text:
«ایتلهمه قـحبهنین بالاسی!»
بونو سؤیلهین، قیٛرخبئش، اللی یاشلاریندا گؤروشن بیر قادین ایدی. بیر زامانلار خیٛنایلا بوْیاندیغی بللی اوْلان ماتلاشمیش، چیرک ایله یاغدان یاپیش-یاپیش اوزون ساچلاری ایللرجه حلّاج الی دَیمهمیش یۆن کیمی دۆیون-دۆیون ایدی. اوْوودلاری، کیچیک آلماجیق سۆموکلری داها دا بللنسین دئیه ایچری باتمیشدی. سارالیب ازیلمیش، یاشیلینی ایتیرمگه اۆز توتموش یاشیللیغی خاطیرلادان، چوخورلانمیش گؤزلرینده، آجینین کؤکو یانیب ایللر ایدی ده سؤنموشدو.چیرکدن قارایا چالان چادراسی چیگینلرینه دۆشموشدو. اوْتاغا ایتهلینهرک سوْخولارکن اوْتاغین اوْرتا یئرینه تۆپوردو: «آغیزینا تۆپوردویومون قورومساغی!»
صندلده بیروْووز ایلیشمیش یاشلی قادین، اوْنون قانلی تۆپورجگی دَیمهسین دئیه
آغ چادراسینی یئگین ییٛغیشدیردی. گنج کیشی، قاققا چکدی: «وای وای وای! بو نه عظمت،
نه جلال!»
«کی سسیوی سیٛرتیغ گده! سن کیم اوْلاسان؟»
قادین، هیرسینی گنج کیشینین اۆزونه ساردی. دؤشَنکلی میز-صندلی سایمادان،
کؤهنه بیر خالچانین سریلدیگیی گئنیش سالونون بیر کۆنجونه سینهرک، باشینی دیزلرینین
آراسینا آلان گنج قادینین یانیندا چؤمبلدی. ساری چیچک ناخیشلی، بیر زامانلار یاشیل
اوْلدوغو آیدین اوْلان دوْنونون اتگی، کیچیک دیز قاپاقلارینی اؤرتمگه چاتمادی.
دیزلرینی، دۆزلشمیش و هاردانسا پالتارینین اۆستوندن ساییلاجاق قابیرغالارینا یاپیشمیش
دؤشلرینین قاباغینا ییٛغدی. لاجوَرد ماوی یئللگینین جیب
آغیزی ییٛرتیق ایدی. ایٛشیغی سؤنمگه اۆز توتموش گؤزلری، کیمسهنی گؤرمک ایستهمیردی.
اوجا بوْیلو، قارا پالتولو بیر کیشی، سالونون بیر اوجوندان باشقا اوجونا
آددیملاماسینی، قادینین اوْتاغا ایتهلنمهسیندن سوْنرا یئگینلتدی. اللرینی
آرخاسیندا قیٛفیللاییب، بیر باخیش آیاقلارینا بیر باخش دا قارشی دووارا آتاراق
گئدیب گلهرک تک باشینا باشلادیغی حرارتلی دارتیشماسینی داوام ائتدیریردی. کیمسه
اوْنو گؤرموردو سانکی. چادراسینی ییٛغان یاشلی قادین، گلین گئدرکن آناسی
قولاغینا اوْخودوغو دوعانی خاطیرلادی. بیلگینه دوْلادیغی آتا یادیگاری تسبئحینی اله
گؤتورهرک چئویرمگه باشلادی.
سالوندا، پنجرهیه باخان دووارا پارالئل دایانان میزدن و اطرافیندا سیٛرالانان
یئددی صندلدن باشقا، اشیا ساییلان بیر زاد یوْخ ایدی. دوواردا اوْیولموش اۆچ رفده
سریلن، قارا و قیٛرمیزییا چالان قهوه رنگی گؤن جیلیدلی
کیتابلار و همن رنگده کؤهنه بیر چرچیوهلی عکس قوْیولموشدو. عکسدهکی آدامین گور،
قارا ساچلاری دیقّتله دارانمیشدی، گؤزلرینین ایچی ایسه گۆلوردو. ساغ الی چنهسینین
آلتینی قاورامیشدی. گۆلومسهین کیمی ایدی. آیری رفلرین بیرینی، کیچیک ترانزیستورلو
بیر رادیو، باشقاسینی ایسه قورشون رنگینه چالان بیر فانیس بزهییردی. اوجا تاوانین
اوْرتاسیندان، اۆزرینده قارامیلچک پیسلیگی ایله قارا نؤقطهلر مئیدانا گلمیش قیٛسا
کابلین اوجوندا تک بیر لامپ ساللانیردی. ائشیکدن، چوْخ اوزاقلارداکی بیر شهر های-کۆیونون
سوْن قیٛرینتیلاری ائشیدیلیردی.
بیر مدّت سوْنرا قاپی یئنیدن آچیلدی. قارا پئنجگینی چیگینلرینه آتمیش، ایری هئیکللی
بیر کیشی ایچری گیردی. کیشی، قاپینی تلاشسیز بیر شکیلده، آرخاسینا دؤنمهدن آیاغییلا
باغلادیقدان سوْنرا، ساغ چیگنینی یوخاری آتدی، چیگینلرینه آلدیغی پئنجگینی دۆزلدهرک
هامینی سۆزوب میزه دوْغرو گئتدی. کۆنجده، دورمادان تسبئح چئویرن، سانکی مرثیه،
تعزیه مجلیسیندن یئنیجه گلمیش کیمی آغلاماقدان گؤزلری قیٛزارمیش مُلّانین یاخینیندا
آیاق اۆسته دایاندی. کیشی، پئنجگینی چیگینلرینده تکرار دۆزلدهرک، «بلی...
هامیمیز بوردایمیشیق!» دئدی. بیر هن-بیر یوْخ ساچلاری آغ-قارا و اللییه یاخین یاشی اوْلسایدی دا، حرکتلری
گنج و فرز ایدی.
میزین اطرافینا دۆزولن یئددی صندلدن بیرینی ترس چئویریب اوْتوردو. سوْل قوْلونو
صندلین آرخالیغینا آتدی. ساغ الی ایله، یان جیبیندن بیر کاغاذ پارچاسی چیٛخارتدی.
کیرلشمیش، قالین بیٛغلارینی ائشندن سوْنرا، بوروق کاغاذ پارچاسینی ایکی الینین
بارماقلاری آراسیندا توتدو. کیشینین آرام داورانیشلاری هامینی سوسماغا مجبور ائدیردی.
«داها اوْیونا باشلایا بیلریک!» دئدی.
هر کس، باشقاسینین سؤزه باشلاماسینی گؤزلهییردی. میزین باشقا اوجوندا اوْتوران
گنج کیشی، ماراغینی گیزلهدنمهدی. یۆنگول گۆلومسهیرکن، سسی پۆفلهدیگی سیگار تۆستوسونه
بوْغولدو: «نهیمیش اوْیون؟ بیری سؤیلهسه باشلاریق!» دئدی.
کیشینین قالین و خشلی سسی
اوْنو سوسدوردو. «دیٛریلداماسان اوْخویاجاییق هرحالدا...» دئیرکن بوروشوق کاغاذی یئنیدن
شاققیلدادیب صافاتدی. بوْغازینی تمیزلهیهرک کاغاذا
یئنیدن نظر سالدی. سوْنرا دا گنج کیشییه اوزاداراق، «گؤزلریم سئچمیر! اوْخو گؤر
نه یازیب؟» دئدی. گنج کیشی، کئفسیزجه قالخاراق کیشیدن کاغاذی آلدی. صندلده اوْتوراراق
دیرسکلرینی میزه سؤیکهدی: «چوْخ دا ایری یازیب آما...» دئیهرک گۆلومسهدی و اوْخودو:
«بو اوْتاقدا یئددی نفرسینیز.
بیر-بیرینیزین آدلارینی و اؤز آدلارینیزی بئله اونودموشسونوز بلکه؛ آما اینانین کی
بیر-بیرینیزی تانیییرسینیز. آرانیزدان بیری، اینسانین اؤز آدینی اونودماسینین نه
معنا وئردیگینی بیلیر. هئچ بیر شئیی دَییشدیرمهیهجک بلکه؛ آما آدلارینیزی سیزه
خاطیرلاداق: بو مکتوبو میر ایسماعیلـا وئردیک. آرانیزدا ان یاشلی گؤرونن قادین روخسارادیر،
ان گنج گؤرونن قادین ناهید، اوْ بیریسی صُغرا. آددیم آتیب اؤز-اؤزونه دانیشان آدام
جعفردیر، مُلّانین آدی میرزه حمیددیر، گنج اوْلان کیشی ایسه کریم. حایاتینیزین
نه جۆر داشینیلماز اوْلدوغونو بیلیریک. بونو سیز ده بیلیرسینیز. البته سیزین
حیاتینیزی محو ائدن بعضیلری اوْلموشدور. بلکه اؤزوز اؤزونوزو چۆروتموشسونوز. ائله
اوْلسا بیر گۆناهکار وارمی؟ فرض ائدک، آختارماغینی اونوتدوغونوز اوْ گۆناهکار بو
آندا آرانیزدادیر. اوْنو سیز تاپاجاقسینیز. بلکه ده هر کس اؤز آختاردیغینی تاپاجاق.
چۆنکو اوْ بیر آدام، هامینیزین گۆناهکار اوْلدوغونا اینانیر. بیز ده اوْنا
اینانیریق. دئمک بیر حقیقت وار. اوْ حقیقتی تاپماق سیزین الینیزدهدیر. حقیقتی تاپماق
اۆچون سیزه اۆچ گۆن، اۆچ گئجه فۆرصت وئریلمیشدیر. اۆچونجو گئجهنین سوْنونا قدر اوْ
بیر آدامی، یعنی حقیقتی کشف ائتمهلیسینیز. ائله اوْلماسا، بۆتونوز بیر حقیقتین
ایچینده یوْخ ائدیلهجکسینیز؛ عدالت یئرینی تاپسین دئیه.»
بیر بوجاغا سیٛغینمیش و باشینی دیزلرینین آراسیندا باسدیرمیش اوْلان گنج
قادین ناهید، سۆرعتله اطرافا باخدی. اَینینده ماوی شالوار و توْپوقلارینا قدر
اوزانان ماوی کؤینگی وار ایدی. ساچلاری داراق گؤرمهمیشدی، داغینیق ایدی. گؤزلرینین
ایچینده مینلرجه دیشی قورد یووا سالمیشدی. سسینده ده اوْ دیشی قوردلارین اولاماسی
وار ایدی. قوردلار، هیرسله دلیلیگین سیٛنیرلاندیران داغلارین آواراسییدیلار.
گؤرونمهین بیر ال حولقومونداکی مۆسلسلین تتیگینی باسدی و سؤزلر گۆلـله کیمی یاغماغا
باشلادی. گنج قادینین سسینده بیر قیٛرغین وار ایدی: «من سیزی تانیییرام... قاپینی
آچیب باغلاییرسیز... من ایندی گلدیم... آدیم ناهید... اوْ قیٛز هاردا... هر شئیی
سؤیلهدیم سیزه... دیزلریم قورودو... آج دئییلم... منی آپارمایین داها... من
گئدیرم... آناما سؤیلهدیم مرجیمکلی دۆیو پیشیرهجک... تئز داراغیمی وئرین آرتیق...
آینامی سیٛندیردیز... تئز اوْلون... تئئئئئئز... بسدی داها... بسدی... بسدی... گؤررر...»
گنج قادینین، قولاقلاری کار ائدن قیٛشقیریغی اوْتاقداکیلاری سرسم ائتدی. کریم،
گؤزلرینی اوْندان گؤتوره بیلمیردی. میر ایسماعیل، کئفسیزجه دوْنقولداندی: «اوْهوووه!
اوْلان دلی بیر دئییلمیش بو اوْتاقدا!»
ناهید بیردن یئریندن آتیلدی. آنجاق قالخماسییلا بیرلیکده، بدنی ساللانماغا
باشلادی. کیمسه نه اوْلوب بیتدیگینی آنلامادان، گؤودهسی باشیندان آیری، قیٛچلاری
گؤودهسیندن آیری سارسیلماغا باشلادی. سانکی اوْنلارجا گؤرونمهین ال، بو سیٛسقا وۆجودو
سارسیدیردی. کۆرک اۆستونده یئره دۆشدو. صُغرا، قیٛشقیراراق ناهیدین باشی اۆستونه
گلدی. قیٛزین چنهسی قیٛفیللانمیشدی، آغزیندان کؤپوکلر آخیردی. صغرا آغلاییردی. میر
ایسماعیل، نه ائدهجگینی بیلمهدن کریمه باخدی: «نه اوْلور اوْلان؟» دئدی. کریم،
الیندهکی کاغاذی ماسایا آتاراق یئرده چیٛرپینان گنج قیٛزین یانینا قاچدی، باشی
اۆستونده بارداش قوردو، قیٛزین باشینی یان چئویردی، چیٛرپینیشلارینین دایانماسینی
گؤزلهدی: «تشنّوج... گؤزلهمهلیییک.»
صُغرا، «جیٛزیق آتین! اطرافینا داییره چکین چیٛرپینمالاری دایانسین بو یازیغین!»
دئدی.
کیمسه اوْنو دینلهمهدی. مُلّا، چیٛلپاقلیغی نامحرم قادینین آلینینا توْخونماسین
دئیه عباسینین اوجویلا باغلادیغی الینی ناهیدین آلینینا قوْیدو و دعا اوْخوماغا
باشلادی.
کریم، هیرسلی بیر سسله: «نه ائدیرسن حاجی؟ قادین تشنّوج ائلیر. داوان یوْخسا
چکیل هاوا گلسین!» دئدی. مُلّا، «شیطانا لعنت اوْلسون!» دئیهرک کیشلهنن بیر
اؤردک کیمی اوْرادان اوزاقلاشدی.
ناهیدین چیٛرپینیشی دورونجا روخسارا، قیٛزین باشینی دیزلری اۆزرینه آلدی. گنج
قادینین سۆدوگو، شالواریندان خالچایا آخدی. صُغرا ایله روخسارا، گنج قادینین اطرافا
یایدیغی موردار قوْخونو سایمادان اوْنون ساچلارینی اوْخشاییردیلار. اوْ حالدا اۆچ قادینین
بیر یوماق اوْلدوغو کۆنج، سۆدوک و پـوخ قوْخویوردو.
جعفر، آددیملاماسینی کسدی. سالونا دؤنهرک، بیر دووارا قارشی دایاندی. اۆزو آز
قالا دووارا دَیهجک ایدی. آرادان بیر قاش-قاباقلی ناراحات باخیشلارینی اوْتاغا
چئویریردی، ایشاره بارماغینی سۆرعتله آغیزیندا ایٛسلاداراق دووارا بیر شئیلر یازیردی.
صُغرا، گنج قادینین آغیزینین، چنهسینین کؤپوکلو آغیز سویونو اتگینین قیٛراغییلا
تمیزلهدیکدن سوْنرا، ناهید درین بیر نفس آلیب یوخویا گئتدی. کیشیلرین، صُغرا
ایله روخسارانین آز یاخینلیقلاریندا یارادیقلاری چئوره یاواش-یاواش داغیلدی.
صُغرا، «بو قادینی تمیزلمهلیییک،» دئدی سوْنرا کریمه باخاراق، ایکییه قاتلانمیش
اۆزبهاۆز دووارلا پارالئل یئره سریلمیش پتونو گؤستردی: «پتونو توت!»
کریم آیاق اۆسته، کۆرگینی صُغرا و ناهیده دؤندرهرک گئتیردیگی پتونو
آچدی: «بو نهدی اوْهو! نه قوْخور! معدهم آغزیما گلهجک. تئز اوْلون!»
"کس سسینی گده! گؤرمورسن؟ قادین کئفسیزدی... مریضدی! منه بیر توْربا تاپین.
چیرکلی پالتارلاری آتاجاغام.»
ایکی قادین، ناهیدی تمیزلهیندن سوْنرا دووارین کنارینا آپاریب یاتیرداراق
اۆستونو پتو ایله اؤرتدولر. اۆزلری گۆلمگی عصرلر ایدی اونودموشدو سانکی. میر
ایسماعیل دانیشماغا باشلاماق ایستهیرکن صُغرا آیاغا قالخدی. «بو
قادینین پالتارلارینی یومالییام. منیم چادرام دا موردار اوْلدو،» دئدی. میر
ایسماعیل، پوْزولموشدو: «چیٛخ حَیَطه یو، تئز قورتار!»
صُغرا، اوْتاغا گئری دؤندوگونده بعضی یئرلری ایٛسلانمیش پالتارینین
قوْل آغیزینین دۆیمهسینی باغلاییردی. روخسارانین یانیندا یئره چؤکدو.
بارماق ایشارهسی ایله کریمدن سیگار ایستهدی. کریم، صُغرانین
قارشیسیندا چؤمبَلهرک چاخماغی چاخدی. گؤزلری بیر آن، صُغرانین آغیزینین قیٛراغیندا
قوروموش قانا ایلیشدی. کریم، سوْروشماغینین قاباغینی آلا بیلمهدی: «بوْغوشدونمو؟
آغزیوین قیٛراغی قانلیدی...»
صُغرا، سیگاردان درین بیر نفس آلیب هیرسله کریمه باخدی: «چکیل
اوْلان... بیر سیگار وئردین دای نکیر-مۆنکیر اوْلما باشیما!»
میر ایسماعیل، هامی یئرینه اوْتورونجا، گؤزونون قیٛراغییلا
جعفرین تپیلدیگی بوجاغا باخاراق کئفسیزجه، «جعفر قارداش، سن ده اوْمباوی یئره
قوْیسان یاخشی اوْلار. جیٛزیقلاریوی سوْرا چکرسن... ایندی زامانی دییل،» دئدی. جعفر
اوْنو ائشیتمیردی بلکه ده. میر ایسماعیل، صبیرسیز بیر شکیلده سسینی یۆکسلتدی:
«تامام! بیتیرین دیٛردیریزی! اوْخودو، ائشیتدیز. منیم آدیم ایسماعیل، ایسمال
دئییله بیلر ذاتاً. یانی عادتیم وار. فرق ائلهمز. سیز ده ایسمال دئیه
بیلرسیز ایستهسز. دئمهلی گؤرونور کی آدیمی اونودمامیشام. اوْیون قیٛسا سۆرهجهیه
بنزیر. جینایتکار، جینایت تؤرَدهجک قدر مؤحکم بیری اوْلدوغونا گؤره "منم اوْ"
دئیر، بیتیرهریک ایشی. کیمسهنی ده سوْرغو-سوالا چکمهیه گرک قالماز. تئز اوْلون.
اوزاتمایین! اوْ اۆرکلی کیم ایمیش بیلک!»
کریم، «ساغ اوْل! دئمک منیم ایشیم قورتاردی آرتیق،» دئیهرک یئریندن
قالخدی.
ایسمال، صندلیندن قالخارکن قاققا چکدی: «دوْغرودان اۆرکلی ایمیشسن
با لیجیمسیز! مرد آدام ایمیشسن! نه ایمیش گۆناهین؟ نئچه قارین سؤکوبسن خبریمیز یوْخ؟»
کریمین دوْداقلاری تیترهدی: «نه قارینی، نه سؤکمهسی! هم ده
من بوردا دییلدیم... تازا قاییتمیشام. نهدن
بورا گتیریلدیگیمی بئله بیلمیرم... سیزلری تانیمیرام. سیزین حاقّیزدا جینایت
تؤرتمیش ده اوْلا بیلمهرم. مندن بو قدر، ساغ اوْلون، گئدیرم من.»
ایسمال لاغا قوْیاراق گۆلومسهدی: «یوْخ بابا؟ بو بیر آیاقدی، یوْخسا
بیز چوْخ گیج گؤرونوروک؟»
«نه آیاغی آخی!»
مُلّا حمید، قیٛسا ساچلارینا دوْلادیغی آغ
ساریغینی باشیندا اوْینادیب، سؤزلری کسهرک بیردن قیٛشقیردی: «نه جینایتی... نه یوْخ
ائتمهسی کیشینین اوْغلو؟ سن عاغلیوی آزیبسان؟ صاباحدان بیری تاپیلیب دئمز نهدیر
بو رۆسوایچیلیق... آخی بیر پارچا کاغاذ دا اوْلدو مدرک؟! سنه کیم وئردی بو کاغاذی؟
مسجیدلره، مدرسهلره سیلاحلی عسگرلرله یۆگورمهلری گؤرمهدی، ایندی ده سنی
گؤندردیلر؟ چیگنینده پئنجک... حتماً نعوذبیللاه آدام دوْغراماغا جیبیوه قاتلاما بیٛچاق
دا قوْیوبلار!»
مُلّا، ایسمالین جاوابینی گؤزلهمهدن تسبئحینی بارماقلارینین
آراسیندا سۆرعتله چئویرهرک گؤزلرینی سۆزدوروب میٛریلدادی: «استغفوروللاه!
استغفوروللاه! استغفوروللاه...»
ایسمال، ساغ الی ایله میزه ضربتله ووردو: «اهوووه! کسین سسیزی، سیزی
آللاهسیز سیچانلار!»
روخسارا، ایختیارسیزجاسینا سیٛچرادی. دیلی، قوروموش آغزینداکی دوعانی
تکرارلادی. صُغرا، باشینی دیزلرینین آراسینا سوْخدو. ساچلاری قیٛچلارینی
اؤرتدو. هامی سوسموشدو. ایسمال، پئنجگینی چیگنیندن گؤتوروب صندلین آرخالیغینا
آتاراق، تکرار «سوسون دئدیم!» دئیه قیٛشقیردی و آرخاسیجا دا قالین قاشلارینین
آراسیندان اوْنلاری سۆزهرک سؤزونه داوام ائتدی: «بیر پـوخ یئمک قدر اؤزونوزه گۆوهنیب
مؤحکم ایمیشسیزسه... آچیقلامالیسیز! بو ایشی بو گئجه قورتاراجاغیق... اۆچه بئشه گرک
یوْخ... آنلامایان وارمی آرازدا؟ صاباحی بیریگۆنو گؤزلهیه بیلمهرم! ایشیم وار،
گۆجوم وار! گۆن بیتسه گۆناهکار تاپیلماسا، هامیمیز پـوخ یوْلونا گئدهجهییک...
آنلاشیلدی؟»
روخسارا، چادراسینین آلتیندا میٛریلدادی: «من نه گۆناه ایش
گؤرموشم؟ آللاه سن باغیشلا گۆناهلاریمی...»
صُغرا، گۆلمگه باشلادی: «سن آللاه بیزیم آنلایاجاغیمیز دیلده
دانیش.»
کریم، گۆلهرک مُلّایا دؤندو: «حاجی... دوعا ائله! حالیمیز یاماندی!»
صُغرا، «اوْنون دوعاسی قبول اوْلسایدی گؤیدن اینگینار یاغاردی!»
دئدی و مُلّانین جاوابینی گؤزلهمهدن یاواش بیر سسله داوام ائتدی: «آختاردیغیز
منم! نهدی گزیشیب دایانیرسیز؟ شهرین قـحبـهسی مگر من دئییلم؟ ان گۆناهکاریز من
دئییلم مگر؟ هامیزی گۆناها باتیرمادیم مگر؟» باشییلا اؤز سواللارینی جاوابلاییب
تصدیقلهدی: «بلی، ائلهدی، ائلهدی! هم اؤزومو یاندیردیم، هم سیزی! ایسمال،
چک خنجری قورتار بو ایشی!»
ایسمالین اۆزونده گۆللر آچدی: «آفرین سنه قادین! اوْسان بوسان هر نهسن
آما اۆرکلیسن. من ده معصوم ساییلمارام
البته... بیر نئجه جانا قیٛیدیق البته؛ آما هامیسینین دا حقّی ایدی! یانی عدالتی
یئرینه یئتیردیم اصلینده!»
مُلّا حمید آیاغا دوردو: «لعنت اوْلسون! نه اوْیونوز
وار چیٛخاردین! سیزی لعنته گلهسیز! من گئدیرم.»
کریم، پنجرهیه دوْغرو گئتدی: «یوْخ حاجا! یوْوْوْوْخ! اوْ جۆر
اکیلمک یوْخوموزدو! سانمیرام سنین معصوم اوْلدوغونو! شیطان بیلیر نهلر ائلهییبسن،»
دئدی و بارماغینی مُلّانین آلنینا قوْیاراق آرتیردی: «ایسمال گؤردون نه
دئدی؟ ائشیتمهدین؟ بیزیم آلنیمیزدا گیج یازیلیب؟»
مُلّا، کریمین الینی ایتهلهیهرک سۆرعتله آلنیندان
اوزاقلاشدیردی: «کس سسینی جاهیل!»
کریم، مُلّایا گۆلومسرکن گؤزو ایله جعفری
گؤستردی: «من دئییرم کی بوراخاق بو یاشلی قادینی گئتسین. بیر ده بو کیشینی. یانی
جعفر آغانی. دووارلارا یازدیغینا گؤره بللیدی جزالاندیرماق صلاحیتی یوْخدو! اوْنو
هئچ بیر قانون موحاکیمه ائلهیه بیلمز. بیر ده بو تشنّوجلو قادینی. دئییرم اۆچو
ده گئتسین. یا دا ان یاخشیسی، جعفری حاقلایاق! بو ایچینه ائتدیگیم دۆنیادان
عاغیللیلار نه گؤتوردولر کی دلیلرینه یئتیشمهدی، هه؟ هم ده نه اوْلدو، نه بیتدینی
آنلاماز بئله. یانی دلی، اؤلومون نه اوْلدوغونو آنلایا بیلمز. اؤلومو بیلمهین آجی
چکمز، اوْ جۆر دئییل می؟ یعنی اؤزونون اؤلدورولدوگونو آنلایا بیلمز. یانی...»
کریمین باخیشلاری، صُغرانین هیرسدن دوْلو گؤزلرینه ساتاشینجا
سؤزونو کسدی: «آماااااان نه غلط دارتیرسیز دارتین!»
ایسمال، صندلده اوْتوردو. دیرسگینی میزه سؤیکهیهرک آلنینی اوْووشدوردو.
هامی یئنیدن سوسدو. کریم، یئریندن قالخاراق ایسمالین یانیندا اوْتوردو:
«باخ بؤیوک قارداش! آیدیندی هامینین باراسی وار، بیر غلطلر دارتیب...»
مُلّا بحثه قاتیشدی: «قارداشیم! قارداشیم! سن اؤزووه گؤره دانیش! آللاهدان سووای
کیمسه کیمسهنین حاقّیندا حؤکم وئره بیلمز! کیمسهیه موحاکیمه اوْلونمادان حؤکم
وئریله بیلمز!»
کریم قیٛشقیردی: «کیم موحاکیمه ائدهجک دئمهلی؟»
مُلّا، بیر آز دا سئوینهرک سینهسینه دؤیدو: «بییییز!»
کریمین دوْداقلاری تیترهدی. باشقالارینی گؤسترهرک سوْروشدو: «بیز
دئدیگین کیم؟ گۆناهکار گۆناهکاری موحاکیمه ائدهجک؟ هه، دئ دا به!»
مُلّا عصبیلشدی: «سن گۆناهکارسانسا قاتیلمازسان. من موحاکیمه ائدهرم!»
صُغرا، «کس سسینی! سن موحاکیمه ائدهجکسن؟ پوْخلارسان!» دئیهرک ایسمالا
دؤندو: «بیتیر بو مسخره ایشلری! گؤتور آپار منی، قورتار بو ایشی!»
«هامی آچیقلایاجاق حیاتینی. ائشیدهجهییک... قراریمیزی اوْنا گؤره وئرهجهییک...
ان سوْنوندا!»
کریمین بو تکلیفینی ایسمال دا قبول ائدینجه، مُلّا دا شۆشه
کناریندا، یئره اوْتوردو.
ایسیمال، «پۆشک آتاق، کیمه چیٛخارسا آچیقلاماغا باشلار،» دئدی.
کریم سیگارینی تزهلرکن، «من پۆشک آتماغا گیرمهرم. ایشی شانسا
بوراخمارام. عادتیم دئییل. ساغ اوْلون، آنلادارام آنلاتماسینا دا... نه ایسه... اسگیکلیکلریمیزی
آچیب تؤکهجهییکسه، آنلاداجاقلاریم اوزون سۆرمز، تئز قورتارار!» دئدی گۆلومسهیهرک.


c: text/html

text:
آیت علی محمدی نین یاس مراسیمینده یولداشلاری طرفیندن اوخونان معروضه
آذربایجانین آدلیم معلملریندن اولان، چوخلو اؤیرنجی و شاگیردلر تربیت ائدن مرحوم آیت علیمحمدی مرداد آیینین ۱۷ – سینده تبریز شهرینده دونیایا گؤز یومدو. یاخین دوستو جناب صدوقی طرفیندن یاس مراسیمینده اوخونان معروضهنی اونون یاخین و اوزاقدا اولان دوست و تانیشلارینا چاتدیرماغی اؤزومه بیر معنوی بورج سایاراق، حورمتلی ایشیق سایتینین امکداشلارینا بو معروضهنی یاییملادیقلارینا گورا دریندن تشککورومو بیلدیریرم. / ائلیار پولاد
***
گئدیرم آ دوستلار سؤزوم, صؤحبتیم
نئچه شیرین- شیرین دیللره قالدی.
گوللو یال- یاماجلار جیرانلی دوزلر
ائلین مسکنیدیر ائللره قالدی.
گؤزومون اؤنونده دورور همیشه
او گوللو یاماجلار یام- یاشیل مئشه
من کی آپارمادیم شئهلی بنؤوشه
چؤللرده بیتمیشدی چؤللره قالدی.
اوزاقدان- یاخیندان زحمت چکیب بو آغیرلاما تؤرهنینده اشتراک ائدن عزیز و حورمتلی قوناقلار، فورصتدن استفاده ائدیب، حیاتا گؤز یومان عزیز یولداشیمیز رحمتلیک آیت علیمحمدینین حیات یارادیجیلیغینی گؤز اؤنونه گتیریرم.
آیت علیمحمدی ۱۳۳۳- نجو ایلده سراب ماحالینین اردلان کندینده دونیایا گؤز آچیر. ابتدایی و متوسطه تحصیلاتینی اردلان، مهریبان و سرابدا باشا چاتدیریر. معلملیک دانشسراسیندان معلم درجهسینه نایل اولدوقدان سونرا، ۵۴ و ۵۵ –ینجی ایللرده سپاهی دانش عنوانیایلا همدان کندلرینده معلملیک ائدیر. عسکرلیک دؤورهسینی قورتاراندان سونرا آموزش پرورشه قبول اولاراق, رسمی معلملیک وظیفهسینی “زرنق”- دن باشلاییر. معلملیکله یاناشی تبریز دانشگاهینین ادبیات فاکولتهسینی بیتیردیکدن سونرا موغان شهرینین دبیرستانلاریندا دبیرلیک وظیفهسینده چالیشیر. دبیرلیک عؤمرونون سون دؤورونو تبریز دبیرستانلاریندا داوام ائتدیریر.
او شاگیردلریایله چوخ یاخین و صمیمی ایدی. درسلر آراسیندا گونون مختلیف اجتماعی حرکت و اولایلاریندان سؤز آچیب, اونلاری آیدینلاشدیریردی. بو صمیمیت و علاقه او قدر دوغما و عزیز ایدی کی، ۹۱-نجی ایلده او خسته اولارکن چوخ اوزاق یئرلردن اونون کئچمیش شاگیردلری و بو گونون دوکتور, مهندسلری گؤروشونه گلمیشلر.
بو معلم آیری معلملر کیمی جانینین یاغینی ذره- ذره اریدیب، قارانلیق دونیالاری ایشیقلاندیرماغا و اونو نورا چئویرمهیه چالیشمیشدی. او، بوتون شاگیردلرینین اورهکلرینین پاس- پاخیرینی سیلیب، بیر آینا کیمی صاف، لکهسیز و پارلاق دونیانین برابرینده توتوردو.
آدی اورهکلرده یازیلان آیت، فرهنگی چابالاریندا و همده اجتماعی یاشاییشیندا بیر اؤرنک اولاراق هامینی ایشیقلارا چاغیران نور داشییجیسی اولموشدور. معلملیکله حیاتدا عزت و شرفله عؤمور سورهرک و چتینلیکلره سینه گرمیشدی. او، بیر یانار مشعل کیمی ایشیق ساچاراق سون نفسه قدر گولر اوز، صبیرلی، دردین دئمهین و چتینلیکلره دؤزن بیر اینسان ایدی.
اولدوزلار هاوانین باغرینی دلیر
قایالی داغلاردان دومان یوکسهلیر
خیالیم گئجهنی سلامه گلیر
چاپدیریر آتینی بیر باشا دونیا .
بیرده گؤرورسنکی آچیلان سولور
دوشونن بیر بئیین تورپاغا دولور
بیر یاندان بوشالیر بیر یاندان دولور
سیررینی وئرمهییر سیرداشا دونیا .
ازلدن بئلهدیر چونکو کاینات
حیات ابدیدیر عؤمور آمانات
الدن- اله کئچیر وفاسیز حیات
بیز گلدی- گئدهریک سن یاشا دونیا.
خاطیرهسی عزیز و یولو داواملی اولسون
۱۸ مرداد ۱۳۹۲

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
دوغما تورکجه هیجایی چاغداش غزلیمیزین بوطیقاسی
جعفر بزرگ امین
اؤن سؤز
شاعیرلریمیزدن(یاشلی یا گنج) بیر چوخلاری؛ کلاسیک عروضی غزل قالیبینده اؤز یئتنکلرینی سیناسالاردا، نسه چاغداش، روایی- دوغما هیجایی تورکجه غزل یازانیمیز اولماییبدیر. یاشلی شاعیرلریمیزین غزللری دیوان شعریمیزین دورومو- کاراکتئریله آزاراق فرقلندیکده، تمل بیر یئنیلیک اونلاردا گؤزه چارپمادان، اونلاردان واز کئچمک اولاسیدیر. (البته کی بو غزللر دیوان شعریمیزده اولان یارادیجیلیق گوجونه یییهلنمهدن، آزما- چوخ ایچهریک، تصویر دئییشیمله اونلاردان کوپی کیمی یازیلمیشدیرلار). نه ایسه تکه توک گنج غزل یازانلاریمیز، بوگون دوغما تورکجه غزل یازماقدا اؤز یئتنکلرینی سینامیش، آذربایجان تورکجه دیل قورولوشویلا، آذربایجان تورکجهسینده دوغما قافیهلریله، سؤز بیرلشیملریله، آذربایجان توپلومو- مللتینین رئال ذهنی، ذؤوق، روانیله ساختاریله، چاغداش عروض یاتیمیندا روایی غزل(صالح سجادی) یازماغا قالخیب چالیشمیشلار.
من ایکی غزل یازان شاعیریمیزین بوگونهدک غزللرینی نیسبی اولاراق دوغما تورکجه غزل کیمی (نادرالهی- آتیلا کیشیزاده)، بیر غزل یازان شاعیریمیزیده (صالح سجادی) چاغداش روایی غزل یازان کیمی دیرلندیره بیلمیشم. بونلارین غزللری دیل، ائستئتیک، قورولوش، فضا، باخیش، مضمون باخیمیندان اسکی غزلیمیزدن تام فرقیلهنرک، اونلاردا چئشیدلی یئنیلیکلر، گؤزللیکلر گؤزه چارپدیقدا، هرهسی اؤز بویاسینی، داد- دوزونو، ائستئتیک لذتینی اوخوجویا دادیزدیرماقدادیر. سونوندا بونلاردا کلاسیک غزلیمیزین عروض یاتیمیله بحرلریندن قیریلا بیلمهمیشدیرلر هله. بو اوزدن من بونلاری تام دیرلندریب دوشونورک تام دوغما وزنیمیز اولان هیجا وزنینده دوغما تورکجه چاغداش هیجایی غزلی دئنمک اوچون مشقه باشلادیم. کسین ایشین اوللیدیر. آتابابالاریمیز دئمیشکن: ایشین اوللین نه دوست گؤرسون نه دوشمن، بونلار مشق کیمی دیرلندیریلمهلیدیرلر. بونلارین زیبایشناختی- ساختاری دوروملاری، اؤزهللیکلری چاغداش ادبی– زیبایی شناختی معیارلاری تدوین اولونمالیدیر. من باشلایانی حرفهای غزل یازانلاریمیزدا اونو گلیشدیرملی بوتونلشدیرملی اولاجاقلار کسین.
چاغداش دوغما تورکجه هیجایی غزلیمیزین بوطیقاسی:
۱- بوطیقامیزین ایلک تمل اؤزهللیگی تورکجهمیزین سس قورولوشونا اویغون اولان هیجایی وزنیده یازیلیب، بیزه اوگئی اولان، سونرادان بؤیوردن گیرمه اولان عروض یاتیمیندان قیریلیب، گئریه دونوش کیمی( ارتجاعی) قرنلر آلیشقانلیغیندان اوزوموزو قورتارماقدی.
۲- بوطیقامیزین ایکینجی ائلمانی تورکجه کلاسیک غزلیمیزین فار-عربی-تورکدن قاریشیق اولان تکلفلی، فاخر، ادبی دیلیندن اوزاقلاشاراق هنری بیچیمده گونجل دانیشیق دیلینه یاخینلاشماقدیر.
۳- گلیشمیش، گونجل روایی- فرم(سؤیلمسل-بیچیمسل) غزلیمیزی یاراتماق. بو دورومدا کلاسیک غزلین قالیب(ظرف- مظروف)، تک بیتلر اولان یاپیسیز دوروموندان قیریلیب، یاپییا، ذهنی بیچیمه یییهلهنن روایی غزل یازمالییق
۴-قافیهلر، ردیفلر، سؤزجوکلر، سؤزجوک بیرلشیملری تام دوغما تورکجه توکنمز سؤزجوک داغارجیغیمیزدان یارالانمالییق.
۵-کلاسیک غزلین تام سویوت(انتزاعی، مجرد، ذهنی، سوبژکتیو) اورتاملاریندان قیریلیب تام گونجل گئرچک یاشام اورتاملارینی، دوروملارینی، گونوموزون انسانینین یاشادیغی یاشامین غزللشدیرمک.
۶-هیجایی تورکجه چاغداش غزلی شاعرین چئورهسیندن دویدوغو آنی دئنهییمی اولمالیدیر.
۷- بو غزلده شاعر مدرن دوشونجهیه، فلسفهیه فرقیلی گونجل شاعرانه باخیشا یییهلنملیدیر.
۸- اوندا ایمگهلهنن سئوگی، سئوگیلی، سئویشمه کلاسیک غزلین بللیرسیز، تومئل(کلی)، دوروموندان قیریلیب، تیکئل( جزئی) اؤزهللیکلرله شعرلشدیریلملیدیر.
۹- شاعر اؤز اولوسوندان بیریسی اولاراق اؤزل دئنهییمینی اؤز اولوسونون یاشام دورومویلا دوگونلهییب اؤز بیرهیسل دویغولارینی چئورهسینده کی انسانلارین دویغولارینا دوینلهملیدیر.
۱۰-سلوگانچیلیقدان(شعار) غزلینی تریبونا چئویرمکدن تام اوزاقلاشیب شعریتی، غزللیگی، اؤزونه اؤزل شعر دیلینی، ریتمی دوشونمهلیدیر.
۱۱- سونوندا بو غزللرده کئچمیش فولکلورو، عاشیق شعری اؤیهلریندن غزلینی زنگینلشدیرسین دئیه یارارلانمالیدیر.
اؤرنکلر:
۱-ینجی هیجایی غزل
“خیاوان”
نه اوزوندور بو خیاوان، یورودوکجه یاشیم یئتمیر
ائنین کئچیم، کسمه یوللا داش آتیلیر آیاق گئتمیر
آددیم باشی چیراخ قیرمیز، فیشقا، دودوک، دایان، گئتمه
آیاخلاریم دیسکینیللر، یاشیل چیراخ گؤزدن ایتمیر
کوچهلرده چیخیلمازدیر، اؤز باشیما فیرلانیرام
بو کوچهده سئوگیسینین دیلهیینه کیمسه چاتمیر
تک بیر دامدی، تک بیر اودا قالانیبدی چوخلو واراخ
سویوموش بیر ایستکان چای، سینیق قلم چاغدا اؤتمور
سؤزجوکلریم قاتار قاتار سیرالانیب غزللشه
سربستلشمیر دیزهلریم قیسیر قالیب گوجوم چاتمیر
خیاوانلار چالا چولا دیزهلریم پارچالانیر
هر یان دولو آل جیزیقلار منیم شعریم نهدن بیتمیر.
۲-ایکینجی غزل
دولاشیرام خیاوانی، کوچهنی، پارکی هر یانی
دؤرد آیریمدا ساغا-سولا فیرلانیرام بو میدانی
دینلهین یوخ کیمسه منی، من کیمسهنی کیم کیمهدی
ماشین، تورموز، سیقنال سسی دینلمک زور آرایانی
ائوه دؤنوب اؤز باشیما فیرلانیرام گیجهلیرم
ائویم هاردا، اؤزوم کیمم؟ هارالییام؛ دوی یارانی
اؤز ائویمده کیراچییام دیل ائویمده اوگئی یادام
یورددا یوردسوز، دیلده دیلسیز، دیلیم یوردوم دئه بس هانی؟
۳-نجو غزل
دوستلار جانیم آرخاداشلار یارسیزلیق سیخیر جانیمی
سیزسیزلیگین قار بورانی یامان اوشودور قانیمی
اؤزلهییرلر قولاقلاریم، او گورسه سیزله سؤزوزو
بیر داها نولار دؤنون توپلاشین کسین یانیمی
دوستلاریمین هم آدینی هم دادینی من یاشارام
دوستلارسیز ایتیررم هم آدیمی هم ده سانیمی
دوست بیر دنیز من اوزوجو، بوغولارام ماویلرده
دوستلار هامی توپلاشاندا من بولارام اوکیانیمی
دوستلار گوزگو من گوررم اؤزومو اونلاردا هرگون
کئچیرنمم دوست اولماسا بیر دانیمی بیر آنیمی
۴-دونجو غزل
هردن گؤزوم اؤنونده دیرچهلیرسن آی داداش
اورمو گؤلو سوزولور گؤزومدن یاواش یاواش
ائلیندن اوجالیرسان ساوالان تک گؤیلره
اینانیران بؤیوک سن (بزرگ امین) قارینداش
بورکولو بیر گئجهدیر، آی ایتمیش قارانلیقدا
یوروینلر یورولماز دیغیرلانسادا چوخلو داش
یانار داغ اولوبسان پوسگورورسن ارگینی نی
شیمشک کیمی قارانلیق باغرینا سانجیل آداش
بیر اولدوزتک آخیرسان سؤکورسن دان یئرینی
پارلاییرسان گونش کیمی گئجه قالیر چاش باش
سؤیلهییرسن حلبده سویولان نسیمیم
سامئرادا آخان قان، منم بورادا هله باش
۵- ینجی غزل
دوغرونو دوغرو دوشونوب قوچ قلمیم یازمازسا
هر بیر قافایادان اؤزگهلیک کؤکونو قازمازسا
بیر داها اونونلا یازیب پوزمام گؤزون اویارام
یالانی یالان دوزو دوز گئرچکلری یوزمازسا
ائلیمه خور باخانین دیلیمه سوس، زورلایانین
دایانمادان یازارایکن قورقوسونو پوزمازسا
دامارینین قانی اولوب آخمالییام جوهرتک
ائللریمین نیسگیلینین یازماسیندان آزمازسا
سیندیریب بو قلمی بیر داها آلمارام الیمه
دوشمنه سینه گریب اونا قارشی قوچ دورمازسا
اؤزگهنین چیراغینا یاغ اولمازسا، ساتیلمازسا
بالام دئییب، جانیم دییرم اودا منی آتمازسا


text:
ایشلدن دانیشیغی:Bir morty
خوشگلدینیز[دَییشدیر]
سالام٬ Bir morty. بۆتونلوکله کؤنوللو ایشلدنلرین چالیشماسی ایله یارادیلان ویکیپدیا بیلیملیگینین تۆرکجه دیلینده اوْلان ورژنینه خوْش گلیبسینیز.
باشلامادان اؤنجه آشاغیداکی قایدالارلا تانیش اوْلمانیزی تؤوصیه ائدیریک:
- یارادیلان مقالهلری دَییشدیرمهیه و یا یئنی مقاله یاراتماغا تردید ائتمهیین، جسور اوْلون. بیر نئچه جۆملهلیک مقالهلر یاراتماقدان چکینمهیین.
- مقالهلرین بیلگیلیک، بیلیملیکلیک، طرفسیز و غرضسیز اوْلماسینا دیقّت ائدین.
- مقالهلری دَییشردیرمهدن اؤنجه دَییشدیرمه قایدالاری ایله تانیش اوْلون.
- سوْرغولارینیزا کؤمک صفحهلرینده جاواب آختارا بیلرسینیز. اوْردا جاواب تاپانماسانیز، ایلگیلی دانیشیق صفحهسینده سوْروشون.
- باشقا ایشلدنلردن یاردیم ایستهمکدن چکینمهیین، اوْنلارین دانیشیق صفحهلرینی دَییشدیرهرک سواللارینیزی آرتیرین.
- یئنی یاراتدیغینیز مقالهلرین تۆرکجه دیلینده اوْلماسینا دیقّت ائدین. کؤچورمه یازیلیملارینی ایشه آپاران زامان یازینین دیلینی یازی قۇراللاری ایله دقیقلشدیردیکدن سوْنرا مقالهیه آرتیرا بیلرسینیز.
- مقالهلرده و بۇنلارا ایلگیلی صفحهلرده (بؤلمهلر، شابلونلار و...) ایمضانیزی و آدینیزی یازمایین. عکسینه دانیشیق، سسوئرمه، سوال-جاواب و... فوْرمادا اوْلان یازیلارینیزین سوْنوندا ۴ تیله ~~~~ علاوه ائدهرک ایمضالایین.
- مؤضوع سئچیمینده چتینلیک چکیرسینیزسه، آشاغیداکی صفحهلر سیزه یاردیم ائدهجک:
- یاراتماق ایستهدیگینیز مقالهنین آدینی آشاغیداکی بوْش یئره یازین و "مقاله یارات" دۆیمهسینه باسین. ایلک مقالهنیزی یارادین.
ویکیپدیا ایشلدنلری بیلیملیکلیک شخصلر دئییللرسه، اؤزلری حاقدا مقاله یارادا بیلمزلر. بۇجور بیلگیلری یالنیز اؤز ایشلدن صفحهلرینده وئره بیلرلر!
--آلپ ار تونقا✉ ۴ آقوست ۲۰۱۸، ساعت ۱۰:۱۴ (UTC)
خرابکارلیق[دَییشدیر]
خواهشاً خرابکارلیق ائلهمه.
https://azb.wikipedia.org/w/index.php?title=%D8%B4%D8%A7%D8%A8%D9%84%D9%88%D9%86:%D8%A2%D9%86%D8%A7_%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87/%D8%AA%D9%88%D8%B1%DA%A9_%D8%AF%DB%8C%D9%84%D9%84%DB%8C_%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%E2%80%8C%D9%BE%D8%AF%DB%8C%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B1&oldid=517785 Aymara93 (دانیشیق) ۲۰ آقوست ۲۰۱۸، ساعت ۱۵:۵۱ (UTC)
- حؤرمتلی ایشلدن Aymara93؛ عزیز Bir morty ویکیپدیانین یئنی ایستیفادهچیسیدیر (مهارتلرینه رغماٌ) لۆطفا یئنی ایشلدنلری اینجیتمهیین.ایکینیزه ده تشّکولر M.XIII (دانیشیق) ۲۱ آقوست ۲۰۱۸، ساعت ۰۶:۴۵ (UTC)
سایین ایشلدن Aymara93؛ من بو شابلونا ۱۷ دانا بایراق آرتیرمیشام، ۱۶-سینی گؤرمهییب و صیرفن بیرینی یانلیش ساندیغینیزا گؤره خرابکارلیق آدی قویمانیز بیراز اینصافسیزلیقدیر. سیزه باشاریلار!
سایین ایشلدن M.XIII، سیزه چوْخلو تشککۆرلر. بیر دیلَگیم وار: اؤز تۆرکجهمیز (azb) او لیستده یوخویدو کی من آرتیردیم، ایمکانی اولسا قاباقکی کیمین لیستدن سیلینمهسینی ایستردیم. میننتدارام Bir morty (دانیشیق) ۲۱ آقوست ۲۰۱۸، ساعت ۰۷:۳۹ (UTC)
- M.XIII (دانیشیق) ۲۱ آقوست ۲۰۱۸، ساعت ۱۵:۱۰ (UTC)
ثابیت قایناق لینکی[دَییشدیر]
سلام Bir morty بی، گؤزل چالیشمالارینیز اوچون ساغ اولاسینیز. لوطفا آیری ویکیلری مخصوصا ویکیقایناقلاما شابلونوندا یازاندا ساده لینک یئرینه ثابیت لینکه یازین. بو ایش اوچون اؤز ویکیمیزده مقالهلرده اولاندا ساغ ال کادردا باخساز ثابیت لینک یازیسی وار، آیری ویکیلرده مثلا تر ده Kalıcı bağlantı فا دا پیوند پایدار انگ ده Permanent link و آذ دا Daimi keçid یازیلیر.--آلپ ار تونقا✉ ۲۷ آقوست ۲۰۱۸، ساعت ۱۸:۰۴ (UTC)
- سلام سایین آلپ ار تونقا بی، چوْخ ساغاوْلون. من یئنئ اۆیه اوْلدوغوم اۆچۆن بیراز مبتدیام. دئدیگینیز بو ثابیت لینکدن چوْخ باش تاپمادیم. منظوروز بودور کی آیری ویکیلردن گؤتۆروْلن مقالهلرده او مقالهنین ثابیت لینکی قایناق اۆچون وئریلسین؟ دۆز باش تاپمیش اوْلسام، گؤزلر اۆسته. سایغیلارلا Bir morty (دانیشیق) ۲۷ آقوست ۲۰۱۸، ساعت ۱۹:۳۱ (UTC)
یازی قایدالاری[دَییشدیر]
سلام، ویکیمیزده چالیشمالارینیز چوخ دیرلیدیر. یورولمایاسیز. ویکیپدیا:یازی_قۇراللارینا اساسلاناراق -صاییتلری تمثیل ائدن دیاکریتیک علامتلرین یازیلیشی سادهجه کلمهنین بیرینجی هیجاسیندا گرکلیدیر: گؤرونوش، اوْغوز، دۆیون. آنجاق مۆبتدیلر اۆچون بو علامتلرین هر یئرده یازیلیشی تؤوصیه ائدیلیر: گؤرونۆش، اوْغۇز، دۆیۆن. تشکرلر ییلماز (دانیشیق) ۱۳ سپتامبر ۲۰۱۸، ساعت ۲۰:۵۸ (UTC)
- سلام، چوخ ساغاولون سایین ییلماز بَی، دئدیکلرینیز آنلاشیلدی. سایغیلارلا --Bir Morty (دانیشیق) ۱۴ سپتامبر ۲۰۱۸، ساعات ۰۶:۱۸ (UTC)
قیریم یوخسا کیریم[دَییشدیر]
دوغروسو قیریم اولان یاریم آدا آدیندان آلینان تورک ملّتین آدی قیریم تورکلری، دیللرینین آدی قیریم تۆرکجهسی و خانلیقلارینین آدی قیریم خانلیغی دیر. سیز نهدن بو آدی کیریمه چئویریرسینیز؟--Arslanteginghazi (دانیشیق) ۲۲ نوْوامبر ۲۰۱۸، ساعت ۱۴:۵۹ (UTC)
- سلام سایین Arslanteginghazi بی. قوزئی آذربایجان ویکیسینده و کیریم تاتار ویکیسینده کیریم تاتار یازیلیر و تلفوظ اولور. من ده کیریم تاتارین دۆز اولدوغونو ساندیم. یانلیش دوشونورسم منی باشا سالین لوطفا. سایغیلارلا -- Bir Morty (دانیشیق) ۲۲ نوْوامبر ۲۰۱۸، ساعت ۱۵:۰۹ (UTC)
- قیریم تاتار ویکیسینده گؤردوگوموز کیمی «ق» یازیلیب، منجه قوزئی آذربایجان روسجادان اثرلنمهسی اۆچون «کریم» یازمیش. قوزئی آذربایجان ویکیسینده سؤزجوکلرین نئجه یازیلماسی اۆستونده حساب گئتمک چتین دیر. اونلار قاشقچینی xaşoggi یازمیشیدیلار! اساسا «k» ایله «ı» مرکب اولمایان تۆرکجه سؤزجۆکده بیرلیکده گلمزلر.--Arslanteginghazi (دانیشیق) ۲۲ نوْوامبر ۲۰۱۸، ساعت ۱۵:۲۳ (UTC)
- من بورداکی کلمهلرین تلفوظونا قولاق آسدیم، Qq حرفینی «ک» سسی کیمی تلفوظ ائدیرلر. (من کی اوْجور ائشیدیرم!) آنجاق ایندی باخدیم قیریم تاتار دیلینده Qq حرفینین تلفوظونا [q] یازیب، او دا بیلمیرم قیریم تاتار دیلینده «ق» سسی وئریر یا «ک». سیزجه اگر قیریم دۆزدور و کیریم یوخ هامیسی دییشمهلریمی گئری قایتاریم. حؤرمتله -- Bir Morty (دانیشیق) ۲۲ نوْوامبر ۲۰۱۸، ساعت ۱۵:۵۴ (UTC)
- «q» «ک» کیمی تلفظ اولسا، اوندا «k» نئجه تلفظ اولور؟ بونودا نظرده آلینیز عرب الیفباسی ایله قیریم تاتارجاسیندا یازیلان کتابلاردا، سؤزجوک «قرم» یازیلیب دیر. --Arslanteginghazi (دانیشیق) ۲۲ نوْوامبر ۲۰۱۸، ساعت ۱۶:۴۲ (UTC)
Community Insights Survey[دَییشدیر]
Share your experience in this survey
Hi Bir morty,
The Wikimedia Foundation is asking for your feedback in a survey about your experience with ویکیپدیا and Wikimedia. The purpose of this survey is to learn how well the Foundation is supporting your work on wiki and how we can change or improve things in the future. The opinions you share will directly affect the current and future work of the Wikimedia Foundation.
Please take 15 to 25 minutes to give your feedback through this survey. It is available in various languages.
This survey is hosted by a third-party and governed by this privacy statement (in English).
Find more information about this project. Email us if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey.
Sincerely,
RMaung (WMF) ۷ سپتامبر ۲۰۱۹، ساعت ۰۰:۴۹ (UTC)
Community Insights Survey[دَییشدیر]
Share your experience in this survey
Hi Bir morty,
The Wikimedia Foundation is asking for your feedback in a survey about your experience with ویکیپدیا and Wikimedia. The purpose of this survey is to learn how well the Foundation is supporting your work on wiki and how we can change or improve things in the future. The opinions you share will directly affect the current and future work of the Wikimedia Foundation.
Please take 15 to 25 minutes to give your feedback through this survey. It is available in various languages.
This survey is hosted by a third-party and governed by this privacy statement (in English).
Find more information about this project. Email us if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey.
Sincerely,
RMaung (WMF) ۷ سپتامبر ۲۰۱۹، ساعت ۰۰:۵۰ (UTC)
Community Insights Survey[دَییشدیر]
Share your experience in this survey
Hi Bir morty,
The Wikimedia Foundation is asking for your feedback in a survey about your experience with ویکیپدیا and Wikimedia. The purpose of this survey is to learn how well the Foundation is supporting your work on wiki and how we can change or improve things in the future. The opinions you share will directly affect the current and future work of the Wikimedia Foundation.
Please take 15 to 25 minutes to give your feedback through this survey. It is available in various languages.
This survey is hosted by a third-party and governed by this privacy statement (in English).
Find more information about this project. Email us if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey.
Sincerely,
RMaung (WMF) ۷ سپتامبر ۲۰۱۹، ساعت ۰۰:۵۶ (UTC)
Reminder: Community Insights Survey[دَییشدیر]
Share your experience in this survey
Hi Bir morty,
A couple of weeks ago, we invited you to take the Community Insights Survey. It is the Wikimedia Foundation’s annual survey of our global communities. We want to learn how well we support your work on wiki. We are 10% towards our goal for participation. If you have not already taken the survey, you can help us reach our goal! Your voice matters to us.
Please take 15 to 25 minutes to give your feedback through this survey. It is available in various languages.
This survey is hosted by a third-party and governed by this privacy statement (in English).
Find more information about this project. Email us if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey.
Sincerely,
RMaung (WMF) ۲۰ سپتامبر ۲۰۱۹، ساعت ۱۸:۵۷ (UTC)
ایدارهچی[دَییشدیر]
سلام بی، بیلدیگینز کیمی تورکجه ویکیپدیانین ۳ ایدارهچیسیندن تکجه بیری چالیشقان ایدی آنجاق تاسوفله M.XIII بی ده آرتیق ائله چالیشقان دئییل و ویکینین ایدارهسی، سیلینمهلی مقالهلری سیلمک، قورونمالی صفحهلری قوْروماق و خارابکار ایشلدنلری باغلاماق اوچون یئنی بیر ایدارهچیه احتیاجیمیز واردیر. قبول ائتسز سیزین ایدارهچیلیگینز اوچون بیر ایستک صفحهسی آچیب سیزی کاندید ائدک. حؤرمتله آلپ ار تونقا✉ ۲۴ سپتامبر ۲۰۱۹، ساعت ۱۷:۰۴ (UTC)
- سلام حؤرمتلی آلپ ار تونقا بی، لوطفونوزدن مینتدارام، آنجاق گؤردوگونوز کیمی من ده ائله چوخ ویکیده فعال دییلم، هردن بیر ایکی دا کیچیک دییشیکلیک وئریرم. ایدارهچیلیکدن ده ائله باشیم چیخمیر تاسوفله. سؤزون قیسساسی، ایدارهچی اولماق حدّینده دییلم :) اومورام M.XIII بی ده تئزلیکله یئنیدن چالیشمالارینا دوام ائدرلر و یئرده قالمیش ایشلری یئرینه یئتیررلر. سایغیلارلا -- Bir Morty (دانیشیق) ۲۶ سپتامبر ۲۰۱۹، ساعت ۱۸:۰۷ (UTC)
Translation request[دَییشدیر]
Hello.
Can you translate and upload the articles az:Azərbaycan Texniki Universiteti and az:Azərbaycan-Fransız Universiteti in South Azerbaijani Wikipedia?
They certainly don't need to be long.
Yours sincerely, Karalainza (دانیشیق) ۲ جولای ۲۰۲۰، ساعت ۱۸:۳۸ (UTC)
یازی قوراللاری[دَییشدیر]
سلام حؤرمتلی Bir morty بی. بو آدین دییشدیرمهنیزه گؤره، ویکیپدیا:یازی قۇراللاری'نین هانسی قیسمتی خاریجی شخص آدلارینا گؤره یازیلیب؟! من باخدیم تاپانمادیم، زحمت اولماسا منه گؤرسدین. من بئله دوشونوردوم خاریجی شخص آدلاری معمولاً اؤز اصلی تلفوظلاریندا یازیلیرلار. حؤرمتله.Trkgs (دانیشیق) ۱ نوْوامبر ۲۰۲۱، ساعت ۱۹:۴۹ (UTC)
- @Trkgs: سلاملار حؤرمتلی Trkgs بی. یازی قوراللارینین 4/2-جی (قوْشا سسلر) بندینده بئله یازیلیب: "۴/۲ - SK و ŞT و ŞP و ST و SP قوْشاسسلر ایله باشلانان کلمهلرین اوّلینه «ای» حیصّهسی آرتیریلمالیدیر." بو کلمهلر ده اؤرنک اوْلاراق گتیریلیب: "ایسپورت، ایستالین، ایستانسیا، ایستیراسبورق، ایستئیک، ایستکر، ایشتوتقارت، ایشنیتسل." بونون اۆزوندن بو دییشیکلیگی یاپمیشام. آنجاق خاریجی شخص آدلارینا اؤزل اوْلاراق ایشاره ائدیلمهییب، اوْنا گؤره فیکرائدیرم گنل اولاراق بو قورالی خاریجی کلمهلرله ایلگیلی نظرده آلمالیییق. سایغیلارلا -- Bir Morty (دانیشیق) ۱ نوْوامبر ۲۰۲۱، ساعت ۲۰:۰۷ (UTC)
فرغانه[دَییشدیر]
سلام حؤرمتلی Bir morty بَی. بَی، سیزجه یازی قوراللارینین ۹/۸-جی تاپشیریغین شهر و کند آدینا دا تعمیم وئره بیلریک؟ مثلاً فرغانه ویلایت و فیرغانا آدلارینی نه شکیلده یازمالییق؟ Trkgs (دانیشیق) ۲۲ دسامبر ۲۰۲۱، ساعت ۲۰:۱۳ (UTC)
- سلاملار حؤرمتلی Trkgs بی. یازی قوراللارینین 9/8-جی بندینه ایشاره ائتدیگیمده «قاسموو» کلمهسینی دوْغمالاشمیش دئیه «قاسیموو» کیمی یازابیلهجگیمیزی قصد ائتمیشدیم. آنجاق فرغانهنی فرقانهیه دییشدیگیمین نهدنی، یازی قوراللاری یوخ، بلکه تلفوظ مسئلهسی اوْلموشدور. قوزئی آزربایجان و تۆرکیهده، هابئله اؤز دانیشیغیمیزدا فرقانه (Fərqanə) اوْلاراق تلفوظ ائدیلیر. (ان آزی منیم ائشیتدیگیمه گؤره.) فارسجادا فرغانه کیمین یازیلمیش اوْلسا دا، بیز اؤز تلفوظوموز و یازی قایدالاریمیزا دایاناراق دۆزونو یازمالیییق. شهر و کند آدلاری ایله ایلگیلی قاباقجا، چوخداندیر اؤزلهدیگیمیز حؤرمتلی M.XIII بی ایله بئله بیر دانیشیغیمیز اوْلموشدور. سیزین ده بو قوْنو ایله ایلگیلی نظرینیز وارسا لۆطفا پایلاشین. یاددان چیخمامیش، بویوردوغونوز ایکی مقالهنین آدینی دا منیم نظریمه باشقا ویکیلره تای تلفوظونا دایاناراق «فرقانه ویلایتی» و «قرقانه» کیمی یازمالیییق. سایغیلاریملا -- Bir Morty (دانیشیق) ۲۲ دسامبر ۲۰۲۱، ساعت ۲۰:۳۷ (UTC)
- ایضاح ائتدیغینیزه گؤره سیزدن تشکور ائدیرم. من بو دانیشیقدان خبرسیزایدیم. بیر ایجماع حاصل اولماق اوچون باخیشیمی اوردا یازارام. منجه بیر ایجماعا چاتماق اوچون تورکجه ویکیپدیانین باشقا چالیشقان ایشلدنلرینین باخیشین دا اوردا سوروشا بیلریک. حؤرمتله Trkgs (دانیشیق) ۲۲ دسامبر ۲۰۲۱، ساعت ۲۱:۲۸ (UTC)


text:
اؤن سؤز
آذربایجان شفاهی ادبیاتی نین گؤرولمز زنگین لیگینه دلالت ائدهن آشیق ادبیاتی و موسیقیسیدیر. بو ادبیات یوزایللر بویو شفاهی یارانمیش و یازییا آلینمامیش و خالق شاعیرلری اولان آشیقلارین سینه سینده قالیب و یوزایللر یوبو دیلدن دیسله گزیب – دولاشیب، تکجه حاضیرکی یوزایلده یازییا کؤچمه سینه همت قورولوب؛ یوخسا یوزایل بوندان اؤنجه یه قدر، آشیقلاریمیزین داستانلاری و شعرلری، هابئله موسیقیلری ده علمی صورتده یازییا آلینمامیش و دیللرده ساخلانیلیردی.
تاسفله بو زنگین خزینه نی آراشدیرماق اوچون هئچ بیر امکانات اولمادیغیندان، بو کولتورون بؤیوک بیر بؤلومو اورتادان گئتمه ده دیر. بوگونه قدر – اؤزللیکله اسلامی انقلابیمیزدان سونرا یوزلر کتاب یازیلمیشسا دا، بوتون درگیلرده فولکلوروموزا یئر آچیلدیغی حالدا، هله ده بو زنگین ادبیاتین یوزدن بیری یازیلمامیشدیر. انقلابدان سونرا هر بیر یازار، اؤز علاقهسی اوزره قلم اله آلیب، امکانانلارینا باخاراق اؤز بیلدیکلری و توپلادیقلارینی بیر یئرده چاپ ائتدیرمه یه چالیشمیشدیر. آنجاق بونلارین آراسیندا درین تحقیقلر ده گؤز اؤنونده دیر. اما بونا قانع اولماق مومکون دئییلدیر. هر بیر درگینی آچدیقدا، اونون بیر نئچه ستونونون فولکولورا باغلاندیغینی گؤروروک. بو ستونلاردا آتالار سؤزو، ناغیللار، داستانلار و باشقا فولکلوریک ماتریاللار یئر آلیر، یئنه ده آشیقلار ادبیاتینا گلدیکده بو آرادا گؤرولن ایشلر داها آزدیر. بلکه شعرلری یازیلیبسا دا، داستانلار و اونلارین آراشدیرمالاری یوخ کیمیدیر. آشیق داستانلاری یاخشی دقتلری اؤزونه چکمیش و بیر چوخ داستانلار یازیا آلینمیشدیر. آنجاق بونلارین هامیسی، بو زنگین خزینه قارشیندا بیر دامجیدیر دنیزدن.
آنجاق شوبهه یوخدور کی بو زنگین کولتورو و گئنیش ادبیاتی توپلاییب – یازییا آلماق گره کیر. بونون اوچون ده آکادئمیک امکانلار لازیمدیر. هر حالدا بو امکانلارین اولمادیغینی گؤرهرک یازماماق دا یازارلارین مسئولیتلرینی بویونلاریندا گؤتورمور. بیز، هله یولون ایلک بوروقلاریندا قالمیشیق؛ بونونلا بئله خزینه میزی قوروماق اوچون آخساقلیقلا اولورسا دا، چالیشمالیییق. بیز ده دورمادان چالیشاجاییق. آخساقلیقلاری دا دوستلاری تنقیدلری اساسیندا آرادان گؤرتورمک اولار. بس گؤزومور عزیز اوخوجولارین، آشیقلارین و اؤزهللیکله ادیبلریمیزین دهیرلی تنقیدلرینهدیر. اولسون کی ملتیمیزه لاییق بیر ایش گؤرموش اولاق.
بونو دا آرتیرماق لازیمدیر زنگان آشیقلارینین سؤیلهدیکلری داستانلار، عئینی صورتده آذربایجانین باشقا شهرلری و بؤلگهلری کیمیدیر؛ نهایت بیر سیرا دهییشیکلیکلرین اولدوغو مومکوندو. هر داستانین واریانتلاری اولدوغو کیمی، زنگاندا سؤیله نن هر بیر داستان، او داستانین بیر واریانتی ساییلا بیلر. بوندان علاوه، بیر سیرا داستانلار، تکجه زنگان بؤلگه سینه عاییددیر و آذربایجانین او بیری بؤلگه لریندن یایغین دئییلدیر؛ مثلا ورقه و گولشن زنگانا عایید ساییلیر، یاخود آشیق شیرین و بیرچک خانیم زنگاندان (خرمدرهیه عایید) ائشیکده ائشیدیلمه ییبدیر. هابئله یوسف جمال داستانی، بهرام و گولی خندان، کلبی و سلبی، و باشقالاری.
بیز بورادا هر داستانی تانیتدیردیقدا سونرا بیر اؤرنک کیمی همان داستاندان زنگان بؤلگه سینین آشیقلاریندان وئره جه ییک. آنجاق تامام داستانلاری توپلاماق داها چوخ امکانات ایسته ییر؛ الله قویسا بو ایش بیلیم یورلاریمیزدا آشیق ادبیاتی و اینجه صنعتی قویولدوقدا داها علمی صورتده مومکون اولاجاقدیر.
زنگان آشیق محیطی، خزر دنیزینین گونئی باتیسینداکی ان قدیم تورک یوردلاری اولان باشدا زنگان، سلطانیه اولماق اوزهره خرمدره، ابهر، قیدار، هیدج، تیکاب، بیجار، تاریم علیا، مانیشان، ایجرود، تاکستان، قزوین، لوشان، نیکپی[۱] شهرلری و شهرجیکلرینی احتوا ائتمکده دیر. زنگان آشیق محیطی دئدیکده بئش شهری و اونون کندلرینی نظرده توتوروق: زنگان و زنگان چایی کندلری، ابهر ایله خرمدره و اونلارا باغلی کندلر، طاریم و اونون حومه سی، قیدار و اونا باغلی یوردلار، مانیشان و توابعی. آنجاق هله تاکستاندان توتوب قزوینه قدر گئدهن بؤلگه و رودبارا چاتان شهرلر و کندلر هامیسی زنگان آشیق محیطینه باغلیدیر، آنجاق بیر اؤرنک وئرمه دیک. بونلارین آشیقلاری و سؤیله دیکلری داستانلار دا سونرا زنگان بؤلگه سی اوستونده اولاراق وئریله جکدیر.
م. كريمي
[۱] ا. گونر، م. ارتورک، قطعهلر و اؤلکهلر جغرافیاسی، نوبا یایینلاری، آنکارا، ۲۰۰۵، ص ۱۹۷ – ۲۰۲٫


text:
ائل اوبا – شیرین کندی نین یانیندا اوسوب خان (یوسوف) دییرمانی وارایدی. دییرمانچی ، گؤجلو بیر پهلوان ایدی.
شؤهرتی خویو آشیب بوتون آذربایجانا یاییلمیشدیر. آرازین اوتاییندا بیر آدلیم ائرمنی پهلوان خورجونون چیگینینه آشیریر جنوبی آذربایجانا گلن تاجیرلره قوشولور گلیب خویا یئتیشیر.
سوروشور ، گئدیر گئجه نین چاغی اوسوب خان دییرمانینا یئتیشیر دئییر :
منی بو گئجه قوناق ائدرسن می ؟
دییرمانچی کیشی ، قوناغی سئوگی و سایغی یلا قارشیلاییر.
فتیر بیشیریرلر . ائرمنی پهلوان اونلوقدان بیر آز اون گؤتؤروب ایکی بارماغیندا سورتور و دئییر :
ائله بیر دییرمان اونو یاخشی اویوتمور ایری چیخاردیر ، گئت دییرمانین سویون سؤو. من بو داشلاری دیشه ییم .
دییرمانچی گئدیر . ائرمنی پهلوان دییرمانچی نین چاریقلارین گؤتورور ، دامین آغیر یوغون حامبالینی قووزایاراق ، چاریقلاری سیتون لا حامبالین آراسینا قویور.
( دیرکلرین بیر باشی قییم حامبال دیرگی نین اوستونده اولار ، سیتون دا آلتدان حامبالا دایاق اولار . )
دییرمانچی قاییدیر چاریقلارین گئیسین ، گؤرور چاریقلار یوخدو ، اویان بویانا گؤز گزدیریر گؤرور چاریقلار سیتونون کلله سی حامبالین آلتیندادیر.
دیرمانچی ایشی آنلاییر ، الین آتیر دییرمان داشینی ایشله دیگی حالدا قووزاییر و دئییر :
دییرمانین سویون سووماق ایسته مز ، گل آل دیشه !!!
ائرمنی پهلوان دییرمانچی نین گؤجؤنه مات قالیر و اؤزؤنو مغلوب گؤرور.
قایناق : آذربایجان فلکلوروندان ، ائل بیلیگی ثروتیمیز ، یازان : علی ظفرخواه ، یاییم : تبریز ، نشر یاران


text:
User talk:Ebrahimi-amir
سلام بهیEdit
ی حرفی فیکر ائلیم ایندی دۆز دی . آمما یاریم فاصیله اۆچۆن من
Alt+0157
ایشلهدیرم ،
Shift+space
منه دۆز ایشلمیر ، سیز نجۆر بۇیۇرسۇز اؤجۆر ائلرم . --Arslanteginghazi (talk) 06:00, 23 January 2013 (UTC)
- دوزدور ايندي "ی" حرفينيز دوز ايشلهيير. ياريم فاصيلهيه گلديدكجه كيبوردونوز جورلاماق ايمكاني يوخسا من اونلارين جورلاماغين بوينوما گوتوره بيلرم. چاليشقان قالين. حورمتله Ebrahimi-amir (talk) 06:02, 23 January 2013 (UTC)
- ساغ اوْلاسیز ، بو مۆشگۆل اۆچۆن تئزلیکجه بیر یوْل تاپارام . --Arslanteginghazi (talk) 06:14, 23 January 2013 (UTC)
- ياشاسين ارسلان بَي. --Ebrahimi-amir (talk) 06:16, 23 January 2013 (UTC)
- ساغ اوْلاسیز ، بو مۆشگۆل اۆچۆن تئزلیکجه بیر یوْل تاپارام . --Arslanteginghazi (talk) 06:14, 23 January 2013 (UTC)
بیر سوْرۇم وار امیر بهی ، اۇستان ایله شهریستان اۆچۆن قارشیلیق نه ایشلدیرسیز ؟ --Arslanteginghazi (talk) 08:42, 27 January 2013 (UTC)
سالاملار بَي. هلهليك ائله "شهریستان" و "اوستان" ايشلهديريك. اونجهدن "بؤلگه" و "ایالت" ايشلهديرديك. سيزده بونلارين بارهسينده نظرينيز وارسا يازا بيلرسيز. چونكو بونلارين بارهسينده بحث آچيقدير و سيزده نظرلرينيزي يازا بيلرسينيز. حورمتله --Ebrahimi-amir (talk) 09:13, 27 January 2013 (UTC)
آزویکی ده عرب الیفباسیندا اوْلان مقالهلر بورا اینتیقال تاپیبلار ؟ تاپابیلرلر ؟--Arslanteginghazi (talk) 11:44, 27 January 2013 (UTC)
بلي. اونلارين بعضيسي بورايا كوچورولوبلر، قالانلاريدا كوچوروله بيلرلر. حورمتله --Ebrahimi-amir (talk) 04:55, 28 January 2013 (UTC)
گؤرهEdit
سلام بی. منیم باخیشیمدا گؤره و اوچون سؤزجوکلری عایید سؤزجوگوندن آرتیق گؤزل، تانیش و آنلاملیدیر. میثال اوچون آذربایجان فولکولورونا عایید کیتابلار یئرینه آذربایجان فولکولورونا گؤره، اوچون یوخسا باغلی و ایلگیلی سؤزجوکلرین یازا بیلمک اولار. گوله گوله. --Arjanizary (talk) 16:22, 1 February 2013 (UTC)
- سالاملار حورمتلي Arjanizary بَي. ديقتينيزه گوره تشكورلر. ائلهدير "آزربايجان فولكولورو ايله باغلي كيتابلار" و يا "آزربايجان فولكولورو ايله ايلگيلي كيتابلار" داها ياخشي عيبارتلر يارادير. بو قونو اوچون بونلارين ايكيسيندن بيريسين يازساق داها ياخشي اولار. حورمتله --Ebrahimi-amir (talk) 05:24, 2 February 2013 (UTC)
اهسنلیکلرEdit
باغیشلارسیز گئجیکدیم، ایش و اینسان یاشایشیندا باش قال ائدیجی ایشلر چوخدور. خصوصدا بیزیم شرایطده. ایستردیم رای وئرم AZB اوچون، بیر متنی اؤز دانیشیق یارپاقیمدا قویورام. سیز عزیزلردن ایستئیرم اؤز بیوکلوگوزدن بو یازیا نظر وئرهسیز، یاخشی اولسا من بو یازینی رایمده یازیم. ائله همین ایستدیگیمی جناب Arjanizary دانیشیق صحیفه سینده قید ائتمیشم. --خزراوغلی (دانیشیق) 16:35, 11 February 2013 (UTC)
دومانلی تبریز تئلئویزیون سئریالیEdit
Ebrahimi-amir بی. وئرلیشین آنلامی چوخ گئنیشدیر و گرکدیر اینجهلهنه. وئرلیش اینگیلیسجه Program و فارسجا برنامه اولور. TV Series تئلئویزیون سئریالی اولور. اینگیلیسجه و فارسجا بؤلمهلرده باخساز اولاردان گؤتورولوبدور. بیز گلجکده بو بؤلمهلری ایشلدهجهییک، اونا گؤره یاخشیدیر اوردا یازیلانلاری دقیقا یازاق. --Arjanizary (talk) 09:27, 5 February 2013 (UTC)
ياخشي اوندا "تلویزیون سریالی" یازمالييق. ياني بو E سسليلري يازماق لازيم دئييل. بوندان اؤنجه بو قونودا بعضي يئرلرده يانليشليغيميز اولسادا جورلاماق لازيمدير. باخ: بوردا تلويزيون يازيسي وار. حورمتله --Ebrahimi-amir (talk) 09:45, 5 February 2013 (UTC)
- من ارک سؤزلوگوینده باخدیم. تلویزیون سؤزجوگوینده یازیب: باخ تئلئویزیون. آنلامی بودور کی تئلئویزیون، تلویزیوندان داها آرتیق دوزدور یوخسا ایشلنیر. من بیلن. --Arjanizary (talk) 12:31, 5 February 2013 (UTC)
- ارک سؤزلوگو چوخ دَيَرلي بير سوزلوكدور. آنجاق سوزلوكلريميزين آراسيندا فرقلي ايملالار اولا بيلر. بونا اساسن ويكينين يازيلاري بیرینجی و ایکینجی اوْرتوقرافی سمینارینین آلدیغی قرارلار اساسيندا حاضيرلانميش Wp/azb/ویکیپئدیا:یازی قایدالاریندا وئريلن اؤنريلر اساسيندا يازيلير. حورمتله --Ebrahimi-amir (talk) 05:17, 6 February 2013 (UTC)
- اونا قبول ائدرکن اولور "تلویزیون سریالی"، "سریال" یوخ. --Arjanizary (talk) 13:31, 6 February 2013 (UTC)
باخیشEdit
من بوردا ایستهگیمی یازدیم. سیزده باخین. --Arjanizary (talk) 13:38, 6 February 2013 (UTC)
سلامEdit
امیر بی قارداش یوخسوز؟ گوروشموسوز قارداش بورایا باخ آخر بحث نظرین نه دیر؟؟--Amir a57(دانیشیق) 13:35, 12 February 2013 (UTC)
سالاملار بَی. من کی وارام. سیز هارداسینیز؟ بیر آز آرتیق چالیشقان اولماق لازیمدیر. بیر-ایکی گون موسافیرته چیخمیشدیم، ایندی وارام.)) اوردا نه وارکی؟Ebrahimi-amir (talk) 17:10, 12 February 2013 (UTC)
- هئچ بو ویکی فا نین برنامه لرین او اوغلانا دئمیشدیم خاص بیر شئی یوخ--Amir a57(دانیشیق) 18:35, 12 February 2013 (UTC)
- بورانین گئنیشلنمهسی اوچون چالیشمالارینیز چوخ دَیَرلیدیر. اینشااللاه موستقیل اولاندان سونرا، ایستیفادهچیلریمیزده آرتاجاقدیر. آنجاق چوخلاری ادبی تورکجهده یازماغی باشارمایانلاریمیز چوخ اولدوغو اوچون، گئنیشلنمهگیمیز یاواش-یاواش اولاجاقدیر. حورمتله --Ebrahimi-amir (talk) 19:46, 12 February 2013 (UTC)
- هئچ بو ویکی فا نین برنامه لرین او اوغلانا دئمیشدیم خاص بیر شئی یوخ--Amir a57(دانیشیق) 18:35, 12 February 2013 (UTC)
Please do not change my personal user pageEdit
According to WP:NOBAN : " it is usual to avoid substantially editing another's user and user talk pages other than where it is likely edits are expected and/or will be helpful." If you find it difficult to translate this sentence to your language of understanding , you can use Google translator or other online translators and/or an dictionary . More than that you are not supposed to write on my talk page in Turkish ( That is the talk page of Wiki Incubator , not the azb wiki talk page ) . If you want to write something on my talk page do write it in English .--Alborz Fallah (talk) 23:56, 14 February 2013 (UTC)
جاوابینیزی کند مئیدانیندا یازدیم. باخا بیلرسیز.--Ebrahimi-amir (talk) 05:59, 15 February 2013 (UTC)
- امیر بی قارداش بیر مقاله ایستیرم آچام عراق تورکمان لارین شهرلرینه عایید دیر منتها قالمیشام آدیندا ایر اولسا اوز نظرینیزی منه دئیسینیز بو شهرین آدی قِزلر بات دیر اول بخشی تورکی دیر همان قیزلار ایکی جی بخشی عربی دیر توخویان یانی تورکجه سی اولار توخویان قیزلار منتها بو سوز تورکمانلار بئله یازیرلار قزلرباط ایندی من قالمیشام بئله یازیلیش دا تورکجه قاعده لریندن یانلیش دیر یانی گرک اولا قیزلار نه قِزلر ایندی سیز دئیین بونی قِزلرباط یازیم یا قیزلربات یا قیزلرباط یا دا قیزلاربات یا دا قیزلارباط؟؟؟؟؟--Amir a57(دانیشیق) 08:32, 17 February 2013 (UTC)
امیر بی هله لیک من بو مقاله نی قیزلر بات اچیرام سونرا ایر لازیم اولسا دییشریک --Amir a57(دانیشیق) 08:41, 17 February 2013 (UTC)
- سالاملار. ايندي باخارام.--Ebrahimi-amir (talk) 09:16, 17 February 2013 (UTC)
- مقالهنين آدين "قیزلارباط" ائتديم. "ط" سوزجوگون كوكو بيللهنمك اوچون ساخلانيماليدير. پارانتز ايچينده عراقدا نئجه يازديغين سيزين دئمهگينيز اساسيندا دَييشديم. يانليشليق وارسا اوزونوز باخين. حورمتله --Ebrahimi-amir (talk) 09:21, 17 February 2013 (UTC)
سلام امیر بی امیر بی البرز فلاح آزب ویکی آزمایشی نین کند میدانیندا انگیلسجه یازیر بئله بیر ایش مگر اولمالی دیر اوجور کی بیلیرسیز بوراکند میدانی شخصی کاربری صفحه دئییل بورا آدرسینده azb پسوندی وار بس گرک قانونلاری راعایت اولا --Amir a57(دانیشیق) 11:09, 17 February 2013 (UTC)
- او بو ديلي باشارمير و او بيردنه دَييشيگينه گير وئرمك اولماز. آنجاق نهايتده او بو ديلي بيلميرسه بوبارده نظرده يازا بيلمز. بونو ايدارهچيلرهده دئمك لازيمدير. حورمتله --Ebrahimi-amir (talk) 11:17, 17 February 2013 (UTC)
خوب دا من دئمیرم نیه انگلیسجه یازیر دئیرم او بوردا گرک یازمیا چون کند میدانین دالیندا AZB پسوندی گلیب--Amir a57(دانیشیق) 11:28, 17 February 2013 (UTC)
- منده سيز ديهني دئييرم. گرك اونو او ايدارهچينين صحيفهسينده يازاسان. ديهسن بو بيزيم ديلي بيلمير نه جور اونون بارهسينده قيضاوت ائدير؟ بير ديلي بيلمهيهن نه جور او ديلده اولان ويكي لاييحهسي بارهده دانيشا بيلر؟ آنجاق بونلاري يازماغا تلسمهيين. سيز ويكي ايشلرين داوام ائدين. لازيم اولسا اونو صاباح بورگونده يازماق اولار. هر زامان دويغودان اوزاق داورانماق لازيمدير. درين حورمتله --Ebrahimi-amir (talk) 11:31, 17 February 2013 (UTC)
az → azbEdit
Salam Əmir bəy. AzbVikiyə köçürülmüş məqalələri AzVikidən silməyə başlayaqmı? Fikrimcə AzVikidən ərəb əlifbalı məqalələr silinsə, AzbVikinin müstəqil layihə kimi fəaliyyətə başlaması daha qısa zamanda mümkün ola bilər. Hörmətlə, --Cekli829 (talk) 05:51, 20 February 2013 (UTC)
- Salamlar hörmətli Cekli bəy. Burda bir problem var.
Identifier: aze Name: Azerbaijani Status: Active Code sets: 639-2 and 639-3 Equivalent: 639-1: az Scope: Macrolanguage Type: Living
The individual languages within this macrolanguage are:
- North Azerbaijani [azj]
- South Azerbaijani [azb]
http://www-01.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=aze
Ancq Sizin dediyinizdə bizim müstəqil vikinin qurulmasıda böyük rolu ola bilər. Bir az fikirləşək, iki-üç nəfərdən soruşaq sonra işə başlayaq. Hörmətlə--Ebrahimi-amir (talk) 06:12, 20 February 2013 (UTC)
ایمیلEdit
ايندي باخارم--Ebrahimi-amir (talk) 06:42, 25 February 2013 (UTC)
دانیشیقEdit
سلام، یولداش اولسا Orxan Zakir، E-citizen، A.Zakirqızı ایستیفادهچیلر کی azb قورلوماغا قارشی باخیش وئریبلر، سوروشاسیز نییه بونو یازیبلار. ایکیسی بیر قانیت یازماییب و سونونجودا یازیب یالنیز الیفبا فرقلیدیر! من اؤزوم ایستیردیم اولارلا دانیشام، آنجاق لاتین کؤکلو آذربایجان تورکجهسینده یاخشی باشارماماغیما گؤره سیزدن بو ایشی ایشتهییرم. دئیین ایر ایکی یازی بیر ویکیده اولسا گرکدیر هر صحیفهده هر یازی ایکی الیفبادا اولمدان سورا بیز ایراندا یازیلانلاری ایشلتملیییک. مثلا دا بیز یازمایاجاییق دیگر، خیلی، برپا، موذاکیره، کاتئقوریا رئداکته و باشقا چوخلو بئله سؤزجوکلرکی بیزه تانیش دئییل. دئیین اوندا ویکیلر آراسی باغلانتیلار گرکدیر هر ایکی یازیدا وئریله. سئچیلمیش مقاله و شکیل، آنا صحیفه و دانیشیق صحیفهسینده، دوگمهلر و هرنه وار گرک هر ایکی یازیدا یازیلا. بئله اولسا(کی اولماز) قبولومدور کی بو ویکی یارانماسین. ساغ اولون. --Arjanizary (talk) 14:55, 28 February 2013 (UTC)
بویوک احتیمال ایله اونلار کوکلادیرلار. کوکلا اولماسالاردا بیر قروپدورلار. من او قروپو و یا کوکلالارین باشچیسین یاخشسی تانیرام. تاسوفلرله اونلاری باشا سالماق اولمایاجاقدیر. آنجاق من اونلارا جاواب وئررم. ائله اینگیلیسجه یازارام.)) زحمت اولماسا واختینیز وارسا کند مئیدانیندا یازدیغیم متنی اینگیلیسجهیه چئورین. حورمتله --Ebrahimi-amir (talk) 16:22, 28 February 2013 (UTC)
NoteEdit
Please visit here. --Arjanizary (talk) 14:24, 11 March 2013 (UTC)
- بیلگیلندیردیگینز اوچون تشکورلر. باخدیم و جاوابلادیم.--Ebrahimi-amir (talk) 08:02, 15 March 2013 (UTC)
گینه سلامEdit
سلام، بی اولسا بورا باش وورونوز و اؤز باخیشنیزی آرتیرینیز. اولسا چوخلو قایناق و دوزگون قایناقلارلا سؤز یئری قویمایاق. --Arjanizary (talk) 17:23, 16 April 2013 (UTC)
- چگدیگینیز زحمت اوچون تشکورلر. ایندی باخیب؛ الیمدن گلنلری یاردیم ائدرم. --Ebrahimi-amir (talk) 17:45, 16 April 2013 (UTC)
سلامEdit
امیر بی اولسا بیر کند میدانینا باش چکین تشکورلر--Amir a57(دانیشیق) 18:35, 16 April 2013 (UTC)
یوخسوز؟Edit
امیر بی قارداش یوخسوز نئچه آی دیر دوستلارین هئچ بیری یوخدولار نظریمه گلیر یئنی دن چالیشماق بیزیم اوچون گرکلی دیر بیر آز منیم ده حوصلم اولمادان ویکی گلدیکجه ائله بیل جهنمه آیاق قویورام سانکی دا ایندی بیلیرم یئنی دن فعال اولوب اوز خالقیمیزا ایشلمک ان واجیب برنامه .لردن دیر گرک ایشلییک.... بیزیم دوشمن لریمیز آرتیق بیز گرک اتحادیمیز همیشه حیفظ ائدک --Amir a57(دانیشیق) 18:27, 7 July 2013 (UTC)
Test adminshipEdit
Hi, your test-adminship has expired, but you may re-apply at I:A. Ebe123 (Talkabout it|contribs) 13:43, 11 September 2013 (UTC)
luri language lrc in iranEdit
سلام دوست عزيز بنده مي خواستم زبان لري را به زبان هاي تحت پوشش ويكي ترانسلت مثل زبان انگليسي و فارسي اضافه كنم
اين پورتال لوري هستش
https://translatewiki.net/wiki/Portal:Lrc بنده خيلي وقته تقاضاي تحت پوشش شدن را دادم اما كسي اونو برام فعال نكرده شما مي تونيد كمك كنيد برادر ترك زبان عزيز
ساقول الله خير ورسين Mogoeilor (talk) 14:38, 18 September 2013 (UTC)
AzVikidəki ərəb əlifbalı məqalələrin silinməsi barədəEdit
Salam. AzVikinin Kənd meydanında ərəb əlifbalı məqalələrin silinməsi barədə müzakirə gedir. Azərbaycan dilinin canlı daşıyıcısı olan hər bir təcrübəli vikiçinin bu müzakirələrdə iştirakını vacib hesab edirəm. Mümkünsə, müzakirələrdə iştirak edib fikrinizi bildirərdiniz. Hesab edirəm ki, bu müzakirələrin nəticəsi AzbVikinin də sürətli inkişafına səbəb ola bilər. Hörmətlə, --►Cekli829 12:40, 26 April 2014 (UTC)
آلاه سنه اینصاف وئرسینEdit
امیر بی هارداسان به؟ الاه سنه اینصاف وئرسین آدام قالمادی سنی اوندان سورمویاق ایمیل لره ده کی جاواب وئرمیسن باخ گور ناواخت دان دیر گئدیب سن ...سن له منیم قراریم واریدی منه دئدین ائویمی دیشیرم اورا اینترنت آلدیم گله جیم به نجور گلدین 1 ایلدن چوخدور گلمییب سن --Amir a57(دانیشیق) 15:54, 2 June 2014 (UTC)
- امیر بی ایر منیم یازیمی اوخسون سنی ایتیرمه میشدن ایمیل لرین جاواب وئر واجیب ایشیم سن له وار حتما ایمیله جاواب وئر چوخ ساغ اول--Amir a57(دانیشیق) 16:34, 2 June 2014 (UTC)
- حتما امیر بَی.--Ebrahimi-amir (talk) 17:52, 2 June 2014 (UTC)
- امیر بی ایر منیم یازیمی اوخسون سنی ایتیرمه میشدن ایمیل لرین جاواب وئر واجیب ایشیم سن له وار حتما ایمیله جاواب وئر چوخ ساغ اول--Amir a57(دانیشیق) 16:34, 2 June 2014 (UTC)
بَی ایندی ایش اوستوندن چیخیرام گئدم ائوه. گئجه گله بیلسن خیدمتده وارام.--Ebrahimi-amir (talk) 09:34, 26 July 2015 (UTC)


text:
شعری در سوگ دکتر غیادی
پایگاه خبری اولکامیز – مراسم اولین سالگرد دکتر عبدالجلیل غیادی روز جمعه هجدهم شهریور با حضور دوستدارانش در شهر نو ظهور یکه سوید منطقه جرگلان برگزار شد. در این مراسم جمعی از فعالین و شاعران ترکمن استان گلستان نیز حضور داشتند. در این مراسم عاشورمحمد رئوفی شعری خواند که حاضرین را تحت تاثیر قرار داد. آن شعر این بود:
دوغری داندا دکتر عبدالجلیل غیادی یالی آداملارینگ قدری دیری لیگده بیلینیان بولسادا اولار یالی أگیرت شخصیت لار آرامیزدان گیدن سونگرا خاص بللی بولیار. دکتر غیادی نینگ جرگلان توپراغیندا هر بیر باسان أدیمی و اونینگ هر بیر آلان دمی، ترکمنینگ آدینی آبراینی،دأبینی دستورینی، مدنیتینی، ترکمنینگ شای سپ لرینی، ترکمنینگ میللی طغاملارینی، خاصدا ترکمنینگ آطینی دنیا تانیدماقدا آلان دم لری دیر.
دکتر غیادی نینگ دوغدیق مکانی خزر دنگیزی نینگ کناریندا یرلشن کمیش دفه شهری بولسادا اونگا بوتین ترکمن صحراسی نینگ شیله ده جرگلان اولکه سی نینگ یاش اولی و یاش کیچی لری، آخوند ملا لاری ، شاهیر یازیجی لاری اونینگ قدرینی بیلندیرلر ،بیلیأرلر و بیلرلر. یاتان یری یاختی بولسین.
دکتر غیادی حقیندا بیر قوشغیم
جرگلانینگ توپراغینی
یاشاماغا سایلان دکتر
ملهم شفالی قولینی
ایل گونینه پایلان دکتر
خسته لارینگ درمانی دی
گؤرمه دیگلنگ آرمانی دی
دورشینا پایخاص معنی دی
ترکمن آطین تایلان دکتر
ایل اونینگ قدرین بیلردی
ایل بیلن دگشیب گولردی
مریضی یولا سالاردی.
ارتیر آخشام اؤیلأن دکتر
ایردن چیقدی آرامیزدان
تاپیلماز اول داغدان دوزدن
دیسنگ راضی دی اول سیزدن
بو اولکه ده یایلان دکتر
بو دنیاده ترکمن آطین
تانالسین دیب یازدی خطین
ترکمن آطی نینگ شهراتین
همه لره پایلان دکتر
اونگ آدی دکتر غیادی
دنگ گؤرردی یاقین یادی
عالم ده مشهور دی آدی
قیش پاصلیندا مایلان دکتر
جمعه ۱۸شهریور۱۴۰۱اولین سالگرد درگذشت دکتر عبدالجلیل غیادی
مسجد جامع شهر یکه سعود
عاشرمحمد رئوفی


text:
اویان نیوز: سون بیر آیدا ایراندا اونلارلا ژورنالیست حبس ائدیلیب، ۴ نفرین اؤلکهدن قاچدیغی بیلدیریلیر
ایران اینفورماسییا، تحلوکهسیزلیک و کشفیات ناظرلیگی (اطلاعات) بیانات یاییب.
آپا-نین معلوماتینا گؤره، بیاناتدا بیلدیریلیر کی، «بؤیوک بریتانییانین کشفیات اورگانی می ۶-نین پسیخولوژی سلاحی اولان بی بی سی تلرادیوسو ایله امکداشلیق ائدن» داها بیر نئچه نفر ایستینتاقا چاغیریلاراق سورغو-سوالا توتولوب و ایفادهلری آلینیب.
بیاناتدا همچینین ۳۰ یانوار و ۵ فئورالدا بی بی سی تلرادیوسو ایله امکداشلیق ائدن بیر نئچه نفرین حبس ائدیلدیی و ایستینتاقا چاغیریلانلارا بو تلرادیونون پیس و گیزلی عمللری حاقیندا معلومات وئریلدیی قید اولونور. بوندان علاوه، بیاناتدا ایستینتاقا چاغیریلانلار و حبس سیاهیسیندا آدی کئچهن ۴ نفرین قاچدیغی، بونلاردان بیرینین غیری-قانونی یوللا ایرانی ترک ائتدیی وورغولانیر.
سندده همچینین «بیر نئچه اکس اینقیلابچی رادیو، تلویزییا، اینترنت سایتی و ۲۰۰۹-جو ایل ایغتیشاشلاری زامانی اؤلکهنی ترک ائتمیش شخصلر بؤیوک بریتانییانین کشفیات اورگانی می ۶-نین پسیخولوژی سلاحی اولان بی بی سی تلرادیوسو طرفیندن ایداره اولونور» ایفادهسینه یئر وئریلیب.
قید ائدک کی، اطلاعات امکداشلارینین یانوارین ۲۶-دا کئچیردیی عملیات نتیجهسینده «آرمان»، «اعتماد»، «بهار»، «شرق» و «آسیمان» قزئتلرینین و ایلنا خبر آگئنتلیگی و دیگر کوتلوی اینفورماسییا واسطهلرینین اونلارلا ژورنالیستی حبس ائدیلیب. اونلارین چالیشدیغی رداکسییالاردا آختاریش آپاریلاراق کامپوترلری، ال یازمالاری و باشقا شخصی اشیالاری موسادیره اولونوب. حبس ائدیلمیش ژورنالیستلر خاریجده فعالیت گؤسترهن اکس اینقیلابچی مؤقعلی فارسدیللی مئدیا ایله امکداشلیقدا تقسیرلندیریلیر.
بوندان علاوه، ایلام شهرینین «وربا»، «کوشک» و «نجوا» آدلی قزئت و درگیلرینده چالیشان ژورنالیستلرین حبسی بارهده ده معلومات یاییلیب. توتولان ژورنالیستلردن مطهره شفیعی ایکی گون ساخلانیلدیقدان سونرا ظمانتله موقتی آزادلیغا بوراخیلیب. عینی زاماندا، «اعتماد» قزئتینین باش رداکتورو جواد دلیری ده فئورالین ۱۸-ده ۱۰۰ میلیون تومهن زمانتله گونورتادان سونرا آزادلیغا بوراخیلیب.
آمریکا سسی


text:
ویکیپدیا:تاریخده بوگون/نوْوامبر
۱ نوْوامبر: * ۱۶۰۴-جۆ ایل شکسپیرین "اوْتئللو" فاجعهسی ایلک دفعه لندن-ین "اۇایتهوْلل" ساراییندا صحنهیه قوْیولموشدور. *۱۹۵۰-جی ایل آذربایجان تکنیکی بیلیم یوردو آچیلمیشدیر. *۱۹۹۳-جۆ ایل اۇروپا بیرلیگی پئیمانی قۆهیه مینمیش و اۇروپا اقتصادی بیرلیگی رسمن اۇروپا بیرلیگی آدلاندیریلمیشدیر.
اهمیتلی حادیثهلر[دَییشدیر]
- ۱۸۰۰— آمریکا رئیس جومهورینین ایقامتگاهی - "آغ ائو" ایستیفادهیه وئریلمیشدیر. اوْنون ایلک ساکینی آبش-ێن ایکینجی پرئزیدئنتی جوْن آدامز اوْلموشدور.
- ۱۸۹۷— ایتالیا فۇتبوْل کلوبو یۇنتوس قۇرولموشدور.
- ۱۹۰۶— "فیوضات" ژۇرنالینین ایلک سایی چاپدان چێخمیشدیر.
- ۱۹۲۲— تۆرکیه بؤیوک میللت مجلیسینین قراری ایله ۶۲۳ ایل تاریخی اوْلان عوْثمانلی ایمپراتورلوغونون مؤوجودلوغونا سوْن قوْیولموشدور. سوْنونجو عوثمانلی حؤکمداری آلتی محمد تاختدان ائندیریلمیشدیر.
- ۱۹۲۵— ایراندا رضاخان پهلوی حاکمیته گلمیش و بۇنولا قاجارلارین حاکمیتینه سوْن قوْیولموشدور.
- ۱۹۳۹— صنعی دؤللهمه یوْلو ایله ایلک دوْشان دۆنیایا گلمیشدیر.
- ۱۹۹۸— اۇروپا اینسان حاقلاری محکمهسی تاسیس ائدیلمیشدیر.
- ۲۰۰۸— آذربایجان، ارمنیستان و رۇسیه رئیس جومهوری لری "موْسکو بَیاننامه"سینی ایمضالامیشلار.
۲ نوْوامبر: * ۱۸۹۴-جۆ ایل سوْنونجو رۇسیه چاری ایکی نیکوْلای تاختا چێخمیشدیر. *۱۹۲۰-جی ایل ایلک رادیوْ وئرلیشی آمریکا بیرلشمیش شیتاتلارینین پیتزبورگ شهرینده حیاتا کئچیریلمیشدیر.
اهمیتلی حادیثهلر[دَییشدیر]
- ۱۹۱۴— رۇسیه ایمپراتورلوغو عوْثمانلی ایمپراتورلوغونا مۇحاریبه اعلان ائتمیشدیر.
- ۱۹۱۷— بؤيوک بریتانیا خاریجی ایشلر ناظیری لوْرد آرتور جئيمس بالفور بریتانيا صهیونیستلرینین لیدری لوْرد لايوْنل اۇوْلتر روْتشیل-ده مکتوبوندا بؤيوک بریتانیا حؤکومتینین "يهودی خالقی اۆچون فیلیسطینده میللی مسکنین يارادیلماسی"نا راضیلیق وئردیگینی بیلدیرمیشدیر.
- ۱۹۳۶— بی.بی.سی تلویزیون وئریلیشلرینین يايیمینا باشلامیشدیر.
- ۱۹۴۸— مارقارت چئيز سمیت آبش-دا سناتور سئچیلن ایلک قادین اوْلموشدور.
- ۱۹۵۳— پاکیستان دؤلتینین آدی ديَیشدیریلهرک پاکیستان ایسلام رئسپوبلیکاسی آدلاندیریلمیشدیر.
- ۱۹۲۲— "ملا نصرالدین" ژۇرنالی فعالیتینی برپا ائتمیشدیر.
- ۲۰۰۰— ولادیمیر کرامنیک هاری کاسپاروف-و مغلوب ائدهرک اوْنون ۱۵ ایللیک دۆنيا چمپیونلوغونا سوْن قوْيموشدور.
- ۶۴۴— عمربنخطاب (ایکی ایسلام خلیفهسی) مدینهده قتله يئتیریلمیشدیر.
- ۱۴۹۳— کریستوفور کولومب کاراییب آدالارینی کشف ائتمیشدیر.
- ۱۵۰۷— لئوناردو داوینیچی لیسا جراردینینین (موْنا لیزا) رسمینی چکمک سیفاریش ائدیلمیشدیر.
- ۱۸۸۸— لندنده قاریندئشن جک سوْن قۇربانینی اؤلدورموشدور.
- ۱۹۰۷— ایلک هلیکوپتر فرانسهده هاوايا قالخمیشدیر.
- ۱۹۱۱— شورلت اوْتوموبیل بازارینا داخیل اوْلموشدور.
- ۱۹۵۵— ایران سنتویا قوْشولموشدور.
- ۱۹۵۷— شۇروی سپوتنیک-۲-ده لايکا آدلی ایتی يئر مدارینا يوْللامیشدیر.
- ۱۹۸۶— تۆرکيهنین "زامان" قزئتی نشره باشلامیشدیر.
۴ نوْوامبر: *۱۸۹۰-جێ ایل لندنده دۆنيانین ایلک الکتریک يئرآلتی يوْلو - مترو آچیلمیشدیر.
- ۱۹۲۰— آذربایجاندا قادین شعبهلرینین يارادیلماسینا باشلانمیشدیر.
- ۱۹۲۲— اینگیلیس مصرشوناسلار فیرعون تۇتانخامونون سردابهسینی آشکار ائتمیشلر.
- ۱۹۴۶— يۇنسکو-نۇن نیظامنامهسی قۆهيه مینمیشدیر.
- ۱۹۴۷— بوْلقاریستان خالق جومهوریتی اعلان ائدیلمیشدیر.
- ۱۹۵۲— دۇايت آيزنهاور آبش-ێن رئیس جومهورو سئچیلمیشدیر.
- ۱۹۵۶— سوْوئت قوْشونلاری ماجاریستانا داخیل اوْلموشلار.
- ۱۹۷۹— اؤیرنجیلر تهرانداکی آمریکا سفیرلیگینین امکداشلارینی گیرو گؤتورموشلر.
- ۱۹۸۰— روْنالد ریگان آبش-ێن رئیس جومهورو سئچیلمیشدیر.
- ۲۰۰۴— جوْرج بۇش ایکینجی سئری آبش-ێن رئیس جومهورو سئچیلمیشدیر.
- ۲۰۰۸— باراک اوْباما آبش-ێن رئیس جومهورو سئچیلمیشدیر.
۵ نوْوامبر : *۱۹۱۳-جۆ ایل بؤیوک بریتانیا قبرسی ایشغال ائتدیکدن سوْنرا فرانسه ایله بیرلشهرک عوْثمانلی ایمپیراتورلوغو ایله مۇحاریبه اعلان ائتمیشدیر.
- ۱۶۷۰— اینگیلیس-ایسپانیا مۇحاریبهسی مادرید سازیشینین ایمضالانماسی ایله باشا چاتمیشدیر.
- ۱۹۲۰— ایشغالدان سوْنرا آذربایجانین خاریجی تیجارتی شوروی رۇسیهسینین تیجارتی ایله بیرلشدیریلمیشدیر.
- ۱۹۳۰— لندنده ایلک تلویزیون تبلیغاتی نۆماییش ائتدیریلمیشدیر.
- ۱۹۵۰— اف.ام (FM) استریو دالغاسیندا ایلک یاییم حیاتا کئچیریلمیشدیر.
- ۱۹۵۶— شوروی قوْشونلارینین ایشغال ائتدیگی ماجاریستاندا یانوْش کادارین رهبرلیگی ایله یئنی حؤکومت قۇرولموشدور.
- ۱۹۷۹— آبش سفیرلیگینین تۇتولماسینین ائرتهسی گۆنو ایمام خمینی آبش-ێ ان بؤیوک شئیطان آدلاندیرمیشدیر.
- ۲۰۰۵— آذربایجاندا پارلمان سئچکیلری کئچیریلمیشدیر.
- ۲۰۰۶— عراق رئیس جومهورو صدام حسینه اؤلوم حؤکمو چێخاریلمیشدیر.
- ۲۰۰۷— عبدالله گۆل تۆرکیه رئیس جومهورو وظیفهسینده خاریجی اؤلکهیه ایلک رسمی سفرینی آذربایجانا ائتمیشدیر.
- ۱۳۶۹ (۷۴۸ ه.ق) -آذربایجانین عیرفان شاعیری عمادالدین نسیمی دریسی سوْیولماق طریقی ایله دۆنیاسین دَییشیبدیر.
- ۱۸۶۰ - آبراهام لینکلون آمریکا باشقانی سئچیلدی.
- ۱۹۱۳ - هیند رهبری ماهاتما گاندی حبس ائدیلدی.
- ۱۹۱۷ - بوْلشویک اوکتوبر اینقیلابی٬ لنین و تروچکی پتروقراددا حؤکومتی اله کئچیردیلر.
- ۱۹۱۸ - چاناققالا بوْغازی٬ بریتانیا و فرانسهلرجه ایشغال ائدیلدی.
- ۱۹۲۳ - آمریکالی جاکوب شینک٬ ایلک الکتیریک تراش ماشینینین ایختیراع ثبتینی آلدی.
- ۱۹۲۸ - هِربِرت ل.هووِر آمریکا باشقانی سئچیلدی.
- ۱۹۳۷ - ایتالیا٬ آلمان ایله ژاپون آراسینداکی آنتی-کومونیست ایتّیحادینا قاتیلدی.
- ۱۹۴۳ - ایکینجی دۆنیا ساواشی سۆررکن روسیه کیئف شهرینی آلماندان گئری آلدی. آلمان گئری چکیلرکن شهرین بیر چوْخ تاریخی بیناسینی ییخمیشدی.
- ۱۶۰۵— تبریز ياخینلیغینداکی صۇفیان دؤيوشونده شاه عباس-ین قوْشونو عوْثمانلی قوْشونونو مغلوب ائتمیشدیر.
- ۱۹۱۷— رۇسیهده اوْکتوبر حربی چئوریلیشی باش وئردی و لنین-ین رهبرلیگی ایله بوْلشویکلر حاکمیتی اله آلدیلار.
- ۱۹۲۰— تۆرک قوْشونلاری گۆمرونو تۇتدو.
- ۱۹۴۴— فرانکلین رۇزولت دؤردونجو دفعه آبش رئیس جومهورو سئچیلدی.
- ۱۹۴۹— نفت داشلاریندا ایلک نفت چێخاریلدی.
- ۲۰۰۰— اۇروپا شۇراسی ناظیرلر کوْمیتهسینین ۱۰۷-جی جلسهسینده (۷-۹ نوْوامبر) "آذربایجانین اۇروپا شۇراسینا عضو اوْلماغا دعوت ائدیلمهسی" آدلی ۱۴ سايلی قطعنامه قبول ائدیلمیشدیر.
- ۱۷۹۳ - پاریسده لوور موزهسی آچیلمیشدیر.
- ۱۸۹۵ - آلمانلی فیزیک عالیمی ویلهِلم رنتگن X اشعهسینی کشف ائتمیشدیر.
- ۱۹۱۷ - لنین سوْوِت روسیه حؤکومتینین صدری اوْلموشدور.
- ۱۹۲۸ - جومهورباشقانی مصطفی کمال میلّت مکتبلرینین گئنل باشباخانی و باشاؤیرتمنلیگینی قبول ائتدی.
- ۱۹۳۳ - افغانیستاندا نادرشاه قتله یئتیریلدیکده سوْنرا حاکیمیّته اوْنون اوْغلو ظاهرشاه گلمیشدیر. «میلّت آتاسی» حساب ائدیلن ظاهرشاهین حؤکومت دؤنمی افغانیستاندا ثبات و اینکیشافلا تانیلیر.
- ۱۹۵۶ - بیرلشمیش میلّتلر تشکیلاتی سوْوت قوْشونونون ماجاریستاندان چیخاریلماسینی ایستهمیشدیر.
- ۱۹۶۰ - جان کندی آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینین جۆمهور باشقانی سئچیلمیشدیر.
- ۱۹۸۸ - جورج بوش آمریکا باشقانی سئچیلمیشدیر.
- ۱۹۹۲ - آذربایجان جۆمهوریتی و میصر عرب جۆمهوریتی «مدنیّت ساحهسینده امکداشلیق حاقّیندا سازیش» ایمضالامیشدیر.
۱۹۹۳ - آذربایجان جۆمهوریتی آرژانتین ایله دیپلوْماتیک علاقهلر قۇرموشدور.
- ۲۰۰۸ - یونسکودا میر جلال پاشایئفین ۱۰۰ ایللیگینه حصر ائدیلمیش تدبیر کئچیریلمیشدیر.
۹ نوْوامبر : *۱۹۱۴-جۆ ایل میللی سردار، ستارخانین اؤلوم گۆنو. *۱۹۱۸-جی ایل آذربایجان خالق جۆمهوریتینین اۆچرنگلی بایراغی قبول ائدیلمیشدیر.
- ۱۸۷۵— حسن بَی زردابینین رئداکتوْرلوغو ایله آذربایجان دیلینده ایلک مطبوعات اوْرقانی - "اکینچی" قزئتی نشره باشلامیشدیر.
- ۱۹۱۴—میللی سردار، ستارخانین اؤلوم گۆنودور.
- ۱۹۱۸—آذربایجان خالق جۆمهوریتینین اۆچرنگلی بایراغی قبول ائدیلمیشدیر.
- ۱۹۳۰— اتریشده کئچیریلن پارلمان سئچکیلرینده سوْسیالیستلر قالیب گلمیش، ناسیستلر و کوْمونیستلر پارلمانا دۆشه بیلمهمیشلر.
- ۱۹۳۷— ژاپون شانگهایی ایشغال ائتمیشدیر.
- ۱۹۳۸— برلینده فاشیتلر طرفیندن ۷ مین یهودی دۆکانی داغیدیلمیش، یۆزلرله سیناقوْق یاندیریلمیش، چوْخ سایدا یهودی قتله یئتیریلمیشدیر.
- ۱۹۵۳— کامبوجدا مۆستقیللیگینی اعلان ائتمیشدیر.
- ۱۹۸۲— کنان ائورن تۆرکیه جومهور باشقانی سئچیلمیشدیر.
- ۱۹۸۹— آلمان فدراتیو جۇمهوروسو حۇکومتی آلمان دموکراتیک جومهوروسو ایله آراسینداکی گئدیش-گلیشله باغلی قاداغالاری آرادان گؤتوردویونو بَیان ائدندن سوْنرا مینلرله آلمان برلین دیوارینی آشاراق غربی آلمانا کئچمیشدیر.
- ۱۹۹۰— مری روْبینسون ایرلندین ایلک قادین جومهور باشقانی اوْلموشدور.
- ۱۹۹۱— آذربایجان جومهوریتینین مۆستقیللیگینی ایلک اوْلاراق تۆرکیه تانیمیشدیر.
- ۱۹۹۴— آلمان فیزیکلری یئنی کیمیوی اِلِمِنت سینتز ائدهرک یاشادیقلاری شهرین شرفینه اوْنو "دارمشتادیوم" آدلاندیرمیشلار.
- ۲۰۰۳— "القاعده"نین صعودیه عربیستانیندا کرال سارایینا تررور هۆجومو نتیجهسینده ۲۰-یه یاخین اینسان هلاک اوْلموشدور.
۱۰ نوْوامبر : *۱۹۳۸-جی ایل مصطفی کمال آتاتورک، تۆرکیه جۇمهوروسونون قۇروجوسو و ایلک جؤمهور باشقانینین اؤلومو.
- ۱۴۴۴— وارنا ياخینلیغینداکی دؤيوشه صلیبچیلر تۆرک قوْشونلارینا مغلوب اوْلموشلار.
- ۱۴۸۳— مارتین لۆتر آلمانلی اصلاحاتچی، پروْتستانت کیلسهسینین بانیسی دۆنیایا گلیبدیر.
- ۱۹۲۰— ایستالین باکیدان موْسکوايا قايیدارکن محمد امین رسولزادهنی ده اؤزو ایله عینی قاطاردا آپارمیشدیر.
- ۱۹۳۸— مصطفی کمال آتاتورک تۆرکیه جۇمهوروسونون قۇروجوسو و ایلک جؤمهور باشقانی دۆنیاسین دَییشیبدیر.
- ۱۹۳۸— ایتالیادا آنتیسِمیت (آنتی یهودی) قانون قبول ائدیلیب.
- ۱۹۵۱— فرانسه، بؤيوک بریتانیا، آبش و تۆرکیه "ياخین شرقده تهلوکهسیزلیک پروْقرامی"نی قبول ائدیب.
- ۱۹۷۵— آنگولا مۆستقیللیگینی اعلان ائدیب.
- ۱۹۸۳— مایکروسافت شیرکتی "ویندوز ۱.۰" عملیات سیستمینی تقدیم ائدیب.
- ۱۹۹۴— عراق کۇوئيت-ین مۆستقیللیگینی تانیيیر.
- ۱۹۹۴— اوروپا شۇراسی پارلمان آسسامبلئياسی آذربایجان-ارمنیستان جبههسینده آتشکسین الده ائدیلمهسی ایله باغلی ممنونلوغونو بیلدیرن ۱۰۴۷سايلی قطعنامهنی قبول ائدیبدیر.
- ۲۰۰۱— باکیدا دۆنيا آذربایجانلیلارینین بیر قۇرولتايی باشا چاتمیشدیر.
- ۲۰۰۲— صفرخان قهرمانی عجب شیر شهرینده دۆنیاسین دَییشیبدیر.
- ۱۴۸۰ - اوقرا گؤروشو باشا چاتمیشدیر.
- ۱۸۸۷ - شیکاگودا پارتلاییش تؤرتمکده تقصیرلی بیلینن آنارشیست حربچیلر اعدام ائدیلمیشدیر. بوگۆن تاریخه «قارا جۆمعه» آدی ایله داخیل اوْلموشدور.
- ۱۸۸۹ - واشینقتون آمریکانین ۴۲-جی ایالتی اوْلموشدور.
- ۱۹۱۸ - بیرینجی دۆنیا ساواشی باشا چاتمیشدیر.
- ۱۹۳۸ - عصمت اینونو تۆرکیه جۆمهور باشقانی سئچیلمیشدیر.
- ۱۹۴۲ - مۆتّفیق طرفیندن قۇزئی آفریقا حربی جبهه نین آچیلماسینا جاواب اوْلاراق فاشیست آلمان فرانسه نین گۆنئی بؤلومونو ایشغال ائتمیشدیر.
- ۱۹۶۵ - آفریقانین سوْنونجو اینگیلیس مۆستعمره سی اوْلان رودزیا بیرطرفلی قایدادا باغیمیسیزلیغینی اعلان ائتمیشدیر.
- ۱۹۷۱ - آمریکا بیرلشمیش ایالتلری اوْکیناوا آداسینی ژاپونا قایتارمیشدیر.
- ۱۹۷۳ - میصر و ایسرائیل آراسیندا صۆلح باغلانمیشدیر.
- ۱۹۷۶ - تۆرکیه شوروی دن الکتیریک انرژیسی آلماق اۆچون ۱۰ ایللیک مۆقاویله ایمضالامیشدیر.
- ۱۹۹۳ - بیرلشمیش میلّتلر تشکیلاتی تهلۆکه سیزلیک شوراسی ارمنی قوْشونلارینین ایشغال اوْلونموش آذربایجان رایونلاریندان چیخاریلماسینی طلب ائدن ۸۸۴ سایلی قطعنامه نی قبول ائتمیشدیر.
- ۱۹۱۸ - هابسبورق سۆلاسهسینین حاکیمیّتینه سوْنا چاتمیشدیر.
- ۱۹۲۷ - لِو تروتسکی شوروی رهبرلیگیندن کنارلاشدیریلیب٬ ایستالین اؤلکهده فاکتیکی اوْلاراق تکجه باشچییا چئوریلمیشدیر.
- ۱۹۳۳ - فاشیست حزبی آلمانداکی پارلمان سئچکیلرینده یئرلرین ۹۶٪-نی الده ائتمیشدیر.
- ۱۹۴۰ - شوروی خاریجی ایشلر ناظیری موْلوْتوْف، هیتلر و ریبرنتروپلا گؤروشمک اۆچون برلینه گئتمیشدیر.
- ۱۹۵۶ - جمال عبدالناصر میصر جۆمهور باشقانی سئچیلمیشدیر.
- ۱۹۶۹ - موْسکویا سفر ائدن جؤودت سۇنای٬ شوروینی زیارت ائدن ایلک تۆرکیه جۆمهور باشقانی کیمی تاریخه دۆشموشدور.
- ۱۹۷۹ - آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینین سفیرلیگی امکداشلارینین تهراندا گیروْو گؤتورولمهسیندن سوْنرا آمریکانین جۇمهور باشقانی جیمی کارتر ایران نفتینی تحریم ائتمیشدیر.
- ۱۹۸۲ - یوری آندروپوف شوروی رهبری سئچیلمیشدیر.
- ۱۹۹۶ - سعودی عربیستانینا عایید «بوئینگ» قازاغیستانین «L76» یۆک طیارهسی ایله هیندیستان گؤیونده توْققوشموشدور. سوْنوجدا ۳۵۹ نفر اؤلموشدور.
- ۱۹۹۸ - پ.ک.ک. باشچیسی عبدالله اؤجالان روم آیروْپورتوندا تۇتوقلاندی.
- ۱۹۹۵ - آذربایجان جۆمهوریتی آنایاساسینین حاقّیندا رفراندوْم کئچیریلمیشدیر.
- ۲۰۰۱ - تۆرکیه٬ اؤلوم حؤکمونو قاداغان ائدن آنلاشمانی ایمضالامیشدیر.
- ۱۰۰۲ - سَن-برایس قیرغینی. اینگیلیس کرالی اتلرد اؤلکهده یاشایان بۆتون دانمارکلیلارین قیریلماسینا گؤستریش وئرمیشدیر.
- ۱۸۰۵ - ناپلئون اوْردوسو ویانایا گیرمیشدیر.
- ۱۹۱۸ - شوروی برست-لیتووسک صۆلح مۆقاویلهسینی ایمضالامیشدیر.
- ۱۹۲۰ - ژنوده ۴۵ اؤلکهدن ۵۰۰۰ نۆمایندهنین ایشتیراکی ایله میلّتلر جمعیتینین قۇرولوش توْپلانتیسی آچیلمیشدیر.
- ۱۹۶۸ - تۆرکیه ایشچی حزبی کوْنگرهسینده مهمت علی آیبار یئنیدن گئنل باشقان سئچیلمیشدیر.
- ۱۹۷۰ - پاکیستاندا سیکلون ۳۰۰٫۰۰۰ اینسانین جانینی آلدی. بۇ فاجیعه ییرمینجی یۆزایلین ان بؤیوک طبیعی فاجیعهسی حساب ائدیلیر.
- ۱۹۷۰ - حافظ اسد سوریهده دؤولت چئوریلیشی ائتمیشدیر.
- ۱۹۷۶ - بیرلشمیش میلّتلر تشکیلاتی بۆتون خاریجی قوْشونلارین قیبریسدن چیخاریلماسینی ایستهین قطعنامه قبول ائتمیشدیر.
- ۱۹۹۴ - سوئد رفراندوم یوْلو ایله اۇروپا بیرلیگینه قبول ائدیلمیشدیر.
- ۲۰۰۱ - قۇزئی ائتیلافی قوْشونلاری کابول و جلالآبادی طالیبان قۆووهلریندن تمیزلهمیشدیر.
- ۲۰۰۲ - ایسپانیا سۇلاریندا ۷۷٫۰۰۰ توْن نفت داشیان تانکرین قضایا اۇغراشماسی اکولوژی فاجیعهیه سبب اوْلموشدور.
- ۱۹۰۸ - آلبرت انیشتین کووانتوم نظریهسینی ایرهلی سۆرموشدور.
- ۱۹۱۴ - فوواد اۇزکینای ایلک تۆرک فیلمی ساییلان «سس-ایستیفانوداکی روس عابیدهسینین چؤکوشو»نو چکمیشدیر.
- ۱۹۱۸ - چکاوسلوواکیده جۆمهوریت اعلان ائدیلمیشدیر.
- ۱۹۲۲ - بیبیسی بؤیوک بریتانیا رادیو یاییمینا باشلامیشدیر. یاییما گؤره مۆجوّیز ایسه ۱۹۲۳-جۆ ایل ژانویهنین ۱۸۰ده وئریلمیشدیر.
- ۱۹۲۵ - سورئالیستلرین ایلک سرگیسی پاریسده آچیلمیشدیر.
- ۱۹۴۴ - آخیسقا تۆرکلرینین آخیسقادان سۆرولمهسی.
- ۱۹۶۹ - لیبیده بۆتون خاریجی بانکلار میلّیلشدیریلمیشدیر.
- ۱۹۷۲ - عصمت اینونو٬ ۵ نوْوامبردا ج.ه.پدن٬ بۇگۆن ده میلّتوکیللیگیندن ایستیعفا ائتمیشدیر.
- ۱۹۸۱ - گامبیا و سنگال بیرلشهرک فدرال جۆمهوری یاراتمیشدیر. سنگامبیا آدلانان بۇ جۆمهوری ۱۹۸۹-جو ایلهجه داوام گتیرمیشدیر.
- ۱۴۱۵ - روس کیلسهسی کیئف و موسکو اوسقوفلوغونا آیریلیر.
- ۱۴۹۲ - کریستوفر کولومب اؤز گۆندهلیگینده آمریکا یئرلیلرینین ایستیفاده ائتدیگی تۆتونو تصویر ائدیر.
- ۱۶۳۸ - عوْثمانلی اوْردوسو بغدادی مۆحاصیرهیه آلمیشدیر.
- ۱۸۸۹ - برزیل ایمپیراتورو ایکینجی پدرو دئوریلیر و اؤلکهده جۆمهوری اعلان ائدیلیر.
- ۱۸۹۹ - «مورنینگ پوست» قزئتینین خبرچیسی اونستون چرچیل ساواشدا بۇرلار طرفیندن اسیر گؤتورولور.
- ۱۹۰۴ - آمریکالی کینگ کِمپ ژیلت دییشن بریتاولی اۆلگۆچ اۆچون ایختیراع حاقّی آلیر.
- ۱۹۱۷ - روسیه تزار اوْردوسونون بۇراخیلماسی حاقّیندا فرمان وئریلیر.
- ۱۹۱۷ - روسیه خالقلارینین حۆقۇقلاری اعلامیهسی اعلان ائدیلیر.
- ۱۹۱۹ - باکی دوْلت بیلیم یۇردو یارادیلمیشدیر.
- ۱۹۸۳ - قۇزئی قیبریس تۆرک جۆمهوریتی قۇرولموشدور.
۱۶ نوْوامبر: ۱۸۶۹ - سۆئز کانالی فوْرمال اوْلاراق آچیلمیشدیر.
۱۹۱۸ - ماجاریستان باغیمسیزلیغینی اعلان ائتمیشدیر.
۱۹۱۸ - آذربایجان دموکراتیک جۆمهوریتینین خاریجی ایشلر ناظیری علیمردان بی توْپچوباشوْو ایستانبولدا ایران سفیری میرزه محمود خانلا گؤروشموشدور.
۱۹۲۰ - ایستالین لِنینه تلقرامدامیندا «باکینی فعال مۆدافیعه یوْلو ایله تصادۆفلردن قوْروماق اۆچون ان آزی ۵ قوْشون لازیمدیر... عکس حالدا دۆشمن ایلک هۆجۇموندا یئلیزاوِتپوْلو تۇتاراق ۱۸-جی ایلدهکینه بنزر آذربایجان بورژوا حؤکومتی یاراتماق ایمکانی الده ائدهجک» دئیه خبردارلیق ائتمیشدیر.
۱۹۲۶ - هیند شاعیری تاگور ایستانبولا گلمیشدیر. تاگور٬ «ائتدیگینیز دئوریملر یالنیز تۆرکیه اۆچون دئییل٬ بۆتون دوْغو اۆچون ده پارلاق بیر گلهجک حاضیرلاماقدادیر» دئمیشدیر.
۱۹۳۳ - آمریکا بیرلشمیش ایالتلری ایله شوروی دیپلوْماتیک ایلگیلر قۇرموشدور
۱۹۴۵ - آمِریسیوم (اتوم نؤمرهسی ۹۵) و کوریوم (۹۶) المنتلرینین آلینماسی رسماً اعلان ائدیلیب.
۱۹۴۵ - یونسکو قۇرولموشدور.
۲۰۰۹ - ت.ر.ت. مۆزیک یایینا باشلامیشدیر. باخ – دانیش – دییشدیر
- ۱۸۷۷ - روسیه اوْردوسو قارصا حمله ائتمیشدیر.
- ۱۹۱۳ - پاناما کانالی گمیلر اۆچون آچیلمیشدیر.
- ۱۹۱۴ - محمدعلیشاه اوْردوسونا قارشی تبریز مشروطهچیلرینه باشچیلیق ائتمیش اوْلان ستارخان اؤلموشدور.
- ۱۹۱۸ - اینگیلیس قوْشونو انزلیدن باکییا گیرمیشدیر.
- ۱۹۲۲ - سیبیری شوروینین ترکیبینه قاتیلمیشدیر.
- ۱۹۲۲ - سوْنونجو عوْثمانلی سۇلطانی ایستانبولدان گئتمیشدیر.
- ۱۹۴۱ - آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینده «جیپ» مارکالی اوتوموبیل استحصالینا باشلانیلمیشدیر.
- ۱۹۸۸ - بینظیر بوتو پاکیستانین باش ناظیری سئچیلمیشدیر. بونونلا دا اوْ٬ تاریخه مۆسلمان دؤولتینده ایلک باش ناظیر کیمی دۆشوب.
- ۱۹۸۹ - پراگدا پوْلیس اؤیرنجیلرین نۆماییشینی داغیدیب. بۇنونلا دا چکاوسلوواکیده «مخملی اینقیلاب» باشلامیشدیر.
- ۱۹۹۰ - شوروی عالی شوراسی میخاییل قوْرباچوْفا حاکیمیّتینی یئنیدن تشکیل ائتمک صلاحیّتی وئرمیشدیر.
- ۱۹۸۷ - آذربایجان جۆمهوریتینده یئرلشن قاراگؤل دؤولت طبیعت قوْروغو یارانمیشدیر. قوْروق حاضیردا ارمنیستانین ایشغالی آلتیندادیر.
- ۱۹۸۸ - آذربایجاندا میلّی دیریلیش گۆنو.
- ۱۸۳۰ - بلژیک باغیمسیزلیغینی اعلان ائتمیشدیر.
- ۱۸۶۸ - دیمیتری مندلیئف روس شیمی جمعیتینی قۇرموشدور.
- ۱۹۱۸ - لیتوانی باغیمیسیزلیغینی اعلان ائتمیشدیر.
- ۱۹۲۷ - آنکارا رادیوسو یاییما باشلامیشدیر.
- ۱۹۲۸ - «والت دیسنی» و «میکی ماوس»ین تقدیمانی کئچیریلمیشدیر.
- ۱۹۳۱ - ژاپون قوْشونلاری مانچورینی ایشغال ائتمیشدیر.
- ۱۹۳۳ - ایستانبول دارالفنونو یئنی آدلا (ایستانبول اونیوِرسیتهسی) ایشه باشلامیشدیر.
- ۱۹۶۳ - عبدالسلیم عارف عیراقدا حؤکومتی اله کئچیرمیش٬ صدام حسین حبس ائدیلمیشدیر.
- ۱۹۷۶ - ۳۶ ایللیک دیکتاتورلوق رژیمیندن سوْنرا ایسپانیادا دموکراتیک رژیم قۇرولموشدور.
- ۱۹۹۵ - واتیکان قادینلارا دینی مقاملار وئریلمهسینی قاداغان ائدن قۇرالی یئنیدن قۆوّتده ساخلامیشدیر.
- ۱۹۹۹ - آذربایجان نفتینین باکی-تیفلیس-جئیهان خطّی ایله چکمهسینه داییر آذربایجان-گۆرجوستان-تۆرکیه اۆچطرفلی آنلاییش ایمضالانمیشدیر.
- ۱۴۹۳ - کریستوفر کولومب پوْرت ریکو آداسینی کشف ائتمیشدیر.
- ۱۹۰۰ - باکی اهالیسی و پوْلیسین فعالیتیندن بحث ائدن «باکی جاماعتینین حیاتی و وِلیکوکنیاز پروسپکتی ایله حرکتی» فیلمی ایلک دفعه اکرانا چیخمیشدیر.
- ۱۹۴۶ - بیرلشمیش میلّتلر تشکیلاتی عیرقی و دینی آیری-سئچکیلیگی پیسلهین قطعنامه قبول ائتمیشدیر.
- ۱۹۴۹ - ایستانبول رادیوسو نوْرمال یایینا باشلامیشدیر.
- ۱۹۷۷ - میصر جۆمهور باشقانی انور سادات ایسراییله سفر ائتمیش ایلک عرب لیدری کیمی تاریخه دۆشموشدور.
- ۱۹۷۹ - کئچمیش شورویده ایلک سۆرعت قاطاری (ساعاتدا ۲۰۰ کیلومتر سۆرعتله) موسکو - لنینقراد رئیسی ایله حرکته باشلامیشدیر.
- ۱۹۸۴ - بیرلشمیش میلّتلر تشکیلاتی مأمورو انور ارقون٬ ویانادا ائرمنی سالدیرقانلارجا اؤلدورولموشدور.
- ۱۹۸۵ - آمریکا بیرلشمیش ایالتلرینین جۆمهور باشقانی رونالد رئیقان ژنوده شوروی لیدری میخاییل قوْرباچوْفلا گؤروشموشدور.
- ۱۹۱۷ - اوکراین جومهوریتی اعلان ائدیلمیشدیر.
- ۱۹۲۲ - لوزان کونفرانسی ایشه باشلامیشدیر.
- ۱۹۴۳ - ایستانبول تکنولوژی بیلیم یوردو آچیلمیشدیر.
- ۱۹۴۵ - تبریزده آذربایجان خالق کونقرهسی تأسیس ائدیلمیشدیر.
- ۱۹۴۵ - ایکینجی دونیا ساواشینین جینایتکارلارینین موحاکیمه ائدیلدیگی نورئنبئرق پروسهسی باشلامیشدیر.
- ۱۹۵۹ - بیرلشمیش میلّتلر تشکیلاتی اوشاق حوقوقلاری حاقیندا بیانیه قبول ائتمیشدیر.
- ۱۹۸۵ - مایکروسافت ویندوز ۱.۰ تقدیم ائدیلمیشدیر.
- ۱۹۹۲ - ایرانلا آذربایجان جومهوریتی آراسیندا ایقتیصادی امکداشلیق حاقیندا توافوق ایمضالانمیشدیر.
- ۱۸۷۷ - توْماس ائدیسون سسيازان جیهاز (فوْنوْقراف) ایجاد ائتدیگینی بیلدیرمیشدیر.
- ۱۹۰۵ - انشتَين مشهۇر E=mc2 فورمولونو آچێقلامێشدێر.
- ۱۹۵۵ - ایران، تۆرکيه، عراق، پاکیستان و اینگیلیس "بغداد پاکتێ" تشکیلاتینی تاسیس ائتمیشلر.
- ۱۹۵۶ - بیرلشمیش میلّتلر تشکیلاتی شوروی قوْشۇنلارینین ماجاریستانا داخیل اوْلماسینی پیسلهمیشدیر.
- ۱۹۵۷ - خزر دنیزینده فێرتینا نتیجهسینده میخایل کاوئروْچکین و سۆلئيمان باغیروْوون رهبرلیک ائتدیگی ۲۱ نفرلیک ایکی نفتچی بریقاداسی هلاک اوْلوب.
- ۱۹۵۸ - شارل دئ قوْل فرانسه جومهور باشقانی سئچیلمیشدیر.
- ۱۹۹۶ - بیرلشمیش میلّتلر تشکیلاتینین قرارگاهیندا ایلک دفعه بئين الخالق تلویزیون فوْرومو کئچیریلمیشدیر.
- ۲۰۰۷ - آذربایجان، تۆرکيه و گۆرجوستان جومهورباشقانلارینین ایشتیراکی ایله باکی-تیفلیس-قارس دمیر يوْلونون گۆرجوستان حیصهسینین تملی قوْيولموشدور.
- ۱۴۹۷ - سياح واسکو دا قاما اۆمید بۇرنونا چاتمیشدیر.
- ۱۹۱۸ - لهیستان جومهوریتی اعلان ائدیلمیشدیر.
- ۱۹۲۷ - ایران فارس خلیجیندهکی بحرئين آدالارینا ادعا ائتمیشدیر.
- ۱۹۴۳ - رۇزوئلت، چئرچیل و چان کاي شی قاهیرهده ژاپونا قارشی هۆجوم نقشهسینه راضیلاشیرلار.
- ۱۹۴۳ - لوبنان مۆستقیللیگینی اعلان ائتمیشدیر.
- ۱۹۴۷ - ایران مجلیسی شوروی ایله ایمضالانمیش نفت مۆقاویلهلرینی لغو ائتمیشدیر.
- ۱۹۵۵ - شوروی ایلک دفعه "RDS-37" آدلی هیدروژن بوْمباسینی سێناقدان کئچیرمیشدیر.
- ۱۹۷۲ - ریچارد نیکسوْن آمریکا وطنداشلارینین چینه گئتمهسینی قاداغان ائدن قانونو لغو ائتمیشدیر.
- ۱۹۸۹ - مۆستقیللیک بايرامی زامانی تشکیل ائدیلن تئرروْر عملیاتی نتیجهسینده لوبنان جومهور باشقانی رؤنئ مۇاواد و اوْنون احاطهسیندهکی ۱۱ نفر هلاک اوْلموشدور.
- ۱۹۹۰ - ۱۱ ایللیک حاکمیتدن سوْنرا بؤيوک بریتانیيانین باش ناظری مارقارئت تاچئر ایستئفا وئرمیشدیر.
- ۲۰۰۳ - ائدوارد شئواردنادزه علئيهدارلاری گۆرجوستان مجلیسینه باسقین ائتمیشدیر. شئواردنادزه اؤلکهده وضعیتین گرگین اوْلدوغونو نظره آلاراق فوق العاده وضعیت اعلان ائتمیشدیر.
- ۲۰۰۴ - اوکرایندا "مخمری اینقیلاب" باشلامیشدیر.
- ۲۰۰۵ - آنگئلا مئرکئل آلمانین ایلک قادین صدری اعظمی سئچیلمیشدیر.
- ۱۸۵۲ - اینگیلیسده ایلک دفعه پوْست قۇتولاری قۇراشدیریلیب.
- ۱۹۱۹ - آذربایجان و ائرمنیستان حؤکومتلرینین رهبرلری تیفلیسده گؤروشوب. اوْنلار بۆتون ضدیتلی مسئلهلری صولح کوْنفرانسیندا حل ائتميی قرارا آلیب. گؤروشدن سوْنرا آذربایجان اوْردوسو زنگزوردان گئری چاغیریلیب.
- ۱۹۲۹ - عۆمومی ایتیفاق کوْمونیست پارتیاسی زاقافقازیا اؤلکه کوْمیتهسی بیرگهلشمهنی سرعتلندیرمک بارهده قرار وئریب.
- ۱۹۸۰ - ایتاليادا زلزله ۵۰۰۰-ه قدر اینسانین حیاتینا سوْن قوْيوب.
- ۱۹۸۷ - بیرلشمیش میلّتلر تشکیلاتی ایکینجی دۆنيا مۇحاریبهسی جانیلرینه دایر سندلرین اۆزریندن مخفیلیک مٶهورون گؤتوروب. بۇنونلا دا، تاریخچیلر زنگین منبع ائدیبلر.
- ۱۹۹۶ - تئرروْرچولار اتیوپی هاوا يوْللارینا مخصوص طیارهنی قاچیریب. لاکین ياناجاغی قۇرتاران طیارهنین هیند اوقیانوسینا دۆشمهسی نتیجهسینده ۱۲۳ نفر هلاک اوْلوب.
- ۲۰۰۹ - ماگوئیندانائو قتلی عامی
- ۱۶۴۲ - هولندلی سیّاح آبل تاسمان اوسترالیا اطرافیندا آدالار قروپونو کشف ائدیب. بۇ یئرلر اوْنون شرفینه تاسمانیا آدالاری آدلاندیریلیب.
- ۱۸۵۹ - چارلز داروینین «نوْعلارین کؤکو» کیتابی یاییملانیب. کیتابین ایلک تیتراژی بیر گۆنده ساتیلیب.
- ۱۹۲۸ - تۆرکیه بؤیوک میلّت مجلیسی غازی مصطفی کمالا «باش اؤیرتمن» درجهسی وئریب.
- ۱۹۳۴ - سوْیآد قانونو قبول ائدیلدیکدن سوْنرا تۆرکیه جۆمهور باشقانی مصطفی کمالا «آتاتۆرک» آدی وئریلیب.
- ۱۹۴۵ - بیرلشمیش میلّتلر تشکیلاتی رسماً ایشه باشلاییب.
- ۱۹۶۱ - بیرلشمیش میلّتلر تشکیلاتی اتومی سیلاحیندان ایستیفادهنی قاداغان ائدن قطعنامه قبول ائدیب.
- ۱۹۶۹ - آمریکا و شوروی اتومی سیلاحینی یایماماق حاقّیندا آنلاشما ایمضالاییب.
- ۱۱۷۷ - مۇنژیزاره دؤیوشو باش وئرمیشدیر.
- ۱۸۶۷ - آلفرد نوبل دینامیتی ثبت ائتدیرمیشدیر.
- ۱۹۱۷ - روسیهده مۆؤسّیسان مجلیسینه سئچکیلر کئچیریلمیش٬ بۇ سئچکیلرده بولشِویکلر جمعی ۲۵٪ سس آلا بیلمیشدیلر.
- ۱۹۳۶ - آلمان و ژاپون آنتیکومینترن عهدینی ایمضالامیشدیر.
- ۱۹۷۳ - دؤولت چئویریلیشی نتیجهسینده یونان جۆمهور باشقانی آندرس پاپاندرئو حاکیمیّتدن اۇزاقلاشدیریلمیشدیر.
- ۱۹۷۷ - بیرلشمیش میلّتلر تشکیلاتی ایسراییلین عرب توْرپاقلارینی ایشغال ائتمهسینی پیسلهین قطعنامه قبول ائتمیشدیر.
- ۱۹۹۱ - ایلک دفعه آذربایجان جۆمهوریتینده ایرانین صنایع ماللاری سرگیسی کئچیریلمیش٬ سرگی ۵ دسامبردا باشا چاتمیشدیر.
- ۱۹۹۲ - چک-اوسلوواکی ایکی مۆستقیل دؤولته٬ چک جۆمهوریتی و ایسلوواکییا پارچالانمیشدیر.
- ۱۸۱۲ - ناپوْلئوْن قوْشونو مغلوب اوْلاراق رۇسیهدن گئری چکیلمهيه باشلامیشدیر.
- ۱۹۲۴ - داغلیق قاراباغ مۇختار ویلايتینین اساسنامهسی درج ائدیلمیشدیر.
- ۱۹۴۲ - شوروی اوْردوسو ایستالینقراددا عکس هۆجوما باشلامیشدیر.
- ۱۹۵۰ - تۆرکیه کوْرهده مۇحاریبهيه قوْشولموشدور.
- ۱۹۶۹ - سعودی عربیستانی ایله يمن آراسیندا سیلاحلی مۆناقیشه باشلامیشدیر.
- ۱۹۷۸ - ایراندا روحانیلر اهالینی پهلوی رِژیمینه قارشی اعتیصابا چاغیریب و اؤلکه ایفلیج وضعیتینه گلمیشدیر.
- ۱۹۹۱ - آذربایجان جومهوریتینین داغلیق قاراباغ مۇختار ویلايتی میلّی اراضی قۇرومو کیمی لغو ائدیلمیشدیر.
- ۱۹۹۳ - آلمان پ.ک.ک-نی تئرور تشکیلاتی کیمی تانیمیشدیر.
- ۲۰۰۸ - بمبئیده تِرور هۆجوملار نتیجهسینده ۱۷۳ نفر هلاک اوْلوب، ۳۰۰-دن چوْخ اینسان يارالانمیشدیر.
- ۱۵۲۶ - عوثمانلی سۇلطانی سۆلئيمان قانونی اوتریش سفرینه باشلايیب.
- ۱۸۹۵ - آلفرد نوبل وصیّتنامه ایله بۆتون واریداتینی نوْبل فوْندونا باغیشلايیب.
- ۱۹۶۷ - فرانسه بؤيوک بریتانيانین عۆمومی بازارا گیرمهسینه وِتوْ قوْيدو.
- ۱۹۸۳ - مادرید فرودگاهینا ائنمه زامانی کوْلومبیايا مخصوص طياره قضايا اۇغرايیب، ۱۹۳ نفر هلاک اوْلوب.
- ۱۹۹۵ - آذربایجان جومهوریتی لیتوانی ایله دیپلوْماتیک علاقهلر قۇرموشدور.
- ۲۰۰۱ - هابل تلسکوْپو واسطهسیله ایلک دفعه گۆنش سیستمیندن کناردا آتموْسفر آشکار ائدیلیب.
- ۲۰۰۲ - بیرلشمیش میلّتلر تشکیلاتینین نظارتچیلری ۴ ایل فاصیلهدن سوْنرا عراقدا يئنیدن شیمیایی سیلاح آختارماغا باشلادیلار.
- ۱۵۲۰ - سیّاح فردیناند ماژلان آمریکانین ان جنوب نؤقطهسی اوْلان ماژلان بوْغازینی کئچهرک ساکیت اوْقیانوسا گیرمیشدیر.
- ۱۷۸۹ - فرانسهلی حکیم ژوزف گیوتین اؤلوم آلتینی (گیوتینی) فرانسه مجلیسینه تقدیم ائتمیشدیر.
- ۱۸۹۳ - قادینلار ایلک دفعه اوْلاراق یئنی زلانددا سئچکیده ایشتیراک ائتمیشلر.
- ۱۹۰۹ - فرانسه حؤکومتی دوْغوش کئچیرن قادینلارا ۸ هفته اؤدنیشسیز مزونیّت حۆقۇقو وئرمیشدیر.
- ۱۹۱۲ - آلبانیا عوْثمانلی ایمپیراتورلوغوندان باغیمسیزلیق اعلان ائتمیشدیر.
- ۱۹۱۲ - روسیهده دؤردونجو دؤولت دۇماسی ایشه باشلامیشدیر.
- ۱۹۱۸ - شوروی قوْشونلاری استونیایا هۆجۇم ائتمیشدیر.
- ۱۹۲۴ - ایلک فنرباخچا-بئشیکتاش مۆسابیقهسی کئچیریلمیش٬ اوْیون ۰-۲ حسابی ایله فنرباخچانین خئیرینه باشا چاتمیشدیر.
- ۱۹۳۸ - آتاتۆرکون تاریخی وصیتنامهسی آچیقلانمیشدیر.
- ۱۹۳۸ - ایران فرانسه ایله ایلگیلری کسمیشدیر.
- ۱۹۴۳ - شوروی٬ آمریکا بیرلشمیش ایالتلری و بؤیوک بریتانیا دؤولت باشچیلارینین تهران کوْنفرانسی باشلامیشدیر.
- ۱۹۴۵ - ائرمنیستانین رهبری ه.آرتیونوف ایستالینه مۆراجیعت ائدهرک داغلیق قاراباغین ائرمنیستانا بیرلشدیریلمهسینی ریجا ائدیر.
- ۱۹۵۸ - چاد٬ کونگو٬ گابون٬ مالی٬ موریتانی و سنگال باغیمسیزلیقلارینی اعلان ائتمیشلر.
- ۱۹۶۹ - ایتالیا بوْشانما قانونیلشدیریلمیشدیر.
- ۱۹۷۷ - آرکادی ووْلسکینین رهبرلیک ائتدیگی قوْندارما «داغلیق قاراباغ اۆزره خۆصۇصی ایداره کوْمیتهسی» لغو ائدیلمیشدیر.
- ۱۹۹۴ - نوْروژلیلر رفراندومدا اوروپا بیرلیگینه قاتیلماغین لاییحهسینه سس وئرمیشلر.
- ۲۰۰۲ - عبدالله گۆل تۆرکیهنین ۵۸-جی حؤکومتینی قۇرموشدور.
- ۲۰۰۶ - روم پاپی بندیکت مسئحیّته عایید مۆقدّس یئرلری گؤرمک اۆچون تۆرکیهیه گلمیشدیر.
- ۲۰۰۷ - رجب طیب اردوغان تۆرک سیلاحلی گۆجلرینه عیراقدا عملیّات آپارماغا ایجازه وئرمیشدیر.
- ۱۵۸۰ - اینگیلیسلی سیّاح فرانسیس دریک دۆنیا سیاحتینی باشا باشا وۇراراق یۇردونا دؤنموشدور.
- ۱۷۸۳ - روس الیفباسینا یئنی حرف — «Ë» آرتیریلمیشدیر.
- ۱۸۹۹ - بارسلونا فوتبال کلوبو یارادیلمیشدیر.
- ۱۹۲۰ - اوْنونجو قیزیل اوْردو ایروانا گیرمیش٬ ائرمنیستاندا شوروی حاکیمیّتی قۇرولموشدور.
- ۱۹۲۲ - توتانخامونون مومیاییسینین آردیندان اوْنون واریداتی دا آشکار ائدیلمیشدیر.
- ۱۹۲۹ - آمریکالی طیّارهچی ریچارد بیرد ایلک دفعه جنوب قۆطبو اۆزرینده اۇچموشدور.
- ۱۹۳۲ - فرانسه و شوروی هۆجۇم ائتمهمک بارهده آنلاشما ایمضالامیشدیر.
- ۱۹۶۲ - فرانسه و بؤیوک بریتانیا سسدنسۆرعتلی مۆلکی طیّاره (کونکورد) ایستحصال ائتمک بارهده مۆقاویله ایمضالامیشلار.
- ۱۹۷۹ - آمریکا حؤکومتی سفیرلیک امکداشلارینین گیروْو گؤتورولمهسینه گؤره ایراندان لاهه محکمهسینه شیکایت ائتمیشدیر.
- ۱۹۸۴ - بیرلشمیش میلّتلر تشکیلاتی بیر ایلده ۳۰۰٫۰۰۰ اتیوپیلینین آجلیقدان اؤلدوگونو رسماً آچیقلامیشدیر.
- ۱۹۹۶ - هاله محکمهسی ۱۲۰۰ بوسنیلینین اؤلومونده ایشتیراک ائتمیش عسگره ۱۰ ایل حبس کسمیشدیر.
- ۱۵۱۷ - مارتین لۆتر اؤز تزلرینی اعلان ائتمیشدیر.
- ۱۶۰۹ - قالیلوْ قالیلي ایلک دفعه آي سطحینین نقشهسینی ترتیب ائتمیشدیر.
- ۱۷۸۶ - توْسکانا ویلايتی (ایتاليا) تاریخده ایلک دفعه اؤلوم حؤکمونو لغو ائتمیشدیر.
- ۱۸۴۰ - ناپوْلئوْن بوْناپارتین جسدینین قالیقلاری مۆقدس يلِنا آداسیندان پاریسه گتیریلمیشدیر.
- ۱۸۷۲ - تاریخده ایلک دفعه قلازقوْ شهرینده اینگیلیس و ایسکاتلند میلی يێغما کوْماندالاری آراسلندا بئين الخالق فۇتبوْل اوْيونو کئچیریلمیشدیر.
- ۱۹۱۹ - فرانسهده قادینلار سس وئرمه حۆقوقو الده ائتمیشلر.
- ۱۹۲۰ - آذربایجاندا قادین کوْمیتهلرینین يارادیلماسینا باشلانیلمیشدیر.
- ۱۹۲۵ - آذربایجان کوْمونیست حیزبینین يئددی قۇرولتايی ایشه باشلامیشدیر.
- ۱۹۳۹ - شوروی ایتفاقی فنلاندا هۆجوم ائتمیشدیر.
- ۱۹۵۰ - موْسکودا آذربایجان ادبیاتی و اینجهصنتی گۆنلری کئچیریلمیشدیر.
- ۱۹۹۹ - اوروپا اینسان حاقلاری محکمهسی ترروْرچو عبدالله اؤجالان بارهسینده چێخاریلمیش اؤلوم حؤکمونون ایجراسینی داياندیرماغی طلب ائتمیشدیر.
- ۱۹۹۹ - کويت مجلیسی قادینلارین سس وئرمه حۆقوقونون تانینماسینا دایر قانون لايیحهسینی رد ائتمیشدیر.
- ۲۰۰۷ - تاجیکیستان مجلیسی آذربایجان وطنداشلاری اۆچون ویزا رژیمینی بیردفهلیک لغو ائتمیشدیر.
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/نوْوامبر
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/نوْوامبر ۱
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/نوْوامبر ۲
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/نوْوامبر ۳
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/نوْوامبر ۴
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/نوْوامبر ۵
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/نوْوامبر ۶
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/نوْوامبر ۷
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/نوْوامبر ۸
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/نوْوامبر ۹
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/نوْوامبر ۱۰
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/نوْوامبر ۱۱
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/نوْوامبر ۱۲
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/نوْوامبر ۱۳
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/نوْوامبر ۱۴
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/نوْوامبر ۱۵
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/نوْوامبر ۱۶
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/نوْوامبر ۱۷
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/نوْوامبر ۱۸
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/نوْوامبر ۱۹
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/نوْوامبر ۲۰
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/نوْوامبر ۲۱
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/نوْوامبر ۲۲
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/نوْوامبر ۲۳
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/نوْوامبر ۲۴
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/نوْوامبر ۲۵
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/نوْوامبر ۲۶
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/نوْوامبر ۲۷
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/نوْوامبر ۲۸
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/نوْوامبر ۲۹
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون/نوْوامبر ۳۰
- تاریخده بوگون
- ویکیپدیا:تاریخده بوگون