text:
والخبر المروی عن الاحتجاج ان الحمیری كتب الی صاحب الزمان جعلنی الله فداه
بیر ده بو خبردن باشقا: «احتجاج»دان روایت اولان خبر. «حِمیَری» ایمام زمانا (آللاه منی اونا فدا ائتسین) یازیر: «ایمام صادقدن (ع) مأثور روایت بیزه چاتیب: «بیر طایفانین مؤوجودلارینا و سونراكی بطنلرینه وقف اولورسا سونرا موقوفعلئیهم اونون ساتماسینا ییغیشسالار و ساتماق اونلار اوچون داها صلاحلی اولسا، ساتا بیلرلر». [حِمیَری ایمام زماندان (عج) سوروشور:] هامیسی ییغیشماسالار بعضیسینه ساتماق جاییزدیرمی؟ یا هامیسی ییغیشمامیش جاییز دئییل؟ [حِمیَری بیر ده ساتماسی جاییز اولمایان موقوفهنیده سوروشور. ایمام زمان (عج) جواب وئردی: «وقف موسلمانلارین هامیسینا اولورسا، ساتماغی جاییز دئییل آما موسلمانلارین بیر طایفاسینا وقف اولورسا، هر طایفا ساتماغا گوجو چاتدیغینی (الینده اولانی و اؤز پایینی) ساتا بیلر. ایستر هامیسی بیرلشه یوخسا آیری آیری. انشاءالله».
بو خبر ساتماغین جاییزلیگینه دلالت ائدیر آما یالنیز راوینین ذیكر ائتدیگی خصوصدا، یعنی ساتماغین داها صلاحلی اولدوغو زاماندا. یا دا موطلق اولاراق جاییزلیگه دلالت ائدیر. چونكی جواب عام دئییلیب. [حتّا عام اولورسا دا] جعفر بن حیّانین روایتیندهكی «داها صلاحلی» ایله موقیّد اولار. جعفر بن حیّانین روایتینین مفهومو بونو تقیید ائدر. نئجهكی جعفر بن حیّانین روایتینده قئید اولان «هامینین راضیلیغی» عیبارتی، موقوفهنین هامیسینی ساتدیغی زامان اعتیبارلی اولار آما هر بیری اؤز پایینی ساتماق ایستهینده هامینین راضیلیغی مؤعتبر اولماز. بو دا «احتجاج»ین روایتینین قرینهسی ایله بللی اولور. (اوردا كی دئییر: هامیسی بیر یئرده و یا آیری آیری)
علی بن مهزیارین روایتینین اوّلی بو مطلبی تأیید ائدیر. یاخیندا گلهجك بو روایتده، ایمامین (ع) وقف اولموش قولدان پایینین ساتماغینا ایشاره اولوب.
آما بو ایكی روایته جواب؛
جعفرین روایتینه: ساتماغی یالنیز اونون داها فایدالی اولدوغوندا یوخ، بلكه موقوفعلئیهمین احتیاجی اولدوغو زامان جاییز بیلیر. نتیجهده جاییزلیك ایكی مسألهیه تابعدیر. (احتیاجلاری اولسون و داها صلاحلی اولسون.) «النزهة» كیتابین سؤزونون ظاهیرینده كئچدیگی كیمی. بو سؤز بارهده یاخیندا مطلب گلهجك. بلكه دئییله بیلر: «ایمام صادقین (ع) «ساتماق داها صلاحلی اولسون» سؤزوندن نظرده توتدوغو فاعیلین لحاظ ائتدیگی موطلق فایدادیر. ایرادهسینه قایناق اولان بیر فایدادیر. نتیجهده ایمامین (ع) نظرده توتدوغو، اونون تعبّودو اعتیباری اولماسی دئییل. (ائله اولورسا وقفده اینسانین آیری مملوكاتی كیمی اولار، هاردا فایدالی اولسا ساتسین) بلكه ایمامین نظرده توتدوغو، سوآل سوروشانین نظرده توتدوغو واقعیّتدیر. یعنی مسأله، سن دئدیگین كیمی اولورسا جاییزدیر. نئجه كی «ساتماغی ایراده ائتسن و اونو تركیتمهسیندن داها صلاحلی بیلسنسه، سات !» (وقفدهده بئله اولورسا كی هر واخت گؤردون داها صلاحلیدیر سات وقفده آیری مملوكلارا تای اولار) بو مسألهنی هئچ كس دئمیر.
بیر ده احتیمال وار ایمام صادقین (ع) بویوردوغو «داها صلاحلی» دان نظرده توتدوغو سوآل سوروشانین فرض ائتدیگی احتیاجین قالدیریلماسی اولسون.
بؤلوم :
یازار : صمد كامران قراملكي


c: text/html

text:
کومأرە ڤولات مأردوم کیخا کونگو
کوٙمأرە ڤولات مأردوم کیخا کونگو' یا ڤولاتکونگو مأردوم کیخا (ڤئ فأرانسئ یی: République démocratique du Congo) (کونگو کینشازا) یئ گئل ڤولاتە کئ ھا د مینجاڤأن آفریقا. پاتأخت ئی ڤولات کینشازا ە. کوٙمأرە ڤولات مأردوم کیخا کونگو دویومی ڤولات گأپە کئ ھا د ھومپئیڤأند آفریقا و ھأمچئنی ئی ڤولات یازدأئومی ڤولات گأپ د عالأمە؛ کونگو ڤا داشدئن ۷۲ مئلیوٙن کأس نوفوٙس، نوٙزدأئومی ڤولات پورنوفوٙس عالأم، و چارومی ڤولات پورنوفوٙس آفریقاە، و ھأمچئنی زوٙن جاڤأنە ئی ڤولات زوٙن فأرانسئ یی یە.
سأرچئشمە[ڤیرایئشت]
- ↑ Democratic Republic of the Congo IMF population estimates

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
۶ نوْوامبر
۶ نوْوامبر
- ۱۳۶۹ (۷۴۸ ه.ق) -آذربایجانین عیرفان شاعیری عمادالدین نسیمی دریسی سوْیولماق طریقی ایله دۆنیاسین دَییشیبدیر.
- ۱۸۶۰ - آبراهام لینکلون آمریکا باشقانی سئچیلدی.
- ۱۹۱۳ - هیند رهبری ماهاتما گاندی حبس ائدیلدی.
- ۱۹۱۷ - بوْلشویک اوکتوبر اینقیلابی٬ لنین و تروچکی پتروقراددا حؤکومتی اله کئچیردیلر.
- ۱۹۱۸ - چاناققالا بوْغازی٬ بریتانیا و فرانسهلرجه ایشغال ائدیلدی.
- ۱۹۲۳ - آمریکالی جاکوب شینک٬ ایلک الکتیریک تراش ماشینینین ایختیراع ثبتینی آلدی.
- ۱۹۲۸ - هِربِرت ل.هووِر آمریکا باشقانی سئچیلدی.
- ۱۹۳۷ - ایتالیا٬ آلمان ایله ژاپون آراسینداکی آنتی-کومونیست ایتّیحادینا قاتیلدی.
- ۱۹۴۳ - ایکینجی دۆنیا ساواشی سۆررکن روسیه کیئف شهرینی آلماندان گئری آلدی. آلمان گئری چکیلرکن شهرین بیر چوْخ تاریخی بیناسینی ییخمیشدی.


text:
اؤتن هفته داغلیق قاراباغدا قوشونلارین تماس خطینه یاخین اراضیده باش وئرمیش قتل عاما اعتراض اولاراق ارمنیستانین لندنداکی سفیرلیگی قارشیسیندا آکسییا کئچیریلیب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، ایولون ۸-ده ایکی یاشلی زهرانین قانلی جسدینی نماییش ائتدیرن فوتوشکیللرینی یایدیقدان سونرا آوروپا آذربایجان جمعیتینین (تئاس) فعاللاری و آذربایجان دیاسپور عضولری ارمنیستان سفیرلیینین پیللکنلری اوزرینه بئش ازیلمیش و قانا بولاشمیش موقووا یئرلشدیریبلر.
بو رمزی آکسییانی دیاسپور عضولری فضولی رایون آلخانلی کند ساکینلری اولان ایکی یاشلی زهرا قولیئوا و ننهسی صاحبه قولیئوانین تماس خطینه یاخین اراضیده یئرلشمیش ایشغالچی ارمنیستان سلاحلی قوهلری طرفیندن قتله یئتیریلمهسی ایله علاقلندیریبلر.
بو فاکت دینج اهالینین تهلوکسیزلیینی تعمین ائتمک مقصدیله ۱۲ آوگوست ۱۹۴۹-جو ایل تاریخده قبول اولونموش «ژنوره کنونسییاسی» و دیگر بین الخالق سازیشلرین طلبلرینه ضیددیر.
ارمهنیلرین منفورجاسینا تؤرتدیکلری بو وحشیلیک بؤیوک بریتانییا، فرانسا، بلژیکا و آوروپا پارلامنتینین عضولری، ائلجه ده بیرلشمیش میللتلر تشکیلاتی، آوروپادا تهلوکهسیزلیک و امکداشلیق تشکیلاتی، ایسلام امکداشلیق تشکیلاتی و دیگر بین الخالق قوروملارین سیاستچیلری طرفیندن پیسلنیب.
بو اینسان فاجعهسی گوندهمه داغلیق قاراباغ مناقیشهسینین حلینین سورعتلندیریلمهسینین و ارمنی قوشونلارینین مناقیشه اراضیسیندن چیخاریلماسینی طلب ائدن دؤرد بیرلشمیش میلتلر تشکیلاتینین قطعنامهسینین یئرینه یئتیریلمهسینین ضروریلیینی گؤستریر.


text:
آمریکا میللی تهلوکهسیزلیک شوراسینین یاخین واختلاردا اوکراینایا ۳۵۰ میلیون دوللار آیریلماسی تکلیفی ایله دونالد ترامپا مراجعت ائتمهسی گؤزلنیلیر.
آخار. آذ خبر وئریر کی، بو بارهده ای بی سی تله کانالی اینفورماسییا یاییب.
معلوماتا گؤره، پرزیدنت تصدیقلدیی حالدا لاییحه موذاکیره اوچون کنگرسه گؤندریلهجک. وسایتین آیریلاجاغی تقدیرده اوکراینا همین مبلغین ۴۷ میلیونونا «ژاوئلین» تانک علئیهینه راکت کومپلکسلری آلماغی پلانلاشدیریب.
خاتیرلاداق کی، رسمی کییوین آمریکادان «ژاوئلین» تانک علئیهینه راکئت کومپلکسلری آلا بیلجیی بیلدیریلمیشدی.


text:
تخارده یوزبیرگن سوو تاشقینلریده کمیده سککیز نفر هلاک بولگن
محلی رسمیلرگه کوره، شمال شرقی تخار ولایتیده یوزبیرگن سوو تاشقینلریده کمیده سککیز نفر هلاک بولگن و اوچ نفر جسدی حاضرگه قدرهم درک سیز.
بو سیلاب لر تخار ولایتی نینگ مرکزی داخل فرخار، کلفگان، نمک آب و رستاق تومنلریده روی بیرگن.
محلی رسمیلرگه کوره، سیلابلر عاقبتیده اونلب تورر اوی و مینگلب جریب زراعتی ییرهم تخریب ایتیلگن. شونینگ دیک تخار- بدخشان اره سیده گی قنتاو یول هم نیچه ساعت ترافیک یوزیگه یاپیلگن. تخار ولایتی نینگ ولایت حاکمی سوزلاوچیسی سنت الله تیمور ضرر کورگن لرگه یاردم بیریش اوچون سعی و حرکت لر باشلگنینی ایتگن.
اوتگن ییللرده هم بهار فصلیده بو لایت ده سیلاب لر یوزبیریب اهالیگه مالی وجانی تلفات قالدیرگن ایدی.


text:
قدیمگی تورکلر کتابی بیرینچی مرته افغانستانده نشر ایتیلدی. اوشبو کتابده تورکی خلقلر نینگ تأریخی، اولر یشهگن جغرافیه شونینگدیک تورکلر قورگن امپراتورلیکلر و حاکمیتلر توغریسیده به تفصیل معلومات بیریلهدی.
روس عالمی ل. ن. گومیلیف تامانیدن یازیلگن قدیمگی تورکلر کتابی اوزبیکستانده اوزبیک تیلیده ترجمه قیلینیب نشر ایتیلگن. اوشبو کتاب متنینی اوتگن ییلی جوزجان بیلیم یورتی اوقیتووچیسی یازووچی و تیلشناس استاد نورالله آلتای کیریل یازوویدن عرب الفباسیگه اوگیرگن. "کتاب" مدنی مرکزی تامانیدن نشر ایتیلگن بو اثر فرهنگسیور دوستیمیز جناب شریفالله اوز تیکیننینگ مالی یاردمی حسابی بیلن چاپ بولدی.
بو اثر جوده صفتلی کاغذ ده چیرایلی کورینیش و صحافتده بیر مینگ تیراژده باسیلگن. اثرنینگ افغانستان نشریده کمینه قلمیده قیسقه بیر کیریش سوزی یازیلگن. کتابنی روس تیلیدن اوزبیک تیلیگه اوگیرگن اوزبیکستانلیک ترجمانلر عبدالقیوم ایریتامی و بختیار اورده بیکلیلر قلمیده یازیلگن مقدمه نینگ بیر قسمیده منه بولرنی اوقییمیز: " تورک خاقانلیکلری تأریخینی چین، ایران، آلد آسیا، اروپا تأریخی بیلن باغلب اورگنیش بیلن بیرگه، اولرنی باغلب تورووچی ایپلرنی تاپیب کورسته بیلیش نینگ اوزی جوده کتّه علمی محنت و اقتدار طلب ایتر ایدی.
بختیمیزگه علمی زحمتلردن لذتلنیشگه علمی اقتدار حسی و قابلیتی اعطا ایتیلگن ل. گومیلیف انه شو اعطاینی بیزنینگ تأریخیمیز گه قرهتدی. اسلام عالمیده اوز اورنینی تاپگن تورکی قوم اسلام گچه هم دنیا تأریخی میدانیده اوزینینگ قدینی مغرور توته آلگنینی کورستیب بیره آلدی."
وزیری اولچمیده 587 بیتده باسیلگن قدیمگی تورکلر کتابی نینگ مقدمهسیده اثر گه منه بوندهی بها بیریلهدی: "دیمک، قدیمگی تورکلرنینگ کیشیلیک تأریخیده بویوک بیر خذمتلری بولیشیگه قرهمهی، بو قوم نینگ تأریخی حلیگچه یازیلگن ایمس. یازیلگن بولسه هم، یول – یولهکهی، قیسقه – قیسقه بیان ایتیلیب، منبع شناسلیک، آنومستیک، اتنو نومیک و توپونومیک یاندهشوولرنی چیتلب، آسان یول تنلنگن.
بو بارهدهگی قیینچیلیکلر شو درجهده که، اوشبو اثر مؤلفی مذکور موضوع توله یاریتیلیب، معمالر اوزیل – کیسیل حل قیلیندی، دیگن فکردن ییراق. مؤلف کوپراق معما ییچیمهی بارهسیده بیر قدم تشلندی دیگن امید ده. کتابده تأریخی انالیز و سنتیز میتودلرینی ارهلش قوللش بارهسیده بیر تجربهگه هم قول اوریلدی.
قدیمگی تورکلر اولردن آلدین اوتگن یا که اولر بیلن ملاقاتده بولگن قوملر تأریخی نینگ ایریم پرچهلری انالیز اصولی بیلن اورگنیلدی. معین یخلیت بیرلیک دورلریده بنیاد بولگن تورکوت؛ کوک تورک، اویغور تأریخینی اوزلوکسیز بیر جریان صفتیده تصور قیلیش همده تصویر ایتیلگن حادثهلرنی دنیا تأریخی جریانیگه آلیب کیریشلر سینتیز اصولی نینگ قوللنیشی دیر."
کتاب اوتیز بابدن عبارت بولیب هر بیر بابده ایریم عصرلرده تورلی تورکی خلقلر نینگ سیاسی – تاریخی حیاتی عکس ایتدیریلیب اولرنینگ اجتماعی و مدنی حیاتی حقیده هر تامانلمه معلومات بیریلهدی. مثال اوچون اثرنینگ ییتینچی بابی تورکلر نینگ دینیگه بغیشلنهدی. اوشبو بابده مؤلف قدیمگی تورکلر نینگ دینی اعتقادلری حقیده به تفصیل سوز یوریتهدی.
خواننده اوشبو باب نینگ بیرگینه پراگرافیده منه بولرنی اوقییدی: "کوککه سیغینیش – تنگریگه سیغینیش اورخون بیتیکلریده هم قید ایتیلگن: «اول یوقاریده ماوی آسمان، قوییده قاره ییر بولگن، اولر اورتهسیده انسان بالهلری پیدا بولدی.» کوک تنگری (کوک آسمان) – بیز گه کورینیب توره دیگن عادتی مادی آسمانگه ضد قوییله دیگن، نا مادی توشونچه دیر. "آسمان روحی" دیگنده چینلر عیناً کوک – تنگرینی انگلتگنلر. کوککه قربانلیک کیلتیریش اودومی حتا 19 یوز ییللیک آخرلریده هم کأچینلرده اوچرهگن لیگی فن عالمیگه معلوم... "
قدیمگی تورکلر کتابیده، تورکی امپراتورلیک و سلطنتلر جغرافیهسینی کورستیب بیره دیگن بیر قطار خریطهلر هم کیلتیریلگن. افغانستانلیک اوزبیک کتابخوانلرنی اوشبو کتابنی قولگه کیریتیب دقت بیلن اوقیشلرینی توصیه ایتهمن. چونکه قدیمگی تورکی حلقلر کتابینی اوقیگن کیشی تورکی عالم نینگ اوتمیشی بارهسیده اوته کوپ قیمتلی معلوماتلر گه ایگه بوله دیلر.
بو ییرده باشقه بیر مسئله گه هم اعتبار قرهتیشنی لازم دیب بیلهمن. اوشبو کتاب نینگ اوزبیکچه متنینی کیریل یازوویدن عرب الفباسیگه اوگیریب نشر ایتیلیشی مملکت اوزبیکلری اوچون عملگه آشیریلگن کته خذمت سنهلهدی. بو بیلن بیر گه کتابنی فارس تیلیگه ترجمه قیلیب، افغانستان کتاب بازاریگه چیقریش هم علیحده اهمیتگه ایگه.
باشقه بیر عباره بیلن ایتگنده تورکی خلقلر کیم لیگینی کوپچیلیک افغانستانلیکلر بیلیشلری اوچون ن. ل. گومیلیف یازگن قدیمگی تورکلر اثرینی فارسچه ترجمه قیلیب، کتابخوانلرگه ییتکزیش ضرور. بو وظیفه و مسوولیت همهدن آلدین افغانستانلیک اوزبیک یازووچیلر و ترجمانلر ذمهسیگه توشهدی.


text:
"ایرانین تهلوکهلی حرکتلرینه خوشگؤرو گؤستریلمهیهجک"
نیکی هیلی: ایرانین نوکلئر آنلاشمانین آرخاسینا سیغیناراق، اولوسلارآراسی نورملاری پوزاماسینا ایمکان وئریلمهمهلی
آمریکانین بیرلشمیش میلتلر دائمی نمایندهسی نیکی هیلی، ایرانین نوکلئر آنلاشمانین آرخاسینا سیغیناراق، اولوسلارآراسی نورملاری پوزاماسینا ایمکان وئریلمهمهسی لازیم اولدوغونو سؤیلهدی.
هیلی، یازیلی آچیقلاماسیندا، اؤلکهسینین نوکلئر آنلاشمانین شرطلرینه صادق قالاجاغینی آنجاق، ایرانین تهلوکهلی و ثابتلیک پوزوجو حرکتلرینه خوشگؤرو گؤستریلمهیهجگینی بیلدیردی.
ایران خاریجی ایشلر باخانی جواد ظریف ده، tتویتر حسابیندان ترامپین قرارینی دگرلندیردی.
ظریف، نوکلئر آنلاشمانین یئنیدن مذاکیره ائدیلمهیهجگینی تکرار ائتدی و ترامپی اولوسلارآراسی بیر آنلاشمانی ضعیفلتمهیه یؤنهلیک اومودسوز گیریشیملر گؤسترمکله سوچلادی.
آلمانیا خاریجی ایشلر باخانلیغی طرفیندن وئریلن آچیقلامادا ایسه، ایرانلا نوکلئر آنلاشمانین حیاتا کئچیریلمهسینده ایرلیلهمه تامین اولونماسی اوچون اینگیلتره و فرانسا ایله بیرلیکده چالیشمایا داوام ائدیلهجگی بیلدیریلدی.


text:
سیوگی علاقه لری سبب بیر یاش قیز وبیریاش ییگیت نینگ باش لری کیسیلگن
مملکت جنوبیده جایلشگن هلمند ولایتی نینگ محلی رسمی لری بیر یاش قیز وییگیت آره لریده سیوگی علاقه سی بارلیگی سبب باشی تنیدن جدا بولگنی نی تصدیقله گن لر.
هلمند پلیس رسمی لری دن محمد اسماعیل هوتک بی بی سیگه بوکیشی لر جسد لری هلمند ولایتی مرکزی بولان منطقه سیده گی قبرستان دن تاپیلگننی معلوم قیلگن.
اونگه کوره دستلبکی تیکشیروولراساسیده ایرکک ییگیت قیز بیلن توی قیلیش نی سوز بیریب اویدن قاچیریب اوزبیر مدت اوییده سقله گن.
بوپلیس اولدیریلگن ییگیت نینگ برادرلریدن نقل قیلیب ایتیشیچه قیزنینگ آلیب قاچیلگنیدن ایکی کون اوتگچ ییگیت نینگ اوییگه 10قوراللی کیشی کیلیب ایکاوینی بیرگه آلیب چیقیب کیتیگن لر.
هوتک جنابلری سه شنبه کونی محل اهالی سی قبرستانده باشی کیسیلگن ایکی جسد کیلتیریب تشلنگنیدن خبربیرگن لرینی معلوم قیلگن.
ایتیلیشیچه ییگیت وقیز20 یاشده بولیشی ممکن.
قیزوایرکک آره سیده اونشمسدن آلدین علاقه بولیشی افغانستانده اجتماع واسلامی سنت لرگه قرشی مساله حسابلنه دی.
وایریم حاللرده قیزنینگ عایله اعضالری قیز وییگیت نی اولدیریش گه حرکت قیله دیلر
ناموسی قتللر
جاری ییل نینگ جون آییده افغانستان سیلاولرمستقل کمیسیونی اوتگن ایکی ییلده بودفترده 400 ناموسی قتل وجنسی زورلش حاللری قید ایتیگنی معلوم قیلگن ایدی.
بو کمیسیون نینگ عیاللربوییچه باشلیغی ثریا صبح رنگ گه کوره بوتون مملکتده بو کمیسیونده اوتگن ایکی ییلده 240 ناموسی قتل و160جنسی زورلش حاللری رویخطدن اوتگن.
شونینگ دیک خانم صبح رنگ بو رقم بوتون یوزبیرگن واقعه لربولمه گنی نی ایتیب بلکی کوپلب حاللرده ناموسی قتللر عایله لرتاماندن آشکار ایتیلمسلیگی نی تیل گه آلدی.
اوتکزیلگن بو تیکشیروو لردن معلوم بولیشیچه بو واقعه لرعیاللراوزگه ایرکک لر بیلن علاقه قوریشی، اویدن قاچیشی، جبردن تورموشگه چیقاریش نی قبول قیلمسلیک لری، وقیزتاماندن اونه شیش طلبی گه قیزیقیش لر کورسه تیلگنی سبب یوزبیرگن.
بو گزارشده ناموسی قتللرنینگ سبب لری دن 43فایزی انیق لنمه گن و57فایزی گه قیز وایرکک لرنینگ عایله لری سبب بولگن .
کمیسیون گه کوره ناموسی قتللر وجنسی زورلش حاللری نینگ 15فایزی گه پلیس خادم لری سبب بولگن.


text:
جوزجان ولایتی نینگ میرویس مینه منطقه سیده ایککی عیال بوغیب اولدیریلگن
سرپل ولایتی نینگ چشمه شیرین ناملی منطقه سیده ملی پولیس، ملی اردو و ملی امنیت اداره سی تمانیدن قوشمه حربی عملیات یولگه قویلگن.
سرپل محل مقاملری حادثه اوشبو ولایت مرکزیگه تیگیشلی چشمه شیرین ناملی منطقه ده عملگه آشگن بولیب نتیجه ده قوراللی طالب لرنی سید آباد اولسواللیگی اوچون تعین بولگن ملاظاهر، طالب لر سرگروپی بولگن ملا ملنگ و باشقه بیر طالب اولیب همده باشقه 5 طالب یره دار بولگن.
سرپل امنیه قوماندان لیگی امنیت آمری سخیداد حیدری نینگ معلوم قیلیشیچه، مذکور کیشی لر مینطقه ده عصیانگرچیلیک عمللری و اهالی نی آزار و اذیت قیلیش بیلن مشغول بولگنلر، انه وشو باعث قوشمه حربی عملیات یولگه قویلگن.
عینی دمده عملیات نتیجه سیده چشمه شیرین شامل 5 قشلاق قوراللی طالب لر موجودلیگیدن تازه لنگن بولیب مذکور مینطقه لرده حاضر هم قوشمه حربی عملیات دوام قیلیب کیله یاتگن لیگی نی تایید قیله دی سخیداد حیدری.
باشقه بیر خبرگه کوره، جوزجان ولایتی نینگ میرویس مینه مینطقه سیده بیر عیال قیزی بیرگه لیگیده نامعلوم کیشی لر تمانیدن بوغیب اولدیریلگن.
حادثه ایسه کیچه تمانی یوزبیرگن بولیب امنیه قوماندانلیگی تمانیدن تحقیقات ایشلری باشله تیلگن.
جوزجان امنیه قوماندان لیگی سوزلاچی سی منان رووفی حادثه نی تایید قیلیب حاضرگه قدر حادثه گه عیبدار هیچ بیر کیشی اوشلنمه گن لیگی نی بیان ایته دی.
سونگی وقتلرده جوزجان ولایتیده خاتین قیزلرگه قرشی زوره وانلیک لر سانی آشیب باره یاتگن لیگی ایتیله دی، بوند آلدین بیر یاش قیز عایله وی قینچیلک لر سبب آقچه اولسواللیگیده اوزی نی آسیب اولدیرگن ایدی.
شونینگ دیک سرپل ولایتی نینگ ایرم حدودلریده قوراللی عصیانچیلر کینگ کولمده موجود بولیب نامعقول عمللر بجره یاتگن لیگی اوشبو ولایت اهالی سی خواطیریگه سبب بولگن.


text:
جهان مطبوعات خلاصه لری
جهان مطبوعات خلاصه لری
جهان مطبوعات خلاصه لری
ایران ایرنا: « ایردوغان: تورکيه S- 400 راکت سیستیمسینی راسسيهدن ساتیب آلهدی»
جمهور رئیس رجب طیب ایردوغان، کیلیشوو بیتیمی امضالهگندن و جریان یکونلگندن کیین تورکيه S- 400 راکت سیستیمی روسیه دن ساتیب آلیش مسأله سینی معلوم قیلدی. قزاقستان سفریدن کیین قَیتیشیده ژورنالیستلرنینگ سواللریگه جواب بیرگن جمهور رئیس ایردوغان، روسیه دن S- 400 لر ساتیب آلینیشی اوچون دستلبکی بولیمی تولندی دیب افاده ایتیب « S- 400 راکت لری ساتیشی و تسلیمی موضوعسیده کیلیشووگه باردی. ایردوغان، اوشبو بیتیم بیلن کیین جریانده هم راکت سیستمی تسلیم آلیشی موضوعسیده تورکيه گه بیریله دیگن کریدیتلر بیلن علاقه لی. هم مین همده روسیه جمهور رئیسی پوتین، بو کیلیشوو نینگ حیاتگه تطبیق ایتیلیشیده قرارلیمیز.» دیب معلوم قیلدی.
آذربایجان ترند: « تورکيه دن اروپا بیرلیگی بیلن علاقه لی بیانات»
اروپا اتفاقی وزیری و باش مذاکره چی عمر چیلیک، اوچره شوولر اوتکزیش اوچون بارگن انگلستان نینگ پایتختی لندنده بیرگن بیاناتیده، افراطی گروهلرنینگ ایسته گی مسلمان، لائیک، دموکراتیک بیر حقوق دولتیگه ایگه بولگن تورکيه بیلن اروپا بیرلیگی علاقه لری نینگ اوزیلیب قالیشی دیگن چیلیک،
« اروپا کینگشی باش منشیسی بیلن اوتکزگن اوچره شوویده ایلگری باریلدی. اروپا بیلن بیر چوکی اطرافیده تارتیشه میز. بو نینگ هم یولی اروپا اتفاقی مذاکره قابلیتی دیر» دیدی.
امریکا قوشمه ایالتلری تورکیش امریکا ویب: «تورک هوا یولدن میامیگه قوشیمچه پروازلر
امریکا قوشمه ایالتلریده تأثیرلی بولگن ایرما طوفانی طفیلی تورک هوا یوللری، یولاوچیلری نینگ اوچیشلری توختب قالمسلیگی- اوچون بوگون قوشیمچه سفرلر اویوشتیریله دی.
تور هوا یول مطبوعات مصلحتچیلیگیدن قیلینگن ایضاحگه کوره، بحث موضوعسی طوفان طفیلی بوگون میامیدن استانبولگه قوشیمچه سفر ریجه لندی.
بیریلگن بیاناتده، « TK6882 اوچیش رقملی کودی بیلن اجرا ایتیله دیگن سفرلریمیز 03.30 محلي ساعت بیلن حرکت قیله دی.» دییلدی.
روسیه سپوتنیک: « گازپروم و بوتاش، تورک آقیمی اروپاگه تاشیش اوچون مشترک تشبث باشله تیلدی»
گازپروم و بوتاش، تورک آقیمی طبيعي گاز پیپ نلینی اروپاگه باره دیگن قِسمینی انشا ایتیلیشی اوچون مشترک فعالیت باشله تیلدی . گازپرومدن بیریلگن ایضاحده، « مشترک تشبث، روسیه و تورکيه اورته سیده امضالنگن حکومتلر آره کیلیشوو دایره سیده
"تورک آقیمی ایکّینچی ترماغی تورکيه توپراقلریده قالگن قوروقلیک قِسمی نینگ ساختمانینی عملگه آشیریش اوچون تشکیل ایتیلماقده» دییلدی. بیریلگن بیاناتگه کوره، گازپروم باشقروو کینگشی، 21- سپتمبرده تورک آقیمی شرکتی نامی بیریله دیگن مشترک تشبثده اورین آلیب آلمسلیک موضوعسی مذاکره قیلینه دی.


text:
بو گون، تورک اؤلکهلرین امکداشلیغی گونودور
تورک کنهشی، اورتاق تاریخ، دیل، کیملیک و مدنیت کیمی دؤرد تمل اساسیندا قورولان، عضو اؤلکهلر آراسیندا ایش بیرلیگی ایله دایانیشمانین گلیشمهسی باخیمیندان اؤنملی بیر بؤلگهسل پلاتفورمدور
بو گون 3 اکتبر، تورک اؤلکهلرین امکداشلیغی گونودور.
آذربایجان خاریجی ایشلر باخانلیغی، "تورک اؤلکهلرین امکداشلیغی گونو" دولاییسییلا یازیلی اچیقلاما یاییملادی.
آچیقلامادا،
تورک اؤلکهلرین امکداشلیق شوراسینین (تورک کنهشی-تورک شوراسی) اورتاق تاریخ، دیل، کیملیک و مدنیت کیمی دؤرد تمل اساسیندا قورولدوغو، عضو اؤلکهلر آراسیندا ایش بیرلیگی ایله دایانیشمانین گلیشمهسی باخیمیندان اؤنملی بیر بؤلگهسل پلاتفورم اولدوغو بیلدیریلدی.
2009دا تورکیه، آذربایجان، قازاقیستان و قیرقیزیستان آراسیندا تورک اؤلکهلرین امکداشلیق شوراسینی حیاتا گئچیرن ناخجیوان آنلاشماسینین ایمضالاندیغی 3 اوکتبرین هر ایل "تورک اؤلکهلرین امکداشلیغی گونو" کیمی قوتلاندیغی بیلدیریلن آچیقلامادا،
"تورک کنهشی اورتاق تاریخ، دیل، کیملیک و مدنیت کیمی دؤرد تمل اساسیندا قورولان، عضو اؤلکهلر آراسیندا ایش بیرلیگی ایله دایانیشمانین گلیشمهسی باخیمیندان اؤنملی بیر بؤلگهسل پلاتفورمدور. آذربایجان، تورک شوراسینین عضوو، قارداش اؤلکهلرله ایکیلی و چوخ طرفلی ایلیشکیلره بؤیوک دیر وئریر. آذربایجان، عضو اؤلکهلر آراسیندا قارشیلیقلی گوونین گوجلندیریلمهسی، بؤلگه و بؤلگه دیشیندا باریشین قورونماسی، اورتاق ماراقلاری احاطه ائدن وئریملی ایش بیرلیکلرینین تشویقی، تیجارت و سرمایهلر اوچون مثبت شرایطین یارادیلماسی دا داخیل اولماقلا تشکیلاتین بوتون اماجلارینا صادقدیر"ایفادهلرینه یئر وئریلدی.


text:
بامیانده دمبوره موسیقه فیستوالی نینگ بیرینچی بیرهمی اوتکزیلدی.
دمبوره فیستوالی مینگلب کیشی اشتراکیده بامیان ولایتی نینگ پارکیده اوتکزیلدی.
ولایت اخبارات ومدنیت ریاستی نینگ سرپرستی احمدحسین احمدپور، بو فیستوال اوتکزیلیشی موسیقه رواجلهنیشی همده محلی صنعت رونقی اوچون ییریک اهمیتگه ایگه دیگن.
فستوال اشتراکچیلریگه کوره، بوندهی برنامهلرنی اوتکزیش خلق اورتهسیده بیردملیک و بیرلیک نی کیلتیریشگه سبب بولهدی. مذکور فیستوال، بامیان دین عالملر کینگشی اوشبو بیرهمنی تحریم قیلگن بیر پیتده اوتکزیلدی.
فیستوالدن تشقری قول صنعتی محصولاتی هم کورستووگه قوییلگن. دمبور بیرهمیده سرکس و باشقه سپورتی اویینلر هم اجرا ایتیلگن.


text:
رمضان آیینی قندی اوتکزیب سیز؟
مسلمان لرنینگ مقدس آیی بو ییل منطقه ده عینن یاز نینگ اینگ ایسیق آیده توغری کیلدی.
اوستیگه اوستک عینن رمضان سبب افغانستان دکان و بازارلریده هم نرخ نوا نینگ جدی بیرشکلده کوته ریلگنی کوزتلماقده.
عینی دمده ایرم ولایت لرده برق قوتی و سو تقچینلیگی هم اهالیگه ییرک مشکل یرتگن.
خودی شو منظره ده رمضان آینی قندی اوتکزیب سیز؟ بازار ده گی نرخ نوا لر آشگن می؟ رمضان آیده سیز یشه یاتگن منطقه ده اساسی مشکل نمه دن عبارت؟ سیز بو مشکللر بیلن قندی کوره شیب سیز؟
سوز سیزگه برنامه سی هر پنجشنبه کونی جانلی روشده افغانستان وقتی بیلن ساعت 6 اقشام دن 6:30 گه نشرایتله دی. برنامه میزگه حصه قوشیش اوچون فکر و ملاحظه لرینگیزنی تیلفون رقم لرینگیز بیلن بیزگه یوبارینگ. بیز برنامه جریانیده سیزگه تیلفون قیله میز. ایمیل : uzbek.afghan@bbc.co.uk بی بی سی اوزبیک خذمتی بیلن Whatsapp آرقه لی باغله نیشنی ایسته سینگیز، تیلفون میز +44 7858 860002 یاکی قوییده کی فورم آرقه لی بیز بیلن علاقه قورینگ.


text:
اَمکدار آرتیست العسگر مَمَد اوغلونون ایلینه آز قالیب.
بو سؤزلری العسگر مَمَداوغلونون قارداشی نین حیات یولداشی نابات علییوا مرحوما گؤستریلن موناسیبت حاقدا آخار.آذ-آ دانیشارکن دئییب.
او, ناظیرلیکدن هئچ کیمین اونلارلا ماراقلانمادیغینی بیلدیریب: "مدنیت و توریزم ناظیرلیگی بیزیمله نه العسگر وفات ائده ن ده, نده اوندا ن سونرا ماراقلاندی. تییاتردان عائیله سینه زنگ ائدیب سوروشوبلارکی, یاس نه واخت دیر, گلمک ایسته ییریک. عائیله سی حیات ائوینه کؤچوب آرتیق. او ائوی ده اونا گؤره تیکدیرمیشدیلر کی, العسگر حیط ایشلری ایله مشغول اولسون, باشی قاریشسین. قیسمت اولمادی. ایل مراسیمی ده همین ائوده کئچیریله جک".
قئید ائده ک کی, العسگر ممد اوغلو اؤتن ایل دئکابرین 21-ده وفات ائدیب.


text:
اویان نیوز: آذربایجان میللی علملر آکادئمییاسینین نیظامی آدینا ادبیات اینستیتوتونون علمی ایشچیسی، خالیده خالیده گؤره حبس ائدیلهرک آغیر جزا آلمیش آذربایجانلی فعال، یازار و شاعیر ایلقار مؤذن زاده توتولوب.
ایران اینفورماسییا، تهلوکهسیزلیک و کشفیات ناظیرلیگینین (اطلاعات) مئشکین شهر (خییوو) شؤعبه سینین امکداشلاری آذربایجانلی فعالی فئورالین ۲۳-ده اؤز منزیلینده حبس ائدیبلر. ای. موذنزادنین محکمهنین بارهسینده چیخاردیغی حبس جزاسینی چکمهسی اوچون حبس ائدیلدیگی احتیمال اولونور. لاکین آذربایجانلی فعالین هارادا ساخلانیلدیغی و حبسینین کونکرئت سببی معلوم دئییل.
قئید ائدک کی، موذنزاده اؤتن ایل مایین ۸-ده خییوو شهرینده حبس ائدیلیب. اطلاعات امکداشلاری اونون یاشادیغی آتا ائوینه هوجوم ائدهرک آختاریش آپارماق ایستهییبلر. لاکین آذربایجانلی فعالین قارداشی احسان مؤذن زاده مأمورلارین قانونسوز شکیلده ائوه داخیل اولماسینا اعتیراض ائدیب. بو سببدن مأمورلار طرفیندن دؤیولن مؤذن زاده ده حبس اولونوب. داها سونرا اطلاعات امکداشلاری ائوده آختاریش آپاریب، آذربایجانلی یازارا مخصوص کومپوتئری، کیتابلاری و بیر سیرا شخصی اشیالاری اؤزلری ایله آپاریبلار. مایین ۹-دا ایسه ائلقار مؤذن زاده آزادلیغا بوراخیلیب. موذن زاده ۴۷ گون اطلاعاتین تبریزدهکی تجریدخاناسیندا ساخلانیلدیقدان سونرا تبریز شهرینین مرکزی حبس خاناسینا کؤچورولوب. آذربایجانلی فعال عومومیلیکده ۸۴ گونلوک حبس حیاتیندان سونرا ۱۵۰ میلیون تومن ضمانتله تبریز شهرینین مرکزی حبس خاناسیندان سربست بوراخیلیب.
تبریز اینقیلاب محکمهسینین اوچونجو شؤعبه سینده موحاکیمه اولونان ایلقار مؤذن زاده و بو ایش اوزره توتولموش دیگر آذربایجانلی فعاللارا ۲۰۱۳-جو ایل اییولون ۱۵-ده حؤکم اوخونوب. حؤکمه اساسن، ۲ آذربایجانلی فعال – ایلقار موذنزاده و محمد (اوختای) رشیدی عومومیلیکده ۳۱ آی آزادلیقدان محروم ائدیلیبلر. ایلقار موذنزادهیه بیر یئره توپلاشماقلا میللی تهلوکهسیزلییه خیلل وورماغا جهد گؤسترمک ایتتیهامینا گؤره ۲ ایل، حاکیمیت علئیه ینه تبلیغات آپارماق ایتتیهامینا گؤره ایسه ۹۱ گون حبس جزاسی وئریلیب. محمد رشیدی ایسه عئینی ایتتیهاملارا اساسن ۹۱ گون و ۱ آی حبس جزاسینا محکوم ائدیلیب.
دیگر آذربایجانلی فعاللار – آشیق عیسی قاراخانلو و امیر هادییان ایسه بوتون ایتیهاملار اوزره برائت آلیبلار. تبریز اینقیلاب محکمهسی آذربایجانلی فعاللاری خالیده خالیدله علاقه قوردوقلارینا، آذربایجان تورکجهسینده کیتاب یایدیقلارینا و اطلاعاتین تقدیماتینا گؤره بو شکیلده جزالاندیریب.
خاطیرلاداق کی، محمد رشیدی، خالیده خالید، سوروجوسو شامخال حسین اوو آشیق عیسی قاراخانلو، تبریز آزاد اونیوئرسیتئتینین طلبهسی هادییان و فرهادی سوی آدلی شخص اؤتن ایل آپرئلین ۳۰-دا گئجه ساعاتلاریندا اطلاعات امکداشلاری طرفیندن ساخلانیلیبلار. اونلار آذربایجانلی فعالین آتا ائوینده محمد رشیدینین آناسینین دوغوم گونو و ایراندا آنالار گونو موناسیبتیله توپلاشیبلار.
اطلاعات امکداشلاری ائوه باسقین ائدیب، آذربایجانلی فعالا مخصوص کیتابلاری، کومپوتئری و بیر سیرا شخصی اشیالاری موصادیره ائدیب، اونلارین اؤزلرینی ایسه نامعلوم ایستیقامته آپاریبلار.
مایین ۶-دا همین مراسیمین ایشتیراکچیلاریندان اولان ۳ آذربایجانلی فعال مولک گیرووو قویماقلا آزادلیغا بوراخیلیب. بونلار آشیق عیسی قاراخانلی، هادییان و فرهادی سوی آدلی شخصدیر.
آذربایجان وطنداشلاری خالیده خالید و حسین اوو ایسه اییونون ۶-دا حبسدن بوراخیلاراق وطنه دؤنوبلر.
محمد رشیدی ایسه ۵۶ گونلوک حبس حیاتیندان سونرا اییونون ۲۵-ده ۱۰۰ میلیون تومن گیروو قارشیلیغیندا تبریز شهرینین مرکزی حبس خاناسیندان محکمهیه دک مووققتی سربست بوراخیلیب. آذربایجانلی فعال اطلاعاتین تبریزدهکی تجریدخاناسینین تک آداملیق کامئراسیندا ۴۳ گون ساخلانیلدیقدان سونرا تبریز شهرینین مرکزی حبسخاناسینا کؤچورولموشدو.
رئال جعفرلی – آپا
- آنا صفحه
- سیاسی
- ایقتصادی
- اینسان حاقلاری
- اوچونجو صحیفه
- مقاله لر
- اینجه صنعت و مدنییت
- قادین
- ایدمان
- اؤزل یازیلار
- شهرلر
- دیگر موضولار
- تورک دونیاسی
- اورتادوغو


text:
آذربایجان روزنامهسي و اونون باش مديري
مجيد امين مؤيد
ایضاح: اوتوزینجی اون ایللیکین اوللرینده چوغ آغیر و گیزلی بیر شرایطده “آذربایجان” روزنامهسینین یئنی نشر دؤرو باشلاییر. چوخ تاسفله بو ایشین گئدیشاتی و نئجه اولماسی حقده، اونون نشرینده اشتراک ائدنلرین بیر تعدادینین قید حیاتدا اولماغینا رغما، هله ده گئنیش معلومات الده یوخدور. 142 نومرهده نشر اولونان بو روزنامهدن یالنیز بیر نومره الدهدیر. چوخ تاسفله بیر جمعین زحمتی سایهسینده گؤرولن بو دیرلی ایشه انقلابدان سونرادا آچیقلیق گتیریلمهییبدیر. “آذربایجان” روزنامهسینین ایکینجی تحریریه هیاتینین ترکیبینده اولان اوستاد مجید امین مؤید بیر نئچه ایل اول اوستاد بهزادینین آغیرلاما مراسیمینده بو بارهده کیچیک بیر ایضاح وئرمیشدیر کی آشاغیدا اوخوجولارا تقدیم ائدیریک. بو امیدله کی قید اولونان موضوعدا معلوماتلاری اولان شخصلر مطبوعات تاریخیمیزین بو حصهسینه ایشیق سالسینلار.
×××
بوتون ايران خالقلاري امپریاليزم خصوصي ايله انگليس امپریالیزمي و نفت شركتي علیهينه ووروشان زامانلار آزادليق سئور مطبوعات ايراندا بو موباريزهنين قاباقجيل نور ساچان چيراقلاري اولموشدور. آذربایجان قزئتيده تقريبن 1330دان 1334دهدك، بو صفده باش اوجاليقلا یئرلشيب و تاريخي رول اوینایيبدير.
آذربایجان روزنامهسي باشقا قزئتلرله بيرليكده خلقيميزه هر هفتهنين ان مهم مسئلهلري حقينده گؤستريش وئريب، زحمتكشلرين حقوقوندان دفاع ائلهیيب، كندليلردن خانلار و اربابلار قارشيسيندا دفاع ائدهرك، ضد اميریاليستي جبههده باريشماز موباريزه آپاريردي.
بيليرسيز كي، او ايللر بير طرفدن انگليس وها بئله آمريكا سلطهچيلری عليهينه كسگين موباريزه دؤورو ايدي و خالقلاريميز ايرادهسيايله نفت ميللي اولموش و توطئهلر ايرانليلاري تهديد ائديردي و هر حالدا نفتين ميلليلشمهسي ايران خالقلارينين بؤیوك آرزوسو اولاراق، بيزيم بو قزئتده بو اوميد و آرزولارلا ايرهليلهیيردي و خالقين شادليقلارين عكس ائديردي.
28 مرداد آمريكا- انگليس كودتاسیندان سونرادا دوشمنلرين هجوم دؤورو و شاهين آرتيق قولدورلوق زاماني اولوب. اونمينلر شريف اينسانلار دوستاقلارا و تبعيدلره معروض قاليب و یوزلر بؤیوك اينسانلار اعدام اولوندولار و یئنهده روزنامهميز بو دؤورده خالق ايله همدرد ايدي و چاليشيردي كي، اونلارا اورهك وئريب و قارانليق زمانهنين كئچري اولماسين یادا سالسين.
آذربایجان قزئتي هفتهليك نشریه ايدي و بوسبوتون آنا ديلينده یازيلاراق، خالق ايچريسينده یایيليردي.
روزنامهنين باش مديری «بهزاد بهزادي» اولموشدور و باش مقالهلرين چوخو اونون قلمیايله یازيليبدير. بو مقالهلر اساس و گون مسئلهلره جاواب وئريردي.
اوستاد بهزادينين نقشي سادهجه مديرليك دئیيلدي. او سياسي باخيمدان اوستون و قدرتلي بير شخصیت و بير ديل اوستادي كيمي روزنامهني اداره ائديردي. بهزادي ادبيات سئور و ذووقلو بير ضیالي اولدوقدا، اوستاد شهريارين «حيدربابایه سلام» اثرينه ايلک دفه درين معنالي و آراشديريجي تحليل و نقد یازميش و روزنامهنين نئچه نومرهسينده چاپ اولونوب و روشنفكر جاوانلاري بو بؤیوك اثرله آشنا ائتميشدير. او تحليل یازيلاندا «حيدر بابايه سلام» چاپ اولماقدا ايدي و دئمك لازيم دئیيل كي، او قارانليق گونلرده بو اثر و تحليل آنا ديليميزي قوروماقدا بيزه چوخلو كؤمك اولموشدور و اثرين سرعتله خلق ايچريسينده یئر آچماسينا یارديم ائتميشدي.
روزنامهنين یازيچيلار هئیتي وار ايدي و یادلاردا قالان محمدعلي قوسي (فرزانه) و «عليقلي كاتبي» (آغ قوش) اوّللرده و احمد شايا «آلاو»، «محمدحسين مبيّن» و من (مجید امین مؤید) ايكينجي مرحلهده بو هئيتده عضو ايديك. باشقا دوستلاردان دا وار ايديلار کی چوخ تاسفله من آدلارينی یاددان چيخارميشام.
بو هفتهليك آنا ديلينده یازيليب یایيلان قزئت 1334- نجي ایلده پهلوي رژيمي شهربانيسي و اطلاعات مأمورلاري وسيلهسي ايله تعطيله اوغرادي و چاپخاناسي دا توقيف اولاراق، اونون مسئول مديری حبسه آليندي. آمما گونش هميشهليك بولود آلتيندا قالمادي.


text:
شمالی کوریا، جاپان گه اخطار بیردی
جاپاننی اولکه سیگه قره ته باسیم لرنی دوام ایتگن تقدیرده "نوکلر بولوت" یوباریش بیلن تهدید ایتدی.
شمالی کوریا، جاپاننی اولکه سیگه قره ته باسیم لرنی دوام ایتگن تقدیرده "نوکلر بولوت" یوباریش بیلن تهدید ایتدی.
شمالی کوریا رسمی خبر آژانسی KCNA دن بیریلگن خبرده، "جاپان نینگ شمالی کوریاگه باسیم عملی قیلیشی، کوریا یریم آرالیده بحران یراتیشی، جاپان آراللریگه نوکلر بولوتلرنی کیلتیرووچی انتحار دیر. هیچ کیم وضعیت نی قچان بیر نوکلر اوروش گه اینلیشینی بیلمه یدی. لیکن نوکلر اوروش باشله گنده، بو جاپان جاپان آراللریده پارتلب کیته دی" دیدی.
جاپان باش وزیری شینزو ابی اوتگن آی بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی عمومی کینگشیده قیلگن نطقیده خلق ارا جمعیت دن پیونگ یانگ گه قره ته باسیم نینگ آرتتیریشینی سوره گن ایدی.
ابی؛
شمالی کوریانینگ برچه نوکلر و بالستیک راکت پروگرامینی تماماً برطرف قیلیشی گه باعث بولیشیمیز کیره ک. ملاقات گه ضرورت یوق، باسیم عملی قیلیش کیره ک دیب، ایتگن ایدی.
کوریا یریم آرالیده گی وضعیت، شمالی کوریانینگ بیر قطار نوکلر و بالستیک راکت سینشی نینگ آرتیدن قیزیشیب کیتگن ایدی.
شمالی کوریا 15 سپتمبرده بیر بالستیک راکت سینر ایکن، مذکور راکت جاپان نینگ اوستیدن اوتیب بویوک اقیانوس گه باریب توشگن ایدی.
بیرلشگن ملتلر خوفسیزلیک کینگشی 11 سپتمبرده شمالی کوریاگه قره ته اینگ قتتیق چیکلاو پاکتینی اعلان قیلگن ایدی.
بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی 2375 – لایحه سی پیونگ یانگ گه نفت صادر قیلیش گه محدودیت کیلتیریب، شمالی کوریانینگ نساجی محصولاتینی وارد قیلیشنی منع قیلیب قویگن ایدی.


text:
بیتکوین
بيتکوين-(اینگیلیسجه:Bitcoin، سمبولو: ₿، قیسالتما:BTC)— هئچبیر مرکزی بانک و رسمی تشکیلاتی اوْلمایان الکترونیک بیر پۇل بیریمیدیر. ویرقولدان سوْنرا ۱۰۰-میلیونوجو مرتبهیه قدر واحیدلری آیریلابیلر. آیریجا دَرین وبده(Deep Web) لاپ چوْخ ایشلهنیلن پۇل واحیدیدیر. ۲۲ جولای ۲۰۱۳ تاریخینده جریاندا اوْلان بیتکوینلارین مجموع دَیری ۱.۲ میلیارد دوْلار سطحینده اوْلارکن، ۴ ژوئن ۲۰۱۴ تاریخینده بۇ میقدار ۸.۲ میلیارد دوْلارا یئتیشمیشدیر. ۲۰۱۵ ایلینده بیتکوینو قبول ائدن تاجیرلرین سایی ۱۰۰.۰۰۰ نفری کئچدی.
قایناق[دَییشدیر]
آنادولو تورکجهسی ویکیپدیاسینین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Bitcoin»، مقالهسیندن گؤتورولوبدور. (۴ ژانویه ۲۰۱۸ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).


text:
شعر خلخالیم از داریوش مغیثی
خلخالیم
شعری از داریوش مغیثی با عنوان "خلخالیم"
داغ دالیندا ، قاردا قالان خلخالیم رنج چکیب چوخ قوجالان خلخالیم
حقویی چوخدان دی ییوبلر سنون یوخدی سنون حقون آلان خلخالیم
میفده وریبلر سنه چوخ وعده لر وعده لری اولدی یالان خلخالیم
دای بو یالان سوزلری بس ایلیون سوزلروزه یوخ اینانان خلخالیم
اردبیل استان اولا بیلدی ولی آغ داغ اولامماز ساوالان خلخالیم
اونلاری کی باشدان آتوبلارسنی اونلارین الینن آمان خلخالیم
اتدی فراموش سنی دوسلارون یوخدی سنی یاده سالان خلخالیم
سنده جمعیت آزالوب ایل به ایل یوزمینه قالخوبدی زوران خلخالیم
سویله نه واخ باشه چاتار طرحلر طرحلری چوخ یوبانان خلخالیم
یولدا قالوب گوزلریمیز ایل به ایل چوخ گئج اولوب گئشدی زمان خلخالیم
آیری شهرلر ، قاباقا گئشدیلر اما یرینده ، دایانان خلخالیم
دینه هاچان پس سویونر دوسلارون اولدی اورکلر داها قان خلخالیم
قیشدا اولار یولاری چوخ قورخولی قیشدا اورا یوخ دولانان خلخالیم
یایدا صفالی دی اسالیم یولی یایدا قوناخلارلا دولان خلخالیم
داغلارون اوستینه گینه مه گلیب یولارویی دوتدی دومان خلخالیم
تاریخویه ایلیروک ا فتخار چوخ قوجا تاریخی اولان خلخالیم
نئچه بویوک موزه ده آثاری وار قدمتی مین ایل لر اولان خلخالیم
دنیانی گزدیم ولی سنن سورا یوخدی گوزلیکده مکان خلخالیم
کونلیمه باغلی وطنیم سن منیم آیا اولار سنن دویان خلخالیم؟
سنسه منیم وعده ورن جنتیم سن بو سوزه گل بیر اینان خلخالیم
وصفویی من دینه نجه سویلیوم قاصر اولوب ایندی زبان خلخالیم
آیا اولار بیرده گورم من سنی؟ گورمه گویه یوخدی گمان خلخالیم
باخکی بدن لرده داها یوخدی جان ور نفسونن، بیزه جان خلخالیم
کاشکی دونوب حالی پریشان اولا کیم سنی بو حاله سالان خلخالیم
واردی (مغیثین) سنه چوخ سوزلری گر ، اورگی اولسا یانان خلخالیم
موضوع: شعر و ادب،
برچسب ها: شعر خلخالیم به همرا تصاویر زمستان جاده خلخال اسالم، Khalkhal.Asalem Road، khujin.Khalkhal.Asalem، Asalem، Khujin.Asalemشعر خلخالیم به همرا تصاویر زمستان جاده خلخال اسالم، جاده توریستی و گردشگری خلخال به اسالم، جاده زیبای اسالم خلخال،


text:
ايرئنه مليکوف`لا سؤیله شی - علویلييين کؤکلري
ايرئنه مليکوف کيمدير؟
۱۹۱۷- ده روسيه ده دئوريم باشلاديغي گئجه، پئتروگراددا دوغان ايرئنه مليکوفون باباسي باکیلی بير تورک، آناسي روس. پئترولجولوق ايشلرييله اوغراشان عایله سي سوسیالیست دئوريمي اولونجا فينلاندييايا قاچار. اورادان فرانسايا گيدرک پاريسه يئرله شيرلر. مليکوف باباسي نين کیتابخاناسیندا ۱۴ ياشيندايکن حافيظ ديوانيني، عؤمر خييامي و سعدي شيرازيني اوخور. سوربون اونيوئرسيته سينده اؤنجه اينگيليز ادبيياتيني بيتيرير. داها سونرا ایسه شرق ديللرينه و تورکولوژييه داوام ائدر. فارس ديلي و ادبيياتيني اؤیره نير. صفويلر اوزَرينه چاليشير. پروفسورآدنان آديوار’ين اؤیرنجيسي اولور. اونلو ايسلام آراشدیرماجيسي لوويس ماسسيگنون اونو صوفيليگي آراشدیرماغا يؤنه لدر. فوآد کؤپرولو و عؤمئر لوطفي بارخان’لا ياخين ايليشکي ايچينده اولار. تورک داستانلاري اوزرينه چاليشان مليکوف ميستيسيزمي اؤیرنمک ايسترکن علویليکله قارشيلاشير. چاليشمالاريني علویليک اوزرينه يوغونلاشدیرير. تورکولوژيیه قاتقيسي ۱۹۶۸-ده ستراسبورگ تورک ائتودلري اینستيتوسو ديرئکتورو اولماسييلا سورعتله نر. 1970 – دن بري يايينلانان اؤنملي بير تورکولوژي درگيسي اولان تورکیکا’نين دا قوروجوسو اولور. اونلو ماتئماتيکچي ساليه زکي’نين اوغلويلا ائوله نن مليکوف بير سوره ده تورکييه ده ياشار. تورکچه ده جم يايينلاري’ندان “اويور ايديک اويارديلار” کيتابي يايينلانان و ياخيندا چاغداش يايينلاري’ندان “افسانه دن گئرچکليگه حاجي بکتاش” ايسيملي بير کيتابي یایینلاناجاق.
۲- سؤیله شی
علویليگين کؤکلري، سوننيليک ایله فرقلري ندير؟ نردن گلير؟
علویليک بير دونيا، سوننيليک آيري بير دونيا. موقايیسه ائتمه مک لازيم. ايکيسي نين ده آيري حياتي اولدو. علویليک سؤزجوگو ۱۹- عصرده اورتايا چيخدي. کؤکلريندن سؤزائدجکسک، علویليک سؤزجوگونو کوللانماق دوغرو دئگيل. ۱۳- عصرده ياشايان حاجي بکتاش ایله باشلايان بير اولاي، اونونلا باشلاياليم. حاجي بکتاش، اورتاآسيادان خوراساندان گلن بير خالق درويشييدي، آبدالدي. بابايي عصيانينا قاريشدي. آما سون ساواشلاردا بولونمادي، هرحالدا گیزلندی. عصياندان بيرکاچ ايل سونرا اورتايا چيخميش کاريزماتيک بير شخصدير. حاجي بکتاش’ين بير تاريخي حياتي وار. آما داها چوخ افسانه وي بير حیاتي وار. مؤجيزه لر ياپان بير کيشي. آشيق پاشازاده دييور کي، عزيز بير کيشي. چپني عشيرتي آراسيندا گؤروروک اونو.
۱۳- جو عصرده بيرچوخ درويش، خالق عزيزلري واردي. ساري سالتوق بابا، بوراق بابا، تاپتوک ائمره کيمي. حاجي بکتاش اونلاردان فرقلي دئگيلدي. بيردن بيره 14- جو عصرده حاجي بکتاش طريقتي، بير خالق طریقتي اورتايا چیخدی. بؤيله جه اونون ايسمي اؤنه چیخدی، ديگر بوتون ايسيملري باسديردي. بو طریقت اونون موريدلريندن آبدال موسا طرفيندن قورولدو. حاجي بکتاش، اؤلمه دن اؤنجه منعوي قيزي، ولايتنامه یه گؤره منعوي قاريسي، (حاجي بکتاش موجررددی، يعني ائوله نه بیلمیردی) قادينجيق آنا’يا بوتون کرامتلريني سؤیله دی. بو قادين آبدال موسا ایله بيرليکده بير طریقت قوردو و بونا حاجي بکتاش طریقتي دئییلدی.
بکتاشي طریقتي نين ايلک عوثمانلي سولطانلاري نين حيمايه سينده اولدوغو سؤيله نير…
دوغرو. حاجي بکتاش’ين شؤهرتيني غازي عوثمان و غازي اورهان ياپدي. عوثمانليلارلا حاجي بکتاش عيني سويداندي. اورتااسيا’دان گلن تورکمنلردنديلر. ظن ائديرم کي، بونون دا رولو اولدو. بيردن بيره بکتاشيلر عوثمانلي حيمايه سينه گيرديلر. عوثمانليلارين ظفر دؤنه مينده، بيرچوخ درويشلر غازي اولدو. عوثمانليلارين ظفرلرينده يئر آلديلار. اونلارين آراسيندا آبدال موسا دا واردي. عوثمانليلار ايلک بکتاشي درويشلريندن عؤمر لوطفو بارخان’ين دئديگي کيبي کولونيزاتور درويشي اولاراق يارارلانديلار. تراکيا و بالکانلار’دا بکتاشيليک چوخ گليشدي. اونلارين رولو، اله کئچيريلن يئرلري تورکلشديرمک و ايسلاملاشديرماقدي.
تورکلشديرمک و ايسلاملاشدیرماقدا بکتاشيلر ناسيل ائتکيلي اولدو؟
بکتاشيلرين ديني باطينيدير. شامانيزم’ين، تورکلرين ايسلام اؤنجه سي دينلري نين ائتکيلري گؤرولور. اسکي گلنکلريندن قالان قالينتيلار واردير. بونلار يئني فتح ائديلن خالقين اونلاري قبول ائتمه سيني قولايلاشدیريردی. بکتاشيليکده سئنکرئتيزم واردي. قاريشيق بير ديندي. اوتوردوغو يئرلرين گلنکلريني آلابيليردیلر. تراکيا و بالکانلاردا بکتاشيليک چوخ گليشدی، تککه لر، زاويه لر قورولدو. بکتاشيليک يئرله شيک اولدو.
آنادولو علویليگينده نه کيمي بير گليشمه اولدو؟ بو سونرادان علویليک - بکتاشيليک فرقيني اولوشدوردو…
آنادولوداکيلار گلنکلريني، کؤچری حیاتلاريني سوردوروردولر. يئرله شيک دئگيللردي. موختليف تاثيرلرين آلتيندا قالديلار. بکتاشيلر ده قالدي آما خالق داها چوخ قالدي. ايلک تاثير اخيليک اولدو. اخيلر چوخ قوووتلييديلر. اصنافلار اونلاردی. آنکارا بير آرا اخيلرين الينده ايدي. آنکارا قالاسي نين يانيندا شرافت الدین اخي’ نين جاميسي واردير. اخيلرده شيعه ليک واردي. اونلارين پيري سلمان فارسي ايدي. فارسي ايلک عرب اولمايان موسلماندي. او بکتاشيليگي و علویليگي ائتکيله دي. سلمان فارسي’ نين شيعه ليگي مودئره بير شيعه ليک ایدی. سرت بير شيعه ليک دئگيلدي. پئيقمبرين عایله سيني سئومک، کربلا ايچين آغلاماقدي. ايلک شيعه تاثيرلري علویلره اخيلر طرفيندن کئچدی .
حوروفيليگين ده اؤنملي بير ائتکيسي اولدو علویليک اوزرينده…
۱۴- جو عصرده ايسه حوروفيليک تاثيري اولدو. فضل الله آسترابادي حوروفيليگي باکیدا قوردو. استرابادي، يئني بير مزهب کلمه سيني سئوميردی، يئني بير اينانچ گئتيردي. آزربايجان’دا فضل الله، تيمورطرفيندن آسيلينجا موريدلري آنادولويا قاچدی. شئيخ نسيمي اونلارداندي. هوروفيلر بکتاشيلر’ين آراسيندا گيزلندي. هوروفي اينانيشينا گؤره، اينساندا تانري ماياسي، نووه سي واردي. اينسان آللاهين پارچاسيدير. اونون ايچين هر اينسانين اوزونده تانرينين، علي نين ايسميني گؤره بيليرسينيز. هيلمي دده، ” آيناني توتدوم اوزومه— علي گؤروندو گؤوزومه” سؤزويله، بونو ان ايي شکيلده ايفاده ائتميشدی. حرفلرين قوتسالليغينا اينانيليردی. اينسانين اوز خطلرينده حرفلردن اولوشان الیفبانین وارليغي اينانجي علویليگه حوروفيليکدن گلميشدیر. قاشلار، بورون علي نين آديني تانيملايان حرفلردير. بوغ (سیبیل) بو آدي تاماملار. بونون ايچين علویلر بوغا اؤنم وئريرلر. حوروفيليک ایله شيعه ليگين تاثيري داها گليشدی. بو اون ايکي ايمام شيعه ليگي دئگيل، آشيري شيعه ليکدي. مادام کي علي تانري اولور، تانري اينسان بيچيميني آلير، بو آشيري شيعه ليکدی. اورتااسيادا دا بو روح کئچمه سينه اينانيليردی.
ايسلام بير آندا آنادولويا گلمه دي، تورکلر بيردنبيره موسلمان اولمادي. بو عصيرلري بولدو.
سونرا دا قيزيلباشليغين ائتکيسي اولدو…
ان بؤيوک تاثير قيزيلباشليقلا اولدو. صفويلر واردي آزربايجاندا. صفويلرله، غوغا ادن جنيد ايسيملي بيريسي ۱۵-جی عصرده آغقويونلولارا گلدي. جنيد شيعه اولدو. آللاه اينساندا تجللي ائدر اينانجي تورکمنلرده واردي. جنيد سونرا دا اوغلو حيدر تورکمنلري ائتکيله دي. قيزيلباشلارين اطرافيندا ۷ تورک عشيرتي گلدي. بو آرادا شاه ايسماعيل ۱۳ ياشيندا کرال اولدو. اونو باشا گتيرن قيزيلباشلاردي. باشلارينا ۱۲ پارچالي قيرميزي بير پاپاق گئيديکلري ايچين قيزيلباش دئييلیردی. قيزيلباشلار ایله شيعه ائتکيسي يوغونلاشدی. شاه ايسماعيل چالديراندا مغلوب اولونجا قيزيلباشليغي ترک ائتدي. قيزيلباشلار دا اونا قارشی چیخدی. آنادولودا بو حرکت داوام ائتدي. ايرانين شيعه ليگي و آنادولو قیزیلباشليغي آراسيندا بير فرق اولدو. شاه ايسماعيلين اوغلو شاه تهماسب، قیزیلباشلاري ايراندان آتماغا چاليشدی.
ايران شيعه ليگي داها مودئره اولدو.
ايران دسته گی ایله اولان ديني عصيانلار ندني ايله قیزیلباش کلمه سي کؤتو بير معنايا بوروندو.
ايران شيعه ليگي داها مودئره اولدو دئدينيز. آنادولو علویليگي ده مودئره، يوموشاق حالا گلمه دي مي؟
آشيريليق و مودئره (یوموشاقلیق) کلمه لريني اينانچ باخيميندان کوللانيرام. ايرانداکي شيعه ليکله آنادولوداکي علویليک بامباشقا. ايراندا شريعتچيليک گؤروروک. علویليک ده بو يوخدور. آنادولو علویليگي دينلر اوستو، تولرانسلي، اينسان سئور. سئنکرئتيزم، يعني باغداشدیرما وار. شامانيزيم وار، بوديزم وار، مانيزم وار، خريستييانليقدان گلن ائتکيلر وار. قاريشيق بير اينانچ. عوثمانلي باسقيسيندا قالديغي ايچين، باسقي آلتيندا قالان اينسانلارا قارشي بير سئوگي دويورلار. هر ديني قبول ائديرلر، سوننيليکدن باشقا. سوننيليگه قارشي مسافه ليلر، اونلارين باسقيسي آلتيندا قالديقلاري اوچون .
بو آرادا بکتاشيليک ایله علویليک فرقليله شير..
کؤکلري عيني. ياشام طرزي فرقي. بکتاشيلر بالکان و تراکيا’دا ايدي، يئرله شيکدي. علویلر کؤيده قالديلار، کؤچری قالديلار، جاهيل قالديلار. ايره لیجي اولدولار. تورکييه بالکان اولکه لريني ایتیرینحه بکتاشيليک دوشدو، علویليک قالخدی. بکتاشيلرين گوچلو طرفي علویلره کئچدی. علویلر آرتيق اوخولا، اونيوئرسيته یه گئتديلر. کولتور سَوييه لري يوکسلدي.
دينلرين آيدينلاري کندي اينانچلاريندان خالقي ائتکيله مه يه، اؤرگوتله مه يه چاليشير. بکتاشيلر علویلردن کنديلريني ساغينديلار. اؤنملي بکتاشي بابالاري، ” بيز علوی دئگيليز” دئييردی.
چونکو اونلار طریقتلشميش. اساسدا عينيلر آما آيينلرينده بعضي فرقلر وار. سماع يوخ، موصاحيبليک يوخ. يئنيچريلر ایله بکتاشيلر آراسيندا سيخي ايليشکيلر واردي. 1826′دا يئنيچريلر اورتادان قالديريلدي. بکتاشي تککه لري قاپاتيلدي، سورگون ائديلديلر، اؤلدورولدولر. او زامان بکتاشيلر کنديلريني قوروماق اوچون فار - ماسونلوغا گيرمه يه باشلاديلار. بؤيله جج بير فرق داها اولوشدو. علویليک ايسه فارماسون دئگيلدير.
فارماسونلار ایله بکتاشيلرين اينانچلاري بيربيرينه اويوم ساغلادي مي؟
فار- ماسونلارين اؤزگورلوکچو، ديني اوتوريته يه قارشي اولما، عؤرفه بويون اگمه مه اؤزلليکلري ندنييله بير ياخينلاشما اولدو. تککه لرين، آيينلرين دوزني آچيسيندان بنزرليکلر اورتايا چیخدی. اوچلر، بئشلر، يئدديلر قاورامي اؤرنه یين ماسونلوقدان گلمه دير. بيرينجي درجه اوچلر، ايکينجي درجه بئشلر، اوچونجو درجه يئدديلر اولاراق. بکتاشيلر ایسه، اوچلره آللاه، محممد، علي دئيه بيلير. آما ماسون ائتکيسيدير. علوی دده لري نين ایسه ماسونلوقلا ايليشکيلري يوخدور.
سونرا نه اولدو دا بکتاشيليک عوثمانلي’نين گؤزوندن دوشدو؟
شاه قلندر عصيانيندا قیزیلباشلارا، بکتاشيلر يارديم ائديردیلر. ياووز’دان سونرا بکتاشيلره کؤتو باخيلدي. بکتاشي تککه لرينه يارديم کسيلدي. عوثمانليلار ايچين شيعه ليک پروبلئم دئگيلدي. پروبلئم ايرانلا ايليشکيلردي. قیزیلباشلارا يارديم ائتمه لري ايدي. نه زامان کي ايران يارديمي کسدي، آياقلانمالار سوسيال اولدو. 17- جی عصرده کی عصيانلارين ندني ائکونوميکدي، يوخسوللوقدو.
گونوموزده ایسه شيعه ليگين ائتکيسينه علویلر دئگيل، ايسلامجيلار گيردي.
علوی ايسلامجي اولاماز. علویلر نه قدر اينسان قيريلديغيني اونوتمور، هر علوی نين عآغليندادير. بير گجه ده ۴۰ بين اينسان قيردي ياووز. قيريلاجاق اينسانلارين ليسته لري ياپيلدي. هانگي کؤيدن هانگي عایله . علویلر بونو اونوتاماز.
تورکييه ده کي سوننيلر ايسلامجيليق آچيسيندان ائتکيلنديلر. سونني ايسلام ايران شيعه ليگینه داها ياخين. رئژيمي اله کئچيرمک، ايقتيدارا گلمک ياخين بير نؤقطه. علویلرده بؤيله بير دوروم يوخ.
ايسلامدا رئفورم دارتيشماسي وار.
هرشئيين رئفورما ائحتيياجي وار. زامانا اويماق لازيم. ايسلامييتده رئفورم حرکتي واردي. ايران’دا باب حرکتي کيمي. بهایيلر ايسلامي رئفورم ائتمک حرکتي ايدي. آما بو، پوليتيکايا آئت اولدو. ان بؤيوک مرکزلري ايسرائيلده .
علویليگي ايسلام’ين رئفورمخ ائديلميش بير شکلي اولاراق گؤره بيلریکمی؟
اورتودوکس ايسلام’ا قارشي يئنيليک وار علویليکده. باطينيليگه دايانير. اولوملو عونصورلري آلاراق، يوروملاياراق ايره لییه گيدير.
علویليک ايسلام چرچیوه سينده دير. سوننيليگه و شريعتچیلیگه قارشي بير تپکيدير.
ايسلاملاشما حرکیتی قارشيسيندا، شريعته قارشي بير دیواردير علویليک.
علویليک بير سئنتئزدير. اسکي تورک گلنکلريندن، شامانيزمدن، مانيزمدن اولوشان بير سئنتئز. بو سئنتئز ايچينده، صوفي و اون ايکي ايمام تمللي، علي’ نين تانريسالليغي گؤروشونون ده قاتيلديغي، روح کؤچونه اينانچ، حوروفيليگين اؤیرَتيلري، اخيليک، خيضیر آدي آلتيندا بعضی عزيزلرين قوتسانيشي نين آرخاسينداکي بالکانلار’داکي خريستييانليق ائتکيسي واردير. يئزيديلرين بعضي اينانچلاري، اسکي تورک گلنکلري نين ائتکيلري اولاراق کادينلارين مراسيملره قاتيلماسي، ايچکييه خوشگؤرو؛ دورنايا وئريلن اؤنم، گونشين دوغوشوندا دوغويا دؤنوب علي یه نيياز ائتمه شکلينده کي اسکي بير گونش اينانيشي، بوتون بونلار سئنکرئتيک، باغداشدیرماجي بير اينانچ قاريشيمي، سئنتئزيدير.
اينساني مرکزه قويان بير اؤیره تييه دؤنوشور.
طریقتلرين رولونو نئجه گؤرور سونوز؟
نورجولوق هرحالدا تهلوکه لي، او دين دئگيل آرتيق پوليتيکا. نقشيليک ده اؤيله. بير سفرينده ايران آزئربايجانيندايديم. اوردا قيرخلار دئيه بيرگروپ وار. شاه ايسماعيلي هله ده تانريلاشدیريرلار. بير گون اونلارين بير ذيکير تؤرنينه گيرديم. علي يه آللاه دئیيرلر. اونلار کيمي ساللانديم. قالخديغيم زامان کنديمي او قدر ياخشی حيسس ائتتيم کي، سانکي اويوشدوروجو آلميشيم کيمي. بوراخديغينيز زامان سيزده فيزيکي بير تاثير ياپير. سيگاراني بوراخماق کيمي. او زامان آنلاديم کي طریقتلر چوخ تهلو که لي.
چوک راحاتلاديغينيزي سؤيله مه نيزدن سونرا، ” طریقتلر ياخشیدیر” دئمه نيزي بکله ييردیم.
سيزه سئوينچ وئرير، فيزيکن راحاتلادير. بيردن بيره سرخوش اولورسونوز. طریقت ندير؟ خاشخاش ايچمکله عيني شئي. ذيکيرلر، ساللانمالار، ساعاتلارجا عيني شئيي سؤيله ییرسینیز..
تصاوووف ديني يوموشالتمير می؟ او دا طریقتلرده ياشامير می؟
تصاوووف بير فلسفه دير. بير فلسفه کنديسيني بؤيله گؤستريرسه، ايلکل بير بيچيمده، تهلوکه لي اولابيلير. کیچیک ياشداکيلار ذيکيره گؤتورولمه مه لي. اورتودوکس دينينده ده عيني ذيکيرلري ياپانلار وار. بو بيچيم حرکتلر هانگي دينده اولورسا اولسون تهلوکه لي اولابيلير. علویليکده يوخ بؤيله بير شئي. مئولويليکده بونو گؤردوم آما اونون آرتيستيک کولتورل بير ياني وار..
ترتیب ائتدی: گونتاي گنجآلپ
۲۰۰۸


text:
ینگی پارلمان آچیلیشیگه تیارگرلیک لر
افغانستان پارلمان سیلاویده غالب بولگن نامزد لر نی پارلمان مسولیتی لری بیلن تانیشتیریش مقصدیده بیش کون لیک اوقو کورسی پایتخت کابلده یولگه قوییلگن.
شوندی بیر حالتده پارلمان سیلاو لریده موفق بولمه گن بیر قطار ناراض نامزد لر بولسه ییغیلیشیب جمهور ریس همده شکایت لر گه ایتیشیش مقصدیده یولگه قوییلگن مخصوص محکمه دن سیلاو نتیجه سی نی بیکار ایتیش نی ایستب چیققن لر.
عین حالده پکتیا ولایتی مرکزیده بیر قطار نامزد لر ناراضی لیک نمایش لرینی یولگه قوییب کابل همده گردیز نی بیرلشتیروچی شاه یول نی بیر نیچه ساعت گه یاپیب قویگن .
افغانستان جمهور ریسی حامد کرزی بوندن بیر نیچه هفته آلدین دلو آیی نینگ باشلریده ینگی پارلمان نی آچیب بیریشینی اعلام ایتگن ایدی .
افغانستان نماینده لر کینگاشی نینگ دارالانشا باشلیغی گه کوره سنبله آیی نینگ 27 سیده یولگه قوییلگن سیلاو ده غالب دیب تاپیلگن نامزد لر گه مخصوص اوقو تیزیمی ایجاد ایتیلگن.
بو بیش کونلیک اوقو کورسیده غالب نامزد لری اوشبو اولکه همده بیر قطار دوست بولگن اولکه لر نینگ پارلمان متخصص لری نظری آستیده اوز مسولیت لرینی قبول قیلیش و اونگه قندی عمل قیلیش تانیشتیریله دی .
افغانستان نماینده لر کینگاشی نینگ باشلیغی غلام حسن بو حقده شوندی دیدی
"پارلمان نینگ اوچته اساسی وظیفه سی قانون نی نظارت ایتیش, حکومت نینگ عمل لری ، و اهالی دن وکالت ایتیش دیر بو ایسه اساسی همده سونگی مقصد صفتیده تعیین ایتیلگن دیر پارلمان منه شو اوچته اصلی ایش اطرافیده برچه بیانات لرینی بیریشگه تیارلنگن"
باشقه بیر تماندن ایسه موفقیت گه ایریشمه گن نامزد لر پایتخت کابلده یغیلیشیب سیلاو نتیجه لری بیکار ایتیلیش نی سورب چیقگن لر.
نارا ض نامزد لر گه کوره سیلاوده تورلی قلابکارلیک لر دن ایش آلینگن و اولر ده بو نی اثبات لاوچی حجت لر موجود دیر.
فاریاب ولایتی نامزد لریدن بیری رحمان اوغلی گه کوره مخصوص محکمه نتیجه سی اعلان بولمه سیدن آلدین پارلمان نی آچیلشی گه تیارکرلیک کورس لرینی یولگه قوییش قانون سیز دیر.
شوندی بیر حالتده گردیز ولایتی ناراض نامزد لر و اولر نینگ طرفدار لری کینگ کولمده ناراضی لیک نمایشینی یولگه قوییب حکومت دن مخصوص محکمه نینگ نتیجه لری اعلان بولمه گونگه قدر پارلمان نی آچیب بیرمس لیک نی ایستب چیقگن لر .
عین حالده افغانستان ده گی ناراض نامزد لر نینگ بیرلشمه سی اعضا لری بیز نینگ ایستکلریمیز گه اهمیت بیریلمس ایکن بیز منه شو کوندن باشلب افغانستان بویلب برچه ولایت لر گه اوز ناراضی لیک حرکت لریمیزنی یولگه قویه میز دیب ایتگن.
شوندی بیر حالتده افغانستان نماینده لر کینگاشی نینگ باشلیغی غلام حسن گه کوره افغانستان حکومتی تمانیدن موفق بولگن نامزد لر گه اوقو تیزیمی نی آرتگه چوزیش خصوصیده هیچ قندی بویروق بیریلمه گن.شوندی ایکن اولر اوز مسولیت لرینی عمل گه آشیره یاتگن لیک لرینی ایتدی .
افغانستان جمهور ریسی حامد کرزی ینگی پارلمان نی جاریی ییل دلو آیی نینگ باشلریده آچیب بیریش نی وعده بیرگن بیراق پارلمان نینگ اوز ایشی نی باشلشیی یوزه سیدن بولگن معما لر اوز جایده قالماقده .و حاضرگه قدر ایجاد ایتیلگن مخصوص محکمه نینگ هم نتیجه سی اعلان ایتیلمه گن.
بوندن الدین افغانستان باش قاره لاو چی سی هم سیلاو نتیجه لری بیکار ایتیلیشی نی ایستب چیققن ایدی بیراق سیلاو مستقل کمیسیونی همده شکایت لر گه ایتیشیش کمیسیونی سیلاو جریان لریکه اره لشیش قانون سیز دیب ایتگن ایدی .
جاری ییل سنبله آیی نینگ 27 سیده بولیب اوتگن سیلاو ده 2500 دن آرتیق کیشی 249 اورین گه ایریشیش اوچون اشتراک ایتگن ایدی.


text:
سعودی علماسی: "عیاللرنینگ ماشینه هیده شی باکره لیک نینگ تنززل گه اوچر ه شی دیر"
سعودیه عربستان لیک تنیقلی علما کمال نینگ اگاه لنتریشچه، اگر خاتین قیزلرگه ماشینه هیده ش حقوقی بیریلسه ، بو – مملکت ده باکره لیک توشنچه سی نینگ یوقالیشگه آلیب کیله دی.
علما حضرت لری اوز خواطرلری بتیلگن ینگی حساباتینی ینه مملکت نینگ عنعنه دارلیگی بیلن تنیلگن شورا کینگاشی گه هم تقدیم ایتگن.
حساباتده ایتلیشچه، خاتین – قیزلرگه ماشینه رولینی تاپشریش فاحشه بازلیک حیا سیزلیک، هم جنس بازلیک اخلاق سیزلیک و اجره لیش حاللرینی الیب کیله دی.
اوزلریگه ماشینه هیده ش حقوقی بیریلشی یولیده کوره ش آلیب باریب کیله یاتگن سعودیه لیک فعاللریگه کوره حسابات- " قیپ قیزللیک جنی لیکدن اوزیگه نرسه ایمس".
اولردن بیری نینگ بی بی سی گه ایتشیچه شورا کینگاشی خاتین – قیزلرنینگ ماشینه رولیگه اوتریش لریگه قویلگن نارسمی تحقیق نینگ آلیب تشله نیشگه عاید ایشنی کوریب چیقیش لریگه اوزلرینی ایشانترگن.


text:
اولوسی جرگه 1391 ییلی نینگ مالی بودجه سینی رد ایتدی
افغانستان اولوسی جرگه سی 1391 قویاش ییلی ده گی مالی بودجه نینگ توازنی بولمه گنی دلیلی بیلن رد قیلگن. اولوسی جرگه اعضالریگه کوره، افغانستان ولایت لریده اجره تیلگن رواجلنتیریش بودجه هم توازنی نظرگه توتیلمه گن. مذکور جرگه جمهور لیک ریاستی سرایی خوف سیزلیگی نینگ تامین لش و باشقه مسئله لری توغری سیده اجره تیلگن 14 ملیون دالر بودجه حقیده هم قرشی لیک کورسه تگن. بوندن آلدین راق سنا مجلسی هم 1391 قویاش ییلیده گی بودجه طرحی نی عادلانه سیز دییشیب، مملکت مالیه وزیری نی مذکور جلسه سیده چقیرگن ایدی. 1391 ییلیده گی مالی بودجه تورت اعشاریه 8 ملیارد دالر بولگن. مذکور مبلغ نینگ ایککی اعشاریه 7 ملیاردی عادی یا"جاری" و قالگنی ایسه رواجلنیش بودجه گه تیگیشلی. شونده ی بیر حالده مالیه وزیرلیگی، ولایت لرده اختصاص بیریلگن مالی بودجه لر کوپراق یول لر نینگ توزه تیش و برق بولیمیده صرف لنیشی نی ایتیب، مذکور بودجه همه ولایت لرده بیر رقم بولیشی امکانی یوق دیب معلوم قیلگن. عین دمده، جمهورلیک ریاستی سرایی نینگ خوف سیزلیگی نی تامین لش اوچون اجره تیلگن بودجه سیدن حکومت رسمیلری آرقه داش لیک بیلدیرگن. حکومت گه کوره، بلند مقام لی رسمیلری و جمهور لیک ریاستی سرایی امنیتی نینگ سقله ش مهم مسئله لردن حسابلنیب، شو اوچون کوپراق مبلغ اجره تیش کیره ک. حکومت رسمیلریگه کوره، جمهورلیک ریاستی سرایی ده ایشله یاتگن قریب اوچ مینگ ایشلاوچی نینگ آی لیک لری هم مذکور بودجه دن بیریله دی. حکومت نینگ 1391 ییلی ده گی پیشنهاد بولگن بودجه سی شونده ی بیرحالده اولوسی جرگه تمانیدن رد بولگن که، 1389 ییلیده مصرف بولگن بودجه توغری سیده حکومت و پارلمان آره سیده گی جنجل لر حل بولمه ی قالگن. اولوسی جرگه نینگ معلوم قیلیشیچه، قریب 14 وزیرلیک، 40 فایزدن آز راق رواجلنتیریش بودجه سی نی مصرف قیلگن. اولوسی جرگه بو مسئله اوچون مذکور وزیرلیک لردن جواب ایسته ماقده.


text:
فریدریش هؤلدرلین
فریدریش هؤلدرلین (آلمانجا: Friedrich Hölderlin) ـ آلمان ليريک شاعير. فریدریش هؤلدرلین کلاسيک چاغين و رومانتيزمين ان اؤنملی تمثيلجيلريندندير.
ایچیندهکیلر
یاشاییش[دَییشدیر]
فریدریش هؤلدرلین میلادی ۱۷۷۰- جی ایلده بۇ گونکو فدرال آلمانین لافن شهرینده دونیایا گؤز آچمیشدیر و آلمان لیریک شعرینین نهنگ نمایندهلریندن بیری ساییلیر.
زامانیله بویوک فیلسوف فریدریش هگل ایله دوست اولان هؤلدرلین، اورهگی آزادلیق عشقی ایله چیرپیندیغی اوچون، فرانسه انقلابینین دوستلاریندان بیری ساییلمیشدیر.
اثرلری[دَییشدیر]
هؤلدرلینین اثرلرینی ۴ یئره بؤلمک اولار:
- هوپهریون: 1797-1799 – جی ایللرده نظمه چکیلمیش بۇ لیریک رومان، شاعیرین ایچ حیس لرینی و حیاتا باخیشینی عکس ائتدیری.
- امپه دوکلس ین ئؤلومو: یونان فیلسوفی امپه دوکلس ین یاشاییشی حاقیندا نظمه چکیلمیش درام اثرده ن عبارت دیر.
- سوفوکلس ین درام اویونلاری: شاعیر میلاد دان ئؤنجه یاشایان یونان شاعیری سوفوکلس ین شعرلرینی آلمان دیلینه ترجمه ائتمیشدیر.
- و نهایت 1826- جی ایلده نشر اولونان شعرلرینین توپلوسو.
شعرلریندن[دَییشدیر]
حياتيم
ذيروه لره قالخماق ايسته ين روحومو
آشاغی يا چكدی
اوندان آسلانان سئودا.
كدر
اونو گوبودجاسينا بير كمان كيمی اییدی.
حياتی بئله وئرديم باشا:
گئديشيم بير دؤنوش
گليشيم ايسه بير گئديش.[۱]
قایناقلار[دَییشدیر]
- ↑ س. حاتملوی، اوچ آلمان شاعریندهن اوچ شعر.
- س. حاتملوی، اوچ آلمان شاعرینده ن اوچ شعر.


text:
6- زاهید
زاهید سؤزونو، هیدهجی منفی بیر کوت بئیین، گئج باشا دوشن و ظاهیرساز بیر تیپ آنلامیندا ایشلهدیر. زاهید چالیشیر ریاضت ایله مقصده چاتسین ولاکین اونون گؤروشلری دار و یوللاری محدود و فئیضی اولمایان مسیردیر، اودور کی ملامته شایان اولوبدور. زاهید ده اورهک یوخدور.
دیییر زاهید ائتمز منیمچون تفاوت،
قیاقوی غاز ایله آواز بولبول.
بو حیوانا آدم دیییرلر، منه دیو،
بو نادانا عاقیل دیییرلر، منه خول!
(8/11-2)
زاهید دانیشاندا، دانلامازدیم،
سولدان اگر آنلاسایدی ساغی.
(77/1-6)
دیییرلر زاهید سالوسا خلق ساده و صاف،
منیم کیمی رند و زیرک و قلاش.
(18/4-1)
ائوین دلینمهیه زاهید منی اوچاغ دانلا،
گؤرهن بو سادهلری باده وئرمییهن ایمان.
(27/8-1)
حکیم هیدهجینین شعرلری عمومیتله فلسفی ماهیت داشیییر. بـوتون دیوانیندا فلسفی ماهیت داشیمایان بیر بئیت بئله تاپیلماز. اصلینده تأکید ائتمهلیییک کی او، شعرده ده اؤزونو بیر فلسفه مدرّسی و معلمّی کیمی گؤرور و سانکی طلبهلرینه درس دئمک اوچون الینه قلم آلمیشدیر.
بیز اونون دیوانینی واراقلارکن، متنینده شایع اولان بعضی مضمونلاری قیسسا آچیقلامادان سونرا، میثاللار آشاغیدا سیرالاییریق.
1- وارلیق(= وجود)
وجود اصلدیر. بوتون وارلیقلارین قایناغیدیر، محض خئیردیر. شخصی و ذاتی وحدت ایله واحیددیر و بوتون شرطلردن اوزاق و بوتون قئیدلردن مطلقدیر. بو وجود، «حق» آدلانیر، صرف، خالیص و واجیبدیر. یعنی یالنیز بیر وارلیق واردیر کی او بیر «شاهید رعنا»دیر، «حق»دیر:
ـ لاوُجودَ وَ لا مُوجُودَ إلا الحَقْ.
ـ وَ لَیْسَ وُجُودٌ إلا الوُجُودَ الحَقْ.
ـ وَ الوُجوُدُ الحَقّ ُعَیْنُ الأشْیَاء.
هیدهجی دئییر کی حققین صیفتلری اونون ذاتیندان ناشیدیر، یعنی ظاهیردهدیر، باطینده دهگیلدیر.


text:
افغانستانده مخدره ماده چیکه یاتگنلرسانی 3میلیون کیشی گه ییتگن
افغانستان ساغلیق نی سقلش وزیرلیگی مملکت بویلب مخدرماده لرنی استعمال قیله یاتگنلر اوستیدن حسابات اوتکزگن.
بو وزیرلیک مذکور حساباتده افغانستان بویلب اوچ میلیون آدم مخدرماده لریدن لنه یاتگنینی اعلان قیلگن. بو رقم دن 1.4 میلیونی معتادلردن عبارت ایکنینی ایتیب، باشقه بیر میلیون باله مخدرماده لردن فایده لنیش گه یوز توتگنینی معلوم قیلگن.
افغانستان مخدرماده لرگه قرشی وزیرلیگی هم بو حسابات نی حمایه لب، دنیا همجمعیتی دن مخدرماده لرگه قرشی کوره شده کورسته یاتگن یاردملرینی دوام ایتدیریشینی سوره گن.
افغانستان ساغلیق نی سقلش وزیرلیگی مملکت بویلب اون مینگ دن آرتیق آدم اوستیدن اوتکزگن بو تیکشیرووده، اکثرآ ایرککلر مخدرماده لردن فایده لنه یاتگنی قید ایتیلگن. تیکشیرووده 9 فایز عیاللر 11 فایز باله لر مخدرماده لرنی استعمال قیله یاتگنی معلوم قیلینگن. وزیرلیککه کوره، باله لر اکثرآ تریاک، چرس، بابیتیراتا و الکول کبی ماده لردن فایده لنگن.
ساغلیق نی وزیرلیگی بو تیکشیرووده شهرلرگه قره گنده، قیشلاغلرده کون کیچیره یاتگنلرآره سیده معتادلر سانی آشیب باره یاتگنینی معلوم قیلدی.
افغانستان ساغلیق نی سقلش وزیری فیروز الدین فیروز بوگون تیکشیروو نتیجه سینی کابلده اعلان قیلیب، مملکت بویلب مخدرماده لرنی استعمال قیله دیگنلر سانی آشیب باره یاتگنی باره سیده تشویش بیلدیردی:"مخدرماده لردن فایده لنووچیلر سانی 2005 ییلده قریب 9 یوز مینگ، 2009 ییلده 1 میلیون، 2012 ییلده 1 میلیون و آلتی یوز مینگ و نهایت 2014 ییلده اوچ میلیون گه آشگن. بو جوده تشویشلنرلی". دییدی فیروز جنابلری
ساغلیق نی سقلش وزیری مخدرماده لرگه بیریلگن لرنی دوالش اوچون افغانستان بویلب ایکی مینگ و بیش ته بستر موجود ایکنی نی ایتیب، بو رقم گه قره گنده، ییلیگه 40 مینگ معتادهم دوالنمسلیگی ممکنلیگی نی تاکیدله دی.
اونگه کوره، اوتگن اون ییل ایچیده معتادلرنی ساغلیق مرکزلریده یاتقیزیب دوالش ایشلری ایجابی نتیجه بیرمه گن و فایده لنیش حاللرینی کمه یتیریش اوچون مردم نی مخدرماده لر ضررلری باره سیده آگاه لنتیریب، تقاضا نی آزه یتیریش کیره ک.
عین حالده، افغانستان مخدرماده لرگه قرشی کوره ش وزیرلیگی هم مذکور تیکشیروونی حمایه قیلیب، دنیا همجمعتی دن مخدرماده لرگه قرشی کوره شیش ده جدی یاردم کورستیشینی سوره ماقده.
اما افغانستان ساغلیق نی سقلش وزیرلیگی مملکت ده مخدرماده لرگه قرشی کوره شیش همده فایده لنووچیلرسانی نی آزه یتیریش ده رسانه لر، مکتب، مدرسه و سکتورلر ارا همکارلیک لر آرقه لی جدی کوره ش آلیب باریلیشی ایجابی نتیجه بیریشی ممکنلیگی نی تاکیدله ماقده.


text:
خزان اولجاق سوسار بولبول ولی بستاندان آیریلماز
اؤزو ساکت اولورسا ، فطرتی داستاندان آیریلماز
منه غربت بهشت اولسا ، نهایتده غریبم من
آنایورد قایغیسی، هئچوقت آییق وجداندان آیریلماز
وفانی، ظلم ایله سورگون دوشن یوسف دن اؤیرندیم
اؤزو قول تک ساتیلمیشسا، اوره ک کنعاندان آیریلماز
بلادان جان قاچیرماز عهدینه ثابت قالان عاشق
آدی اوستونده دیر، طوفان قوشو طوفاندان آیریلماز
دئسم جانیم سنه قربان ، ده گیل بو شأنینه لایق
دئسم کؤنلوم سنه پیشکش، کؤنول کی، جاندان آیریلماز
شاخان شیمشکلری سؤندورمه ظالم، سن بیلیرسن می
کی اودلار اؤلکه سینده ، اود – الوو وولقاندان آیریلماز
جهاندا کیم گؤروب قان قارداشی قارداشدان آیریلسین
قوروجان، جاندان آیریلسا ، قیزیل قان قاندان آیریلماز
ریاسیز عاشق اولسان ، آیریلیق افسانه دیر ، سؤنمز
حقیقی عشق بیر بالدیر کی، شهدی شاندان آیریلماز
کریم مشروطه چی ( سؤنمه ز )
اولین نفری باشید که نظر میدهید!


text:
بیر گون یونس نقاش قورخولو و هووشنه لی اوره ک ایله امام هادی(ع) حضرتلری نین یانینا گئدیب دئدی: ای منیم آغام! منیم عائله م اوچون یاخشی لیق ایسته!
امام(ع) بویوردو: نه خبر اولوبدور؟! یونس دئدی : تصمیم دوتموشام بوردان گئده م.
امام هادی(ع) بیر حالدا کی گولومسوله نیردی بویوردو: نییه ؟!
یونس دئدی: موسی بن بغا (بنی عباس حؤکمرانلیغی نین بؤیوکلریندن بیریسی ) منه بیر ده یه رلی اوزوک قاشی تاپیشیردی و مندن ایسته دی اونون اوستونده نقش قازام. من ایشله ینده قاش ایکی یئره بؤلوندو. گره کدیر صاباح اونو تحویل وئرئیدیم. بو حال دا صاباح یا منه مین شاللاق ووراجاقلار یا اؤلدوره جکلر.
امام هادی (ع) حضرتلری بویوردو: ائویوه قاییت، صاباح خئیر بیر زاددان باشقا ائشیتمه یه جکسن!
صاباح گئنه یونس ، قورخولو و تیتره ک حالدا امامین قوللوغونا یئتدی و بویوردو: مأمور گلیبدیر اؤزوک قاشین ایسته ییر.
امام(ع) بویوردو: قاییتگیله ! خئیردن باشقا هئچ زاد گؤرمه یه جکسن!
یونس سوروشدو: ای منیم آغام! اونا نه دئییم؟
امام(ع) گولومسوله نیب بویوردو: قاییت و هر نه دئدی اونا قولاق آس! خئیردن باشقا بیر زاد گؤرمه زسن!
یونس گئتدی ، بیر آز سونرا گولوش دوداقلاریندا ، قاییدیب حضرته بویوردو: ای منیم آغام مأمور دئییر، کنیزلریمین بیر بیرلریله میرتلاری واردیر ، آیا او قاشی ایکی یئره بؤله بیله رسن کی بیزده سنی یوخسوللوقدان قورتاراق؟
امام هادی(ع) سئوینجک گؤیه ساری باخیب بویوردو: « ای تانری! حمد و تعریف، یالنیز سن اوچوندور و تشککور ائدیرم کی بیزی او آداملارین ایچینده قرار وئریبسن کی سنی ایسته ییب تعریف ائدیرلر.
قایناق: امالی طوسی، ص ۲۸۸
چئویره ن: الف.عظیمی بیلوردی
اولین نفری باشید که نظر میدهید!
برای عضویت در خبرنامه پیامکی، اطلاعات خود را وارد کنید
عزیزان علاقه مند به دریافت مرتب روزنامه ساقی آذربایجان از طریق پست می توانند با دفتر روزنامه تماس حاصل نموده و یا به سامانه پیام کوتاه روزنامه پیامک بفرستند.
اشتراک یکساله: 340 هزار تومان
اشتراک شش ماهه: 170 هزار تومان
ضمنا هزینه بسته بندی و ارسال از طریق پست بر عهده روزنامه می باشد.
از مسئولین محترم استان که وعده های آنان در این ستون پیگیری گردیده خواهشمند است توضیحات خود را در خصوص علل عدم تحقق وعده های داده شده جهت اطلاع شهروندان محترم و تنویر افکار عمومی به دفتر روزنامه ساقی ارسال فرمایند.


text:
تئلیم خان´ین حیاتینا قیسسا بیر باخیش
دوغوم ایلی: 1763 م
اؤلوم ایلی: 1831 م
«بو گونه قده ر تانینیب اؤیرهنیلمیش ایران فلاتینین اراضیلری تورکلری دوغولوب یاشامیش و آنا دیلینده یازیب یاراتمیش ان گوجلو و بؤیوک سؤز اوستادی قاراخانی´ن نوهسی و تئیمور خان´ین اوغلو تئلیم خان اؤلموشدور»[1][1]
تئلیم خان 70 یوخسا 75 ایل یاشاییبدیر. ساوا´نین مزدهقان ماحالینین مرهغئی (ماراغایا؟) کندینده یاشاییب، دونیایا گؤز یوموبدور. تئلیم خان´ین بیزه یاشاییشی یوخ یارادیجیلغی اؤنه ملیدیر، نئجه کی نئچه ميلیارد اينسان ایندییه کیمی گلیب، یاشاییب، اؤلوب گئدیبدیرلر آنجاق کیمسه اونلاری خاطیرلامیر، نئیه اونلار، هئچ بیر شئیی یاراتماییبدیرلار، تئلیمخان دا بیر یارادیجیدیر کی بیزه یوزلرجه تورکجه شئعر یارادیبدیر، تئلیمخان اوغوز ائلینین تورکمان قولونداندیر، ایندی ایکی عئراق´دا یانی عرب عراقی (کرکوک، توز، اربیل) و عجم عراقی (اراک) یاشایان تورکمانلار هامیسی آذربایجان تورکجهسی دانیشیرلار، و اونا گؤره ده تئلیمخان بیر آذربایجان شاعیری کیمی تانینیر،
تئلیمخان´ین شئعری لیریک عئین حالدا رئال (گئرچک) بیر شئعردیر. تئلیم خان دا چوخلو باشقا شاعیرلر کیمی ادبی حیاتین طوفانلی بیر عئشق ایله باشلاییبدیر. مختومقلی تورکمن شاعیری منگلی خانیمی سئودیيی کیمی، جعفرقلی کرمانجی کرمانج-تورک خوراسان شاعیری مرواری نی سئودیيی کیمی تئلیم خان دا شئعرینی مئهری خانیم´ین سئوگیسیله باشلاییبدیر. و بو سئوگی تئلیمخان´ی اؤلکهدن اؤلکهیه سالاراق، اؤنون شئعرلرینده دیلدن دیله سالیبدیر. کمالی´نین یازدیغینا گؤره تئلیم خان مئهری دئیه شیراز´ا گئدیب و نئچه ایل شیراز´دا قالیب سونرا اؤز آنا یوردونا قاییدیبدیر. تئلیم خان بو کندده ائولهنیب و اوغول – قیز صاحیبی اولوبدور. تئلیم خان´ین نوهلری ایندی ده ساوا´نین مزدهقان ماحالیندا یاشاییرلار.
بیزیم اوچون بؤیوک نیسگیل بودور کی هله ده تئلیمخان´ین دیوانی چاپ اولماییبدیر و اونون مزارینا بیر سیمگه (نماد) تیکیلمهییبدیر. رحمتلی علی کمالی ایللر بویو چالیشیب تئلیمخان´ین دیوانین توپلاسا دا آنجاق اونون یئرسیز اؤلومو و بیر سیرا آیری مسالهلر تئلیمخان´ین دیوانینین یاییلماسینا مانئع اولدو. ایندی اونون دیوانین توپلاییب چاپ ائتمک و اونون مزارینا باشقا شاعیرلر کیمی بیر سیمکه تیکمک هامیمیزا بیر میللی گؤرهو (وظیفه) ساییلیر.
بؤیوک آددیم
دوکتور علی کمالی´نین بؤیوک امکلرین خاطیرلایاراق، بو ایل نئچه تورک شاعیر و یازیجی طرفیندن هر ایل تیر آیینین سون (آخیر) پنجشنبه – جومعهسی تئلیم خان گونو آدلاندی. بونا گؤره ده بوندان بئله هر ایل بوگون تئلیمخان´ی خاطیرلایاق دئیه یازارلار، شاعیرلر، آراشدیجیلار و تئلیم´ی سئوهن اينسانلار مرهغئی کندینده تئلیم´ین خاطیرهسینه سایغی گؤسته رهجکلر. تئلیمخان´ا سایغی گؤسته رمک بوتون اينسانیيته، ادبيیاتا سایغی گؤسته رمکدیر. تئلیم خان تورک ادبيیاتینین ذیروهلریندن بیریسیدیر.
ساوچی اوغلو
--------------------------------------------------------------------------------
[1] تئلیم خان حیاتی و یارادیجیلیغی، دکتر کمالی، دکتر زهتابی ص 51


text:
بی بی سی اوزبیک خذمتی شمالی سرپل ولایتیده
بی بی سی جهان خذمتی افغانستان نینگ شمال غربی حدود لریگه اوزبیک تیلده گی رادیو ایشتریشلرینی کینگراق یاییشگه قرار قیلدی.
اوزبیک جماعه لری کته بولگن جوزجان و سرپل ولایت لریده گی تینگلاوچی لرگه سرایش رادیو 91.1 اف ام بیلن امضا لنگن همکارلیک طفیلی مذکور رادیو بی بی سی اوزبیک خذمتی نینگ بیر ساعت لی ایشیتتیریشلرینی هر کونی محلی وقت بیلن ساعت 17.30 دن باشلب 18.30 گچه هواگه اوزته دی.
سرایش رادیو 91.1 اف ام شخصی رادیو بولیب، تینگلاوچی لرنینگ مهم قسمینی عیاللر تشکیل قیلیشه دی .
شونینگ دیک، رادیو خاتین- قیزلرنینگ معارف و اولرنینگ جمعیت دن توتگن اورنی کبی نازک مساله لرگه بغیشلنگن ایشیتتیریشلر تیارلیدی .
سرایش رادیو سی ینگی لیک و خبرلرنی ، همده یاشلر و تعلیم تربیه، مخصوص"بحث برنامه " کبی ایشیتتیریش، قیسقه درمه همده سپورت گه عاید دستور لرنی هوا گه اوزته دی .
بو رادیو نینگ تولقین لری باریب ایته دیگن منطقه نینگ اکثر اهالی سی اوزبیک تیلیده سوزله شه دی .
سرایش رادیو سی اساسچی سی و باشلیغی فریده رحیم عزیزی بوندی دیدی:" رادیو میز نینگ هر بیر خادمی بی بی سی بیلن همکارلیکده نهایت خرسند. همکارلیک توزگنمیز طفیلی بی بی سی دستور لری منطقه میزده یشه ی دیگن اوزبیک زبان تینگلاوچی لر میزگه خالص و بی غرض ینگی لیک لر همده معلومات لرنی ایتکزیب بیریش امکانینی یره ته دی . بو سرایش رادیو سی و تینگلاوچی لری اوچون خوش خبردیر".
بی بی سی مرکزی آسیا خذمتی باش محریردی حمید اسماعیل نینگ ایتیشیچه" خلق ارا ینگی لیکلر و خبرلر افغانستان نینگ عینا بو منطقه سیگه آسان ایتیب بارآلمیدی. سرایش رادیو سی بیلن امضا لنگن همکارلیک نتیجه سیده اوزبیک ایشیتتریشلر میز اوزبیک زبان تینگلاوچی لری میز اوچون مولجللنگن. خصوصا، قیشلاق جای لرده استقامت قیله یاتگن عیاللرنی نظرده توترسک، بو اولر اوچون دنیا نینگ تورلی برچکلریدن ینگیلیکو تحلیللرنی اوز آنه تیلیده ایتکزیب بیریشنی انگله ته دی".
بی بی سی خذمتی بی بی سی جهان خذمتی نین قسمی دیر.


text:
کالیفرنیاداقی یانغیندا اؤلِنلر ۲۱ آداما یتدی
یانغین سبأپلی ۳۵۰۰ اؤی کۆل بۇلدی
آمریکانینگ کالیفرنیا ایالتینده ۳ گۆندن بأری کنترل آستینا آلینیپ بیلینمه یأن یانغینلاردا ۲۱ آدام اؤلدی، یۆزلرچه آدامینگ دِرِکسیز ییتندیگی آیدیلیر.
یانغین سبأپلی ۳۵۰۰ اؤی کۆل بۇلدی.
۷۰ مۆنگ هکتار مؤچبِرینده یر یاندی.
قوری هۇوا و آشاتیز یل یانغینی سؤندۆرمأنی قینالدیار.
کالیفرنیانینگ دمیرقازیغی نینگ اولی بؤله گی کۆله اؤورۆلدی.
۲۰ مۆنگ آداما اؤیلریندن چیقیپ باشغا یرلره گؤچمه گی ایسله ندی.
۵ مۆنگ آداملیق کالیستوگا شأهِرچه سی بۇشالدیلدی.
بۇشالدیلماغی ایسله نن ۱۱ مۆنگ آداملیق سونوما شأهِرچه سینه ده گؤنگدن کۆل یاغیار.
دینگه سونوما بؤلگه سینده ۵۵۰ آدام دِرِکسیز یتدی.
قۇنگشی ایالتلردن گلن قۇشماچا تۇپار بیلن ۸۰۰۰ یانغینی سؤندۆریش ایشچیسی یانغینی کنترل اتمأگه سینانشیار.


text:
رای بیریش جریانی باشلندی
محلی وقت بیلن ساعت یتتی ده افغانستان بویلب رای بیروچی مرکزلر آچیلدی. افغانستان خلقی سیلاو گه حصصه قوشیشلری بیلن اوز وکیللرینی سیلیدیلر.
قریب اون ایککی میلیون رای بیروچی لر بولگن اما برلشگن ملتلر تشکیلاتی بیش و یتتی میلیون کیشی پارلمانی سیلاوگه حصصه قوشسه سیلاو نینگ موفقیت لی دیب بهالش ممکن لیگینی اورغوله گن.
افغانستان بویلب 2500 کیشی ایککنچی دور پارلمانی سیلاوگه اوزینی نامزد ایتگن.
افغانستان نماینده لر کینگاشی نینگ 249 نفر اعضاسی بولیب شو جمله دن 25 فایزینی خاتین قیزلر بولیشی قید ایتیلگن.
پارلمانی سیلاو نینگ بولیب اوتیشی استانه سیده امنیتی خواطرلرقوشیمچه اهالی سیلاو جریانیده قلاب کارلیک یوزبیریشدن خواطرده بولگنلر.
اما مستقل سیلاو لرکمیسیون مسووللری احتمالی یوزبیره دیگن قلاب کارلیک لرنی آلدینی الیش اوچون جدی اعتبار قره تیشینی اورغولب کیلماقده.
عینی حالده افغانستان حکومتی سیلاو امنیتی نینگ تامین لش اوچون قریب اوچ یوز مینگ امنیتی کوچلری نینگ افغانستان بویلب وظیفه لنتریلگنینی تاکیدلیدی.
ضرورت بولگن حالده ایساف کوچلرینی هم افغان کوچلری بیلن یاردم قیلیشی کوتیله دی.
مستقل سیلاولر کمیسیونی افغانستان بویلب التی مینگ رای مرکزلری نینگ موجوبولگنینی ایتیب اوشبو مرکزلر نینگ محلی وقت بیلن 4 عصرگه چه آچیق بولیشینی معلوم قیلگن.


text:
اوکراینا آمئریکانین ام-۱۶ آوتوماتلارینی ایستحصال ائدجک. آخار.
آز خبر وئریر کی، بو بارهده اینفورماسییا «اوکروبورونسئرویس» دؤولت شیرکتینین سایتیندا یئر آلیب. آرتیق رسمی کیوله آمئریکانین «آئروسکرافت» شیرکتی آراسیندا راضیلاشما دا ایمضالانیب.
قید ائدک کی، «آئروسکرافت» شیرکتی اوکراینالی امیقرانت ایقور پاستئرنیاک طرفیندن یارادیلیب. م-۱۶ آوتوماتلاری دئمک اولار کی، دونیانین اکثر اؤلکهلرینده ایستیفاده ائدیلیر. آوتوماتلاردان داها چوخ ایسرائیل، آوسترالییا، فرانسا، آمئریکا، کانادا، گرجستان و دیگر اؤلکهلر یارارلانیر.


text:
گئجه لر
دوت الیمدن بو همان الدی فراقیندا سنی
یادیما سالماق همان باشا چالاردیم گئجه لر
حوسنو روخسارینی رؤیاده چکردیم قلمه
قلبیمی قاب ائلییب قابا سالاردیم گئجه لر
بونا خاطیر کی آدین دوشمه یه اغیار الینه
دوز کیمی آدیوی یازدیقجا یالردیم گئجه لر
بئله سیزلاردی اورک یادینا سالدیقجا سنی
قوش کیمی یئرده دوشردیم چاپالاردیم گئجه لر
بلکه سن ساغ یاشاییب ، ساغ دولانیب ، ساغ گزه سن
گؤزلیم هر قادان اولسایدی آلاردیم گئجه لر
سن رقیبیمله گونوز سیره چیخاردین چمنه
من ده عشقینده سولاردیم سارالاردیم گئجه لر
گؤزلرین یادیما دوشدوکجه اسردی بدنیم
سینه می دیرناق آتاردیم پارالاردیم گئجه لر
تابلو اوستونده چکردیم سنی مین زحمتی لن
بیر باخیب اوستونه تئز رنگی جالاردیم گئجه لر
ایندی ده گئتمه لی سن گئت دئمیرم من ده گلیم
قاللام اول حالدا کی اوّلده قالاردیم گئجه لر
مکتب عشقیده مجنونیله من با هم ایدیک
غم ییغاردیم سینه مه غم قالایاردیم گئجه لر
مجنون اؤز عشقینی لیلایه گؤره بیلدیردی
من گونوز یازدیقیم عشقی قارالاردیم گئجه لر
بو گوزل شعر اوستاد هوشنگ جعفری دن دی
Filed under: استاد هوشنگ جعفری,تورکی شعرلر Türkcə şeirlər | Tagged: هوشنگ جعفری,گئجه لر شعری,آذربایجان شعرلری,استاد هوشنگ جعفری,اشعار هوشنگ جعفری,تورکی گوزل شعرلر,تورکی شعر,تورکجه شعرلر,شعرهای ترکی هوشنگ جعفری |


text:
قازاقیستاندا بیر آلتین آدام داها تاپیلدی
قازاقیستاندا بیر آلتین آدام داها تاپیلدی
داها دوغرو ایفاده ایله، بیر آلتین قادین، آلتین پرنسئس تاپیلدی. بیلیندیگی كیمی سون زامانلاردا قازاقیستاندا آلتین آدام تاپیلدیغی خبرلرینه تئز-تئز راست گلیریك. بو آلتین آداملار م.اؤ. دؤورلره ویا م.س. ایلك عصرلرده حؤكم سورموش ساكا و هون توركلرینه عاییددیر. چوخ ساییدا آلتین گئییملرله گؤمولموش بئله آلتین آداملارین تاپیلماسی، او دؤنمده توركلرین آتالارینین مورفه بیر حیات یاشادیقلارینین دلیلی ساییلمالیدیر.
بیلیندیگی كیمی، ایلك آلتین آدام 1970دا ائسیك كورقاندا تاپیلمیشدی. سون ایللرده ..............
آردینی اوخو/ Ardını oxu


text:
"آلیشیق"؛ هر بیر دورومدا سورکلی سورن دوروما دئییلیر. بیر جور دادانماق دئسک یاخشیدیر. هر بیر آلیشیقلیغین سونو واردیر. آلیشیق دورومونا دوشن هر بیرکس، نسنه، اولای اؤزونو بیتیرمک زوروندا دیر. سونونا چاتماماق، تکجه آلیشیقلیقدان چیخماق ایله اولار. اودو یاندیرماق ایستهینلر اونو آلیشدیرا بیلسهلر، سونمهییندن قورخمازلار. اودونو یئتیرهنهدک اود یاناجاق.
بیر آتا سؤزوموز واردیر بو عنواندا؛ دادانانلا قودورانی ساخلاماق اولماز. اویوشدوروجولارا آلیشانلار، آلیشدیقلاری چاغدان، سونلارینا یاخینلاشارلار. اونلاری دوردوران تکجه شئی، آلیشیقدان قورتولا بیلمکلری اولا بیلر. یوخسا اؤزلری اؤزلرینه سون قویمالیدیرلار. اولا بیلسین بو آلیشیقلیق ایلک باخیشدا یاخشی بیر شئیلهره ده اولسون. داواملانان زامانلار گؤروشده اؤزونه یاخشی اولسا دا، سونو بللیدیر. بئله ساناق، بیزیم هرگون گوجوموز آتیر، گوجوموزون آرتماغینا دا آلیشیریق. دونیادا اولان بوتون گوجلری دئویرمهیه ده آلیشیریق. سونسوز گوج، اؤزوموزو ییخا بیلر. دا گوجسوزلویه آلیشدیغیمیز آن دا سونوموز یئتر.
دونیادا گؤزه گؤرولوب، دویولا بیلن هر بیر وارلیغا آلیشدیغیمیز آن، سونوموزا چاتا بیلهریک. چوخ تئز سونا چاتماق ایستهمیریکسه، آلیشدیقلاریمیزدان قورتولمالیییق. هم یاخشی آلیشیقلاردان، هم ده کؤتو آلیشیقلاردان قورتولماق اوچون، آلیشدیغیمیزی گؤرمهلیییک. آلیشدیغیمیزی گؤرمهسک، آلیشیقلی اولدوغوموزا دوشونمویوب، سونوموزو گؤرمویهجهییک.


text:
1-
بیر آز
اؤزونوز حاققیندا دانیشین، اوخوجولاریمیز سیزی تانیسین.
من 1966-جی ایلده گونئی آذربایجانین موغان بؤلگه سی
نین خوروزلو ماحالی نین لیملی کندینده دوغولموشام. داغلارین قوینوندا یئرلشن بو
محروم کندده دونیا ایله، وارلیقلا تانیش اولماغا باشلامیشام. کندیمیزده
یازیب-اوخوماسی اولان آداملارین سایی چوخ آز ایدی. اولانلار
دا شهرده چالیشیب ائولرینه پارا گؤندریردیلر. کیچیک بیر
مکتب وار ایدی کندیمیزده. اورادا باشلادیم اوخوماغا. فارس دیلینی ایلک اؤیرنمه
یه باشلادیغیمدا شوک دوروملا قارشیلاشدیغیمی اونوتمورام.
الیمیزده کی کیتابلاردا یازیلان متنلری نه من آنلایا بیلیردیم، نه ده ائویمیزده
آنلایان وار ایدی. بئلجه باشلاندی اوخوماغیم. ان بؤیوک قارداشیمین حاققیندا
ائویمیزده سایقیلی سؤزلر ائشیدیردیم. آنجاق گؤرمه میشدیم. او، اردبیلده تحصیل
آلیردی. یالنیز یای تتیلینده گلیردی کنده. شهره نئجه گئتدیگینی خاطیرلامیردیم.
سادجه سیرلی بیر یئرده یاشادیغی حاقدا چوجوقلوق خیالیمدا بیر شئیلر دولاشیردی.
کندده چوخ بؤیوک اولمایان تارلامیز وار ایدی. بیر ده آتامین کندده کیچیک بیر دوکانی
وار ایدی. حیات قایناغیمیز بونلار ایدی. بؤیودوکچه کندیمیزده آغیر عایله
لی اولانلارا شاهید اولوردوم کی، اونلارین هئچ بیر
تارلالاری یوخ ایدی. اونون-بونون تارلالاریندا چالیشیب عمله لیک ائدیردیلر. بونا
چوخ اوزولوردوم. اؤزللیکله اونلارین من یاشدا اولان اوشاقلارینداکی آشاغیلیق و
یوخسوللوق کومپلئکسینی گؤردویومده ایچیم سیزلاییردی. کیچیک کندیمیزده اصلینده زنگین
ساییلاجاق کیمسه یوخ ایدی، آنجاق چوخ آشاغی سوییه ده یاشایان
9-8 عایله وار ایدی. بو یوخسوللوغا
باخمایاراق، طبیعت کندیمیزده گؤزللیگینی هر کسله برابرجه پایلاشیردی. دره لرده
کندین قیزلاری بولاق اوتو
ییغاراق شرقی سؤیلردیلر. بونلار منیم اوچون ایندی گؤزلریمی یاشاردان خاطیرلر. کندده
سو قیتلیغی
اولدوغوندان یایین ایستیسینده قیزلار دره ده کی گؤلده چیمردیلر. منده اوشاق
اولدوغوم اوچون اونلارا قاتیلاردیم. بعضن ده قیزلار منیم کیمی اوشاقلاری تپه نین
باشیندا بکچی قویاردیلار کی، گؤله دوغرو گلن کیشیلر اولورسا خبر وئرک. او قیزلارین
چیلپاق بدنلری نین گؤرونتولری داها سونرا گؤزلریمین اؤنونده شعرییتین اؤرنگی کیمی
جانلانیردی. اورتا مکتبده اوخودوغوم زامان بعضن بو منظره نی شعره دؤنوشدوروردوم:
چئشمه نین باشیندا گؤزل
بیر پری
اوزانان یوللارا تیکدی
گؤزونو
گؤردو کی، یوللاردان
کیمسه گلمه ییر
سویونوب بولاقدا یودو
اؤزونو.
بئله ایدی کندیمیزده کی حیات شکلیمیز. اینسانلارین
حیاتدان بؤیوک بکلنتیلری اولمازدی. هر کس گونده لیک یئمگی نین آرخاسیندا ایدی.
یازدا و یایدا تارلالاردا چالیشیب قیش اوچون هم اؤزوموز، هم ده حئیوانلاریمیز اوچون
آزوقه توپلاردیق. اوتلاری دریازلار، تارلالاردا
آرپا-بوغدا بیچر و آتلا، ائششکله کنده داشییاردیق. چتین
حیات ایدی. ایندی او حیات شکلی دَییشمیش. آنجاق چتین اولسا دا، چوخ شرفلی و امکله
دولو حیات ایدی. لئو تولستوی «ندن
آشاغی صینیفلرده زنگینلرده اولان
اوموتسوزلوقلار یوخدور؟» سوالینا
بو شکیلده جاواب وئریر: «چونکو
اونلار سورکلی امکله مشغولدورلار و حیاتلاریندا بوشلوق مئیدانا چیخمیر.»
بو اوزدن ده تولستوی اؤزو ده بوتون زنگینلیک ایمکانلارینی بوراخیب
موتلو حیاتی یاخالاماق اوچون پینه
چیلیکله مشغول اولدو و ان اؤلمز و اؤنملی اثری اولان «صنعت
ندیر؟» کیتابینی بو زامان یازدی.
بو آچیدان ایندیکی حیاتیمین اسکی حیاتیمدان داها یاخشی اولدوغونو سؤیله مزدیم. امک
اینسانین اخلاقینی دوغروجا شکیللندیرن عامیلدیر.
کند حیاتیمیز بو شکیلده داوام ائدیردی. آرتیق
یازیب-اوخومام وار ایدی. کنده گلن مکتوبلاری منه اوخوداردیلار. کندیمیزین عسگرلیکده
اولان گنجلریندن گلن مکتوبلار. اردبیل شهرینده درس اوخویان قارداشیمدان گلن
مکتوبلار. قارداشیمین مکتوبلاری خاریجینده مکتوبلارین هامیسی فارسجا اولاردی.
قارداشیم چوخ گؤزل تورکچه مکتوبلار یازاردی. تورک دیلی ایله تانیشلیغیم قارداشیمین
ائویمیزه یازدیغی مکتوبلارلا اولدو. او مکتوبلارین بیر قیسمی هله ده قالیر. منیم
عزیز و دیرلی وارلیغیم کیمی. میللی شوورومون بیچیملنمه سینده قارداشیمین بؤیوک
رولو اولدو. قارداشیم اورتا مکتبی بیتیریب عسگرلییه
گئتمیشدی. پهلویلرین زامانی ایدی و تورک دیلینه آشیری شکیلده یاساقلار تطبیق
ائدیلیردی. عسگرلیکده قارداشیمین بیر دوستونو یاخالامیشلار. چانتاسینداکی تورکچه
کیتابلاردان دولایی. او دوستونو حربی محکمه یه سؤوق ائتمیشلر کی، پانتورکیست
ادبییاتی اوردونون ایچینده یاییر. قارداشیمین داها سونرا آنلاتدیقلارینا گؤره او
تورکچه کیتاب اوخویان گنجدن خبر چیخمامیش. باشینا نه لر گلدیگینی کیمسه بیلمه میش.
آنجاق او عسگرین قارداشیمدا بیر نئچه کیتابی قالمیشدی. بو کیتابلاری قارداشیم اونو
گؤرمه یه گئدن آتام واسیطه سی ایله کنده گؤندرمیشدی. آتامین یازیب-اوخوماسی
اولمادیغی اوچون نئجه تهلوکه لی ایش گؤردویونو بیلمه میش. قارداشیم دا کیتابلاری
کنده گؤندرمگی دوشونموش. کیتابلارین ایچینده فوضولی نین دیوانی دا وار ایدی. بعضی
غزللرین و
«لئیلی و
مجنون»
پوئماسی نین بیر یئرلرینه خط چکمیش و مکتوبدا منه یازمیشدی کی، بو
غزللری و شعر پارچالارینی ازبرلرسن،
گلدیگیمده سنه ایکه رلک (دوچرخه)
آلاجاغام. من ده ایکه رلک
سئوداسی ایله ازبرله میشدیم. او زامان ازبرله دیکلریم هئچ بیر زامان اونودولمادی.
بئلجه من فوضولی ایله تانیش اولدوم. فوضولی ایله تانیشلیغیم یولومو آچدی. فوضولی
اولدو منیم سیرداشیم. بعضن ان آجی گونلریمده فوضولی نین غزللرینی،
شعرلرینی تکباشیما اوخویوب ایچیمی راحاتلادیرام. داها سونرالار قارداشیم قوجاغیمدا
جان وئردیگینده سون سؤزو بو اولدو: «منیم
مزار داشیمین اوستونو فارسجا
یازدیرما، تورکچه یازدیر.»
ایندی اردبیلین «غریبلر»
مزارلیغیندا بیر مزار وار کی، اوزرینده تورکچه بیر شعر پارچاسی یازیلمیش.
بئشینجی صینیفده
اوخودوغومدا ایراندا اینقیلاب
اولدو. اینقیلابدان آز سونرا اؤلکه ده نیسبتن دئموکراتیک موحیط اولوشموشدو. پیشه
وری نین زامانیندا چاپ اولان درسلیک کیتابلاری یئنیدن
یاییلدی. بوتون بو کیتابلاری آلیب اوخودوم. بیر چوخ آنا دیلینده درگی و قزئتلر
چیخدی. تورک دیلی
نین نفس آلماسینا ایمکان یاراندی. داها سونرا ایسلام رئژیمی اؤزونو و دایاناقلارینی
برکیتدیکدن سونرا هامیسینی قاپاداجاقدی. باکی رادیوسونو ائویمیزده سورکلی دینله
دیگیمیز اوچون سووئت آذربایجانینا بیر تمایولوم وار ایدی. بو اوزدن ده ایراندا
سووئت یانلیسی کوممونیست تشکیلاتلارا مئییللی ایدیم. باکی رادیوسوندا سسلنن و
موغاملاردا اوخونان غزللری
کاسئته یازیب شعرلرینی ده دفتریمه کؤچوروب ازبرلردیم. ایران موحیطینده کی
ایمکانسیزلیقدان بئله ایمکانلار یاراداردیق. شهره گئتدیکدن سونرا آنکارا رادیوسونو
دینله مک ده بونا
اکلندی و تورکچمین میقیاسی درینلشمه یه، گئنیشله مه یه باشلادی. اورتا مکتبی
بیتیریب تبریز دیش دوکتورلوغو اینستیتوتونا گیردیم. تبریزده بیر
صحیفه سی تورکچه چیخان بیر قزئتده
یازدیغیم شعرلریم و کیچیک هئکایه لریم چاپ اولاردی. سووئتلرین داغیلماسینا یاخین
زاماندا ائیوازطاهانین تئهراندا
یاییملادیغی «یول»
درگیسینده ده شعرلریم و هیکایه لریم چاپ اولوردو. اونیوئسیتئتدن بللی دوشونجه
لریمدن دولایی منی اوزاقلاشدیردیلار. 1985-جی ایلده سرحددی کئچیب سووئتلره گلدیم.
سووئتلرین سییاستی قارباچوف
ایش باشینا گلدیکدن سونرا دَییشمیشدی. 45 گون منی توتوقلو ساخلاییب ایرانا گئری
قایتاردیلار. دونیانین ان پیس زیندانلاری نین سووئتلرده اولدوغونو دوشونورم.
ایران-ایراق ساواشی داوام ائدیردی. ایراندا منی یاخلاییب عسگرلییه آپاردیلار.
ساواشدا صددامین قوللاندیغی
کیمیوی سیلاه قولومو یاندیردی. آغزیما تاخدیغیم قورویوجو ماسکادان دا آغزیما یول
تاپمیشدی. تنففوس ده ائتدیگیم اوچون او زاماندان ایندییه قدر آشیری اؤسکورگیم داوام
ائدیر، بوردا دا دردیمه درمان بولمامیشلار. ایکی موسلمان اؤلکه نین قارانلیق
قافالیلاری الینده حیاتیمیز اویونجاق اولموشدو. دین قارانلیغینا گؤمولموش ایسلام
اؤلکه لرینده گنجلرین حیاتی بیر هئچدیر. اینسان حاقلاری یوخدور، اولماز، ایسلام
حاقلاری وار. ایسلام حاقلاری نین احتییاجی اینسان قانینا سوساماق کیمی اورتایا
چیخمیش. میلیونلارجا گنج آدام ایراندا و ایراقدا ایسلام حاقلاری یولوندا قوربان
گئتدیلر. من ده تصادوفن دیری
قالمیشام. بو قورخونج ساواشداکی خاطیره لریمین بیر قیسمی اساسیندا
«یوکسل بیرول»
آدیندا بیر رومان یازمیشام. باکیدا چاپ اولدو. ایسلام اؤلکه لرینده یاشایان بوتون
اینسانلار اشیالاشماغا محکوم ائدیلمیشلر. چونکو دین کولتورونده دوشونن اینسان
احتییاج یوخدور، قوللانیلان اشیالارا احتییاج وار. آللاهین
صادیق کؤله لری اولمالیدیرلار. بو اینانج ایچینده اینسان
حاقلاری و اینسان مرکزلی ادبییات اورتایا چیخا بیلمز. چیخمامیشدیر. بو اؤلکه لرده
ادبییاتین ایلک گؤروی دینی اسارته
سون وئرمک اولمالیدیر. هومانیزم «آللاه
قوللاری» آنلاییشی نین یئرینه
اوتورمادیقجا دئسپوتیسم داوام ائده جک، دوشونن اینسانلار اعدام ائدیله جک،
یوردلاریندان سورگون اولاجاقلار. آللاهین یئر اوزونده کی خلیفه لری نین شهوتی،
نفسی و سئکسوال ایستکلری یولوندا گنجلرین حیاتلاری
فدا ائدیله
بیلر. آزادلیق اولمایان یئرده دوشونجه دؤللنه بیلمز. اسارته برات قازاندیران شریعت
یاسالاری اوزرینه کیتابلار یازیلار و بو اخلاق و اینسانلیق دیشی بیلگیلر دولدورولار
چوجوقلارین بئینینه. بیر اوووج وحشی کاپیتالیزمه دؤنوشموش دین خادیملری نین
منافعلری یولوندا اؤلمک «جیهاد»
ساییلار و جنّته گئدن یول کیمی گؤستریلر. بیزیم تاریخیمیز بئله دیر. بیزیم
تاریخیمیز بو دونیانین پلانلارینا گؤره دئییل، او دونیانین یالانلارینا گؤره سوروب
گلمیش. اونا گؤره ده تاریخیمیز قارانلیق و بوشلوقدور. بو دیکتاتورو
قووالاییرسان تاریخیمیز باشقا بیر دیکتاتورو اؤنوموزه چیخاریر. بو تاریخ دئوریلمه
لیدیر. دئوریلمه دیکچه اینسانا
قورتولوش اولماز. بیر رؤنئسانس گئرچکلشدیرمه لی ییک.
2-
ندن قوربت؟
یوردو مجبوری اولاراق ترک ائتمکله کؤنوللو اولاراق
دونیانین سیاحتینه چیخماق فرقلی
شئیلردیر. اینسان اؤز اؤلکه سینده بوتون ایجتیماعی
و حقوقی ستاتوسلاردان محروم بوراخیلدیغیندا ایستر-ایسته مز اؤز طالعینی باشقا
یئرلرده آختارماق فیکرینه دوشور. منه گؤره بیر ایسلام اؤلکه سینده، شریعت قانونلاری
ایله ایداره اولونان بیر اؤلکه ده یاشاماق گئرچکدن چوخ چتیندیر. اینسانی
شرفسیزلشدیرن شریعت یاسالاری. چونکو اینسانین فردی شرفینی الیندن آلیر شریعت. فردی
شرفی، فردی شخصییتی الیندن آلیر و اونو عربیستان قومساللیغیندان یوغرولموش آشیری
و اؤلدوروجو یاسالارین امرینه وئریر. امینم کی، ایسلام
اؤلکه لرینده یاشایان هر بیر فردین ذهنی نین بیر یئرینده بیر فرار دویغوسو وار.
ایسلام اؤلکه لریندن و اوراداکی ظولملردن، اعداملاردان، یاساقلاردان فرار ائتمک
دویغوسونو هر بیر اینسان، اؤزللیکله دوشونن اینسان عاغلینین بیر یئرینده
داشیماقدادیر. ایسلام اؤلکه لرینده یاشاماق، یعنی
شخصییتسیزلشمک، یعنی اشیالاشماق،
یعنی آزادلیق دویغوسونو ویجداندا
سؤندورمک، یعنی قورخو، یعنی
واهیمه و رییا، یعنی ایکی
اوزلولوک، یعنی بیر اوووج دین
خادیمی نین امرلرینه تسلیم اولماق. ایسلام اؤلکه لرینده یاشاماق ایکی آلتئرناتیوئ
اورتایا قویور: 1- شرفسیزلیگی قبول ائده جکسن، ویجدانینی سوسدوراجاقسان و کؤللشه رک
صیرف حئیوانی و بیولوژی حیاتینا داوام ائده جکسن. 2- ویجدانلی اولاجاقسان، دوشونه
جکسن و زیندانلاردا چورویه جکسن، هئچ بیر ماددی-معنوی ترققی ائتمه دن
اومیدسیزلیک ایچینده چورویه جکسن.
آرخادا بیر جور، اوزده موسلمان گؤرونمک. چوخ چتیندیر
ویجدانلی بیر اینسان اوچون ایسلام اؤلکه لرینده یاشاماق. حتّی دیقت ائتسنیز، بوتون
بئیین قاچیشلاری ایسلام اؤلکه لریندن قربه دوغرودور. ایسلام اؤلکه لری اؤلدوروجو،
ازیجی، بوغوجودور. الینه فورصت دوشن اینسان بو قارانلیق تاریخدن، بو وحشی شریعت
دوزنیندن قاچیب قورتولماق ایسته ییر. باشقا یئرده نئجه یاشایاجاقلاری، باشلارینا نه
لر گله جگی اؤنملی دئییل. ایلک اؤنجه بو قارانلیق ایسلام دونیاسیندان قورتولوش بیر
آیدین اینسانین عاغلینی مشغول ائدیر. بو قارانلیق شریعت تاریخی دئوریلمه دیکجه ده
بو فرارلار داوام ائده جک. بو اوزدن ده منیم قوربته گلیشیم ایستیه رک اولمادی.
شریعت قارانلیغیندان قاچیش و جانیمی قورتاماق اوچون اولموشدور. هر کس بیر ده بیر آز
دا آزادجا یاشاماق ایستر. بو، هر کسین حاققی. بو حاققی شریعت ایسلام اؤلکه لرینده
یاشایان اینسانلاردان آلمیش. بو باخیمدان ایسلام اورتا چاغی قارانلیغی دئوریلمزسه،
چوخ داها قانلار ایچه جک. منیم آماجیم شریعتله ایداره اولمایان بیر اؤلکه مین
اولماسیدیر. بو اوزدن ده ایسلام اورتا چاغی قارانلیغینی دئویرن آتاتورک ایدئال
شخصییتیمدیر. ایراندا قالاسی اولسایدیم هئچ بیر ایش ائتمه سه یدیم بئله، بو
دوشونجلریمدن دولایی زیندانلاردا چورویردیم. بو دوشونجه نی او موحیط قبول ائتمز.
ترایخیمیز دولودور دوشونجه لری سؤندورمه و اؤلدورمه اؤرنکلری ایله.
آیریجا، باشقا مدنییتین رئفلئکسلری ایچینده یاشامانین
بیر صنعت آدامی اوچون یاخشی تاثیرلری اولور. بوتون بؤیوک اینسانلیق مدنییتی
موهاجیرتین محصولودور. موهاجیرتلر اولماسایدی مدنییتلرین بیر-بیرینه تاثیری ده
اولمازدی ویلل
دورانت کیمی تاریخچیلر سومئر مدنیتی نین قوروجولارینی مرکزی
آسییادان مئسوپوتامییایا موهاجیرت ائدن
موغوللار اولاراق بیلیرلر. یعنی
ایلک مدنییت ده کوتلوی موهاجیرتین محصولودور. باتی مدنییتی نین ایچینده یاشامانین
دا بعضی یارارلاری وار. ادبی، فلسفی، ذهنی دالغالار گونوموزده قربده دیر. چونکو
قربده رئنئسانسدان باشلایان پروسئسلر دوشونجه نی ایلاهییاتین و تئولوگییانین
اسارتیندن چیخارمیشدیر. شرقی ده قرب واسیطه سی ایله اؤیرنه بیلیریک. چونکو اؤیرنمه
مئتودولوگییاسینی علمی اولاراق قرب گلیشدیرمیش. قرب مدنییتی بوتون دونیانین موثبت
دیرلرینی اؤزونده بیرلشدیرمیشدیر.
مودئرنیته دونیادا هئچ بیر اینانجا، هئچ بیر دینه خیطاب
ائتمز، اینسانا خیطاب ائدر. بو
باخیمدان قرب مدنییتی نین گونوموزده آلتئرناتیوی یوخدور. بیزیم اؤلکه لر ده شرقین
شریعت قارانلیغیندان قورتولماق اوچون قربلشمگی هدفله
میشلر. بو باخیمدان «قوربت»
سؤزونون ائله بیر آنلامی یوخدور منیم اوچون. قربه گلدیکدن سونرا یارادیجیلیغیما
ایمکان یاراندی. بیر سوکونت تاپدیم. بیر کیچیک ائویم اولدو کی، اورایا سیغینیب
عاغلیمدا اولانلاری قلمه آلیم و ایسته دیگیم کیتابلاری اوخویا بیلیم. ایندی
اوخودوغوم هر هانسی کیتابا گؤره شریعت یاسالاری طرفیندن تفتیش ائدیلمیرم. بوندان
داها بؤیوک خوشبختلیک اولا بیلرمی؟ آنجاق ندن بو خوشبختلیگی اؤز اؤلکه میزده الده
ائتمیه لیم؟
3-
سون رومانینیز حاققیندا دانیشاردینیز.
سون رومانیمین آدی «یاغیز
قاریشقالار»دیر. بورادا فلسفی
فیکیرلر یئر آلمیش. درین دویغوسال
اولایلار وار. بو رومانیمی یازیب بیتیریب دیلیمیزه و تاریخیمیزه سوندوغوم اوچون چوخ
موتلویام. بو رومان منیم یارادیجیلیغیمین زیروه سیدیر. کیچیک حجملی بو رومانیمدا
بیر چوخ سورونلار
اله آلینمیشدیر. بو رومانیمین دیلی ده فرقلیدیر. رومانین طبیعتیندن دوغان بیر
احتییاج فرقلی دیل اولوشدورموشدور. دیلیمیزین چوخ درین کؤکلرینه ائنه رک بو رومانی
یازمیشام. منیم اوچون وطن، یالنیزجا تورپاقدان عیبارت دئییل، دیلدن عیبارتدیر.
دیلین ایچینده یاشاییرسانسا، وطندن آیری دئییلسن. من ده تورکچه میزین تام ایچینده
یاشاماقدایام. دوشونجه دیلیم، سئوگی دیلیم تورکچه دیر. تورکچه نین پنجره سیندن
باخیرام دونیایا. بو دیلی چوخ چتینلیکله اؤیره نیب درینلیکلرینه ائنمیشم. بؤیوک
آجیلارا قاتلاشاراق. مکتبده اؤیرنمه
میشم. فداکارلیغیمین نتیجه سیدیر تورک دیلینده رومان و دیگر
تاریخی، فلسفی اثرلر یازا بیلمک. تک من دئییلم، باشقالاری دا وار. بلکه سیزلر منیم
نه دئمک ایسته دیگیمی آنلامازسینیز. چونکو سیزلر آنا دیلینده یازیب-اوخوما
گوونلیگیندن یارارلانیرسینیز. «یاغیز
قاریشقالار» رومانیمی بیتیردیکدن
سونرا چوخ یاخین دوستلاریم اوخویوب و چاپ اولماسینا یاردیمچی اولدولار. اونلار
سؤیله دیلر کی، بو رومان چاپ اولوب کیتابخانالاردا آرشیولشمه لیدیر گله جک نسیللر
اوچون. اورتالیقدا ایتیب-باتمامالیدیر. بو رومانیم حاققیندا منیم دانیشماغیم
بلکه دوغرو اولماز، بونو گرک اوخوجولار و تنقیدچیلر
اوخویوب دیرلندیرسینلر. یالنیز بو رومانی اوخویوب تنقید ائتمک ده بیر آز مسئولییت
گرکدیریر. تسوووف، هیند و آلمان فلسفه سی حاققیندا ایلکین بیلگییه صاحیب اولانلار
رومانی آنلاماقدا زورلانمازلار. سورونوزا جاواب اولاراق بونلاری سؤیله یه بیلرم.
آنجاق آیرینتیلی شکیلده بیلگیلر رومانین ایچینده دیر. رومانی اوخوماق لازیم.
4-
آذربایجان قوربتدن نئجه گؤرونور؟
آذربایجان یئنی بیر اؤلکه دیر. اوزونو قربه و قرب
مدنییتینه توتموش بیر اؤلکه دیر. بو باخیمدان ایسلام اؤلکه لری ایچینده داها مودئرن
و اینسان حاقلارینا سایقی دویان بیر اؤلکه اولما شانسینا صاحیبدیر. آذربایجانین
150 ایل روسلارلا بیر یئرده
یاشاماسی دا اونون اوچون بیر
فورصت اولموشدور. 150 ایل ایچینده شرقین اورتا چاغ
قارانلیغیندان آیریلما فورصتینی یاخالامیشدی. تصوور ائدینیز کی، آخوندوو ایلک دفعه
سئکولاریزم سؤزونو قلمه آلدیغیندا بو سؤزو تلففوز ائدنلری عوثمانلیدا و قاجارلاردا
اعدام ائدیردیلر. نه وار کی، سئکولاریزم شریعته
قارشی ایمیش. تام آخوندوولا عئینی زاماندا قاجارلاردا
مینلرجه بابینی اعدام ائتدیلر. او زامان ایندیکی آذربایجان دا قاجار دؤولتی نین
ترکیبینده قالسایدی، آخوندووو موللالار اعدام ائدردیلر. آنجاق روس حقوق دوزه نی
شریعتین آدام اؤلدورمه سینی اؤز ایستیلاسیندا بولونان موسلمان اؤلکه لرده انگلله
دیگیندن آذربایجاندا دا مودئرن دوشونجه دوغدو. ضیا گؤیالپ بوشونا دئمیر کی، ایلک
تورکلوک بیلینجی آذربایجاندا دوغدو و آخوندوو باشلاتدی. ندن؟ چونکو هر نؤو یئنیلییه
قاجار شیه لیگی و عوثمانلی سوننیلیگی دوشمن ایدی. قورخونج قارانلیغا گؤمولموشدولر و
گؤمولدوکلری قارانلیقلاردا بوغولوب اؤلدولر. آذربایجان روسلارین ترکیبینده اؤزونو
تانیما فورصتینی الده ائتدی و ایستیقلال مفژوره سی ده صیرف روسلارین ترکیبینده
اولدوغو اوچون دوغدو. باخین گونئی آذربایجانا. تام بیر چؤللوک. نه بیر اوزئییر وار،
نه آخوندوو، نه ف. امیروو، هئچ بیر شئی یوخدور. قوزئی آذربایجان دا اوردا قالسایدی
ائله گونئیین ایندیکی گونونده اولاجاقدی. اونا گؤره بوشونا آغلاییب-سیتغاماغا گرک
یوخ کی، آی بیزی بؤلدولر. تاریخی سورج بیزیم خئییریمیزه اولموش. روس مدنییتی ایله
تانیش اولماق قوزئی آذربایجانی دَییشدی. بوندان سونرا یئنیدن شرقین قارانلیغینا
یووارلانماماسی لازیم. آذربایجان مودئرن و مدنی دونیانین بیر پارچاسی اولماغا جان
آتان بیر اؤلکه کیمی گؤرونور. یوز ایلدن آرتیقدیر آذربایجان بو تلاش ایچینده دیر.
5-
آذربایجانداکی ادبی پروسئسی ایزله مک ایمکانیز وارمی؟
نئجه بیر منظره وار؟
آذربایجان ادبییاتینی چوخ یاخشی اوخوموشام. تورکچه و
فارسجا کلاسیک ادبییاتی چوخ یاخشی اوخوموشام. آخوندوودان گونوموزه قدر ده آذربایجان
ادبییاتینی یاخشی اوخوموش ساییلارام. آیریجا، مودئرن تورکییه ادبییاتینی دا بللی
اؤلچو ده اوخوموشام. ان چوخ تورکییه ده تورکچه یه ترجومه اولموش باتی فلسفه سینی و
بیر ده تورکییه آیدینلاری نین یازدیغی فلسفی کیتابلاری اوخوماغا چالیشمیشام.
آذربایجان ادبییاتینی دا یاخیندان ایزله ییرم. چونکو اؤزوم ده اونون بیر
پارچاسییام. گنج یازارلارین اثرلرینی اوخویورام. مقاله لرینی، شعرلرینی. چوخ
ایلگیمی چکیر گنجلرین یارادیجلیغی. نرمین کامال، آقشین،
جلیل جاوانشیر، آغالار مممدوو، گونئل مؤولود، نیگار خییاوی، ائیواز
طاها، ائلشن بؤیوکوند، هئیدر بایات و
باشقالاری. هر حالدا بونلارین ایچیندن تاریخ اوچون اؤنملی اولان شخصییتلر یئتیشه
جک. آنجاق عومومی فیکریم بودور کی، آذربایجان هر ایکی طرفده ده اؤز بؤیوک ادبی
شخصییتلرینی یئتیشدیرمه میشدیر هله. اؤز تولستویونو، اؤز دوستئیئویسکیسینی
یئتیشدیرمه میشدیر. سانیرام بو میسسییانی گونئیدن یئتیشن یازارلار اوزرلرینه
آلاجاقلار. چونکو گونئیدن اولانلارین بعضی ایمکانلاری وار کی، بو ایمکان نه
آذربایجاندا، نه تورکییه ده وار. بوتون دوغو ادبییاتی نین دیللرینی بیلیرلر. سادجه
اؤز دیلیمیزی ده دریندن منیمسسه لر، تاریخیمیزین فاجیعه سینی، اؤرنگین بیر
«حرب و صولح»
سوییه سینده تابلوولاشدیرا بیلرلر.
6-
اوزون یوزایللیکلر
یاشی اولان آذربایجان ادبیاتی حاققیندا دوشونجه لرینیز…
«آذربایجان ادبییاتی»
آنلاییشی یئنی بیر آنلاییشدیر. اوزون ایللر بویو اونون عؤمرو اولمامیشدیر. اوزون
ایللر بویو بیز اونا «تورک
ادبییاتی» دئمیشیک. حتّی هوسئیین
جاوید، م. هادی، شهرییار دا تورک ادبییاتینا منسوب بیلمیشلر اؤزلرینی. یا دا فوضولی
بیر گون بئله،
آذربایجاندا اولمامیشدیر. «آذربایجان
دیلی»نده یازدیغینی دا سؤیله مز.
فوضولی تورک اولدوغوندان غورور دویار و تانرییا دوعا ائدر کی
«تانریم، من تورک دیللیدن مرحمتینی آز
ائیله مه!» ادبییاتین گؤستریجیسی
اولان اونون دیلیدیر، بللی بیر جوغرافییا دئییل. آذربایجان ایسه، بیر جوغرافییانین
آدیدیر. تورک ادبییاتی اسکی چاغلاردا عوموم شرق دونیاسینا حاکیم اولان ذهنییتین
ایچینده شکیللنمیشدیر. بو یؤنده ده یاخشی تجروبه لر قازانمیش، فیکری و ائستئتیک
درینلیگی اولان بیلگیلر بیزه میراث بوراخمیشدیر. من اسکی ادبییاتیمیزین وورغونویام.
موهاجیر حیاتیمین بوتون دؤنملرینده فوضولی نین و مؤولانانین دیوانلاری یانیمدا
اولموشدور. فوضولی منیم اوچون فرقلی بیر مؤوضوع.
غزللرینی چوخ ازبر بیلیرم. هئچ
بیر زامان فوضولیسیز اولاجاغیمی سانمیرام. فوضولی نین یارادیجلیغی اوزرینه بیر نئچه
یازی یازمیشام. تورک ادبییاتیندا فوضولی زیروه ده دیر. نسیمی نین یارادیجیلیغیندا
ایکی مرحله اولموش. بیرینجی مرحله نیمی نین تاثیری آلتیندا اولدوغو دؤنمه آیددیر،
گنجلیک چاغینا. ایکینجی مرحله ده آزاد اینساندیر و بوتون گؤروشلره خوشگؤرو ایله
یاناشیر، بیر حوروفی کیمی
یاناشمیر. نسیمی نین یارادیجیلیغی نین ایکینجی مرحله سی
چوخ دریندیر. بیرینجی مرحله سی داها چوخ ایدئولوژی یاناشمالاری احتیوا ائدیر.
فارسجا یازمیش شاعیرلریمیز حاققیندا بوردا دانیشماغیمین آنلامی اولماز بلکه. فارسجا
یازانلارین چوخونون اثرلریندن بعضی بؤلوملری
دیلیمیزه ترجومه ائتمیشم. خاقانی شیروانی گئرچکدن ده چوخ دریندیر. هم فلسفی
باخیمدان، هم وارلیغی درکی باخیمیندان و هم ده شعریت باخیمیندان. فارسجا
یازانلاریمیزین سایی تورکچه یازانلاردان چوخ اولموشدور. گوجلو یارادیجیلیق
ایمکانلاری اولانلار اونلاری دیلیمیزه ترجومه ائده بیلرلر. بو میسسییا دا سانیرام
گونئی آذربایجاندان و ایراندان اولان میللی دویغولاری گلیشمیش یارادیجی
شخصییتلریمیزه دوشمکده دیر. ایندیکی تاریخی پوزیسیونوموزدا گونئی آذربایجاندا و
ایراندا چوخ گئنیش اؤلچوده میللی شوورلانما اورتایا چیخمیشدیر. بونون بیر
چوخ اؤلکه ایچی و قلوبال سببلری
وار. اونون اوزرینده دورماق ایستمیرم. آنجاق بونو سؤیله مه لیگم کی، ایران
تاریخینده هئچ بیر زامان تورکلرده بو قدر شوورلانما دالغاسی اولمامیشدیر. ایراندا
تاریخ بویو تورکلوک شوورو اولمازکن، گونوموزده چوخ گوجلو تورکلوک دویغوسو و
تورکلوک شوورونا شاهید اولماقداییق. بو اویانمیش و
دالغالانان ائنئرژی نین یارادیجلیغا دا یانسییاجاغینا شاهید اولماقداییق. بو پروسئس
ایچینده اسکی ادبییاتیمیزین فارسجادان تورکچه یه ترجومه سی ده گئرچکلشه جک. چونکو
بو وارولوش ساواشیندا اؤز معنوی کئچمیشیمیزه صاحیب چیخمالیییق. بو یؤنده من بعضی
ایشلر گؤرموش و کلاسیکلریمیزین اثرلریندن دیلیمیزه ترجومه لر ائتمیشم.
کلاسیک ادبییاتیمیزی یاخشی بیلمک شرقین عیرفان
بوجاغیندان دونیایا باخیشینی اؤیرنمک آنلامیندادیر. هر میلتین اؤز مودئرنیزمی وار.
پوستمودئرنیزم ده هر میلتین فرقلی مودئرنیزم آنلاییشیندان دوغموشدور. بیزیم
مودئرنیزمیمیز ایسه، اسکی دیرلریمیزی دریندن بیلمکله ذهنی دوغوش ساغلایا بیلر. بو
باخیمدان منیم گنج نسیللره بؤیوک تنقیدیم وار. اونلارین دئمک اولار کی، تام
اکثرییتی فوضولینی، نسیمینی، ه. جاویدی یاخشی اوخومورلار. چایخانالاردا، یا دا
مکتبده و اونیوئرسیتئتده ائشیتدیکلری یاریمچیق بیلگیلردی بیلگیلری. آنجاق هر بیر
تورک فوضولیدن ان آز 60-50 غزل
ازبر بیلمه لیدیر. جاویدی سورکلی اوخومالیدیر. بوتون دیقتیمیزی
یالنیز غربه یؤنلتمَک
ده دوغرو اولماز. بیزیم مودئرنیزمیمیزین کؤکو اؤز
معنوییات دده لریمیزین دوشونجه لرینده دیر. من قرب ادبییاتینی بللی اؤلچوده
اوخوموشام. قرب ادبییاتینی و فلسفه سینی. آنجاق کیمسه فوضولی قدر منی مفتون ائده
بیلمیر. فوضولینی آنلامام بیر فیطرت مثله سیدیر. جاویدی آنلامام بیر تاریخیلیک مؤوضوعسودور،
یعنی جاویدله منیم آرامدا
تاریخیلیک باخیمیندان باغلار وار، فیطرت باغلاری. بو باغلار منیم وارلیغی اؤز
دیلیمده آنلاماما یاردیمچی اولور. بونلار شرقین اورتا چاغ گؤروشونه قارشی چیخمیش
اردملی کیشیلردیر. بونلاری بیر کره دئییل، سورکلی اوخوماق لازیمدیر. رمزلری
دَییشدیرمک، توپلومو کندی قارانلیق کئچمیشیندن آییرماق ادبییاتین گؤرویدیر. یئنی
رمزلر اولوشدورماق. ندن وولتئر قرب ادبییاتیندا بؤیوکدور؟ ندن؟ چونکو اورتا چاغین
دیکتاتور تانری آنلاییشینی ییخدی. عئینی شکیلده جاوید ده شرقین اورتا چاغینا قارشی
چیخمیشدیر. مرحمتسیز دیکتاتور شرق آللاهینا قارشی ساواش آچمیشدیر. دینی-خورافی
میفلری ییخمیشدیر. آخوندوودان باشلایان و جاویدده زیروه یه چاتان بیر ذهنی و ادبی
اینکیشاف وار بیلگی تاریخیمیزده، ادبییات تاریخیمیزده.
7-
کلاسیک و موعاصیر آذربایجان ادبیاتی: دَییشن ندیر؟
کلاسیک ادبییاتدا یا دا کلاسیک ذهنییتده بو گؤروش
حاکیم اولموشدور: هر نؤو دَییشیکلیک اولاجاقسا، دین مرکزلی اولمالیدیر. دونیویلییه
یئر وئریلممه لیدیر. بو ذهنییت اوزوندن شرقده فلسفی شرحلر یاراندی، آنجاق درام
اثرلری یازما صنعتی دوغمادی. ندن؟ چونکو یونان فلسفه سینی عرب دیلینه ترجومه
ائتدیلر، یالنیز یونان درام اثرلرینی عرب دیلینه ترجومه ائتمه دیلر. چونکو یونان
درام اثرلرینده دونیادان ذؤوق آلما، دونیویلیک ذهنییتی حاکیم ایدی. بونو دا شرقین
دینی گؤروشو قبول ائتمیردی. بو اوزدن ده شرقده فارابی، ایبنی-روشد کیمی بؤیوک
فیلوسوفلار یئتیشدی، آنجاق درام صنعتی ساهه سینده بیر ایبنی-سینا یئتیشمه دی. بیر
خاقانی و یا مؤولانا یئتیشمه دی. چونکو کلاسیک ذهنییت بوتون دَییشیکلیکلری
تئولوگییا کؤکنلی گؤرمکده دیر. حتّی پیفاقورون دونیوی موسیقیسی بئله شرقده اینکیشاف
ائتمیر. اوزئییر حاجیبیلییه قدر شرقین موسیقیسی ده ایلاهییات مرکزلیدیر. یالنیز
حاجیبیلی حیات دویغولارینی موسقییه قاتمیش و موسیقیمیزی مودئرنلشدیرمیشدیر. یعنی
کلاسیک ادبییاتا حاکیم اولان ذهنییت صنعتین بوتون ساهه لرینه، او جومله دن شعره
موسیقییه و رساملیغا دا حاکیم اولموشدور. مثلن شرقده مینیاتور صنعتی چوخ اینکیشاف
ائتمیشدیر. ندن؟ چونکو مینیاتور بیر کلاسیک صنعت نؤوودور. مینییاتور بؤیوک صنعت
اولماسینا رغمن بؤیوک یارادیجیلیق دویغوسونو ایچینده داشیماز. رسسام یارادیلمیش بیر
اثری رسیمله تابلوولاشدیرار. یعنی
مینیاتور داها اؤنجه دن یارانمیش بیر باشقا صنعت اثرینه آرخالانار. نیظامی نین
اثرلرینه مینیاتور رسملر چیزیلمیشدیر. سؤزلرله داها اؤنجه دن آنلادیلمیش ائپیک، یا
دا لیریک بیر اثری رنگلرله تابلوولاشدیرار مینیاتور. آنجاق مودئرن رسساملیق رسسامین
اؤز خیاللاری نین محصولویدور. مثلن ستتار بهلولزاده کیمی. دیقت ائتسنیز مینیاتور
اثرینده ده تئولوژی ذهنییت حاکیمدیر. هر شئیی یؤنلدن، ایداره ائدن موطلق بیر ایراده
وار. مودئرنیزم ایسه، او موطلق ایراده نین یئرینه اینسانی قویدو. بو، کلاسیک و
مودئرن آنلاییشلارین فرقیدیر منجه. کلاسیک صنعت اثری اولمایانی دئییل، اولانی
دوشونمه یه چالیشمیشدیر. مودئرن باخیش ایسه، اولمایانی دوشونمک ایسته میشدیر.
اولانی اؤیرنمک و اولمایانی دوشونمک مودئرنیته نین آنا آماجی اولموشدور. بو فرقلری
کلاسیک و مودئرن باخیشلاردا گؤره بیلیریک. البتته منیم آنلاتدیغیم سوییه ده شرقده
هله ادبیات دوغمامیشدیر. چونکو بو ادبییاتین دوغماسی اوچون اؤنجه فلسفه دوغمالیدیر،
فلسفه و اونون دیلی. قربده کی مودئرن ادبییات رؤنئسانسدان باشلامیش گونوموزه قدر
داوام ائدن فلسفی جریانلاردان ائتکیلنمیشدیر. فلسفی دوشونجه لر بعضن رومان دیلی
ایله پسیخولوژی آیرینتیلاری
ایله آنلادیلمیشدیر. آلبئر کامیو «مودئرن
آنلامدا فلسفه ایله اوغراشمانین یولو رومان یازماقدیر»
دئییر. بو میقیاسدا بیزده ادبییات هله یوخدور. مودئرن ادبییاتی دئییرم. چونکو فلسفه
سی یوخدور. فلسفی درینلیکدن محروم اولان بیر اثر اوخوجونون بئینینی حرکته کئچیره
بیلمز. دوشوندوره بیلمز. سادجه اولایلارین تصویری اولور.
کلاسیک ادبییات دئدیگیمیزده عومومن شعر گؤز اؤنونده
بولونور. چونکو دیوان ادبییاتی، شعری، موسیقینی و رقصی اؤز وارلیغیندا بوتؤولشدیرر.
شمسی-تبریز «عشق تصوووفو»نون
اوچ بیان شکلینی شعر، موسیقی و رقص اولاراق تانیملار. پول والئری نین دیلی ایله
سؤیلرسک «قافییه
و وزن شعرین
آلتون چرچیوه سیدیر.» دیوان
شعرینده مضموندان آسیلی اولمایاراق فورماسیندا بو آلتون چرچیوه نی گؤروروک. شعر،
قافییه و وزندن اؤزونو آزاد
ائتمک ایسته ییرسه، او زامان بو آلتون چرچیوه نین یئرینی آلاجاق ائستئتیک نسنه لری
تاپمالیدیر، یوخسا ائستئتیک گؤرونوشدن و درینلیکدن محروم اولار. بو مؤوضوع
اوزرینه بیزیم شاعیر و بیلگه سولئیمانوغلونون یاخشی تسبیتلری وار. دیوان شعری
عومومن قولاق ادبییاتیدیر. بعضن الیفبایا بئله گرک دویماز. وزن،
قافییه اونا اؤیله سینه موسیقی یوکلر کی، قولاق اوندان خوشلانار.
مودئرن شعر ایسه، گؤز شعریدیر. بیر الیفباسی اولمالیدیر.
گؤزلرینی متنه دیکیب اوخومالیسان. مودئرن شعر گؤز شعری اولدوغو اوچون ده یاددا
قالماز. بیر غزل، بیر قوشما کیمی
یاددا قالماز.
مودئرنیزم دینین دیشینا دا چیخماغی ساووندو و
پوستمودئرنیزم دینی عامیلی اینکار ائتمک اولماز گؤروشو ایله اورتایا چیخدی. البتته
پوستمودئرنیزمین سؤیلمینی «اینانج»
سؤزو ایله تانیملارساق داها دوغرو اولار. کلاسیک باخیش توپلومون حرکتده اولان جانلی
عاغلینین یئرینه
بوتونجو بیر عاغیلدان یارارلانماق ایسته میشدیر، موطلق بیر عاغیلدان. مودئرنیته
ایسه، سوسیال راسیوناللاشمانی ترجیه ائتمیش و هر کسه «دوشونمه
جسارتین اولسون!» چاغریسیندا
بولونموشدور. مودئرن ادبییاتدا فردییتچیلیک ده بوردان دوغموشدور. دینین سیاسی و
ائستئتیک حیاتدان آیریلماسینی ساوونان مودئرن یاناشما
فردلرین عاغلینا آزادلیق حاققی تانیمیشدیر. مودئرن ادبییاتدا شاهید اولدوغوموز
یئنیلیکلر ده بوردان قایناقلانیر. آنجاق ماراقلی بیر تابلوو اورتایا چیخماغا
باشلامیشدیر. قربده یالنیزلاشان اینسان اوچون دین یئنیدن
بیر گوون عامیلینه دؤنوشمه یه باشلامیشدیر.
پوستمودئرنیزمین ده اورتایا چیخیشی بو اوزدن اولموشدور. یئنی دینی سورج اورتا چاغ
سکولاستیگینه بنزه مز. فردی دین آنلاییشیدیر، دینی اینستیتوتلارا گرک دویمادان. بو
اوزدن ده پوستمودئرنیزم مودئرنیته نی تاماملایان بیر اولقو کیمی مئیدانا چیخمیشدیر.
بو نؤو دین آنلاییشی ائستئتیکدیر، ائتیکدیر، اینسانیدیر. دوغودا دین دئسپوتیزمین و
فردی حاقلاری بوغمانین آراجیدیر. بو سببدن ده پوستمودئرن
ادبیاتا دوغودا راست گلمیریک، گلمک ده مومکون دئییل. کوتلوی شکیلده دینی ایستیبداد
و دینی جهالت
الینده بوغولان اینسانلار دیندن نئجه ایلهام آلا بیلرلر؟ اونا گؤره ده قربده کی
اینسانلارین دیندارلیغی فردی اولدوغو اوچون چوخ جاذیبه
لی و اینسانیدیر، خئییرخاهانه دیر، گؤزلدیر. شرقده دین
بوتون ائستئتیک و ائتیک چرچیوه لری ازیب آشدیغی اوچون قورخونجدور. و هئچ بیر ادبی،
ذهنی و اخلاقی ایلهاما قایناق اولا بیلمیر. ندن؟ چونکو گؤزللیک تجروبه نین موختلیف
پارچالاری نین داخیلن بیر-بیرینه اویوملو اولماسیدیر. بوندان دا آماج ان یوکسک
تاثیر ایمکانی یاراتماقدیر. وارلیق، گؤزللیک ایجاد ائتمه دوغرولتوسوندادیر. صنعتین
ده آنا آماجی حاققیقت قایناقلی گؤزللیک ایجاد ائتمکدیر. بونون اوچون فرد مرکزده
دورمالی و اونون آزادلیغی اوستون ساییلمالیدیر. مودئرن دوشونجه بودور. بو دوشونجه
شرق میلتلری اوچون بیر حیات شکلی دئییلدیر هله. بیر خبردیر سادجه. مودئرن ادبییاتین
اساس پرینسیبی اسکی ایله ساواشماقدیر. بونو ان گؤزل شکیلده
ح. جاوید فورمولیزه ائتمیشدیر:
«لازیمسا جهالتله گولشمک
بیر چاره وار، آنجاق یئنیلشمک
بیزلر یئنیلشسک بئله، دایم
بیر اسکیلیک آز-چوخ بیزه حاکیم»
جاویدین ده فورمولیزه ائتدیگی بو مودئرنیزم فلسفه سینه
گؤره ایندیکی زامانی گله جکله باغلی تصوورلریمیز گئنیشله ده بیلر. بو آرادا بونو دا
سؤیله مک ایستردیم کی، مودئرن ادبییاتیمیزدا ه. جاوید سوییه سینده رومانچیمیز
یوخدور. رومان بیر ایفشا صنعتیدیر. بو سوسیال
و تاریخی موحیطی ایفشا ائدیب، آیدینلادیب و گئنیش
دوشونجه لی اینسان تیپی تصویر ائتمک رومان صنعتینده داها الوئریشلیدیر. ایجتیماعی،
یا دا میللی روح اولاراق تانیملانان آنلاییش فردی روحلارین ائتکی و تپکیسینین
نتیجه سینده اورتایا چیخار. بو آچیدان هر اولوسون یارادیجی آزینلیغی اولاراق بیلینن
آیدینلار و یازارلار تاریخی-میللی روحون گئرچکلشمه سینده بؤیوک میسسییا اؤز
اوزرلرینه گؤتورورلر. منجه روح، سورکلی حرکت نتیجه سینده گئرچکلشیم دئمکدیر. بو
گئرچکلشیم ده دیل و سؤزلرله مومکون اولور. کلاسیک ادبیاتدا فوضولی کیمی بؤیوک
دوشونورلر «سؤز»
ردیفلی غزلینده اولدوغو کیمی
دیلین و سؤزلرین اؤنمینه دئیینمیشلر. مودئرن دوشونجه نین آنا فلسفه سی دیل و
سؤزلردیر. بو مؤوضوعنو
داها یاخشی ایضاح ائتمم اوچون هابئرماسدان بیر دوشونجه نی سؤیلیه رک بو سوالین
جاوابینی بیتیرمک ایستردیم. هابئرماس دئییر: «سؤزلرین
اوچ گؤره وی وار: 1- ذهنلر آراسی
ایرتیباط قورور. 2- اشیا و فئنومئنلرله، خاریجی دونیا ایله ایرتیباط برقرار ائدیر.
3- یازارین و یا دانیشانین حاللارینی و ذهنی تجروبه لرینی بیان ائدیر.»
ان عاغیللی آنلاشما و یارادیجلیق بیچیمی بو اوچ عامیلین
بیر یئرده گئرچکلشمه سی ایله مومکون اولور. آنلاشمانی
مومکون ائده بیلمک سؤزلرین و یارادیجیلیغین اساس آماجیدیر.
8-
آذربایجانین موعاصیر ادیبلریندن کیملری اوخویورسونوز؟
رامیز رؤوشنی و بیر ده یئنی نسلین یازدیقلارینی
ایستیثناسیز اولاراق اوخویورام. یئنی تانیدیغیم گنجلرین اثرلریندن بعضی پارچالار
اوخویورام. گؤرسم کی، بیلگی
دولودور، ادبی طرفلری دریندیر باشقا اثرلرینی ده ایزله ییرم. بئله اولماسا داوام
ائتمیرم. باکیدان آرالی اولدوغوم اوچون چاپ اولان کیتابلاری الده ائتمک چتیندیر،
یالنیز اینتئرنئت اوزریندن اوخویورام. کیتابلاری دا الده ائدیب اوخوماغا چالیشیرام.
10-
آذربایجان ادبیاتینی دونیادا
تانیتماق اوچون چالیشمالارینیز وارمی؟ عومومیتله بیزیم ادبیاتی دونیایا چیخارماق
اولارمی؟
بیر اؤلکه نین ادبییاتینی تانیتماق یازارین ایشی اولا
بیلمز منجه. ترجومه چی نین ایشی اولا بیلر. آذربایجاندا دونیایا لازیم اولان ادبی
اؤرنکلر وار. بونلاری ترجومه ائدیب یایماق مومکوندور. من نه قدر اوخویورومسا، بیر
او قدر بیلگیسیز اولدوغومو حیسس
ائدیرم. اونا گؤره
ده سورکلی آختاریشدایام. اؤز سواللاریم وار. اونا اوخوماقلا، یازماقلا جاواب وئرمه
یه چالیشیرام. باشقا ایشلره واختیم قالمیر.
11- گونئی
آذربایجان ادبیاتی نین بو گونو ایله باغلی دوشونجه لرینیز
گونئی آذربایجان و اونون تاریخی و ایندیکی سوسیال
موحیطی چوخ قورخونج بیر قارانلیغا گؤمولموش. اورادا یئتیشن شاعیر و یازارلاریمیز
گئرچکدن بؤیوک فداکارلیق گؤستریرلر. منیم اونلارا بؤیوک سایقیم وار. اونلار منیم
گئرچک قهرمانلاریم. اونلار قاتی قارانلیقدا پارلایان اولدوزلار. آنا دیلینده مکتب
یوخ، آنا دیلینده اوخوما آلیشقانلیغی اولان کوتله یوخ. بو یوخلوقلارا باخمایاراق،
اونلار یازیرلار و اوخوجولارینی دا بلکه ایندیکی قارانلیغا گؤمولموش زاماندا وار
ائده بیلمسلر ده، گله جکده وار ائده جکلر. بو یوخلوق ایچینده وارلیق ساواشیدیر
اونلارین یارادیجیلیقلاری. من قارانلیقلارلا ساواشانلاری اؤز قهرمانیم اولاراق
گؤرموشم هر زامان. اونلارلا بیر معنوی مکاندایام. گونئی آذربایجانین ایندیکی دورومو
کئچن اسرین اوللرینده کی قوزئی آذربایجانین دورومونا بنزمکده دیر. او زامان ی. و.
چمنزمینلی
یازیردی: «هئچ بیر ساهه ده
لازیملی کادرلاریمیز اولمادیغی اوچون، هر بیر میللی آیدینیمیز اؤزونو بیر چوخ ساهه
لرده گلیشدیرمک زوروندا قالمیشدی. حقوقچو، پولیتیکاچی، تاریخچی، یازار، حربچی،
ادبییاتچی، دیپلومات.»
یارادیجیلیغینا رغبت گؤستردیگیم
چمنزمینلی نین بو سؤزلری سانکی بیزیم ایندیکی گونئی آذربایجانین پوزیسیونو حاققیندا
ان دقیق بیلگیدیر
موصاحیبه نی آپاردی:
جلیل جاوانشیر
13.07.2011


text:
ایستانبولدا ۳۹ نفرین هلاک اولدوغو «رئینا» گئجه کلوبونون صاحبی محمد قوچ ارسلان مطبوعاتا آچیقلاما وئریب.
آخار. آذ خبر وئریر کی، ایش آدامی داها اؤنجه وئردیی آچیقلامادا فیکیرلرینین تحریف اولوندوغونو دئییب:
«سؤزلریم تامامیله تحریف اولونوب. ایچیم قان آغلاییر، اینسانلاریمیز اؤلوب. اؤلنلر آراسیندا منیم دوستلاریم، قوناقلاریم وار ایدی.
آمئریکا کشفیاتی منه معلومات اؤتورمییب. ۲۹ اوکتیابردا اؤز وطنداشلارینا ائتدیی خبردارلیغی خاطیرلاتمیشام. پلیس نظارتی چوخ گوجلو اولوب. ایشچیلریم بئله ایش یئرینه خصوصی یوخلانیشدان سونرا گلیب چیخا بیلیب. بوتون بونلارا باخمایاراق، خاین هوجوم باش وئردی».
خاطیرلاداق کی، «حریت» قزئتی آمئریکا کشفیاتینین هوجومدان خبردار اولدوغونو، حادثهدن ۱۰ گون اؤنجه محمد قوچ ارسلانا بو بارهده معلومات وئریلدیینی ادعا ائدیب.
ایستانبولون بئشیکتاش رایونوندا یئرلشن «رئینا» گئجه کلوبونا سلاحلی هوجوم اولوب. حادثه نتیجهسینده ۳۹ نفر هلاک اولوب، ۶۹ نفر ایسه یارالانیب.