text:
آمریکا ایرانا قارشی سانکسییالاری سرتلشدیرسه بئله، بونون تهرانا موناسیبتده نه قدر افکتلی اولاجاغی بیر آز موباحثهلیدیر.
بو سؤزلری آخار. آذ-آ آچیقلاماسیندا آنالیتیک وقار زیفروغلو دئییب.
«ترامپ آدمینیتراسییاسی دفعهلرله ایرانلا نووه راضیلاشماسیندان چیخاجاقلاری بارهده بیاناتلار وئریب. ایش اوراسیندادیر کی، آوروپانین بو مسئلهیه موناسیبتی مثبت دئییل. حتی آوروپا اؤلکهلری رسمی مؤقعلرینده نووه راضیلاشماسینا داوام ائدجکلرینی جدی شکیلده وورغولاییبلار. چونکی بو راضیلاشما آوروپا اؤلکهلری ایله ایرانین اقتصادی موناسیبتلرینده طرفلرین ال-قولونو کیفایت قدر آچا بیلر. حاضردا ایسه آوروپا ایله ایران آراسیندا جدی اقتصادی لاییحهلر اوزرینده ایشلر گئدیر. او اوزدهن آمریکا ایرانا قارشی سانکسییالاری سرتلشدیرسه بئله، بونون تهرانا موناسیبتده نه قدر افکتلی اولاجاغی بیر آز موباحثهلیدیر»، - آنالیتیک بیلدیریب.
و. زیفروغلو بو معنادا آمریکاین ایرانلا باغلی هدهلرینین کونکرت نتیجه وئرجیینی دوشونمور:
«ایران حاضردا سورییاداکی مؤقعلرینی گوجلندیریب و آمریکا دا بونونلا راضیلاشماق ایستمیر».
قید ائدک کی، آمریکا پرزیدنتی دونالد ترامپ ایران اوزریندن سانکسییالارین گؤتورولمهسی رژیمینین اوزادیلماسی ایله باغلی قرار قبول ائدیب. همچینین ایرانلا نووه موقاویلهسینین داوامی بارهده ترامپ رهبرلیگی قرار وئریب.


c: text/html

text:
کئچلین فندی
دوشنبه 11 دی 1396
�
+0 BƏYƏN
BÖLÜM :
Nağıl,
کئچلین فندی
بیری وار ایدی بیری یوخ ایدی، " ولی " آدلی بیر کئچل وار ایدی. بونون وار یوخ بیرجه داناسی وار ایدی. بیر گون کووخا قونشولاری ییغیب دئدی:
گلین گئدک ، کئچلین داناسینی بیر فند ائلهییب کسدیرک، چوخداندیر دیلیمیزه ات دَیمهیب.
سؤزو بیر یئره قویوب گلدیلر کئچلین یانینا دئدیلر:
ولی! گل بیر شئی ائلهیک . چوخدان بری دیلیمیزه ات دیمهیبدیر . گل بوگون سنین دانانی کسک یئیک صاباحدا بیزیمکینی کسهریک.
ولی راضیلاشیب دانانی کسیب پایلادی.
ولی بیر هفته گؤزله دی ، هئچ کس اوز داناسین کسمه دی ایکی هفته، اوچ هفته، بیر آی کئچدی کسن اولمادی. ولی باشا دوشدو کی بونو آلدادیبلار.
اؤز-اؤزونه دئدی :
یاخشی ، گؤرون سیزین باشیزا نه اویون گتیره جگم.
کئچل دانانین گؤنو گونون آلتینا قویوب قوروتموشدو. گؤنو خیردا - خیردا دوغراییب خورجونا دولدوروب ، ائششگین بئلینه آشیردی . شهره طرف یوللاندی. ولی گلیب بیر بولاغین باشیندا یاتدی. گئجه سووداگرین کاروانی گلیب بو بولاغین اوستونده دوشدو . ولی سوودا گره دئدی :
سیز مندن بیر آز آرالی اوتورون. چون کی منیم قیمتلی شئی لریم سنینکینه قاریشار.
سووداگر فیکیرلشدی کی دلی دن دوغرو خبر. گئجه سووداگر کئچلین خورجونو گؤتوروب ، اوزونون تایلارینی قویدو ، اوزوده باشلادی یول گئتمه یه.
آما کئچل یاتمامیشدی گؤزونون اوجو ایله باخدی، سحر آچیلدی. کئچل گؤرودو کی اونلار گئدیب تئز تایلاری ائششگه یوکلهییب ائوه قاییتدی. ائوده آچیب گؤردو کی قیمتلی پارچالاردیر.
کئچل آروادینا دئدی: آرواد گئت آرشین گتیر پارچالاری اؤلچک.
آرواد گئدیب کووخادان آرشین ایسته دی.
کووخا دئدی: آرشینی نئیلهیه جکسن؟
آرواد دئدی: کئچل بیر یوک پارچا گتیریب ، اؤلچه جک.
کووخا آرشینی وئردی ، اوزوده گلدی گؤردو دوغوردان دا کئچل بیر یوک پارچا گتیریب.
کووخا دئدی: آی کچل بو هاردان دوشوب الینه؟
کئچل دئدی: سیز ائله بیلدینیز دانانی کسدیردینیز منه ضرر ائیله دی. دانانین گؤنونو قورودوب تاغلاق ائله دیم. سونرا تاغالاقی دوغراییب آپاردیم شهر ده بیر قیزیل پولا ساتدیم ، بو پارچالاری آلیب گتیردیم.
کووخا بو احوالاتی قونشولارینا سؤیلهدی ، قونشولاری هامیسی دانالارینی کسدیلر ، دریسینی قورودوب تاغلاق قاییردیلار . آپاردیلار شهره ساتماغا باشلادیلار اوردا قیشقیرماغا:
-بیر قیزیلا تاغلاق..بیر قیزیلا تاغلاق..
بازار آداملاری دوشدولر بونلارین دالینا. باشلادیلار ال چالیب اویناماغا کی تاغالاغین بیر قیزیل پولا اولار؟ گؤردولر کئچل بونلاری آلدادیب قاییدیب گلدیلر کی کئچلی اؤلدورسونلر . کئچل دامدان باخیردی. کووخا گیل کئچلی گؤردولر، کئچل قاچدی چؤلده قونشوسو چوبانین یانینا گئتدی. چوبان دئدی: کئچل هارا قاچیرسان؟ کئچل دئدی : پادشاهین قیزینی گولجه منه وئریلر . من آلمیرام اونا گؤره فاچیرام.
ایسته ییرسن گل پالتارلاریمیزی دییشک قیزی سنه وئرسینلر.
چوبان و کئچل پالتارلارینی بیربیری ایله دییشدیلر. کووخا گلیب چوبانی کئچل بیلیب چایا ایته له دی.
گل سنه کیمدن دئییم، کئچلدن. کووخا ائوه گلندن سونرا کئچل چوبانین قویونلاری ائوه گتیردی. کووخا قویونلاری گؤروب دئدی: من سنی چایا آتدیم قویونلاری هاردان گتیردین؟ کئچل دئدی: اگر چایا دوشوب دئسن " دریججو " اوندا قویونلار گلهجک ، من بو قویونلاری چایدان گتیرمیشم.
کووخا دئدی: من چایا دوشوب دئسم " دریججو " اوندا قویونلار گلرمی؟
کئچل دئدی: هه!
کووخا سحر دوروب گئتدی همین یئرده ، اورادا اوزونو چایا آتدی کی دریججو دئسین سودا ، بوغولوب اؤلدو .

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
زلزله
زلزله یوخسا یئر تیترهماغی. یئر آلتیندا ضربهلر و یئرین اۆزۆنده تیترهماقدیر. یئر قابیٛغیٛندا ائنئرژی ییغیشیب و بیر لحظهده آچیلیر و یئر تیترهنیر. دوغالدا یئر تیترهماغی قارهلرین حرکتیندن عاید اوْلۇر هابئله اتوم پاتلامی و آیریجا گۇجلر یئرین تیترهماغینا سبب اوْلابیلر.
دوغالدا قارهلرین حرکتی یئر اۆزۆنده اوْلان قاره صفحه لرین بیر بیرینه توْققاشدیریر یادا اوْلار بیر بیریندن اوزاقلاشیر.قاره صفحهلری نین آراسیندا زؤنالاردا حرکتلر انرژی و گۆج یارادیر و بۇ گۆج بیر لحظهده آچیلیر و زلزله گلیر.
زلزله چوْخلو اؤلکهلرده و قارهلرده و دنیز ایچره اوْلابیلر. هابئله یانارداغلار پۆسکۆرماقدا زلزله اوْلار. زلزله سایی ریشتر ایله دیر و بیر حساب سایی زلزلهنین انرژیسین و گۆجون بیلیندیریر.
گۆجلۆ یئرالتی تکانلار ائولری و تیکیلیلری اوچورا، سونامی و یئر سۆرۆشمهلری عمله گتیرهبیلر و نتیجهده آداملارین هلاکینا سبب اوْلا بیلر. زلزله نتیجهسینده یئرین اۆست قاتی فورماسینی دییشه بیلر. زلزلهیه شامیل اوْلان علمه سئیسمولوژی (seismology) دئییلیر.
ایچیندهکیلر
ژئومورفولوژی مؤدتی[دَییشدیر]
تئکتونیک پروسئسلر نتیجهسینده یارانان یئرآلتی تکان و یئر سطحینین تیترهییشی. اونون گۆجو بؤیۆکلوک مقیاسی و یا ائنرژی درجهسی ایله، سطحی تاثیرینین آغیرلیغی مئقیاسینین بالل درجهسی/ /ریشتئر، مئرکاللی/ ایله قیمتلندیریلیر. هر ایل یئرده قئیده آلینان زلزلهلرین میقداری یوز مینلره چاتیر، آنجاق اوْنلارین جزعی بیر حیسهسی داغینتییا سبب اوْلۇر /مثلاً: شاماخی - ۱۹۰۲، سان-فرانسیسکو- ۱۹۰۶، توکیو - ۱۹۲۳، آشقاباد -۱۹۴۸، شیلی- ۱۹۶۰، اهر-ورزقان ۲۰۱۲، ایزمیت 1999 و باشقالاری [۱].
حاققیندا[دَییشدیر]
یئرین مۆختلیف داشلاردان تشکیل اوْلۇنماسی، یئرین داخیلی قاتلاریندا اوْلان دما و فیشار فرقی نتیجهسینده لیتوْسفئرده مۆختلیف پروْسئسلر گئدیر. بو پروْسئسلر منشهیینه گؤره داخیلی (ائندوگئن) و خاریجی (ائکزوگئن) اوْلۇر. داخیلی پروسئسلر یئر سطحینده یوکسکلیک و چؤککلیکلری یارادیر. داشلارین یاتیم فورمالارینی پوْزۇر، وۇلکان و زلزهلهلری یارادیر. لیتوْسفئرده چاتلارین، قیریشیقلارین عمله گلمهسی ایله موشاهیده اوْلۇنان شاقۇلی و اۇفۇقی حرکتلر تئکتوْنیک حرکتلر آدلانییر. بو پروسئسلرین تأثیری نتیجهسینده داش لایلاری اۇفۇقی، ماییلی، شاقۇلی وضعیت آلیر و یا چاتلارلا مۆختلیف حیسهلره آیریلیر[۲].
شاقۇلی حرکتلر - دوزهنلیکلره نیسبتهن داغلاردا داها سۆرعتله گئدیر. یئرین داخیلینده باش وئرن پروسئسلر سطحده تدریجی، چۆخسرلیک قالخما و ائنمهیه سبب اوْلۇر. مثلاً: هۆلند اؤلکهسی هر ایل ۳ م.م. ائنیر، سکاندیناوییا یاریمآداسی ایسه ۱ س.م. قالخیر. شاقۇلی حرکتلر نتیجهسینده ائنمیش ساحه قرابئن (گودال)، قالخمیش ساحه ایسه هورست آدلانیر. قرابئنلرین سو ایله دولماسی نتیجهسینده بایکال، اۇرمییه و وان کیمی گؤللر یارانیب. قرابئن و هورستلار پیلله شکلینده اوْلدوقدا فایادلانیر. اۆفۆقی حرکتلر ده شاقۇلی حرکتلر کیمی تدریجهن باش وئریر. تئکتونیک چاتلارلا پارچالانمdش لیتۇسفئر تاوالاری اۆست اؤرتوک سطحی ایله ایلده ۲-۳ س.م. سۆرعتله «سۇرۇشهرک» حرکت ائدیر. اۇفۇقی حرکتلر نتیجهسینده ائنمیش ساحه آنتیکلینال (Anticline) و قالخمیش ساحه ایسه سینکلینال (Syncline) آدلانیر[۳].
زلزلهنی «سئیسموْقراف» آدلی جیهازلا اؤلچۇرلر. زلزلهلر داغdدdجی تأثیرینه گؤره ۱۲ ردهلی ریشتئر جدولی ایله قیمتلندیریلیر. باش وئرن داغdنتdلارا گؤره زلزلهلر مئرکاللی جدولی ایله قیمتلندیریلیر. زلزلهلر یئر قابdغینین فعال وۇلکانیزم زۇنالاریندا داها چوخ تکرارلانdر. هر ایل دونیادا ۱۰۰ مینلرله زلزله باش وئریر کی، اونلارین دا ۱۵-۲۰-سی داها فلاکتلی اوْلۇر. اونلار اساساً اوکئانلاردا باش وئریر[۴].
یئرین داخیلینده زلزله تؤرهدن حرکتلرین باش وئردیگی یئره زلزله اوْجاغd و یا هیپوسئنتر دئییلیر. زلزله اوْجاغdنdن اوزرینده اوْلان یئر سطحینه زلزله مرکزی و یا ائپیسئنتر دئییلیر. یئرالتی تکانلار زلزلهدن ان قیسا مسافه قت ائتدیی اۇچون ان گۇجلۇ داغdنتd ائپیسئنترده باش وئریر. ائپیسئنتردن آرالاندdقجا داغdنتd و اینسان تلفاتی آزالdر. زلزله اوْجاغی درینده یئرلشدیکجه زلزله داها گئنیش اراضینی ایحاطه ائدیر. زلزله اوْجاغی دایازدا یئرلشدیکده ایسه زلزهلهنین یئر سطحینده یایdلدdغی ساحه کیچیک اوْلسا دا، داها چوخ داغdنتd تؤرهدیر. زلزلهلر چوْخ گۇجلۇ وۇلکان پارتلاییشی نتیجهسینده ده باش وئریر. دونیادا ان گۇجلۇ زلزلهلر آمئریکانین باتd ساحیلیندهکی کوردیلیئر-آند داغلاریندا، جنوبی آوروپا ایله آسییا آراسdنداکی آلپ-هیمالیا داغلیق قورشاغdندا، ساکیت اوکئانdن باتی ساحیلیندهکی مۇعاصیر گئوسینکلینال قورشاقدا (یاپونییا، ایندونئزییا، فیلیپپین و س.) باش وئریر. آوسترالییا، برازیلییا یایلاسی، لابرادور یارdمآداسdندا ایسه زلزلهلر دئمک اوْلار کی، باش وئرمیر. ایزوسئیسلر- سئیسمیک خریتهلرده –عینی گۆجلۆ سئیسمیک تکانلارین حیسس اوْلۇندۇغۇ منطقهلری بیرلشدیرن خطلردیر. مانتییانین یوخارd حیسهسیندهکی اریمیش ماددهلر – ماقما یوکسک فیشار آلتdندا داخیلی پروسئسلر نتیجهسینده یئر قابdغdندا عمله گلمیش چاتلارلا یوخارdیا دوْغرۇ حرکت ائدیر. ماقمانین بیر حیسهسی یئر سطحینه چاتمامdش سوْیۇیۇب یئر قابdغdنdن مۇختلیف حیسهلرینده قالdر، دیگر حیسهسی ایسه یوکسک فیشار آلتdندا سطحه چdخاراق سئل کیمی آخیر. سطحه چیخمیش ماقما – لاوا آدلانdر. لاوا سوْیۇدۇقدان مۆختلیف هۆندۆرلۆکلۆ تپهلر عمله گتیریر کی، بونا وۇلکان دئییلیر. «ووْلکان» قدیم رومالیلاردا اوْد تانریسیدیر. ماقمانdن یئر سطحینه چdخدdغی کانالا وۇلکان بوغازd دئییلیر. وۇلکان پۇسکۇرمهسی زامانی عمله گلمیش تپهنین زیروهسیندهکی چؤککلییه کراتئر دئییلیر. کراتئردن یئر سطحینه چوْخلۇ میقداردا قاز، سۇ بۇخارd، وۇلکانیک توْز، کۆل و لاوا چdخdر. دیامئتری ۱،۵ ک.م-دن بؤیۆک اوْلان کراتئر کالدئرا آدلانdر. ائروزییا و دئنوداسییا پروسئسلری وۇلکان داغdنd آشdندdرdر، لاکین وۇلکان بوْغازdندا قالdب، سوْیۇیاراق برکیمیش لاوا-نئکک آدلانان قایالی رئلیئف عمله گتیریر. بوغاز و کراتئر وۇلکانdن اجزاسd دیر. وۇلکانلار - فعالییتده اوْلان و سؤنمۇش وۇلکانلارا بؤلۆنۆرلر. پۆسکۆرمهسی بشریتین یادداشdندا قالان وۇلکانلار فعالیتده اوْلان وۇلکان آدلانdر. دونیادا ۸۱۷ فعالیتده اوْلان وۇلکان مؤوجود دور کی، اونلارین ۶۲۰ - سی یاخdن کئچمیشده پۆسکۆرۆب. بو وۇلکانلارین ۷۵%-ی ساکیت اوْقیانوسdن «اودلو حلقهسینده» (مس. کلیوجئوسکایا سوپکا، فودزییاما و س.) و ایندونئزییا آدالارdندادیر. بوندان باشقا گونئی آوروپا و آند داغلارdندا دا چوْخلۇ فعالیتده اوْلان وۇلکان مؤوجود دور. فعالیتده اوْلان وۇلکانلاردان - وئزووی، ائتنا، ایسترومبولی (ایتالییا)، هئکلا (ایسلاندییا)، کامئرون (آفریقا)، فودزییاما، آزو (یاپونییا)، کلیوچئوسکایا سوپکا (روسیه)، اوریسابا، تاخامولکو، پوپوکاتئپئتی (شیمالی آمئریکا) - شیمال یاریمکورهسینده؛ کیلیمانجارو (آفریقا)، کوتوپاخی، سان-پئدرو، رویس، لیولیالاکو (ج. آمئریکادا)، ائرئبوس (آنتارکتیدا)، کراکاتاو (ایندونئزییا) -گونئی یاریمکۆرهسینده یئرلشیر. دونیادا فعالییتده اوْلان ان یوکسک وۇلکان گونئی آمئریکاداکی لیولیالاکو (۶۷۲۳ v) داغd دیر. یئر کۆرهسینده فعالیتده اوْلان وۇلکانلارا نیسبتهن سؤنموش وولکانلار داها چوخدور. اونلارین پۆسکۆرمهسی حاققیندا هئچ بیر تاریخی معلۇمات یوْخدور. قافقازdن ان هۆندۆر زیروهلری ائلبروس، کازبئک، آذربایجانداکی - بؤیۆک اdشdقلی، قdزdلبوْغاز، ساوالان سؤنمۆش وۇلکانلاردیر[۵].
زلزله و وولکانلار اساساً داغلیق اراضیلرده - لیتوسفئر تاوالارdنdن سرحددینده گئنیش یایdلdب. قدیم پلاتفورما ساحهلرینده (دوزهنلیکلرده) زلزله و وۇلکانلارا راست گلینمیر. وۇلکانلارین بیر نؤعی اوْلان پالچdق وۇلکانلاری پۆسکۆردوکلری لاوانdن دماسdنdن آز اوْلماسd ایله فرقلنیرلر. لاوانdن ترکیبینده سۇ چوْخ اوْلدۇغۇنا گؤره سdیdق پالچdغا اوخشار گیللی کۇتله کیمی آخیر و ایچریسیندن قاز قابارجdقلارd چdخdر. بو وۇلکانلارا ان چوْخ نفتلی-قازلی ساحهلرده راست گلینیر و اوْنلاردان مۆعالیجه مقصدی ایله ایستیفاده ائدیلیر. وۇلکان بوْرۇسۇنۇن اطرافیندا توپلانان کسهکلی پالچdق-برئکچی آدلانdر. آذربایجان پالچdق وۇلکانلارdنdن ان چوْخ یایdلدdغی اراضیلردندیر (خصوصیله آبشئرون و قوبوستاندا). وۇلکان و زلزلهلرین یایdلدdغی بعضی اراضیلرده یئرالتd سۇلار عادتن یوکسک دمایا مالیک اوْلۇر. بۇ سۇلاردا چوْخلۇ دۇز و قاز اوْلدۇغۇ اۇچۇن اوْنلار معدنی سۇلار آدلانdر. سولارdن ایستی اوْلماسdنا سبب یئر سطحینه یاخdن اوْلان قاینار ماقمانین تأثیریدیر. ایستی سۇلار یئرین داخیلیندهکی چاتلارلا سطحه چdخdر، بولاق شکلینده چای و دنیزلره تؤکۆلۆر. بعضهن یئرآلتی سۇلار یوکسک فیشارآلتdندا سطحه چdخاراق فوواره وۇرۇرلار[۶].
عمومی معلومات[دَییشدیر]
زلزله یئرده باش وئرهن دینامیک پروسئسلر نتیجهسینده باش وئریر. بونون بیر نتیجهسی کیمی لای تئکتونیکاسdنی گؤسترمک اوْلار. یئرین اؤزهیی و قابdغی آراسینداکی لیتوسفئر لایلار زلزلهلرین یارانماسdندا بؤیۇک روْل اوینایdرلار. زلزلهلر اساساً بۇ لایلارdن سرحد زۇنالاریندا عمله گلیرلر. مۆختلیف لایلارdن بیر-بیرینه نظرهن سۆرۆشمهسی و توْققۇشماسی یئرآلتی تکانلارا سبب اوْلۇرلار. یئرآلتd داشلارین کسیجیلیک مؤحکملیگی حددی کئچدیکده اوْنلار بۇرادا یارانان گرگینلیگی سdچرایdشلا بوشلایdر و نتیجهده یئرآلتd تئکتونیک تکانلار باش وئریر. یارانان ائنئرژینین قیمتی هیدروژئن بومباسینین گۆجوندن ده ۱۰۰ دفعه چوْخ اوْلماسی معلۇمدۇر. بۇ گرگینلیک بۇشالماسی لایلارdن سرحد زۇنالاریندا باش وئردیگی کیمی، اوْنلارین اوْرتا حیسسهلرینده، مؤحکملیگی ضعیف زۇنالاردا دا یارانا بیلر.
زلزلهنین دایم باش وئردیگی یئرلر سئیسمیک قۇرشاق آدلانdر. دونیادا ۲ سئیسمیک قۇرشاق وار. آلپ-هیمالیای قۇرشاغd، آرام اوْقیانوس قۇرشاغd.
یئر قابdغdنdن درینلیکلرینده توْپلانان پوْتئنسیال ائنئرژینین تأثیری ایله یئر سطحینین آنی واخت عرضینده تیترهمهسینه زلزله دئییلیر. زلزلهنی اؤیرهنهن علم سئیسمولوژییا (زلزله شناسی) آدلانdر. زلزلهلر عمله گلمه شرایطینه گؤره ۲ یئره آیریلیر: 1.وۇلکان منشألی زلزهلهلر.(وولکان پۆسکۆرمهسیندن) 2.تئکتوْنیک منشألی زلزلهلر.(لیتوسفئر تاوالارینین سرحددیندهکی داخیلی گرگینلیکدن). زلزله ۱۲ ردهلی ریشتئر مئقیاسd ایله اؤلچۆلۆر.
■ ۱۰ دقیقه دوام ائدن ۷ ریشتئر زلزله ۲۵۰۰۰ تی.ائن.تی-نین عینی واختدا پارتداماغdنا برابردیر.■ ■ ۱۰ ریشتئر زلزله ۱۰۰ک.م-ی، ۳۲ سانییهیه قت ائدیر.■
زلزهلهلرین نؤعلری[دَییشدیر]
مۆعاصیر علم زلزلهلری ۳ تیپه آیdرdر:
- دئنوداسییا زلزلهلری
- وولکانیک زلزلهلر
- تئکتونیک زلزلهلر
دئنوداسییا زلزلهلری[دَییشدیر]
دئنوداسییا زلزلهلری تورپاغا سۆزۆلهن سۇ، اوْنۇن بعضی حیسسهلرینی حل ائدیر و اؤزۇ ایله آپارdر. یئرآلتd سۇلار داغdدdجی فعالییتی آسانلdقلا حل اوْلان داشلاردا، مثلاً، داش، دوز، گیپس، اهنگداشی و اینکیشاف ائتدیی یئرلرده میدانا چdخdر. بۇ سۇلارین یئرینه بوْشلۇقلار و یا ماغارالار عمله گلیر. زامان کئچدیکجه همین بوشلوقلارین تاوان حیسسهلری آغdرلdق قوهسینین تأثیری آلتdندا آشاغی اۇچۇر و شیددتلی یئره دیهرک زلزلهنین عمله گلمهسینه سبب اوْلۇر.
موشاهیدهلر گؤستریر کی، اۇچما بیردن-بیره باش وئریرسه، زلزله بیر نئچه دقیقهدن آرتیق داوام ائتمیر. بعضهن سئیسمیک حرکتلر بیر نئچه زلزله شکلینده مئیدانا چdخdر. بیر ضربهنین آردdنجا ایکینجی و سونراکیلار حیسس اوْلۇنۇر: بۇرادا آیرd-آیرd زلزلهلر آراسdنداکی فاصیله بیر نئچه گون اوْلا بیلر. همین حادیثهنین سببی اوْدۇر کی، عمله گلمیش باش ضربه همین ماغارانین باشقا یئرلرینده و قونشو ماغارالاردا مۇوازینتین پوْزۇلماسی و علاوه اۇچقۇنلارdن عمله گلمهسینه سبب اوْلۇر.
وۇلکانیک زلزلهلر[دَییشدیر]
۲-جی تیپ زلزلهلر وۇلکانیک فعالییتله علاقهدار دیر. بۇرادا وۇلکان فعالییتینین ان دهشتلی دؤورۆنو خاطdرلاماق کیفایتدیر: هر بیر پارتلایdش زامانی مۆختلیف بؤیۇکلۇکده اوْلان برک پۆسکۆرمه محصوللاری آتdلdر، کراتئرین دیبی تیترهییر. پۆسکۆرمهدن اؤنجه وۇلکان اطرافیندا حیسس اوْلۇنان مۆختلیف یئرآلتئ ضربهلر بو قبیلدندیر. وۇلکانیک زلزلهلرین سببلری اۆستدهکی لایلارdن فیشارینا اۆستون گله بیلمهیهن قازلارین پارتلاماسیندان عیبارتدیر. یئرین تیترهمهسینین بؤیۆک قۆوهیه چاتماغdنا باخمایاراق، اونلار بؤیۆک ساحهیه یایdلا بیلمیر.
تئکتونیک زلزلهلر[دَییشدیر]
۳-جۆ تیپ زلزلهلر یئر قابdغdندا قdرdشdقلارdن و چاتلارdن عمله گلمهسی ایله علاقداردیر.
زلزلهلرین آنجاق اؤنمسیز حیسسهسی وۇلکانیزم، ماغارا تاوانلارdنdن اۇچماسd، شاختالاردا اۇچقۇنلارdن باش وئرمهسی ایله علاقداردیر. دئمک اوْلار کی، زلزلهلرین هامیسی تئکتونیک زلزلهلردیر. کۆرهمیزین داخیلینده تأثیر ائدن داخیلی قۇوهلر تدریجهن توْپلانیر و هر هانسی بیر یئرده داشلارین مۆقاویمت ائتمه قابیلیتیندن آرتdق اوْلدۇقدا، همین داشلارین بیردن-بیره پارچالانماسd و یا چاتلاماسd باش وئریر. پارچالانما، هر طرفه یایdلماقدا اوْلان و اؤز یوْلۇندا راست گلن ماددهلری رقصی حرکته گتیرهن ائلاستیک دالغالار یارادdر. داشلارین ایلک پارچالانما یئری زلزلهنین مرکزی اوْلۇر. مرکزده زلزله همیشه قdسا مۆددتلی اوْلۇر. ان گۆجلۆ تکانلار دا بئله بیر نئچه سانییه داوام ائدیر. یالنیز شیلیده اوْلان زلزلهلر بیر نئچه اون سانییه داوام ائدیب. توپلانمdش ائنئرژینین آزاد اوْلماسی سۆرعتله باش وئریر: ائنمه، قالخما، اۆفیقی جهتده سۆرۆشمه و یا مورککب حرکتله پارچالانما یایdلdر. یئر داخیلینده زلزلهیه سبب اوْلمۇش ایلک حرکتین باش وئردیگی یئره هیپوسئنتر دئییلیر.
قروپلاری[دَییشدیر]
درینلیک خصوصیتینه گؤره زلزلهلر ۴ قروپا بؤلونور:
- سطح زلزلهلری(هیپوسئنتر ۱۰ کم-ه قدر درینلیکده یئرلشیر)
- نوْرمال زلزلهلر(هیپوسئنتر ۱۰-۶۰ کم درینلیکده یئرلشیر)
- درینلیک زلزلهلری(هیپوسئنتر ۶۰-۳۰۰ کم درینلیک ده یئرلشیر)
- چوْخ بؤیۆک درینلیکلی زلزلهلری(هیپوسئنتر ۳۰۰-۷۰۰ کم درینلیکده یئرلشیر)
یئر کۆرهسینده باش وئرهن زلزلهلر داها چوخ سطح و نوْرمال زلزلهلردیر. چوخ بؤیۆک درینلیکلی زلزهلهلر عادتهن ساکیت اوکئان "اودلو قؤوسو"ده باش وئریر.زلزله اوجاغی نه قدر دریندیرسه دالغالارین تأثیر ائتدیی اراضی ده بیر او قدر گئنیش اوْلۇر.زلزله اوجاغینین یئر سطحینه پئرپئندیکولیار پرویئکسییاسی "ائپیسئنتر" آدلانdر [۷].
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ Zəlzələ Geomorfoloji terminlərin izahlı lüğəti. — Bakı: "Elm", 2012. — Səhifələrin sayı: 326. — Səh.: 177. — ISBN 978-9952-453-14-0.
- ↑ Stephen Marshak, Earth: Portrait of a Planet (New York: W. W. Norton & Company, 2001): 305–6.
- ↑ "Liquefaction," in Earthquake Glossary of the United States Geological Survey, date accessed: April 23, 2017. https://earthquake.usgs.gov/learn/glossary/?term=liquefaction
- ↑ Simon J. Day, "Landslides," in Encyclopedia of the Natural World Ser.: Encyclopedia of Islands ed. Rosemary Gillespie and David Clague (California: University of California Press, 2009): 535.
- ↑ Tsunami Strike Japan – Ocean Today
- ↑ Kirk, R.M (1977). "Rates and forms of erosion on intertidal platforms at Kaikoura Peninsula, South Island, New Zealand". New Zealand Journal of Geology and Geophysics 20 (3): 571–613. DOI:10.1080/00288306.1977.10427603.
- ↑ Təbiətşünaslığın əsasları


text:
عصیانچیلرنینگ پکتیکاده کی گروهی هجومی
پکتیکا ولایتی نینگ یحیی خیل تومنیده عصیانچیلر تمانیدن اویشتریلگن گروهی هجومده آلتی عصیانچی وبیر پلیس هلاک بولگنی ایتیلماقده.
محلی رسمیلرگه کوره پارتلاوچی جلیقه لر و ینگل قوراللر بیلن جهازلنگن آلتی عصیانچی، پکیتکا ولایتی نینگ یحیی خیل تومنیده باریب اوشبو تومنده کی دولتی بینا لرگه هجوم اویشتریشنی مقصد قیلگن ایکن، بیراق اولر یحیی خیل شهری نینگ ایشکریسیده کی پلیس پوسته لریدن بیریده یقین له شیش بیلن پلیس تمانیدن انیق له نیب اولرگه قره ته اوق آچیلگن. نتیچه ده پلیس و عصیانچیلر آره سیده توقنه شوو باشلنیب کیتگن.
پکتیکا ولایتی نینگ ولایت حاکمی سوزچیسی مخلص افغان یوزبیرگن توقنه شوو تلفاتی باره سیده شوندی فکربیلدیردی"قوراللی عصیانچیلر پلیس پوسته لریدن بیریده ایتیب کیلیشی بیلن اولر پلیس تمانیدن انیق لندی، ایککی عصیانچی اوزینی پارتلتدی، باشقه قالگن تورت عصیانچی پلیس تمانیدن اتیب اولدریلدی، توپلم التی عصیانچی وبیر پلیس عکسر قربان بولدی، ایککی پلیس وبیر تینچ فقرا یره لندی دیب ایتدی پکتیکا ولایتی نینگ ولایت حاکمی سوزچیسی مخلص افغان."
محلی رسمیلر هلاک بولگن عصیانچیلرنی کیم لیگی باره سیده هیچ نرسه ایتمیدی .اما طالبان گروهی ایریم مطبوعات فعاللری بیلن علاقه قوریب اوشبو هجوم طالبان تمانیدن اویشتریلگنینی ایتگن همده، هجومده بیرقنچه افغان وخارجی عسکر لر هلاک بولگنینی ادعا قیلگن.
سونگی پیتلرده عصیانچیلر پایتخت کابل قوشیمچه افغانستان قطار ولایت لرده شوندی گروهی هجوملرنی اویشتریب کیلماقده.
باشقه تماندن مملکت نینگ جنوبیده جایلشگن قندهار ولایتیدن کیله یاتگن خبرلرگه کوره پلیس کوچلری پارتلاوچی ماده تیارلنه دیگن 16000 کیلوگرام امونیم کولوراید تور ماده سینی قولگه کیرتیلگنیدن خبربیرگن.
پلیس مقاملرینی ایتیشچه ، بو تور ماده پاکستان دن یوکلنگن یوک تاشوچی موترگه جایلشتریلگن بولیب، قندهار ولایتی نینگ سپین بولدک تومنیده کی چیگره دن قولگه آلینگن.
هرچند بوتور ماده ایکیم چیلیک اوچون فایده له نیشی ایتیله دی بیراق سونگی پیتلرده یول چیککه سیده اورنه تیله دیگن ماین توزه تیش اوچون عینی ماده کینگ کولمده عصیانچیلرتمانیدن قوله نیب کیلنه یاتگنی باعث بوماده نی تجارتی منع ایتیلدی، اما شوندی بولسه افغانستان نینگ ایریم منطقه لرده اوشبو ماده نی تجارتی غیر قانونی شکلده هلی هم دوام ایتماقده.


text:
گؤزو آج، خیالی خامدیر، بو آدام، بیزیم آدامدیر،
یئدیگی تامام حارامدیر، بو آدام بیزیم آدامدیر.
یئمک ایله دویماق اولمور، دئدی کی، وطن مالیندان،
یالاییم دویوم مقامدیر، بو آدام بیزیم آدامدیر.
نئچه ایلدی پارلاماندا، گؤزونو دؤیوب اوتورموش،
پولو چوخ، اؤزو عاوامدیر، بو آدام بیزیم آدامدیر.
دئسه کی، مۆسلمانام من، حذر ائت اوزاق گز اوندان،
دئسه ائرمنی قودامدیر، بو آدام بیزیم آدامدیر.
آلینیب اگرچی گؤرسن، نهیی وار تامام الیندن،
یئری داش قفسدی دامدیر، بو آدام بیزیم آدامدیر.
او گلن قوناق-قارادان، من اؤلوم نیگاران اولما،
آدی نولا کی، آرامدیر، بو آدام بیزیم آدامدیر.
یزیده دئسه بابامدیر، اونا لعنت ائیله، پۆنهان،
دئسه کی، بابام ایمامدیر، بو آدام بیزیم آدامدیر.


text:
افغان مقاملری: ایران پلیسی، افغان ایشچیلریگه قره ته اوق آچگن
افغان مقاملریگه کوره، نا قانونی چیگره نی کسیب اوته دیگن اون نفر افغان ایشچی، ایران چیگره قوریقچیلری تمانیدن اوققه توتیلگن. مقاملرنینگ ایتیشلریچه، ایشچیلردن بیر نیچه ته سی اولیب یره لنگن.
اما، محلی مسووللر تلفات لر باره سیده انیق حسابات یوقلیگینی ایتگنلر.
فراه ولایتی نینگ مرکزی کسلخانه رییسی عبدالجبار شایق نینگ بی بی سی گه معلوم قیلیشیچه، ایران چیگره پلیس قوریقچیلری تمانیدن نشانگه آلنیب یره لنگن شخصلر، کسلخانه گه آلیب کیلینگن:" کسلخانه گه آلیب کیلینگن شخصلرنینگ 20 یولداشی هلاک بولگن."
اما افغان ایشچیلری نینگ هلاک ایتیلگن خبری، مستقل منبع لر تمانیدن حاضرگه قدر هم تصدیق لنمه گن.
فراه ولایتی نینگ ولایت حاکمی سوزچیسی عبدالرحمان ژوندی، بیرنیچه نفر یره لنگنینی تصدیق لب، بیراق یره لنگن لردن انیق رقم، یوقلیگینی ایتگن.
فراه، ایران نینگ سیستان و بلوچستان منطقه لری بیلن چیگره داش بولیب، ایریم افغان ایشچیلری فراه ولایتیدن ناقانونی شکلده ایرانگه قره ب اوتیش اوچون بو یولنی تنله یدیلر. شونینگ دیک، بو یول آرقه لی کوپ سانده مخدر ماده ایران گه قاچاق ایتلیشی ایتیله دی.
میلادی 2012 ییل نینگ دسامبر آیده، اسلام قلعه اهالیسی هراتده ناراضیلیک نمایش یولگه قوییب، ایران چیگره پلیس قوریقچیلری تمانیدن 13 افغان نشانگه آلنیب هلاک بولگنینی ایتگندی، همده نمایشچیلر ایران نینگ هرات شهریده گی قونسیلگرلیگی بناسیگه هم هجوم اویشتیردی.
اما ایران مقاملری، نمایشچیلر ادعالرینی رد ایتیب، 13 افغان نینگ ایران توپراغیگه اوتگنی باره سیده هیچ قندی حجت یوق لیگینی تاکیدله گندی.


text:
آذربایجان خالق جمهوریتینین باش ناظری نصیب بی یوسیفبیلینین اوغلو، عمرو مشققت لرده کئچهن، "آذربایجان" دئیهرک تورکییهده ابدیته قوووشان نیازی یوسیف بی لینین مهاجیرت مطبوعاتیندا خیلی مقالهلری، پوبلیسیستیک یازیلاری درج اولونوب. ۱۹۵۲-جی ایلده آنکارادا یارادیلان "آذربایجان میللیتچیلر درنیی"نین قوروجولاریندان اولان، سووئت رئژیمینه قارشی مباریزهدن چکینمهین نصیب بی یوسیفبیلی موختلیف درگیلرده آذربایجانین مستقیل لیینین برپاسی یولوندا ایدئولوژی ساواش آپاریردی. او، مقالهلرینین اکثرینده ایستیقلال ساواشینا توخونور، میللی همرایلیک و بیرلیک ایدئیاسینی مدافعه ائدیردی.
آخار. آذ خبر وئریر کی. بو سؤزلری شرق. آذ قزئتینین باش رئداکتورو آکیف آشیرلی قلمه آلیب. او بیلدیریب کی، سؤزوگئدن مقاله ۱۹۵۷-جی ایلین ماییندا "مجاهید" درگیسینده ایشیق اوزو گؤروب: "۱۹۲۰-جی ایلین ۲۸ آپرل ایشغالی جمهوریتین باش ناظرینین کؤرپه اؤولادینین یادداشیندا باخ بئلهجه قالیب".
آکیف آشیرلینین یاییملادیغی سؤزوگئدن مقالهنی تقدیم ائدیریک:
مونحنده چاپ اولونان و مهاجرت تاریخیمیزین ایندییه قدر چیخان نمونهلرینین ان موکهممهلی "درگی"نین بیزه گؤندریلمهیهن، اما سونرا اوخودوغوموز ۴-جو سایینداکی میرزبالا بیین (میرزبالا محمدزاده - آ. آ.) ادبی بیر اوسلوبدا، فاکتلارا سؤیکهنهن یازیسینی اوخودوقدان سونرا، ۳۶ ایل اؤنجه باش وئرهن و بو گون ده اوزریندن سیس-دومان چکیلمهیهن ۲۷ آپرئلله باغلی بیر اولایی خاطیرلادیم.
۱۹۱۸-جی ایلین آپرل آیی او ایل ایلیق بیر هاوا و پارلاق بیر گونشله باشلادی، بیزیم اوچون مسعود قیش گونلرینی گئریده قویموشدو. باکی شهری او گونلرده قئیری-عادی حادثهلرین ایچریسینده چیرپینیردی، خالقین بؤیوک اکثریتی کوچهلره آخیشیردی، هر کس هیجان ایچینده، کوریئرلر ایسه بیر-بیرینی اوز ائتمکده ایدی. موباحثهلری بیتیب-توکهنمهیهن پارلامئنتیمیزدهکی گرگینلیکلر سببیندن بؤیوکلریمیزین اوزونو گؤروب، اونلاری قوجاقلاماق ذؤوقوندن محروم ایدیک.
بو واخت تلاش و هیجانلی گونلرده زاواللی بیزلر اورا-بورا قاچیردیق. بعضیلری ائوینی سون دفعه گؤرهجک کیمی داورانیر، هئچ کیمدن دوغرو-دوزگون جاواب آلا بیلمیردیک. قورخونج بیر شئیین حاضیرلاندیغینی حیس ائدیردیک. کریمدا اولدوغو کیمی، تکرار سفالت، آجلیق و مهاجیرتین یاخینلاشدیغینی داخیلهن حیس ائدیردیک.
نهایت، بو مشوم آن گلیب چاتدی. او آخشام جناب دوکتور آغایئولرده (گومان کی، احمد بی آغاوغلونو نظرده توتور - آ. آ.) قوناق ایدیک.
ان چوخ دانیشیلان مؤوضوع اینصافسیز گوجلرین سرحدلریمیزین آشماسی ایله باغلی ایدی. عجبا، بو گوجلره قارشی موباریزه آپاراجاق اوردوموز هاردادیر؟ اول، بو اوردونو بیر نئچه دفعه گؤز یاشلاریمیزلا باکی و گنجهده رسمی کئچیدده سئیر ائتمیش، کؤکسوموز داغا دؤنموشدو. اوردوموزون دونیایا جاواب وئرهجک گوجده اولدوغو قناعتیندیدیک. حالبوکی قهرهمانلاریمیز بو چتین آنلاردا وطنین اوزاق بوجاقلاریندا ائرمنی هجوملارینی دفع ائتمکله مشغول ایدی. باکییا یئتیشمهلرینه ایمکان اولمادیغی دا سؤیلهنیلهنلردن آنلاشیلیردی.
بیز بالاجالار ماوی، قارا و بیاض گئییملی سوواریلریمیزی بویونلاریمیزی بوکرک، گؤزلریمیزده یاش گؤزلیرکهن، آغساققالاریمیز او گئجه گنجهیه کؤچمییمیزین موناسیب واریانت اولدوغونون موباحثهسینی آپاریردیلار.
آخشام اوستو قارماقاریشیق اولان ائویمیزه دؤندوک. تئز-تلسیک یئمکدن سونرا ان مهوم احتیاج دویولان ضروری اشیالار توپلاندی و سون دفعه باش ناظرین آوتوموبیلینه میندیک. بوش و سسسیز کوچهلردن سرعتله کئچهرک قلبهلیکله دولو بیر بینانین اؤنونه گلدیک. قاتار حاضر ایدی. بیزی تعجیلی قاتارا یئرلشدیردیلر. و اینتیظار باشلادی. سون آلینان خبرلر بو ایدی: "حکومت ییخیلیب، سرگذشتچیلردن تشکیل اولونان بیر چئته اقتداری بولشئویکلره تسلیم ائتمک اوزره موقتی حاکمیتی اله آلمیشلار".
ساعتلار بیر-بیرینی اؤزلییر، واخت کئچیر، قاتار ایسه ندنسه حرکت ائتمییردی. هامیمیز قرارسیزدیق، ساعت ایسه دوققوزا یاخینلاشیردی، نه اولدوسا ائله بو آندا اولدو. تاپانچا سسی ائشیدیلدی، پئررونداکی دانیشیقلار هر کسی هیجانا سالدی.
بو اوغورسوز تاپانچادان چیخان قورشون عزیز جومهوریتیمیزی و ایستیقلالیمیزی اورییندن وورموشدو. آجی حقیقت بوتون چیلپاقلیغی ایله میدانا چیخدی. آذربایجان حکومتسیز، اوردوسوز قالمیش، مجهول سلاحلی کیمسهلر اورتایا چیخمیشدی. بونلار کیم ایدی؟ مقصدلری نه ایدی؟
بونلاری کیم ایستیقامتلندیریر و ایداره ائدیر؟ بو ایرلیلرده آیدینلاشدیریلاجاق سواللاردیر...
بو سلاحلی اینسانلار قاتاریمیزا دولدولار، یئرلریمیزی یوخلاماغا باشلادیلار. بوتون واگونلاری یوخلادیقدان سونرا سرنیشینلری آشاغییا ائندیردیلر. قوس-قوجا قاتاردا یالنیز بیز قالمیشدیق. قاپینین آغزینی کسن نؤوبتچی قاتاردان چیخماغیمیزا مانع اولور، امر آلدیغینی سؤیلییردی. بو اسنادا عمی میز اییوب پریشان حالدا، تلاشلا قاتارین پنجرهسی آلتینا گلدی. اوزونده تعجب، تأسف حیسسی قارماقاریشیق ایدی. مقددراتیمیزی گؤزلهمکدن باشقا بیر علاجیمیز قالمادی.
بیر-ایکی ساعتدان سونرا نهایت، سربست بوراخیلدیق، قاتارین تاققیلتیسی ایله شهردن اوزاقلاشدیق. بو گئدیش مهاجیرتیمیزین ایلک آددیمی، سفالتین، یوخلوغون، ایضطرابین باشلانغیجی ایدی. بو باشلانغیج عینی زاماندا هر شئیین سونو دئمکدی. تأسف کی، بو ایشین ایچینده عزیز بؤیویوموز نصیب بی یوسیفبیلینی، فتحعلی خان خویلونو، حسن بی آغایئوی و مینلرله وطنداشیمیزی ابدییهن ایتیردیک.
بیر نئچه گون سونرا قیزیل عسگری اوردولاری سئل کیمی باکی کوچهلرینی زبط ائتدی. بو هر شئیین سونو ایدی. بو پارلاق ایلک باهار گونو بیزیم اوچون ماتم گونو اولدو. بو ماتمی ۳۶ ایلدیر یاشاییریق. اوشاقلاریمیز، اولا بیلسین نوهلریمیز ده بو ماتمی ۲۸ مایین پارلاق گونشینه قدر یاشایاجاق.
نیازی یوسیفبیلی،
۱۹۵۷-جی ایل مای. نمره ۸.


text:
افغانیستان
افغانیستان و یا (افغانیستان ایسلام جومهوریتی) - آسیادا بیر دؤولت دیر. بۇ اؤلکه آسیانین مرکز[۶][۷] یئرلشیب. جنوبدان پاکیستان، غربدن ایران، شومالدان تورکمنیستان، اؤزبکیستان و تاجیکیستان و شرقدن ده چین و پاکیستان ایله قونشو دور. بۇ اؤلکهنین رژیمی ایسلام جومهوریتی و اهالیسینین چوخو موسلمان دیرلار. پایتختیٛ کابول شهریدیر. اورتا آسیادا یئرلهشمسینه باخمایاراق سیک قومیت و مدنی علاقلری نظره آلیٛناراق بعضی قایناقلار طرفیندن یاخین شرق اؤلکهسی حساب ائدیلیر. افغانیٛستان فارس دیللی دؤولتدیر.
باتی وشرق آراسیٛنداکیٛ یوللاریٛن کسیشمه نؤقطهسینده یئرلَشن افغانیٛستان، قومیت قرۇپ ومدنیتلر موزایکاسیٛدیٛر. تیجارتین مرکز نؤقطلریندن بیرینده اوْلان افغانیٛستان، بۇ استراتئژی مؤوقئی سببیله تاریخ بویۇنجا فارسلار، یونانلار، عربلر، تورکلر، موغوللار، اینگیلیسلر وهروسلار کیمی مۆختلیف خالقلاریٛن ایستیلاسیٛنا اۇغرامیٛشدیٛر.
ایچیندهکیلر
تاریخی[دَییشدیر]
اهالیسی[دَییشدیر]
باشکند کابول اؤلکهنین ان بؤیۆک شهریدیر، دیگراهمیتلی شهرلر غربده هئرات، جنۇبدا قندهار و شیمالدا مزار شریفدیر. یئرلی ومیللی سویداینتئقراسیانیٛن زیفاولدۇغۇافغانیٛستاندا جوغرافی مانئلردنالاوایجتیمای حیاتدا دا بیر سیٛرااهمیتلی پروبلئملر قالماقدادیٛر. احالینین ساوادلیٛلیٛق درجسی تخمیناً ۳۶٪ - دیر، ادام باشیٛنا دۆشناۆمۇمداخیلی گلیر باخیٛمیٛندان دا دۆنیانیٛنان یوخسۇلاؤلکلری آراسیٛندادیٛر. افغانیٛستانایسلام رئسپۇبلیکاسیٛنیٛن مرکزی ستاتیستیکا تشکیلاتیٛنیٛن ملۇماتلاریٛنااساسن ۲۰۱۱ – جی ایلیناوولیناؤلکاهالیسینین سایٛنیٛن ۲۴. ۴۸۵. ۶ مین نفراولدۇغۇائحتیمالائدیلیر.  یسلامیج رئپۇبلیجاوف افگحانیستان جئنترال ستاتیستیجساورگانیزاتیون - '
قومیت ترکیبی[دَییشدیر]
افغانیٛستان چوخ قومیتلی اؤلکدیر. بۇنۇنلا برابر هئچ بیرقومیت قرۇپی اکثریتی ویا چوخلۇغۇ (یاریٛدان چوخ) تشکیل ائتمیر، اؤلکده یالنیٛز قارشیٛلیٛقلیٛ نیثبتده اۆستۆنلۆیه صاحیب بئش بؤیۆک قومیت قرۇپ واردیٛر (پوشتونلار، تاجیکلر، اؤزبکلر، هزارلر و تورکمن تورکجهسیلر) و اونلاریٛن هربیرینین سایٛی ۱ میلیوندان آرتیٛقدیٛر. اساساً افغانیٛستاندا تۆرک دیللی وفارس دیللی خالقلار یاشایٛر.
دین[دَییشدیر]
افغانیٛستان اراضیسینده، ایسلام ۸۰۰ میلادی ایللرین سونوندا باشلامیٛشدیٛر. حال-حاظیٛردا اؤلک اهالیسینین اکثریتی مۆسلمانلاردیٛر. افغانیٛستاندا مۆسلمان اهالینین ۸۰–۹۰٪-نی تشکیل ائدن سۆننۆلۆیۆن حنفی مذهبی داها چوخ یایٛلمیٛشدیٛر. سۆننۆلراساساً افغانلاریٛن بؤیۆک بیر هیسسی دیلر، تاجیکلر، اؤزبکلر، تۆرکمنلر، بلۇچلار
افقانیٛستادا بیر سیٛرا سۆننۆ جریانلاریٛی فعالیت گؤستریر - قدیری، نقشبدی، قلندری. اهالینین چوخ آز هیسسی (۰٬۵٪)احمدیه طریقتینه منسۇبدۇر. اؤلکده اهمیتلی سایدا شیعه لر وار. بۇنلار خزر-بربرلر، ائلجه ده تئیمۇرلار، قیٛزیٛلباشلار وافغان-دزادزلار، سیاسته نیسبتناً قاریٛشمیٛش افغان-فارس قرۇپۇ وفارسلاردیٛر. شیعه لره هم ده کابۇل، هرات، غزنه اراضیسینده ده راست گلمک اولار. بدخشان خالقیٛ وتاجیکلری بیر هیسسی ایسماعیلیه طریقتینه عبادت ائدیرلر (ایسماعیلیلراؤلکه اهالیسینین تقریباً ۳٪-نی تشکیل ائدیرلر). بۇندان باشقا، افغانیٛستاندا ایندۇیستلر (۲۰مین نفر)، ائلجه ده سیک لر، زرتۆشتیلر) یاشایٛر.
ایقتصادی گؤستریجیلر[دَییشدیر]
- ایقتصادیاتاعمۇمی باخیٛش: افغانیٛستان دنیزه ساحیلی اومایان اؤلکدیر، ایقتصادیاتیٛ اکینچیلیه وحئیواندارلیٛغا (قویۇن وکئچی یئتیشدیرمیه) اساسلانیٛر.
- ایش قۆووسی: ۱۵ میلیون (۲۰۰۴-جی ایل ملۇماتلاریٛ)
- سئکتورلآرا گؤر ایش قۆووسی:اکینچیلیک ۸۰٪، صنایع ۱۰٪، خیدمت ۱۰٪ (۲۰۰۴ ملۇماتلاریٛ)
- صنایع: کیچیک میقیاسدا پالتار، صابۇن، موبل، ایاق قابیٛ، گۆبره، سیمان، آلایشی خالچالار، طبیعی گاز، یاغ، کؤمۆر، میس سئخلری.
- ائلئکتریک استهصالیٛ: ۹۰۵ میلیون kWh (۲۰۰۳/تخمینی)
- ائلئکتریک استهصالیٛ: ۱٬۰۴۲ میلیارد kWh (۲۰۰۳/تخمینی)
- ائلئکتریک ایخراجاتیٛ: ۰ kWh (۲۰۰۱/تخمینی)
- ائلئکتریک ایدخالاتیٛ: ۲۰۰ میلیون kWh (۲۰۰۳)
- اکینچیلیک وحئیواندارلیٛق محصوللاریٛ: خاشخاش، بۇغدا، مئیوه لر، فیٛندیٛق، یۇن، دری
- ایخراجات مبلغی: ۴۷۱ میلیون دوللار (۲۰۰۵-جی ایل ملۇماتلاریٛ)
- ایخراجات محصوللاریٛ: خاشخاش، مئیوه و فیٛندیٛق، آلایشی خالچالار، یۇن، پامبیٛق، دری، قیمتلی داش و لعل-جواهیراتلار.
- ایخراجات اورتاقلاریٛ: پاکیستان، ایران، آلمان، هیندوستان، بؤیۆک بریتانیا، بلژیک، لۆکسئمبۇرق، چک رئسپۇبلیکاسیٛ
- ایدخالات مبلغی: $۳٬۸۷ میلیارد (۲۰۰۵-جی ایل ملۇماتلاریٛ)
- ایدخالات محصوللاریٛ: خاریجی اینوئستیسیا، یئینتی و نئفت محصوللاریٛ، ایستئحلاک ماللاریٛ
- ایدخالات اورتاقلاریٛ: پاکیستان، ایران، یاپونیا، سینگاپۇر، هیندوستان، جنۇبی کورئیا، آلمان
- خاریجی بورج مبلغی: ۸ میلیارد دوللار (۲۰۰۴-جۆایل ملۇماتلاریٛ)
- پۇل واحیدی:افغانی (ƏHVƏ)
- پۇل واحیدی کودۇ: ƏHVƏ
- مالی ایلی: ۲۱ مارس – ۲۰ مارس
نقلیات یوللاریٛ[دَییشدیر]
- دمیر یوللاریٛ: km ۲۴٬۶
- اوتوموبیل یوللاریٛ: ۲۱۰۰۰ km
گؤرونتولر[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ Dictionary.com. WordNet ۳٫۰. پرینستون بیلیمیوردو. Reference.com (Retrieved 13 November 2007). Archived ۲۰۱۴۰۳۲۸۱۰۲۲۵۷, at dictionary.reference.com
- ↑ Central Statistics Organization of Afghanistan: Statistical Yearbook 2012–2013: Area and administrative Population Archived ۲۰۱۵۱۲۱۷۰۰۳۶۳۲, at cso.gov.af
- ↑ ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ ۳٫۳ Afghanistan. International Monetary Fund. یوْخلانیلیب۲۶ April ۲۰۱۴.
- ↑ Gini Index. World Bank. آرشیولنیب اصلی نۆسخهدن on ۲۰۱۴-۰۵-۱۱. یوْخلانیلیب۲ March ۲۰۱۱.
- ↑ ۲۰۱۵ Human Development Report. United Nations Development Programme (۱۴ December ۲۰۱۵). یوْخلانیلیب۱۴ December ۲۰۱۵.
- ↑ افغانیستان مالومات
- ↑ افغانستان و ولایاتلر مالومات/کابلیها
- Webarchive template unknown archives
- قیریلمیش فایل باغلانتیلاری اوْلان صحیفهلر
- Country articles requiring maintenance
- Pages using infobox country with unknown parameters
- Pages using infobox country or infobox former country with the symbol caption or type parameters
- آسیا اؤلکهلری
- اسلامی اؤلکهلر
- فارس دیللی اؤلکهلر
- اورتا آسیا اؤلکهلری
- ایسلام جومهوریتلری
- دنیزه چیخیشی اولمایان اؤلکهلر
- آز توسعه ائتمیش اؤلکهلر


text:
فوتبول اوزره ایسپانییا میللی کومانداسینین باش مشقچیسی خولئن لوپئتئقی وظیفهسیندن قووولوب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو بارهده ایسپانییا فوتبول فدراسییاسینین پرزیدنتی لویس روبیالس مطبوعات کنفرانسیندا دئییب.
«بیز خولنه میللی کوماندا اوچون ائتدیی هر شئیه گؤره تشکور ائدیریک. او، کوماندانین دونیا چمپیوناتینا دوشمهسینه کؤمک ائتدی. اما بیز اونو قووماق مجبوریتینده ایدیک»، - روبیالئس بیلدیریب.
ایسپانییا مطبوعاتی فوتبول فدراسییاسینین بو قرارینا سبب کیمی مشقچینین دونیا چمپیوناتیندان سونرا «رئال مادرید» کلوبونو چالیشدیراجاغینی گؤستریب.
خاطیرلاداق کی، ۵۱ یاشلی موتخصصیسین ایسپانییا ییغماسی ایله ۲۰۲۰-جی ایله قدر موقاویلهسی اولوب.


text:
ریضا براهنی 1935-جی ایلده تبریزده دوغولوب. او، ایران یازیچیلار بیرلیی نین عضوو و ادبییاتین تانینمیش سیمالاریندان بیریدیر.
آخار.آذ بیلدیریر کی, او, 1968-1966-جی ایللرده مشهور یازیچی جلال آل احمد ایله بیرلیکده ایران یازیچیلار بیرلیینی یارادیب.
اونون بیر چوخ کیتابلاری اینگیلیس, فرانسیز و ایسوئچ دیللرینه ترجومه اولوب.
رضا براهنی : "آرابا" شعیرینی فارسجا یازیلیب, ایسماعیل جمیلی تورکجه یه چئویریب.
خاطیرلاداق کی, ویدئودا شعیری رضا براهنی اؤزو سسلندیریر.
گؤز گؤره-گؤره ائویمیزیده آپاردیلار
ریضا براهنی
سؤکدولر یئریندن
قارمالادیلار قاپینی
آتدیلار بیر آرابا اوستونه آپاردیلار
حئیران-حئیران باخیر قاپی بوشلوغو
گونَش آلتیندا سوساییر
له هله یَن یالقیز ایت کیمی
اوتاقلاری آپاردیلار
یالقیز قالیب سینیق چیلار
بوش دیوارلار, بیرده اودوزموش پنجره لر
گؤز گؤره-گؤره ائویمیزی ده آپاردیلار
ایندی ایسه دویغولاریمیز
آزغین دوشه ن آریلار کیمی
بیر-بیر ایتکین پَتکله رینی آختاریرلار
سیرا ساوالانا گلدیکجه,
بو اوشاقلارلا داغین اَتَگینده
اَل-اَله وئریب سئیر ائدیردیک!
بیزی سایمادان ایشلرینه باشلامیشدیلار
ایتیردیلر له هله یه - له هله یه
ساوالانی دا قارمالادیلار,
آرابانین اوستونه آتدیلار
تبریزین اولدوزلارلا دوُلغون گؤیونده
سؤکوب آتدیلار آرابانین اوستونه
مینلرجه پارلایان تبریزلی گؤز
آرابانین اوستوندن هایقیریردی
آپاردیلار بیزی... آپاردیلار...
تبریز کندلری نین چیچکلری, آغلاییردیلار
اوندا کی اَرکی ده آتدیلار آرابا اوستونه
ایندی ایسه گونَشین سوراغینی آلیریق کور قاریلاردان
سن ایسه یوخسان,
چونکی گلیب سنی ده آرابا اوستونه آتدیلار,
آپاردیلار
سنسیز بو تورپاغی دونیادا نئینه ییریک بیز!
اویقودا دا زامانین اوزاقلاریندان
یوز مینلرجه آرابانین های-کویونو ائشیدیریک
بیر گله یدیلر,
بیزی ده آپارایدیلار!


text:
کؤچورن: دانسو جبارلی
میرزه فتحعلیدن باشلایاراق میرزه جلیل و میرزه علی اکبر صابیرده گوجلنن میللی اؤزونوقیناییش، اؤزونو دانلاق، اؤزونه غضب مدنیتیمیزین عئییبی، اسکیکلیگی ساییلا بیلرمی؟ بو سورو ۱۰-۱۵ ایل اؤنجه منیمله رحمان بدلاوو آراسیندا باش وئرمیش بیر دارتیشمانی یادیما سالدی. پولئمیکا منیم بیر سؤیلهدیگیمدن باشلادی کی، بیزیم معاریفچی، مودئرنیست-موعاصیرچی یازارلاریمیزین اثرلریندن گؤرونن آذربایجان گئرچک آذربایجان دئییل. رحمان بو دوشونجه ایله راضیلاشماییب اونا قارشی مقاله ده یازدی. ایندی دئیهسن، یئنه همین قونویا قاییتماغین واختی چاتیب. آنجاق مسئلهنین موذاکیرهسینی دولغونلاشدیرماق اوچون اونو بیر آز گئنیش گؤتوروم و دونیادا اونلو مدنیت داشیییجیلارینین اؤز کولتورلرینی رئفلئکسییا ائدنده هانسی تنقیدلره ال آتدیقلارینی بعضی اؤرنکلرده گؤستریم. آنجاق اؤنجه بونو دئییم کی، نیچهنین آلمانلار، بودلئرین فرانسیزلار حاقیندا غضبلی سؤزلرینین یانیندا میرزهعلیصابیرین ساتیراسی تویا گئتمهلیدیر.
دونیا مدنیتینده اؤزونو قینامایا اوزاقدان باشلاساق
ادبیاتدا نئقاتیولره شاکری، بایغینلیغی قایناقلاندیران بعضی آرخئتیپیک باشلانغیجلارا باخاق. بئله بیر گوجلو و تاثیرلی دئییم، دیسکورس وار: بوتون آوروپا ادبیاتینین اساسیندا ایودا(İuda) موتیوی دورور. صؤحبت اییسوس خریستوسون آپوستوللاریندان اولوبان اونو ۳۰ سیککهیه پونتی پیلاتین عسگرلرینه ساتان ایودادان گئدیر. خریستیان گلهنهیینده او، خاینلیگین و خیانتیندن پئشیمانچیلیغین رمزیدیر. اونا گؤره ده آوروپا ادبیاتینین بوتون تاریخ بویو اساسیندان کئچن لئیتیموتیو کیمی ایودانی گؤستریرلر، چونکی بو ادبیاتین بوتون پارلاق اثرلرینین کؤکونده سوچ و پئشیمانچیلیق دورور. بو موتیوی باشقا تئرمینلرله زیگموند فروید دوستویوسکی ایله باغلی قابارتمیشدی. پسیخوانالیزین بانیسی «دوستویوسکی آتا قاتیلی» آدلانان کیچیک مقالهسینده یازارین رومانلارینداکی گوناه و پئشیمانچیلیغین پراووسلاو اساسینی آچماغا چالیشاندا سؤیلهمیشدی کی، روس دیندارلیغیندا بئله ساییلیر کی، اینسان تانری قارشیسیندا گوناه ایشلهدیب درین پئشیمانچیلیق کئچیرنده، تؤوبه ائدنده اونون روحو تانری ایشیغینا آچیلیر. بو سببدن ده، – فروید یازیردی، – روسلار حساب ائدیرلر کی، تانرینی دریندن بیلیب دویماق خاطیرینه گوناها باتماق لازیمدیر کی، پئشیمان اولاسان (آنجاق من بیلمیرم ندن فروید بونو یالنیز پروواسلاوییا اوچون خاراکتئریک ساییردی؟ کاتولیسیزمده ده تخمینن عئینی ایدیعا وار).
آوروپا ادبیاتیندا ایودا موتیوینی خریستیانلیغین بو گؤستردیگی ایدیعاسی ایله ایچ-ایچه ائدنده منیم گیریش صؤحبتیم مضمونلاشماغا باشلاییر. بو کونتئکستده باشا دوشورم ندن باتی مدنیتینی خاراکتئریزه ائتمک اوچون «سوچ کولتورو» دئییمیندن ایستیفاده اولونور. مسئلهنی بیر آز دا آچیم. روت بئنئدیکت آدیندا آراشدیریجینین سایهسینده کولتورولوگییا «اوتانیش کولتورو» ،«سوچ کولتورو» آنلاییشلاری اساسیندا باتی مدنیتی ایله یاپون مدنیتینین تیپولوژی آیریلیغینی دوشونمهیه باشلامیشدی. آراشدیریجی «خریزانتئما و قیلینج» کیتابیندا ایرهلی سورموشدو کی، یاپونلارین داورانیشینین اؤزولونده بیعابیر اولوب اوتانماقدان قورخو دورور: سوسیال رولونو، سوسیال بویوروقلاری و بورجو (یاپونجا «اون» و یا «قیری») یئرینه یئتیرمهمک یاپونو بیآبیر ائدیر، «باشینی یئره سوخوب» اوتاندیریر. باخ، بو حالا دوشمکدن قورخو یاپونو اؤز بورجونو یئرینه یئتیرمهیه زورونلاییر (آیدیندیر کی، بیعابیر اولماقدان قورخان آداملاری «اوتانجاق» آدلاندیرماق اولار). بئنئدیکت بو کیمی تیپیک فاکتلارا و دوروملارا گؤره یاپون کولتورونو «اوتانیش کولتورو» آدلاندیریر.
آراشدیریجینین دوشونجهسینه گؤره، اخلاقا عمل ائتمهیه آمئریکالینی اوتانجاقلیق یوخ، سوچ، گوناه دویغولاری وادار ائدیر. باتیلی گوناها باتماغین عذابیندان چکیندیگی قدر اخلاقی دیرلره عمل ائدیر، اونا گؤرهده «سوچ مدنیتینین» داشیییجیسی اولور.
روت بئنئدیکتین تیپولوژی آچار-آنلاییشلاری سونرالار یاپون مدنیتیندن دیشاریدا دوران بیر چوخ ماتئریاللارا آچار وئردی. اؤرنهیین، اوپپسالا اونیوئرسیتئتینده چالیشان بولقار سوسیولوقو وئسسئلا میشئوا اؤز کیتابیندا یئنی چاغاجان اولان آوروپا کولتورونون تیپولوژیسینی «اوتانیش کولتورو» ایدیعاسیندا آچدی و قیراقدان باخانلارین گؤزو آلتیندا قیزارماق دورومونو اوتانما اوچون اؤنملی سایدی. اونون فیکرینجه، بئلهجه، ازلدن آوروپالی اؤزونو تانرینین گؤزو قارشیسیندا بیلدیگی اوچون اوتانجاقلیق پسیخولوژیسینی قازانمیشدی (آراشدیریجی یادا سالیر کی، آوروپا کولتورونون تمهلینده دوران کیتابلاردان توراتدا دا آدم و حوا آللاهین بویوروقلارینی پوزاندا ایلک اؤنجه اوتانیرلار، یئنی بیلیک آغاجینین مئیوهسینی یئینده اونلارین گؤزلری عاییبلارینا آچیلیر و اوتاندیقلاریندان آییبلارینی یارپاقلا اؤرتمهیه مجبور اولورلار). میشئوانین یوزومو آوروپا اوتانجاقلیغی ایدیعاسی ایله روت بئنئدیکتین نظریهسینه اویغون اولماسا دا هر حالدا گؤستردی کی، ڑسوچ و اوتانیش» اؤنملی کولتورولوژی کونسئپتلر اولا بیلر.
بندهنیزده بیر واختلار «اوتانیش کولتورو» و «سوچ کولتورونون» گؤستریجیلریندن آلینان بؤلگو اساسیندا آذربایجان مدنیتینی دوشونمهیه چالیشمیشدی. بو زامان آذربایجان تورکونون بعضی جوملهلرینه سیاحت ائتمکله اوتانیشین اولوسون پسیخولوگییاسیندا نه قدر درین کؤک سالدیغینی آچمیشدی.
ایفشاچی تنقید معاریفچیلیک پارادیقماسی کیمی
بو سؤیلهدیکلریمدن سونرا چتین دئییل گؤرمک کی، میرزه فتحعلیدن باشلایاراق صابیرهجن داوام ائدن معاریفچی ادبیاتین کؤکونده سوچلاندیریب اوتاندیرما پارادیقماسی دورور. ادبیاتدا «کیم، نهلره قارشی» پرینسیپی چوخ اؤنملی متن دوزلدیجی عامیلدیر. یالنیز مدداحچی، آپولوقئتیک تئکستلر اونسوز کئچینه بیلیرلر. بو نییسه قارشی چیخماق تپگیسی تنقیدین ده کؤکونده دورور. فیلوسوفلار دئیردی کی، طبیعت بوشلوغو سئومیر، اونا گؤره ده هارا بوشالیرسا، اورانی نیلهسه توتور. ایندیکی کوانت فیزیکاسی باخیمیندان بو دئییم کؤهنلسه ده اینجهصنعت اوچون دییرینی ساخلاییر: صنعت توپلومدا هارا بوشالیرسا، اورانی توتور. اخلاق فایداسینی ایتیریب زییانا چئوریلنده اونون یئرینه باشقا اخلاقی تکلیف ائدیر، عنعنه وی صنعت بایاغیلاشیرسا، یئرینه باشقا ائستئتیکانی سونور، دین جانسیزلاشیرسا، یئرینه ایصلاحاتچی دینی «نامیزد» گؤستریر. نهیینسه یئرینی بوشالدیب اورانی توتماغا یؤنلدن تنقید پافوسو ۱۹-جو یوزیلده آوروپادا او قدر گوجلو اولموشدو کی، حتّی آدیندا بو سؤز اولان «تنقیدی رئالیزم» جریانی یارانمیشدی. هوگونو، بالزاکی، دیککئنسی، زولیانی اوخویاندا آوروپانین اونلو شهرلری چیرکاب دالانلاریندا، یوخسوللوغون دهشتینده آچیلیر. اونلار ایودا خیانتلرینین و پئشیمانچیلیقلارینین صحنهلری کیمی وئریلیر. بئلهجه، آوروپا، تخمینن، میرزه جلیلین، میرزه علی اکبر صابیرین گؤروکدوردویو آذربایجانا تای گؤرونور. آنجاق منی بو قاوراییشدان سئومهدیگیم لئنین آییلتدی. بیردن گؤردوم کی، اونون روس اینسانینا آوروپانی اؤرنک گؤسترن یازیلاریندا بو آوروپا دیککئنسین آوروپاسی دئییل، چوخ سلیقهلی، اویقار (سیویلیزاسییون) دونیادیر. بو اویغونسوزلوقدان نتیجه چیخارماق اولاردی کی، بالزاک، دیککئنس و باشقالاری بیزی آلدادیرلار، یئنی رئالیزم، گئرچکلیگی دوغرو گؤسترمهیه خیانت ائدیرلر. من ایسه باشقا عقلی نتیجهیه اوستونلوک وئردیم: اونلار سئچدیکلری تنقیدی ژانرین دیلینده دونیانی گؤستردیکلری اوچون آوروپا بئله آلینیردی. آنجاق اونلارین گؤستردیگی آوروپا ایله یاناشی باشقا آوروپا دا واردی، بونو ایقتیصادی آراشدیرمالار، هگل و غربین سوسیال-سیاسی اوغورلاری گؤستریردی. دئمهلی، مدنیتده پلورالیزم توپلومون گئرچک اوزونو ایستئرئوسکاپیک اولاراق گؤرمهیه ایمکان وئریردی.
ایکی آذربایجان
آذربایجان معاریفچیلرینین، مودئرنلشمه ایدئولوقلارینین سئچدیگی «ایچ اوزونو آچما»، ایفشا ائتمه، تنقید پارادیقماسی یازارلاری قوربانعلی بیلری، شرفسیز موللالاری گؤسترمهیه سوروکلهییردی. ژانر بئله ایدی. اونون «اویون قایداسی» هانسی تئکستلر و هانسی نارراتیولر (سؤیلملر) مسئلهسینه اؤز دیکتهسینی ائدیردی.
بیزیم معاریفچیلر، دئموکراتلار اؤز وظیفهلرینی ویجدانلا یئرینه یئتیریردیلر و اونا گؤره ده اونلاری بؤهتانچی، میلتی آشاغیلایان سایماق دوز اولماز. سادهجه، بیزده او بیری آذربایجانی گؤسترن تئکستلر آز اولدوغوندان بیرینجی قوروپ متنلر گؤزوموزون قاباغینی پرده کیمی توتموشدور.
ایندینین اؤزونده ده من سووئتلردن اؤنجهکی آذربایجانی «موللا نصرالدین» درگیسیندهکی کاریکاتورالار کوللاژیندا گتیریرم. آنجاق قونویا دولایی یاناشاندا، بعضی سورولارا جاواب آختاراندا او بیری آذربایجانی دویماغا باشلاییرام. سؤیلهدیگیمی اؤرنکلرده آچیم. احمد بی آغااوغلو پاریسده اوخویاندان سونرا رئنان اونو سوربوندا ساخلاماق ایستهمیشدی. او ایسه هئچ باکییا دا یوخ، شوشایا قاییتمیشدی. او واختلار ایندیکی ویزا مسئلهسی یوخ ایدی کی، قاییتماغا مجبور اولسون. اگر شوشا، باکی «موللا نصرالدین» درگیسیندهکی آذربایجان اولسایدی، آغااوغلو اورا قاییداردیمی؟!
باکیدا ائرمنی و باشقا گلمه کاپیتالیستلرین گئرچک رقیبی زینالعابدین تاغییئو کیمی میلیونچولاریمیز ایدی. روس ایمپئرییاسیندا قانونچوللوق هر حالدا ایندیکی آوروپاداکی قدر دئییلدی کی، بیزیم نئفت میلیونچولاریمیزین آرخاسیندا آزمان داغ کیمی دورسون. سؤزسوز، یابانچی کاپیتالیستلر اونلاری نئفت سئکتوروندان سیخیشدیرماغا چالیشیردیلار. اونلارین آرخاسیندا «موللا نصرالدین»دهکی آذربایجان اولسایدی، بیزیم میلیونچولارین موقاویمت گوجومو قالاردی؟!
او دؤنملرده باشقا آذربایجانین اولماسینی بیز «علی و نینو» رومانیندان گؤروروک. ۱۹۰۵-جی ایلده ائرمنی-موسلمان داواسیندا آذریلرین جاوابیندان گؤروروک. ائرمنی-تورک قیرغینی دوشنده ایگیدلیگی ایله مشهور اولان تاتاوغلو قارا اؤز آداملاری ایله ائرمنیلره قان اوددوروردو. ائرمنیلر اونو اؤلدورمهیه اورک ائتمهدیکلریندن روس عسگرلرینی اله آلیب اونلارین واسیطهسی ایله اؤلدورموشدولر.
مشهور قاچاق دلی علی ائرمنی-موسلمان داواسیندا کندلردن توپلادیغی ۲۰۰۰ سیلاحلی گنجله گنجهیه گیریب دوشمنله ووروشموشدو.
باشقا بیر ایلگینج اولای. «دیفاعی» قورومو بیلال آدیندا بیر قاراباغلینی گئنئرال کالاسچاپواوو اؤلدورمک اوچون تیفلیسه گؤندرمیشدی. کالاسچاپواوو قاراباغدا دیویزییا کوماندیری اولموشدو و دیویزییادا قوللوق ائدن ائرمنیلره مولکی پالتار گئیدیریب تورکلری قیرماغا گؤندرمیشدی.
دیفاعی قورومونا منسوب اولدوغونا گؤره میرزه محمد آدیندا گنج توتولور، آنجاق ثوبوت اولمادیغی اوچون ایران سینیرلارینا سورگون ائدیلیر. گنجه دوستلاری قویمورلار کی، گؤز ببگی کیمی سئودیکلری میرزه محمدین عاییلهسی کورلوق چکسین. اونون سورگونده اولدوغو ۵ ایل عرضینده هامیسی عاییلهیه کؤمک ائدیر.
سووئتلردن قاباق باشقا آذربایجانین اولماسینی مملکتیمیزدهکی قاچاقچیلیق حرکاتی دا گؤستریر. چار رئژیمینه قارشی بو قدر قاچاق نه گورجوستاندا، نه ائرمنیلرده اولموشدو. باشقا آذربایجانا جومهوریت حؤکومتینین قرارلاری، پروقراملاری و آتدیغی آددیملار دا تانیق وئریر. بیز اگر ائرمنیستانداکی، گورجوستانداکی میللی دئموکراتیک حؤکومتلرله آذربایجان جومهوریتینین آتدیغی آددیملاری، قانونوئریجیلیک آکتلارینی توتوشدورساق، آذربایجانی گئریده یوخ، بلکه ده ایرهلیده گؤرهریک (بو قونو یاخشی دیسسئرتاسییا مؤوضوعسودور). فارسلار بیز تورکلره نه قدر تحقیرآمیز لقبلر وئرسه ده بیر فاکت گؤز قاباغیندادیر. بیزدهکی علی بی حسینزادهلر، اوزئییر بیلر، رسولزادهلر، میرزه جلیللر سویهسینده و ساییندا اونلاردا دوشونر اولمامیشدی.
و.وئلیچکو گؤرون «قافقاز» کیتابیندا آذریلر حاقیندا نه یازیر:
اونلار جانلارینا-قانلارینا گؤره مغرور، اردملی اینسانلاردیرلار. ایگیدلیکلری، عالیجنابلیقلاری ایله سئچیلیرلر. معنویاتجا، ذکاجا یوکسلمهیه هوسلیدیرلر. دؤولتچیلیک ایدیعاسینا، حاکیمیته سایغی گؤستریرلر. اونلاردا یاخشی تاریخی یادداش وار و ایگیدلییه سایغیلاری بؤیوکدور. اونلار دیندار و دوز آداملاردیر. دوستلوغا صادیقدیرلر، سؤزلری اوستونده دورور، آدلاری اوستونده اسیرلر.
بو خاراکتئریستیکا ایله «موللا نصرالدین» درگیسیندهکی آذریلر آراسینداکی فرق شاشیردیجیدیر، سانکی باشقا-باشقا میلتلردن دانیشیلیر.
تاریخی قایناقلار بیلدیریر کی، ۱۸۴۲-جی ایلده تکجه خزر ویلایتینده ۶۰۵ مکتب واردی و اونلاردا ۵۷۴۲ اوشاق اوخویوردو. آذربایجاندا تکجه صابیرین ایفشا ائتدیگی موللالار ایش باشیندا دئییلدی. علی بی حسینزادهنین باباسی قافقاز شیخ الایسلامی شیخ احمد سلیانی علمه، معاریفه بؤیوک رغبت گؤستریر، ائوینده ضیالیلارین توپلانتیسینی کئچیریردی. آذربایجاندا بئله موللالار، آخوندلار دا آز دئییلدی. علی بی یازیر کی، باباسی ۳۰ ایل اؤنجه اؤزوموزده موللا و آخوندلاری یئتیشدیرهجک مکتبین پرویئکتینی حاضیرلامیشدی. آنجاق چار حاکیمیتی اونو قبول ائتمهمیشدی.
بس بیزده نه چاتیشمیر؟
دئدیم کی، آذربایجان معاریفچیلری، ایصلاحاتچیلاری یازدیقلاری اثرلرینین ژانرینین دیکتهسی ایله میللی یارامازلاری، آلچاقلاری و میللی خاصیتدهکی بیآبیرچیلیقلاری گؤسترمهلییدیلر. بونا گؤره اونلاری قیناماق دوز دئییل. دوز اولسا، اوندا گرک آلمانلار نیچهنی، فرانسیزلار بالزاکی، بودلئری، اینگیلیسلر دیککئنسی قیناسینلار. بیر ده ادبیات اؤزونو یاخشیلاری اؤیمهیه حصر ائتمگی سئومیر. بللی فاکتدیر کی، یازارلار یارامازلیق، آلچاقلیق ضیدیتینه توتولموش پئرسوناژلاری داها گوجلو و بدیعی بیچیمده گؤستریرلر. ادبیاتین ایودا موتیوینی سئومهسی ده بوندادیر.
مدنیتده ژانرین ائتگیسی آلتیندا دونیانین تحریف اولونماسینی مئدیا، پوبلیسیستیک یازیلار، سوسیولوژی و باشقا آراشدیرمالار کومپئنساسییا ائدیر. ۱۹-جو یوزایلده و ۲۰-جی یوزایلین سووئت اؤنجهسی دؤنمینده بو یؤنده ایشلر آز گؤرولموشدو و بونا گؤره نه میرزه جلیلین، نه صابیرین سوچو وار.
سؤزسوز، اونلارین اثرلریندهکی آذربایجان بیزیم گؤزوموزو حتّی ایندی ده ائله توتوب کی، او دؤنمدهکی او بیری آذربایجانی گؤره بیلمیریک و، بیر ده دئییم، بونا گؤره میرزه جلیلی، صابیری سوچلاماق اینصافسیزلیق اولار. سووئت ایدئولوگییاسی اونلاردان ایستیفاده ائدهرک یئنی نسلی ایناندیریردی کی، باخین، آذربایجان نه گونده ایدی و بیز اونو دوزلتدیک. سووئتلرین میرزه جلیل و صابیردن بئله ایستیفاده ائتمهسینه گؤره ده اونلارین سوچو یوخدور.
بو یئرده بیر فورمولامی وئریم: ائله آداملار وار کی، اونلارا باخاندا آذربایجانا نیفرت ائدیرسن، ائلهلری ده وار کی، اونلارا باخاندا آذربایجانی سئویرسن. گلین، آذربایجانی سئودیرن آداملاردان اولاق! «موللا نصرالدین» درگیسینین کاریکاتور آداملاری آذربایجانا نیفرت یارادان کسلر ایدی. آنجاق، آخی، میرزه فتحعلییه، میرزه جلیله، صابیره، «موللا نصرالدین» درگیسینه باخاندا اونلارین تیمثالیندا آذربایجانی سئومهیه بیلمیرسن!


text:
تورکیه مطبوعاتی اؤزتی 14.03.2018
خبر تورک: "تورکیه ایله آمریکا مونبیچ موضوعسوندا راضیلاشدی" ایکیلی تماسلار اوچون موسکوادا اولان خاریجی ایشلر باکرانی مئولوت چاووش اوغلو، آمریکا ایله 19 مارتدا ائدیلهجک گؤروشمه ایله منبیچ دکی وضعیتین نئتلشهجگینی ایفاده ائتدی
خبر تورک: "تورکیه ایله آمریکا مونبیچ موضوعسوندا راضیلاشدی" ایکیلی تماسلار اوچون موسکوادا اولان خاریجی ایشلر باکرانی مئولوت چاووش اوغلو، آمریکا ایله 19 مارتدا ائدیلهجک گؤروشمه ایله منبیچ دکی وضعیتین نئتلشهجگینی ایفاده ائتدی. خاریجی ایشلر ناظیری چاووش اوغلو، " بؤلوجو ترور تشکیلاتی پ.ک.ک-نین سوریه قولو ی.پ.گ منبیچدن چکیلینجه آمریکا و تورک عسگرلری امنیتی تامین ائدهجک "دئدی.
صاباح: "تورکیه، فیلیسطین باش ناظیرینه ایستیقامتلی هوجومو شدتله قینادی" تورکیه، فیلیسطین باش ناظیری رامی الحامداللاهین کونوویونا ایستیقامتلی قززادا حیاتا کئچیریلن سلاحلی هوجومو شدتله کینادی.دیشیشلئری نازیرلیگیندن ائدیلن یازیلی شرحده، فلستین باش ناظری حمداللهین کونوویونا ایستیقامتلی اولاراق دونن قززادا حیاتا کئچیریلن سلاحلی هوجومون شدتله قیناندیغی ایفاده ائدیلهرک، "هوجومدا یارالانانلارا عاجیل شفا دیلییر، حادثهنین فاعیللرینین بیر آن اول تثبیت ائدیلمهسینی گؤزلییریک. فیلیسطینلی قارداشلاریمیزین بو پروووکاتیف حرکته قارشی بیرلیک و برابرلیک ایچینده حرکت ائتمهسینی خاهیش ائدیریک. "دئییلدی.
حریت: " OECD- دن تورکیهنی ایگی خبر” اکونومیک ایشبیرلیغی و فالخینما اؤرگوتو (OECD)'نین "آرا دؤنم اکونومیک گؤرونوم راپورو" یاییملاندی. بیر اؤنجهکی راپورا گؤرئ تورکیهنین بوگومه تحمینی، 2017 ایلی ایچین یوزده 6.1دن یوزده 6.9ا، 2018 ایچین یوزده 4،9دان یوزده 5،3ه، 2019 ایچین ده یوزده 4،7دن یوزده 5،1ه یوکسلدی.
وطن: "یوزده 90 آرتدی! هولنددن تورکیهیه.” هولنددن، بو ایل تورکیهیه تعطیله گلمک ایستهینلرین ساییندا آرتیم اولدوغو بیلدیریلدی. هولند مئدیاسینین، هولند سیاحت آژانسلاری بیرلیگی (ANVR) و فرقلی سیاحت آژانسلارینین شرحلرینه سؤیکدیگی خبرلرینه گؤره، بو ایل تورکیهده تعطیل ائتمک ایستهین موشتریلرین ساییندا آرتیم یاشانیر. هولند سیاحت آژانسلاری بیرلیگی مطبوعات ایسپیکری، تورکیهده تعطیل ائتمک ایستهینلرین ساییندا 2017-جی ایلین ژانویه آیینا گؤره بو ایل یوزده 90 آرتیم اولدوغونو ایفاده ائتدی.
ایستار: "میلی اینسانسیز دنیز واسطهسی چیخاریلماسی اوچون ایشلر باشلادی" مرسین تکنوپارکدا فعالیت گؤسترن OES دنیزچیلیک فیرماسی، اینسانسیز دنیز واسطهسینین چیخاریلماسی اوچون ایشلرینه باشلادی. تامامیله یئرلی محصوللاردان چیخاریلاجاق اینسانسیز دنیز واسطهسینین، 1 ایلدن قیسا بیر مدتده بیتیریلمهسی هدفلنیر.
صاباح: "تورکیه، فیلیسطین باش ناظیرینه ایستیقامتلی هوجومو شدتله قینادی" تورکیه، فیلیسطین باش ناظیری رامی الحامداللاهین کونوویونا ایستیقامتلی قززادا حیاتا کئچیریلن سلاحلی هوجومو شدتله کینادی.دیشیشلئری نازیرلیگیندن ائدیلن یازیلی شرحده، فلستین باش ناظری حمداللهین کونوویونا ایستیقامتلی اولاراق دونن قززادا حیاتا کئچیریلن سلاحلی هوجومون شدتله قیناندیغی ایفاده ائدیلهرک، "هوجومدا یارالانانلارا تجیلی شفا دیلییر، حادثهنین فایللرینین بیر آن اول تثبیت ائدیلمهسینی گؤزلییریک. فیلیسطینلی قارداشلاریمیزین بو تحریک ائدیجی حرکته قارشی بیرلیک و برابرلیک ایچینده حرکت ائتمهسینی خاهیش ائدیریک. "دئییلدی.


text:
ناتو کوچلرینی افغانستان ده کی آلتی منطقه دن چیقاریش بوییچه کیلیشدی
ناتو مدافعه وزیرلری ، بلجیم پایتختی بروسیلده ،ییغیلیب کیلگوسی آیده ناتو قوشونلری اورنیگه افغانستان خوفسیزلیک کوچلری جایلشتیریله دیگن ولایت و تومن لر رویخطینی تصدیقله گن لر .
.ایریم معلومات لر گه کوره ،6 شهر و تومن اوشبو رویخطده اورین الگن. بو جریان ، شو ییل ننیگ اورته لریدن باشله نیب 2014 نچی ییلگه چه ناتو تشکیلاتی برچه قوشون لرینی افغانستاندن چیقاریشنی ریجه لشتیرگن.
ناتو یغینی نینگ آچیلیشیده نطق ایراد ایتگن ناتو باش کاتبی اندریس فوگ راسموسن اوتکن ییل دوامیده خلق ارا اتفاق کوچلری و افغانستان قوشونلری اورته سیده کی همکارلیک ،افغانستانلیک خوفسیزلیک کوچلر نینگ مسئولیتنی قولگه الیشده تیار ایکن لیکلرینی کورستگن دیب ایئتگن.
ناتو باش کاتبی اندرس فاگ رسموسن اتفاق کوچلری نینگ افغانستانده کوزگه کورینرلی یوتوقلرگه ایریشگنلیگیگه ایشانه یاتگنلیگینی معلوم قیلگن.شو باعث افغانستان گه قوشون یوبارگن 48 ممکلت مدافعه وزیرلری ، منطقه ده کی 6 شهر و تومن خوفسیزلیک مسئولیتینی افغان کوچلریگه تاپشیریلیشی بوییچه کیلیشگن لر .
اوشبو آلتی منطقه نینگ ، غربده هرات ، شمالده مزار شریف شهری ، مرکزده بامیان ولایتی ، پنجشیر و شو نینگ دیک پایتخت کابل نینگ کوپ قسمی دن عبارت بولگن لیگی ایشانیله دی .عینی دمده جنوبده کی ناقرار هلمند ولایتی نینگ مرکزی لشکرگاه شهری هم اوشبو رویخطده بولیشی ائیتیلماقده .
اما جناب راسموسن افغانستان خوفسیزلیک کوچلری نظارتیگه اوته یاتکن منطقه لر نینگ نامی و یا بو جریان انیق قچان عملگه آشیشینی معلوم قیلمه ی ، بو حقده افغانستان جمهور رئیسی ننیگ مارچ ای نینگ 21 نچی سی یعنی نوروز کونی رسماً اعلان قیلیشینی تاکید له دی.
حربی عملیات لر حقیده سورلگن ده ، ناتو باش کاتبی ، یقینده ناتو کوچلری نینگ حربی عملیاتیده ، بیلنیمسدن ف هلاک اتیلگن جمهور رئیس کرزی عمکی سی ن ینگ اوغلی باره سیده ، اوز تاسفینی اظهار ایتگن. بو خصوصده ناتو کوچلری تمانیدن تیکشیروو لر یولگه قوییلگن.
افغانستان جمهور رئیسی افغانستانده کی ناتو کوچلری نینگ حربی عملیاتلریده هلاک بولگن عادی اهالی تلفاتی اوچون غضبناک ایکنلیگینی بی نیچه بار اظهار ایتگن. اینقسه ف سونگی ایلرده ، شرقی کنر ولایتیده اوتین ییغیه یاتکن 9 نفر یاش باله لرنینگ عصیانچیلر بیلن یشنگلیش الینیب هلاک بولیشلری توغریسیده ، بونی چیدلمس حالت دیب اته گن ایدی.
مذکور هجومدن کیین ، ایککی نفر ضابط ،لوزاملریدن چیتله تیلگن لیگی حقیده کی خبرلرتوغریسیده فکر بیلدیرمه گن. او فقط ناتو کوچلری نینگ افغاسنتان ده کی باش قوماندانی جنرال دیود پیترایوس نینگ باشقروویگه توله ایشانچی بارلیگینی تاکید له دی .


text:
آذربایجان مرکزی بانکی ماناتین بو گونه اولان رسمی مزهننهسینی آچیقلاییب.
مرکزی بانکدان آخار. آز-آ وئریلهن معلوماتا گؤره، بو گون آبش دوللارینین مزهننهسی دئکابرین ۱۴-او ایله موقایسهده دییشمهیهرک ۱،۷۴۷۵ مانات تشکیل ائدیب.
آورو دا ماناتا نیسبتا اوجوزلاشاراق ۱،۸۳۶۹ مانات اولوب.
روسییا روبلو ۱،۱% اوجوزلاشاراق ۰،۰۲۸۴ ماناتا چاتیب.
تورکییه لیرهسینین مزهننهسی ۱،۳% ضعیفلهیهرک ۰،۴۹۴۴ مانات تشکیل ائدیب.
۱ اینگیلیس فونت ایستئرلینگی ۲،۱۹۱۴ مانات اولوب.
گورجوستان لاریسینین مزهننهسی ایسه دییشمهیهرک ۰،۶۵۷۰ مانات اولوب.


text:
تورکییه پرزیدنتی رجب طییب اردوغان روسییا پرزیدنتی ولادیمیر پوتینین دعوتی ایله سوچییه یولا دوشوب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو بارهده «ایستار» قزئتی اینفورماسییا یاییب.
تورکییه پرزیدنتی رجب طییب اردوغانلا بیرلیکده حیات یولداشی امینه اردوغان، خاریجی ایشلر ناظری مؤولود چاووش اوغلو، انرژی و طبیعی ثروتلر ناظری بارات آلبایراق دا سوچییه یولا دوشوب.
اردوغان سوچیده اولجه ایران پرزیدنتی حسن روحانینی ایله گؤروشهجک، داها سونرا ولادیمیر پوتینین ده ایشتیراکی ایله پرزیدنتلر آراسیندا اوچ طرفلی زیروه گؤروشو باش توتاجاق. زیروهنین آردینجا لیدرلرین بیرگه مطبوعات کونفرانسی تشکیل اولوناجاق.
گونون سونوندا اؤلکه باشچیلاری شام یئمه یی زامانی نؤوبتی دفعه بیر آرایا گلهجک.
قئید ائدک کی، بیر قدر اول ایران پرزیدنتی حسن روحانینین ده سوچییه یولا دوشدویو بیلدیریلمیشدی.


text:
سمنگان و سرپل دا سیل سبأپلی ۱۱ آدام اؤلدی
اۇغانیستان ینگ دمیرقازیغینداقی سمنگان و سرپل ولایاتلاریندا آشاکؤپ یاغان یاغیش و سیل سبأپلی ۱۱ آدام اؤلدی
اۇغانیستان ینگ دمیرقازیغینداقی سمنگان و سرپل ولایاتلاریندا آشاکؤپ یاغان یاغیش و سیل سبأپلی ۱۱ آدام اؤلدی.
سمنگان ولایاتی نینگ مطبوغات گنگه شچیسی صدیق عزیزی ولایاتدا نأچه گۆندن بأری دۇوام ادن یاغیشلارینگ سیلا سبأپ بۇلاندیغینی آیتدی.
سیلدا ۷ آدامینگ اؤلِندیگینی آیدان عزیزی ۲ آدامینگ دا یارالاناندیغینی حابار بردی.
عزیزی سیل سبأپلی اۇنلارچا اؤیینپ ییقیلاندیغینی بیلدیردی.
سرپل دا دا سیلدا ۴ آدامینگ اؤلِندیگی حابار بریلدی.
شۇل ولایاتدا ۵ آدام دا سیلدا درکسیز ییتدی.
واقادا ۲۰۰ مال دا جان بردی، یۆزلرچه هکتار اکین جایی سوو آستیندا قالدی.


text:
هنری فورد
هنری فورد اینگیلیس دیلی: Henry Ford) (دوغوم:۳۰ ژوئیه ۱۸۶۳ - اؤلوم: ۷ آوریل ۱۹۴۷). آمریکالی صنعتچی و یازیچی ایدی. 1903 -جی ایلده فورد موتور شیرکتی نین قورودو. دونیادا ایلک مونتاژ خطینی قوشدو و مونتاژ خطینده بوتون جماعت اوچون اوجوزلو اوتوموبیل قوشولدو. مونتاٰژ خطی اوروپا و آمریکادا صنعت اینقلابی یاراتدی و چوخلو محصوللار اوجوز قیمت ایله بازارا گلدی. چوخلو ایشچیلر مونتاژ خطینده یوخاری ایشلر یاراتدیلار.ایقتیصاد علمینده چوخ محصولون اوجوز قیمتده تولیدی فوردیسم آدلانیر. هنری فورد آمریکانین ایکینجی دونیا ساواشیندا موداخیلهسینه اعتراض ائتدی.


text:
ایسکاتلند
ایسکاتلند اوروپا قیطعه سینده بیر اؤلکه. ایسکاتلند بؤیوک بریتانییا کراللیغینا داخیل اوْلان تاریخی و اینضیباطی اراضی. بؤیوک بریتانییا آداسینین قوزئی حیسهسینده یئرلشیر. باشکندی ادینبورقدور. ایسکاتلندنین ان بؤیوک شهری قلاسقودور. ایسکاتلند اؤزونون قالالاری و داغلیق پئیزاژی ایله تامامیله باشقا اؤلکه تسوراتینی یارادیر. ایسکاتلنددا ۷۸۷ آدا واردیر، دئمک اولار کی، هامیسیندا اهالی مسکونلاشیب. مشهور هایلندس ("یوکسک یئرلر") ویلایتی، اؤلکهنین قوزئی-قربینده داغلار دنیزلرله، چمهنلر، مئشهلرله اوز اولونان تکرارولونماز طبیعی لاندشافتدیر. ایسکاتلند اطرافی اوکئان و دنیز دونیادا بیلوژی جانلیلارین ان چوْخ یاشادیغی سو هؤوزهسی ساییلیر، اورادا ۴۰ مین نؤو وار. ۱۷۰۷-جی ایلدهن بیرلشمیش کراللیغین بیر حیسهسی کیمی یاشایان، بؤیویهن و اینکیشافا چالیشان ایسکاتلند، بیرلشمیش کراللیغی میدانا گتیرهن دؤرد بؤیوک قورو پارچاسیندان بیریدیر. هر نه قدر ایسکاتلند پارلامئنتی لوندونا باغلی اولسا دا، ایسکاتلندنین آوتونوم بیر حقوق سیستئمی و کیلسهسی مؤوجوددور.
ایچیندهکیلر
- ۱ ائتیمولوگییا
- ۲ حاکمیت و سیاست
- ۳ حقوق و عدالت سیستئمی
- ۴ جوغرافیا و طبیعی تاریخی
- ۵ اقتصادیات و اینفراستروکتورا
- ۶ اهالی
- ۷ اوردو
- ۸ مدنیت
- ۹ همچینین باخ
- ۱۰ شکیللر
- ۱۱ ایستینادلار
- ۱۲ خاریجی کئچیدلر
- ۱۳ قایناقلار
- ۱۴ منابع
ائتیمولوگییا[دَییشدیر]
"سجوتلاند" سؤزو لاتین دیلینده قائللری آدلاندیریلان — "سجوتی" سؤزوندن یارانمیشدیر. گئج لاتین سؤزو اوْلان "سجوتیا" ایلکین زامانلاردا ایرلاندییایا مراجعت ائتمک اوچون ایستیفاده ائدیلمیشدیر.[۱]
حاکمیت و سیاست[دَییشدیر]
کونستیتوسییا دییشیکلیکلری[دَییشدیر]
اینضیباطی اراضی بؤلگوسو[دَییشدیر]
حقوق و عدالت سیستئمی[دَییشدیر]
جوغرافیا و طبیعی تاریخی[دَییشدیر]
گئولوگییا و گئومورفولوگییا[دَییشدیر]
ایقلیمی[دَییشدیر]
فلورا و فاونا[دَییشدیر]
اقتصادیات و اینفراستروکتورا[دَییشدیر]
فلورا و فاونا[دَییشدیر]
والیوتا[دَییشدیر]
بانک اوف ائنگلاند بؤیوک بریتانییا اوچون مرکزی بانک اولسا دا، اوچ شوتلاند کلیرینق بانکلاری هله ده اؤز ایستئرلینق بانکنوتلارین بوراخیلماسیندا ایشتیراک ائدیر: بانک اوف سجوتلاند، رویال بانک اوف سجوتلاند و جلیدئسدالئ بانک. ۲۰۱۳-جو ایلده دؤورییهده اوْلان ایسکاتلند پول نیشانلارینین دیری بانک اوف ائنگلاند طرفیندن £۳٬۸ میلیارد مبلغینده دیرلنمیشدیر.[۲]
نقلیات[دَییشدیر]
ایسکاتلنددا بئش اساس بئینلخالق هاوا لیمانی (قلازقو، ائدینبورق، آبئردین، اینوئرنئسس، پرئستویک) یئرلشیر؛ هانسی کی، بیرلیکده ۱۵۰ بئینلخالق مکان ایستیقامتینده موختلیف تعیین و نیزامنامه اوچوشلاری خیدمت ائدیر.[۴] گیپ ائدینبورق هاوا لیمانینی، اینفراتیل پرئستویکی، Heathrow آیرپورت هولدینگس آبئردین و قلازقو بئینلخالق هاوا لیمانلارینی، هالبوکی هیگهلاندس آند ایسلاندس آیرپورتس ۱۱ رئگیونال هاوا لیمانینی، او جملهدن، اینوئرنئسسی، هانسی کی، داها اوزاق یئرلره خیدمت ائدیر.[۵]
اهالی[دَییشدیر]
تحصیل[دَییشدیر]
بیرلشمیش کراللیغدان فرقلی اولاراق، ایسکاتلندنین تحصیل سیستئمی همیشه گئنیش تحصیل خاراکتئریکلری اوزرینده یؤنلمیشدیر.[۶]
دین[دَییشدیر]
۲۰۱۱-جی ایل سیاهییاالماسیندا ایسکاتلند اهالیسینین یاریدان چوْخو (۵۴٪) اؤزونو خریستیانلیق دینینه عایید ائتسه ده، اهالینین ۳۷٪-i آتئیست کیمی قئید اولونوب.[۷]]]-جی ایل ایسکاتلند رئفورماسییاسیندان سوْنرا، میلّی کیلسه (ایسکاتلند کیلسهسی، بزهن کیرک کیمی ده تانینیر) پروتئستانتلیق و کالوینیزمدن عبارتدیر. ۱۶۸۹-جو ایلدهن میلّی کیلسه پرئسبیتئریان کیلسه حؤکومت سیستئمی مؤوجود اولموش و دؤولتدن موستقیللییه مالیکدیر.[۸] اؤلکه اهالیسینین حاضردا ۱۲٪-i ایسکاتلند کیلسهسینین عضوو، ۴۰٪-i ایسه کیلسهیه یاخین اوْلدوغو ادعا اوْلونور. کیلسه ایسکاتلنددا هر ایجمادا یئرلی جامااتی اوْلان اراضی کیلسئ ایستروکتورو سیستئمینده فعالیت گؤستریر.
ایسکاتلنددا اهمیتلی روما کاتولیک اهالیسی وار، اهالینین ۱۹٪-i، خصوصیله باتیده، کاتولیک کیمی قئید اولونوب.[۹] رئفورماسییادان سوْنرا، ایسکاتلنددا کاتولیکلیک هایلئندس و اویست و باررا کیمی باتی آدالاریندا داوام ائتدیریلمیش و ۱۹-جو عصرده ایرلاندییادان گلن ایممیقراسییا نتیجهسینده گوجلنمیشدیر. ایسکاتلنددا دیگر خریستیان مذهبلردن آزاد ایسکاتلند کیلسهسی، موختلیف پرئبیستئریان جرهیانلاری و ایسکاتلند یئپیسکوپ کیلسهسی مؤوجوددور.
اؤلکهده ایسلام ان بؤیوک غئیری-خریستیان دیندیر (۴۰٬۰۰۰ اطرافیندا قیمتلندیریلیر، اهالینین ۰٫۹٪-i تشکیل ائدیر)،[۱۰] و خصوصیله قلازقودا، همچینین اهمیتلی یهودی، هیندو و سیکخ ایجمالاری وار.[۱۰] Eskdeylmyurda Kagyu Samye Ling Monastırı, 2007-ci ildə 40 illiyini qeyd etmiş və Qərbi Avropada ilk Buddist monastırdır.[۱۱]
سهییه[دَییشدیر]
ایسکاتلنددا سهییه اساساً ایسکاتلندنین دؤولت سهییه سیستئمی اوْلان «نهس سجوتلاند» طرفیندن تعمین ائدیلیر.
اوردو[دَییشدیر]
۲۰۱۳-جو ایلده بؤیوک بریتانییانین مدافعهیهسینه خرجلنهن پولون، تخمیناً £۳٬۳ میلیون ایسکاتلندیا عایید ائدیله بیلر.
مدنیت[دَییشدیر]
شابلون:همچینین باخ ایسکاتلندلی تولوق زورناچیسی. ایسکاتلند موسیقیسی میلّی مدنیتینین اهمیتلی بیر حیسهسیدیر. مشهور اننوی ایسکاتلند موسیقی آلتی قرئیت هایلئند تولوق زورناسی — چالغیچینین قولتوغو آلتیندا یئرلشهن اوفورولموش تولوق تدریجهن سیخیلیر و بۇ زامان موسیقی آلتینین بوروسوندان چیخان هاوا بارماقلارلا چالینیر. تولوق زورناسی و موختلیف نؤو زرب آلتلریندن عبارت اوْلان تولوق زورنا دستهلری، شوتلاند موسیقی اوسلوبلارینی نوماییش ائتدیریر و دونیادا گئنیش شکیلده یاییلمیشدیر. کلارساخ (آرفا)، سکریپکا و آککوردئون دا اننوی ایسکاتلند آلتلری ساییلیر و سونونجو ایکی موسیقی آلتی سیخ شکیلده ایسکاتلند کانتری رقصی دستهلرینده یئر آلیر. بۇ گون ایسکاتلنددا موختلیف ایندیویدوال و موسیقی قروپلاری موختلیف اوسلوبدا اوغور قازانیر، اونلاردان ائننی لئننوکس، ائمی ماکدونالد، رونریگ، یوونگ فاتهئرس، جوجتئاو Twins، دئاجون بلوئ، فرانز فئردیناند، سوزان بویل، پاولو نوتینی، کئلوین هارریس، ائمئلی ساندئ، تئخاس، تهئ View، تهئ فراتئللیس، Twin آتلانتیج، بیففی جلیرو و شیرلی مئنسوننو قئید ائتمک اولار.[۱۲] ایسکاتلند اورتا عصرلردن باشلایان ادبی ارثه مالیکدیر. ائرکهن قالمیش ادبیاتدا، ۶-جی عصردن قالمیش بریتونیک نیطق ایسکاتلنددا یارانسا دا، اوئلس ادبیاتینین حیسهسی کیمی ساخلانیلیر.[۱۳] گئج اورتا عصرلر ادبیاتینا لاتین،[۱۴] شوتلاند کئلت،[۱۵] قدیم اینگیلیس[۱۶] و فرانسیز دیللرینده اثرلر داخیلدیر.[۱۷] ائرکهن شوتلاند دیلینده ایلک اساس قالان متن، ۱۴-جو عصر شاعری جون باربورون داستانی اوْلان بریوس، ۱-جی روبئرتین حیاتی حاقیندا یؤنلمیش،[۱۸] و تئزلیکله بیر سیرا آنا رومانس و نسر اثرلری ایله داوام ائدیلمیشدیر.[۱۹] ۱۶-جی عصرده کرال حمایهسی شوتلاند دراما و پوئزییاسینین اینکیشافینا یاردیم ائتدی،[۲۰] لاکین ژامئس ۶-جی-اونون اینگیلیس تاجینا قوشولماسی ادبی حمایهسی اوْلان اساس مرکزینی چیخارتدی و شوتلاند ادبی دیلینی خاریج ائتدی.[۲۱] ایسکاتلند ادبیاتینا ماراق ۱۸-جی عصرده جئیمس ماکفئرسون کیمی خادیملرین نتیجهسینده برپا ائدیلمیشدیر. ماکفئرسونون اوسسیان دؤورو اونو بئینلخالق نفوذ قازانان ایلک ایسکاتلند شاعری ائتدی و آوروپا مااریفچیلیینه بؤیوک تأثیری اولموشدور.[۲۲] اثر ایسکاتلندنین خالق شاعری کیمی تانینان روبئرت بئرنسه[۲۳] و والتئر سکوتتا بؤیوک تأثیر ائتمیشدیر.[۲۴] ویکتورییا دؤورونون سونوندا روبئرت لیویس ایستئوئنسون، آرتور کانن دویل، ج. م. بئرری و جورج ماکدونالد کیمی ایسکاتلند یازیچیلاری بئینلخالق نفوذ قازانمیشدیلار.[۲۵] ۲۰-جی عصرده ایسکاتلند اینتیباه دؤورو ادبی فعالیتین دالغاسینی گؤردو و شوتلاند دیلی جدی ادبیات اوچون ایستیفاده اولونماغا باشلادی.[۲۶] حرکاتینین عضولری مۆحاریبه سوْنراسی یئنی نسیل شاعرلری ل طرفیندن تعقیب ائدیلدی: ۲۰۰۴-جو ایلده ائدوین مورقان، ایلک ایسکاتلند حؤکومتی طرفیندن، ایلک ایسکاتلند ماکاری سئچیلدی.[۲۷] ۱۹۸۰-جی ایلدهن ایسکاتلند ادبیاتیندا خصوصیله ایروین اوئلش و او جملهدن بیر قروپ یازیچی ایله باغلی یئنی بؤیوک دیرچلیش یاراندی.[۲۶] عینی دؤورده اورتایا چیخان ایسکاتلند شاعرلریندن، کئرول ائنن داففی، هانسی کی، ۲۰۰۹-جو ایلده، بؤیوک بریتانییا شاعری لاورئاتینا آدینا گؤرولهن ایلک شوتلاند اوْلدو.[۲۸] شوتلاند ایختیراچی جون لوقی بئیرد ۱۹۲۶-جی ایل ۲۶ ژانویه ایلک ایشلهن تلویزیون سیستئمینی نوماییش ائتدیردی.[۲۹] ایسکاتلنددا تلویزیون اساساً بریتانییادا گؤستریلهن وئریلیشلرله عینی اولسا دا، میلّی یاییمچی ببج سجوتلاند-دیر. ببج سجوتلاند-آ اوچ میلّی تلویزیون ایستانسییالاری، و میلّی رادیو ایستانسییالاری - ببج رادیو سجوتلاند، ببج رادیو نان گایدهئال و باشقالاری داخیلدیر. ایسکاتلنددا بعضی وئریلیشلر شوتلاند کئلت دیلینده یاییملانیر. ببج آلبا شوتلاند کئلت دیلینده یاییملانان میلّی کانالدیر. اساس ایسکاتلند کوممئرسییا تلویزیون ایستانسییاسی ایسه ایستو-دیر. میلّی قزئتلر اوْلان دایلی رئجورد، تهئ سجوتسمان و تهئ هئرالد، ایسکاتلنددا ایستئهسال اوْلونور.[۳۰] واجیب رئگیونال قزئتلردن، ائدینبورقون ائدینبورگه ائوئنینگ News، داندینین تهئ جووریئر و آبئردینین تهئ پرئسس آند ژوورنال قزئتلرینی قئید ائتمک اولار.[۳۰] ایسکاتلند هم ده جئلتیج مدیا فئستیوالدا تمثیل اوْلونور، هاردا کی، کئلت اؤلکهلری فیلم و تلویزیون وئریلیشلرینی سرگیلییرلر. ۱۹۸۰-جی ایلدهن باشلایان فئستیوالدا ایسکاتلندنین نمایندهلری چوْخ موکافات قازانمیشلار.[۳۱] دیگر کئلت خالقلاری کیمی، ایسکاتلند و ایسکاتلند مدنیتی اؤلکهده و دونیادا اینتئرکئلت تدبیرلرده تمثیل اوْلونور. ایسکاتلنددا موختلیف موسیقی فئستیواللاری کئچیریلیر، بونلاردان جئلتیج جوننئجتیونس و ت این تهئ پارک فئستیواللارینی قئید ائتمک اولار. فئستیوال اینتئرجئلتیقوئ دئ لوریئنت، پان جئلتیج فئستیوال و میلّی کئلت فئستیوال کیمی کئلت مدنیتینی قئید ائدن فئستیواللار، ایسکاتلند مدنیتیندن موسیقی، دیلینی و رقصلرینین ائلئمئنتلریندن عبارتدیر.[۳۲][۳۳][۳۴][۳۵][۳۶][۳۷][۳۸]
ایدمان[دَییشدیر]
ایدمان ایسکاتلند مدنیتینین موهوم حیسهسیدیر. ایسکاتلند بیر چوْخ بئینلخالق ایدمان تدبیرلرینده، او جملهدن فیفا دونیا کوبوکو، رئقبی دونیا کوبوکو، رئقبی لیقاسی دونیا کوبوکو، کریکئت دونیا کوبوکو و بیرلیک اویونلاریندا موستقیل اؤلکه کیمی، اولیمپییا اویونلاریندا ایسه، شوتلاند ایدمانچیلار بؤیوک بریتانییا کومانداسینین بیر حیسهسی کیمی تمثیل اوْلونور. ایسکاتلندنین ایسکاتلند فوتبول فئدئراسییاسی (دونیادا ایکینجی ان قدیم میلّی فوتبول آسسوسیاسییاسی)[۳۹] و ایسکاتلند رئقبی بیرلیگی کیمی اؤز میلّی ایدارئتمه اورقانلاری وار. فوتبولون موختلیف واریانتلاری ایسکاتلنددا عصرلر بویو، ائرکهن ۱۴۲۴-جو ایلدهن مؤوجود اولموشدور.[۴۰] فوتبول ایسکاتلنددا ان پوپولیار ایدمان نؤوودور؛ دونیانین ان قدیم میلّی کوبوک ایسه ایسکاتلند کوبوکودور.[۴۱] ۱۸۷۲-جی ایلده قلازقودا فوتبول اوزره ایلک بئینلخالق گؤروش کئچیریلمیشدیر و بۇ زامان ایسکاتلند میلّی فوتبول کومانداسی و اینگیلیس میلّی فوتبول کومانداسی قارشیلاشمیشدی.[۴۲] ایسکاتلند فوتبول کلوبلاری آوروپا یاریشلاریندا اوغورلو اولموشدور: سئلتیک ۱۹۶۷-جی ایلده آوروپا کوبوکونو، رئینجئرس ۱۹۷۲-جی ایلده اوئفا کوبوکلار کوبوکونو، آبئردین ۱۹۸۳-جو ایلده اوئفا کوبوکلار کوبوکونو و اوئفا سوپئرکوبوکونو قازانمیشدیر. ۱۹۸۷-جی ایلده داندی یونایتئد اوئفا کوبوکونون فینالینا چاتسا دا، ایفک گؤتئبورق کومانداسینا آقرئقاتدا ۲–۱ مغلوب اولموشدور. مۆعاصیر قولف اویونو ایسکاتلنددا ۱۵-جی عصرده یارانمیشدیر و اؤلکه قولفون ائوی کیمی تبلیغ اوْلونور.[۴۳][۴۴][۴۵] ۱۵۷۴-جو ایلده سئنت-ائندریوسده یئرلشهن «اولد جوورسئ»، بیر چوْخ قولفچولار اوچون زیارت بیر مکانی کیمی حساب اوْلونور.[۴۶] دونیانین ان کؤهنه قولف تورنیری اوْلان تهئ اوپئن جهامپیونسهیپ، ایلک دفعه پرئستویجک قولف کلوبوندا ۱۷ اوْکتوبر ۱۸۶۰-جی ایلده کئچیریلمیشدیر.[۴۷] ایسکاتلنددا چوْخلو قولف کورسلاری، او جملهدن مویرفیئلد، گلئنئاگلئس، رویال تروون و جارنووستیئ یئرلشیر. اؤلکهنین میلّی ایدمان مدنیتینین دیگر فرقلی خصوصیتلرینه هایلئند اویونلاری، کؤرلینق و شینتی عاییددیر. ایسکاتلنددان ۱۳ دونیا بوکس چئمپیونو اولموشدور، او جملهدن آلئکس آرتور، بئننی لینچ و جیم اووتت و قئید ائتمک اولار. ۱۹۳۰-جو ایلدهن ایسکاتلند هر بیرلیک اویونلاریندا ایشتیراک ائتمیش و ۳۵۶ مئدال (۹۱ قیزیل، ۱۰۴ گوموش و ۱۶۱ بورونج) قازانمیشدیر.[۴۸] بیرلیک اویونلارینا ائدینبورق ایکی دفعه — ۱۹۷۰ و ۱۹۸۶-جی ایللرده، قلازقو ایسه ۲۰۱۴-جو ایلده ائو صاحبلیگی ائتمیشدیر.[۴۹]
میلّی سیمووللاری[دَییشدیر]
شابلون:ماین هواری آندرئی. سئنت-ائندریوسون گئربی، ۱۶-جی عصر. ایلک دفعه ایسکاتلند کراللیغیندا ۱۰-جو-فورمالی چارمیخدا هواری آندرئیین رسمی، اویلیام I-نین دؤورونده میدانا گلمیشدی.[۵۰]۱۲۸۶-جی ایلده کرال آلئکساندر III-نون اؤلوموندن سوْنرا، هواری آندرئیین رسمی ایسکاتلند گؤزتچیلرینین مؤهورونده ایستیفاده اولونموشدور.  آندرئی خاچینین ایسکاتلند بایراغیندا ایشلنیلمهسی ۱۴-جو عصره تصادف ائدیر؛ ۱۳۸۵-جی ایلده ایسکاتلند پارلامئنتینین فرمانینا گؤره، ایسکاتلندنین عسگرلری اؤن و آرخا فورمالاریندا آغ رنگلی آندرئی خاچینی گئیینمهلی ایدیلر.[۵۱] آندرئی خاچی اوچون ماوی فونون ایستیفاده اولونماسی ان آزی ۱۵-جی عصره تصادف ائدیر.[۵۲] ۱۶۰۶-جی ایلدهن آندرئی خاچی بؤیوک بریتانییا بایراغیندا ایستیفاده اولونموشدور. ایسکاتلندنین دیگر رسمی و یا غئیری-رسمی رمزلریندن شئیتانقانقالی، آربروت بیاننامهسی، ایسکاتلند کرال ایستاندارتیندا عکس اولونان قیرمیزی رنگلی شیری قئید ائتمک اولار.[۵۳][۵۴][۵۵] ۱۷۸۲-جی ایلده جئیمس قرئام، مونتروزون ۳-جو هئرسوقونون ۱۷۴۷-جی ایل آکتینی لغو ائتمهسی نتیجهسینده، هایلئندلیلر قاداغادان سوْنرا یئنیدن تارتان گئیینه بیلمیشدیلر.[۵۶] ایسکاتلندنین رسمی هیمنی اولماسا دا، Flower اوف سجوتلاند ایسکاتلندنین میلّی ایدمان کوماندالاری و اؤلکهده کئچیریلهن ایدمان یاریشلاری، و بیرلیک اویونلاری زامانی ایستیفاده اوْلونور.[۵۷][۵۸] ایسکاتلندنین میلّی هیمنی اوچون حاضردا پوپولیار نامیزدلرینه: سجوتلاند تهئ براوئ، هیگهلاند جاتهئدرال، سجوتس Wha هائ، جالئدونیا و آ مان'س آ مان فور آ' تهات ماهنیلاری داخیلدیر.[۵۹] ۳۰ نویابردا کئچیریلهن مقدس آندرئی گونو، ایسکاتلنددا میلّی بایرام کیمی قئید اولونسا دا، بؤرنس شام یئمیی داها گئنیش قئید اوْلونور. ۲۰۰۶-جی ایلده ایسکاتلند پارلامئنتینین چیخارتدیغی فرمانا گؤره، مقدس آندرئی گونو رسمی بانک استراحت گونو کیمی قئید اوْلونور.[۶۰] ۱۲-جی عصردن ایسکاتلندنین هئرالدیکاسیندا ایستیفاده اولونان تکبوینوز — ایسکاتلندنین رسمی حیوانیدیر.[۶۱]
همچینین باخ[دَییشدیر]
شکیللر[دَییشدیر]
ایستینادلار[دَییشدیر]
خاریجی کئچیدلر[دَییشدیر]
شابلون:بؤیوک بریتانییا ایسکاتلند
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ The History Of Ireland. 17 September 2014 tarixində istifadə olunub.
- ↑ شابلون:جیتئ web
- ↑ Barra Airport Today. Barra Airport. Highlands and Islands Airports. یوْخلانیلیب19 September 2010.
- ↑ The Scotsman 27 March 2007. "Special Report—Business Class"
- ↑ Highlands and Islands Airports – Airport Information. یوْخلانیلیب17 September 2014.
- ↑ A Guide to Education and Training in Scotland – "the broad education long regarded as characteristic of Scotland". Scottish Government. یوْخلانیلیب18 October 2007.
- ↑ Scotland's Census 2011 – National Records of Scotland
- ↑ قایناق خطاسی برچسب
نامعتبر؛ متنی برای ارجاعهای با نام
Keayوارد نشدهاست
- ↑ Andrew Collier, "Scotland's Confident Catholics," The Tablet 10 January 2009, 16.
- ↑ ۱۰٫۰ ۱۰٫۱ Analysis of Religion in the 2001 Census. General Register Office for Scotland. یوْخلانیلیب26 September 2007.
- ↑ In the Scottish Lowlands, Europe's first Buddhist monastery turns 40. یوْخلانیلیب17 September 2014.
- ↑ شابلون:جیتئ web
- ↑ ر. ت. لامبدین آند ل.ج. لامبدین، ائنجیجلوپئدیا اوف مئدیئوال لیتئراتورئ (لوندون: Greenwood، ۲۰۰۰)، ایسبن ۰-۳۱۳-۳۰۰۵۴-۲، پ. ۵۰۸.
- ↑ ی. Brown، ت. Owen جلانجی، م. پیتتوجک، س. ماننینگ، ائدس، تهئ ائدینبورگه هیستوری اوف سجوتتیسه لیتئراتورئ: فروم جولومبا تو تهئ اونیون، اونتیل ۱۷۰۷ (ائدینبورگه: ائدینبورگه اونیوئرسیتی پرئسس، ۲۰۰۷)، ایسبن ۰-۷۴۸۶-۱۶۱۵-۲، پ. ۹۴.
- ↑ ژ. ت. کوجه، جئلتیج جولتورئ: آ هیستوریجال ائنجیجلوپئدیا (آبج-جلیو، ۲۰۰۶)، ایسبن ۱-۸۵۱۰۹-۴۴۰-۷، پ. ۹۹۹.
- ↑ ائ. م. ترئهارنئ، اولد آند میددلئ ائنگلیسه ج. ۸۹۰-ج. ۱۴۰۰: آن آنتهولوگی (Wiley-Blackwell، ۲۰۰۴)، ایسبن ۱-۴۰۵۱-۱۳۱۳-۸، پ. ۱۰۸.
- ↑ م. فری، ائدینبورگه (لوندون: پان ماجمیللان، ۲۰۱۱)، ایسبن ۰-۳۳۰-۵۳۹۹۷-۳.
- ↑ ن. ژایاپالان، هیستوری اوف ائنگلیسه لیتئراتورئ (آتلانتیج، ۲۰۰۱)، ایسبن ۸۱-۲۶۹-۰۰۴۱-۵، پ. ۲۳.
- ↑ ژ. Wormald، جوورت، کیرک، آند جوممونیتی: سجوتلاند، ۱۴۷۰–۱۶۲۵ (ائدینبورگه: ائدینبورگه اونیوئرسیتی پرئسس، ۱۹۹۱)، ایسبن ۰-۷۴۸۶-۰۲۷۶-۳، پپ. ۶۰–۷.
- ↑ ی. Brown، ت. Owen جلانجی، م. پیتتوجک، س. ماننینگ، ائدس، تهئ ائدینبورگه هیستوری اوف سجوتتیسه لیتئراتورئ: فروم جولومبا تو تهئ اونیون، اونتیل ۱۷۰۷ (ائدینبورگه: ائدینبورگه اونیوئرسیتی پرئسس، ۲۰۰۷)، ایسبن ۰-۷۴۸۶-۱۶۱۵-۲، پپ. ۲۵۶–۷.
- ↑ ر. د.س. ژاجک، "پوئتری اوندئر کینگ ژامئس VI"، این ج. جایرنس، ائد. تهئ هیستوری اوف سجوتتیسه لیتئراتورئ (آبئردئئن اونیوئرسیتی پرئسس، ۱۹۸۸)، وول. ۱، ایسبن ۰-۰۸-۰۳۷۷۲۸-۹، پپ. ۱۳۷–۸.
- ↑ شابلون:جیتئ بووک
- ↑ شابلون:جیتئ ژوورنال
- ↑ شابلون:جیتئ بووک
- ↑ شابلون:جیتئ ژوورنال
- ↑ ۲۶٫۰ ۲۶٫۱ شابلون:جیتئ ژوورنال
- ↑ شابلون:جیتئ ژوورنال
- ↑ شابلون:جیتئ ژوورنال
- ↑ شابلون:جیتئ news
- ↑ ۳۰٫۰ ۳۰٫۱ شابلون:جیتئ web
- ↑ شابلون:جیتئ web
- ↑ شابلون:جیتئ بووک
- ↑ شابلون:جیتئ بووک
- ↑ شابلون:جیتئ web
- ↑ شابلون:جیتئ web
- ↑ شابلون:جیتئ web
- ↑ شابلون:جیتئ web
- ↑ شابلون:جیتئ web
- ↑ سوججئر این سووته آسیا: ائمپیرئ، ناتیون، دیاسپورا. بی ژامئس میللس، پاول دیمئو: پاگئ ۱۸ – اولدئست فووتبالل آسسوجیاتیون ایس ائنگلاند'س فا، تهئن سجوتلاند آند تهیرد اولدئست ایس تهئ ایندیان فا.
- ↑ شابلون:جیتئ web
- ↑ شابلون:جیتئ web
- ↑ شابلون:جیتئ news
- ↑ شابلون:جیتئ web
- ↑ شابلون:جیتئ web
- ↑ کئای (۱۹۹۴) اوپ جیت پاگئ ۸۳۹. "این ۱۸۳۴ تهئ رویال آند آنجیئنت گولف جلوب دئجلارئد ست. Andrews 'تهئ آلما ماتئر اوف گولف'".
- ↑ جوجهرانئ، آلیستایر (ائد) سجیئنجئ آند گولف IV: پروجئئدینگس اوف تهئ World سجیئنتیفیج جونگرئسس اوف گولف. پاگئ ۸۴۹. رووتلئدگئ.
- ↑ تهئ اوپئن جهامپیونسهیپ – مورئ سجوتتیسه تهان بریتیسه پگا توور. رئتریئوئد ۲۳ سئپتئمبئر ۲۰۱۱
- ↑ شابلون:جیتئ web
- ↑ شابلون:جیتئ web
- ↑ "فئاتورئ: ساینت Andrew سئالس سجوتلاند'س ایندئپئندئنجئ"، تهئ ناتیونال آرجهیوئس اوف سجوتلاند، ۲۸ نووئمبئر ۲۰۰۷، رئتریئوئد ۱۲ سئپتئمبئر ۲۰۰۹.
- ↑ دیجکینسون، دونالدسون، میلنئ (ائدس)، آ سوورجئ بووک اوف سجوتتیسه هیستوری، نئلسون آند سونس لتد، ائدینبورگه ۱۹۵۲، پ. ۲۰۵
- ↑ گ. بارترام، www.flaginstitute.org بریتیسه فلاگس & ائمبلئمس (ائدینبورگه: Tuckwell پرئسس، ۲۰۰۴)، ایسبن ۱-۸۶۲۳۲-۲۹۷-X، پ. ۱۰.
- ↑ "ناتیونال ایدئنتیتی" این م. لینجه (ائد)، تهئ اوخفورد جومپانیون تو سجوتتیسه هیستوری، (اوخفورد، ۲۰۰۱)، پپ. ۴۳۷–۴۴۴.
- ↑ کئای، ژ. & کئای، ژ. (۱۹۹۴) جوللینس ائنجیجلوپائدیا اوف سجوتلاند. لوندون. هارپئرجوللینس. پاگئ ۹۳۶.
- ↑ شابلون:جیتئ web
- ↑ شابلون:جیتئ بووک
- ↑ شابلون:جیتئ news
- ↑ شابلون:جیتئ news
- ↑ شابلون:جیتئ web
- ↑ "ائخپلاناتوری نوتئس تو ست. Andrew'س دای بانک هولیدای (سجوتلاند) آجت ۲۰۰۷" اوففیجئ اوف پوبلیج سئجتور اینفورماتیون. رئتریئوئد ۲۲ سئپتئمبئر ۲۰۰۷.
- ↑ شابلون:جیتئ web


text:
قیل کؤرپو
دوکتور جئری
قیام-قیامت اولموشدو. قیل کؤرپونون گیرهجگی قالابالیق ایدی. کؤرپو ملگینین
گؤستریشی ایله جاماعات یاواش-یاواش کؤرپودن گئچمکده ایدی. کؤرپو اوستونده، کیمیلرینین
آیاغی بودرهییب جهنمه دوشور، کیمیلری ایسه گئچیب جنته آیاق باسیردیلار. سیرا،
ترسآوا کندینین بؤیوک باشلارینا چاتدی. باشدا کئفلی ایسکندر اولماقلا، دوکتور
جئری، کل اوغلان، قلئیچی مورتوض دایانمیشدی. قلئیچی مورتوض، ددهلیگی شیخ آغانین
الیندن یاپیشمیشدی. کؤرپونون ملگی، رنگ-روفلاری قاچیمیش، دیریم-دیریم تیترهین ترس
آوالیلاری گؤزدن گئچیرنده سوروشدو:
- سیز ترس آوالیسیز؟!!
ترس آوالیلار، دیقّتله ملگین اوزونه باخدیلار. بیردن گؤزلرینین ایچی گولدو. کؤرپونون
ملگی تانیش ایدی. کئفلی ایسکندر جوشقولاندی:
- اده سن...
ملک تئز بارماغینی دوداقلارینا باسدی:
- سوسسس...
کل اوغلان اوزونتو ایله سوروشدو:
- اؤزون بیلیرسن بیزیم اوزوموز قارا، کؤرپونو گئچمگه اومودوموز یوخدور. بیزه
بیر یاردیم ائده بیلرسن؟!
کؤرپونون ملگی بیر آز دوشونجهیه دالدیقدان سونرا:
- کؤرپودن گئچنده، سیزی گوناها باتیرمیش نسنهنی آشاغی آتساز گئچه
بیلرسیز!-دئیه یانیت وئردی.
باشدا، کئفلی ایسکندر چاغیر شوشهسینی جهنّمین آلاولاری ایچینه آتاراق قیل
کؤرپودن گئچدی. آردیجا، دوکتور جئری جراحلیق کیفینی آشاغییا تولازلادی. سونرا کل
اوغلان، شئعیر دفترینی بوراخدی. بو اوچو جنتهده بیر-بیرینی قوجاقلاییب سئوینجدن
آغلاشارکن، قلئیچی مورتوض گوله-گوله بونلارا یاخینلاشدی. هامی شاشیردی. کل اوغلان
اؤزونو ساخلایا بیلمهدی:
- اولان! سن مین بیر گوناه ایشلهمیسن، نفت دکلی اوغورلامیسان،
میلیارد-میلیارد پول آشیرمیسان، تون-تون قیزیل اویان-بویان ائلهمیسن، قاچاقچیلیق
یاپمیسان ، سیم-سانجاق ایشینده اولموسان،
عاراق-شاراب ساتمیسان، عفت ائوی آچمیسان،خالقین بترینی باشینا چئویرمیسن،
سن نئجه کؤرپونو گئچه بیلدین؟!!
قلئیچی مورتوض قاققاناق چکیب گولدو:
- من ددهلیگیمی آشاغییا ایتهلهدیم!
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
آفتافا اوغروسو
دوکتور جئری
ائشیدیگیمیزه گؤره، قلئیچی مورتوضو آٰفتافا اوغورولوغو اوچون یاخالامیشدیلار.
اوستاد دفتری اوزگون-اوزگون دئدی:
- آسماسالار، ییرمی- اوتوز ایل تورمهده یاتاجاق!
دیللندیم:
- میلیاردی ایختیلاس ائلهمهییب کی، آسالار، کسهلر، تورمهیه باسالار..
اوستاد دفتری باشینی توولایا-توولایا دیزینه تاپدادی:
- کئشگه میلیارد-میلیارد ایختیلاس ائلهیردی، کئشگه بانک چاپاردی!
بو دانیشیقلاردا ایدیک، قلئیچی مورتوض هارادانسا تاپیلیب گلدی.
شاشیردیق:
- سنی بوراخدیلار؟!!-دئیه ایکیمیز بیردن سسلندیک.
قلئیچی مورتوض گولومسوندو:
- بو گون سوچسوزلوغومو آنلاییب سالام-صلوات ایله منی آزاد ائلهدیلر!
اوستاد دفتری تومدو:
- سن مگر آفتافا اوغولامامیشدین؟!
قلئیچی مورتوض باشی ایله "هه" دئدی.
- اولا بیلمز؛ بو قانونلارین ترسینهدیر! آفتافا اوغروسونو بو تئزلیکده بوراخمازلار!
قلئیچی مورتوض قاققاناق چکیب گولدو:
- بابا! اوغورلادیغیم آفتافا او آفتافالاردان دئییل!.. من خزانهدن کوروش(XL)-ین قیزیل آفتافاسینی اوغورلامیشدیم!
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
مسئوللارین سؤزلرینه اینانین!
دوکتور جئری
دیمدیگینده پئندیر بیر قارغا، آغاجین اوجا بوداغینا قونموشدو. یولدان گئچن بیر تولکو، آغاجین آلتیندا دایاناراق الیندهکی قزئتی اوخوماغا باشلادی:
- دؤولت، تحریملری گیردهلهییب اؤلکه ایقتیصادیاتی دوزهلهجک. دولارین قیمتی دؤرد مین تومندن آشاغییا دوشهجک. بوتون ایشسیزلره ایش تؤرهدیلهجک. خالق مالینی اوغورلاییب آشیرانلار، محکمهیه وئریلهجک. باهالیغین قاباغی آلینیب عومومی ارزاق اوجوز فییأتله خالقین ایختیارینا قویولاجاق. گؤیدن پئندیر یاغاجاق...
قارغا اؤزونو ساخلایا بیلمهییب، "ها..ها..ها.." دئییب گولنده، پئندیر آغزیندان آشاغی دوشدو. تولکو پئندیری گؤیده قاپاراق آرتیردی:
- قزئتدهکی خبرلره گولمک یاخشی دئییل!!
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
یارانهنین مؤعجوزهسی
دوکتور جئری
کئچن آی اگری-بوروق ایدارهسینین باشچیسی یوز میلیارد تومن گؤتوروب کانادایا قاچاندا پولیس بیلدیردی:
- آی چیخمامیش سانیقی توتوقلاییب عدالت الینه تاپشیراجاغیق!
بو قیزیقلی خبرین آردینجا، آی باشی موخبیرلر پولیس ایدارهسینه توپلاشیب سانیق حاققیندا سوروشدولار.
پولیس باشقانی آچیقلادی:
- سؤز وئردیگیمیز کیمی، سانیقی توتوقلاییب تورمهیه باسدیق!
موخبیرلر شاشقین-شاشقین:
- بو بیر مؤعجوزهدیر؟! سیز نئجه بو ایشی باجاردینیز؟!..- دئیه سوروشدولار.
پولیس باشقانی باشی ایله موخبیرلرین سؤزونو اونایلادی:
- دوغرودور بو بیر مؤعجوزه دیر! یارانهنین مؤعجوزهسی!!
- یارانهنین مؤعجوزهسی؟!!!
باشقان گولومسهدی:
- ائلهدیر!.. بیز قاباقدان بیلیردیک، ایرانلیلار هر شئیدن واز گئچسهلر ده قیرخ بئش مین بئش یوز تومن یارانهلریندن واز گئچمهیهجکلر. بو اوزدن پوسقودا یاتدیق؛ سانیق اوغرونجا اؤلکهیه قاییدیب یارانهسینی آلاندا، خودپردازین قاباغیندا بیلهسینی یاخالادیق.
موخبیرلرین بیری دیللندی:
- بئله ایسه، نییه ایکی آی بوندان قاباق اوچ مین میلیارد تومن گؤتوروب قاچانی توتوقلامادینیز؟!
باشقان اوزونتو ایله یانیتدا دئدی:
- تاسفله؛ بللی اولمایان ندنلره گؤره، دؤولت اونون یارانهسینی کسمیشدی!
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
ائله دده، بئله بالا
دوکتور جئری
شئیخ آغا اؤلوم یاتاغینا دوشوب
سون سولوقلارینی چکمکده ایدی. قلئیچی مورتوض یاشلی گؤزلرله ال-قولتوق ددهلیگینین
باشی اوسته اوتورموشدو. هاندان- گئجدن شئیخ آغا گؤزلرینی آچدی:
- اوغلانلاریم.. اوغلانلاریم هانی؟!
قلئیچی مورتوض ایستهمهدی دئیه،"اوغلانلارین بیری دوستاقدادیر، ایکیسی
ایسه هرهسی نئچه یوز میلیاردجیق گؤتورب اؤلکهدن قاچیبلار ".
- دده من بوردایم!- دئیه یانیت وئردی.
شئیخ آغانین گؤزلری قلئیچی مورتوضا ساتاشدی:
- بالا مورتوض سنسن؟ حیاتیمین سون آنلاریندا سنه بیر شئیلری اعتراف ائتمهلییم.
قلئیچی مورتوض یوموشاقجا ددهلیگینین
الینی سیخدی.
- مورتوض بالام!.. بیلدیگین کیمی من بوتون مال-ثروتیمی ایختیلاسدان،
اوغولوقدان، روشوتدن ییغمیشام...
قئلیچی مورتوض ددهلیگینین سؤزلرینی
کسدی:
- دده ایندی بو سؤزلرین واختی دئییل...
- یوخ بالام.. لاپ واختیدیر.
- ...
- بالام.. بو سون آنلاردا سندن بیر ایستگیم وار..
- بویور دده.. من قوللوغوندایام.
- بالا!.. بایاق دئدیگیم کیمی منیم بوتون مال-ثروتیم حارامداندیر. سندن ایستهییرم
حالال پولدان منیم اوچون ایکی آرشین کفن آلاسان آللاهین گؤروشنه حارام خلعت ایله
گئتمهیم...
قلئیچی مورتوض ددهلیگینین الینی یاواشجا بوشلایاراق:
- دده.. بیر آز گؤزله من همن قاییدیرام- دئیه اوتاغدان چیخدی.
یاریم ساعاتدان، قلئیچی مورتوض قولتوغوندا
ایکی آرشین کفن قاپی آغزیندا دایانمیشدی. شئیخ آغانین سؤنوک گؤزلرینین
ایچی گولن کیمی اولدو. اینجارسیز سسله سوروشدو:
- بالا..کفنی حالال پولدان آلدین؟
قلئیچی مورتوض ددهلیگینین یانیندا اگلشهرک،"
هه دده.. آرخایین اولون حالال پولدان آلمیشام.." دئیه آرتیردی:
- بازاردا قوجا بیر کیشی گؤردوم. دایاناجاقدا اوتوروب پوللارینی ساییردی. بیلهسینه
یاخینلاشیب سوروشدوم: عمی بو پوللار حالالدیر؟ قوجا دئدی: هه اوغلوم بو پوللار آنا
سود کیمی حالالدیر. من بو پوللاری آلنیمین تری، الیمین قاباری ایله قازانمیشام.
شئیخ آغا ماراقلاندی:
- سونرا نئجه اولدو؟
قلئیچی مورتوض سویوق قانلیلیقلا آرتیردی:
- هئچ!..منده پوللاری الیندن قاپیب، گئتدیم سنه کفن آلدیم!
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر
یاخشی عمل
دوکتور جئری
قیام-قیامت اولموشدو. میزان-ترهزی قورولوب اینسانلارین عمللری دارتیلماقدا ایدی. سیرا شئیخآغانین آغازادهسینه یئتیشدی. حئساب-کیتاب ملگی صاندیقدان قالین بیر دفتر چیخاردیب اوخوماغا باشلادی. آغازادهنین رنگ-روفو قاچدی. ملک دفتری واراقلادیقجا اگری-اگری آغازادهیه باخیردی.
بیردن ملک:
- اشی!..سن عؤمور بویو ایختیلاسدان باشقا بیر ایش گؤرمهییبسن؟!- دئیه قیشقیردی.
آغازاده باشینی آشاغی سالدی.
ملک دفتری میزین اوستونه تاپدایاراق یئنه قیشقیردی:
- گلین بو اوغرونو آپارین جهننمه!
ایکی بوغو بورما مأمور یاخینلاشینجا آغازاده ال-آیاغا، آغلاماغا دوشدو:
- قوربان یالواریرام، دفتره یاخشی باخین..من یاخشی ایشلر ده گؤرموشم..منیم حاققیم جهننم دئییل!
ملک، آغازادهنین یالوار-یاخارییشلارینی گؤرونجه بیر آز یوموشاندی:
- باخ اوغلوم!.. ایختلاسلارینی اوخوماقدان گؤزلریم قارالدی؛ داها دفتری باخا بیلهنمهرم. عؤمرونده تکجه بیردنه خئیر عمل گؤروبسنسه دئ، سؤز وئریرم سنی جننته گؤندریم.
آغازاده درین بیر دوشونجهیه دالدیقدان سونرا دئدی:
- جاوانلیغیمدا یئتیم اوشاقلار ایدارهسینده ایستیخدام اولموشدوم. ایدارهنین رئیسی حاج آغا چوخ یاخشی بیر اینسان ایدی. آللاه آدامی ایدی. باشی آشاغی ایدی. نامازی، اوروجو، مچیدی ترک اولمازدی. آنجاق بیلیرسیز بو لعنته گلمیش شئیطان آدامی نئجه آزدیریر؟.. بیر گون آنلادیم حاج آغا شئیطانا اویوب یئتیم اوشاقلاین پوللارینی آشیرماق ایستهییر...
ملک ماراقلاندی:
- سن نئیلهدین؟.. حتما حاج آغانی امر به معروف و نهی از منکر ائلهدین؟
آغازاده درین بیر سولوق آلدیقدان سونرا دئدی:
- یوخ، قویمادیم اوغورلوق ائلهسین. پوللاری اوندان قاباق گؤتورب آرادان یوخ اولدوم.
گؤنده ر بؤلوم لر: حیكایه و گولمهجهلر


text:
سو دئیبدیر منه اولده آنام...
"سو"دئییبدیر منه اولده،انام اب کی،یوخ
"یوخو"اویرتدی اوشاقلیقدامنه،خواب کی،یوخ
ایلک دفعه کی،"چورک"وئردی منه نان دئمه دی
ازلیندن منه "دوزدانه"، نمکدان دئمه دی
انام ،اختر دئمه یبدیرمنه،"اولدوز "دئییب او
سو دوناندا،دئمه ییب یخدی بالا،"بوز"دئییب او
"قار" دئییب ،برف دئمه ییب،دست دئمه ییب"ال"دئییب او
منه هئچواخت بیا سویله مه ییب،"گل"دئییب او
یاخشی خاطیرلاییرام،یاز گونو اخشام چاغی لار
باغچانین گون باتانیندا کی،ایلیق گون یاییلار
گل:-دئیه ردی،-داراییم باشیوی ای نازلی بالام!
گلمه سن گر،باجیوین استاجا زولفون دارارام
او دئمه زدی کی ،-بیا شانه زنم بر سر تو
گر نیایی بزنم شانه سر خواهر تو
بلی،داش یاغسادا گویدن،سن او سان من ده بویام
وار سنین باشقا انان،واردی منیم باشقا انام
اوزومه مخصوص اولان باشقا ائلیم واردی منیم
ائلیمه مخصوص اولان باشقا دیلیم واردی منیم
ایسته سن قارداش اولاق،بیر یاشایاق،بیرلیک ائدک
وئریبن قول-قولا،بوندان سورا بیر یولدا گئدک
اولا،اوزگه کولک لرله گرک اخمایاسان
ثانیا،وارلیغیما،خالقیما خور باخمایاسان
یوخسا گر زور دئیه سن ملتیمی خوار ائده سن
گون گلر،صفحه چونر،مجبور اولارسان گئده سن


text:
بو حیطده یاشایان حاجی مهدینین قدیمکی موشتریسی، قهرمان، ایکی ایل بوندان قاباق، اونون تبریز بازارینداکی دوکانیندان بیر جوت فرش
بو خاطیرهلری جانلاناراق، ایلک دفعه اولاراق بو کنده گلن حاجی مهدی، قهرمانگیلین ائولرینه یئتیشیب قاپیلارینی دؤیدو. آز سونرا، بیر جوان کیشی قاپییا گلیب. قیراخ یئر آدامینی گؤردو.
-”تربیزدن گلمیشم. مشه قهرمانلا ایشیم وار. چاغیرین گلسین.”
-”قاپیدا دورمایین بویورون ایچری. قهرمان ائوده دهییل، ایندی.”
-”مشه قهرمان سیزین نمنهزدی؟”
-”قهرمان قارداشیمدی. منده خلیلم. دورد قارداش هامیمیز بو حیطده اولوروق. قهرمان هاردا اولسا بیرآز سورا گلر. بویورون ائوه.”
خلیل قاپینی آچدی و حاجی مهدی مزدانی حیطه سالیب ساخلاییب سؤندوردو. یامان بؤیوک حیطین دورد طرفینده دام-داشلار گؤرسنیردی. او داملاری آلچاق-آلچاق دیوارلار بیری بیرینه باغلامیشدیلار. حاجی لاپ یاخینداکی داملارا طرف یئریدی. خلیل گؤستردیگی سایاغی، قوناق اوتاغینا گئیچیب یوخاری باشیندا ایلشدی. خلیل قوناغا خوش گلدین دئییب گئدیب چای گتیردی. آردینجا پنیر-چؤرک گتیریب دسترخانی آچدی. اؤزوده اوتوردو و “اوزاق یولدان گلمیسن، ایندی آجالمیسان.” دئدی. بیر مودت، اورادان-بورادان دانیشاراق بیر-بیرلریله آرتیقراق تانیش اولدولار. دیبده، بللی اولدو کی، قوناغین مشه قهرمانلا حئساب-کیتابی وار! بئله جه، بو کیشی قهرمانی گؤرمهلی ایدی!
خلیل، قوناغی یالقیز بوراخیب، قهرمانگیلین داملارینا دوغرو یوللاندی. یئتیشیب یاواشجا قهرمانین آروادی هجره “گینه بورجلو گلیب قاپییا، زنداداش!” دئدی. بو ایشلرین اونا تازالیغی اولمایان قادینا تاپیشیردی: “زنداداش، گؤزلهیین کی، بو سفرکی کیشی هر شئین جیککی-بؤککونو بیلیر! شوشه کسن کیشی تکین، بیجوو دهییل! قهرمانی قویاسان داشقییا، دئیسن سکته ائلیب! بورجلو چیخیب گئده! هله دئییردی شریعتمدار آغانین عکسلرینی نیه دیوارلاردان ییغیشدیرمیسیز! منده دئدیم ائله کندده هاممی ییغیشدیریب!!”جوابیندا هجر دئدی: “من شام پیشیریم. سنده گئت کیشینی گتیر بیزیم اوتاغا. هله اوردا باشین قات، گؤرهک نه اولور!” خلیل گئتجک، هجر بیر تهر بو پیس خبری ارینه و هابئله او بیری قایینلارینا یئتیردی.
کندده، حاج عیوضعلیگیلین بیر مشهور اوتاقلاری وارایدی و قدیملر تویلاری او اوتاغا سالارمیشلار. او اوتاقدان، کندده، او چاغلار، نئچه عاییلهنین یاشادیغینی بیلمک اولاردی. آنجاق سونرالار نوفوس چوخالیب ائله چوخونون ائوینده او اوتاقدان یئکه اوتاقلار تیکیلمیشدی. هر حالدا، مشه قهرمانین ایکی ایل قاباق حاضیرلادیغی قوناق اوتاغی، بو چاغا کیمی، کندده تیکیلن ان اوزون اوتاغیدی. اوتاغین یوخاری باشینا گئدن آدام، اوچ دفعه سلام وئرمهلی اولوردو! بئلهجه، گئچن ایکی ایلده، کندلیلرین چوخونون توی-دویونلری بو اوتاقدا دوزهنلنیبدی. آنجاق اوتاغی حاضیرلاماق، باشی سویوخ مشه قهرمانی، یامان بورجا-خرجه سالیبدی.
خلیل حاجی مهدینی گتیریب، قهرمانین اوتاغیندا اوتوردوب، اورانین گئچمیشیندن بئله-بئله سؤزلر دئدی. آمما بو یامان اوزون اوتاغا گلندن، اؤز فرشلرینی تانییان و اونلارین یاخینیندا ایلشن حاجی مهدی، چوخراق فرشلره فیکیر وئرمکده ایدی و هردن بیر سؤیلهییردی: “مشه قهرمانی تاپیب گتیرسز، منده تئز قئییدهرم. پولومو آلاجاغام یوخسا بو فرشی وانئته آتیب آپاراجاغام!” جوابیندا، خلیل ائشیگه یوللانیب یئنیدن قاییدیردی و قوناغی قهرمانین گلمکده اولدوغونا ایناندیریردی.
ائله جه آخشام اولدو. قاش قارالاندا، مشه قهرمان و قارداشی محمدعلی اوتاغا گلدیلر. آیاغا دوران حاجی مهدیله گؤروشوب اونا خوش گلدین دئدیلر و قوناغا یاخین ایلشدیلر. بیرآز بیر بیرینه باخدیلار. ائو یییهسی قهرمان، یاسدیقلارا دیرسکلنرک، حاجی مهدیه “گوذشت ائله، بورجووو یوباتمیشام! کاسیبلیغین اوزو قارا اولسون!” دئیه سؤزو آچدی. یوبانان حاجی مهدی ایسه، قاش-قاباغینی ساللاییب جواب وئردی: “سوروندورمگینده، بیر حددی وار!” و اوتاغی گؤسترهرک آرتیردی: “چوخدا کاسیبا اوخشامیرسان، مشه قهرمان! خلیله ده دئمیشم بویون یا پولو وئرهجکسن یادا فرشی آپاراجاغام! ” او حالدا، محمد علی دئدی: “بورجلو بورجلونون ساغلیغینی ایستر، حاجی! بیز اوچ قارداشین ساوادی یوخدو! چاغیرمیشام شامدان سونرا کند ماللاسی بورا گلسین! سنین بورجووو وئراخ یازیلاشاخ!” بئله لیکله شام گلینجه دارتیشما اولمامیش عادی صؤحبتلر اولدو. شامدان سونرادا، دئییب گولوب چایلاشیب پاپیریزلاشدیلار. ائله بیل، محمدعلی دئینه سؤز یوخ ایمیش!
بیر مودت سونرا “یاآلله، یاآلله!” سسی دهلیزدن گلدی. هامیسی آیاغا دورارکن، محمد علی “حاج آغا بویورون!” دئیه-دئیه، ماللانی قارشیلاماق اوچون، قاپییا دوغرو گئتدی. جیلاز کوسا ساققال ماللا اوجادان “سلام علیکم!” دئییب قاپیدان ایچری بویوردو و گلیب آیاغینا دورموشلارا “ایلشین!” دئییب، اؤزو گئچیب اونلاردان یوخاریدا ایلشدی. هامیسی “یا آلله حاج آغا!” دئدیلر. آردینجا قارداشلار “زحمت وئرمیشیخ، حاج آغا!” دئدیلر. سونرا هامیسی ماللایا گؤز تیکیب اونون نه دئیجگینی گؤزلهدیلر.
باشینا آغ شلمه دولامیش ماللا، گتیریلن چایی گؤتورهرک محمدعلیدن مسئلهنی سوروشدو. محمدعلی فرشلری گؤستره رک دئدی: “بو فرشلری مشه قهرمان ایکی ایل قاباق، بو حاجی مهدیدن آلیبدی. بیرینین پولونو وئریبدی، بیرینینکی قالیب. ایندی ایستیریک پولونو وئرهک یازیلاشاخ.” سونرا ماللا حاجی مهدینیده دانیشدیردی. حاجی مهدیده همان سؤزلری دئییب آرتیردی: “فرشین ائله او زامانکی پولونو ایستیرم. نوزول ایستهمیرم! یاداکی فرشین اؤزونو آپاریم.”
حاج آغا ساققالینی تومارلاییب، سؤیلدی: “مشه قهرمان، بیلیسن، او فرشین اوستونده ناماز دوشمز. بیری بیله او فرشی غصبیدی بو اوتاقدا ناماز قیلسا، نامازی باطیلدی! آلله او دونیادا جماعتین حاققیندان گئچمز! حاجی مهدی، سنده مککهیه گئتمیسن، نوزول حارامدی. قازاندیغین پولدا ذرهجن نوزول اولسا، مککهن هئچدی! سیزده ای مشه قهرمانین قارداشلاری، قارداش ائله بو یامان گوندن اوتوردو! آلله آتازا رحمت ائلهسین، کومکلشین حاجینین بورجونو وئرین. آلله بو الی او اله مؤحتاج ائلهمهسین! جهنم اودوندان بتر، آدامی یوخسوللوق یاندیریب کول ائیلر!!!”
هر معامله نین قایدا-قانونو اولدوغو خاطیرلادان محمدعلی، لازیم اولان پیتیکلرین گؤسترمهسینی حاجی مهدیدن ایستدی. الی دولو حاجی مهدیده خوت جیبیندن سندلری چیخاردیب حؤرمتله حاج آغایا تقدیم ائلهییب قاییدیب یئرینده اوتوردو. ماللا جیزماقارالارا دیققتله باخارکن سوروشدو: “حاجی سنین تقلیدین کیمهدی؟!” اؤزونه گوونن دلی-دولو حاجی مهدی جواب وئری: “شریعتمدار آغایا!”
هئچ کیمین جینقیری چیخمیردی. جیلاز ماللا فیکیرلشرک آلدیغی کاغاذلاری یئنه اندر-دؤندر ائتدی. نم- نیه، بیردن-بیره سورعتله کاغاذلاری جیریب دوغرام-دوغرام ائدیب گؤیه سووردو!؟! حیرصلنیب اللرینی اؤلچه-اؤلچه هویوخ قالمیش حاجی مهدییه دئدی: “موسلمان گرهک دوز اولسون! پتیکلر قوندارمایدی! آللهدان قورخموسان بس، حاجی!!” ایشی سئچن پورتموش حاجی مهدی جینلنیب عزراییل تکین حاج آغایا یومولدو. قولاغینین دیبیندن ائله بیر شاپالاق ووردوکی، شلمهسی باشیندان آتیلیب، نئچه آتدیم اویانلیقدا پولونو آلابیلمهین فرشین اوستونه دوشدو. ماللایا چیمخیردی: “سنین کیمی حاققی، ناحاقق ائلین آداملار، جهنمه گئتمهلیدی!” سونرا قورخموش ماللانی خیتدکلمک ایستییردی. او حینده، اوچ قارداش آرایا گیریب، حاج آغانی حاجینین الیندن قورتاردیلار. بو دورومو گؤرن محمدعلی، باشینی توولاییب حاجی مهدییه دئدی: “بو کندده هامی کؤتک یئمیشدی، ماللادان سووای! ایندی کندلیلر بیلسه ماللانی دویموسن، الینه آغاج گؤتورن گلر! سنی دیری قویمازلار! ماشینووودا اودلاللار! تئز چیخ سور تربیزه! یامان شریعتمدارچیسان! عرضه ده وئره نمهسن!!”
قیر قولای ایدی! یانا-یانا قالمیش حاجی مهدی آیاغا دوروب، مشه قهرمانا “یامان پیشیک بزه دیز!” دئییب، کور-پئشمان قوناق اوتاغیندان ائشیگه چیخدی. باشماقلارینی گئییب، دابانلارینی چکیب وانئتینه ساری قاچدی. تلهسیک ماشینا مینیب ایشلتجک سوردو. گازا باسیب حیطین آچیق قاپیسندان سووشدو. یولا دوشجک، کندین بیناسینی قویانی سؤیوب، تانریدان خارابا قالماسینی دیلهدی! گونوزدنده بیرله گلدیگی یولو، گئجه دنده ایکیله قاییتدی!
حاجی مهدی اوزاقلاشجاق، قهرمانین قوناق اوتاغیندا، اینینه عبا گئیمیش بؤیوک آغانین قارداشلاری، اونو دؤرهلییب گولوشوردولر. … محمدعلی قهرماندان سوروشدو: “بورجلولاروو قورتولدو یا هله گینه ده وار؟!” قهرمان گولومسهییب ایناملا دئدی: “مککهیه گئدنده بوتون بورجلاریمی وئره جگم، والله!”


text:
صدر، حربی گوجلرینی کرکوکدن گئری چکدی
"شهردکی گوونلیک مکانیزمی یالنیز گوونلیک گوجلرینین الینده اولمالیدیر"
عراقدا شیعه لیدئر مقتدا صدر، اؤزونه باغلی حربی گوج سرایا السلامین (باریش توغایلاری) کرکوکدان چکیلمهسی امرینی وئردی.
صدر، یاییملادیغی یازیلی آچیقلامادا، "سرایا السلام مجاهیدلرینین، کرکوکدکی دفترلرینی 72 ساعات ایچینده باغلاییب شهری ترک ائتمهلری لازیمدیر. شهردکی گوونلیک مکانیزمی یالنیز گوونلیک گوجلرینین الینده اولمالیدیر" ایفادهلرینه یئر وئردی.
شیعه لیدئر، آچیقلاماسیندا، دیگر شهرلرده ده آساییشین گوونلیک گوجلری طرفیندن تامین اولونماسی لازیم اولدوغونا ایشاره ائتدی.


text:
پترا، مایورکا
پترا، مایورکا (ایسپانجا: Petra, Majorca) ایسپانیادا بیر یاشاییش منطقهسیدیر و بالئار آدالارینده یئرلشیب. ۱۱۱ متر دنیز سویهسیندن اۇجالیقی وار. بۇ شهرین مساحتی ۷۰٫۱۳ کیلومتر موربّع دیر. سوْن نۆفوس تخمینلرینه گؤره ۲۸۰۶ نفر دیر.
گؤرونتولر[دَییشدیر]
بیرده باخ[دَییشدیر]
قایناقلار[دَییشدیر]
ایسپانیا ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Petra (Baleares)»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور.( ۷ مارس ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
قارداش پروژهلرده پترا، مایورکا گؤره داها آرتیق بیلگیلر تاپابیلرسینیز.


text:
افغانستان مدافعه وزیرلیگی ملی اردو عسکرلری نینگ کیملیگینی انیق لش اوچون یولگه قوییلگن دستور آرقه لی اوتگن یتتی آی جریانیده یوزلب عسکر قماققه آلنیب ویاهم وظیفه لریدن چیتلنتریلگنینی ایتدی.
حربی کیمیده بولگن شخصلرتمانیدن خارجی کوچلرنی نشانگه آلیش واقعه لری آرتیب باریشی ارتیدن بو دستور یولگه قوییلگن.
مدافعه وزیرلیگیگه کوره اوشبو عسکرلر حجت لری خلق ارا یاردمچی تشکیلات لرهمکارلیگی بیلن تیکشریلیب اوندن کیین اولرنینگ حیبسگه الیش ویا وظیفه لریدن چیتلنتریش قراری آلینگن.
افغانستان مدافعه وزیرلیگی چیتلنتریلگن شخصلرنینگ همه سینی عسکر بولگنینی ایتیب اولر مابنیده یوقاری مرتبه لی خادم بولمه گنینی تاکیدله دی.
بوشخصلرنینگ وظیفه لریدن چیتلنتریلیشیگه عامللردن بیری هم ملی اردو عسکرلری تمانیدن خارجی عسکرلرنی نشانگه الیب کیله یاتگنی بولگن بولیشی ممکن لیگی ایتیله دی.
افغانستان مدافعه وزیرلیگی نینگ سوزچیسی ظاهر عظیمی بوحقده شوندی دیدی:"معلومات لر شونی کورسه ته دی کی عسکرلرنی اردو صفیگه جذب قیلیش پروسه سی توزیک شکلده یولگه قوییلگن. اما وظیفه جریانی ویارخصتیگه کیتگنده علاقه لر قوریلگن. تورلی عامللری بار، شوباعث تحقیقات ایشی باشلندی. یوزلب کیشی وظیفه لریدن چیتلنتریلگن و یاهم حیبسگه الینگن دیمن. بعضیلری توغریسده حجتلر بارایدی حیبسگه الیندی، شبهه لی شخصلر ایسه وظیفه لریدن چیتلنتریلدی دیدی عظیمی جنابلری
لیکن عظیمی جنابلری قولگه آلینگن ملی اردو عسکرلریدن قنچه سی جاسوسلیککه عیبدار ایکنی همده قیسی اولکه لر بیلن علاقه دارلیکده بولگنی باره سیده هیچ نرسه ایتمه دی.
بومسله عادی افغانستان لیک لرآره سیده هم قطار خواطرلرگه سبب بولگن.
جاری شمسی ییلده، اوتیزدن آرتیق هجوم ملی اردو عسکرلری ویاهم حربی کیمده بولگن شخصلر تمانیدن خارجی کوچلرگه قرشی اویشتریلگن. شوندی هجوملر نتیجه سیده قریب قرق چیت ایللیک عسکر هلاک بولگن.
هجوملرنی اویشتیرگن شخصلرنی قوراللی مخالف گروه لر بیلن علاقه دارلیک ده بولگنی هم ایتیلماقده.
عینی حالده ایریم لر منطقه ده گی استخبارات اداره لری ساخته حجت بیلن اوز ادملرینی ملی اردو صفیگه کیرتیشیگه موفق بولگنینی ایتماقده لر.


text:
اورتاق اونسییّت (تورکجه) دیلینه گئدیلن یولدا جیدّی آددیم
اورتاق اونسییّت (تورکجه) دیلینه گئدیلن یولدا جیدّی آددیم
قازاخیستان پرئزیدئنتی نورسولطان نازاربایئو لاتین الیفباسی اساسیندا قازاخیستان الیفباسینین واحید استاندارتینین حاضیرلانماسی ایله باغلی سرانجام ایمضالاییب.
صنعت.آز-ین خبرینه گؤره، بو بارهده قازاخیستانین دؤولت قزئتی اولان "ائگئمئن قازاقستان" قزئتینده معلومات یئر آلیب. سرانجاما اساسن 2017-جی ایلین سونونا کیمی لاتین قرافیکی ایله واحید قازاخیستان الیفباسی استاندارتی حاضیرلانمالیدیر. ن. نازاربایئو یئنی الیفبانین اؤیرهنیلمهسی اوزره موتخصیصلرین 2018-جی ایلدن ایشه باشلاماسی و اورتا تحصیل موسسیسهلری اوچون یئنی الیفبا ایله درسلیکلرین حاضیرلانماسی بارهده ده گؤستریش وئریب. پرئزیدئنت بیلدیریب کی، 2025-جی ایلده قازاخیستان آرتیق سندلشمهنی، دؤوری نشرلری و درسلیکلری لاتین الیفباسی ایله چیخارمالیدیر.
خاطیرلاداق کی، 1929-1940-جی ایللرده قازاخیستان لاتین الیفباسیندان ایستیفاده ائدیب.


text:
مارس پلانئتیندهکی فعالیتینه داوام ائدن کوریوسیتی (جوریوسیتی) کشف ماشینینین چکدیی ادعا ائدیلهن فوتولار موباهیسهیه سبب اولوب.
موساوات. جوم خبر وئریر کی، گئتدیی هر بوجاغی دونیا ایله پایلاشان نقلیات واسطهسیندن یاییلان سون شکیللر یادپلانئتلیلرین وارلیغی ایله باغلی سیرلی معلوماتلاری سانکی بیر داها تصدیق ائدیر. شکیللرین بعضیلرینده سومویو خاتیرلادان گؤرونتولرین اولماسی مارس آراشدیرماچیلاری طرفیندن بیر داها موذاکیره اولوندو.
سؤزوگئدن فوتوار ناسا واسطهسیله پایلاشیلیر. عالیملری ان چوخ هیهجانلاندیران گؤرونتو ایسه یانچاق سومویو»نو خاتیلادان بیر سوموک گؤرونتوسو اولوب. مارتیان آرجهائولوگی (مارس آرکئولوژیستلئری) آدلی بیر قروپ طرفیندن ویدئو اولاراق یاییملانان بو گؤرونتولرین دونیا خاریجیندهکی بیر حیاتا عایید اولا بیلجیی ادعا ائدیلیر.
اینگیلترهنین «دایلی مایل» قزئتینین خبرینه گؤره، دونیا خاریجیندهکی حیاتلا باغلی آراشدیرما آپاران قروپ بو شکیللرین آردینجا مارسلا باغلی آراشدیرمالارینین دا سرعتینی آرتیریب.
۲ مئتره قدر اوزانان روبوت قوللاری، ۲.۷ مئترلیک گئنیشلیگی و ۲.۱ مئترلیک هوندورلویه صاحب جوریوسیتی، داها اؤنجه ده مارسدان پایلاشدیغی بعضی گؤرونتولرله یئنی علمی آراشدیرمالارین باشلاماسینا سبب اولموشدو.


text:
منی آنلاتما کی عشق ، عالمی – سئودا نه ایمیش؟
بیلیرم من سنی ، گئت ! هر سؤزون افسانه ایمیش
گئت ، گولوم ، گئت گؤزلیم! باشقا بیرعاشیق آرا ، بول!
دویدوم آرتیق سنین عشقینده کی معنا نه ایمیش!
بی وفاسان ، ملک اولسان بئله اویمام داها ، گئت!
کیم کی ، اویموش سنه ، کؤنلوم کیمی دیوانه ایمیش
یئتیشیر ، گئت ! منی قهر ائیلمه ، ترسا قیزی گئت!
آنلادیق شفقتلی – آیینی مسیحا نه ایمیش!
سنی بیر ساده دیل ، آزاده ملک سانمیش ایدیم
نئیله ییم ! … آه … کؤنول روحونا بیگانه ایمیش
سنی تقدیس ائدرک بیر داها سئومم اصلا
نه ایمیش سانکی بو عشق!؟ عاشیقی – شئیدا نه ایمیش!
عالمی – ذؤوقو صفادن منه بحث ائتمه ، ساقین!
بیلدیک آرتیق بو جهان ملکو نه ویرانه ایمیش!
ساقین= چکین ، اصلا
حسین جاوید(۱۸۸۲-۱۹۴۱ )