text:
ایمام حسین
حُسَین بن علی بن ابیطالب شیعهلرین اۆچونجو ایمامیدیر. او علی بن ابی طالب و فاطمه زهرا نین اوْغلو و محمد بن عبدالله، ایسلام پیغمبرینین، نووهسی دیر. دؤردونجو هیجری ایلینین شعبان آیینین اۆچونجو گۆنونده مدینه شهرینده آنادان اوْلوبدور. حسین (ع) ۶۱ اینجی هیجری ایلینین مۇحرم آیینین اوْنونجو گۆنو (عاشورا)دا کربلا ساواشیندا شهادته چاتیبدیر. ایمام سجاد -شیعهلرین دؤردونجو ایمامی- اوْنون اوْغلودور.
اۇشاقلیق[دَییشدیر]
ایمام حسین(ع) دؤردونجو هیجری ایلینین شعبان آیینین ایلک گۆنلرینده آنادان اوْلوبدور. محمد -موسلمانلارین پئیغمبری و حسینین بؤیوکآتاسی- اوْنون اۇشاقلیق دورانیندا دونیادان گئتدی. پئیغمبر حسین و اونون بؤیوک قارداشی -حسنه- خاص بیر علاقهسی واریدی و بۇ بارهده دئییر: «هرکس اوْنلاری سئوسه، منی سئویر و هرکس اوْنلاردان زهلهسی گئتسه، مندن زهلهسی گئدیر». شیعهنین عقیدهسی اساسیندا، حسن و حسیننین ایمامتلرینین اصلی دلیلی، پئیغمبردن اوْلان بۇ سؤزدور: «حسن و حسین، جننتین جاوانلارینین آغاسیدیلار».
جاوانلیق[دَییشدیر]
علی (ع) نین خیلافت دورانیندا، حسین آتاسینین کناریندایدی و اوْنلا بیرلیکده ساواشلاردا مۇشاریکه ائدیردی. بۇ ساواشلارین ان اؤنملیلری، جمل دؤیوشو، صفین و نهروان ساواشلاریدیلر. حسنین ۵۰اینجی هیجری ایلینده اوْلماغیندان سوْنرا، معاویه ۱۰ ایل مۆدت ینده خلیفه مقامینی مۇحافیظه ائتدی. او سوْنوندا ۶۰اینجی هیجری ایلینده اؤلوب و اؤز اوْغلو -يزيد بن معاويهی- خیلافته سئچدی.
کربلا قیامی[دَییشدیر]
حسین (ع) یزیدیله بئیعتی قبول ائتمهدی. یزید مدینهنین والیسینه بیر مکتوب یازیب و اوْندان ایستهدی کی یا حسینین بئیعتین آلسین یادا اوْنو قتله چاتدیرسین. حسین(ع) بنیاومیهنین حاکیملرینین یوْلونو قبول ائتمیردی و بئیعتدن قاچماق اۆچون، عاییلهسیله بیرلیکده مکه شهرینه گئتدی.
بو زاماندا کوفه شهرینین اهالیسیندن بیر سیراسی کی موعاوییهنین اؤلوموندن خبردار اوْلموشدولار، حسینه بیرنئچه مکتوب یازیب و اوْندان ایستهدیلر کی کوفهیه گله. حسین ده موسلیم ایبن عقیلی کوفهیه گؤندردی و کوفهلیلردن بیرنئچه نفری اوْنلا یولبیر اوْلدولار. آما عبیدالله بن زیادین -کی یزیدین جانیبیندن کوفهنین والیسی عونوانیندا سئچیلمیشدی- کوفهیه گلمهسیله، چوخلو اینسان حسینیله اوْلان بئیعتلرینی سیندیریب و اوْنلا موخالیفت ائتدیلر. حسین (ع)سوْنوندا عاشورا گۆنونده ۷۲ نفر یارلارییلا بیرلیکده کربلا چؤلونده قتله چاتدی.
مقبره[دَییشدیر]
حسینین مقبرهسی عراقین کربلا شهرینده یئرلهشیبدیر. اوْنون قبرینین آشاغیسیندا و آیاغینین آلتیندا -علیاکبر- و اوْنون سینهسینین اۆستوندهده -علیاصغر- دفن اوْلوبدولار. همیده کربلادا اؤلنلرین قبرلری، حرمین آیری بیر گوشهسینده قرار تاپیبدیر.
البته افغانلارین دئییشی اساسیندا، حسینین کسیلمیش باشی، افغانیستانین گوندوز اوستانیندا دفن اوْلوبدور. همیده میصیرلیلرین عقیدهسینه گؤره، رأسحسین مقبرهسی که بۇ اؤلکهده واقیع اوْلوبدور، حسینین باشینی اؤزونده یئرلشدیریبدیر.
حسینین دؤوروندهکی سیاسی-ایجتماعی وضعیت[دَییشدیر]
او دؤورلرده معاويه ایکینجی و اۆچونجو خلیفه طرفیندن شاما والی سئچیلمیشدی. معاويه والی اوْلدوغو بۇ مدتده اؤز مؤوقئيینی داها دا مؤحکملتمیش و ایسلام اؤلکهسینین طالعيینی حل ائدهرک خلیفه کیمی حاکمیتی اله کئچیرمیشدی.
حسینین معاويهنین حؤکومتینه قارشی موباریزهلری[دَییشدیر]
حسین هئچ کسین اعتراض ائتمهيه جورعتی اوْلمادیغی بیر دؤورده آياغا قالخیب باجاردیغی قدر معاويهيه قارشی موباریزه آپاریردی. ایندی حسینین معاويه ایله آپاردیغی موباریزهلردن اۆچونو آراشدیرماغا باشلايیریق.
1) اعتراضلی مکتوبلار و چیخیشلار حسینین معاويه ایله آراسیندا بیر چوْخ مکتوبلاشمالار اوْلموشدور. بۇ دا حسینین معاویهنین موقابیلینده تۇتدوغو اینقیلابی و مؤحکم مؤوقئيینین نیشانهسیدیر.حسین معاويهنین ایسلام دینینه ضید اوْلان هر هانسی بیر حرکتیندن سوْنرا اوْنو مؤحکم دانلايیر، تنقید ائدیر و همن ایشه اؤز اعتراضینی بیلدیریردی. بۇ ایشلرین ان اساسیندان بیری يزیدین ولی عهدلیگی ایدی.
يزیدین ولی عهدلیگینه قارشی موباریزه[دَییشدیر]
معاويه يزیدی ولی عهد تعیین ائتمک مقصدی ایله ایرهلی سۆردويو سیاستی داوام ائتدیرهرک مدینه شهرینین جاماعتیندان، خصوصا ده، باشدا حسین اوْلماقلا شهرین آدلی-سانلی شخصیتلریندن يزید اۆچون بئيت آلماق مقصدی ایله مدینه شهرینه گلدی. معاویه مدینهيه گلدیکدن سوْنرا حسین و عبدالله ابن عباسلا گؤروشوب صؤحبت اسناسیندا يزیدین ولی عهدلیگی مسئلهسینی اوْرتايا آتدی. او، چالیشیردی کی، اوْنلاری بۇ ایشه راضی سالسین.حسین معاويهنین بۇ سؤزو قارشیسیندا بیر موقددیمه (اؤن سؤز) قئيد ائتدیکدن سوْنرا سؤزه بئله باشلادی:
"سن اؤزونو اۆستون توْتماقلا ایفراطا دوچار اوْلموسان. جاماعتین عومومی مالینی غصب ائتمکله ظلم ائتمیسن! سن جاماعتین مالینی اوْنلارین اؤزلرینه قايتارماقدان چکیندین و بو ایشده خسیسلیک ائتدین. آچیق-آشکار او قدر غارتلر ائتدین کی، اؤز حدینی آشدین. حاق صاحیبلرینین حاقینی اؤزلرینه قايتارمادیغین اۆچون شیطان (سنی يولدان چیخارماقدا) اؤز آرزوسونا چاتدی. يزید اۆچون سايدیغین فضیلتلری و ایسلام اومتینی ایداره ائتمک اۆچون قئيد ائتدیگین لياقتلری باشا دؤشدوم. سن جاماعتا ائله آدامی تانیتدیرماق ایستهيیرسن کی، ائله بیل جاماعت اوْنون حیات سابیقهسینی تانیمیر. سانکی، بۇرادا اوْلمايان بیر نفردن خبر وئریرسن کی، جاماعت اوْنو گؤرمهيیب. ائله بیل کی، اوْنو آنجاق سن تانیيیرسان. خئير، يزید اؤز باطینینی آچیب آشکار ائتمیشدیر. يزیدی اوْلدوغو کیمی تانیتدیر. يزید ایتباز، قوشباز و کئيف آدامیدیر. او، عومرونو چالماق، اوْخوماق و عياشلیقلا کئچیریر. يزیدی بو جور تانیتدیر. بو بوْش تبلیغلرینی کنارا قوي! بو اومتین موقابیلینده بوينونا يیغدیغین اؤز گوناهلارین بسدیر. ائله بیر ایش گؤرمه کی، الله قارشیسیندا گوناهلارین بۇندان دا آغیر اوْلسون. سن او قدر اؤز باطیل و ظلم يوْلونا داوام ائدیب عاغیلسیزلیق، دۆشونجهسیزلیک اؤزوندن ظلملر ائتدین کی، آرتیق جاماعتین صبر کاساسینی دوْلدورموسان. ایندی سنینله اؤلوم آراسیندا بیر گؤز قیرپیمیندان آرتیق واخت قالمايیب. بۇنو بیل کی، سنین بؤتون عمللرین الله يانیندا قوْرونوب ساخلانیر و سن اوْنلاردان اؤترو جاواب وئرمهلی اوْلاجاقسان."
معاويهنین حسینین قیامیندان نیگارانچیلیغی[دَییشدیر]
ائله همن گۆنلرده معاويه طرفیندن بیر ایل مدینهيه والی سئچیلمیش مروان ابن هکم معاويهيه يازیر: "عمر ابن عثمان خبر وئریب کی، عراق و حیجازین نفوذلو شخصیتلری ایمام حسینین يانینا گئت-گل ائدیرلر." داها سوْنرا بیلدیرمیشدی: "من اینانمیرام کی، او، قيام ائتمهسین." مروان مکتوبدا علاوه ائدیب دئمیشدی: "بو حاقدا آختاریش آپارمیشام. الده اوْلان معلوماتا گؤره هله اونون قیام ائتمک فیکری يوْخدور. آنجاق اینانمیرام کی، گلهجکده ده بو جور اوْلسون. ایندی بو بارهده اؤز فیکرینی بیلدیر."
معاويه بۇ خبری ائشیتدیکدن سوْنرا مروانین مکتوبونا جاوابیندان علاوه آشاغیداکی مظموندا حسین ابن علیيه ده بیر مکتوب يازدی:
"سنین گؤردويون بعضی ایشلر بارهده منه خبر چاتمیشدیر. اگر بونلار دوْغرودورسا، من سنی بو ایشلره لايیق گؤرمورم. (بو ایشلر سنه ياراشماز.) آند اوْلسون اللها، کیم بیر نفرله عهد باغلاسا، گرک عهدینه وفا ائتسین. اگر منه گلیب چاتان خبرلر يالان اوْلارسا، سن بو ایشه (عهده وفالی اولماغا) ان لايیق آدامسان. اؤزوندن موغايات اوْل و عهدینه وفا ائت. اگر منیمله موخالیفتچیلیک ائتسن، موخالیفتچیلیکله، اگر پیسلیک ائتسن، پیسلیکله اۆزلشرسن. اومتین آراسیندا ایختیلاف سالماقدان چکین." [رئداکته] 4.3.1 ایمام حسینین (ه) معاويهيه يازدیغی جاواب
"سنین مکتوبونو آلدیم. يازمیسان کی، منیم بارمده سنه بعضی خبرلر چاتیر و سن منی او ایشلره لايیق گؤرمورسن. بۇنو دئيیم کی، اینسانی ياخشی ایشلره طرف جلب ائدن و ياخشی ایشلر گؤرمهيه کؤمک ائدن يالنیز اللهدیر. منیم بارمده سنین قولاغینا چاتمیش خبرلرین هامیسی بوْش و اساسسیز سؤزلردیر. بو سؤزلری سنین يالان دانیشان يالتاقلارین اؤزلریندن دئيیرلر. بو دینسیز يالانچیلار يالان دئمیشلر. من سنه قارشی نه دؤيوش تداروکو گؤرموشم، نه ده سنه قارشی قیام ائتمک مقصدیم وار. سنین اؤزونون و دینسیز، ظالم و شیطانین قارداشلاری اوْلان دوستلارینین علئيهینه قیام ائتمهمهيیمین سببی ده اللهدان اوْلان قورخومدور.
هیجر ابن ادی و دوستلارینین قاتیلی سن دئيیلسن؟ اوْنلارین هامیسی ناماز قیلان، اللها ایطاعت ائدن اینسانلار ایدی. اوْنلار بیدتلره قارشی موباریزه آپاران شخصلر ایدی. اونلارین ایشی يالنیز امر بئ-معروف و نهي از-مونکر ایدی. سن اوْنلارا آمان وئردیکدن، کئچمیش ایشلرینه گؤره اوْنلارا هئچ بیر اذیت وئرمهيهجهيینه آند ایچدیکدن سوْنرا آندینی پوزاراق اوْنلاری وحشیجهسینه قتله يئتیردین. بو ایشینله اللها حؤرمتسیزلیک ائدیب اؤز عهدینی پوْزدون.
تقوالی موسلمان، عبادتین چوخلوغوندان بدنی ضعیفلهمیش امر ابن همیقی سن اؤلدورمهدینمی؟ سن اوْنلارا اذیت وئرمهيهجهيین بارهده سؤز وئریب عهد باغلادیقدان سوْنرا اوْنلاری اؤلدوردون. اگر او عهد-پئيمانی چؤل جئيرانلارینا دا وئرسيدین، داغلاردان آشاغی ائنردیلر.
(سميهنین اوْغلو) زیادی اؤزونه قارداش ائدن و اونو ابو سوفيانین اوغلو قلهمه وئرن سن دئيیلسنمی؟ حالبوکی پئیغمبر بويورموشدور: "اۇشاق آتايا باغلیدیر، زیناکار ایسه داشقالاق ائدیلمهلیدیر." (زیاد دا زینادان اوْلموش بیر اینسان ایدی.) کاش ایش بوْنونلا سوْنا يئتيدی. آنجاق بئله اوْلمادی. هله بۇ آزمیش کیمی سميهنین اوْغلونو اؤزونه قارداش اعلان ائتدیکدن سوْنرا موسلمانلارین باشی اۆستونه گتیردین. او دا سنین گۆجونه آرخالاناراق موسلمانلاری اؤلدوردو. ال-آياقلارینی کسدی، اوْنلاری خورما آغاجلاریندان آسدی.
ائي معاويه! سن موسلمانلارین وضعیتینی ائله چتینلشدیردین کی، ائله بیل هئچ سن بۇ اومتین آدامی و بۇ اومت ده سنین جاماعتین دئيیل.
هزرهمینی اؤلدورن سن دئيیلسنمی؟ اونون گوناهی بۇ ایدی کی، زیاد سنه خبر وئرمیشدی کی، او، علینین شیعهلریندندیر. علینین دینی ائله عمیسی اوْغلو محمّدین (س) دینیدیر. ایندی سن همن دین آدی ایله جاماعتا باشچیلیق ائدیرسن. اگر بۇ دین اولماسايدی، سن و اجدادین ایندی ده جاهیلیت ایچینده ياشاياردینیز. سیزین ان شرفلی ایشینیز ایلده ایکی دفعه - يايدا و قیشدا يمن و شاما گئتمک ایدی. آنجاق الله بیز اهلی-بئيتین سايهسینده سیزی بۇ آجیناجاقلی ياشايیشدان قورتاردی.
ائي معاويه! سنین سؤزلریندن بیری ده بۇ ایدی کی، دئيیرسن من جاماعت آراسیندا ایختیلاف و فیتنه ياراتمايیم. من بۇ اومت اۆچون سنین حؤکومتیندن بؤيوک فیتنه تانیمیرام.
سؤزلریندن بیر باشقاسی بۇ ایدی کی، دئيیرسن رفتاریمدان موغايات اولوم و اؤز دینیمی و محمّد (س) اومتینین دینینی قوْرويوم. (من اؤز وظیفهمی دؤشونوب اؤزومون و محمّد (س) اومتینین دینینه فیکیر وئرنده) سنینله ووروشماقدان بؤيوک وظیفه گؤرمورم. بۇ ووروش الله يولوندا جیهاد اوْلاجاق. اگر (بعضی سببلر اوزوندن) سنه قارشی قیيام ائتمکدن چکینیرمسه، بونون اۆچون اللهدان عذر ایستهيیرم. (چونکی اولا بیلر منیم بۇ سببلریم الله درگاهیندا اوزورلو سايیلمايا.) اللهدان ایستهيیرم کی، منی اؤزو راضی اوْلان ایشه يؤنلتسین.
ائي معاويه! سنین سؤزلریندن بیری ده بۇ ایدی کی، اگر سنه پیسلیک ائتسم، سن ده منه پیسلیک ائدهجکسن، سنینله دوشمنچیلیک ائتسم، سن ده منیمله دوشمنچیلیک ائدهجکسن. قوي بونو دئيیم کی، بۇ دونيادا ياخشی اینسانلار دایما پیس اینسانلارین دوشمنچیلیگی ایله اوزلشیبلر. من اومید ائدیرم کی، سنین دوشمنچیلیگین منه بیر زیان وورماياجاق، پیس فیکیرلرینین زیانی هامی اؤزونه دئيهجک و اؤز عمللرینی محو ائدهجک. ائله ایسه نه قدر باجاریرسانسا، دوشمنچیلیک ائت.
ائي معاويه! اللهدان قورخ، بیل کی، بوتون گوناهلارین، ایستر بؤيوک، ایسترسه ده کیچیک الله يانیندا قورونوب ساخلانیر. بونو دا بیل کی، الله سنین تؤرتدیگین جینايتلری، صرف گومان نتیجهسینده جاماعتی قتله يئتیرمهيینی، اتهام ائدهرک اونلاری توتوب حبس ائتمهيینی، شرابخور و ایتباز بیر اوشاغی حؤکومت باشینا گتیرمهيینی هئچ واخت اونوتماياجاق. سن بۇ ایشینله اؤزونو فلاکته سالدین (اؤز باشینا ایش آچدین)، اؤز دینینی الیندن وئردین و میللتین حقوقونو تاپدالادین."
حسینین بؤيوک حج مراسیمینده سرت چیخیشی مواویيهنین اؤلوموندن بیر (يا دا ایکی) ایل قاباق حسین حج زیارتینه گئتدی. عبدالله ابن عباس و عبدالله ابن جعفر ده او حضرتله ایدیلر. او واخت جاماعت آراسیندا تقوا، خئيیر و پاکلیقلا تانینان پئیغمبرین (س) سهابهلری، تابعین و بوتون بنی هاشیم نومایندهلری حسینین میناداکی چادیرینا يیغیشماق ایستهدیلر. ایکی يوز نفر پئیغمبر سهابهسی و يئددی يوز نفر تابعین حسینین چادیرینین يانینا توپلاشدی. حسین آياغا قالخیب آشاغیداکی مظموندا بیر چیخیش ائتدی:
"گؤردونوزمو بو ظالم و قددار کیشی بیزه نئجه رفتار ائتدی؟ من ایندی بعضی مسئلهلره توخونماق ایستهيیرم. اگر (دئدیکلریم) دوز اولارسا، تسدیق ائدین، يوخ اگر يالان اولارسا، تکزیب ائدین. منیم سؤزلریمی ائشیدین و دانیشیغیمی يازین. ائله کی، اؤز شهرلرینیزه قايیتدینیز، منیم سؤزلریمی اعتیبارلی و اینانیلمیش شخصلره چاتدیرین و اونلاری بیزه تابع اولماغا دعوت ائدین. من بوندان قورخورام کی، بو مسئله (جاماعتین بیز اهلی-بئيت طرفیندن ایداره اولونماسی) تامامیله اونودولا و حاق مغلوب اولوب آرادان گئده."
سوْنرا حسین آتاسینین و اهلی-بئيتین پارلاق سابیقهسینی، اونلارین فضیلتلرینی سادالادی و مواویيهنین حؤکومتینین بیدتلرینی، جینايتلرینی و ایسلاما ضد اوْلان حرکتلرینی آچیقلادی. بئلهلیکله ده، مواویيهنین پوزغون حؤکومتینه قارشی بؤيوک بیر تبلیغ ائدهرک قیيام اۆچون زمینه ياراتدی.
دؤردونجو عصرین (هیجری تاریخی ایله) گؤرکملی عالیمی حسن ابن الی ابن شوبه "توهفول-اوقول" کیتابیندا حسیندن تاریخی و هارادا سؤيلهنیلدیگی معلوم اولمايان بیر خوطبه قئيد ائتمیشدیر. آنجاق بعضی نیشانهلردن و خوطبهنین مظمونوندان معلوم اولور کی، بۇ خوطبه ائله حسینین مینادا (حج مراسیمینده) بويوردوغو خوطبهدیر. ایندی همن خوطبهنی مؤوضوموزا موناسیب بیلیب بعضی حیصهلرینین ترجومهسینی اوخوجولارین نظرینه چاتدیریریق:
"...ائي قودرتلی کیشیلر! سیز جاماعت آراسیندا علمله، خئيیرخاهلیقلا تانینمیش آداملارسینیز. سیز اللهین دینی سايهسینده جاماعتین قلبینده يئر تاپمیسینیز. شرفلی اینسانلار سیزلردن آد آپاریر، ضعیفلر سیزه حؤرمت ائدیرلر. سیزینله برابر اوْلان اینسانلار اونلارا هئچ بیر میننتینیز اولمادیغی حالدا، سیزی اؤزلریندن اوستون حساب ائدیرلر...
اللهین قايدا-قانونلارینین، عهدینین پوزولماسینی سیز اؤز گؤزلرینیزله گؤرورسونوز. آنجاق بوندان هئچ قورخمورسونوز. اؤز آتالارینیزین عهد-پئيمانینین پوزولماسیندان تشویشه دوشورسونوز، آنجاق پئیغمبرین عهدینین پوزولماسیندان، اونا قارشی حؤرمتسیزلیک اولماسیندان هئچ ناراحات اولمورسونوز. کور، لال، چولاق اینسانلار ایسلام اؤلکهسینده باشسیز قالمیش و اونلارا هئچ بیر رحم اوْلونمور. سیز اؤز مقام و مؤوقئيینیزین موقابیلینده هئچ بیر ایش گؤرمور، بۇ يولدا اؤز وظیفهسینی يئرینه يئتیرن آداما دا کؤمک ائتمیرسینیز. ظالملارلا سازیش باغلايیب اؤزونوزو راحت ائدیرسینیز. الله، پیس ایشلردن چکینميی و جاماعتی پیسلیکلردن قوروماغی امر ائتمیشدیر، آنجاق سیز بوندان قافیلسینیز. سیز - اوممت عالیملرینین موسیبتی هامیدان چوخدور. چونکی دین عالیملرینین مقامی قسب اوْلونموشدور. کاش کی، بونو باشا دوشيدینیز.
حؤکومتی اللهین ائهکامیندان خبردار اوْلان، حالال-حرامی تانیيان آدام اله آلمالیدیر. بۇ مقاما سیز لايیق اوْلدوغونوز حالدا، اونو سیزین الینیزدن آلیبلار. بۇ مقامی او واخت سیزین الینیزدن آلدیلار کی، سیز حاقین اطرافیندان اوزاقلاشدینیز. آچیق-آشکار ثبوتلار اولا-اولا پئیغمبر سوننهسینده ایختیلاف ياراتدینیز. اگر الله يولوندا موشکولاتا قاتلاشیب عذاب-اذیته دؤزسيدینیز، ایندی حؤکومت سیزین الینیزده اولار و بوتون ایشلره سیز نظارت ائدردینیز. آنجاق سیز ظالملاری اؤز ایشلرینیزه رهبر توتدونوز و اللهین امانتینی (حؤکومتی) اونلارا وئردینیز. اونلار دا حالالی حراما قاتیب اؤز هوايی-هوسلرینه مشغول اوْلدولار. اونلاری حؤکومته گتیرن آنجاق سیزین اؤلومدن قاچیب بیر-ایکی گونلوک حیاتا بئل باغلاماغینیز اوْلدو. سیز وظیفهنیزده بۇ جور تنبللیک ائتمکله مظلوملاری اونلارا الالتی ائتدینیز. اونلار دا بونون نتیجهسینده بیر دستهنی اؤزلرینه نؤکر، خیدمتچی، بیر دستهنی ایسه دایما آجیناجاقلی حیات سورمهيه مجبور ائتدیلر. اونلار ظالملارا اطاعت ائدهرک الله قارشیسیندا سوستلوک ائتمک نتیجهسینده حؤکومتی اؤز مئيللری اساسیندا ایداره ائدیب هوايی-هوسه تابع اوْلدولار. اونلار بوتون شهرلرده (اؤز مقصدلرینه نایل اولماق اۆچون) مینبر باشینا تبلیغاتچیلار گؤندریرلر. ایسلام اؤلکهسی تامامیله اونلارین ایختیياریندادیر. اللری هر يئرده آچیقدیر و جاماعت اونلارین نؤکرینه چئوریلمیشدیر. بۇ چارهسیز جاماعتا هر هانسی ایستهدیکلری ظلمو ائدیرلر، جاماعت ایسه اؤزونو مۆدافیعه ائده بیلمیر. اونلارین بعضیلری ائله ظالمدیرلار کی، هر بیر مظلوما اذیت وئریر، بعضیلری ائله حاکملردیر کی، هئچ اینسانی دیریلدن و اؤلدورن اللها دا ائتیقادی يوخدور.
بو وضعیت چوْخ تعجبلودور! نئجه تعجب ائتمهيیم، حالبوکی اؤلکه ظالم و دیلغیر بیر شخصین ایختیياریندادیر و او مؤمینلره اورگی يانمادان و رحمسیزجهسینه باشچیلیق ائدیر. آرامیزداکی بعضی ایختیلافلارا الله اؤزو حاکمدیر و اؤز حؤکمو ایله قضاوت ائدیر.
ایلاهی! بیزیم حرکتیمیز (قیيامیمیز) نه حؤکومت باشینا گلمک اۆچوندور، نه ده مال-دؤولته يیيهلنمک اۆچون. مقصدیمیز يالنیز بودور کی، سنین دینینین نیشانهلرینی جاماعتا گؤستهرک و اصلاحاتی ایسلام اؤلکهسینده حیاتا کئچیرک. قوي بونون نتیجهسینده مظلوم بندهلر ظالملار الیندن آماندا اولسونلار و سنین ائهکامین و پئیغمبرین سوننهسی حیاتا کئچسین.
ایندی (ائي اوممتین قاباقجیللاری) اگر سیز منه کؤمک ائتمهسهنیز، ظالملار سیزه قالیب گلهجک و پئیغمبریمیزین نورونو سؤندورمک اۆچون چالیشاجاقلار..."
دؤولت املاکینین موسادیره ائدیلمهسی ائله همن گونلرده بیر قدر بئيتول-مال داشیيان بیر کاروان يمندن چیخیب مدینهنی کئچهرک شاما طرف گئدیردی. بوندان خبر توتان حسین کاروانین قارشیسینی کسیب ماللاری موسادیره ائدهرک اونو بنی–هاشیم يوخسوللاری و دیگر يوخسوللار آراسیندا بؤلوشدوردو. سونرا آشاغیداکی مظموندا مواویيهيه بیر مکتوب يازدی:
"يمندن گلن کاروان بورادان کئچیردی. اونلار سنین اۆچون پول، موختلیف پارچالار و اتریات گتیریردیلر کی، سن اونلاری آلیب دمشق خزینهسینه تؤکسن و سونرا اونلاری قارین و جیبلری ایندیيهدک بئيتول-مال يئمکدن دولان قوهوملارین آراسیندا بؤلوشدورهسن. منیم او ماللارا احتیاجیم وار ایدی، اونا گؤره ده، اونلاری موسادیره ائتدیم. والسلام!"
مواویيه حسینین بۇ حرکتیندن برک ناراحات اوْلوب حسینه غضبلی بیر مکتوب يازدی.
شوبههسیز کی، ایمامین بۇ حرکتی مواویيهنین حؤکومتینین قانونسوز و قئيری-شرعی تانیتدیرماسی يولوندا آتیلمیش آشکار آددیم حساب اوْلونور. ائله بیر زاماندا دا بئله بیر حرکتی گؤرمهيه ایمام حسیندن (ه) باشقا هئچ کیم جورت ائتمزدی.
آشورا اینقیلابینین ماهیتی و سببلری حسینین اینقیلابی بارهده بیر سیرا سواللار واردیر کی، او حضرتین اینقیلابینین سببلرینین آيدین اولماسی محض او سواللارین جاوابیندان آسیلیدیر. سواللار بئلهدیر:
1.اگر يئزید حسیندن بئيت آلماق اۆچون اونو سیخیشدیرماسايدی، حسین يئنه قیيام ائدهجکدی؟
2.کوفه جاماعتی حسینی کوفهيه دعوت ائتمسيدی، يئنه بۇ قیيام باش وئرهجکدی؟
3. بۇ قیيام و چئوریلیش بۇ گونکو زمانهده ماتئریالیستلرین ایرهلی سوردويو کور-کورانا و حسابسیز اجتماعی پارتلايیشدیر، يوخسا حساب-کیتابلی و اولجهدن حاضرلیقلی بیر قیيام؟
بو سواللارین جاوابلارینین آيدین اولماسی اۆچون اولجه بونو قئيد ائتمهلیيیک کی، عادتا تکماهیتلی اوْلان طبیعی شئيلردن فرقلی اولاراق اجتماعی حادثهلر اولا بیلسین بیر نئچه ماهیته مالیک اولسون. مثلا، بیر فیلیز عئینی زاماندا هم قیزیل، هم ده میس ماهیتینی داشیيا بیلمز. آنجاق اجتماعی حادثهلرین عئینی زاماندا هم بیر نئچه جهتی اولا بیلر و هم ده اونون مئيدانا چیخماسیندا بیر نئچه واسطه تأثیر گؤستره بیلر. مثلا، بیر اینقیلاب اولا بیلر بیر ایشه قارشی رئاکسیيا اولسون، یعنی، اونون ماهیتی بیر ایشه قارشی رئاکسیيادان عبارت اولور. لاکین عئینی زاماندا همین اینقیلابین هوجوم ماهیتی ده اولا بیلر. اوستهلیک رئاکسیيا ماهیتی داشیدیغی آندا اولا بیلر بیر حادثهيه قارشی منفی رئاکسیيا وئرسین، دیگر بیر حادثهيه ایسه موسبت رئاکسیيا. حسینین اینقیلابی دا بۇ جور حادثهلردن ایدی و بۇ جهتلرین هامیسی اوندا مؤوجود اوْلموشدور. چونکی همن اینقیلابین موختلیف سببلری اوْلموشدور. ایندی همن سببلری سیزین نظرینیزه چاتدیریریق. حسینین اینقیلابینین سببلری آشاغیدا قئيد ائدهجهيیمیز اوچ سببین حسینین اینقیلابیندا بؤيوک تأثیری اوْلموشدور:
1. حسیندن يئزید اۆچون بئيت آلماق و بۇ مقصدله حسینه تضییقلر گؤسترمک؛
2.کوفه جاماعتینین حسینی ایراقا (کوفهيه) دعوت ائتمهسی؛
3.امر بئ-معروف و نهي از-مونکر عاملی. حسینین مدینهدن چیخدیغی آندان شواری دا محض بۇ اوْلموشدور.
ایندی بۇ سببلرین هر بیرینی آيری-آيریلیقدا ایضاه ائدهجيیک. بونونلا دا، حسینین اینقیلابینین بۇ سببلرینی نظره آلاراق هانسی ماهیت داشیدیغینی و بۇ سببلرین اینقیلابین يارانماسیندا نه قدر تأثیر گؤستردیگینی بیلهجيیک.
يئزیده بئيت ائتمهيه قارشی موخالیفت[دَییشدیر]
زامان نؤقطهی-نظریندن حسینین اینقیلابینین ایلک سببی، يئزیدین حؤکومتی طرفیندن حسیندن بئيت ایستهمک و او حضرتین بونونلا موخالیفتی اوْلموشدور. تاریخچیلرین دئدیگی کیمی هیجرتین آلتیمیشینجی ایلی رجب آيینین اون بئشینده مواویيه اؤلدوکدن سوْنرا يئزید مدینهنین والیسی ولید ابن اوتبه ابن ابو سوفيانا مکتوب يازدی کی، حسیندن اونون اۆچون بئيت آلسین و بۇ ایشی اصلا يوباتماسین. مکتوب چاتان کیمی مدینهنین والیسی ایمام حسینی چاغیرتدیریب اونو مسئلهدن آگاه ائتدی. هله مواویيهنین ساغلیغیندا يئزیدین ولی عهدلیگی ایله موخالیف اوْلان حسین بۇ دفعه ده بئيتدن بويون قاچیرتدی. چونکی يئزیده بئيت ائتمک تکجه يئزید کیمی آلچاق بیر شخصین حاکمیتینی تسدیقلهمک دئيیل، هم ده اساسینی مواویيه قويموش دیکتاتورا رئژیمی کیمی بؤيوک بیر بیدتی تسدیقلهمک دئمک ایدی.
مدینهنین حاکمی طرفیندن بیر نئچه گون تضییقلر داوام ائتدی. آنجاق بۇ تضییقلر حسین ابن الینین مقاومتینی قیرا بیلمهدی. تضییقلرین آرتماسی نتیجهسینده حسین رجب آيینین ایگیرمی سککیزینده عائلهسی و بنی–هاشیمدن اوْلان بیر دسته ایله بیرلیکده مدینهنی مکه مقصدی ایله ترک ائتدی و شبان آيینین اوچو مکهيه چاتدی. شهرلر آراسیندان محض مکهنی سئچمهيین سببی اورانین امین-آمانلیق يئری اولماسی ایدی. بوندان دا علاوه، قارشیدان حج مراسیمی گلیردی. حاجیلارین تئز بیر زاماندا مکهيه يیغیلاجاغینی نظره آلدیقدا، بۇ شهر حسینین اؤز مقصدینی موسلمانلارا چاتدیرماسی اۆچون ان موناسیب يئر ایدی. حسینین اینقیلابی بورا قدر رئاکسیيا ماهیتی داشیيیردی. اؤزو ده قئيری-شرعی بیر ایستهيه قارشی منفی رئاکسیيا. چونکی يئزید حؤکومتی اوندان زور گوجونه بئيت آلماق ایستهيیر، آمّا حسین دا بونا راضی اولموردو. هر نئجه اولور-اولسون، بۇ مسئله معلومدور کی، حسینی کوفه اهالیسی دعوت ائتمزدن قاباق او حضرت يئزید حؤکومتینین تضییقلرینه قارشی موخالیفت ائدیردی. اگر کوفه اهالیسینین دعوتی اولماسايدی دا، حسین يئزیده بئيت ائتمهيهجکدی.
کوفهلیلرین دعوتی[دَییشدیر]
حسین شبان آيینین اۆچونده مکهيه چاتیب اورادا دوشرگه سالدی و حؤکومتین اصل ماهیتینی آچیب سؤيلهمهيه مشغول اوْلدو.حسینین يئزیدین حؤکومتینه قارشی موخالیفتی و اونون مکهده دوشرگه سالماسی خبری ایراقا چاتدی. تخمیناً ایگیرمی ایل قاباق حضرت الینین عدالتلی حاکمیتی يادیندا قالمیش، او حضرتین تعلیم-تربیيهسی هله تامامیله يادلاریندان چیخمامیش کوفه اهالیسی، او حضرتین بؤيوتدويو يئتیملر و حمایهسینه آلدیغی دول قادینلار بیر يئره توپلاشاراق وضعیتی يوخلادیقدان سوْنرا قرارا گلدیلر کی، يئزیدین حاکمیتینه قارشی چیخاراق ایمام حسینی کوفهيه دعوت ائدیب اونا اطاعت ائتسینلر.
بو موزاکیرهدن سوْنرا کوفه شیعهلرینین باشچیلاری، او جوملهدن، سولئيمان ابن سورد، موسييیب ابن نجبه، روفاه ابن شددادی بجهلی و حبیب ابن مظاهیر حسینه مکتوب يازیب اونو دعوت ائتدیلر کی، ایراقا گلیب اونلارا رهبرلیک ائتسین. ایلک مکتوب هیجرتین آلتیمیشینجی ایلی رامازان آيینین اونوندا حسینه چاتدی.
هر گون کوفهنین موختلیف شخصیت و دستهلری طرفیندن مکتوبلار گلمکده داوام ائدیردی. بئله کی، حسینه تکجه بیر گونده آلتی يوز مکتوب گلیب چاتدی. مکتوبلارین عومومی سايی تخمیناً اون ایکی مینه چاتیردی. حسین جاماعتین موسبت رئاکسیيا گؤسترمهسینی، مکتوبلارین آخینینی و ایستکلری نظره آلاراق ایراقلیلارین دعوتینه موسبت جاواب وئرميی قرارا آلدی. بونا گؤره ده، عمیسی اوْغلو موسلیم ابن اقیلی اورانین وضعیتینی آراشدیریب نتیجهنی اونا خبر وئرمک اۆچون ایراقا گؤندردی. اگر (ایراق) کوفه جاماعتی عملده، يازدیقلارینا وفالی قالاجاقدیلارسا، حسین اؤزو ده اورا يولا دوشهجکدی.
گؤروندويو کیمی حسینین کوفهلیلرین دعوتینه قارشی موناسیبتی و موناسیبتین ماهیتی موسبت اوْلموش و ایراقلیلارلا بیر نؤو همکارلیق خوصوصیتی داشیمیشدیر. تاریخی فاکتلاردان معلوم اولور کی، ایمام حسینین مکهده يئزیدین حؤکومتینه بئيت ائتمهمکدن باشقا وظیفهسی يوخ ایدی. اونو دا يئرینه يئتیرمیشدی. (یعنی، بئيت ائتمکدن ایمتینا ائتمیشدی.) آنجاق کوفه جاماعتینین دعوتی حادثهيه تزه بیر جهت وئردی و حسین اۆچون يئنی بیر مسئولیت اورتايا چیخدی. ائله بیل حسین بئله بیر نتیجهيه گلدی کی، اگر کوفه جاماعتی بۇ جور هوسله منی دعوت ائدیرسه، اوندا من ده ایراقا گئتمهلیيم. اگر وعدهلرینه وفا ائتسهلر، چوْخ ياخشی، اگر وفا ائتمسهلر، اوندا يئنه ده مکهيه قايیدارام، يا دا باشقا بیر ایسلامی منطقهيه گئدهرم.
بونا اساساً، زامان نؤقطهی-نظریندن حسینین يئزیده بئيت ائتمکدن ایمتینا ائتمهسی کوفهلیلرین دعوتیندن قاباق اوْلموشدور. کوفهدن گلمیش ایلک مکتوب حسین مکهيه چاتدیقدان قیرخ گون سوْنرا يئتیشمیشدیر. مسئله بئله دئيیل کی، کوفه جاماعتی ایمامی دعوت ائتدیگی اۆچون حسین يئزیده بئيت ائتمکدن ایمتینا ائتمیشدی و کوفه اولماسايدی، جاماعت مکتوب گؤندرمسيدی، ایمام يئزیده بئيت ائدهجکدی. خئير، حتی يئر اوزونو داریسقال ائتسيدیلر ده، يئنه حسین يئزیده بئيت ائتمهيهجکدی.
3. امر بئ-معروف و نهي از-مونکر عاملی حسین ایلک گوندن مدینهدن امر بئ-معروف و نهي از-مونکر شواری ایله حرکت ائتمیشدی. بۇ جهتدن مسئله بئله دئيیلدی کی، حسیندن بئيت طلب اوْلوندوغونا گؤره او اینقیلاب ائتمیشدی. خئير، ایمامدان بئيت ایستهمسيدیلر بئله، يئنه ایمام اینقیلاب ائدهجکدی. همچینین، مسئله بئله دئيیلدی کی، کوفه جاماعتی ایمامی دعوت ائتدیگینه گؤره ایمام اینقیلاب ائتمیشدی. بوندان اول قئيد ائدیلدیگی کیمی ایمامین بئيتدن ایمتینا ائتمهسیندن بیر آي ياریم سوْنرا کوفه جاماعتینین مکتوبلاری گلمهيه باشلامیشدی. بۇ باخیمدان حسینین منطیقی ایسلاما ضد اوْلان حؤکومته قارشی يؤنلمیش اعتراض و هوجوم منطیقیدیر.حسینین منطیقی بۇ ایدی کی، ایسلام عالمینی فساد بورودويو و حاکمیت فسادین منبعيینه چئوریلدیگی اۆچون او، اؤز شرعی و الله قارشیسیندا اوْلان بورجونو يئرینه يئتیرمکدن اؤترو اینقیلاب ائدیر.
اؤنجه ده قئيد ائتدیگیمیز کیمی بۇ اوچ سببین هر بیرینین حسینین اینقیلابیندا رولو اوْلموش، اونلارین هر بیری حسین اۆچون يئنی بیر تکلیف و وظیفه ایرهلی چیخارتمیشدی. حسینین بۇ اوچ عامله نیسبت مؤوقئيی بیر-بیریندن فرقلی اوْلموشدور.
بیرینجی عامل باخیمیندان حسین مۆدافیعه رولونو اوينايیردی. چونکی اوندان زورلا بئيت ایستهيیردیلر، او دا بوندان ایمتینا ائدیردی.
ایکینجی عامل باخیمیندان حسین کؤمکچی رولونو ایفا ائدیردی. چونکی اونو (کوفه جاماعتی) همکارلیغا دعوت ائتمیش، او دا بۇ دعوته موسبت جاواب وئرمیشدی.
اۆچونجو عامل باخیمیندان ایسه حسین اعتراض ائدهرک هوجوما کئچمیشدی. چونکی حسیندن هئچ بئيت ایستهمسيدیلر ده او، حؤکومته قارشی اینقیلاب ائدیب اونو قئيری-ایسلامی حؤکومت آدلاندیراجاقدی.
هر اوچ عاملین اؤز ديَری ایندی گلین گؤرک بۇ اوچ عاملدن هانسی بیری داها چوْخ اهمیت داشیيیر؟
شوبههسیز کی، کوفه جاماعتینین دعوتینی قبول ائتمک عاملینین اهمیتی واردیر. چونکی حسین يئزیدین قانونسوز حاکمیتینه اعتراض ائدیب هوسئيی رهبر اولماغا دعوت ائدن جاماعتا اؤز حاضرلیغینی بیلدیردی. اگر شرایط ياخشی اولسايدی، شوبههسیز، ایمام ایسلامی حؤکومت قوراجاقدی. لاکین حسینین يئزیده بئيت ائتمکدن ایمتینا ائتمهسی عاملی بوندان داها چوْخ اهمیت داشیيیر. چونکی حسین دفعهلرله اعلان ائتمیشدی کی، نَيین باهاسینا اولورسا اولسون، بوتون تضییقلره دؤزوب يئزیده بئيت ائتمهيهجک. بو، حسینین تضییقه و زوراکیلیغا قارشی دؤزوم و مقاومتینی گؤستریر.
سوننهنین مهو اولماسی، بیدتلرین يايیلماسی حسین مکهيه گلدیکدن سوْنرا بسره شهریندهکی قبیلهلرین باشچیلارینا مکتوب يازدی. او، مکتوبدا بئله يازیر:
"...من اؤز قاصیدیمی بو مکتوبلا سیزه طرف گؤندریرم. سیزی اللهین کیتابی و پئیغمبرین سوننهسینه دعوت ائدیرم. ایندی ائله بیر وضعیتديیک کی، پئیغمبرین سوننهسی تامامیله ایتیب باتمیش، آرادان گئتمیش و اونون يئرینی بیدتلر توتموشدور. اگر منیم سؤزومه قولاق آسسانیز، سیزی دوز يولا هیدايت ائدهرم. اللهین سلامی، رحمتی و برکتی سیزه اولسون!"
حسین ابن علینین سولالهسی[دَییشدیر]
گؤرونتولر[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ Shabbar, S.M.R. (1997). Story of the Holy Ka’aba. Muhammadi Trust of Great Britain. Retrieved 23 May 2017.
- ^ (1 January 1993) «An Attempt To Trace the Origin of the Rituals of Āshurā¸». Die Welt des Islams 33 (2): 161–181. DOI:10.1163/157006093X00063. یوْخلانیلیب19 July 2016.
- ^ ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ al-Qarashi, Baqir Shareef (2007). The life of Imam Husain. Qum: Ansariyan Publications. p. 58.
- ^ Tirmidhi, Vol. II, p. 221 ; تاريخ الخلفاء، ص189 [History of the Caliphs]
- ^ S. Manzoor Rizvi. The Sunshine Book. books.google.com. ISBN 1312600942.
- Pages using collapsible list with both background and text-align in titlestyle
- Pages using infobox person with multiple spouses
- Pages which use infobox templates with ignored data cells
- شیعه ایماملاری
- کربلا شهیدلری
- کیمسهلر
- ایماملار
- ۶۲۶-جی میلادی ایلده دوغولانلار
- 680 deaths
- Assassinated Shia imams
- People killed at the Battle of Karbala
- Muslim martyrs
- Family of Muhammad
- Twelver imams
- Zaidi imams
- حسین ابن علی
- 7th-century imams
- Deaths by blade weapons
- The Fourteen Infallibles
- Ahl al-Kisa
- Ahl al-Bayt
- Sahabah martyrs
- Shia Islam
- People of the Second Fitna
- بنی هاشم
- Shia belief and doctrine
- Hussainia


c: text/html

text:
۱۹۲۰ (میلادی)
میلادی ۱۹۲۰-جی ایل گریگوری تقویمی اساسیندا مین دوْققوز یۆز اوْنونجو ایل.
اهمیتلی حادیثهلر[دَییشدیر]
حادیثهلر[دَییشدیر]
- ۷ نوْوامبر - تۆرک قوْشونلاری گۆمرونو تۇتدو.
- ۶ آوریل - تۆرکیهده آنادوْلو آژانسی قۇرولدو.
- ۵ نوْوامبر - ایشغالدان سوْنرا آذربایجانین خاریجی تیجارتی شوروی رۇسیهسینین تیجارتی ایله بیرلشدیریلمیشدیر.
- ۴ نوْوامبر - آذربایجاندا قادین شعبهلرینین يارادیلماسینا باشلانمیشدیر.
- ۳۰ نوْوامبر - آذربایجاندا قادین کوْمیتهلرینین يارادیلماسینا باشلانیلمیشدیر.
- ۲۹ نوْوامبر - اوْنونجو قیزیل اوْردو ایروانا گیرمیش٬ ائرمنیستاندا شوروی حاکیمیّتی قۇرولموشدور.
- ۲۶ آقوست - آمریکادا خانیملارا سئچکیلرده ایشتیراک ائتمک حوقوقو وئرن آنایاسا دوزهلیشی قووهيه مینمیشدیر.
- ۲۵ دسامبر - فرانسه کومونیست حزبی قۇرولدو.
- ۲۳ آوریل - تۆرکیه بؤیوک میلّت مجلیسینین آچیلیشی.
- ۲۲ آوریل - اعتیلاف دؤولتلری٬ عثمانلی حؤکومتینی پاریسده توْپلاناجاق باریش کونفرانسینا چاغیردی.
- ۲۱ آوریل - آتاتۆرک٬ مجلیسین ۲۳ آوریل ۱۹۲۰ گۆنو آچیلاجاغینی بیلدیرن اعلانیه یاییملادی.
- ۲۰ ژانویه - تۆرکیهنین مرعش شهرینده فرانسه ایشغالینا قارشی مرعش دیفاعی باشلادی.
- ۲ دسامبر - تۆرکیه ایله ائرمنیستان آراسیندا آندلاشما ایمضالاندی. قارص ائرمنیستاندان گئری آلیندی.
- ۱۹ مارس - آمریکا بیرلشمیش ایالتلری سنا مجلیسی٬ ورسای آندلاشماسینی تأیید ائتمهنی رد ائتدی.
- ۱۹ دسامبر - تۆرکیه قۇرتولوش ساواشینی دستکلهین آنتالیادا آنادوْلو قزئتی یایینلانمایا باشلامیشدیر.
- ۱۸ مارس - عثمانلی مجلیس-مبعوثانی ایستانبلونون ایشغالی اۆزرینه سوْن توْپلانتیسینی کئچیریب چالیشمالارینا آرا وئرمه قراری آلدی.
- ۱۷ مارس - اینگیلیس قوْشونلاری٬ تۆرکیهنین اسکیشهر و آیفوْنوندان چکیلدیلر.
- ۱۶ نوْوامبر - ایستالین لِنینه تلقرامدامیندا «باکینی فعال مۆدافیعه یوْلو ایله تصادۆفلردن قوْروماق اۆچون ان آزی ۵ قوْشون لازیمدیر... عکس حالدا دۆشمن ایلک هۆجۇموندا یئلیزاوِتپوْلو تۇتاراق ۱۸-جی ایلدهکینه بنزر آذربایجان بورژوا حؤکومتی یاراتماق ایمکانی الده ائدهجک» دئیه خبردارلیق ائتمیشدیر.
- ۱۶ مارس - مۆتّفیق دؤولتلر٬ ایستانبولو ایشغال ائتدی.
- ۱۶ ژانویه - میلّتلر جمعیتی ایلک توْپلانتیسینی پاریسده کئچیردی.
- ۱۶ دسامبر - ۸.۵ بال گۆجونده زلزله چینین قانسو ايالتینده ۱۸۰۰۰۰ اینسانین اؤلومونه سبب اوْلموشدور.
- ۱۴ سپتامبر - جنوبی آذربایجانا ایرانین ترکیبینده گئنیش موختاریت وئریلمهسی اۆچون موباریزه آپارمیش اینقیلابچی شیخ محمد خیابانی وفات ائتمیشدیر.
- ۱۳ نوْوامبر - ژنوده ۴۵ اؤلکهدن ۵۰۰۰ نۆمایندهنین ایشتیراکی ایله میلّتلر جمعیتینین قۇرولوش توْپلانتیسی آچیلمیشدیر.
- ۱۱ آوریل - تۆرکیهنین شانلی اۇرفا شهری فرانسه ایشغالیندان قۇرتولدو.
- ۱۰ نوْوامبر - ایستالین باکیدان موْسکوايا قايیدارکن محمد امین رسولزادهنی ده اؤزو ایله عئینی قاطاردا آپارمیشدیر.
- ۱۰ ژانویه - میلّتلر جمعیتی قۇرولدو. آمریکا بیرلشمیش ایالتلری جمعیته قاتیلمادی.
- ۱ دسامبر - آذربایجانین زنگزور ماحالینین بؤيوک حیصهسی موْسکو رهبرلیگینین قراری ایله ائرمنیستانا وئریلمیشدیر.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
خالق شاعری «سهراب طاهر» خستهخانایا یئرلشدیریلدی
آذربایجانین خالق شاعری سهراب طاهر اورهیینده یارانمیش پرابلئمله علاقهدار آذربایجان جومهوریسینین مرکزی نئفتچیلر خستهخاناسینا آپاریلیب. ۸۹ یاشلی شاعرین قوهوملاری طرفیندن اونون وضعیتینین آغیر اولدوغو بیلدیریلیبدیر.
سهراب طاهر ۱۳۰۵ینجی ایل آستارا شهرینده صنعتکار بیر عائیلهده آنادان اولوب، «سعادت» و «شاهپور» مدرسهلرینده ۹ینجی صینیفهدک تحصیل آلیب، عائیله وضعیتینین آغیرلیغی اوزوندن آتاسی ایله «ایران- اینگیلیس نئفت شرکتی»نده ایشلهمهیه مجبور اولوبدور.
۱۳۲۴ینجی ایل آذربایجاندا باشلانان میللی نئهضتده فعالجاسینا اشتراک ائتمیش و ۱۳۲۵ینجی ایلده باکییا تحصیل آلماغا گؤندریلیبدیر.
۱۹۵۰ینجی ایل باکی طب مکتبینی باشا وورموش و ۱۹۵۲-۱۹۵۷ینجی ایللرده آذربایجان دؤلت یونیورسیتهسینین فیلولوگیا فاکولتهسینده اوخویوب. ۱۹۵۹-۱۹۶۱ینجی ایللرده موسکوادا ماکسیم گورگی آدینا عالی ادبیات کورسلارینی کئچیرمیشدیر.
سهراب طاهر ۱۹۶۲-۱۹۶۶ینجی ایللرده «آذربایجان» قزئتی و ژورنالی رئداکسیالاریندا بدیعی شعبهلرده مودور، «سحر» ادبی- تاریخی ژورنالیندا باش رئداکتور معاونی و ۱۹۸۴ینجی ایلدن «آذربایجان» ژورنالیندا رئداکتور وظیفهسینده چالیشمیشدیر. بوندان علاوه، او آذربایجان یازیچیلار بیرلیگینین عضوی، «یازیچی» نشریاتینین بدیعی شوراسینین و آذربایجان ادبیات فوندو اداره هئیتینین عضوی، شوروی ادبیات فوندو پلنومونون عضوی، آذربایجان یازیچیلار بیرلیگینین شعر شوراسینین صدری(۱۹۸۶-۱۹۹۱) اولوبدور.
ادبی- اجتماعی فعالیتینه گوره ۱۹۹۱ینجی ایلدن ۲۰۰۶ینجی ایلهدک بیر چوخ میداللارلا، او جوملهدن: ۲۰۰۶ینجی ایل «شهرت» میدالی و ۲۰۱۰ینجی ایلده روسیا یازیچیلار اتفاقی و اونون موسکوا شهر تشکیلاتی نزدینده فعالیت گؤسترن یازیچی- ترجومهچیلر اتفاقینین قراری ایله بینالخالق مایاکوفسکی میدالی ایله تلطیف ائدیلمیشدیر.
خالق شاعری «سهراب طاهر»ین اثرلریندن آشاغیداکیلارینی آد آپارماق اولار:
- سئوگی افسانهسی (شعرلر و پوئمالار)، باکی، یازیچی، ۱۹۸۳
- قونشو قیزین مکتوبلاری (پووئست و رومان)، باکی، گنجلیک، ۱۹۸۵
- وطنله سئوگی آراسیندا (شعرلر و پوئمالار)، باکی، یازیچی، ۱۹۸۶
- امانت (پووئستلر)، باکی، گنجلیک، ۱۹۹۱
- لیریکا، باکی، کیتاب جمعیتی، ۱۹۹۲
خبرین منبعی: ANS press


text:
«سمیر کهیهاوغلو» ایران آذربایجانی شعری ایله ماراقلانان عراق تورکمنلریندندیر و بیر چوخ آذربایجان شاعر و یازیچیلاری ایله یاخیندان ادبی علاقهلری واردیر.
«آذربایجان چاغداش شاعرلری» کیتابیندا ۲۶ نفر آذربایجان شاعرلرینین اثرلریندن سؤز گئدیر و اونلارین اثرلرینه دایر ادبی فیکیرلر ایرهلی سورولوبدور.
بو کیتابدا شاعرلریمیزدن: خسرو باریشان، رقیه کبیرى، نسیم جعفرى، چیلقین محمد، نیگار خیاوى، نادر الاهى، سوسن نواده رضى، دومان اردم، رعنا زارع، بولود مورادى، معصوم جبار بور، اومید نجارى، سارا طورا، مجتبى نهانى، سبیده رسولى، وحید ملکى یالنیز، فریبا مرتضایى، وهاب حاجیزاده، ائلچین حسنزاده، مصطفى شیخ بور، بهروز اسماعیلزاده، مسعود اسلامى، مریم ݒاییزى، سرین دانیال، آراز تبریزى و حمزه ربانىنین اثرلرینه دایر ادبی تنقیدی مقالهلر توپلانیبدیر.
«سمیر کهیهاوغلو» کیتاب حاقیندا یازیر:
«من صاین اوقورلارا {آذربایجان چاغداش شاعرلری}باشلقلى کتابمى صونارکن، تورکمن ادبیاتینا بیر خدمت بولونورسا نه موطلو منه..کتابدا بولونان شاعر و یازارچیلارین فلسفى حیات و دوشونجه ادبى فکرلرینى یوکسگ سویهده شعرلرینى اینجهلهمگ و کندى بلگیمجه تواضع الشدیرمهیى قلمه آلمیش اولدوغوما تورگ ادبیاتین وارلیق وتاریخ سیمکهسینى باشارا بیلمیش اولدویسام، موطلویوم..! بو کتابا سئچمیش اولاراق شاعرلرین بیوغرافلاری و قایناغلى دوشونجهلى شعرلریندن بعضا خلق دیلیله بعضاده کلاسیک عروض وزننده و سربست شعرلری قابصاماقدادیر، شاعرلردن منه گوندهریلن شعرلرینه دهگینمه دن کتابا سطرلامیش بولوندوم..منه یاردیمدا بولونان صاین شاعر قارداشم خسرو باریشانا صونسوز شکرانلاریمى صوناریم و انتشارات یاشار قلم یایین ئیونده چالیشانلارا نیجه نیجه موطلو یاشام و باشارلار دیلریم؛ اللریندن و گوزلریندن ئوبهریم ..یاشاسین آذربایجانیم..!ایران تورگ اذربایجانینا عائد اولان شهرلرده کى شاعر ویازیچیلار قارداشلاریمین شعرلرینى اینجهلهمه واله شترمه حرکتینى بو کتابدا آدلارى ﮔیچن شاعر و یازارلار عراق تورکمنلرین دیل شیوهسیله ألفبا حرفلریله یازلمشدیر.. بونو بوردا ایضاح ایتمهک ایستییوروم.. من هر شاعرین شعرینه نظیره یازمادان او شاعردان اذن آلاراق باشلاریم..سیزین کبى شاعرلرین ادبیاتچلیغینى بارلاتماق منم غایهمدیر..من کندى آدیمى یوکسلتمهییوروم سیزین حضورونوزدا ساده جه کندى بیلگیمجه یازار اوخوروم..هبنیزه حرمتلریمى صوناریم بیرلیگده اولمامیزى رجاء ایده ریم اولو تانریدان..»
«آذربایجان چاغداش شاعرلری» کیتابینی آشاغیداکی آدرسدن الده ائتمک مومکوندور:
محل فروش: ﺗﺒﺮﯾﺰ، ﺧﯿﺎﺑﺎﻥ ﺍﻣﺎﻡ، ﻣﺎﺑﯿﻦ ﻣﯿﺪﺍﻥ ساﻋﺖ و ﺳﻪ ﺭﺍﻩ ﻃﺎﻟﻘﺎنی، پاساژ شهریار، زیرزمین، پلاک۶۳
http://ishiq.net


text:
تورک توپلوقلاری بوگون یئر کورهسینین باشا باشینا یاییلمیشدیر. دئمک اولار بوگون هئچ بیر خالق تورکلر کیمی دُنیادا یاییلمامیشدیر. شُبهه سیز بو یاییلما چوخلو کؤچلردن حاصل اولموش و بیر سیرا نهدنلره گؤره اؤز آنایوردلاریندان کؤچوب و باشقا یئرلری ده اؤزلرینه وطن سئچمیشلر. بو کؤچلرین نه دنی هم اقتصادی – اکونومیک و هم سیاسی اولموشدور. سیاسی نهدنلری بئله سیرالاماق اولا:
بوی آراسی مجادله لر
چین باسقیسی
موغول باسقیسی
او بیری طرفدن اقتصادی نهدنلری ده بئله سایماق اولار:
اوتلاقلارین دارالماسی
حیوانلارین چوخالماسی و چوخلو اوتلاقلارا احتیاج دویولماسی
نفوسون آرتیشی
قوراقلیق
اوچونجو طرفدن نئچه عامل ده تورکلرین یئنی یئرلرده قبول اولونماسی نین دا نهدنلری واردیر بو نهدنلردن: تورکلرین ایگیدلیگی: آت سورمهده و اوخ آتمادا مهارتلری، چتینلیکلره دؤزوملو اولدوقلاری و گؤیچک اولدوقلاری دا سبب اولوردو هر یانا گئتدیکده محبتله قارشیلانیردیلار. باغیمسیزلیق روحیه سی، هر یئری وطن بیلمه سی؛ بو اؤزه للیکلر بورادان یارانیر کی تورکلر اؤزلرینی محیط ایله وفق وئره بیلیرلر و محیط ایله اویغونلاشیرلار.
تورکلر بؤیوک بیر جغرافیادا داغیلمیشلار، هر یانا گئتمیشلرسه ده اؤز کولتورلرینی آپارمیشلار، گاهدان دا اؤز کولتورو اونودوب و حل اولموشلار، آما چوخلوق اونلارین ائتکی بوراخمالاریندا اولموشدور.
تورکلرین کؤچلری بوگون دُنیانین هر یئرینه داغیلماقلارینی و یاییلماقلارینی گؤسته ریر او جمله دن تورکلر سیبرییه کؤچموشلر (سیبری سؤزجویو تورکجه اولموش)، چین، هندوستانا کؤچموشلر؛ آمریکایا گئتمیشلر و بوگون اورادا یاشایان قیزیل دریلیلر دوغو آسیادان بوزلوقلار اوستوندن کؤچوب آمریکایا چاتانلاردیر.
آنادولو و ایران آدلانان توپراقلاریندا دا تورکلر چوخلوق قازانمیشلار، بوندان علاوه تورکلر مصر، سوریه، یمن و آفریقانین چوخ اؤلکه لرینده ان اسکی زمانلاردان یورد قورموشلار. آفریقادان علاوه اروپایا دا کؤچلری اولموش و بوگون دوغو اروپادا وارلیقلاری چوخلوقلا بیلینمه ده دیر.
بو کؤچلر تاریخ بویو زمان – زمان داوام ائتمیش و عئینی حالدا گوجو دولتلر ده یاراتمیشلار. بوگون بیز بیر تورک اولاراق ایراندا یاشاییر، تورک تاریخی اوچون چوخلو اؤلکه لرده قایناق تاپا بیله ریک. چین، بیزانس، عرب و فارس قایناقلاری و آرشیولریندن درین بیلگیلر الده ائده بیله ریک. آنجاق بوگونون تاریخ آراشدیریجیلاری بو بیلگیلری گاهدان اؤز منافعلرینه گؤره ده ییشیرلر و گاهدان تحریف ده ائدیرلر او جمله دن ایراندا شوونیستلر، تورک تاریخینی حتا آرشیولری آرادان آپارماقلا دا تحریفینه چالیشیرلار.
بیر قونویو دا آچیقلامالییام: تورکلرین کؤچلری زمان – زمان داوام ائتمیش و نئچه مین ایللر بویوندا بو کؤچلر اوز وئرمیشدیر. گاهدان ائله اوزون بیر تاریخه باغلی اولور کی کؤچ زمانی داها اؤنملی اولماییر، او جمله دن بوگون ایران آدلانان بؤلگهده یاشایان تورکلرین بو توپراقلارا گلمه سی تمام بورادا یاشایان بویلاردان اسکی زمانلارا عایید اولدوغو اوچون یئرلی تورکلر تانینماغا حقلیدیرلر. هر دورهنین کؤچلرینین نه دنلرینی آراشدیرماق اولار. من بورادا ایکی قونو اوزه رینده دانیشاجاغام:
پروتوتورکلر
تورکلر
آنجاق ایلک دانیشیغیم تورک آدی آلتیندا یارانان دولتلر حققینده دانیشیرام و سونرا گلن هفته لرده پروتوتورکلردن دانیشیغیم اولاجاقدیر.
اورتا آسیادا تورک آدلی توپلولوقلار و دولتلر بونلاردیر:
هون
آوار
گؤک تورکلر – ۲ دوره دیر
اویغورلار
قارلوقلار
قیرقیزلار
تورکیشلر
کیمرلر
باشقوردلار
پچنکلر
خزرلر
اوغوزلار
آما آوروپایا گلنده تورک توپلولوقلاری و دولتلری ده بونلاردان عبارتدیر:
هون
آوار
بولقارلار
مجارلار
سابیرلر
کومانلار – قپچاقلار
خزرلر
ایلک اؤنجه آسیا تورکلریندن دانیشاق. اورتا آسیادا یاشایان تورک توپلولوقلار هامیسی تورک دولتلرینی ده قورموشلار. یعنی هونلار، آوارلار، گؤگ تورکلر، اویغورلار، قارلوقلار، قیرقیزلار، تورگیشلر، کیمرلر و باشقوردلار اؤز دولتلرینی قورموش و بیر سیرا نئچه یوزایللر حکومتلرینی ساخلامیشلار. بو آرادا تکجه پچنکلر دولت قورمامیشلار و توپلولوقلار شکلینده قالمیشلار. بونلارین بیر سیراسی اسلامدان سونرا داوام تاپمیشدیر مثلا اویغورلار اسلامندان سونرا داها گوجلو اولموشلار، البتده اوغوزلارین حکومتلری اسلامدان سونرا تشکیل تاپمیشدیر.
آنجاق اروپایا گلدیکده هونلار و آوارلار هر ایکی قاره ده اؤز دولتلرینی قورموشلار. اوندان علاوه بولقارلار اسلام اؤنجه سی آذربایجان یولو ایله اروپایا چاتیب و اوروپادا اؤز دولتلرینی تشکیل وئرمیشلر. بولقارلار حققینده دئمک اولار کی بیر اوزون زمان دا آذربایجاندا قالمیشلار، آما دولتلرینی اروپادا قورموشلار و بوگون ده بولقارستان اؤلکه سینده اؤز وارلیقلارینا داوام ائدیب و کیملیکلرینی ساخلاییرلار. بونو دا آرتیرمالییام بولقارلار آذربایجاندا یاشادیقلاری زمان تورکجه ادبیات یاراتمیشلار و ادیبلری بو ادبیاتی بولقار – آذربایجان ادبیاتی بؤلومو کیمی دهیرلندیریرلر.
مجار بویلاری دا آسیادان اروپایا کؤچه رک اروپادا اؤز دولتلرینی قوروب و بوگون مجارستان آدلی اؤلکه لرینی ساخلاییرلار. بونلاردان اؤنجه فین – اوقورلار اروپایا چاتیب و بوگونکو فنلاند اؤلکه لری فینلرین دولت و اؤلکه لری ساییلیر و مدرن تورک دولتلرینی قوروب – ساخلامیشلار.
سابیرلر، کومانلار اروپا دا دولت قورا بیلمه میشلر، آما توپلولوقلارینی قوروموشلار و بوگون ده توپلولوق فورموندا یاشاییرلار.
آذربایجا گلدیکده خزرلر گوجلو دولتلرینی اسلام اؤنجه سی یارادیب و ۴ یوزایل اؤز حکومتلرینه داوام ائتدیرمیشلار. خزرلردن بوگون الیمیزده تورکجه اثرلر موجوددور. خزرلر هم تاریخده و هم ادبیاتدا بؤیوک ائتکیلری اولموش و سونرا آسیادان کؤچوب و اروپادا دا بؤیوک ائتکی بوراخمیشلار.
بونلار آراسیندا اوغوزلار اسلام اؤنجه سی دولت قورموشلار، آنجاق آذربایجانا عایید اولان دولتلری اسلام سونراسینا عایید اولور و گلن هفته لرده بوللو – بوللو بو باره ده دانیشاجاغیق.
ایندی قیسا صورتده بو دولتلری تانییاق.
آسیا هون دولتی
تورک آدیلا تانینان ایلک هون امپریاسی ۲۲۰ ایل میلاددان اؤنجه اورتا آسیادا یارانیب و ۲۱۶ میلاددان سونرایا قدر سورموشدور. یعنی بو حکومت ۴۴۰ ایل تمام گوجلو بیر امپریا اولموش و چین قارشیندا دایانمیش، حتا چینی اؤز توپراقلارینا قاتمیش و حکومتلرینی الی آلتیندا آلمیشدیر. هونلارین ایلک خاقانی تئومان یا تومان اولموشدور کی ۲۲۰ میلاددان قاباق حکومت یاراتمیش و ۲۰۹جو ایل میلاددان اؤنجهیه قدر خاقاننلیق تختینده اوتورموشدور. ۱۱ ایل حکومتینده، چینی دال اوتورتموش و گوجلو امپراتورلوغونو ساخلامیشدیر. اونون آدی تئومان یا توماندیر. بو آد قوشون تشکیلاتیندا ایشلهنیلن بیر آددیر و معناسی اون مین کیشیلیک قوشونا باشچیلیق ائدن بیر کیشییه دئییلیر. تورک قوشونو: اون، یوز، مین و اون مینلیک بؤلوملره بؤلونه رک اون باشی، یوزباشی، مین باشی و تومان آدلاناراق قوشون تشکیلاتیندا کوماندارلارین عنوانلاری آدلانیردی، نئجه کی بوگون همین ایراندا جوخه، گروهان، گردان، هنگ، تیپ، لشکر، سپاه و ارتش اولاراق باشچیلاری سرجوخه، سرگروهبان، سرگرد، سرهنگ، سرتیپ، سرلشکر، سپهبد و ارتشبد آدلانیر. تومان دئدیکده اون مینلیک بیر قوشونون باشچیسی دئییلیردی. تومان دا بئله بیر مقام صاحبی اولاراق خاقانلیغا چاتیر و تومان آدی ایله تاریخده تانینیر.
تومان بیر دموکراتیک حکومت یارادیر و اؤزو شانکو عنوانلی یئرلی حکمدارلار سئچه رک مرکزی حکومته باغلی ایشلری گؤرورموشلر. او ائله گوجلو-ایدی کی چین دولتی مشهور چین دیوارلارینی اونون قارشیندا چکدیردی و یوزایللر بویو تورکلره سد اولسون دئیه رک هر ایل تعمیر ائدیب اوزالدیردی، آما یئنه تورکلر قارشیندا بیر کئچیلمز سد اولامادی. تومان چین ایالتلرینی الده ائدیب و چین حکومتیندن باج آلیردی.
۲۰۹ ایل میلاددان قاباق تومانین اوغلو مئته خاقان ایش اوستونه گلدی. مئته خاقان آتاسیندان دا داها آرتیق لیاقت گؤسته ریب و هون امپریاسینی داها گوجلندیردی و گئنیشلندیردی. مئته خاقان ۲۰۹ دان ۱۷۶ ایل میلاددان قاباغا کیمی – یعنی ۳۳ ایل حکومت سوردو و تاریخده اؤزوندن بؤیوک ائتکیلر قویدو. اونون تاریخده قالان ایشلری بونلار اولدو:
امپریانین گئنیشلیگی
تورک تشکیلاتینین قورولماسی
دموکراتیک سیستمین یاراتماسی
تقویم یاراتما
و . . .
مئته خاقان هون – تورک امپریاسینین هم گوجلندیردی و هم گئنیشلندیردی. اونون زمانیندا هون توپراقلاری آسیانین چوخ توپراقلارینی احاطه ائدیردی.
مئته خاقان قوشون تشکیلاتی ایله برابر حکومت تشکیلاتینی دا محکملندیردی و دولت ایشلرینی بیر مرکزه باغلی اولاراق نظام وئردی. اونون زمانیندا بئله تشکیلاتین یاراتماسی اونلارین تدبیر و فکر صاحبی اولدوقلارینی گؤستهریر. بونلاردان قالان یازیلار هله لازمی قدر آراشدیریلمامیش و علمی تکلیفلر بو حقده یئرده قالمیشدیر.
دموکراسیا یاراتماق اوچون، حتا پروتوتورکلر زمانیندا آغ ساققاللار شوراسینی داها گوجلندیرمک دولت اوچون ده یاردیمچی اولموش و شانکو سیستمی گوجلنمیش و بئلهلیک خالق کوتله لری اؤلکهنین تقدیراتیندا سهیم اولموشلار.
تقویم علمی بیر شکیل تاپمیشدیر. بیلیرسینیز بوگون ده هله ایراندا هر اون ایکی ایل بی دوره اولاراق، هر بیر ایل ده بیر حیوان آدی ایله باغلی آدلانیر مثلا: سیچان، قویون، دونقوز، تویوغ و…
بو تقویم مئته خاقان طرفیندن یاراتمیشدیر. هر ۱۲ ایل بیر دوره ساییلمیش، عینی حالدا هر دوره انسان یاشاییشیندا و عمرونده ده بیر دؤره آدلاندی: ایلک ۱۲ ایل – اوشاقلیق دؤره سی، ایکینجی ۱۲ ایل – گنجلیک دؤره سی، اوچونجو ۱۲ ایل – کیشیلیک دؤره سی، دؤردونجو ۱۲ ایل – پیشمیشلیک دؤره سی، بئشینجی ۱۲ ایل – تجربه دؤره سی و آلتینجی ۱۲ ایل قوجالیق دؤرهسی.
مئته خاقاندان سونرا اونون اوغلو “کی اوک” خاقان اولدو. اونون دا امپراتورلوق دؤرهسی هون دولتینین عظمتلی دورانی ساییلیر. “کی اوک”دان سونرا اونون اوغلو چیچی خاقان اولدو. اونون زمانیندا چین توطئه لری گوجلندی. ۵۸ دن ۵۴ ایل میلاددان اؤنجه ایللری آراسیندا چین هون امپریاسیندا رخنه سالا بیلدی، هون دولتینین توپراقلاریندا تفرقه یاراتدی و بیر سیرا توپراقلاری اؤز الینه آلدی. هون دولتی بو زمان چینه باغلیلیق و باغیمسیزلیق آراسیندا قالیر. یاواش – یاواش هون امپریاسی ایکی بؤلومه: دوغو و باتی هونلارینا بؤلونور. چین گوجله نه رک هون ضعیفلهییر. چین جاسوسلاری بؤیوک ضربهلر وورا بیلیرلر. نهایت هون دولتی ۲۱۶م ایلینده پوزولور.


text:
یوهان سباستیان باخ
یوْهان سباستيان باخ (آلمانجا:Johann Sebastian Bach ؛ دوْغوم. ۲۱ مارس ۱۶۸۵، آیزناخ – اؤلۆم. ۲۸ جولای ۱۷۵۰، لایپزیق) — دۆنیاجا تانینمیش آلمان بستهکاری و اوْرق مۇسیقیچیسی، باروْک دؤورۆنۆن ان گؤرکملی تمثیلجیسی، بۆتون دؤورلرین ان بؤيوک بستهکارلاریندان بیری.
باخ، «Brandenburg Concertos» و «Goldberg Variations» کیمی چالقیسال (اینسترومنتال) موسیقیلری ایله یاناشی ووْکال موسیقیسینده یاراتدیغی «Mass in B Minor» و «St Matthew Passion» اثرلری ایله ده تانینیر. اوْ چوْخسسلی (پوْلیفوْنیک) موسیقینین "آتاسی" سايیلیر. داهی بستهکارین اؤلۆمۆندن سوْنرا قوْيوب گئتدیگی زنگین موسیقی میراثی بیر مۆدّت دقّتدن کناردا قالیب، ۱۹-جو عصرده باشقا داهی آلمان بستهکاری مِندلسوْن، باخین موسیقیسینی يئنیدن کشف ائدیر.
باخین آدی تاریخده ۱۰۰ ان چوْخ اؤیرنیلمیش شخصیتلر لیستینده یئرلشیبدیر.
یاشاییشی[دَییشدیر]
اوشاقلیغی (۱۶۸۵-۱۷۰۳)[دَییشدیر]
یوْهان سباستیان باخ، ۲۱ مارس ۱۶۸۵-جی ایلده آلمانین تورینقن ویلایتینین آیزناخ شهرینده آنادان اوْلموشدور و قوتسال جوْرج کلیساسینین اوْرق ایفاچیسی یوْهان آمبریسیوس باخ و ماریا الیزابت لامِرهیرت باخین سککیزینجی و ان کیچیک اوشاغی ایدی. آتاسی بالاجا یوْهانا هله اوشاق ایکن ویوْلوْن و هارپسیکوْرد ایفا ائتمهگی اؤیرهدیر. اوْنون عمیلرینین هامیسی پئشهکار موسیقیچیلر ایدیلر. عمیلریندن بیری یوْهان کریستوْف باخ (۱۶۴۵ - ۱۶۹۳) اؤزللیکله آدلیم ایدی. اوْ قارداشیاوْغلونا اوْرق ایفاچیلیغینین اینجهلیکلرینی اؤیرهدیر. باخ، عاییلهسینین موسیقی باشاریلاری ایله فخر ائدیر و سوْنرالار ۱۷۳۵-جی ایلده اؤزۆنۆن «موسیقیچی باخ عاییلهسینین کؤکَنی» آدلی اثرینی یارادیر.
باخین آناسی ۱۶۹۴-جۆ ایلده دۆنیادان گئدیر. بوندان سککیز آی سوْنرا آتاسی دا دۆنیادان کؤچۆر. اوْنیاشلی باخ، قوْنشو اوْردروف شهرینده اوْرق چالاراق چالیشان بؤیۆک قارداشی یوْهان کریستوْف باخین (۱۶۷۱ - ۱۷۲۱) حیمایتی آلتینا کئچیر. بورادا باخ قارداشیندان دَیرلی موسیقی درسلری آلیر. قارداشی اوْنو گۆنئی آلمان موسیقی مکتبینین یوْهان پاخِلبِل و یوْهان یاکوب فوربِرقر کیمی شخصلرین، ائلهجه ده قوزئی آلمان موسیقی مکتبینین، فرانسه موسیقی مکتبینین ژان باپتیست لولی، لوئیس مِرشان و مارین مارئ کیمی موسیقیچیلرین و ایتالیالی موسیقیچیسی قوْروْلاموْ فیرِسکوبالدی و باشقالارینین یارادیجیلیغی ایله یاخیندان تانیش ائدیر.
۱۴ یاشیندا باخ، مکتب یوْلداشی جوْرج اِردمان ایله بیرگه قوْتسال روْمان ایمپیراتورلوغونون ان بؤیۆک شهرلریندن بیری اوْلان هامبورق شهرینین یاخینلیغیندا اوْلان لونِبورق شهرجیگینده یئرلَشن قوتسال میخاییل مکتبینده ائییتیم (تحصیل) آلماق ایمکانی الده ائتمیشدیر. اوْرادا کئچیردیگی ایکی ایل، باخین یاشاییشیندا و موسیقی یارادیجیلیغیندا دؤنۆش نؤقطهسی روْلونو اویناییر و بستهکارا اوروپا موسیقیسی گلهنکلری (سۆنّتلری) ایله داها یاخیندان تانیش اوْلماق ایمکانی وئریر. کاپِللا کوْروندا ایفا ائتمکله یاناشی، مکتبده اوْرقدا ایفا ائدیر. بو مکتبده اوْخودوغو ایللرده، فرانسه، ایتالیا و لاتین دیللری، ائلهجه ده دین، تاریخ، جوغرافیا و فیزیکده آیرینتیلی (مۆفصّل) تحصیل آلیر. اوْ همی ده آلمانین قوزئی ایالتلریندن دیپلوْماسی، دؤولتچیلیک و حَرب ساحهلری اۆزره تحصیل آلماق اۆچۆن گلَن اشرافیلرین اؤولادلاری ایله تانیش اوْلور. لونِبورق شهرینین آدلی-سانلی اوْرق ایفاچیلاری ایله اؤزللیکله ده جوْرج بوْهم ایله ایلیشگی قورور، یوْهان آدام رینکِن و نیکوْلاو کیمی او دؤورون آدلیم موسیقیچیلری ایله تانیش اولماق اۆچۆن هامبورقا سفرلر ائدیر. بو موسیقیچیلرله اولان ایلیشگیلری اوْنون بیر بستهکار کیمی یئتیشمهسینده اؤنملی ائتگیسی (تأثیری) اوْلموشدور.
وایمار، آرناشتات و مولهاوزِن (۱۷۰۳-۱۷۰۸)[دَییشدیر]
۱۷۰۳-جۆ ایلین ژانویه آییندا تحصیلینی قورتاردیقدان آز سوْنرا، باخ تورینقنین بؤیوک شهرلریندن بیری اولان وایمار شهرینده هِرسوق یوْهان اِرنستین سارای موسیقیچیسی پوْستونا تعیین اوْلونور. اوْ وایماردا کئچیردیگی یئددی آی ایچینده باشاریلی هارپسیکوْرد ایفاچیسی کیمی تانینیر. باخ، آرناشتاتداکی قوتسال بوْنیفِس کلیساسینا گتیریلَن یئنی اوْرقا تکنیک اینجهلهمهلری کئچیرمک و اوْرقدا ایلک ماهنینی ایفا ائتمکله گؤرَولندیریلیر. «باخ عاییلهسی» توْرینقنین اَن اَسکی (قدیم) شهری اوْلان و وایمارین ۱۸۰ کیلومتر گۆنئیینده اوْرمان (مئشه) یاخینلیغیندا یئرلَشن آرناشتات شهری ایله یاخین ایلگیلری واریدی. ۱۷۰۳-جۆ ایلین آقوْست آییندا باخ قوتسال بونافِس کلیساسیندا اوْرق ایفاچیسی کیمی ایشلهمهگه راضیلاشیر. بیر مۆدّت سوْنرا باخ اوْرق پرلودلارینی بستهلهمهگه باشلاییر. باخین آرناشتاتداکی گۆجلۆ عاییله ایلگیلری و ایش صاحابینین موسیقیسئوَرلیگی، گنج باخ ایله آرناشتات شهر حاکیملرینین آراسینداکی گرگینلیگین قارشیسینی آلابیلمیر. بو گرگینلیگین یارانماسینا نَدن (عیلّت)، باخین کوْر ایفاچیلارینین پئشهکارلیق سويّهسیندن ناراضیلیغی و داها اؤنملیسی اوْنون ۱۷۰۵-۱۷۰۶-جی ایللرده آرناشتاتی اؤزباشینا ترک ائدهرک، اوستادی دیتریخ بۇکستوْهود و اونون مکتبینه باش چکمهسی اوْلموشدور. باخ آلمان اوْرق موسیقسینین آتاسی حِساب ائتدیگی بۇکستوْهودو گؤرمک اۆچۆن ۴۰۰ کیلومترلیک یوْلو آیاقدا گئدیر. باخین ایلکین اثرلرینده بۇکستوْهودون یارادیجیلیغی اساس روْل اویناییبدیر. آرناشتاتداکی یئتَرینجه یاخشی دورومونا (وضعیتینه) باخمایاراق، باخ ۱۷۰۶-جی ایلده بورادان اوزاقلاشماغا و موسیقی فعالیتینه باشقا یئرده داوام ائتمهگه قرار وئریر. اوْنا مولهاوزِنده قوتسال بلاسیوس کلیساسیندا داها گلیرلی (منفعتلی) بیر اوْرقچولوق ایشی تکلیف اوْلونور. گلَن ایل، باخ داها یۆکسک معاشلی و دیلهدیگی داها یاخشی کوْر هئیأتی ایله تجهیز اوْلونموش بو وظیفهنی قبول ائدیر. مولهاوزنه گلمهگیندن دؤرد آی سوْنرا، ماریا باربارا باخ آدلی عمیقیزیسی ایله ائولَنیر. اوْنلارین یئددی اوشاغی اولور، لاکین بونلاردان یالنیز دؤردۆ یئتکینلیک یاشینا چاتابیلیر. اوشاقلاریندان اۆچۆ (ویلهلم فریدمان باخ، یوْهان کریستیان باخ و کارل فیلیپ امانوئل باخ) باروْک دؤورونون آردینجا گلمیش روْکوْکوْ طرزینین بؤیۆک بستهکارلاری اولورلار.
گؤرونور مولهاوزن شهرینین حاکیملری و کلیسا نومایندهلری یئنی موسیقی رهبری اوْلان باخدان راضی ایدیلر، ائله کی اونلار باخین قوتسال بلاسیوس کلیساسینین اوْرقونو یئنیلهمک کیمی باها باشا گلَن فیکرینی اوْیبیرلیکله بَینمیش و باخین ۱۷۰۸-جی ایلده یئنیجه سئچیلمیش شهر شوراسینین آچیلیش تؤرَنینه (مراسیمینه) حصر اوْلونموش «Gott ist mein König» (تۆرکجه: «تانری منیم شاهیمدیر») اثرینی بؤیوک اوْنای (بَینمه حیسّی) ایله قارشیلامیشلار. بونونلا بئله ائله اوْ ایل باخا وایماردان داها گلیرلی ایش تکیلفی گلیر.
وایمار (۱۷۰۸-۱۷۱۷)[دَییشدیر]
مولهاوزنده کئچیردیگی بیر ایله یاخین مۆدتدن سوْنرا، باخ بیر واختلار نؤکر کیمی ایشلهدیگی وایمار هرسوق سارایینین اوْرق ایفاچیسی و کوْنسرت مایستری اۆچۆن سئچیلیر. اوْلدوقجا سخاوتلی مواجیب آلماغی و بۆتۆنلۆکله بؤیۆک و یۆکسک پروفسیونال موسیقیچیلر هیأتی ایله ایشلهمک ایمکانی بو کئچیدی داها دا سۆرعتلندیریر. باخ عاییلهسی ایله بیرگه هرسوق سارایینین بئش آددیملیغیندا یئرلشن بیر ائوده یاشاییردی. گلن ایلی گنج عاییلهنین ایلک اؤولادی دۆنیایا گلیر و اوْنلارا ماریا باربارانین سوبای باجیسی دا قوْشولور و اؤلۆمۆنه قدر عاییلهنین ائو ایشلرینه نیظارت ائدیر. «باخ عاییلهسی»نین داها ایکی موسیقیچیسی – ویلهلم فریدمان باخ و کارل فیلیپ امانوئل باخ – ده وایماردا آنادان اولموشدورلار. باخ وایماردا اوْلارکن، اوْرقدا ایفا ائتمک، اثرلر بستهلهمک و هرسوقون آنسامبلی ایله مۆختلیف کوْنسرتلرده چیخیش ائتمک کیمی گئنیش ایمکانلاری اولموشدو. کوْنترپوْینت تکنیکینین اوستاسی اوْلان باخ، فۇقلارینی ایلک اوْلاراق وایماردا یازماغا باشلاییر. بۆتۆن فوقلارینین عکس اوْلوندوغو Das wohltemperierte Klavier آدلی اَن بؤیوک توْپلو بیر جۆت ماژور و نیسبی مینور اولماقلا ۴۸ پرلود و فوقدان عیبارتدیر. بو اثر کوْنترپوْینت تکنیکینین ایشلنمهسی و تدقیقینده ایلک تَمل (اساس) اثر ساییلیر. بو اثرده آچارلارین تام آدلاندیرمالاری و آچارلار آرالارینداکی کیچیک فرقلر ده گؤستریلمیشدیر. وایمارداکی ایللر هم ده باخین بؤیۆک اوْغلو ویلهلم فریدمان اۆچۆن یازدیغی «اورق حاقیندا کیچیک» کیتاب ایله ده یاددا قالیر. بو اثر باخین حیاتینین ایکی اساس آماجینی – موسیقینی تدریس ائتمهگه اوْلان سوْنسوز باغلیلیغی و کوْر موسیقیسینه اوْلان سوْنسوز موحبتینی – تشکیل ائدیر.
یارادیجیلیق طرزی[دَییشدیر]
عاییلهسی[دَییشدیر]
اثرلری[دَییشدیر]
اوْرق اۆچۆن اثرلری[دَییشدیر]
فیلموْقرافی[دَییشدیر]
- پاییز سوْناتاسی (فیلم، ۱۹۷۸)
- پیانوْچو (فیلم، ۲۰۰۲)


text:
ایهیم!… باشلاندی!
رقیه کبیری
« شکیلی بیچیمیندن آییرماق نه دی کی؟ آییریب، اویانادا کئچه رم. هله کوکلا تئاتری* کیمی ایپدن آسلاییب، نئجه ایستهسم، الیمده ده اوینادارام!»
راوینین شیلتاقلیغی توتوب. فرقلی بیر حیکایه یازماغی گلیر. گاهدان موراویانین طرزی کیمی،گوندهلیک حیاتین آخیمیندا، جینسیت دن آسیلی اولان دوشونجهلره، اؤزوندن اؤزگهلشمه قونولارینا توخونماغی گلیر. بلکهده نیشانه شناس، امبرتو اکونون بائودولینا رمانی کیمی باشلانیشدا کاراکترین دیلیندن یازیلیمش بول- بول املایی غلطلرله یازسین دئیه، دوشونور. نه ده اولسا منیم اون آلتی یاشلی کاراکترلریم بائودولینایلا یاشیددیلار. هانریش بُل ون تلخهییندن ده کئچه بیلیمر. اونون کیمی روایت ائده بیلسهایدی، اؤزونو راویلرین راویسی آدلاندیرا بیلردی. اما من بیر یازیچی اولاراق بعضن راویایله راضیلاشا بیلیمرم. بوراسی نه ایتالیا، نه ده آلمان اؤلکهسیدیر. بو مکان آذربایجانین اورهیینده چیرپینان مکاندیر. بیر باخیسان، ارگ هله ده سینمیش بئلیایله دایانیب. تاریخی گونلری یانسیدان تربیت کیتابخاناسی اونونلا اوز- اوزه، گؤز- گؤزه باخیر. دردلری دئشمک قصدیم یوخدور. ویترینینده سیرایلا دوزولموش، اوخومانماغی گؤزلهین کیتابلاردان هئچ سؤز آچمیرام. آلمانلی لارین تیکدییی ساعات بیناسی هله ده دیم- دیک یئرینده دایایبب. یانمیش کیتابلارین سیس- دومان خاطیره سی، بعضن ساعاتین عقربهلرینی ائله اویودور کی، آیلار سورور، هله عقربهلر یوخودان آییلا بیلمیرلر. گؤی مسجیدی پاساژلار چئورهلهسهده، اونون کناریندا کی ۴۰۰۰ ایل قدمتی تمثیل ائدن مزارلار هله ده گؤزدن ایتیلهسی دئییل.
خاسا بئیینلی راوینین بئینینه باتمیر کی، من گونهباخانلار شهریندن گلمیشم. تبریزده، عئینالی اتهیینده،گُسل اوستونده تیکیلمیش بیر آپارتماندا اَیلشیرم. نه ایتالیانین حال- هاواسین آنلاییرام، نه ده موراویایلا، اکونون طرزینده یازاماغی باجاریرام. اؤزومو اودا- کؤزه وورسام دا، روایت قلمیم، هانریش بُل قلمی اولا بیلمز. گل ده بو سؤزلری یئددی رنگه چالار راویمه قبول ائتدیر. دینلهمیر کی، دینلهمیر! شکیل لری بیچیمیندن آییرا بیلرم، دئییر.
ساعاتلاردیر اوتوروب، ایکی معصوم شکیله گؤز تیکمیشم. او قدر بکر، او قدر دوغال باخیشلاری وار کی، « بو معصومیته هئچ حیکایه یازماق اولماز» دئییرم. هفته خیال راوینین الیندن بئزمیشم. آز قالیرام ،اونون قولاغیندان توتوب، حیکایهدن ائشییه آتیم. باشقا بیر راوی تاپا بیلمهسم ده، اؤزوم کئچیب اونون یئرینده ایلهشه رم. نه ده اولسا اوشاقلیقلاریم ناغیل دینلهمکله کئچیب. ملیک محمدین کسیلمیش، اوستونه دوز سپیلمیش بارماغی یوخودا اورهییمی آجیشدیریب. گئجهلر قمر وزیرین خیالیایله یاتمیشام، شمس وزیرین فیکیرایله گوندوزه گؤز آچمیشام. مدرسهدن دؤندویومده ساکین دربندلرده، مادر فولادزره آز قالیب کؤلگهمی یاخالاسین. ایندینین ایندیسی،یاشامیمی شوشهدن نازیک، اینجه سؤزلرین ایچینده توتموشام. هلهده دئولرین الینده سینماسیندان قورخورام.
من حیکایه یابانجیسی دئییلیم کی! روایلیک نه دیر کی؟ اوچ- بئش کاراکتری یان- یانا دوزوب، اونلارین آغزینا نه ایستهسن قویوب، دیللریندن نه ایستهسن دینلهیه بیلرسن. اما منیم راویم کؤنزدی. بیر سوژه بئینینه باتدیغیندا، دونیانین اوستا جراحلاری بئله اونو بئینیندن چیخارا بیلمز، هله قالسین منیم کیمی اوزو یوموشاق یازیچی اولسون. ایکی آیاغین بیر باشماغا تپیب، ایکی جینسیتدن، ایکی شکیلی، ایکی گون بیر یئرده قوناقلاندیریب، اونلاری ایزلهمهیی گلیر. بیر-بیرلرینه نئجه، نه تَهَر داوراندیقلاریندان حیکایه یازماق ایستهییر. چاره سیز قالمیشام. نه دئیه بیلرم کی!
منیم معصوم شکیل لریم، ایللر بویو اونودولموش آلبوم دان تانیمادیقلاری بیر مکانا یول آزیبلار. جغرافیاسیز بیر یئرده قاپیسیز بیر مکاندی. دؤرد دیواری وار یوخسا ایکی دیواری، بللی دئییل. ایکی شکیل. آغ- قارا، اون آلتی یاشلی؛ آلا گؤز ایله، قاراقاباق…
آلا گؤز، هؤروکلرینی یئنیجه آچمیش، قیوریم ساچلاری ایکی طرفیندن سینهسینه دوغرو شلالهلنمیش بیر قیز. گؤزلری خمار دئییل. هئچ شاعیرین غزل قایناغی اولماییب. دوداقلارینین رنگی، هئچ شعره بزک وئرمهییب. باخیشی اورکک مارالین باخیشی دی. قاراقاباعین دوداغینین اوستونده سئیرک گؤیرتی، غرورولو ، استرس لی باخیشلاری اوزاقلارا باخیر. راوی فیکیره دالیب. چالیشیر شکیل لری بیچیم لریندن آییرسین. ساپدان آسیلمیش قولچاق کیمی اونلارین دویغولارین نماییشه قویسون. منسه دیلیمی دیشیمده سیخیرام. بو قونودا راوی یه هئچ بیر یول گؤسترهمیهجهییمه قرارلییام. راوی چاره سیز قالیب. منیم اورهییمه سانکی سرین سو سپیرلر. بیلیرم؛ شکیل لری هئچ کیم بیچیمیندن آییرا بیلمز”. راحات اوتورا بیلیمرم. زهر دیلیمله راوینی سانجیم، دئییرم :« فیکر ائله سین به لیلی مجنون یازاجاخسان! یوخسا شیرین له فرهادی؟»
روای منیم سؤزومو ائشیتمهمیش کیمی گؤزونو اؤنونده کی صحیفهیه تیکیب. اوجا سسله باغیریرام:
«خبرین وار هانسی یوز ایلده ییخ؟»
منه قولاق وئرمیر. سؤزوم هئچ دخلینه دئییل. آلا گؤزله، قاراقاباغین شکیللرینده، ایتیب، باتیب، سانکی. راوینین اوزنه ساری اَییلیرم. شکیللره باخماغینا مانع اولورام:« ۲۰۱۳ ده ییخ هااااا…»
راوی آغزین اَییب، تمسخرله منیم سؤزلریمی اؤزومه قایتاریر:« ۲۰۱۳ ده….۲۰۱۳ ده…بیلیرم دا… دئییرسن به من نظامی یم؟ من کیم اولارام کی، فرهادلا -شیرینی یازیم؟! باخ گؤر بو شکیل لرده، سن تئشه گؤرورسن یا قایا ؟؟؟»
عصبی حالدا اونون باشینا باغیریرام:« بو معصوم شکیل لردن ال چک!».
آلا گؤزله، قارا قاباغین باخیشلارینین معصومیتی اورهییمی تیترهدیر. شکیللری راوییه گؤستردییمه پئشمانام. حیکایه اوچون اونلارین معصومیتیندن فایدالاندیغیما، اؤزومو گوناهکار حیس ائدیرم. بیر داها راوییه اوز توتورام: « بوش وئر بو حیکایه نی. گل باهالیقدان، دلاردان، نفت دن یازاق. اصلا سن هر نه ایسته سن یازاق. آنجاق بو شکیللری بوشلا. سؤزلر، بوایکی معصومیتی تصویره چکه بیلمز!»
روای ترسه- ترسه منه باخیر:«معصومیت؟ کیم دئییر من معصومیت دن یازاجاغام؟ اؤزون دئدین ها ۲۰۱۳ دهییخ!»
ائشیتدیغیم سؤز، اورییمه قورخو سالیر. بئله اوزو قیرمیزی، دیل اوزون راوی یه هئچ راستلامامیشدیم:« به ندن یازاجاقسان؟»
راوی گؤزونو گؤزومه زیللهییب« دؤز!» دئییر.
نه ائدهجهییمی بیلمیرم .آزقالیر حیکایهنین فایلینی یئرلی- دیب لی کامپیوتریمدن سیلیم. بلکه کاراکترلرین معصومیتدن، راوینین خاسا خیاللاریندان، منی ایچینه چکن نوستالژیادان یاخامی قورتاریم .
حیکایه نی بوراخیب، اؤز فیکیر- خیالمدا دولاشیرام. راوینین سئوینجک سسی منی اؤزومه گتیریر: « ایهیم!… باشلاندی»
قاراقاباق یئرینده قیمیلدانیب، آلا گؤزه ساری دؤندو. آلا گؤز اؤزونو بیلمهمزلییه وورسادا، گؤز آلتی اونو سوزدو. منسه ال- قولوم سوستالدی. راوینین آرخاسیندان بویلانیب، اونلارا باخدیم.
آلا گؤز باشینی یوخاری قالدیردی. قاراقاباغا باخیب، کوسهین قیزلار کیمی دوداقلارین بوزدو. قارا قاباغین دوداغی قاچدی.
گؤردوکلریمه اینانا بیلمهدیم. یئنه ده راوینین باشینا باغیردیم: « اونلاری هیپنوتیزم ائله دین؟ »…
راوی سانکی نه دئدییمی ائشیتمیر. سایماز یانا اؤز ایشینده دی. منی یازیچی دئییل، آدام حسابینا بئله قویمور. گؤزلری گولور. قاراقاباغین شکیلی آیاق توتوب، آستا- آستا آلا گؤزون شکیلینه یاخینلاشیر. اونون اؤنونده دایانیر. گولور. آلا گؤز اورکک باخیشلارین اونون گؤزوندن قاچیرا بیلیمر. اوتانقاچ – اونانقاچ گولور. باخیشلارین یئره تیکیر. قارا قاباق الینی اونا ساری اوزالدیر…
راوی آز قالیر سئوینجکدن قانادلانیب، اوچسون. منسه آلا گؤزله قاراقاباغین معصومیتینه توخونماغا تحملم یوخدور. هله قالسین کی توخونان شخص حیکایهمین راویسی اولسون. دلی کیمی باغیریرام:«شکیللر بیچیمیندن آیریلا بیلمز»…
راوینین قولوندان یاپیشیب، حیکایهمین قاپیسین آچیب، اونو ائشییه سالیرام…
*کوکلا تئاتری: خیمه شب بازی
۱۳۹۱.۱۱.۱۴


text:
تۆرکیه عیراغینگ توُپراق بیتِولیگینه گۆیچلی یاغدایدا قوُلداو بریأر
اؤنجۆ کِچِهلی تۆرکیأنینگ عیراغینگ قاراشسیزلیغی و توُپراق بیتولیگینه، بایلیغی و دورنوقلیلیغا گۆیچلی یاغدایدا قوُلداو بریأندیگینی آیتدی
تۆرکیه عیراغینگ قاراشسیزلیغینا و توُپراق بیتِولیگینه برن گۆیچلی قوُلداوینی همیشه قوُرایاندیغینی و عیراغینگ توُپراق بیتولیگی و قاراشسیزلیغینا ترور قورامالاری تاراپیندان پأسگِل بریلیأندیگینی بیلدیردی.
بیرلشن میللتلر قوراماسی نینگ حوُوپسوزلیق گنگهشی 20-نجی ایول دا عیراغینگ دمیرقازیغینداقی دهوک ولایاتیندا 9 یؤنه کی یورتداشینگ اؤلمهگینه سبأپ بوُلان هۆجۆم بیلن باغلانشیقلی ماصلاحات گچیردی.
تۆرکیأنینگ بیرلشن میللتلر قوراماسینداقی وکیلی اؤنجۆ کچِهلی گنگه شده برن بیاناتیندا تۆرکیأنینگ هۆجۆمینگ ایزی یانیندا عیراق حؤکۆمتی و دمیرقازیق عیراق کۆرت بؤلگه له یین دوُلانشیغی بیلن دیالوگا گیرندیگینی و داشاری ایشلر وزیرلیگی نینگ بیانات بریپ تۆرکیأنینگ حاقیقاتینگ یۆزه چیقاریلماغی اۆچین هر حیلی ایش آلیپ بارماغا طایار بوُلاندیغینی ایغلان ادندیگینی بیلدیردی.
کچه لی آنکارا بیلن بیله لیکده تۆرکیأنینگ بغدات داقی ایلچیحاناسی و اربین دأکی کنسولی نینگ دا مسئلأنینگ آنیقلانماغی اۆچین طایارلیق بیلدیرندیکلرینی یاتلاتدی و بو هۆجۆمی یازغاریپ عیراغینگ حؤکۆمتی نینگ درنگو ایشلرینی قوُلدایاندیقلارینی و بو هۆجۆمینگ تۆرکیأ قارشی قارا پروپاگاندا اۆچین قورالاندیغینی آیتدی.
اؤنجۆ کچه لی2021-نجی ییلینگ 22-نجی آگوستیندا دا دهوک دا شوُل یرده بیر اولاغا هۆجۆم قورالاندیغینی و 2 عیراقلی توریستینگ اؤلِندیگینی یاتلاتدی و بو واقادان سوُنگرا دا دررِو تۆرکیأنی قارالاماغا باشلاناندیغینی اِمما هۆجۆمینگ جوُغاپکأری نینگ ترور قوراماسی پ. ک. ک بوُلاندیغی نینگ آنیقلاناندیغینی بیلدیردی.
کِچِهلی تۆرکیأنینگ عیراغینگ قاراشسیزلیغی و توُپراق بیتولیگینه، بایلیغی و دورنوقلیلیغا گۆیچلی یاغدایدا قوُلداو بریأندیگینی ده سؤزلرینه قوُشدی.
دِگیشلی حابارلار
دمیرقازیق عیراق دا 4 ترورچی تأثیرسیز یاغدایا گتیریلدی
تۆرکیأنینگ قشونی نینگ دوُوام اتدیریأن پنچه- کیلیت حرکتینده پ. ک. ک ترور قوراماسی نینگ 4 ترورچیسی تأثیرسیز یاغدایا گتیریلدی
ایکی آیدا غاللا کریدوریندان 5.4 میلیون تن غاللا گچیریلدی
غاللا کریدوری تۆرکیأنینگ دیپلماتیک تاغاللاسی بیلن یوُلا قوُیولیپدی
خلوصی آقار: اژه دنگیزینده پاراحاتچیلیق چؤزگۆت ایسلهیأریس
تۆرکیأنینگ قوُرانماق وزیری: اژه دنگیزینده پاراحاتچیلیق چؤزگۆت ایسلهیأریس


text:
تورکسوی طرفیندن اعلان ائدیلن “۲۰۱۲ میرزه فتحعلی آخوندزاده” ایلی باشا چاتیر.
اونلو آذربایجانلی اویون یازاری آخوندزادهنین آنیلدیغی قاپانیش ائتکینلیکلری قوزئی قیبریس تورک جمهوریتینده باشلادی. اولوسلارآراسی تورک کولتورو تشکیلاتی، تورکسوی طرفیندن ۲۰۱۲.جی ایل مشهور آذربایجانلی اویون یازاری میرزه فتحعلی آخوندزادهنین آنادان اولماسینین ۲۰۰.جو ایلی اولماسی وسیلسیله آخوندزاده ایلی اولاراق اعلان ائدیلمیشدی. بو ایل چرچیوهسینده پانئللر، آنما فعالیتلری، فیلم گؤسیریملری و تاتر اویونلارینین سرگیلنمهسی کیمی بیر چوخ ائتکینلیک حیاتا گئچیرن تورکسوی، قاپانیش ائتکینلیکلرینه قوزئی قیبریس تورک جمهوریتینده باشلادی.
آذربایجان یازیچیلار بیرلیگی باشقانی آنار رضایئو، “چوخ موتلویام کی تورک دونیاسینین بؤیوک صنعتچیسی، دوغونون ایلک درام یازاری میرزه فتحعلی آخوندزاده اوچون تورک دونیاسینین بو جنت وطنینده، قوزئی قیبریسدا ائتکینلیکلر یاپیرلار” دئدی.
تورکسوی باش یازمانی دوسئن کاسینوو دا، “آخوندزاده چوخ یؤنلو بیر اینسان، آنجاق تورکسوی اولاراق بیز داها چوخ ادبیات و تاتر ایله ایلگیلی اؤنجولویونه وورغو ائتمکدهییک. تورک دونیاسینین ایلک درام قورغوجوسو اولان آخوندزاده ان چتین ساحهلرین بیریله، کمدیله توپلومون آیدینلانماسینا، آنا دیلین گوزللشدیریلمهسینه چالیشمیشدیر. باتینی دوغویا و دوغونو دا باتییا تانیتمیشدیر” دئدی. دوغو آغدنیز اونیورسیتهسینده دوزنلنن ائتکینلیکده آخودزادهنین حیاتینی آنلادان “صاباحین ائلچیسی” فیلمینین ده ایلک گؤستریمی واردی. ۱۷-۱۸ دسامبر ۲۰۱۲ تاریخلری آراسیندا، آنکارا و ایستانبولدا گرچکلشدیریله جک قاپانیش ائتکینلیکلری ایله میرزه فتحعلی آخوندزاده ایلی سونا چاتاجاق.
http://www.trtturki.com


text:
کومان تورکجهسی
کومان تورکجهسی و یا کومانجا ، کومانلار طرفیندن دانیشیلمیش اولان و اسکی قیپچاق تورکجهسی قولونا باغلی اولان تاریخی تورک یازی دیلیدیر. بوگون دانیشیلمایان کومان تورکجهسینین، موعاصیر قیریم تاتار تورکجهسی و کاراچای-بالکار تورکجهسی ایله یاخینلیغی دیققت چکیجیدیر.
کومانلار، تورک دیللرینین شرقی اوروپادا دانیشیلمیش اولان قوللاریندان بیرینی دانیشیرمیشلار.
آدلاندیرما[دَییشدیر]
بو دیل، علمی یایینلاردا کومانجا و یا کومان تورکجهسی اولاراق موشخص ائدیلیر.
تاریخ
کومانلار، 11-نجی عصر ایله 14-نجو عصر آراسیندا، شرقی اوروپادا یاشامیش بیر تورک طایفاسیدیر. تاریخده قیپچاقلار ایله عئینی بیرلیک ایچینده اولموشلار، بونا گؤره ده زامان ایچریسینده قیپچاقلار ایله عئینی حساب ائدیلمیشلر.
کومان تورکجهسی، شرقی اوروپادا قارادنیزین قوزئیندا، قیسماً بالکانلاردا دانیشیلمیشدیر.
الیفبا[دَییشدیر]
اثرلر[دَییشدیر]
کودئکس کومانیکوس، او دؤنمده تورکلر طرفیندن یازیلمایان لاکین کومان تورکجهسینین دانیشما خصوصیتلرینی عکس ائتدیرن و دؤنمیندهکی تورک دیلینین قورولوشونو گؤسترن اؤنملی بیر اثردیر.


text:
`باش قرارگاه رئیسلری` نتیجهلر
خبرلر [798]
- اولاف شولتز و ولودیمیر زلنسکی آراسیندا تلفون دانیشیغی اولوب
- اوکراینا آوروپا بیرلیگینه گاز وئرهجک
- شولز:" آوروپا بیرلیگی داها اگمن و باشقالاریندان داها آز آسیلی اولمالیدیر"
- ادی راما: "تورکیه پرزیدنتی اولماسایدی، آشی لاریمیز اولمازدی"
- ایتالیا:"روسیا گازیندان آسیلیلیغی تامامیله آرادان قالدیراجاغیق"
- اوکراینا باش قرارگاهی روسیانین ایتکیلرینی آچیقلاییب
- اوکراینا:" روسیا اوردوسونون دونتسک ویلایتینده هوجوملارینین قارشیسی آلینیب"
- ماگدالنا اندرسون: "تورکیه ایله ایمضالانان اوچلو سندین شرطلرینه عمل ائدجییک"
- گوترش:"اوکرایناداکی محاربه ارزاق، انرژی و مالیه ایمکانلارینا جدی تأثیر گؤستریر"
- ینس استولتنبرگ تورکیه-یه تشککور ائدیب
- دوجاریک: "آنتونیو گوترش ایلک تیجارت گمیسینین یولا دوشمهسینی آلقیشلاییب"
- تۆرکیه، موصول باش کونسوللوغونا ائدیلهن سالدیرینی قینادی
- سانا مارین: "پروبلئمین ناتو ساممیتینه قدر حل اولوناجاغینا اینانیرام"
- جمهورباشقانی اردوغان ایله کاجا کالاس آراسیندا تلفون دانیشیغی اولوب
- مولود چاووش اوغلو ایله ینس استولتنبرگ آراسیندا تلفون دانیشیغی اولوب
- استولتنبرگ: "هئچ بیر ناتو متفیقی تورکیه قدر ترور هوجوملاریندان ضررر گؤرمهییب"
- بمت تهلوکهسیزلیک شوراسینین یئنی غیری-دایمی عضولرینین آدلاری آچیقلانیب
- خاریجی ایشلر ناظیرلیگی پاکیستانا باش ساغلیغی وئریب
- تورکیه ایرانا باش ساغلیغی وئریب
- "تورکیه" آدینین ایشلهدیلمهسی ایله باغلی ناتو-یا معلومات وئریلدی
- تورکیه و امریکا سلاحلی قوهلرینین باش قرارگاه رئیس لری گؤروشهجکلر
- یونانلی باش اسقفون اسلام قارشیدی سؤزلری اؤفکه اویاندیردی
- باش ناظیر بینالی ییلدیریم گونئی کره-یه سفر ائدیب
- لبنان باش ناظیری سعد حریری تورکیه-ده
- دونیا لیدرلری لوبنان خالفینا باش ساغلیغی وئریب
- تورکیه رادیو تلویزیون قورومو باش مودورو شئنول گؤکان، مقدونیهده


text:
دانیل پاسارلا
دانیل پاسارلا (اینگیلیسجه: Daniel Passarella) (دوْغوم:۲۵ مهٔ ۱۹۵۳ (۶۹ یاش) چاکابوکو) کئچمیشده بیر فوتبالیست و ایندیلیکده بیر مربی اوْلاراق چالیشیر. آرژانتین میلّی تیمی ترکیبینده چیخیش ائدیب و مودافع موقعیتینده اوْیناییب. پله طرفیندن "یاشایان اَن یاخشی ۱۰۰ فۇتبالیست"دن بیری اوْلاراق سئچیلهرک "فیفا ۱۰۰" لیستینده یئر آلیب.
اوْیونلاری[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ^ daniel passarella. River Plate – rivermillonarios.com.ar.
قارداش پروژهلرده دانیل پاسارلا گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.
- فوتبال اویونچولاری قارالامالاری
- فوتبال اویونچولاری
- ۱۹۵۳-جو میلادی ایلده دوغولانلار
- یاشایان اینسانلار
- بوئنوس آیرس ایالتینده دوغوملولار
- ۱۹۷۸ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
- ۱۹۸۲ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
- ۱۹۸۶ فیفا دونیا کاپی اویونچولاری
- ریورپلاته کولوبونون اویونچولاری
- فیورنتینا کولوبونون اویونچولاری
- اینتر میلان کولوبونون اویونچولاری


text:
پولیتزر اؤدولو
پولیتزر اؤدولو اؤدولو نیویورک شهرینده، کوْلومبیا بیلیم یوردو طرفیندن ژۇرنالیستیک، ادبیات و مۇسیقی کیمی ساحهلرده وئریلن پرستیژلی بیر اؤدولدور.
آمریکادا ان بؤیوک و پرستیژلی اؤدول قبول ائدیلن پۇلیتزر جاییزهسی، 19. عصرده یهودی منشألی مجار اصللی جوْزف پۇلیتزر آدلی بیر ژۇرنالیست طرفیندن قۇرولدو. ایلک اؤدوللرین 4 ژوئن 1917-جی ایلده وئریلمهسینه باخمایاراق، آرتیق آوریل آییندا آچیقلانیر.
اؤدوللر 21 بؤلومده وئریلمکده اوْلوب بۇنلارین 20 دنهسینین دیَری 10000 دولار قارشیلیغی نقد پۇل و بیر سئرتیفیکات. قالیبلر مۆستقیل بیر قۇرول طرفیندن سئچیلمکدهدیر.
قایناقلار[دَییشدیر]
آذربایجان دیلی ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Pulitser mükafatı»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (11 دسامبر 2017 تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
بو گون نظر صاحیبلرینی یوران فیکیر صاباح خالقی کدرلندیرجک. فیکر ائیلهمهیین شاعیرلیک صنعتی موسیقیدن آساندیر، یا شعر صنعتینی اؤیرنمکده بیر معمولی پیانو اؤیرتمنی قدهر زحمته قاتلاشمادان فن اهلینی راضی ائدهبیلهسیز. هر نه قدهر ائلییه بیلهسیز اؤزونوزو صنعتکارلارین تاثیرینده قرار وئرین یا او اؤلچوده ادبیز اولسون کی اونلارین حاقین آیدینلادین. قویمایین بو تاثیر یالنیز سیزی ماراقلاندیران بیر یا ایکی شاعیرین یازیلاریندان سئچدیگیز گؤزل سؤزلر اولسون.
فیکر ائیلهمهیین بعضی سؤزلر یالنیز نثرده یازیلا بیلمهدیگی اوچون شعر دونونا گیرمهگه اویغوندور. خیال تؤرهدن اولمایین، بو ایشی خوشا گلیم فلسفی مقاله یازانلارین عهدهسینه بوراخین.
وصفچی اولمایین، بیر منظرهنی یاراتماقدا بیلیکلی بیر رسام سیزدن یاخشی باجاریقلی اولا بیلر. شکسپیر «گونش قومرال گئییمله اوفوقدن چیخدیغی زامان» سؤزونو یازدیقدا، رسام گؤستره بیلمهدیگی بیر زاد وئریر. بو سؤزده وصف دئیه بیز زاد یوخدور، یالنیز ارائه وئرمکدیر.
گؤرکملی بیر دانشمند بیر زاد اله سالیب کشف ائتمهمیشدن اؤنجه اونو بیر عالیم آدیلا آلقیشلاییب، یا دا مکافاتلانیلماسینی ایستهمز. او ایشین اؤزوندن اؤنجه کشف اولان یوللارین اؤیرهنمهسینه باشلاییب، ایشی قاباغا آپارار و یالنیز اؤزو اؤنملی آدام اولدوغو اوچون اورهگینی خوش ائیلهمز. او ایلک درسیندن اله گتیردیگی بیلیکلر اوچون یولداشلاریندان آلقیش گؤزلمز. نه یازیق کی شعرین اول صینیفینده اولانلار بیر بللی ائوه ییغیشمادان هر یئره داغیلیبلار. دئمک خالقین دا شعردن اعتناسیز اؤتمکلرینین تعجب یئری وار.
اؤز شعرلریزی فعللر کیمی قیریقـ قیریق ائدیب سیندیرمایین. شعرین اورتاسیندا نسبتا” اوزون دایانماق ایستهمیرسیزسه، هئچ بیر مصرعی اؤز قورتولوشوندا اؤلولر کیمی ساکیت بوراخیب، آردیجا زیققیناراق یئنی بیر بیت باشلامایین. ائله یازین هر مصرعین قورتولوشو تازا بیر مصرعین دالغاسینا ال آتسین.
سیز شعر یازاندا موسیقییه حؤکوم سورن قایدالاردان آیری دوشمهمهلیسیز، هر بستهکار بستهلهدیگی بیر موسیقینی ثابت قرینهلر چرچیوهسینه سالار، سیز ده شعرین چرچیوهلرینی دوشونمهلیسیز. نظملی سؤز قوشماقلا، لفظلرین شکیلینی یا دا طبیعی سسلرین هابئله معنالارینی آرادان آپارمامالیسیز. بونلارین هامیسینا درین ایز سالان گوجلو ترکیبلر یارالدیب، سؤزو موزونلاتماق، آرتیق روح تری تؤکمک ایستهییر.
اولا بیلر شعرده یئرسیز آرا وئرمکله، مصرعلرین سونوندا و سؤزلرین اورتاسیندا سؤزلریز سکتهیه دوشسونلر، بیر بستهکار ارکسترینین سس گورلوغونا بئل باغلایا بیلر، آنجاق سیز یوخ. شاعرلرین چوخو شعرده ایشلتمگی گرکلی اولان هارمونونو یاخشی باشا دوشمهییبلر. بیرگه سسلهنن اوجالیقلاری بیر اولمایان سسلر هارمونی دئمکدیر.
ان گؤزل شعرلرده بیر نوع موسیقی وار. او موسیقی ائشیدهنین قولاغیندا قالارقیلاشیب آز ـ چوخ تمللی بیر صنعت کیمی عمل ائدهر.
قافیهنین درین لذت وئرمهسینه چالیشیرسیزسا، قافیهلریز بیر آز غافلگیر ائتمک گوجونه مالک اولمالیدیر. هیجان تؤرهدن هابئله عجیب اولمامالیدیر آنجاق بهرهوئریجی و یئرلیـ یاتاقلی اولمالیدیر.
شعریزین؛ اوخوجونون فیکر گؤزونون اؤنونده پارلایان بؤلوملری آیری دیله چئویرمکله هئچ زادینی الدن وئرمز، آنجاق قولاق سیغاللایان بؤلوملری، یالنیز شعری سیزین دیلیزدن ائشیدنلره نصیب اولار.
یاخشی نثرین قاداسی سیزه توخونماز، گؤزل نثر یازماقلا یاخشی انظباطی اولماغا چالیشین. فایدالی ایشلردن بیری ده ترجمه ائتمکدیر، چئویردیگیز یازیدا اورژینال متنین جوشقونلوغو گؤرونمهسه چئوریلمیش متنین آنلامی دونموش دئمکدیر. یاراشیقلی بیر ایش گؤرمک ایستهییرسیز قلمیزین اوجونا گلنی کاغاذا یئرلشدیرسز سونرا بوشلوقلاری دهیرسیز دویغولارلا دولدورماق زوروندا قالاجاقسیز. چالیشمایین بیر مفهومون معناسینی باشقا مفهوملا گؤستررکن اونون دوشونولمهسینی اوّلکیندن ده آرتیق چتینلشدیرهسیز، بئله ایشلر شاعرینین سؤز یوخسولوغو و مطالعه تنبلیگیندن تؤرهنر.
سون
ایضاح:
ازرا وستون لومیس پاوند (به انگلیسی: Ezra Weston Loomis Pound) (متولد ۳۰ اکتبر ۱۸۸۵ – متوفی ۱ نوامبر ۱۹۷۲)، شاعر آمریکایی. وی اهل آیداهو بود و در ایتالیا درگذشت. در ایران گزیده شعرهای ازرا پاوند بنام «جادههای این سرزمین خالیاند» با ترجمه مرتضی پاشاپور از سوی انتشارات افراز منتشر شده است.(اینترنت)
.


text:
باتی(غربی)¬ آذربایجاندا نفوس ¬اورانی
باتی(غربی)¬ آذربایجاندا نفوس ¬اورانی : تورکجه تورکجه
[اؤزل آد] ایران ساییملاما مرکزینین وئریله¬رینه دایاناراق و بو کتابدا توپارلانمیش فایزلره گؤره ایندیکی باتی آذربایجانین نفوس دَییشیمی گئچن عصرده بئییله اوْلموشدور، ش1385/م2006دا 2873459نفر نفوس قئید اولوبدور اونلاردان توْپلام 62فایز تورک و38 فایز کوردایدیلر و بیردن آز فایزده مسیحی¬ایدی (کورد نفوسونون تقریبا یاریسی ساووجبولاق، خانا و بوکان شهرلرینده یاشایاراق قالان یاریسی آیری قالان 7 شهرده آزینلیق حالدا یاشاییرلیر)، ش1320/ م1941ده نفوس 635000نفرایدی بو مقدارین 62فایزی تورک، 35 فایزی کورد و 3 فایزی مسیحی ایدیلر اگر نفوس¬آرتیمی اورانی¬نی بیر توتارساق بیرینجی دنیا ساواشی سیراسی-(ش1297/ م1918)غربی¬آذربایجان-نفوسو512000نفرایدی¬کی اونلارین 317500نفری تورک، 179000نفری کورد و 15000نفری مسیحی ایدیلر، ساواش سیراسیندا باتی¬لی درگی¬لرین وئریلرینه گؤره 160000نفر انسان، بو بؤلگه¬ده ارمنیلر و کوردلرین باشچی¬سی سیمیتقو طرفیندن اؤلدورولدو (بوُ قیرقینلار یالنیز خالقین دایانیشماسی و عثمانلی اوُردوسونون بؤلگه¬یه گلمه¬سیله سوْنا چاتدی) و بونلار قوشقوسوز تورکلر اوْلورلار چونکی¬بالاجا دسته¬لره باخمایاراق اونلار عمومی¬حالدا سلاحسیز و حاضیرلیق¬سیز ایدیلار (البتده بو ساواشلاردا ارمنی¬و کوردلردن¬ده اؤلنلر اولوردو ولی¬بومقدار هئچواقت اوٌسته¬کی¬رقمین حتی یوزده¬بیرینه یئتیرمه¬ییبدیر)، ساواشدان اؤنجه مسیحی-لرین نفوسو توپلام 31750 نفر129 یعنی ساواشدان سونراکی نفوسا گؤره 15750 نفر چوخ¬ایدو (بعضا ترکیه¬دن گلن جیلو و ائرمنیلریده بونا آرتیریللار و توپلام 45000 نفر یازیرلار) بو حسابلا ساواشدان قاباق بؤلگه¬ده (512000+ 160000+15750) 687750 انسان یاشاییردی، بو نفوسون 477000 (317000+ 160000) نفری تورک ایدی، آیری دئییشله ساواشدان اؤنجه تورکلرین اوْرانی 70 فایزایدی و قالان جمعیتدن 5 فایز مسیحی و 25 فایز کورد اویدولر، ساواشدان سونرا تورکلرین اوْرانی نفوسا گؤره 62یه یئندی و ارمنی لرده اؤلدوردوگو انسانلارین قانینین قوخوسوندان و قورخوسوندان وحشته دوشه¬رک بؤلگه¬نی ترک ائدیب باتی اولکه¬لرینه قاچدیلار، بو اولایلار تورک انسانینا بؤیوک¬اویاریجی¬مساژلاری¬واردیر بیرطرفدن¬گؤرمک-اولارکی روس و آوروپا امپریالیستلری نه قدر احمقانه و ضد بشری ایشلره ال آتیردیلار، اونلار ایسته¬ییردیلر غربی آذربایجانین 5 فایز مسیحی جمعیتی ایله (بوتون آذربایجان نفوسونا گؤره 1 فایزدن دن آز اولوردو) بؤلگه ده بؤیوک ارمنستان یاراتسینلار و بو ایشین سونوجو مسلما بوتون تورکلری بو بؤلگه¬دن سیلمک¬ایدی، آیری بیر اوُیاریدا بودورکی فایزلر نشان وئریرکی تدریجا تورکلرین اورانی¬نی بو بؤلگه¬ده آزاتماق ایسته¬ییرلر و گئدیشات¬بونو نشان¬وئریرکی او دؤنم کی امپریالیستی طرحلر هله¬ده هله¬دی اونلارین بئینیندن چیخماییبدیر، اؤزللیکله بونادا اشاره ائتمک لازیمدیرکی اوْ دؤنم سیمیتقو غائله¬سیله بیرلیکده کوردلر بؤلگه¬ده یئرلشمهیه باشلادیلار و اوْ زامان گیزلی سیاستلر اؤزللیکله روسلارین¬الیله گؤرولوردو، بوسیاستی¬مخصوصا آذربایجان قهرمانی بخشعلی¬خان یئکانلی¬نین روسلار طرفیندن اعدام اولونماسی حادثه¬سینده گؤرمک اولار131، یئکانلی، ساواش سیراسیندا سیمیتقو‘نون قوناغی اولاراق یوخو ایچینده نامردجه¬سینه سیمیتقو‘نون الیله-توتوقلانیر و روسلارا تحویل وئریلیر، اوْدؤنم¬ظاهرا سیمیتقو روسلارلا ساواشیردی (البتده اوْ گونده بیریله بیرله¬شیب اوْبیرینین علیه¬اینه اوْلوردو) و یئکانلی¬دا بو حادثه¬دن تعجب¬ائده¬رک روسلارا دئییرکی اگر منی آزاد ائله¬سز قوْل وئریرم بو نامردی توتوب سیزه تسلیم ائدم-ولی¬روسلارین¬هدفی¬آیری بیرزادایدی¬و ایسته¬ییردیلرکی مختلف اوغرو دسته¬لرینین توسط ایله و البتده مستقیماده اؤز قوشونلاریلا، تورکلری آرادان آپارسینلار و روسلار بو قهرمانی مینلرجه¬ آیری تورکلرله بیرلیکده اؤلدوردو و یوخاریدا قئید اولونان سیاستی بؤلگه¬ده یوٌروتمهیه چالیشدیلار،البتده بوُسیاست بوتون¬غرب-امپریالستلرینین گونده¬مینده¬دیر،و عراق¬حادثه¬سی¬بونا ان¬یاخین اؤرنکدیر، اوْ بؤلگه¬ده آمریکا قوشونو عامللریله بیرلیکده کرکوک و تلافرده سلاحسیز تورکمن لری قتل¬عام ائده¬رک بؤلگه¬نی تورکلردن
تمیزله¬مهیه¬ چالیشدیلار و بونا تای ¬روسلار ائرمنیلرله بیرلیکده قاراباغدا عمل ائتدیلر. بونلارین یانی¬سیرا بیر سیرا سوْرولار آراشدیریلمایدیر، اؤرنک اوٌچون: بیرینجی دوٌنیا ساواشی سیراسیندا سیمیتقو دسته¬سی نه-جور و نه¬قدر نفوسلا بو بؤلگه¬لره یؤنَلتیلدیلر، بیرحالداکی نه عثمانلی توپراق¬لاریندا و نه تاریخ بوْیو تورک کورد چاتیشماسی یوْخ¬اویدو، نییه سیمیتقو دسته-سی تورکلری کوٌتله¬وی حالدا قیرماغا باشلادیلار، کند و شهرلرینی تالانلادیلار (بو موضوع اؤنملیدیرکی هانسی ندَنلرله بو دسته¬لر ایلک دفعه اوْلاراق یالنیز تورکلری هدف آلاراق بئیله بؤیوک قتل¬عاما ال آتیرلار و بونودا نظرده توتمالی¬ییق¬کی سیمیتقو دسته¬سی ائیله بیر ملّی شعورا مالیک دَییلدیلر)،اؤزللیکله¬اوْحالداکی-اوْزامان¬آذربایجان تورکلری تماما سلاحسیز ایدیلار و هیچ اولوسلارآراسی ساواشدادا اشتراکلاری یوخ¬اویدو، بو حالدا نجور اوْلدو آزینلیق حالدا اوْلان قروپلار بؤیوک¬ریسک ائده¬رک چوغون لوقدا اوْلان بیرملتی-قیرماغا باشلادیلار، هانسی سیاستلر دوغرولتو سوندا بو دسته¬لر بو بؤلگه¬ده یئرلشدیریلمهیه چالیشیلدی


text:
یاز اکونون معلوماتینا گؤره عابدین خرم، استانین علم و فناوری پارکیندا ۱۱ تکنولوژیک و دانشبنیان لایحهنین آچیلیش مراسیمینده بو ایلین آدلانماسینا توخونوب دئدی: استانین اجرایی حاکمیتی دانشبنیان شرکتلرین راحاتجا بئجریب بؤیومهسینه آرخا دوروب اونا تدبیر قیلاجاقدیر.
او، دانشگاهلارداکی تئوریک لایحهلرین ایشه سالماغینین اهمیتینی وورغولاییب آرتیردی: دانشگاه و بوتون علمی مرکزلر جامعهنین احتیاجلارینی یئرینه یئتیرمک اوچون تولیدیلرده چابالاییب تزه مدرن تکنولوژی واسطهلریله تاریخی گئری قالماغیمیزین عوضینی آچمالیدیرلار.
خرم، کئچن ایلده خصوصی سئکتورون استان صنایعینه ۵مین میلیارد سرمایه یاتیردیغینا اشاره ائدیب دئدی: دانشبنیان شرکتلر بؤیوک صنایعلره گیریب اؤلکهمیزین فرقلی ساحهلرده اقتصادین حرکت وئریجی قوهلری اولمالیدیرلار.
خرمـه گؤره دانشمندلرین، دانشبنیان شرکتلرین و تکنولوژی ساحهسینده چالیشانلارین بیر یئره ییغیشماسی، هم ده تزه ایدهلری اولان کارخانالارین قورولماغی، تحقیق و تکنولوژی فوندلارین(صندوق) گوجلنمهسی و دانشبنیان محصوللارین صادراتینین چوخالماسی تبریزی بو ساحهده اصل یئرینه یئتیره بیلر.


text:
اوشاق ادبیاتی و “حبیب فرشباف”ین اوشاق ادبیاتی اثرلرینه دایر
ائلدار موغانلی
(“آذربایجان اوشاق ادبیاتی گئجهسی ” مراسیمینده کی چیخیشین متنی)
مقدمه
هر سؤزدن اول منه آیریلان بو واخت اوچون مجلیسی تشکیل ائدن ادبی مدنی انجمنلریمیزین اداره هیاتیندن تشکر ائدیب، اونلارا اؤز منتدارلیغیمی بیلدیریرم.
منه اختصاص وئریلن ۱۵ دقیقهلیک بیر زاماندا طبیعیدیر کی آذربایجان اوشاق ادبیاتی موضوعسونون مختلف قاتلارینی آچماق اولمایاجاق. خصوصیله کی بو مجلیس ۵۰ ایله یاخین ادبیاتیمیزدا صمیمیتله یازیب یارادان و قیرخینجی ایللرده یارانان شعریمیزین گؤرکملی نمایندهسی کیمی تانینان سئویملی شاعریمیز استاد حبیب فرشبافین- “حبیب عمی”نین- آدیلا دا باغلیدیر. بودا منیم مسئولیتیمی داهادا آغیرلاشدیریر. آنجاق بو قیسا زاماندا من چالیشاجاغام کی آذربایجان اوشاق ادبیاتی موضوعسوندا بیر نئچه مسئلهیه مختصرده اولسا توخونام. طبیعیدیر کی بونلار منیم شخصی فیکیرلریمدیر و اونلارین هر هانکی بیر مسئولیتی ده منه عایددیر.
×××
اوشاقلار بیزیم گلهجهگیمیزدیر. اونلارین اؤزلرینه مخصوص تخیل دونیاسی، سجیهوی ادراکی و دوشونجه سیستیمی واردیر. اوشاق دونیاسینین هانکی بیر اجتماعی قورولوشدا یارانماسی اونون شخصیتینده، دونیا گؤروشونده بؤیوک و انکار ائدیلمز تاثیر قویور. یاشادیقلاری محیط، حیات سوردوکلری جمعیتده کی اجتماعی و مدنی نورمالار اوشاقلارین اخلاقی و تربیوی کیفیتلرینین نئجه بسلنمهسینده و یوغرولماسیندا مهم رول اویناییر. هانسی بیر تفکرله، هانسی بیر دوشونجه ایله یاشاییرلارسا، گلهجکدهده ایستر- ایستهمز او فیکیر چرچیوهسیندن متاثر اولاجاقدیلار. اوشاقلارین دوشونجهلرینین، ایستک و آرزولارینین دوزگون بیر مقصده یؤنلمهسینده کؤمکچی اولماق مومکوندور.
اوشاق ادبیاتیمیز آذربایجان خالقینین معنوی بیرلیگینه خدمت ائتمکله برابر، اونون معنوی یوکسلیشیندهده عوضسیز رول اویناییر. بو باخیمدان اوشاق ادبیاتینین اهمیتی داهادا بؤیوکدور. چونکی اوشاقلارا دئییلن هر سؤز، سؤیلهنیلن هر شعر پارچاسی، اوخونان هر بیر ناغیل و حکایه اونلارین اوشاق یادداشینا، ابدیلیک یازیلیر، عؤمورلرینین سونونا قدهر اونلارین معنوی دونیالارینا رنگ باغیشلاییر. دیگر طرفدنایسه، اوشاق ادبیاتی نمونهلری تاریخیمیزله، کؤکوموزله، معنوی دیرلریمیزله باغلی اولدوغو اوچون، یئنی نسلی وطنی سئومگه، ائل-اوبا اوچون خئییرلی ایشلر گؤرمگه سسلهییر. ائله بونا گؤرهده گرکلی و یاددا قالان اولور و هر زاماندا ماراقلا سؤیلهنیلیر. بو بؤیوک اهمیت بو ادبیات نوعنون اساس قایناقلاریندان گلیر. بو اساس قایناقلار نهلردیر؟
- اوشاق ادبیاتیمیزین اساس قایناقلاری
بیزیم بیر چوخوموز اوشاقلیق دؤروموزو آنامیزین، ننهمیزین، بابامیزین نغمه دولو ناغیللاریلا، حکایهلریله، تاپماجالاریلا، اوخشامالاریلا، لایلالاریلا کئچیرمیشیک. ائله بو گونده ائشیتدیگیمیز بو قاینار سؤز چشمهسیندن جیلالانان ناغیللاری، شعرلری اؤز اوشاقلاریمیزادا سؤیلهینده سانکی اوشاقلیغیمیزا قاییدیریق. بیزه بو اوشاقلیق دونیاسینین شیرینلیگینی یئنیدن بخش ائدهن، شیفاهی خالق ادبیاتیمیزین اوشاق ادبیاتیندا عؤمورلوک یاشایان خاصیتیدیر.
دئیه بیلرم کی اصیل اوشاق ادبیاتی نوعلری مضمون و فورم اعتباریله ایستر ایستهمز شیفاهی ادبیاتدان مایالانیر، اوندان رنگ آلیر، آهنگلشیر و اورهیه یاتما قابلیتینه مالک اولور. ائله بونا گؤرهدیر کی اوشاق ادبیاتینی شیفاهی ادبیاتین سوزگوسو کیمیده دیرلندیرمک اولار. یئرسیز دئییل کی اونون شیرینلیگیایله بو گونده اوشاقلیق چاغینی چوخدان کئچیرن بیزیم کیمی ابنسانلاردا ماراقلانیر.
اوشاقلار ان چوخ آرزو و ایستکلرینی ناغیللاردا، حکایهلرده تاپیرلار. اونلار بعضا بیر ناغیلدان ائله تاثیرلنیرلر کی، یاشاییشلاریندا دا او ناغیلین حضورو اوزون مدت ساخلانیلیر.
هله ان قدیم چاغلاردان اوشاقلارین چوخ سئودیکلریندن بیری ناغیل دینلهمک اولموشدور. ناغیل لارین آذربایجانین شیفاهی خالق ادیباتیندا اوزونه مخصوص یئری واردیر. اونلار مضمون اعتباریله مختلف و رنگارنگ اولورلار. بو ناغیللارین بیر نوعی ” حیوانات ناغیللاری”دیر کی ” اوشاقلار ناغیلی”دا آدلانیلیر. ناغیللاردا مختلف حیوان صورتلری اشتراکائدیر. اونلارین دانیشیغی، دئییم طرزی ائله آداملار کیمی اولور و ائله بو کیفیت اونلاری شیرینلهدیر، گؤزللشدیریر. ” تولکو” ” قارقا” ” تویوق” ” کئچی” ” دووشان” ” قورد” و ” ایلان” و … بو کیمی حیوان صورتلری ناغیللاریمیزدا قرنلر دیر کی، یئر آچیبدیر. اونلار اؤزلرینه مخصوص کیفیتلر و اخلافی- تربیوی خصوصیتلر داشیییرلار. مثلا تولکو همیشه حیلهگر و فیریلداقچی رولونو اویناییر و چوخ یئرلرده ده ائله بو حیلهگرلیکله غالب ده گلیر. آنجاق یئنهده اوشاقلار ناغیلی دینلهینده تولکونو نفرتله یاد ائدیرلر. آخی اونلار غلبهنی ایگیدلیکده، قورخمامازلیقدا و شجاعتده گؤرورلر. دئمک کی بو تولکو صورتینین ناغیللاردا کی خصوصیتلری اوشاقلاردا ائله بؤیوک تاثیر بوراخیر کی، اونلار عادی یاشاییشلاریندا هر بیر فیریلداقچی و حیلهگر آداما تولکو آدی وئریرلر و اؤزلرینی همیشه بئله بیر خصوصیتلره بولانماقدان اوزاق ساخلاییرلار. ائله بو زمانداندیر کی، اوشاقلارین احوال – روحیهسی حیلهگرلیکله، فیریلداقچیلیقلا، باشا بؤرک قویماقلا بیگانهلشیر و اونلارلا ضدیت تاپیر. بو چوخ یاخچی و دوزگون بیر اخلاقی کیفیتدیر.
اوشاقلارا داها آرتیق تاثیر ائلهین ناغیللاردا کی اشتراک ائدهن حیوان صورتلرینین ابنسان کیمی دانیشماقلاریدیر. اگر بئله ده اولماسایدی دئمک کی تاثیریده اولمازدی. چونکی اوشاقلارین احوال- روحیهسی و دوشونجهلری ائله بیر مؤوقعده دیر کی هر بیر اؤیودو، هر بیر یاخچی خاصیتی ایستهییرلر کی افسانهوی دانیشیقلارین شیرینلیگیندن آلسینلار. بو باره ده بویوک متفکرلرین بیری دئییر: ” گؤزل ناغیللار سئومک اوشاقلارین خاصیتیدیر. هر بیر ناغیلدا حقیقت عنصرلری واردیر. اگر سیز اوشاقلارا خوروز لا، پیشیگین آدام دیلینده دانیشمادیغی بیر ناغیل دئسهنیز، اونلار بو ناغیللارلا ماراقلانماز.”
گؤرونور کی اوشاق ادبیاتینین، اوشاقلارین اخلاقی کیفیتلرینین فورمالاشماسیندا نه قدهر تاثیری واردیر. و ائله بو سببدندیر کی، بو گون اوشاق ادبیاتی، ادبیاتیمیزین بیر قولو کیمی اوز وارلیغینین ضروریتینی گؤستریر. تاسفله شاعر و یازیچیلاریمیز بو ادبیات نوعونا چوخ آز یاخینلاشیرلار. بو او دئمک دیر کی، اوشاق ادبیاتینین اهمیتی بیر چوخ شاعر و یازیچیلاریمیزا آیدین اولماییبدیر؛ آنجاق بو چاتیشمامارلیقلا یاناشی، بو یولون یورولماز یولچولاری و بو عنعنهنین سارسیلماز کئشیکچیلری ده اولوبدور.
- اوشاق ادبیاتیمیزین کئشبکچیلری
تاسوف اولسون کی، زامان- زامان موختلیف سیاسی و اجتماعی عامیللرله یاناشی، خالقین اؤز دیلی و ادبیاتیندا سوادسیزلیغی سببیندن بیر چوخ شیفاهی خالق ادبیاتی و ائلهجهده اوشاق ادبیاتی نمونهلریمیزین مکتوبلاشماسینا امکان یارانماییب و بو ادبیات نوعلری زامانین کئچیدلرینده، دیرلرین دییشیلمهسینده، نسیللرین بیر بیریندن داهادا آرا آچماسیندا و چوخ تاسفله کؤکونو ایتیرنلرین، اؤزونو بینمهینلرین ملی و مدنی یوخسوللوغوندا ایتیب باتیب و بیر سندلشمیش معنوی ثروت کیمی لاییقینجه اورتایا چیخماییبدیر.
بو باخیمدان قیرخینجی ایللرده صمد بهرتگی و اونون یولداشلارینین تشبثیایله معین قدهر مکتوبلاشان شیفاهی خالق ادبیاتی نمونهلری و بو معنوی ثروت اساسیندا یارانان آذربایجان اوشاق ادبیاتی نوعلرینین نه بؤیوک اهمیته مالک اولدوغو، آچیق آیدین گؤز اؤنونده دورور. باخمایاراق کی صمد و یولداشلاریندان چوخ اؤنجهدن بیز اوشاق ادبیاتی نوعلرینین آرایا چیخماسیندان خبریمیز وار، (نمونه اولاراق طالبوف، میرزهعلیاکبر صابر، عباس صحت، عبدالله شایق و بونلار کیمی تانیمنش شاعر، یازیچی و ادبی شخصیتلرین یارادیجیلیغیندا) آنجاق صمدین ایشینین اهمیتی اوراسیندادیر کی او شیفاهی ادبیات زمینینده اوشاق ادبیاتی نوعلرینی مکتوبلاشدیریب، اونون یالنیز تخیل گوجوایله منیمسنمهسینی یوخ، رئال حیاتدان یارانماسینی مقصد گؤتوروبدور. بونون اوچونده، منجه بو ایللری آذربایجان اوشاق ادبیاتینین عنعنوی و عینی حالدا معاصر و رئال سیمادا مثیدانا چیخماسیندا بیر دؤنوش نقطهسی کیمی دیرلندیرمک اولار.
صمد اوشاق ادبیاتینین عنعنوی اساسلارینی معاصرلشدیرمکده، اؤز تعیین ائدیجی و اونودولماز رولونو تکجه آذربایجان ادبیاتیندا یوخ، بوتون ایران اوشاق ادبیاتیندا اوینادی. صمد یازیردی:
“اوشاق ادبیاتی اوشاقلیغین شیرین خیاللی، رؤیالی، بویالی و خبرسیزلی دونیاسی ایله بؤیوکلرین آجیناجاقلی اجتماعی محیط واقعیتلرینده باتان قارانلیق و آییق دونیاسی آراسیندا بیر کؤرپو اولمالیدیر. اوشاق بؤیوکلرین بو قارانلیق دونیاسینا چاتماق اوچون، بو کؤرپودن چوخ شعورلو و آچیق گؤزله کئچمهلیدیر. بئله بیر شرایطدهدیر کی اوشاق حیاتدا اؤز آتاسینین حقیقی یاردیمچیسی اولا بیلر و گون به گون دورغون و باتماقدا اولان جمعیتده تغییر اندیجی بیر مثبت عامیله چئوریله بیلر. اوشاق بیلمهلیدیر کی آتاسی هانکی بیر بدبختچیلیکله بیر تیکه چؤرهک قازانیر و بؤیوک قارداشی بدبختلیک ایچینده نئجه ال ایاق چالیر و بوغولور. او بیریسی اوشاقدا بیلمهلیدیر کی آتاسی نئجه و هانسی یوللارلا بو ابنسان الیایله یارانان قیشین دوامینا یاردیمچی اولور…..”
بو گؤروشو ان قاباریق شکیلده صمدین اؤزونون یارادیجیلیغیندا گؤرمک اولار. صمدین اثرلرینده یاشایان کاراکترلر و اوبرازلار سانکی تخیل گوجوایله ناغیللاردا یارانان دونیادان، رئال حیاتا قدم قویوب، باشقالاریلا بیرگه بو آجیلی شیرینلی حیاتدا یاشاماغا و داورانماغا باشلاییبلار. اونلار آذربایجان و ایران اوشاقلاری کاراکتریندن داها اوزاقلارا، دونیا اوشاقلارینین کاراکترینه کؤچوب و دونیالاشیرلار.
- صمدین اوشاق ادبیاتی گؤروشونون داوامچی نمایندهسی
اوشاق ادبیاتیندا صمدین اساس قویدوغو ادبی گؤروش، تبریز محیطینده کی ادبی- مدنی ضیالیلار طرفیندن بؤیوک ماراقلا قارشیلاندی. بو ضیالیلار آراسیندا قاراداغ کندلرینده معلملیک ائدن گنج شاعر حبیب فرشبافدا اولموشدور. قیرخینجی ایللرین آتومسفرینده اؤز یارادیجیلیغی و اجتماعی فعالیتیایله خالقین رغبتینی قازانان شاعر حبیب فرشباف بو گون، یئنهده او ادبی گؤروشون ان داوامچی و ان صادق نمایندهسیدیر. بو اونون یالنیز اوشاق ادبیاتیلا علاقهدار یارادیجیلیغیندا یوخ، بوتون یارادیجیلیغینا داخیلدیر. “حبیب”ین:
اوندا آتامین ایشی وار ایدی
منه آلاردی چوخلو اویونجاق؛
ایندی بئکاردی، ایشی یوخ- آنجاق
ایش تاپسا منه باشماق آلاجاق
باشماق آلاجاق.
کیمی اوشاق شعرلرینی اوخویاندا، سانکی صمد بهرنگینین اوشاق ادبیاتی گؤروشونون روحونو قیرخ ایللیک بیر تاریخین درینلیگیندن دینلهییرسن.
“حبیب”ین کؤنول دونیاسی اوشاقلارین آرزو، ایستکلری ایله اوزون ایللردیر کی، بزهنیبدیر. اونون اثرلریندن گؤرونور کی، اورهگینده اوشاقلارا دایر بسلهدیگی محبتین بؤیوک یئری واردیر. ائله بو اوشاق محبتی ایله دؤیونن اورهگین دؤیونتولری اونون یارادیجی قلمیندن سوزولوب، کاغاذ اوستونه گلنده، داهادا آچیق – آیدین اؤزونو گؤستریر.
“حبیب” اوشاق شعرلرینین اساس مایاسینی تمثیل ماهیتلی ناغیللار دونیاسی تشکیل ائدیر. بو دانیشیغیمدا اونون داها آرتیق یازدیغی بئله تمثیل و ناغیللارینا مراجعت ائدهجهیم.
“حبیب”ین اثرلردن گؤرونور کی او اوشاق دونیاسین چوخ یاخشی تانی ییر. حبیب اوزون ایللر معلم وظیفهسینده اوشاقلارلا اولوب، اونلارین سئوینجینیده گؤروب، کدرینیده دویوبدور. بو یاخینلیغین نتیجهسیندهدیر کی اوشاقلارین احوال- روحیهسینی، ایستک و آرزولارینی، اخلاقی سجیهلرینی بیر پداگوژیست کیمی تانیییبدیر. و بونا گؤرهدیرکی، او باجاریقلا اوشاقلار اوچون معنا دولو ناغیللار، اورهک اوخشایان شعرلر، سئویج بخش ائدهن حکایهلر یازیر، یارادیر. بئله بیر اوغورلو یول شبههسیز کی شاعرین دونیا گؤروشوندن، اونون اجتماعی فلسفی تفکروندن آیری اولا بیلمز. انسان سئورلیک، وطنپرورلیک، صلح و امین آمانلیق آرزوسو ایله دؤیونن بیر اورهکدن سوزوب گلن سؤزلر گرکدیر کی شیرین، معنالی، اورهک اوخشایان و سئوینج بخش ائدهن اولسون.
“حبیب”ین هر یازدیغی بیر شعر و یا خود ناغیل اؤیودلرله، اخلاقی و تربیهوی مسئلهلرله دولودور. بوندان باشقا او ایستر شعرلرینده، ایسترسهده یازدیغی ناغیللاردا اوشاقلاری وطنی، ائل- اوبانی سئومهگه چاغیریر. اونلاری صلح دونیاسی ایله تانیش ائدیر، محاربهنین قانلی فاجعهلرینده سؤز آچیر، اونو نیفرتله هدهلهییر.
“حبیب”ین هر تک تک یازدیغی ناغیللارا دقت ائتسک، اونلاری معناسیز، سؤزسوز اؤیودسوز گؤره بیلمهریک. نمونه اولاراق او “تولکو و قارقا” ناغیلیندا آییق اولماقلیغی، حیلهکار عنصرلرین تورونا دوشمهمگی، “حاکم و کندلی” ناغیلیندا اینسانلارین بیر – بیری ایله قارشیلیقلی علاقهسینین ضروریتینی، “تولکو و تویوق” ناغیلیندا حیلهکار تولکونون آلدانیب، جزالانماسینی، “یالانچی” چوبان” ناغیلیندا یالان دانیشماماغی، خالقی دولاماماغی، “تولد” شعرینده وطنپرورلیگی، “آتام جبههدن گلدی” شعرینده محاربهنین قانلی فاجعهسینی “تنبل گامیش” ناغیلیندا تنبل اولماماغی “شنگولوم منگولوم” ناغیلیندا گؤزو آچیق اولماغی، “اکینچی و بیلدیرچین” ناغیلیندا اؤزگهیه دایانماماغی، (اؤزگهیه اومود اولان شامسیز قالار) سؤزونو چوخ بدیعی و گؤزل صورتده گؤستریر، ایفا ائدیر. او عینی حالدا “حیلهکار درویش و بیلیجی عالم” ناغیلیندا جهالتین اینسانلاری مسموم ائتمهگیندن دانیشیر و اوشاقلاری علمه، بیلیگه دعوت ائدیر. گؤستریرکی فیریلداقچیلار، جهالت مفکورهلری اینسانلارین سوادسیزلیغیندان استفاده ائدهرک اؤز شوم و چیرکین هدفلرینه چاتیرلار.
“حبیب”ین اوشاق ادبیاتی حصه سینده آدلاری چکدیگیم تمثیل و ناغیللار عمومیتله اویرهدیجی و یوکسک بدیعی کیفیته مالکدیرسه، اونون “یاددان چیخمیش آیاقلار” و ” قارلار چیچهگه بنزر” شعرلریده داها یوکسک معنا داشیییر. “یاددان چیخمیش آیاقلار” ناغیلیندا شاعر اوشاقلارین گؤز اؤنونده ماهر بیر رسام کیمی قلم فیرچاسیلا ایکی متضاد دونیانی تصویر ائدیر. صلح و عدالت دونیاسی، محاربه و ظولم دونیاسی.
او صلح دونیاسینی عموم قوشلارین شنلیک مجلسینده گؤستریر. قوشلار ولایتینده بوتون قوشلار، آغ ، قارا، ساری، قیرمیزی و هر رنگ، هر نژاددان اولورلارسا، بیرلیکده، صلحده، دئییب- گولمکده، شنلیکده یاشاییرلار. حبیب چوخ گؤزل صورتده بو عدالت حاکم اولان دونیانی بئله تصویر ائدیر:
…. گوردو بیر مجلس قوروب
یئر اوزونون قوشلاری
قیرمیزی، قارا، یاشیل
آغ ، قهوهای، بوز، ساری
هامی اویناییر، چالیر
شادلیق عرشه اوجالیر
قارانقوشون الیندن
گؤزل کهلیک جام آلیر
قولاقلار توتولوردو
دئییب – گولمک سسیندن…
سونرا شاعر بو دونیانین ان عمده خصوصیتی کی زور دئمهمکدیر، کیچیک سئرچهنین دیلی ایله اوشاقلارا یئتیریر:
… ایسته دی ال آغاجین
توشلاییب سئلبه لسین
قوشلاردان بیرین ووروب
بیشیریب اوردا یئسین
بیردن بیر خیردا سئرچه
یاپیشدی قولاغیندان
دئدی: ” بوردا زور اولماز
نه فیکیرده سن؟ اوتان! ……
بئله بیر گؤزل دونیانین عکسینه آیری بیر دونیادا واردیر کی، اورادا زورلولار حاکمدیر. السیز – آیاقسیزلار همیشه ازیلیب، اؤلدورورلورلر. بئله بیر “مئشه قانونو” حاکم اولان دونیانی “حبیب” شاهین ساراییندا کی علاقهلرده، ایلانین دووشانی بوغماق ایستهمگینده گؤستریر. شاعر شاهلارین سولطانلارین، سارای صاحیبلرینین حیلهکارلیغینی، ییرتیجیلیغینی، عهده وفاسیزلیغینی تصویر ائدهرک، صلح دونیاسیندا یاشایان آداملارین اینسان سئورلیگینی سئرچه نین کئچله یاردیم ائتمهسینده اوشاقلارا یئتیریر:
…سئرچه بیر نئچه یارپاق
بیر آغاجدان قوپارتدی
کئچلین یارالارین
درمان قویوب ساغالتدی
کئچله لایقینجه
یئمک – ایچمک وئردیلر
سونرا قوز آغاجینین
سمتینی گؤستردیلر….
“حبیب”ین “قارلار چیچگه بنزر” ناغیلیدا داها یوکسک معنا داشیییر. شاعر باجاریقلا، ناغیل دیلی ایله ( ائل گوجو، سئل گوجو) سؤزونو بیر داها ثبوت ائدیر. ناغیلدا گؤیرچینلر فردیتچیلیکله یوخ، مشترک مصلحتلشمکله، جمعی تدبیرلرله، بیرلیکده اووچونون علیهینه عصیان ائدیب، اونون ظولم قورقوسونو داغیدیرلار:
…گؤیرچینلر دویدولار
گئجه قرار قویدولار
چوخلو فیکیرلشدیلر
هامیسی بیرلشدیلر
اگر ناغیلدا اشتراک ائدهن صورتلری حقیقی و شاعرین دوشوندوگو کیمی ایضاح ائدهک، دئمک کی هر خالق یالنیز بیرلیکله “ظالم لره” غلبه چالبر و ظالملره قارشی موباریزهده “اووچولارا اؤلوم” شعاریلا اونلارین جانینا ولوله سالیر. بو معنا قید ائتدیگیمیز ناغیل دا بئله تصویر اولونور:
… صاباحی گون آچیلدی
گونش نورو ساچیلدی
مینلر گؤیرچین بیردن
اوچدولار بیر درهدن
گلیب چاتدیلار تورا
گؤرک نه اولدو سونرا
هره بیر اوجون تورون
یاپیشدی وئردی زورون
تورو گؤتدولر گؤیه
” اووچویا اؤلوم” – دئیه
ظالملر، اووچولار چیرکین عؤمورلرینین سون چاغلاریندادا موبارز خالقا دایر اللریندن گلنی اسیرگمیرلر. اونلار او سون لحظهلردهده قان تؤکورلر کی، بیر نئچه گون ده ظولم قورقولاری داوام تاپسین. نئجه کی بو ناغیلدا دا شاعر گؤزل صورتده گؤستریر:
… اووچو اسدی بو سؤزدن
قوشلار ایتیردی گؤزدن
گؤردو کی گئدیر جله
توفنگین آلدی اله
توفنگ آچیلماق هامان
بیر گؤیرچین وئردی جان …
آنجاق بو اؤلوملر خالفین موبارزهسین داهادا گوجلندیریر. یئنه ده ظالملر ناکام قالیرلار. ظولم قورقولاری داغیلیر و هر بیر موبارزین آل قانی قیش گونونده آزادلیق باهارینین مژدهچیسی اولور و آچان قیزیل لالهلر، قار چیچگینین ، تمثالیندا اؤز عکسینی تاپیر:
گؤیرچینلر غصهلی
گؤتوردولر اؤلهنی
تورا قویوب گئتدیل
گؤز اؤنوندن ایتدیلر
گؤیرچینین آل قانی
بزهدی بولودلاری
او قیشی یاغاندا قار
بزهنیردی آغاجلار
چیچک گؤرونوردو قار
قیرمیزی خاللاری وار.
×××
ساغ اولون محترم مجلیس اشتراکچیلاری. منی دینلهدیگینیز اوچون منتدارام. هامیمیزین سئویملیسی، اوشاقلاریمیزین “حبیب عمی”سینهده جان ساغلیغی و یارادادیجیلیق اوغورلاری آرزولاییرام.
“سون”
ایضاح: بو یازی ساهر ادبی- مدنی درنهیی و صابر ادبی انجومنی نین ۲۷/۷/۱۳۹۰ تاریخینده تهراندا تشکیل ائتدیکلری “آذربایجان اوشاق ادبیاتی” گئجهسبندهکی چیخیش اوچون حاضیرلانمیشدیر کی تعیین ائدیلمیش واختی نظره آلاراق اونون بیر حصهسی اوخوندو.


text:
آذوح-ون عطییه طاهیری ایله اوزه ل دانیشیغی: سعیدسیز یاشاماق، چتیندیر...
آذربایجان اؤیره نجی حره کاتی(آذوح)-اون عطییه طاهیری، سعید متین پور- اون حایات یولداشی ایله اؤزه ل دانیشیغی
(سعید بئی متین پور، تئهرانین اینقیلاب محکمه سی طرفیندن 8 ایل حبسه جزالانیبدیر. سعید بئی 1388جی ایلین تیر آییندا 8 ایل حبسی کئچیرتمک اوچون تئهراندا ائوین زیندانینا آپاریلدی.
سعید بئی متین پور، 3 ایلدیر دوستاقدادیر.
تئهران رژیمی 1000 گوندن آرتیقدیر کی سعید بئیین دوستاقدان حتی بیر گون موقتی چیخیب و عائیله سینی گورومکه ایزین وئرمیر.
آدینی تئرور ائدیرلر
آدینی گودورلر
آدینی گولـلهلهییرلر...
آدین "آزادلیق" دیر،
گؤیلومه دوشور.)
آذوح: سالاملار و سایغیلار ،عطییه خانیم طاهیری،دوستاق دا اولان، سعید بی متین پور- ون حایات یولداشینا، واقتینیزی بیزه وئردیگینیز اؤچؤن اؤز تشککؤرله ریمی بیلدیرییه م،
ایزین وئرسه نیز نئچه سورونون جاوابین، سعید بی ایله ایلگیلی، سیزین آغزینیزدان ائشیده ک ؟
عطییه طاهیری : سالام ،ساغولاسینییز، اویغون اولدوغو سورولارا جاواب وئره بیله ره م.
س- سعید بی-این باخیشی، میللی حاقلاریمیز اؤچؤن نه جؤرؤدؤر؟
ج- تؤرکله رین قارشیسیندا اولان تبعیض لری آرادان آپارماق، سعیدین بیرینجی مسئله سی دیر، چالیشماقلاریندا.همیشه دییه ردیر، بیزه اؤز دیلیمیزده مدره سه ، تی وی ، روزنامه گره کیر.
س- سعید بی-این اؤزه ل آخلاقلاری و فیکیرله رین دییه بیله رسیز؟
ج- سعید هئچ زامان کیتاب اوخوماغی اونوتمادی، ایندی ده ائوین نین(تئهران دا-دوستاغین آدی)، 350 بندینده واقتینین چوخ پایی کیتاب اوخوماق ایلا گئچیر، آخلاق سیزلیق هر کیمین قارشیسیندا اولا، چوخ اینجیدیر بیله سینی.
س- سعید بی-این اؤزه ل چالیشماقلاریندان آد آپارا بیله رسینیز؟
ج- زنگانلی آدلی بیر وئبلاقدا یازاردیر.
س- سعید بی-این، دوستاقدا فیزیکی و روحو دورومو نئجه دیر؟
ج- من چوخ سعیددن سوروشمام ایندی نئجه فیکیرله شیر، آما روحو دورومو یاخشیدیر و فیزیکی دورومودا ایندی یاخشیلاشیبدیر، چؤن بئلینه گؤره دوستاغین فیزیوتوراپیسینا گئدیر.
س- سعیدسیز یاشاماق نئجه دیر؟
ج- چتیندیر، آما کئچیر هر حالدا.
س- سعید بی ایله نه جؤر و هاچان لار گؤرؤشؤرسؤز؟
ج- سعید له هفته ده بیر گؤن دوشنبه لر،تئلفونلا شؤشه دالیندان دانیشارام، تزه لیکده (کئچه ن دوشنبه)، سعیدی اینفیرادییه مؤنته قیل ائلیییب لر ، اونا گؤره کی کئچه ن دوشنبه هودا صابیرین ایل دؤنؤمؤنه گؤره دوستاقدا بیر برنامه اولوب کی، سعید ده بو برنامه ده شیرکت ائله میشدیر.
آذوح :عطییه خانیم، بو چتین دورومدا، بیزیم له دانیشماغا حاضیرلاشدیغینیز اؤچؤن بیر دؤنه ده آذوح ورینده ن سایغیلاریمی سیزه بیلدیییره م.بیز آذوح اولاراق بؤتؤن دوستاقدا اولان یولداشلاریمیزی، اؤزه للیک له سعید بی متین پور-اون، تئزلیک له آزاد اولونماسین ایران حاکمییه تینده ن ایستیییریک.


text:
لالهلر نه اولوب؟!
ائلدار موغانلی
بو داغلارا الهنن داغلی لالهلر نه اولوب؟!
شفق الینده جالانمیش پیالهلر نه اولوب؟!
گونش شعاسینا آسمیش اؤزون سحر واختی-
ساچیندا پؤهرهلنن گور شلالهلر، نه اولوب؟!
گؤزونده نور قاماشان آغ چیچکلری دن- دن –
یاناقلاریندا قیزارتدیقجا ژالهلر، نه اولوب؟!
اسیبدی سانکی سیزیلتی بو داغلارین دؤشونه
گونش دئییب اوجالان اودلو نالهلر نه اولوب؟!
اؤلوم- دیریم باهاسیلا قیزیللاشیب تورپاق
قانیله قول چکیلن اول قبالهلر نه اولوب؟!
بو ذیروهلر اورهییندن یاغیبدی اولدوزلار
باشیندا شعله چکن نورلو هالهلر نه اولوب؟!
کؤزرتیلر آراسیندان اوچور سمندرلر
گؤزونده نور، دؤشو اولدوزلو لالهلر نه اولوب؟!
مرداد ۱۳۹۶- تهران


text:
سیلاح
سیلاح اینگیلیسجه Weapon
بوتون اؤلدوروجو اولان و یاپیم لارا یوخسا دستگاه لارا سیلاح دمک اولور اینسان لار تاریخده فرقلی سیلاح لار ایشلدیپ لر .
اینگیلیسجه ویکیپدیادا سیلاح بله تانیتدیریلیپ هر یاپیم کی بیریسینه یاریلاما و اؤلدورمه نییتینن ایشه گله بیلن سیلاح دیر.
گئچمیشیدَییشدیر
سیلاحلار اینسان اوتکی یوخسا تاریخینده دییشیلیب و داها گوجلی باشاریلی و اولدوروجو اولوپلار.ایلک اینسان لار داش دان آغاج دان و سوموکدن سیلاح دوزلتمیش لر آما برونز چاغیندا اینسان لار دمیردن فرقلی سیلاح لار دوزلتدی لر اؤرنک هیتیت لر آغئر قئلئنج لار ایشله درمیشلر.
صنایع اینقیلابینان سنرا اینسان لار چوخ تهلیکه لی سیلاح لار دوزلتدی لر تانک، فوزه و چکیردک بومبو.
سویوق سیلاح لاردَییشدیر
بو سیلاح اینسانین ایلک یارادیغی سیلاح لار دیر لار. اوخ لار ، قورزلار ،کمان، قیلینج ،داش آتان ، منجنیق لر ، یونان اوتی، بالتا،بش بارماق و...
اودلو سیلاح لاردَییشدیر
بو سیلاح لار پارتلاما توستی و آلیشماق نان دیر. توفنگ،توپ،تانک،بوتون زیریهلی آراج لار ،ساواش اوچاق لاری، هلکوپترلر ، ایهالار و مودرن ساواش گمی لری.
شیمیایی سیلاح لاردَییشدیر
ان چوخ بیرینجی دونیا ساواشیندا ایشلنیردی بو ایل لرده اسد دیکتاتور رژیمی بو سیلاحی ایش توتموش و موخالیف خالقینا قارشی ایشلتمیش اؤرنک:
چکیردک بومبودَییشدیر
بو بومبو مودرن دونیانین سیلاحی دیر چوخ تلیکه لی و چوخ قورخوجو بیر سیلاح.
گلئجک سیلاح لاریدَییشدیر
روبوتیک یوخسا اؤز باشینا بو سیلاح لار اؤز لری هدفی بیلیر لر و اینسان لاری کونترولونا احتیاج لاری اولمییاجاق.


text:
قارلار اَری میری. شاختا بوران آداملارا کار سالمیری . ککلیک لرین قاققیلتی سی آغا بورونن تپه لردن قولاغا گلمیری . آدام لاری گؤروب قاققیلتی لارینی کسیب لر . توفنگ لر آما قاققیلدیرلار. ککلیک لرسس لرینی کسسه لرده ، آلا قورا رنگ لری و جیل لیک لری نن قارلارین آغ مخمر لری اوسته گؤزه چارپیرلار . چوخ ائولرده بو گئجه ککلیک لر قابلامالار دا ، قایناماق دا اولاجاق لار . اینسان ، قارنی اوچون هر رذالته اَل آتیر . یارالی قوشلارین باشلارین اوزوب قانلاری سوزه سوزه چی یین لریندن آسلاییب کئف ائده – ائده قارلارا ایز سالیرلار .ککلیک لر اینسانلاردا ن قاچسالاردا یئنه گئدیب اونلاری تاپیرلار . ککلیک اوووندایدیم . گؤزلریم ایلیم – ایلیم اونلاری آختاریردی . آما ته تی یه چکمک بیله مه ندنسه عذاب گلیردی . بو گون بیله مه نم نه اولموشدور. دونیانی شعر کیمی لطیف گؤروردوم . اونلارین گؤزه ل لییی کؤنلوم ده سئویملی بیر جوشقو یارادیردی . نه محکوم ایدیلار نه سوچلو . هئچ بیر اتهام لاری یوخ ایدی . پوسقودا یاتارکن اؤزومو اعدام لیق اولان آداملارین سینه سینی دئشه ن عسگر لر کیمی حیس ائدیب توفنگیمی یئره قویدوم . اونلاری قاچارکن قووالاماق ایسته دیم . نئچه سی کی منیم کیمی اووا چیخمیشدیلار منی گؤره رکن هویا باسیب یاری یولدان قایتاردیلار . قان تؤکمه یین اونلارا باشقا بیر لذتی وارایدی . شیکاردان داد داماغ آلیب قالانمیش تونقال لاردا قیزیشماق شاختانین کسکین لی یینی آزالدیردی و بیر سیرا آداملارهدف سیزجه سینه گولله آتیردیلار . هم مه شه اَلی دولو قاییداراق ، بو دفعه اَلی بوش دؤنمه ییم اؤزوموده حیرته دالدیرمیشدی .
گونش ساریمتیل ایشیقینی بولوتلار آلتیندان سوزدوره رک ، یول اوسته عجیبه بیر قالابالیق یاشانیردی . اؤنه گئدیب آددیم لاریمی ایتیلده رک ، قانا بَلَشمیش بیرینی گؤردوم . ناغافیل بیرگولله اونون گیژگاهینا توخونوب یومروق بویدا باشیندا یئر آچمیشدی . او اؤزوده شیکارچی ایدی . بیله سینی یاخشی تانیردیم . حتتا ائوی نین دامینا اوچ جئیرانین بورنوزونو تیکمیشدی . جماعت ژاندارمری یه خیر وئرسه لرده هله گلیب چیخان اولمامیشدی . اَل ده توفنگی اولان بیر – بیر اَکیلیردی . و اونون باشیندان آخیب دونان قان ، باشی اوزولموش ککلیک لرین قانلی بدن لرینی قانا بولامیشدی . قانین ، قانین لا فرقی یوخ ایدی .


text: نهج الفرادیس، تورک ادبیاتیندا نثر اثری اولاراق، ۷جی یوزایلین ادبیات دونیاسینین دَیرلی اثرلریندن بیریدیر. بو اثرین تَمَلی، اسلام احکامینی خلقه تانیتماق اوستونده قورولموشدور. بوندان دولایی، بو اثر مؤلفین ساغلیغیندا بوتون تورک دیللی خالقلارین آراسیندا و مسلمان اؤلکهلرینده یاییلمیش و شهرتی هر یانی بوروموشدور. اثر، او قدر شهرتلی اولموشدور کی حتا مؤلفی تانینمامیش قالیرسا دا هر بؤلگهده اوخونور. قاراخانلی تورکجهسیندن جغتای تورکجهسینده کئچیدده بوللو – بوللو اثرلر یارانیر، چکیجی نوکتهسی ده بودور کی بو یازیلاردا…بیشتر بخوانید


text:
گئجه تزه باشلانیب. بؤیوک خانین ائوینده توی- دویوندو, چال- چاغیر. هئچ کیم بیلمیر نولوبدور. یاخیندان هم اوزاقدان ائشیدن بی, پاشالار ها تئز گلن, گل ها گل.
امیر وئریب بؤیوکخان قویون قوزو کسیلیر؛ قازانلار آسیلیر؛ کابابلار چکیلیر؛ شیشلر اوجاقلارا دوزولور؛ سفرهلر آچیلیر؛ بشقابلاردا چنجه پیلو اییسی باسیر هر یانا. بوللو سفره، یئین کیم، “خان ساغ اولسون!” دئین کیم. یالتاق عاشیق ساز چالیر، دمین توتور گیج عسگر:
بؤیوک خانسان گول یئتر,
یاغی توتان چوخ بتر.
موشکنازیم دور اوینا!
ائتمه نازیم دور اوینا!
کند کاتداسی اویناییر؛ اوغرو ممد، کله عاباس، قوتور قاسم، تولکو حسن، چوغول رحیم، کیفیر هشیم، سیرتیغ حمزه، دلله ولی، پیشیک عابدوللا جالمان گئدیب، های سالیرلار؛ سؤز آپاریب, سؤز گتیرن قاطر موحو کئف ایچینده کئف چیخاردیر، هئچ بیلمهییر بو دونیانین هاراسیدی.
خان ائوینده بو شنلیگی صبحه قدهر، گون چیخینجا اوزادیرلار. سحر چاغی دونبک عزیز بؤیوک خانین، امرین آلیب هر بیر کنده بیر خبرچی یولا سالیر: بؤیوک پاشا امیر وئریب، ها تز گلن، ناهار چاغی بؤیوک کتده، خان ائوینده بیر نوماییش اولمالیدی؛ بیر یاغینی خان توتدوروب، چارمیخا چکدیرملیدیر.
چاتدی خبر. هامی آلدی خانین امرین، ائشیتدیلر، گون اورتایا چاتمامیشدان هر بیر کتدن بؤیوک کیچیک، زنن, اوشاق یولا دوشوب، خان کندینه چاتیشدیلار. حصارلانمش بیر حیاطین دؤرهسینی آلدی ملت، خانلار آرا توی دویوندو، ملت ایسه مین اضطراب، کیمسه بیلمیر کیم توتولوب , بو نه ایشدی!
امیر گلدی، یول وئرینیز! گتیریرلر بیر جاوانی، ایاغیندا قاندالاق، ایکی قولو قافالی, باشیندا چال پاپاخ، هوندور بویلو، ائنلی کورک، شیمشاد سایاق، سئوئر جاوان، بیر باخیشدا خالق عاشیقی، ظولمه قاشی نیفرت توپو, بیردن باخدی خالقا ساری، آیدین آشکار اعلام اتئدی: من نبییم, قوچاق اوغلو قوچاق نبی.
یول آچدلار کئچسین دئیه بؤیوک حیاط , هوندور حاصار اورتاسینا، کئچین! دئیه آپاردیلار. بیلر، خانلار، هم پاشالار بو صحنهدن لذت آلیب، ذوقه گلیب, دانیشماغا باشلادیلار: – بو یاغینی نه جور توتوب، باغلاییبلار، آج و سوسوز ساخلاییبلار؟ اوزون، قیسا، یاریم, بیتؤو دانیشدیلار. خان عدالت گؤسترمهیه امیر وئردی, بو یاغییا بیر فرصتده سیز وئرینیز آخر آندا, آخر دمده بیر ایستهیی اولا بیلر.
قوچاق نبی بو فرصته چوخ سئویندی، قیفیلبندی آچین دئدی, بوز آتیملا گؤروشدورون.
امیر گلدی بؤیوک خاندان، آچین دئدی گؤروشدورون بو یاغینی بوز آتیلا. هجرینین خلهتیله بیر اؤلدوروب آتمالییام، چارمیخا دا اؤزوم چکیب، قانینا ال قاتمالییام.
یول وئردیلر بوز آت گله، بوز آت دئمه قوجا قارتال، یئری گؤیو گمیریردی، گؤرن کیمی او نبینی، ایاقلارین چالدی یئره، شیهه چکیب, کیشنهینده، داغ درهنی آلدی سسی، دئمک اولار بوتون ائلده, اوبالاردا قالدی سسی. قهرلندی قوچاق نبی, اوزون توتوپ او ملته دئدی بئله:
آزادلیق اوغروندا یوللار یورغونو
ائلینه جان آتمیش ائلین وورغونو
همیشه قیرمیشدیم تورو, تورغونو
ایندیسه باغلانیب یامان توردایام
بوز آتینی آلدی نبی، الین چکدی تومارلادی، بئلین, یالین قویروغونو سیغاللادی، الین چکدی سینهسینه آندیردی کی یامان آندی، اؤپدو گؤزون، پیچیلدادی قولاغینا :
بوز آت سنی سر طوولهده باغلارام
آند ایچیرم قیزیل گوموش ناللارام
اگر منی بو دعوادان قورتارسان
آند ایچیرم مخمر چولدان چوللارام
بوز آت سؤزو تئز آنلادی، اؤزون ییغدی, گؤزون آچدی, قاچاق یولون نیشانلادی. نبی اؤزون حاضیرلادی، ایاق باسدی اوزنگییه, اوزون توتوب جمعیته دئدی بونو اوجا سسله:
آنما, اینانما آ گولوم بو ستم قالمالیدیر
وطن اوغلو بیدن, خاندان قصاصین آلمالیدیر
بابک کیمی اوردولارا ولوله سالمالیدیر
چکدیم اوزنگی بوز آتا, شیمشکتک شاخماغیما باخ!
بؤیوک خانین اورهگینی یاندیریب یاخماغیما باخ!
نبینین ایکینجی ایاغی یئردن قوپان کیمی بوز آت یئددی گوجون بیر ائدیب, حاصاردان گولله کیمی آشدی، گؤزو یوموب آچینجا، گؤز اؤنوندن ایتدی نبی.
ال چالیندی، ملت آرا توی دویون، یاسا باتدی بی پاشانین اوباسی.


text:
آذربایجان، ایشغالدان قورتاردیغی بؤلگهلرده مین تارلالارینی تمیزلهییر
آذربایجان، تورکیهنین دستگی ایله فضولی، جبراییل، آغدام، کلبجر، خوجاوند کیمی شهرلرین و اطراف بؤلگهلرین مینلردن تمیزلنمهسی و شهرلرده حیاتین تهلوکهسیز شکیلده یئنیدن باشلاماسینی تامین ائتمک اوچون چالیشیر
آذربایجانین ارمنیستانین ایشغالیندان قورتاریلان شهرلرینده مین تمیزلیگی ائدیلیر.
داغلیق قاراباغ بؤلگهسینده و اطراف ایالتلرده گئچمیشده "مین تارلالارینا" چئوریلهن اراضیلر متخصص قروپلارین تخمیناً ۱۰ آیدیر داوام ائدن چالیشمالاری ایله پاتلاییجیلاردان آریندیریلیر. آذربایجان حکومتی، تورکیهنین دستگی ایله فضولی، جبراییل، آغ...
-
-
27.09.2022
-
27.09.2022
-
-
27.09.2022

seg_langs: azb_Arab azb_Arab azb_Arab azb_Arab unk unk unk unk unk unk unk unk