس، زمین-خارا، حیجاز، سارنج، نشیب-فراز.[۴]
موغام شؤعبهلری آراسیندا ایفا اولونان رنگلر ده اساس موغامین آدینی داشیییر.[۵]
اؤرنکلر
احسن داداشوو آدینا "خاطیره" خالق چالغی آلتلری آنسامبلی - شور رنگی
فیکرت امیروو - شور (سیمفونیک موغام)
شور موغامی ایران موسیقیسینده
ایران موسیقیسینده 7 اساس (دستگاه) موغامدان (ماکامدان) بیریدیر.[۶]
شور موسیقی لادی (مقامی) کیمی[دَییشدیر]
آذربایجان خالق موسیقیسینده اساس مقاملاردان بیریدیر. شور موغامینین کؤکو آشیق موسیقی یارادیجیلیغیندا دا گؤرکملی یئر توتور – آشیق ماهنیلارینین چوخو محض شور کؤکونده اولور. آذربایجان خالق ماهنیلاری، اویون هاوالاری و باشقا اینسترومئنتال فورمالار (جنگی، قهرمانی، کوراوغلولار و س.) دا چوخ واخت شور موغامی کؤکونده یارادیلیر. قورولوشو: 1 - 1/2 - 1 تون فورموللو اوچ تئتراخوردون قوووشوق اوصوللا (x1- اینتئروالی مسافهسینده) بیرلشمهسیندن عیبارتدیر؛ سس سیراسی 10 پیللهلیدیر، دؤرد پیلله مایه (تونیکا) پیللهسیدیر. مقامین سسسیراسینین اوچ، دؤرد، آلتی، یئددی، سککیز پیللهلری ایستیناد-دایاق پیللهسی کیمی "شور" موغامینین شؤعبهلرینین اساسینی تشکیل ائدیر؛ بو مقامدا قورولان موسیقی نومونهلری همین پیللهلره اساسلانیر. رئ شور مقامینین سسسیراسی:
شور مقامیندا بستهلر[دَییشدیر]
خالق ماهنیلاری
"آغاجدان آلما دررم، ساتارام"
"گول آچدی"
رقصلر
قیزیل گول [۷]
بستهکار ماهنیلاری، اینسترومئنتال پارچالاری
- اوزئییر حاجیبیگوو- آشیقسایاغی تریوْسو ُ
- اوزئییر حاجیبیگوو- "کوراوغلو" اوپئراسیندان "چنلی بئل" کوْرو
- اوزئییر حاجیبیگوو- "آرشین مال آلان" اوپئرئتتاسیندان گولچؤهرهنین آرییاسی "عاشیق اولدوم"
- اوزئییر حاجیبیگوو- "شفقت باجی سی" ماهنیسی
- اوزئییر حاجیبیگوو- "یاخشی یول" ماهنیسی
- جاوانشیر قولییئو - سکریپکا و ساز اۆچون سوناتا [۸]
- گولاره علییئوا - شور فانتازیاسی
قایناق[دَییشدیر]
- ^ افراسیاب بدل بیلینین "ایضاحلی مونوقرافیک موسیقی لوغتی - شور
- ^ ائلدار منصوروو - موغامین تاریخی. موغام آدلارینین یارانماسی حاقیندا. قوبوستان ژورنالی.. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2016-03-05. یوْخلانیلیب2019-07-02.
- ^ ائلنور احمدوو. "شور" موغامی. "کونسئرواتوریا" ژورنالی، №:2، 2011.. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2016-03-05. یوْخلانیلیب2019-07-02.
- ^ موغام ائنسیکلوپدیاسی - شور
- ^ موغام ائنسیکلوپدیاسی - رنگ
- ^ ENCYCLOPÆDIA IRANICA
- ^ ЭлbHapa ДaдaшeBa. HekoTopыe ocoбeHHocTи Meлoдичeckиx oTkлoHeHий B aзepбaйджaHckиx HapoдHыx TaHцax. MeждyHapoдHый MyзыkaлbHый kyлbTypoлorичeckий жypHaл "Harmony".
- ^ اوزئییر حاجیبیگوو. آذربایجان خالق موسیقیسی اساسلاری. - دیداکتیک ماتئریال. شور.
ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]
"اوستاد درسی" وئریلیشی - شور موغامی (ویدئو)
موغام فئستیوالی Archived 2016-03-13 at the Wayback Machine.


text:
آزربایجان اینسان حاقلاری جمعیتی (ارک)، آزربایجان میللتی و اینسان حاقلارینین طرفدارلارینا و ساوونوجولارینا بیلدیریر: ارک، ۱۱ ایل اینسان حاقلاری ساحهسینده چالیشدیقدان هابئله ۷ ایل اولوسلار آراسی حقوقی کیملیک قازانما قونوسوندا چابا گؤستردیکدن سونرا بیرلشمیش میللتلر تشکیلاتینین اقتصادی و توپلومسال بؤلومو طرفیندن “مصلحتچی” آدینی قازاناراق مصلحتچی قونومونو الده ائتدی.
ارک اینسان حاقلاری جمعیتی، ۲۰۱۱جی ایلده پاریسده بیر قوروپ گونئی آزربایجانلی اینسان حاقلاری ساوونوجوسو طرفیندن قورولاراق فرانسا حؤکومتینین یاسالاری چرچیوهسینده رسمی اولاراق ثبت اولوبدور.
ارک اینسان حاقلاری جمعیتی، بوگونهدک اینسان حاقلاری قونوسونداکی چالیشمالارینی یئرینه یئتیرمک اوچون فرانسا و اتریش اینسان حاقلاری جمعیتلرینین اولاناقلاریندان یارارلانماقدایدی. آنجاق، بوندان سونرا بیرلشمیش میللتلر تشکیلاتی طرفیندن رسمیته تانینماسینا گؤره، بیرلشمیش میللتلر تشکیلاتینین اینسان حاقلاری شوراسینین جنورهدهکی (ژنو) اوتوروملارینا هابئله بیرلشمیش میللتلر تشکیلاتینین اقتصادی و توپلومسال بؤلومو نیویورکداکی توپلانتیلارینا اؤز آدی هابئله باغیمسیز کیملییی ایله قاتیلاراق مصلحتچی باخیشلارینی اورتایا قویاجاقدیر.
آزربایجان میللتینین مدنی ساواش تاریخینده، ایرانین مرکزی حؤکومتی هابئله اونو دستکلهین اؤلکهلرین آغیر باسقیلارینا باخمایاراق، ایلک دفعه اولاراق بیر مدنی قورولوش، اولوسلار آراسی چاپدا اؤزونو قبول ائتدیرمهیی باشاریر. بو اوغورلو باشاری گلهجکده آزربایجان میللتینین داها بؤیوک باشاریلارینا یول آچاجاقدیر.
یاخین گلهجکده، آزربایجان میللتینه، ایرهلیلهدیییمیز یول هابئله اوزلشدیییمیز چتینلیکلر حاققیندا گئنیش بیلگی وئرهجهییک. ارک جمعیتی، توتدوغو بو اینسان حاقلارینی ساوونان حاقلی ساواش یولوندا، آزربایجانلی مدنی دوستاقلارین اؤزگورلویه بوراخیلماسی هابئله هر تورلو آیریسئچکیلییه قارشی آپاردیغی ساواشدا، آزربایجانلی مبارز شخصیتلرین هامیسینین یاردیمینی گؤزلهمکدهدیر.
آزربایجان جمعیتینین (ارک) مودورو
ژاله تبریزی
۲۸ آقوست ۲۰۲۱


text:
`کودتا تشبثی` نتیجه لر
ینگی لیکلر [60]
- بورکینافاسوده کودتا
- اوکراین ده کودتا احتمالی
- سودان باش وزیری عبدالله حمدوک حربی لر تامانیدن قولگه آلیندی
- تورکیه ده میلادی 2016- ییل 15- جولای کونیدن کیین یوز بیرگن ینگیلیک لر
- تورکیه ده 15- جولای خائنانه کودتا تشبثی نینگ بیشینچی ییلی مناسبتی بیلن مراسم لر بولیب اوتدی
- 15- جولای شهید لری جهان گه توشینتیریلدی
- میانمارده جان بیرگن عادی اهالی سانی 880 گه ییتدی
- میانمارده گی ناراضیچیلیک نمایشلریده یوزلب کیشی اولدی
- میانمارده گی ناراضیچیلیک نمایشلریده 759 کیشی اولدی
- میانمارده گی ناراضیچیلیک نمایشلریده 701 کیشی اولدی
- میانمارده مظاهره چیلر 6 نفر پولیس نی اولدیردی
- میانمارده گی مظاهره لرده کمیده 56 کیشی حیاتی نی یوقاتدی
- میانمارده اردو کودتا نتیجه سیده حاکمیت نی قولگه کیریتدی
- بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی خوفسیزلیک کینگشی مالی ده گی کودتا نی قاره له دی
- سودان ده کودتا گه تشبث قیلیندی
- فدریکا موگرینی: تورکیه ده اوچ ییل آلدین کودتا گه تشبث قیلیندی
- تورکیه ده ترور تشکیلاتی فتو تامانیدن قیلینگن کودتا تشبثی دن اوچ ییل اوتدی
- سودان ده ینگی بیر کودتا تشبثی نینگ آلدی آلیندی
- سودان ده کودتا بولدی
- سودان ده کودتا تشبثی
- تورکیه ده 2016- ییل 15 جولای ده قیلینگن کودتا تشبثی بیلن علاقه لی ینگی تصویر لر
- 15 جولای داستانی
- میلادی 2016- ییل 15- جولای کونی تورک ملتی زورانلیککه اجازت بیرمه دی
- تورکیه کودتا لر گه قرشی غلبه قازاندی
- قپقرا کیچه دن کیین آیدین تانگ


text:
کاتود
کاتود (یونانجا : xάθoδoς - آشاغی طرفه حرکت) - قایناغین منفی قطبو (قالوانیک المنتین ، الکتریک باتریاسی) و یا آخیمین منفی قوطبونا باغلانان هر هانسی بیر قورغونون الکترود دور.
الکترونو ایچری چکن قوطب. الکترونلارین جریانی هر زامان آنوددان کاتودادیر. فیزیک و الکترونیکده کاتود، مدارین ایچینه الکترون گؤندرن الکتروددور. الکترولیز پروسه سی زامانی ( محلول دان المنت لرین آلینماسی و اونلارین ثابیت الکتریک آخیمی آلتیندا اریمه سی ) کاتد منفی قطبو دور ، اونون اوزرینده متالین برپاسی باش وریر.
بو آنلایش فیزیک علمینه مایکل فارادی طرفیندن داخیل ائدیلمیشدیر.[۱]
قايناق[دَییشدیر]
- ^ ويکي پديا


text:
اویان نیوز: اوکنومیست ژورنالینین تشکیل ائتدیگی کونفرانسا قاتیلان تامسن، ترویکا ایله حکومت آراسیندا راضیلاشما ساغلاندیغینین ایفاده ائدهرک “اؤلکهنین مالیه اویغونلاشما پروقرامینین دوغرو یولدا اولدوغونو” ایفاده ائتدی
اولوسلار آراسی پول صاندیغی یونانیستان ماساسی رئیسی پاول تامسن، “یونانیستانین مالی اویغونلاشما پروقرامینین دوغرو یولدا اولدوغونو سؤیلهدی.
اوکنومیست ژورنالینین تشکیل ائتدیگی کونفرانسا قاتیلان تامسن، ترویکا ایله حکومت آراسیندا راضیلاشما ساغلاندیغینین ایفاده ائدهرک “اؤلکهنین مالیه اویغونلاشما پروقرامینین دوغرو یولدا اولدوغونو” ایفاده ائتدی.
حقوقلاردا و تقاودچو حقوقلاریندا یئنی کسینتیلر ائدیلمهدن اؤلکهنین هدفلرینه چاتا بیلهجگینی دیله گتیرن تامسن، وئرگی قاچاقچیلیغینا باغلی آلینان قرارلارین حیاتا کئچیریلمهسی واجیبلیگینی وورغولادی.
جمعیتده چالیشانلارین سایسینین آزالدیلماسی مسئلهسینه ده توخونان تامسن، ایشلهیه بیلهجک چوخ سایدا ایستعدادلی گنج اینسانین وار اولدوغونو قید ائتدی.
تامسن، می آیی اورتالاریندا توپلانماسی گؤزلنیلن اولوسلار آراسی پول صاندیغینین، ۱،۸ میلیارد آورولوق کرئدیت دیلیمینین آزاد بوراخیلماسینی دا اونایلاناجاغینی بیلدیردی.
بو آرادا ترویکا هیاتینین یونان ایقتیصادیاتییلا باغلی یئنی قیمتلندیرمه راپورو اوچون ژوئن آییندا یئنیدن اؤلکهیه گلمهسی گؤزلنیلیر.
ت رت


text:
شیمیفیزیک
فیزیکی کیمیا فیزیکین عۆمومی پرینسیپلری اساسیندا کیمیوی حادیثه لری ایضاح ائدن و اوْنلارین قانۇناۇیغۇنلۇقلارینی معیین ائدن علمدیر". گؤروندویو کیمی، بۇ تعریفلر گؤرونۆشجه اوْخشاردیر. ایضاح و فیزیک علملرینین پروْبلئملرینی سیستئماتیک تدقیق ائتدی. اوْ، فیزیکی بیلیکلرین و مئتودلارین کیمیانین اؤیرنیلمسینده ایستیفاده ائدیلمسینین نه قدر مۆهوم اوْلدوغونو باشا دۆشدو.
فیزیک کیمیانی تدریجاً دقیق علمه چئویردی. ماده لرین کئیفیت کاراکتئریستیکالاری و اوْنلارین قارشیلیقلی چئوریلملری کمیت کاراکتئریستیکالاری ایله تاماملاندی. فیزیکی کیمیانین سوْنراکی اینکیشافی کیمیوی پروْسئسلرین گئدیشینه ایستیلین، ائلئکتریکین تاثیرینی اؤیرنن عالیملرین تدقیقاتلاری ایله باغلیدیر. کیمیوی رئاکسیالاردا ایستیلین آیریلماسی و یا اۇدولماسی پروْسئسلرینین اؤیرنیلمسی تئرموْکیمیانین باشلانغیجینی قوْیدو ۱۸۸۷-جی ایلده آلمان عالیمی اوْستوالد لئیپسیق اۇنیوئرسیتئتینده ایلک فیزیکی کیمیا کافئدراسینین اساسینی قوْیدو و فیزیکی کیمیا ژۇرنالینی چاپ ائتدیرمیه باشلادی.
اوندوکوز عصرین سوْنۇندا فیزیکی کیمیا مۆستقیل بیر علم کیمی فوْرمالاشدی. اوْ اؤزۆنده بیر سیرا علمی قایدالاری بیرلشدیردی. آمریکا عالیمی ج. گیببس کیمیوی تئرموْدینامیکانین اساسینی ایشلدی. تئرموْدینامیکانین قانۇنلارینا اساساً عالیملر بۇ و یا دیگر کیمیوی رئاکسیانین گئدیب-گئتمیجینین مۆمکون اوْلماسی حاقّیندا فیکیر سؤیلمک ایمکانینا نایل اوْلدولار. کیمیا بۇرادا ایلک دفه ریاضی آپاراتدان گئنیش ایستیفاده ائتمیه باشلادی.
کیمیوی و ائلئکتروکیمیوی حادیثه لرین قارشیلیقلی علاقه سینی ائلئکتروکیمیا معیین ائتدی. ائلئکتریک جریانینین تاثیریندن سۇیون هیدروگئن و اوْکسیگئنه پارچالانماسی ائلئکترولیزین اؤیرنیلمسینین باشلانغیجی اوْلدو. ائلئکترولیزین میقداری قانۇنلارینی م. فارادئی کشف ائتدی. تئرموْکیمیا و ائلئکتروکیمیانین نایلیتلری معاصیر کیمیا ایستئحسالاتینین اساسینی قوْیدو. فیزیکی کیمیانین ایلک ایستیقامتلری محلۇللارین تدقیق اوْلونماسینا، اوْنلارین طبیعتینین و خاصهلرینین دۆزگۆن باشا دۆشۆلمسینه چوْخ کؤمک ائتدی. س. آرئنیوس ائلئکترولیتلرین محلۇللاردا مۆثبت و منفی یۆکلو ایوْنلارا آیریلماسی فرضیه سینه اساساً ائلئکترولیتیک دیسوسیاسیا نظریسینی یاراتدی.
ایشیغین تأثیری ایله گئدن کیمیوی چئوریلملری فوْتوکیمیا اؤیرنیر. رادیواکتیولیک حادیثه ینین کشفی رادیواکتیو شۆالارین مۆختلیف ماده لره تاثیرینی تدقیق ائتمیه ایمکان وئردی. بۇنون اساسیندا دا فیزیکی کیمیانین یئنی قوْلۇ – رادیاسیا کیمیاسی یاراندی.[۱]
تصنیفاتی[دَییشدیر]
ارتیق چوْخدان معلوم ایدی کی، مۆختلیف کیمیوی رئاکسیالار مۆختلیف سۆرتله گئدیر: بیری چوْخ یاواش، دیگری آنی زاماندا. کیمیوی رئاکسیانین سۆرتی آنلایشی کیمیوی کینئتیکانین اساسینی قوْیدو. معلوم اوْلدو کی، کیمیوی رئاکسیانین سۆرتی بیر چوْخ فاکتوْرلاردان – رئاکسیایا گیرن ماده لرین قاتیلیغیندان، تزیقدن، تئمپئراتۇردان، برک ماده نین سطحینین ساحسیندن و س. -دن آسیلیدیر. کاتالیزاتوْرلار رئاکسیانین سۆرتینه نظرچارپاجاق درجده تأثیر ائدیر. کاتالیزاتوْرون تأثیری ایله رئاکسیانین سۆرتینین آرتماسی کاتالیز حادیثه ینین ماهیتینی تشکیل ائدیر. ینی کاتالیزاتوْرون ایشتیراکی ایله گئدن رئاکسیالارا کاتالیتیک رئاکسیالار و یا کاتالیز دئیلیر. حاضیردا هم لابوْراتوریادا، هم ده صنایئده بیر چوْخ کیمیوی رئاکسیالاری سۆرتلندیرمک اۆچون کاتالیزاتوْرلاردان ایستیفاده ائدیلیر. کیمیوی کینئتیکا و کاتالیز ماده نین رئاکسیا قابیلیتی حاقّیندا معاصیر تلیمین اساسینی تشکیل ائدیر. بۇ دا فیزیکی کیمیانین داها بؤیۆک بؤلملریندن بیریدیر آتوْمون قۇرولوشونۇن الکترون موْدئلی ایشلندیکده (ئلئکتروْنۇن کشفیندن سوْنرا) فیزیکی کیمیادا پرینسیپجه یئنی دؤور باشلادی. اوللر عالیملر یالنیز میکروسکوْپیک اوْبیئکتلر اۆزرینده تدقیقاتلار زامانی مۆشاهیده ائدیلن کیمیوی حادیثه لر و پروْسئسلرین بیلاواسیطه اؤیرنیلمسی ایله کیفایتلنیردیلر. ایندی ایسه رئاکسیایا گیرن موْلئکۇللارین الکترون قۇرولۇشلارینین دیشمسینی نظره آلاراق ایستنیلن کیمیوی پروْسئسی ایضاح ائتمک اوْلار. کیمیوی رابیطه نین، والئنتلین، موْلئکولون قۇرولوشو و خاصه سینین الکترون نظریسی ایشلنیلدی.
معاصیر فیزیکی کیمیانین اساس خۆصوصیتی – فیزیکی تدقیقات اۆصوللارینین گئنیش تطبیق اوْلونماسی، باش وئرن کیمیوی رئاکسیالارین مئکانیزمینین دقیق معیین ائدیلمسیدیر. فیزیکی کیمیا کیمیا علمینین دیگر ساحلری، کیمیا تئخنوْلوْگیاسینین اینکیشافی اۆچون نظری اساسلار وئریر.
گۆجلۆ ائلئکتریک جریانی تأثیری آلتیندا گئدن کیمیوی رئاکسیالاری تدقیق ائدن فیزیکی کیمیانین یئنی ایستیقامتی اینکیشاف ائدیر. آشاغیتئمپئراتۇرلۇ پلاسمادا گئدن پروْسئسلر (پلاسموکیمیا)، پوْلیمئرلر کیمیاسی، قازلارین ائلئکتروکیمیاسی، سطح حادیثه لرینین برک جیسیملرین خاصه لرینه تأثیری و… پروْسئسلر اؤیرنیلیر.
فیزیکی کیمیانین اؤیرنیلمسی مئتودو[دَییشدیر]
فیزیکی کیمیا معاصیر کیمیانین اساس فۇندامئنت نظریه سی حساب اوْلونور. بۇرادا نظری مئتودلاری اؤیرنیلن زامان فیزیکین مۆهوم ساحلریندن تئرموْدینامیکا، ستاتیک فیزیک و کوانت فیزیک سی کیمی ساحلریندن ایستیفاده اوْلونور. کیمیانین ایسه فوْتوکیمیا، ائلئکتروکیمیا، کیمیوی کینئتیکا و کاتالیز، کیمیوی تئرموْدینامیکا کیمی مۆهوم ساحلریندن ایستیفاده ائدیلیر.[۱]
فیزیکی کیمیا ایله کیمیوی فیزیکین فرقی[دَییشدیر]
فیزیکی کیمیا ایله کیمیوی فیزیک کیمیا و فیزیک علملرینین بیرلشمسیدیر. لاکین اوْنلارین فرقلی جهتلری واردیر. اوْنلارین اساس فرقینی تام تاپماق اوْلمۇر. اما آشاغیداکی مۆهوم جهتلری ایله اوْنلار آراسینداکی فرقلی جهتلری تاپماق مۆمکوندور:
- فیزیکی کیمیا عئینی مۆددتده چوْخلو هیسجیکلرین آخینینی اؤیرنیر؛
- کیمیوی فیزیک هیسجیکلره آیری-ایریلیقدا باخیر. بۇ سببدن بۇرادا «ایدئال قاز» آنلایشی یوْخدور.[۲]
فیزیکی کیمیا بؤلملری[دَییشدیر]
- فوْتوکیمیا - ایشیغین تأثیری ایله هیسجیکلرین چئوریلمه پروْسئسلرینی اؤیرنیر.
- ائلئکتروکیمیا - ائلئکترولیتلرین ائلئکتریک جریانینی کئچیرمسی پروْسئسلرینی، حرکتلی ایوْنلاری اوْلان برک و مایئ جیسیملرین حجم، سطح خاصه لرینی تدقیق ائدن فیزیکی کیمیانین بؤلمسیدیر.
- رادیوکیمیا - رادیواکتیو ماده لری و اوْنلارین قانۇنلارینی اؤیرنیر.
- نووه کیمیاسی - رادیواکتیو رئاکسیالاری اؤیرنیر.
- سس کیمیاسی - مؤحکم آکۇستیک دالغالاری اؤیرنیر.
- کیمیوی تئرموْدینامیکا - تئرمودینامیک مئتودلارلا رئاکسیالارین بیرلشمسی پروْسئسلرینی اؤیرنیر.
ایستینادلار[دَییشدیر]
ادبیات[دَییشدیر]
- XиMичeckaя эHциkлoпeдия HИ «Бoлbшaя poccийckaя эHциkлoпeдия» , M. , ۱۹۹۸;
- HekpacoB, B. B. «OcHoBы oбщeй xиMии» B ۲-x T. , ToM ۱, M. : «XиMия» , ۱۹۷۳. — 656 c.
- Baйc E. Ф. , Бyйkp E. B. , CaлMиHa A. Б. "Физичeckaя xиMия" ۲۰۰۸
- Peter W. Atkins (Chemiker): Physikalische Chemie. Wiley-VCH, 2006, ISBN 978-3-527-31546-8.
- Gerd Wedler: Lehrbuch der Physikalischen Chemie. Wiley-VCH, 2004, ISBN 3-527-31066-5.
- T. Engel, P. Reid: Physikalische Chemie. Pearson Studium, 2006, ISBN 978-3-8273-7200-0
خاریجی کئچیدلر[دَییشدیر]
- Walther Nernst: Die Ziele der physikalischen Chemie
- Aktuelle Wochenschau zum Jahr der Chemie 2003 Archived 2015-05-03 at the Wayback Machine.
- Das Berufsbild des Physikochemikers Archived 2011-11-11 at the Wayback Machine.
- Physical Chemists[دائمی اولو باغلانتیلی]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ ۱٫۰ ۱٫۱ Kimya dərsliyi: Fiziki kimya
- ^ Landau, L. D. and Lifshitz, E. M. (1980). Statistical Physics, 3rd Ed. p. 52. , New York. ISBN 0-7506-3372-7.


text:
ناتو گنل سئکرئتئری یئنس ایستولتئنبئرگ: اگر ساواش اوزانارسا، اوکراینا داها فاضلا ضرر گؤرهجک. پوتین بو تراژئدییه سون وئرمهلی. ناتو گنل سئکرئتئری ژئنس ایستولتئنبئرگ، ناتو خاریجی ایشلری باخانلاری توپلانتیسی’نین ایکینجی گونونون...
کرئملین سؤزچوسو دیمیتری پئسکوو، تورکیه جومهورباشقانی رجب طیب اردوغان’ین روسیا’یا زیارت حاظیرلیغینین یاپیلدیغینی آچیقلادی. پئسکوو، قازئتهچیلره، اردوغان’ین روسیا’یا گئرچکلهشدیرمهیی پلانلادیغی زیارئته ایلیشکین آچیقلامالاردا بولوندو. اردوغان’ین روسیا’یا یاپاجاغی چالیشما زیارتی ایله...


text:
آنا
آنا
علی ملازاده
ناشر: نباتی
بیرینجی چاپ 1399
78 صفحه
شابک: 9-046-277-622-978
ناغیل لاریندا اوزلرینه گورا بیر عالملری واردیر، نئچه بولگویه بولونورلر، ناغیل وار اسطوره شکلینده دیر، بو نوعی ناغیل لاری ائل لر، بودون لار، اوز گئچمیش قهرمانلارینا، آتا بابالارینا، اونلارین مرد، مردانا ایشلرینه حصر ائدرلر، بو ناغیل لاردا بعضا سئغیشمایان ایشلر، گوجلر، نایلیت لر، اونلارا نسبت وئریلر. هانسی ناغیلین بیز آز خالق دئمیشکن یاغ سوغانی چوخ اولاندا، دئیرلر کی بو داها اسطوره دیر.
بعضی ناغیلاردا، ساده جه عاقلا باتان، منطقیله اویگون گلن ناغیل لاردیرکی ناغیل دئیینلر، ناغیل یازانلار، اوز خیالیندان گئچن لری ناغیل اوزره یازیب سویله یرلر، بوجوره ناغیل لارین آخیری خوشلوقلا بیتر، بو ناغیل لاری، قئش گئجه لری، کورسو باشیندا، بویوک ننه لر، بویوک بابالار، نوه لرینه نقل ائدرلر کی اوشاقلار، راحات، دینج یوخویا گئتسینلر.
بعضی ناغیل لار،حیوان لارین، آغاجلارین، میوه لرین، گول لرین، هابئله داغلارین، داشلارین، دره لرین، چایلارین، دنیزلرین، دیلیجه دئیلرکی اصلینده بو سوزلر ائله انسانلارین اوز آرزولاری، حسرتلری، دیلک لری دیر.
بیر پارا ناغیل لاردا وارکی گئچمیشده اوز وئرن آجیلی، شیرینلی ماجرالاردیر، بو جوره ناغیل لارا تاریخ آدی قویولوب.
آنجاق کی ناغیل لار هر هانسی قیسمیندن اُلورسا انسان ایچون عبرت آلمالی سوزلردیر، بوراسینا دیقت یئتیرمه لی دیر کی ناغیل لار اوشاقلاری، بویوک لری یوخویا وئرمک ایچون دییل لر، بلکه ده اونلاری یوخودان اویاتماق، فیکیر دالدیرماق، حرکته گتیرمک ایچون یازیلار و نقل اولونار.
مشخصات فنی آنا
- اورجینال ترکیه (23)
- جامعه شناسی (12)
- تابلو ویترای (10)
- روانشناسی و موفقیت (39)
- جغرافیا (13)
- کتاب کودک (157)
- فولکلور و اسطوره (155)
- مجلات (88)
- ادبیات (765)
- سیاسی (40)
- حقوق (4)
- سایر (40)
- زبان و زبان شناسی (93)
- تئاتر و نمایش نامه (20)
- موسیقی (23)
- تاریخ (246)


text:
اینسان اوشاقلیق ایللرینی یاشادیغی یئری چوخ سئوهر؛ بونو بیر حقیقت کیمی هاممی یاخشی بیلیر. منده دوننلری قدیمکی محلهمیزدن کئچیردیم. ائله هر زامان اورانین ائولری و کوچهلرینه دیقتله باخیردیم؛ بیردن گؤزوم ساتاشدی بیر اؤلوم اعلانینا. عکسینی بیرینه بنزتدیگیمه گؤره دایاندیم اوخودوم؛ گؤردوم کی اؤلن آدام بیزیم نئچه ایللیک قونشوموز مشهدی ماحموددور. مچیت تؤرهنینین واختینی یادیما آلیب، یاس تؤرهنینه گئتمهگیمی اؤز- اؤزومله قارارلادیم.
مشهدی ماحمود چوخ یوخسول بیر اینسان ایدی؛ ائله بیر عؤمور یوخسوللوقلا چالیشاردی؛ ایلک باخیشدا و داورانیشدا آجیقلی نظره گَلَردی، آمما چوخ ساده و مئهریبان بیر اینسان ایدی. ائله همهشه بئکار واختلارینی کوچهنین باشیندا اوتوراردی. من اؤزوم اوشاقلیق زامانلاریمدان بئش اون ایل قاباغاجان اونون هئچ بیر یئره گئتمهسینی گؤرمهدیم. جسارتله دئیه بیلرم کی شهریمیزدن بیر کره چیخدیغی و ان اوزاق گئتدیگی یئر و محلهمیزدن اوزاقلاشماسی مشهد شههرینه گئتمهسی اولموشدور.
بیر گون سونرا قاراریما دایر حاضیرلانیب، گئتدیم مچیده. یازیق مشدی ماحمود یاددان چیخمیش بیر آدام کیمیایدی. مچیدده اون، اون بئش نفر محلهنین قاری قوجاسیندان آرتیق کیمسه یوخ ایدی. بو آرادا مچیت بوش اولدوغونا گؤره منیم ده دورماغیم گلمهدی و تؤرهنین سونونادک اوتورماغ ایستهدیم. بیر قرآن کیتابینی الیمه آلیب، الیمله جیلدینین توزونو تمیزلهییب، آلنیما دایاییب، اؤپدوم و باشلادیم اوخوماغا. چوخ اینسانلاری تانیرام کی منیم یانیمدا قرآنی های- کویونان اوخویورلار. سورورام کی معناسینی بیلیرسن دئییر یوخ. من سادهجه اوخویارام، ائله اونا گؤره ده من چوخ زامانلار هر آیهنی اوخودوقدان سونرا معناسینی دا اوخویارام و داها آرتیق موقددس قرآنمیزا یاخینلاشارام. آنجاق او رحمتلیگین دینجلیگینه خاطیر موقددس قرآن کیتابیمیزدان بیر آز اوخودوم، ائله یاپیشدی منه کی حقیقتا اؤزومونده روحوم دینجلدی.
یاخشی بیلیرسیز کی هر مجلیسین بیر آپاریجیسی اولور بو مجلیسین آپاریجیسی(عرشهخوان)ی کئچدی میکرافون دالینا. بیر قورتوم سو ایچیب، باشینی قیراغا اَییب بیر ایکیسینی اؤسگوروب، اؤزونو دیکلتدی و باشلادی. موقددس قرآن کیتابیمیزدان نئچه آیهلر اوخویوب و بیر آزدا نیسگیللی سؤزلر دئییب، سونرا باشلادی مجلیس تعریفینه. بیلدیگینیز کیمی اونلاریندا اؤزل دیللری و دانیشیقلاری واردیر…
بیردن عرشه خان قارداشیمیز باشلادی:
معزا خانوادهلر طرفیندن تمامی تشریف گتیرنلردن تقدیر و تشککور اولونور؛
استادان ، دانشجویان، معلمان و مدیران محترم مدارس
همچنین دانش آموزان عزیزدن تشککور اولونور؛
مدیران محترم ادارات
مقامات کشوری و لشگری
رؤسای ادارات شهریمیز
جامعه اسلامی ادارات استان
مجمع بسیج کارگری و کارمندی استان
همچنین هنرمندان، شعرا و نویسندگان چیره دست
انجمن های ادبی و هنری استان
حوزه هنری و اداره محترم فرهنگ و ارشاد اسلامی استان
معاونت فرهنگی و اجتماعی شهرداری محترم شهریمیزدن تقدیر و تشککور اولونور؛
میهمانان بزرگواری که اقصا نقاط استانیمیز و مملکتین باشا باشیندان شرف حضورلاری وار
میهمانان عزیز و ارجمندی که شهرستانهای اطراف و محلات مختلف دن قدم رنجه ائدیبلر
همکاران و دوستان نزدیک مرحوم حاج ماحموددان کی متحمل زحمت اولوبلار
و تمامی عزیزان و بزرگوارلاردان، از طرف معزا خانوادهلر قدردانی اولونور.
آقای احمد حسین احمدی تابلو تسلیتنن اظهار همدردی ائدیبلر امواتلری یاد اولسون و …
فاتحه وئریلدی، بیر فاتحه اوخویوب، مشهدی ماحمودا اولو تانریدان رحمت دیلهدیک. آجیغلانمیشدیم؛ ایستهییردیم دورام، آمما حقیقتا مجلیسین بوش اولدوغونا گؤره دورمادیم. ائله هئی چای دی کی گتیریرلر قوجالار ایچیر، منده ایچیرم، بو آرادا اونلار تئز- تئز دوروب گئدیب یونگوللهشیب گلیرلر، یئنه ده چای ایچیرلر و یئنه ده …. آنجاق بیر ایکی نفر ده گئتدیلر. سایدیم مسجیدده اون ایکی آدام وارایدی. عرشه خوان قارداش باشلادی موقددس قرآن کیتابیمیزدان اوخویوب یئنه ده باشلادی:
بنده از طرف معزالار
کسبهی محل و فعّالان اقتصادی شهریمیز
علما، فضلا و دانشمندان ارجمند شهریمیزدن
همچنین اداره کل و نواحی پنجگانه ی آموزش و پرورشدن تقدیر و تشککور ائدیرم.
اعضای محترم شورای اسلامی شهریمیزدن
منتخبین مردم در مجلس شورای اسلامی دن
اداره کل بهداشت و درمان
اداره کل بیمه تامین اجتماعی استان
اداره کل صنعت و معدن
اداره کل میراث فرهنگی استان
شهرداری مرکز و ادارات زیرمجموعه دن
خلاصه تمامی ادارت کل، ارگانها و نهادهای انقلابی دن
نیروی انتظامی استان
استانداری محترم و ادارات تابعه دن
و عزیزیمیز حاج رسول آغانین شرف حضورلاری وار مجلیسیمیزی مزین ائدیبلر تقدیر و تشککور اولونور.
و …
او قدر آجیقلانمیشام و حیرس بوغازیمی کسیر کی اوخودوغوم موقددس قرآن لذتلری ده منیم یادیمنان چیخیب. گیج قالمیشام.
اؤز- اؤزومه دئییرم:
– آی الله من هاردییام!!! بورا هارادی!!! مشهدی ماحمودوو من نییه ایندییه نه جان تانیمامیشام!!!
دئدیم بس خیال گؤرورم. ساغ الیمله ساغ قیچیمی چیمدیکلهدیم گؤردوم کی آییغام…
باش آغریسی اولماسین ائله بیر مجلس اولموشدوکی اگر من مشهدی ماحمودون یئرینه اؤلموش اولسئیدیم، دوروب گلیب بو عزت عظمتی تاماشا ائدهردیم.
یاس تؤرهنی بیتدی، اوخویان قارداش دوران کیمی من ده دوردوم. ائشیکده یاخالادیم دئدیم:
– سالام علیکم قارداش یورولمیایاسان، بو نه ایشدی قارداش!!! او سایدیغین ادارهلر، اینسانلار، مقامات، دانشمندلر، مقامات کشوری و لشگری و … هاردایدیلار؟!!! نییه بئله ائدیرسیز؟؟؟!!! هله توتاق کی اولسونلار، آخی هر اینسانین اؤز یئری اؤز حؤرمتی واردیر، باشقالارینی نییه او بیرسیلرین گؤزونه سوخورسوز؟!!! دوز ایش دهییر کی آخی!!!
دئدی:
– قارداش بیزده پول آلیریق کی بو سؤزلری دییک ده، ایشیمیزین آدی نه دیر بس؟!!!
دئدیم:
– قارداش پول حالالین اولسون، آخی یالان دانیشیرسان. من اونلاری سورورام.
بئله جاواب وئردی:
عزا صاحیب لری تاپشیردیلار کی مشهدی ماحمود چوخ کیمسهسیز آدام ایدی، خواهیش ائدیریک عزا مجلیسینی عظمتلی آپاراسان، افتخارلی مجلس اولسون.
گؤردوم یازیق دوز دئییر. چوخلارینی گؤرموشم کی حیاتینین باشا باشی بیر چلوکاباب یئمهگه ایمکان تاپا بیلمیر. آمما هامان آدام اؤلن کیمی یوزلر آدام ییغیشیب اونون چلوکابابینی یئییرلر. یازیغین دیریسیندن اؤزونه بیر دنه یوخ، آمما اؤلوسوندن باشقالارینا یوزلر چلوکاباب چیخیر و قارنی توخ آداملار ییغیشیب یئییرلر، ایچیرلر، میرتلاشا- میرتلاشا اؤلن آدامادا رحمت اوخویورلار. هامان دونن مشدی ماحمودو یادا سالمییان دوستلار، تانیشلار و یاخینلار قارا کؤینهیی گئییب سوفرانین باشیندا اوتورولار و اؤزلرینی چوخ چوخ حوزونتولو گؤستریرلر و دوغرو اولمایان بیر شرایط ده باشلاییرلار یازیق اؤلن آدامی تعریفلهمهیه کی: چوخ بئله آدام ایدی چوخ ائله بیر اینسان ایدی… خلاصه یاخشی بهانهلر ایله اوتوروب چای ایچیب و یازیقدان قالان نه وارسا هامیسینی یئییب اؤلنین پولسوز پاراسیز عائیلهسینی بؤیوک آللاها آمانات تاپشیریب، یولا دوشورلر و اوزون ایللر بیر کره ده خبر توتمورلار کی اونلار آژدیلار؟ توخدولار؟ کئچیملری نئجه دیر؟!!!
آنجاق ائله بوردان بوتون دونیاسینی دهییشمیش اینسانلارا اولو تانریدان رحمت دیلهییب و قالان اینسانلارین بیر-بیرینین دردینه قالیب و یاخشی یامان گونلرده یاردیمدا بولونمالارینی ایستهییریک. عشق اولسون.
۱۱/۱/۹۳


text:
ییخیلما
ائلتاش صالحی (بیرینجی بؤلوم)
بیریسی قاپییا یاخینلاشیردی. یئریییشینین آستا_آستا اولماسینا باخمایاراق آیاق سسلرینده اولان برکیلیکدن کیشی اولدوغونو آنلادیم. آیاق سسلرین کسیلدیگی آندا قاپی آچیلدی. دؤرد آددیم صندلییه دوغرو گلدی سونرا دایانیب یئنه اوچ آددیم اوتوراجاغا یاخینلاشدی، آرتیق او آدامین نفسین اوزومون ساغ الینده حیس ائدیردیم، سانکی اگیلیب قولاغیما بیر شئی دئیهجکدی آمما ندنسه دالییا چکیلیب الین اوزادیب گؤزومو باغلایان دستمالی آچدی، گؤزومو آچدیغیمدا باشیمین اوستونده کی آسلاق چیراغین ایشیغی گؤزلریمی اینجیتدیگینه گؤره گؤزلریمی یومدوم. بیر داها گؤزومو آچدیم. سورغوچو حله دوردوغو یئردهییدی، سیقارئتینه سون قوللاپی ووروب قارشیمداکی بوش اوتوراجاقدا اوتوروب اوتاغین قارانلیغینا باتدی. سورغوچو پاول میخاییلوویچ اولدوغو اوچون بو صف ایشین جیددی اولماسینی دویدوم.
_دونیا امپریاسینین قارشیسیندا دیم-دیک دایانان دؤلتدن نه ایستهییرسن؟
_سیزین دوشونجهنیزده بیر تک استعمار کؤتودورمو؟
سورغوسونو بیر سورغویلا یانیتلاماغیمی گؤزلمهدیگی اوچون دیسکیندی. اؤزونه گلمهدن دوام ائتدیم: استثمار نئجه؟ سیز اؤز خالقینی استثمارا چکن دؤلتین حاققیندا نه دوشونورسوز؟
بو سؤزله یئریندن آتیلدی، ایکی الین یومروق ائدیب ماسایا چیرپیبدیغیندان سونرا دیک آیاغا قالخیب منه یاخینلاشاراق الینی بئلینه آپاریب توفنگینی چیخاردیب آلینما دایادی… .
لاپدان قاپی چالیندی، کیتابین دوخسان بیرینجی صحیفهسینه قدر اوخوموشدو، صحیفهنین قیراغین قاتلاییب کیتابی ماسایا بوراخدی آمما بیردن دؤنودو؛ کیتابین عنوانی بللی اولماسین دییه کیتابی ترسلهییب حیطه چیخدی. گئجهدن هاوا چیسکینلی ایدی. حیطین دؤرد بوجاغی نم تورپاغین قوخوسوایلا دولموشدو، رشید بو یاغیش قوخوسونو چوخ سئوردی، دایانیب بیر نئچه درین نفس آلدیقدان سونرا آغاجلارین شئحلنمیش ساریمتیل یارپاقلارینا باخدی. آستانالاریندان حیطه اوچ پیلله ائنردی، پیللهلری ائنیب کردینین قیراغیندان کئچیب قاپینی آچدی، کیمسه یوخ ایدی. سادهجه بیر کاغیذ قاپییا بوراخیلمیشدی. اگیلیب کاغیذی یئردن گؤتوردو. کاغیذین بیرینجی سطرینده “اونوتموشسا” یازیلمیشدی، ایکینجی سطیرده ایسه بیر سؤزجوک آراسی ایلا “حالیمی” یازیلمیشدی. هر سطیرده بیر سؤزوجوکجه آرا آرتیلیردی. ائلهلیکله هر سطیرده بیر سؤزجوک یازیلمیشدی.
اونوتموشسا
حالیمی
معشوق
داییم
خیالی
اولموش
یار
نملی گؤزلره.
رشیدین قلبی هیجانلا دؤیولمهیه باشلادی، کوچهنین اورتاسیندا دایانیب اؤنجه سول اله سونراسی قاییدیب ساغا باخدی، کیمسه یوخ ایدی. بو چیسکینلی سویوق هاوادا کیمسه مجبور قالماسا ائودن ائشیگه چیخماز دییه ائوه دؤندو. آمما بو کاغیذی قاپییا کیم بوراخمیشدی؟
رشید ایکی گون بوندان اؤنجهنی خاطیرلادی. ایکی گون بوندان اولده ائوین قاپیسینا بیر نوت بوراخمیشدیلار.
ایکی گون اؤنجه:
هاوا بولودلو اولدوغوندان دولایی گونون هانکی ساعاتی اولدوغو بللی دگیلدی. هریانی ایشقلاندیران بیر ایلدیریم شاخاندان سونرا یاغیش یاغمایا باشلادی. یاغیش داملالاری ایچریده بیرینین دوستاق اولدوغونو دویان کیمی بوتون جیسارتلرینی توپلاییب اؤزلرینی پنجرهیه چیرپیردیلار. اوتاغین قارانلیق کونجونده بیریسی رشیدین تحریر ماساسینین دالیندا اوتوروب یازماقدایدی. یازدیغی سؤزجوکلر کاغیذدان قوپوب گؤیده اوزگججهسینه قیمیلداییردیلار؛ ایکینجی ایلدیرم شاخدیغیندان سونرا رشیدین ماساسیندا اوتوران کؤلگمسی کیشی یوخ اولموشدو، قلم دلیجهسینه گؤیده فیرلانیب آنیلمازجاسینا یازماغا باشلادی. قلم یازدیقجا بؤیویوردو. یازدیغی اوزگج سؤزجوکلر ایسه ایشیغا دؤنوردولر، گئت_گئده ایشیقلاری داها آرتیلیردی. اوتاغین پارتلاییشی ایلا، رشید دفعهلرجه گؤردوگو بو یوخودان آتیلدی. بیر درین نفس آلدیقدان سونرا ساغ الینین دالیسین آلنینا قویوب گؤزلرینی یوماراق اولانلاری بیر داها دوشونوب اینجهلمک ایستهدی. اؤنجهلر بو یوخونو کؤتولوگه یوزان رشید ایندیسه ترسینه دوشونوردو. نه قدر چالیشیرسادا قلمین یازدیغی سؤزجوکلری خاطیرلایا بیلمیردی. الینی اوزادیب چکمهجهنین اوستوندن میرآب ساعاتینی گؤتوردو؛ چتینلیکله ساغ گؤزونو آچیب ساعاتا باخدی. ساعات اونو ایگیرمی بیر دقیقه کئچیردی. تعطیل گونلرین بئله یوخوسودا داریخدیریجی اولارمیش دئیهرکن یاتاقدان ائنیب مطباخا گئتدی. لاکین اؤنجه یازلیق اوتاغا گئدیب گرامافونو آچدی. آز خیشیلتیدان سونرا اوخوماغا باشلادی”سنی قلبیمده گزدیریب هر آن…” عادتا آناسی حایاتدایکن گونونو باشلاتدیغی ماهنیایلا رشیدده گونون رشید بهبودوفون او ماهنیسیلا باشلاردی، اوتاقدان چیخدیغی آندا قاپی چالیندی. گونون بو ساهاتی کیم اولا بیلر دئیه قایغیلاندی. آسقیدان سورمهیی اووئرکوتون چیگینینه سالیب حیطه چیخدی. قاپینی آچاندا ائوین قاپیسینا بیر نوت بوراخمیشدیلار. قان قیرمیزی قارا چیچک دونلو بیر قیز جیغاز ایسه قاچاراق کوچهدن چیخیردی؛ کوچهنین او بیری آغزیندا کؤلگه کیمی بیر شئی رشید گؤزونه دگدی. بیریسی قیز گلینه گؤز قویان کیمی دویولوردو. رشید اگیلیب کاغیذی گؤتوردو. کاغیذین ایکینجی سطرینده “نه ائتدیگینی بیلمیریک سانیرسانمی؟” یازیلمیشدی. او گونون اولای لاری رشیدی چوخلو دوشوندورموشدور.
او اوزدن عاغلینا تورلو تورلو فیکیرلر گلیردی، دؤلت مأمورلاری اولانمازلار. اونلار بیریندن شوبهه ائدرلرسه غفیلدن گلیب توتوقلاییب، ائوده ده نه وار نه یوخ ییغیشدیریب آپارارلار. سیرالی اورک سؤزلرینی فاتیحله (فاتیح: باغچالارینداکی زیتون آغاجین آدی ایدی) پایلاشدیغی اوچون فاتیحه یاخینلاشیب دئدی: “بونو هر کیم قاپییا بوراخیبسا منی خبردار ائتمک ایستهییرمیش”. بیردن کؤکسونده نفس آلماغی اونا چتینلشدیرن بیر آغریمانین سیزیلتیسی باشلادی. “یادا بیری منی قورخودماق ایستهییرمیش، ائیله ایسه او کیم؟!” ساغ الینی فاتیحین اؤزدگینه قویوب، باشینی آزجا قالدیریب گؤزلرینی فاتیحین هر یانا اوزانان بوداقلارینا زیللهدی. “فاتیح ان قورخونج خایینلری سوساراق آجی چکن اینسلانلار گؤردوم. اؤزونه خیانت ائتمک، اؤزونو اونوتماغین گرکجهسیدیر. سوسماق خیانتدیر. اونوتماق خیانت دیر. دیرنمهمک خیانتدیر. سینماق، اگیلمک، ازیلمکسه اونون سونوجودور؛ سون داربهنی ووردوقدان سونرا اوزونو گؤسترندیر خیانت”.
بو حالدا قاپی چالیندی. سانکی او یومروقلار قاپییا دگیل، رشیدین اورگینه توخونوردو. عئینی بیر هیجان رشیدین وجودون بورودو، همن آغرینی کؤکسونده دویدو، چتینلیکله نفس آلا بیلیردی. قاپی یئنیدن چالیندی آنجاق بو صف داها شیدتلی سانکی تپیکلهییردیلر.
_کیمسن؟
_آچ قاپینی گؤروم، ایندی نوخوشلایاجاغام.
سس احمدین سسی ایدی. بو شهره گلدیگیندن سونرا اونونلا تانیشمیشدی. غربتی اونا غریبه ائدن بیریجیک دوستو ایدی. احمد پوستخانادا ایشلهدیگی اوچون دربندده تانینمیش آداملاردان ایدی. الینده کی ایسلانمیش نوتو اوووشدوروب جین شالوارینین دال جئبینه قویوب قاپینی آچدی.
_احمد: هارداسان به جومجولوق سو اولدوم؟ بو حالین نه؟ سن مندن داها ایسلانیبسان
_رشید: بعضا اورک اولاجاقلیلیغینا باخمایاراق حوکوم کسر، من یاغیش آلتیندا دوشونمهیه یئنجیک بیرییم.
_احمد: هن آنلادیم. حله توت بو قابلامانی گؤروم.
_رشید: بو نه دیر؟
_احمد: آذربایجان یئمکلرینین ان لذتلیسی نه دیر؟
_رشید: هلبت آینوره باجیمین پیشیردیگی کوفته، گل ایچرییه گل.
حیطی قاچاراق ائوه گیردیلر، رشید قابلامانی مطبخه آپاریرکن دال جئبینده اوووشموش کاغیذین اوجو احمدین گؤزونه دگدی. احمد پنجردن حیطه باخیب سؤیلهدی؛
_یاغیش حریته قارشیدی، داریسقال ائولره دوستاقلاییر بیزی.
_رشید: بیز یاغیشدان اؤیرنهجک چوخ شئیلریمیز وار، اومودو، سئوینجی تاغ آییرمادان خالقین باشینا یاغدیرمالیییق. خالق اومودلا بسلهنیلن بیر تارلایا بنزهر. خالقی ایگیتلشدیرمک ایستهییرسک اونو هر داییم اومودلو توتمالیییق.
_احمد: هن خالق بوغدا تارلایا بنزهر، یئتیشدیرمک اؤنملی اولان قدر بیچیم زامانیندا کیمین الی ایله بیچیلمهسیده اؤنملی
احمدین بو سؤزو رشیدی سوسدوردو، بیر سیقارئت آلیشدیریب پنجرهیه یاخینلاشدی
_بیلیرسن احمد بو یاغینتی یاغیش یازیلسادا رحمت_ برکت اوخونولور. آللاها چوخ شوکور بو برکت یاغدی، اکینچیلرین امگی بوشونا چیخماز انشاا…
_احمد:ان شاا… من داها گئتمهلییم، آینوره منی گؤزلهییر.
رشید احمدی یولا سالماق اوچون حیطین اورتاسینا قدر اونا موشایعت ائتدی، ائوه دؤندوگونده فاتیحین یاغیش آلتیندا پاریلدایان یارپاقلارینا قاپیلدی. یاغیشدا فاتیحین گؤرکمی بامباشقا اولموشدو. ایستمهدن فاتیحه یاخینلاشدی. “یاغیش داملالاری هر یئر یاغسالار بیر_بیرینه قووشوب آخماغا نییتلیدیرلر؛ داهاسی هر یئر یاغسالار گئدهجک یئرلرینی بیلیرلر بیر _بیرینه قووشدوقدان سونرا خزره آخیب دالغاناماق آماجلارین ایزلهییر، یاغیش بوتون زنجیرلرینی قیریدیریب ایسلانا بیلهجهیین قدر حریتین قاپیسینی آچماق ایمکانین ساغلادان بیر آچار دیر. یاغیش جیسارتی، اورکلیلیگی قوخورایله چکینگنلیکدن آییرد ائدن محک دیر. یاغیشا اورگیمیزی آچمالیییق، یاغیشا آچیلان قارا چتیرلر قارامتیل اورکلرین قارانلیغینین یانسیمی دیر.” یاغیش داملاری اوزونه چیلهنهجک قدر باشینی قالدیردی. فاتیحین ایسلاق یارپاقلاری خزردن اسن یئللنتیلرده اویناییردیرلار. فیدهلرین بوداغین سیندیران یئللر قوجامان آغاجلارا توی هاواسی چالارمیش، کیمین نه قدر دیرنهجهیی او قونودا دوشونجهسینین درینلیگیندن ائتکیلنیر دییه دوشوندو.
ایلین بو چاغیندا اسن یئللر شهری خزرین قوخوسوندان دولدوراردیلار. بو قوخو رشیده دربنده کؤچمهدن اول، دوغما یوردوندا آرالین گونئی ساحیللرینده یاشادیغی موتلو گونلرینی خاطیرلادیردی. خیرداجا بیر کندده بیر عایله تک یاشایان اینسانلار هر سحر خوروزلارین بانی ایلا دگیل، دنیز اؤزونو ساحیله چیرپدیغی سسیایله آییلیردیلار. آرال بیر دنیزجیک اولسایدیدا اونلارا بؤیوک بیر نعمت دنیزی سانیلیردی. کندین توم ائکونومیسی دنیزه باغلیایدی. رشیدین عمیسی ایله آتاسیندان باشقا کیم واردییسا بالیقچیلیغا باخیردیلار. رشیدین عمیسی دولگر راحمان نجاررلیق ائدیردی، آتاسی راحمان کیشی ایسه کندین تکجه قفهسین دولاندیریردی. راحمان قفهسی کندین حایات داماری سایلیردی، کندلیلر هر سحر اوردا چایلاشیب دنیزه گئدیردیلر، گئجهلرسه اوردا ییغیشیب دانیشیب بحثلشردیلر. کندین خئیر ایشلری اوردا آرایا قویولوردو. کندده گؤرولهجک ایشلر راحمان قفهسینده دانیشیلیردی. بونلارین هامیسیندا راحمان کیشینین بؤیوک ائتکیسی اولوردو. بیریسی کنده قوناق گلدیگینده اؤنجه راحمان کیشی اونو قفهسینده آغیرلایاردی. ائله راحمانین بو اورک گئنیشلیگی ایله عاغیللی داورانماسینا گؤره کندلیلرین اونا کیشی دئییردیلر. قفهیه گلنلری بیری آیدار بگ ایدی. آیدارین آتاسی ایللر اؤنجه نوکوس شهرینه کوچموشدو. آیدار نوکوسدا بؤیویوب تحصیل اوچونده سنپطرزبورغا گئتمیشدی. آنجاق تحصیلی بیتدیکدن سونرا نوکوسا دؤنوب نوکوسون بیلیم یوردوندا ژئومورفولوژی تدریسینه باشلامیشدی. پولیت بورو آرالین قوروماسینی گؤزه آلمامیشدان اؤنجه هرنه گؤزلجهسینه داوام ائتمکدهییدی.


text:
نفت
نفت (قدیم آککاد دیلینده "ناپاتوم"، ینی اییلنن، آلوولانان دئمکدیر) — اساساً کاربوهیدروژئنلرین و دیگر عوضوی بیرلشملرین مرکب قاریشیغیندان عیبارت سپئسیفیک اییه مالیک یانار مایع. کاربوهیدروژئنلرین قاریشیقدا چکی پایی بؤیوک اینتئروالدا دهایشیر.
یونگول (خوصوصی چکیسی آشاغی و سیخلیغی کیچیک) نفتلرده ۹۷٪، آغیر نفتلر و بیتوملاردا ایسه بۇ رقم ۵۰٪-ا قدر آزالا بیلر. نفتین ترکیبیندکی کاربوهیدروژئنلر باشلیجا اولاراق آلکانلار، تسیکلوالکانلار و مۆختلیف آروماتیک کاربوهیدروژئنلرله تمثیل اولونور. بوندان علاوه نفتین ترکیبینده آزوت، اوکسیژن، کوکوردلو بیرلشمهلر و چوْخ جوزی مقداردا دمیر، نیکئل، میس و وانادیوم مئتاللارینا دا راست گلینیر.
او، یئر کورسینده ان مهم طبیعی انرژی احتیاطلاریندان ساییلیر. نفت ائلئکتریک انرژیسینین الده ائدیلمسی و نقلیات واسیطهلرینده یاناجاق کیمی ایستیفاده ائدیلیر. بوندان علاوه نفت کیمیا صنایعسینده سونی ماتئریاللارین و باشقا محصوللارین آلینماسیندا ایستیفاده ائدیلیر. بونا گؤره ده، او هم ده "قارا قیزیل" آدلانیر.
نفت-قاز سیرالی کاربوهیدروژئن یاتاقلارینا یئرین مین، ۲ مین متردن ۵–۶ مین متره قدر درینلیکلرینده راست گلینیر. عادتن، بۇ درینلیک ۱۰۰۰–۳۰۰۰ متر تشکیل ائدیر. یئر سطحینه یاخینلاشدیقجا آتموسفر سولارینین و باکتئرییالارین تأثیری آلتیندا نفت دئقراداسییایا معروض قالیر (بیودئقراداسییا) و قاتیلاشیر. شیمیایی ترکیبینه گؤره نفت طبیعی قازآ و آسفالتا یاخیندیر. بۇ سببدن ده چوْخ وقت بۇ ماددلر عمومیلیکده پئترولیتلر ده آدلانیرلار.
فیزیکی خاصهلری[دَییشدیر]
نفت آچیق شابالیدی رنگه مالیکدیر. اورتا مولئکول چکیسی 220-330 q/mol حددیندیر. سیخلیغی ۰٬۶۵–۱،05 q/sm3 سیخلیغی ۰٬۸۳-دن کیچیک اولانلارا یونگول نفت، ۰٬۸۳۱–۰٬۸۶۰ آراسیندا اولانلارا اورتا، ۰٬۸۶۰-دان یوخاری اولانلارا ایسه آغیر نفت دئییلیر. اونون ترکیبینده چوْخلو سایدا عوضوی ماددهلر اولدوغوندان او قایناما تئمپئراتورو ایله یوخ، مایع عوضو ماددهلرین قایناما تئمپئراتورو (>۲۸ °C، آغیر نفتلرده ≥۱۰۰ °c) ایله سجیییلندیریلیر.
اونون ترکیبینه دخیل اولان بعضی کومپونئنتلری اولجه آتموسفر باسکیینده، سونرا واکوومدا ۴۵۰—۵۰۰ °C-ده، بعضی حاللاردا ایسه ۵۶۰—۵۸۰ °C-ده قایناداراق آیریریرلار. نفتین دونما تئمپئراتورو ترکیبینده پارافیناین حددیندن آسیلی اولاراق −۶۰ ایله +۳۰ °C آراسیندا دهایشیر. اؤزوللویاو بؤیوک حدده دهایشیر (۱٬۹۸ ایله ۲۶۵٬۹۰ MM²/c آراسیندا). بو، نفتین ترکیبینده اولان یونگول فراکسییالاردان آسیلی اولور. خوصوصی ایستیلیک توتومو ۱٬۱٬۷—۲٬۱ kJ/(kq∙K)؛ دیئلئکتریک اؤتوروجولویو ۲٬۰—۲٬۵؛ ائلئکتریک کئچیریجیلییی ۲∙۱۰–۱۰ ایله ۰٬۳∙۱۰−۱۸ Om−1∙cm−1
شیمیایی ترکیبی[دَییشدیر]
نفت تخمیناً ۱۰۰۰-دن چوْخ کومپونئنتین قاریشیغیندان عیبارتدیر. اونلارین بیر چوْخونو مایع کاربوهیدروژئنلر (۸۰—۹۰٪) و آزوتلو، اوکسیژنلی و کوکوردلو هئتئرواتوملو عوضوو بیرلشمهلر (۴—۵٪) تشکیل ائدیر. بورایا همچئنین مئتاللار (وانادیوم و نیکئل)، حل اولونموش کاربوهیدروژئن قازلاری (C1-C4، ماکسیوموم ۴٪ قدر)، سو (ماکسیوموم ۱۰٪ قدر)، مۆختلیف مینئراللار (خلوریدلر، ۰٬۱—4000 mq/l و داها آرتیق)، عوضوو تورشولاراین دوزلارینین محلولاو و s. ده دخیلدیر.
کاربوهیدروژئن ترکیبی[دَییشدیر]
نفت اساساً پارافینلی (عادی حالدا ۳۰—۳۵، بعضی حاللاردا ۴۰—۵۰٪) و پارافینسیز (۲۵—۷۵٪) اولماقلا ایکی قوروپا بؤلونور. آز مقداردا آروماتیک بیرلشمهلره (آروماتیک کاربوهیدروژئنلر) مالیک اولورلار.
ائلئمئنت ترکیبی[دَییشدیر]
نفتین ترکیبینه کاربوهیدروژئنلرله برابر کوکوردلو بیرلشمهلر، مونو و دیسولفیدلر، تیوئفئنلر، و همچئنین پولیتسیکلیک ماددهلرده دخیلدیرلر. ائلئمئنت ترکیبی (%): C — ۸۲—۸۷,H2 — ۱۱—14,5, S — ۰٬۰۱—۶ (نادیر حاللاردا ۸ قدر)، N — ۰٬۰۰۱—1,8, O2 — ۰٬۰۰۵—۰٬۳۵ (نادیر حاللاردا ۱٬۲ یه قدر) و س. نفتین ترکیبینده ۵۰-دن آرتیق شیمیایی ائلئمئنت واردیر. قئید اولونانلارلا برابر و (10−5 — 10−2%)، نی (10−4-10−3%)، جل (۲•10−2%-ə qədər) و باشقالاری. بۇ ترکیب نفت حاصیل اولونان اراضیلردن آسیلی اولاراق دییشیر. اونا گؤره ده، بۇ حاقدا عومومی فیکیر سؤیلهمک چتیندیر.
نفتین چیخاریلماسی[دَییشدیر]
اگر نفت یئرین اوست قاتینا یاخین یئرلهشیبدیرسه اوندا او ساده اوصوللا الده ائدیله بیلر. درینلیکده یئرلشمیش لایلارا چاتماق اۆچون ایسه قویو قازیلیر و اورایا بورولار سالینیر. دنیزده نفتی چیخارماق اۆچون خوصوصی قازما پلارفورمالارینین تطبیقی لازیم گلیر.
یئر تکینی قازماق اۆچون قازما بالتالاریندان ایستیفاده ائدیلیر. قازما بالتاسی اوزون، بیر-بیرینه باغلانمیش بورولارین اوج حیصهسینه باغلانیلیر. اکثر حاللاردا قازما بالتاسی بیر-بیرینه نسبتاً بوجاق آلتیندا یئرلشمیش ۳ دیشلی کونوس فورمالی دیییرجکدن عیبارت اولور. بئله بالتالار نسبتاً یومشاق سوخورلارین کئچیلمسی اۆچون تطبیق ائدیلیر.
باشقا کونستروکسییالاردا حرکتلی حیصهلر اولمور. اونلارین کسیجی حیصهسی آلماز، کسیجی کئرامیکا و یا برک خلیتدن حاضیرلانیر. بالتانی دهایشمک اۆچون بوتون بورولار قازیلمیش قویودان یئرین سطحینه چیخاریلمالیدیر. آلتین دهایشیلمسینین سببی اونون سینماسی و یا کسیجیلیک قابلیتینین ایتمسی اولا بیلر. قازما بالتاسی قیریلدیقدا اولجه چالیشیرلار کی، قازما بورولارینین دخیلینه توتقاج ساللاسینلار کی، سینمیش حیصهنی خاریجی ائتسینلر.
بالتا پولاددان حاضیرلانمیش قازما بورولاری ایله بیرلیکته ائلئکتریک محریکی واسیطهسیله دقیقه ده ۱۰۰ دوور سورعتله ساعات عقربی ایستیقامتینده فیرلادیلیر. قازما بورولارینین سویودولماسی و اساساً ده قازیلمیش سوخور حیصه جیکلرینین یئرین سطحینه قالدیرماق اۆچون خوصوصی مایعلردن (اساساً گیل محلولوندان) ایستیفاده ائدیرلر. مایع قازما بورولاری ایله قویویا وورولور، بئلکی، او، بالتانین دئشیکلریندن چیخیب بورو ایله قویو دیوارلاری آراسیندا یارانان حلقوی فضا ایله قویو آغزینا دوغرو حرکت ائدیر. سوخور حیصه جیکلرینین مایع ایله قویو آغزینا دوغرو حرکتینی تأمین ائتمک اۆچون او، یوکسک اؤزلولویه مالیک اولمالیدیر. بۇ مایع سودان، پولیمئردن و گیل محلولوندان عیبارت اولور.
موعین حاللاردا قویونو یاتاغا شاقولی ایستیقامتده دئییل، اونا موعین بوجاق آلتیندا مایلی قازیرلار. بۇ جور قویو مایلی قویو آدلانیر. مایلی قویولارین قازیلماسی اۆچون موعاصیر تئخنیکا وتکنولوژی تطبیق اولونور.
عادتن نفت لایدا سوخورلارین باسکیی، یاتاقدا اولان فلویدلرین و قازما زامانی قویویا وورولان مایع طرفیندن یارادیلان باسکی آلتیندا یئرلهشیبدیر. قویو ایلک نفتلی-قازلی لایی کئچدیکده نفت و یا قاز آخینی بورغو شتانقاسینین یوخاری حیصهسینده یئرلشدیریلمیش خوصوصی قورغونون کؤمیی ایله دایاندیریلیر. سونراکی قازمالاردا نفت عادتن اؤز باسکیی ایله خاریجی اولونور. نفتین مقداری آزالدیقجا قویودا دا باسکی آشاغی دوشور. بۇ زامان ناسوسلاردان ایستیفاده ائدیلیر. بۇ ناسوسلار مانجاناقلار واسیطهسیله حرکته گتیریلیر.
نفت ایران تاریخینده[دَییشدیر]
ایران کونستیتوتسیاسینا اساساً میلی نفت حاصیل ائدن موسیسه آکسیالارینین خاریجی کومپانیالارا ساتیلماسی و یا اونلارا نفت حاصیل ائتمهیه ایجازه وئریلمهسی قاداغاندیر. نفت یاتاقلارینین کشفینی ایران میلی نفت کومپانیاسی آپاریر. ۱۹۹۰-جی ایللرین سونلاریندان باشلایاراق نفت سئکتورونا خاریجی اینوئستورلار گلمیشدیر (فرانسه-توتال و Elf Aquitaine، مالئزی-Petronas، ایتالیا- Eni همچینین چین میلی نفت کومپانیاسی). اونلار «کومپئنساسیا ائدیلمیش کونتراکتلار» اساسیندا حاصیل ائدیلمیش نفتین بیر حیصهسینی الده ائدیرلر، مودت بیتدیکدن سونرا ایسه یاتاقلاری ایران میلی نفت کومپانیاسینین نظارتینه وئریرلر.
قایناقلار[دَییشدیر]
- Neftçıxarmanın texnika və texnologiyası. AzNSETLİ, Bakı, 1999. 311 Səh.
- Azərbaycanda neft sənayesinin inkişaf tarixi [۱] Archived 2015-09-21 at the Wayback Machine.
- Əsrin müqaviləsi [۲] Archived 2015-10-22 at the Wayback Machine.


text:
النهده عمان فوتبال کولوبو
النهده عمان فوتبال کولوبو (اینگیلیسیجه: Al-Nahda Club (Oman)) بیر فوتبال کولوبودور. Oman Professional League دَستهسینده موسابیقه آپاریر. اوْیونلارینی دا ۱۷٬۰۰۰ نفرلیک ایستادیوملاریندا اوْیناییرلار.
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ Archived copy. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on 2016-03-04. یوْخلانیلیب2015-10-07.
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Al-Nahda Club (Oman)»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۲۷ دسامبر ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده النهده عمان فوتبال کولوبو گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
ریچارد جی ایوانز
{{Infobox scientist | honorific_prefix = | name = ریچارد جی ایوانز | honorific_suffix = | native_name = | native_name_lang = | image = Sir_Richard_Evans.jpg | image_size = | image_upright = | alt = | caption = | birth_date = ۲۹ سپتامبر ۱۹۴۷ (۷۵ یاش) ریچارد جی ایوانز (اینگیلیسجه: Richard J. Evans) بریتانیالی بیلیم اینسانی. اوْ تاریخ ساحهسینده چالیشیب.
قایناقلار[دَییشدیر]
اینگیلیسجه ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Richard J. Evans»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده ریچارد جی ایوانز گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
۲۱ آوریل
۲۱ آوریل:
- میلاددان اؤنجه ۷۵۳ - رۇمولوس و رموس٬ روم ایمپیراتورلوغونو قۇردولار.
- ۱۸۶۴ - ماکس وبر٬ آلمانلی جامیعهشۆناس آنادان اوْلدو.
- ۱۹۱۰ - مارک تواین٬ آمریکالی روْمان-میزاح یازار اؤلدو.
- ۱۹۲۰ - آتاتۆرک٬ مجلیسین ۲۳ آوریل ۱۹۲۰ گۆنو آچیلاجاغینی بیلدیرن اعلانیه یاییملادی.
- ۱۹۳۹ - حاتای٬ تۆرکیه گۆمروک تعریفهسینه گیردی.
- ۱۹۴۴ - فرانسهده قادینلارا رأی حاقّی وئریلدی.
- ۱۹۵۲ - تۆرکیه ایله یۇنان آراسیندا ایمضالانان آنلاشمایلا ویزا فورمالیتهلری گؤتورولدو.
- ۱۹۶۴ - یونان٬ قیبریسداکی عسگری گۆجلری٬ بیرلشمیش میلّتلر باریش گۆجو امرینه وئرمهنی قبول ائتدی.
- ۱۹۶۸ - آمریکا بیرلشمیش ایالتلری٬ بیرلشمیش شاهلیق و روسیه٬ چتین دۇرومدا قالان فضاچیلاری قۇرتارماق اۆچون بیر آندلاشما ایمضالادی.


text:
مقدمه الادب کتابی، اسلام دونیاسی¬نین بؤیوک عالیملریندن و دین ساحه¬سینده بیلگین¬لریندن بیری اولان جارالله زمخشری-نین اثری¬دیر. او، مؤمن بیر مسلمان اولاراق، اسلامین گلیشمه¬سینه چالیشان و درین معلوماتی اولان بیر دوشونردیر. اسلام دونیاسیندا جارالله زمخشری قرآن تفسیری اولان الکشاف کتابیله مشهوردور. ابولقاسم محمود بن عمر ابن احمد زمخشری الخوارزمی، – “امام الدنیا”، “علاّمه جارالله”، “فخر خوارزم”، “استادالعرب و العجم” و “صاحب الکشّاف” لقب¬لریله تانینیر. اونون نئچه دیَرلی اثرلری واردیر. هر نه¬دن اؤنجه، زمخشری بیر ادیب¬دیر. قرآنی دا ادبی باخیمدان آراشدیریر و قرآنین کلام باخیمی ایله بیر معجزه اولدوغونو ثبوت ائتدیریر. بو بؤیوک عالیمین قرآن تفسیرینده یازدیغی “الکشاف” کتابی، اسلام دونیاسیندا بوتون مذهب¬لرین یول گئدَنلری طرفیندن قبول اولونور، ایسترسه شیعه¬لر، ایسترسه سنی¬لر “الکشّاف” تفسیرینی قبول ائدیب و بوگون ده دینی حوزه¬لرده اوخونور. بو تفسیر کتابی عربجه یازیلاراق یوزایللر بویو مختلف دیللره چئوریلمیش و دونیادا تانینمیش بیر اثردیر .
استاد مطهری یازیر: “کشّاف تفسیری اهل سنت تفسیرلری آراسیندا ان یقین¬لی و آدلی – سانلی بیر تفسیردیر. ادبی باخیمدان، اؤزه¬للیکله بلاغی جهتدن بوتون تفسیرلرین ایچینده گؤرکملی¬دیر” . دؤکتور مهدی محقق ده بئله آرتیریر: “بو تفسیر، قرآن فرهنگینده و تفسیر یازمادا بیر رونئسانس یاراتمیشدیر” .
زمخشری¬نین اثرلری اوزه¬رینده بؤیوک مفسّرلر و عالیم¬لر او جمله¬دن: ابن خلدون، تاج الدین ابونصر عبدالوهاب سبکی، قفطی، یاقوت حموی، ابن خلکان، طبرسی، قاضی البیضاوی، علاّمه طباطبائی و امیرعلیشیر نوائی دانیشیب و اونو اؤیموشلر.
زمخشری نئچه – نئچه اثرلرین مؤلفی¬دیر او جمله¬دن: اساس البلاغه / کتاب الفائق / کتاب الامکنه و الجبال و المیاء / مقامات / الفقه الذهب / صمیم العربیه / متشابه الاسماء / مختصر الموافقه بی و الاصحاب / الفائق في غريب الحديث، / اساس البلاغه / مقدمة الادب / الانموذج / المفصل / ربيع الابرارفيما يسرالخواطر و الافکار / اعجب العجب في شرح لامية العرب / نوابغ الکلم اوالکلم التوابع / اطواق الذهب یا انصايج الصغار / النصايح الکبار و . . .
اما بونلارین آراسیندا “مقدمه الادب” اثری¬نین داها اهمیتلی اولدوغو اوزه¬رینه دانیشماغی ایستردیم. زمخشری تورک دونیاسی-نین فخری ساییلان بیر شخصیت¬دیر. داها یاخشی¬سی بودور کی بیز ایران تورکلری حقلی اولاراق، اونو اؤزوموزدن بیلیریک. چونکی زمخشری بو اثرینی ایراندا یازمیشدیر. او زمخشردن حرکت ائدیب مکه¬یه گئتمک ایسته¬یه¬رک استرآباددان باشلاییب شوشتره قدر ایرانی گزیر و بورادا تورک دیللی ملت ایله یاخیندان تانیش اولور. اؤزو تورک اولاراق بورادا تورک دیللی ملت ایله اوز – اوزه گلیر. اونلارا دا عربجه¬نی اؤیرتمه¬نی ایسته¬ییر. باشقا طرفدن ایراندا فارس دیللی آداملارین چوخلوغو اونو اؤزونه چکیر و چالیشیر اوچ ملتی: عرب دیللی، فارس دیللی و تورک دیللی مسلمانلاری قرآندان بهره آلماغا گوجلندیرسین. اونون هدفی قرآنی یایماقدیر. اونا گؤره ده اوچ دیللی بیر اؤیره¬تیم اثری یازیر.
مقدمه الادبین ایرانا باغلی اولدوغونا باشقا بیر سند لازیمسه، اونون الیازمالاری¬نین ایراندا بوللوغو و چوخلوغودور. بوگون ۵۰ الیازمادان آرتیق ایرانین رسمی کتابخانالاریندا موجوددور. بو سطیرلرین یازاریندا ۲۱ الیازمانین فتو صورتی موجودور. آنجاق غیر رسمی الیازمالار دا چوخ اولمالی¬دیر. بو مطلب، مقدمه الادبین ایران اوچون یازیلدیغی و تعلیمی بیر کتاب کیمی خالق طرفیندن قوللاندیغینی قبول ائتمک چوخ دا اینانیلماز ساییلماز. منجه بو کتاب ایرانین قوزئییندن گونئیینه قدر هر اوچ دیللی خالقلار آراسیندا اوخونورموش و اؤیره¬نیلیرمیش.
مقدمه¬الادب کتابی تورک دونیاسی¬نین ان دیَرلی اثرلریندن بیری ساییلیر؛ چونکی تکجه ۷۰ ایل لغات¬التورک اثریندن سونرا ایراندا یازیلان بیر اوچ دیللی اثردیر. بو اثرین اهمیتلی اولدوغو، اونون تعلیمی اثر اولدوغوندان ایره¬لی گلیر. مومکوندور بیر سیرا ادیبلر مقدمه الادب کتابینی بیر لغت کتابی آدلاندیرسینلار؛ آنجاق دقتلی باخدیقدا گؤروروک اگر لغت کتابی اولسایدی، لغت¬لر الفبا اوزو ایله توپلاناردی. اما بورادا موضوع اوزره لغت¬لر یازیلیر. مثلا میوه¬لر: آلما، اریک، هئیوا و باشقا میوه¬لر – ایلک سیرادا عربجه¬سی، سونرا فارسیجاسی و اوچونجو یئرده تورکجه¬سی یازیلیر. باشقا بؤلومده انسان بدنی¬نین عضولر مثلا باش، گؤز، قاش و . . . یئنه ده عربجه، فارسیجا و تورکجه سیرالانیر. آنجاق لغت کتابی اولسایدی، کلمه¬لر الفبا اوزویله گلردی. پس بو کتاب اؤیره¬تیم کتابی¬دیر و اوخوجولارا اوچ دیلین توتوشدورماسیلا آنادیللریندن علاوه ایکی باشقا دیلی ده اؤیرتمک نیّتینده¬دیر. زمخشری¬نین اؤز دئدیگینه اساسلاناراق، زمخشری عربجه¬نی تورک دیللی و فارس دیللی اوخوجولارینا اؤیرَتمک فیکرینده¬دیر. بورادا باشقا بیر نتیجه ده آلیریق: مکتبلرده اوچ دیل اؤیره¬نیلیرمیش؛ عربجه، فارسجا و تورکجه دیللری.
زمخشری اورگنج دولتی¬نین بانیسی اولان سلطان قطب¬الدین محمدین ساراییندا اولموش و سونرالار مکه¬یه گئده¬رک شام حکومتی¬نین حاکیمی – تاج الملوک بوری ابن توغ تگین ایله گؤروشور.
چوخلو سندلر الده موجوددور کی اسلامین ایلک ایللرینده، آذربایجان تورک دیللی ایمیش. نئچه فارسیجا قایناقلاردان نمونه گتیرسک داها یاخشی و دوزگون ساییلار. اسدی طوسی ایلک لغت کتابلاریندان بیرینی یازمیش و اورادا “پالیک” کلمه¬سی قارشیندا بئله آرتیریر: “پای افزار بود و به آذربایجان چارُق خوانند” .
همین بیر جمله، آذربایجاندا تورک دیلی¬نین یاییلماسینی گؤسته¬ریر. ابن خلدون و طبری و ابن خلکان و باشقالارین اثرلرینه باخاراق آذربایجانی “ارض الترک” یعنی “تورکلر یوردو” آدلاندیریرلار.
التیجان فی ملوک الحمیر
آنجاق آذربایجان تاریخ بویو اوچ دیللی بیر ادبیاتا مالیک¬دیر. بورادا عربجه، فارسجا و تورکجه ادبیات گلیشمیش و داها فخر ائدیجی بیر مساله ده بودور کی آذربایجانین بیر سیرا عالیم و شاعرلری هر اوچ دیلده اثر یازمیشلار. بو عالیم¬لرین ساییسی دا آز اولمامیشدیر. چاغداش زمانا قدر بئله بیر دوروم واردیر و ساخلانیلمیشدیر.
زمخشری ایران و آذربایجانین اوچ دیللی نابغه¬لریندن بیری¬دیر. جارالله زمخشری ۴۶۷ قمری¬ده زمخشر کندینده – خوارزم ایالتینده دونیایا گؤز آچدی. ادبیاتی “منصور ابی مضر” یانیندا اؤیرندی، “ابونصر اصفهانی” و “ابومنصور حارثی” و “علی بن مظفر نیشابوری”دن درس آلدی. او فقه¬ده حنفی مذهبینه باغلی¬دیر و اوصولدا معتزلی مذهبیندن ساییلیر. آنجاق ایکی ایل تامام، مکه¬ده – تانری¬نین ائوینده قالدیغی اوچون جارالله – تانری¬نین قونشوسو لقبی اونا وئریلدی. او، زمانه¬نین علم¬لرینده او جمله¬دن: دین، تفسیر، اشتقاق، نحو، ادب، حدیث و بیاندا نظر صاحیبی اولاراق دَیَرلی یازیلار یازدی و نهایت ۵۳۸ قمری ایلینده دونیاسینی ده¬ییشدی.
کشاف تفسیری قرآن تفسیرلری آراسیندا ان بؤیوک و دقیق تفسیرلردن ساییلیر. بیلیرسینیز ایللر بویو، بلکه یوزایللر بویو قرآنین معجزه ساییلدیغی بیر چوخلو مجتهدلرین دغدغه¬سی ساییلیردی و چالیشیردیلار قرآنی بلاغت، ادبی بزک¬لر و معنا باخیمیندان آراشدیریب اینجه¬له¬سینلر. آنجاق زمخشری عرب دیلی¬نین بوتون اینجه¬لیکلرینه، گوجونه و اؤزه¬للیک¬لرینه احاطه¬سی اولاراق باجاردی بو گؤزه¬للیکلری و اؤزه¬للیک¬لری گؤسته¬ریب، استئتیک باخیمیندان و معنا درینلیگینه گؤره عقلانی و کلامی شیوه ایله قرآنین معجزه اولدوغونو اثبات ائتسین. کشاف چوخلو نظم و نثر اؤنک¬لرینی گؤسته¬ره¬رک، لغوی، کلامی، فقهی، بلاغی و قرائت¬لرین فرقلرینه توخوناراق، باشقا تفسیرچی¬لرین سؤزلرینی گتیرمکله، اونلارا دوزگون جوابلار یازمیش و بونا گؤره بوتون تفسیرچی¬لر طرفیندن – شیعه و سنی عالیم¬لری طرفیندن قبول اولونموشدور.
مرحوم آیت¬الله محمد هادی معرفت، کشاف اثری¬نین ادبی تفسیرلری اوستونه بارماق قویوب، اونو بیر ادبی شاه اثر تانییر. تامام دوست و دوشمانلار کشاف اثرینی قبول ائدیرلر. ایراندا ۱۳۸۹جو ایلده مسعود انصاری بو اثری ۴ جیلدده فارسیجایا چئویردی و قرآن آراشدیریجیلاری او جمله¬دن بهاءالدین خرمشاهی، حجه¬الاسلام محمدعلی ایازی، موسوی گرمارودی و کامران فانی کشاف کتابینی دیَرلندیریب و کلام بیلگی¬سی¬نین قیزیللی دوورانی¬نین شاه اثری کیمی قیمت¬لندیریرلر. بو اثر بوگون دونیا دیللرینه ترجمه اولموش، آنجاق هامیدان چکیجی بودور کی جارالله زمخشری اؤز یوردونا دؤندوکده، وطنداشلاری اونو قارشیلایاراق، کشافین تورکجه ترجمه¬سینی اؤزوندن ایسته¬ییرلر. زمخشری ده بو کتابین عربجه یازیلان سطیرلر آراسیندا تورکجه¬سینی ده یازیر. الده اولان معلوماتا گؤره، بو الیازما سن پترزبورگ کتابخاناسی¬نین آسیالی موزه¬سینده ۲۴۷۵/۳۳۲ نمره¬سی آلتیندا ساخلانیلیر . بو الیازما حقینده بوگونه قدر بیر چوخلو آراشدیرماجیلار او جمله¬دن: اِکمان، بارتولد، ساغول، سیمونف، توغان، اردوغان، ذوالفقار و محمداوو یازیلار یازمیشلار. بیلیریک بو اثر ۵۳۰ قمری ایلینده یازیلمیشدیر.
زمخشری¬نین اثرلری آراسیندا شعر دیوانی دا موجودور. بورادا زمخشری¬نین عربجه شعرلرینده، اؤز آنایوردونا و آنادیلینه اولدوغو محبتی¬نی دیله گتیرمکده¬دیر. گؤروروک عربجه دیوانیندا تورک گول اوزلولرینی توصیف ائدیر، تورکلرین ایگیدلیکلرینی تعریفله-ییر؛ اؤزونه تورک اولدوغو اوچون گووه¬نیر. آنجاق بو آرادا مقدمه الادب اثری¬نین اؤزل بیر یئری واردیر. بو اوچ دیللی اثر چوخلو ادیبلر طرفیندن آراشدیریلیب و اونو کشافدان اؤنجه اوخوماغی ایرانلیلارا: تورک دیللی و فارس دیللی اوخوجولارا توصیه ائدیرلر. ادیبلرین نظریجه، دیوان لغات التورک اثرینده سونرا، مقدمه الادب اثری ایکینجی تورک دیلینه باغلی دیرلی بیر کتابدیر. مقدمه الادب کتابی، دیوان کتابی¬نین مکملی تانینیر. آنجاق محمود کاشغری دیوان اثرینی عربلره یازیب و عربلری تورک دیلی و ادبیاتی ایله تانیش ائتمه¬یه چالیشیر، بیر حالداکی زمخشری ترسینه، فارس و تورک دیللی خالقلاری عرب دیلی ایله تانیش ائدیر. بورادا یئنه تکرار اولورسا دا، لازیم گلیر و او دا بودور کی بو کتابین چوخلو الیازماسی ایراندا اولدوغو گؤسته¬ریر کی بیر تعلیمی اثر اولاراق مکتبخانالاردا اوخونورموش و چوخ احتمال کی ایراندا اوچ دیل بیرگه اؤیره¬دیلیرمیش. آنجاق علمی اثر اولدوغونو بوگون ده تصدیقله¬مک اولور. بیلیریک فارس دیلی فرهنگستانی ۱۳۵۵ ایلینده مقدمه¬الادب کتابیندان نئچه یوز لغت سئچیب و ایشلتمه¬یه دستور صادر ائتمیشدیر. تاسوفلر اولسون کی بو ایش تکجه فارس ادیبلری طرفیندن اولاراق تورک دیلی¬نین امحاسی اوچون ده چالیشیرمیشلار. بیلیریک آقاي محمد کاظم امام ۱۳۴۲جی ایلده مقدمه الادب کتابینی تهران بیلیم یوردو طرفیندن “پیشرو ادب” عنوانی وئره¬رک چاپ ائتدیریر. بو اثر ۳ جیلدده چاپ اولورسا دا، ایکی جیلدی تکجه اسماء و افعال عنوانینی داشییر و اوچونجو جیلد تکجه عرب و فارس سؤزجوکلری گتیریر و تورک سؤزجوکلر بوتونلوکله اونودولور. بو عمل، تورک دیلینه آشکار بیر ظولم¬دور. باشقا بیر درد انقلابدان سونرا اوز وئریر. بیلیریک ادب دونیاسیندا مستشرقلر ایچیندن ایلک ادیب “وبستن اشتاین” مقدمه الادب اثرینی یاییر. دؤکتور مهدی محقق همان وبستن اشتاین چاپ ائتدیگی اثری عئینن چاپا تاپشیریر و بیر اوفسئت کیمی یایماغا قیپ قویور. تکجه بیر مقدمه اونا آرتیریر و بورادا تورک سؤزجوکلری¬نین وارلیغینی قبول ائدیر. بیر حالداکی کاظم امام تورک سؤزجوکلری ده موغولجا بیلیردی؟!
مقدمه¬الادب آذری تورکجه¬سینه عایید بیلیریک نئچه دلیله گؤره: بیرینجی دلیل بودور کی بو اثر ایرانلیلار اوچون یازیلمیش، ایکینجی دلیل ایراندا – استرآباددان شوشتره قدر شهرلرده یازیلمیشدیر. اوچونجو دلیل بو اثرین ایراندا باشقا اؤلکه¬لردن داها آرتیق الیازماسی¬نین وارلیغینا دایانیریق. بورادا یوزلرجه سؤزجوکلر واردیر کی ایران تورکلری آراسیندا یایغیندیر. بوگون بونلار دیلیمیزدن ایراغا دوشورسه ده، بونلارین غریب اولدوغو، کئچن ۱۰۰ ایلده دیلیمیزین یاساق اولدوغونون نتیجه¬سی¬دیر. یوخسا بو سؤزجوکلر دیلیمیزده و ادبیاتیمیزدا موجوددورلار.
مقدمه¬الادب اثرینده ۱۸۰۰۰ تورکجه سؤزجوک واردیر. بو ساییدا تورک سؤزجویو، زمخشری¬نین آنادیلینه اولان محبتینی ده گؤسته¬ریر. آنجاق مقدمه الادب اثرینده بو محبت و سئوگی¬نین تظاهورو گؤز اؤنونده¬دیر. مقدمه¬الادب کتابیندا ۵۰۰۰ عربجه سؤزجوک ایضاح اولونور و بو ایضاح اوچون ۷۰۰۰ فارسیجا سؤزجوک و ۱۸۰۰۰ تورکجه سؤزجوک ایشه آپاریلیر. گاهدان تورکجه ایضاحلاردا اوزون جمله¬لر گتیریر و کامیل صورتده عربجه¬نی اؤیرتمه¬گه چالیشیر.
بو اثر، بئش بؤلومدن عبارت¬دیر:
۱ – اسم
۲ – فعل
۳ – حرف
۴ – اسم¬لرین صرفی
۵ – فعل¬لرین صرفی
بیر سیرا ادیبلر بونا اینانیرلار کی زمخشری بو اثری سلطان اتسیز خوارزمشاهی ایسته¬یی اساسیندا یازمیش و اونا دا تقدیم ائتمیشدیر. باشقا ادیبلر یازیر زمخشری وطنه قاییداندا سلطان اتسیز اونو قارشیلاییر و اوندان حیمایه ائدیر. بونا گؤره زمخشری یازدیغی مقدمه¬الادبی ۵۱۶ قمری ایلینده اونا سونور. هر حالدا بو اثر خوارزشاهلار سلطانی اولان سلطان اتسیزه تقدیم اولور و سلطان دا بو اثری سارایینا بیر بزه¬ک کیمی آلیر. بیلیریک سلجوق سلطانلاری¬نین آنادیلی تورکی اولموش و فارس دیلی رسمی دیل اولورسا دا، سلطانلارین ایکینجی دیلی ساییلیردی.
بو کتابین ایلک چاپینی یوهان گونفرید وبستن اشتاین ایشله¬¬میش و ۱۸۳۶جی ایلده لایپزیک بیلیم یوردوندا اولان الیازما اساسیندا حاضیرلامیش و مک کیل بیلیم یوردوندا یایمیشدیر. همین اثرین اوفسئتی دؤکتور مهدی محقق طرفیندن ۱۳۸۶جی ایلده تهران بیلیم یوردوندا یاییلیر.
مقدمه¬الادب، ایران تورک ادبیاتی تاریخینده اؤنملی و دیَرلی بیر اثردیر. ۹۰۰ ایلدن آرتیقدیر بو کتاب ایراندا اولاراق، تورک دیلی¬نین وثیقه¬سی اولموشسا دا، غفلتده قالمیشدیر و نه یازیق کی اونون اوچون بیر ایش گؤرمه¬میشیک. آنجاق بوگون تورک دیلیمیزی گوجلندیرمک اوچون مینلرجه سؤزجوکلر بو اثردن سئچیب آرتیرا بیله¬ریک نئجه کی فارس فرهنگستانی ۱۳۵۴جو ایلده بو ایشی گؤردو. یاخشی¬دیر بو کتابدا بیر نئچه سؤزجویون تورکجه ایضاحینا بیرگه باخالیم:
مکتب = اوغلان اوخور یئر
تاوان = ائوین کؤکه¬سی
شرق = گون دوغار یئر
غرب = گون باتار یئر
مسافرخانه = قونوقلوق ائو
مطبخ = آش بیشیرقو یئر
و . . .
منجه بوگون آشاغیدا گلن سؤزجوکلری ایشلتمک¬له دیلیمیزی اؤز کئچمیشینه یاخینلاشدیریب، هم گوجلندیریب و هم گؤزللشدیره بیلیریک. بو سؤزجوکلره باخین:
یارین: فردا
یَیه: پیاده
اَلچو: آهک
هلنک: ملاط
کورر: ماسه
قِسَج: انبر
ایگ: قوورا / سوهان
قُفا: دَلو
بکمز: دوشاب
دوتقون: چسب
درنک: انجمن
درنک یئری: مجلس
یازیشماق: مکاتبت
سؤیلشمک: مکالمت
ایر یا یر: سرود
ایرلایجی: خنیاگر
قایناقلار:
م. کریمی، تاریخ ادبیات آذربایجان، ج ۳، تبریز، نشر اختر، ۱۳۹۴٫
جاراله زمخشری، مقدمه الادب، تصحیح: م. کریمی، تبریز، نشر اختر، ۱۳۹۵٫
استاد مطهری، خدمات متقابل اسلام و ایران، تهران، ۱۳۶۰، ص۱۲۳٫
جارالله زمخشری، مقدمه الادب، بکوشش دکتر مهدی محقق، سازمان ترویج زبان فارسی دانشگاه تهران، ۱۳۸۶، ص۱۱٫
لغت فرس، تهران، ۱۳۳۷، ص ۲۷۷٫
تفسیر و مفسران، ج۲ ص۳۰۸٫
مجله ی ترجمان وحی، شماره ۳۱، ۱۳۹۱، ص۳۶٫


text:
Apr 3, 2018
گنج لرین شنبه مطالعه سی اوچون
مقاله نین مؤلفی: جمیل حسنلی - چئویرنی: علی قبادیانی
دوست لار! یاخین وقت لرده نشر اولوناجاق «آذربایجاندا سووئت لیبرالیزمی: حاکمیت، ضیالی لار و خلق، ۱۹۵۹ - ۱۹۶۹» آدلی کتابیمیزین خلیل رضا اولوتورک، عباس زمانوف، سارا خانم سارایئوا، مائسترو نیازی، ۱۹۶۲ نجی ایلده داغلیق قره باغدا رهبرلگین دگیشدیریلمهسی حقینده، ۱۹۶۳نجو ایل آجلیغی، سومقاییت حادثه لری، نیکیتا خروشچوف ون حاکمیتدن اوزاقلاشدیریلماسی، شیخ علی قربانوف ون ظفر و فاجعهسی، ۶۰ نجی ایل لرده سووئت آذربایجانیندا دین و آتئیزمله باغلی ۱۱ نجی اپیزودو ایله سیز آرتیق تانیش سینیز. اون ایکی نجی یازیمیز اؤتن عصرین ۵۰ - ۶۰ نجی ایل لرینده آذربایجان سووئت رسپوبلیکاسیندا مهاجرت حیاتی یاشایان آذربایجان دموکرات فرقه سی نین فعالیتی ایله باغلیدیر ...


text:
«هوْپبانا» حئکایهسینه هوْپموش آرقوْ سؤزلر/ رقیه کبیری
(«داود دوستار»ین حئکایه دیلینه بیر باخیش)
دیل، عومومیّتله، نیشانهلر أساسیندا قورولموش بیر دوزومدور. هر دیل، بیر لانگ langue کیمی نیشانهلر سیستئمی اولاراق اؤزونو شخصی دئییم یا پارول paroleدا گئرچکلشدیریر. هر شخصین فردیّتیله باغلی اؤزونه مخصوص اؤزل بیر دانیشیق دیلی وار. همین شخص باشقا اینسانلارلا علاقهده، اؤز دانیشیغیندا عومومی نیشانهلردن بیر پارول (گفتار) کیمی فایدالانیر. تصوّور ائدین مثلا هر کس واحد بیر مطلبی باشقا اینسانلارین رسمالخطّیندن فرقلهنهرک، اؤزونه مخصوص بیر رسمالخطیله یازیر. یازینین مؤؤضوع و مضمونو اوْرتاق اولدوغوندا، آنجاق ایفادهلر بیر- بیرینه اوخشامیر. دیل ایستر فردی، ایسترسه توْپلومسال یاشامدا، علاقه و باغلانیش آراجیندن علاوه، فیکیر و دوشونجه اوْبرازیدیر. اگر دیلی یالنیز بیر آراج کیمی گؤتورسک، او زامان معناسی بو اولار کی، بیر یاندان دیل آدیندا بیر وسیله واریمیز، بیر ده بئیینده دوشونولن بیر دوشونجه. حالبو کی، دیل و دوشونجه بیر- بیرلریندن آیریلمازدیرلار. اینسان هر نهیی فیکیرلهشیرسه، یالنیز اونو دیل قالیبیندا فیکیرلشه بیلر. کلمهسیز فیکیر و فیکیرسیز کلمه یوخدور. باشقا سؤزله دئسک، دیل اؤنجه وئریلمیش بیر قاب دئییل کی سونرا اونو معین بیر دوشونجه ایله دولدورموش اولاق. بورادا «ظرف» و «مظروف»، هر ایکیسی عئین زاماندا یارانیر. دئمک، فیکیرسیز دیل و دیلسیز فیکیر اولا بیلمز. دانیشیغا گلدیکده، دانیشیق، ایستر شیفاهی دانیشیق، ایسترسه مکتوب دانیشیق، دیلین اؤزلجه ایشلهدیلمه طرزیدیر.
هر میللتین کولتورو مختلیف زمینلرده (علمده، فلسفهده، تکنولوژیده، صنعتده و سایرهده) دیل واسیطهسیله یارانیب و قوْرونور. آنجاق بورادا بیر سوآل قاباغا چیخیر: اگر دیل (بیر لانگ کیمی) اؤزونو پارولدا (شخصی دئییملرده) گئرچکلشدیریرسه، اوندا بو قاتماقاریشیقلیغین ایچیندن نئجه اورتاق بیر دیل (معیار دیل) چیخارتماق اولار؟
معیار دیل، توپلومسال- اورتاق دیلدیر. بیر سؤزله، هر هانسی بیر توپلومدا یاشایان اینسانلارین هامیسینین اورتاق و یئکونلاشمیش دیلیدیر. مکتب و یونیوئرسیته (بیلیمیوردو) درسلرینه عایید چئشیدلی قوْنولاردا یازیلمیش کیتابلا معیار دیل ایله یازیلیر. بیزیم آذربایجانا گلدیکجه، رسمی اولاراق تورکجه دیلده تحصیل آلمادیغیمیزا گؤره، بو توْرپاقدا تورکجه معیار دیلدن دانیشماق هله چتین ایشلردن بیریدیر. بو اوزدن نثر و اؤزللیکله حئکایه یازان یازیچیلاریمیزین- اؤزوم ده بو یازیچیلارا قاتیلاراق- روایت دیللرینده بیر سیرا جیددی چاتیشمامازلیقلار گؤرونور. هر هانسی بیر یازی، معیار دیلده یازیلاندا، دیلین ساغلام قوُرولوشو قوْرونولمالیدیر. منجه، بیر حئکایه یازاری هر ایشدن اوّل دیلین ساغلام قوُرولوشونو بیلندن سونرا، اؤزو آگاهانه دیلی منیمسمهلیدیر. منه گؤره حئکایه ادبیّاتینین – ایستر قیسا حئکایه، ایسترسه رومان- دیلی نه صِرف دانیشیق دیلیدیر، نه ده رسمی و معیار دیلدیر. اونون اؤزونه عایید تکنیک و قایدا- قانونلاری وار. هر یازیچی اؤز حئکایهسینین مضمونونو اوْخوجویا چاتدیرماق اوچون، اؤزل دیله مالیک اولمالی و روایته اویغون، یارارلی دیل تکنیکلرینه أل تاپمالیدیر. یقین کی، تاریخی و اوسطورهوی بیر رومان یا بیر قیسا حئکایهنی، دانیشیق دیلیله یازماق مومکون دئییل. هر بیر قیسا حئکایه یا رومان زامان، مکان و پرسوناژلاردان آسیلی اولاراق، اؤزونه مخصوص اؤزل دیل ایله یازیلمالیدیر. شخصیتلرین کیملیییی و دیللری هر هانسی بیر روایتده اؤزل بیر لحن یارادیر. هر هانسی بیر حئکایهنین دیلی یازیچینین یارادیجیلیغینا باغلیدیر.
هر حئکایهده کلمهلر بیر- بیرینین کناریندا اوتوراراق، همنیشینلیک ائدیب، نیشانهلر واسیطهسی ایله اوخوجونون ذهنینده اؤزل اوبرازلار و معنالار یارادیر. یازیچی ایسه گاهدان راوینین، گاهدانسا تکبهتک شخصیتلرین دوشونجهلرینی قلمه آلیب، اوخوجویلا علاقه قوُرور. سسبیر و آخیملی سؤزلردن تشکیل تاپمیش جوملهلر، سؤزسوز کی هر هانسی بیر روایتین گؤزللیینده أساس روْل اویناییر. هر بیر حئکایهده چئشید- چئشید شخصیتلرین دیللری اونلارین دوشونجهلریندن، یاشلاریندان، پئشهلریندن، جینسیتلریندن، صینیفلریندن، تحصیللریندن، پسیکولؤژیک کاراکتئرلری و…دن قیدالانیر.
رومان یازیلیشیندا، آرقوْ دیلین تملینی قویان فرانسیز یازاری «لویی فردینان سلین» دئییر کی: «آرقو دیل، اینسانین فلاکت و بدبختلییینی آنلاتماق اوچوندور، معیار دیل بو فلاکتلری اولدوغو کیمی اوخوجویا چاتدیرماقدا عاجیزدیر.»
هرچند دیل نیشانهدیرسه، بیر دئییمه گؤره «آرقو» دیل، بو اوزدن فوْرمال نیشانه قانونلارینی سایماماق و بیر حسابا گؤره، اؤزو، اؤز نؤوبتینده آنتینوْرمچولوق نیشانهسیدیر. «سلین» کیمی گوجلو بیر یازار یوخاریدا صادالادیغیمیز سؤز ایله دیل قایدا- قانونلارینی پوْزماق فیکریندهدیر. بو فرانسیز یازارا گؤره معیار دیل جمعیّتین آشاغی قاتینداکی یاشاییشدان علاوه عشق، نیفرت، هیجان و اونون کیمی حیسلری چاتدیرماقدا عاجیزدیر.
بیزیم جغرافیایا گلدیکده، آذربایجان تورکجهسینده حئکایه یازارلار ایچینده، منجه داوود دوستار «سلین» یوْلونون لاپ دوزگون داوامچیلاریندان بیریدیر. دوستارین تبریز دئییمی ایله یازیلمیش بئش حئکایهسی، اؤزللیکله «نس آدامین قیدیغی گلمز» و «هوپبانا» حئکایهلرینین اینسانلاری توپلومون آشاغی قاتیندان اولدوقلارینا گؤره، یازیچی روایتده روْل اوینایان اینسانلارین آرقو دیللریندن فایدالانیب، اؤز روایتینی اوخوجویا چاتدیریر. سؤزسوز کی، هر هانسی صینیفین اؤزونه عایید آرقو دیلی وار. دوستار «نس آدامین قدیغی گلمز» حئکایهسینده یاشادیغیمیز جغرافیانین فرقلی صینیفلرینین خیلافکارلارینین آرقو دیللرینی زیندانین کیچیک بیر هؤجرهسینده بیر یئره توپلاییب، اوخوجویا چاتدیریر. بو حئکایهنی اوخویاندا اوخوجو آرقو دیل واسیطهسی ایله بو هؤجرهدهکی محبوسلارین فلاکتلی یاشاییشلارینی اولدوغو کیمی حیس ائدیر. دوستارین حئکایهلرینده «عسگر قفهچی»، «اَهبر بابیللی»، «عجم ایبرام»،«جامبُر حمید»، «خرزی»، «داش آتان» کیمی آدلار دا آرقو دیلیندن دوغولموش آدلاردیلار.
هوپپبانا حئکایهسینده اؤلوم قوْنوسو، یاشاییش کیمی حئکایهنین روایتینده اؤزل بیر رول داشیییر. «آ قلی» اؤلو داشییان ماشینی ایله بیرلیکده بوتؤو بیر کاراکتردیر. ماشین ایله «آ قولی» بیر- بیرلرینی تکمیللشدیریرلر. بیر دئییمه، «آ قولی»نین وارلیغی و اونون محللهدهکی ارزش- اعتباری اؤلو ماشینینا باغلیدیر. محللهده یاشایان بوتون اینسانلاری «آ قولی»نین ماشینیله سوْن سفرلرینه یوْلا سالیرلار. «گئجهلر مکّه کفنلرینی أیینلرینه پیروب ائلیینلر» «قیتمیر ایبرام آغا»، «خاموستان خانیم»لا «مخوره ننه» و بیر ایکی قاری- قوْجانی قیراغا قویدوقدا، محللهنین دیگر اینسانلاری دا، «آقولی»نین ماشینینا مینمکدن چکینسهلر ده، گؤزلری دائیم اونون ماشینینین دالیسیجادیر. هر سحر «آ قلی»نین ماشینینا راستلاشماغی و دالیجا هر بیری تکبهتک صدقه صاندیغینا پول سالدیقلارینا رغما، آنجاق اؤلو داشییان ماشین محلله آداملارینا دوغمادیر: «دهدهم دیل آغزی دئییب کی، منی قولونون ماشینیینان آپارون قبیستانا یوخسا اوردا قریبسهلرم». ماشینین غئیبتی بئله محللهده یاشایانلاری نیگران قویور. دئمک، اینسان یاشاییشین لاپ قیزغین چاغیندا بئله، اؤلوم کیمی بیر حقیقتی عاغلیندان چیخارا بیلمیر. توپلومون هر قاتیندا اولور اولسون، اؤلوم، یاشامین کؤلگهسی کیمی آددیمباآددیم اینسانی ایزلهییر.
روایتین آخیمیندا قهوهخانا ادبیاتی اوخوجونو ماراقلاندیریر. اوخوجو اؤلومدن علاوه قهوهخانایا عایید آرقو و غیرفوْرمال ادبیات ایله تانیش اولور. میثال اوچون، خومارلیق حالیندا دانیشان شخصین سؤزلری: «سنین دوخانییهدن نه باشین چیخیر، والیوم نه بیلیشن نهدی؟ پئیینی خونشاردان آیییا بیلمی، منه قلط چیخادیی». «سن داشما دسمالووا، دسمالووودا سال شَییته، دوخانییه ایشی چیچَح ایشینه بنزهمز، بونو آغیزدان چَکلَلَی، اونو بویوننان» و…
سلین آرقو سؤزلرله برابر روماندا تصویره چکدییی مکانلارین سس و های-کویونو ده اؤز روایتینده اوخوجونون قولاغینا چاتدیریر. آمما ندنسه دوستارین «هوپبانا» حئکایهسینده روایت اولونان فضالاردا سس چوخ آزاراق قولاغیمیزا دهییر. هوپبانا حئکایهسیندهکی قهوهخانادا یالنیز اینسانلارین دانیشیقلارینی ائشیتمک اولور. دانیشیقلار قهوهخانانین دوْغال سسینه غالیب گلیر. قهوهخانالاردا حاکیم اولان اؤزل سسدن، قلیان کوپونده قوُرولدویان سودان، هئچ اولماسا ایستیکان- نعلبکینین چیققاچیق سسی بئله قولاغیمیزا دهیمیر. گاهدان ائله نظره گلیر «آ قلی»، «اهبر بابیللی» و… یالنیز آرقو سؤزلرینی بیر- بیرینین دالیسیجا دوزوب و حئکایهنی آرقو سؤزلرله ناخیشلاندیرماق اوچون قهوهخانایا گتیریلیبلر. گاهدان بو سؤزلرین دالبادال گلمهسی اوخوجونون ذؤوقونا توخونور. اوستهلیک، حئکایهده تبریزین گؤبهیی ساییلان «گورجو» بازاری کیمی واقعی مکان روایت اولونجا، اوخوجو اوردا بیر- بیرینه قاریشمیش سسلری اؤزلهییرسه ده، هئچ نه ائشیتمیر. حئکایهده هفته اوچو اونون جوما آخشامیسی ساییلان قهوهچی شاگیرد، یئره سَهریلن آلت پالتارلارینین شکلینی و رنگینی گؤروب، قیزلارا سؤز آتماقدان یورولوب، سؤزلری باشا چاتسا دا، «گؤزلری گیلاس دریب، سبته سالسا» دا، ندنسه گورجولر آغزینین هئچ بیر سسی اوخوجونون قولاغینا چاتمیر. من بیر اوخوجو کیمی بئلنچی واقعی مکانلارین تصویرینی حکئایهده گؤرمکله برابر، همین مکانلاری بورویَن سسلرین عکس- صداسینی دا ائشیتمهییم گلیر. هئچ اولماسا سؤز آتماقدان یورولموش خَکه تایی بئلینده گئدن قهوهچی شاگیردین قیزلارا آتدیغی سؤزلرین یئرینی، بو آرقو سؤزلری حاکیم اولموش حئکایهده بوش گؤرورم. منجه، داوود دوستار کیمی یازیچینین باجاریغی وار همین مکانلارین سسلرینی ده اوخوجویا چاتدیرسین.
بو حئکایهده منیم فیکریمی اؤزونه چکن بیر مسئله اولوب- اولماسا «قولاغی کسیک ونگوک» مسئلهسیدیر. هئچ ده اینانیلماز دئییل کی، آز- چوخ بئینیآچیق بیر قهوهچی شاگیرد روایته گؤره بیر نقاشی کیتابیندا «ونگوک»ون «گونهباخان» اثرینی گؤروب، اوندان خوشلانیب، اؤز عالمینده اثرده اولان رنگلری «گورجولر» آغزیندا، یئره سهریلمیش لیفجیکلرله توتوشدورسون. منه گؤره «ون گوک»ون قولاغینین کسیلدییینه گؤره قهوهچی شاگیردین دیلیندن دئییلن سؤزلر بو حئکایهده یاماق کیمی گؤزه گلیر، یوخسا «گونه باخان» اثرینی بئینیآچیق بیر قهوهچی شاگیرد ده آیریلاری کیمی بیر نقاشی- موْدل کیتابیندا گؤره بیلمک مومکوندور.
آرقو دیلی مکان وزامانا باغلی اولان بیر دیلدیر. بو کیتابین روایتلرینین ایچینده، قهوهخانادا، گورجولر بازاریندا، تبریزین مرکزینده، زیندان هؤجرهسینده و اونون کیمی مکانلارداکی گیزلی دیل یا آرقو دیل اینسانلارین گئرچک یاشامینی، اوستهلیک یاشاملارینا حاکیم اولان خشونتین راویسیدیر. بازار آغزیندا اینسانلارین ذهنلرینین گؤزو ایله دهلینن یئره دوزولموش ألوان لیفجیکلر، تصادوف اوزره صدمه گؤرموش قهوهچی شاگیرده جوربهجور داورانماقلار و… توپلومودا حاکیم اولان گیزلی خشونتلرین نیشانهلری کیمی سایخاش- سایخاش، آستاجا گؤز اؤنوندن سوزوب، کئچیب- گئدیرلر. آنجاق بو خشونتین نئجهلیینی حئکایه ادبیاتیندا آرقو دیل روایت ائده بیلیر.
داود دوستار هوپبانا کیتابینین حئکایهلرینده هر صینیفین اؤزونه عایید آرقو دیلیندن فایدالانیب دیلدن تؤرهنمیش خشونتی گؤسترمکده چوخ باجاریقلی بیر یازیچی گؤرونور.
بونونلا بئله «هوپبانا» کیتابینین حئکایهلرینده آرقو سؤزلرین بعضا دالبادال یازیلماسی و یا گاهدان آشیری حدده بو سؤزلردن فایدالانماسی، اوخوجونو اینجیدیب داریخدیرسا دا، حئکایهده گئدن دانیشیقلار، تبریز دئییمی ایله یازیلمیش فضالار و مکانلار بو توپلومون حاکیم کولتورونه، مدنیّتینه و ایقتصادی دورمونا دلالت ائدیر.
دوستار دا سلین کیمی آرقو دیلیندن فایدالانیب، حئکایهلرینده جمعیّتین آشاغی قاتینین یاشاییشیندا عشق، نیفرت، هیجان و یوخسوللوق و اونون کیمی حیسلری معیار دیلین ایقتیداریندان قورتاریب، بو حیسلری اولدوغو کیمی اوخوجویا چاتدیرماقدا باجاریقلی اولسا دا، املاء یالنیشلیقلاری اوخوجونو سینسیدیر. منه ائله گلیر دوستار بیر آنارشیست کیمی بو یالنیشلیقلارا گؤز اؤرتوب کئچمکله دوْلودان قورتولوب دامجییا راست گلیر. اوستهلیک، لوئی فردیناند سلین آرقو دیلیندن فایدالانماق ایله فرانسانین معیار دیلینین مؤحکم قورولوشونا مئیدان اوخویوب، دوستار ایسه بیزیم یاشادیغیمیز جغرافیادا معیّن بیر معیار دیلی اولمایان آذربایجان تورکجهسینه میئدان اوخوماقدادیر.
نئچه ایل بوندان اوّل، (بو یازی یازیلدیغی زامان) بیر جلسهده هوپبانا حئکایهسینی داود دوستارین اؤز دیلیندن ائشیدیب، املاء یالنیشلیقلارینی گؤرمهدن چوخ لذت آلمیشدیم. بونا باخمایاراق ایللردیر آذربایجان تورکجهسینده یازیب- اوخوماغا عادتیم وار، سون گونلرده یئنی چاپ اولموش هوپبانا کیتابینی اوخویاندا املاء یالنیشلیقلاری لذت حیسیمه توخوندو. او اوزدن ۹۳-جو ایلده یازدیغیم یازینی یئنیدن ائدیت ائلهدیم. نظره گلیر بو یالنیشلیقلار آماتور اوخوجونو داها آرتیق کیریخدیرا بیلر.
بو گونلر تکنولوژینین گلیشمهسی سایهسینده سایسیز- حسابسیز سسلی کیتابلار عرضه اولونور. یاخین کئچمیش گونلرده بیر داها دوستارین هوپپانا حئکایهسینه اؤز سسیله قولاق آسدیم. ایکینجی دهفه اولاراق همن نتیجهیه چاتدیم. بو حئکایه داود دوستارین اؤز سسیله و تبریزین دانیشیق دیلی ایله داها آخیجی و لذتوئریجی اولور. بئله نظره گلیر کی، تکنولوژینین گلیشمهسی ذهنی ذائقهلریمیزی دهییشمکله برابر املاء یالنیشلیقلاریمیزی اؤرت- باسدیر ائلهییر. دئیهسن بو گونلر قولاقلاریمیز گؤزلریمیزدن آرتیق ادبیاتدان لذت آپارماغا عادت ائلهییر!
۱۳۹۳/۱/۱۰
یئنی ائدیت ۱۳۹۶/۹/۲۰


text:
آسلان عمی
کویولو نجاری سعید
آسلان عمیدن بیر گیله سیقارئت آلدیم. همیشهکی کیمی، سیقارئتی آلیشدیرماق اوچون اوندان آلیشقان ایستهدیم. آسلان عمی قیرمیزی بیر آلیشقان منه ساری اوزاتدی.
گولومسونهرک، «یئنی آلیشقان آلمیسان، آسلان عمی؟! موبارکدیر!» دئدیم.
«یوخ، واریم ایدی. چوخدانکیدیر،» دئدی.
«آخی من بونو گؤرمهمیشدیم. یوخسا مخصوص موشتریلر اوچوندور؟!»
«دئمک اولار!» دئییب دوداغی قاچدی.
گولومسونهرک، «دئیهسن بو ایشین ایچینده بیر ایش وار!» دئدیم.
«یوخ،. . . هن!»
«منه دئ، آسلان عمی. هئچ کیمه دئمهرم. آرتیق، بیر ایلدیر منی تانیییرسان. »
الیمی آلیشقانی آلماغا اوزاتدیم، آنجاق اؤزو اونو یاندیریب سیقارئتیمی آلیشدیردی.
«هله سیقارئتینی چک، سنه آچیقلایارام. آنجاق اؤز آرامیزدا قالسین،» دئدی.
«یاخشی! آرخایین اول،» دئییب، سیقارئتیمی چکمهیه باشلادیم.
گولومسونهرک، «کئچَن بیر ایلده سنی یوخلاییردیم،» دئدی.
«یوخلاییردین می؟!» دئییب گؤزلرینه باخدیم.
«هه ده. یئنی گلَن هر بیر موشتریمی یوخلاییرام.»
«نئجه یوخلاییرسان؟!»
«بیر یئنی گلَن موشتریلر وار، بیر بَیهندییم موشتریلر وار، بیر ده بَیهنمهدیکلریم.»
«نئجه یعنی؟!»
«هر یئنی موشتری گلَنده، اونو بیر مدت گؤز آلتیندا ساخلاییرام. داورانیشینی ایزلهییرم،» دئییب منه باخدی.
«چوخ ماراقلیدیر! مسئله بیر آز غلیظلَشدی! سیقارئت ساتماغی ساده بیر ایش سانیردیم.»
«بلکه ده باشقا سیقارئت ساتانلار اوچون ساده بیر ایشدیر، اما منیم اوچون بئله دئییل.»
«ایندی بو آلیشقانلارین فلسفهسی نهدیر؟!»
آسلان عمی، کؤینهیینین جیبیندن بیر گیله سیقارئت گؤتوردو، دوداقلارینین سول طرفینین آراسینا یئرلشدیردی، سونرا قیرمیزی آلیشقانی یئشیکدن چیخاردیب اونو آلیشدیردی. سیقارئتینی بیر اودوملوق سوموروب، توستوسونو توستولوک بوروسوندان چیخان کیمی هاوایا پوفلهدی. من ده سیقارئتیمه بیر قوللاب ووروب، سیقارئتچی عمینین پوفلهدییی طرفه پوفلهدیم. توستولر بیربیرینه قاریشدی. آسلان عمی گولومسوندو.
«هه، دئییردیم، بیر مودتدن سونرا اخلاقینی، داورانیشینی بَیهندیییم موشتریلریمه سیقارئتی آلیشدیرماق اوچون بو قیرمیزی آلیشقانی وئریرم. یئنی گلَن موشتریلریمه آغ، بَیهنمهدیییم موشتریلره ده ساری آلیشقان وئریرم.»
«ماراقلیدیر! بو آلیشقانی باشقا آلیشقانلاردان آییران نهدیر؟!»
«بو، اوزون بیر حئکایه!»
یئشییین آرخاسیندان بیر کتیل چیخاردیب، منه دوغرو ایتهلهدی.
«اوتور! آیاق اوسته یورولارسان.»
آیاق اوسته اونو دینلهمک ایستهدیییمی دئمک ایستهییردیم، آنجاق یوخلانیلدیغیم مودتین یئنی بیتدییینه گؤره، دعوتینی گئری چئویرمکدن چکیندیم.
الیندهکی سیقارئته سون قوللابی ووروب، اونون کؤتویونو کولقابییا باسدی. من ده اونون آردینجا سیقارئتیمی کولقابیدا سؤندوردوم. کولقابیدا ایکی سیقارئت کؤتویو داها وار ایدی. بلکه مندن قاباق آیری بیر قوناغی دا اولموشدو.
بو آرادا باشقا بیر موشتری ده گلدی. ایکی گیله سیقارئت آلدی. باشینی ییرغالایاراق آسلان عمییله سالاملاشدی، سونرا سیقارئتینی آسلان عمینین وئردییی ساری آلیشقانلا آلیشدیریب گئتدی. آسلان عمی اونون گئدیشینی ایزلهدی. آلیشقان فلسفهسینه گؤره، آسلان عمی بو کیشینی بَیهنمهمیش اولمالییدی، او اوزدن اونا، ساری آلیشقان وئرمیشدی.
او کیشی اوزاقلاشاندان سونرا آسلان عمی اؤز-اؤزونه میریلداندی. سونرا منه ساری دؤنوب اونون حاققیندا نهسه دئمک ایستهدی، آنجاق سؤزونو آغزیندان قایتاردی.
«چوخ سیقارئت چکرسن؟!» دئییب منه باخدی.
«یوخ، گونده ائله بیر-ایکی گیله چکهرم.»
«هه، یاخشیدیر.»
«بیر گون بوردا سنین یانیندا قالسام، محلهده کیمی بَیهنیب، کیمی بَیهنمهدییینی یاخشیجا اؤیرَنهرم!» دئییب گولدوم.
آسلان عمی ده منیمله بیرلیکده گولمهیه باشلادی. گولمک سسیمیزی ائشیدن یولدان کئچَن بیر گنج قادین دؤنوب بیزه ساری باخدی.
«ائوده بیر چوخ آلیشقانیم وار، ایللر بویو توپلامیشام. ائویم آلیشقان موزئیینه بنزهییر!»
«نه گؤزل! اوندا گرَک بیر گون سیزه گلیب، آلیشقانلارینی یاخیندان گؤرم.»
«هه، گل. اوتوروب بیر چای دا ایچهریک.»
«اؤنجه چای، آردیندان سیقارئت، سونرا یئنه ده چای!»
ایکیمیز ده قاققیلتییلا گولدوک.
«بس نئجه سیقارئت ساتان اولدون؟»
«گنج یاشلاریمدان سیقارئت چکمهیه باشلادیم، مکتبی بیتیردیییم ایلدن. عسگرلیکدن سونرا ایشه گئتدیم. بیر شیرکتده ایشه باشلادیم، آلتایلا دا ائله اوردا تانیش اولدوم. چوخ یاخشی، جانایاخین بیر اوغلان ایدی. بیر اؤزللییی وار ایدی، آیدا بیر قیزا وورولوردو!» دئییب هیققیلدادی.
آسلان عمی سؤزلرینه آرا وئردی. یئشییینین آلت قاتیندان چیخارتدیغی کیچیک قومقومادان ایکی ایستَکان چای سوزدو.
«شیرکت باتدی، بیزی ده ایشدن چاخارتدیلار. ایشدن قووولدوقدان سونرا بیر نئچه یئره گئتدیم، اما ایشه گؤتورمهدیلر، یا دا گؤتوردولر، آنجاق بیر مودتدن سونرا ایشی بَیهنمهییب اؤزوم چیخدیم.»
ایستَکانی گؤتوروب بیر قورتوم چای ایچدی. «چایین سویوماسین،» دئییب ایچمهیه باشلادی.
من ده چاییمی قورتوملاماغا باشلادیم، ایچینده قیزیلگول وار ایدی.
«آلتایین آتاسی کیچیک بیر دوکاندا سیقارئت ساتیردی. آلتای آخشام اوستولری گئدیب دوکاندا قالیردی، من ده هردن اونون یانینا گئدیردیم. سیقارئت ساتماغین یولونو دا ائله اوردا اؤیرَندیم. »
«بس، آلتای نه اولدو؟»
«آلتای اونیوئرسیتئته گئتدی، منسه گیریش ایمتاحانیندان کئچه بیلمهدیم. ائله بو پئشهده قالماغا قرار وئردیم.»
آسلان عمی ایستَکانینی داغ سو ایله یاخالادی. یئشییین اؤنونده بیر موتورسیکلئت دایاندی. موتورسیکلئتچی ائنیب بیر قوتو سیقارئت آلدی. قوتونو آچیب، بیر گیله چیخاردیب دوداقلارینین آراسینا تاخدی. آلیشقان ایستهدی. آسلان عمی اونا آغ آلیشقانی وئردی.
کیشی سیقارئتینی آلیشدیریب، «ساغ اول، عمی،» دئییب موتورا مینیب اوزاقلاشدی.
آسلان عمییه ماراقلا باخیب، اونون ایش فلسفهسینی یاخشی آنلادیغیمی بیلمک اوچون، «یئنی بیر موشتری! دوزدورمو؟!» دئیه سوروشدوم.
«دوزدور. یئپیئنی بیر موشتری! بیرینجی دفعهدیر گؤرورم اونو،» دئیهرک گولدو. «باخ، سندن یاخشی شاگیرد چیخار، چوخ تئز اؤیرَنیرسن!»
«گرک گونده بیر ساعات گلیب بوردا سنین یانیندا قالام!»
«هه، گل!»
باشقا بیر موشتری تلَسیک گلدی. بیر گیله سیقارئت آلدی، پولو اؤدهییب، سیقارئتی آلیشدیرمادان چیخیب گئتدی. بو کیشینین هانسی آلیشقان قروپوندا یئرلشدیریلدییینی اؤیرَنه بیلمهدیم. آسلان عمی ده بیر شئی دئمهدی.
«باغیشلا! موشتری گلدی، سؤزوم پارا قالدی. نه باشینی آغریدیم، سیقارئتچی اوغلو آلتای موهندیس اولدو، من ده اونون آتاسینین پئشهسینی گؤتوردوم، یول قیراغیندا، یئشیک آرخاسیندا!»
آسلان عمینین سون جملهسی قولاغیمدا بیر آز ساتیریک سسلَندی.
«ایندی بو ایشدن راضیسانمی؟!»
«آرتیق، یاشیمین بو چاغیندا راضیلیغین یا دا ناراضیلیغین بیر آنلامی یوخدور. کئچینیریک، ائله بو گؤرر.»
«بلی.»
«او قیرمیزی آلیشقانین دا اؤزونه گؤره بیر ماجراسی وار. قیساجا سنه دئییرم. اونو آلتای وئریب منه.»
«اوندا بس بیر یادیگارلیقدیر»
«یئنیدن هدیه وئریلمیش بیر هدیهدیر. آلتایین بیر سئوگیلیسی وار ایدی، بوردا اولاندا سونونجو سئوگیلیسییدی. آلتایلا تانیش اولان گوندن اونون سیقارئت چکمهسیدن خوشلانمیرمیش. آلتایدان سیقارئتی ترگیتمهسینی ایستهییرمیش. آلتای دا ترگیدهجهیینی دئییرمیش، آما بیردن یوخ، یاواش-یاواش. ائشیتدیییمه گؤره قیز آلتایی چوخ سئویرمیش، اونا گؤره نئجه اولورسا اولسون، آلتایین سیقارئتی بوراخماسینی ایستهییرمیش. قیزین آتا-آناسی ایسه آلتایی ایستهمیرمیش، او اوزدن قیزلارینین بو اوغلانی بوراخماسی اوچون بهانهلر آختاریرمیشلار. بو آرادا آلتایین سیقارئت چکمهسی ده اونون علئیهینه یاخشی گیروه اله وئرمیش. چوخ چکیش-برکیشدن سونرا، قیز آلتایی ترگیتدیره بیلمهمیش. بالا-بالا آرالاریندا سؤز چیخمیش، کوسکونلوک یارانمیش.»
آسلان عمی سوسدو. بیر سیقارئت گؤتوروب آلیشدیردی. بیر-ایکی قوللاب ووراندان سونرا، منیم هیجانیمی گؤرونجه سؤزونه داوام ائتدی.
«اونلارین سون گؤروشمهسینده، آلتای قیزا بیر اودئکولون وئرمیش، قیز دا اونا بیر قیرمیزی آلیشقان. قیز اودئکولون هدیه آلماغی چوخ سئویرمیش، اونا گؤره ده آلتای اونا باهالی بیر اودئکولون هدیه ائتمیش. قیز دا سیقارئتی ترگیتدیره بیلمهدییینه گؤره، آلتایا آلیشقان هدیه وئرمیش، حتی اوتوروب آلتایلا بیر سیقارئت ده چکمیش!»
«آلیشقان هدیهسی! ویدا سیقارئتی چکمک! چوخ غریبه! بو قیرمیزی آلیشقان ائله او آلیشقاندیر ؟!»
«هه.»
«سنه نئجه گلیب چاتیب؟!»
«او قیزدان آیریلدیقدان سونرا، آلتای بوردا چوخ قالمادی. بوردان آوروپایا، اوردان دا تحصیلینین قالانینی بیتیرمک اوچون آمئریکایا چیخیب گئتدی. گئتمهمیشدن نئچه گون قاباق بیر گؤروشوموز اولدو. قیزی اونوتماق، اوندان قالان هر نهیی اؤزوندن اوزاقلاشدیرماق ایستهدییینی دئدی. بو آرادا آلیشقانی دا منه چاتدی.»
«بس، بئله! او بیری آلیشقانلار نئجه؟»
«هر یئرده یئنی، گؤزل آلیشقان گؤرموشم، گئدیب آلمیشام، اوّلده ائله تکجه بو قیرمیزی آلیشقان وار ایدی، سونرا آغ ایله سارینی دا بو ایشه قاتدیم. بعضیسینی ده دوست-تانیش منه هدیه وئریب.»
آیاغا قالخدیم.
«یاخشی، من گئتمهلییم، آسلان عمی. بو احوالاتی منه دانیشدیغینا گؤره چوخ ساغ اول. بوندان سونرا یانینا تئز-تئز گلهجهیم.»
«هه، گل، یئنه اوتوروب دانیشاریق.»
«هلهلیک.»
«گوله-گوله.»
یولا دوزَلدیم. آسلان عمیدن بیر آز اوزاقلاشدیقدان سونرا قانریلیب اونا باخدیم.
«آلیشقان موزئیینی ده گؤرمک اوچون بیر گون ائوینیزه گلهجهیم،» دئییب گولدوم.
«موطلق گل. گؤزلهییرم.»
اوزاقلاشارکن، آسلان عمییه آیری بیر موشتری گلدییینی گؤردوم. سیقارئتینی هانسی آلیشقانلا آلیشدیردیغینی گؤره بیلمهدیم. آرخاسی منه ساری ایدی. آنجاق دؤنرکن، جیبینه کیبریت قوتوسونو قویدوغونو گؤردوم.