text:
اکبر آزاد
نوت: بو مقالهده گلن شعرلرین قایناق شخصی شاهسئون علی بابالی طایفاسیندان رحمتلیک «حیدر آزاد»دیر. او عؤمور بویو ارشه ماحالینین گدیک آغ بولاق کندینده یاشامیش و 1365-جی ایلده تهراندا آللاهین رحمتینه قوووشموشدور.
بایرام قاباغی، قیشین آخیر آیینین اورتالاریندان سایاچیلار (تکمچیلر) بو قیشلاقدان او قیشلاغا، بو کنددن او کنده گئدرلر. اوبالاری، کندلری قاپی- قاپی گزیب اوخورلار:
سلام علیک سای بگلر
سایا گلدی گؤرونوز
سالام وئردی آلینیز
...................
اردبیل، موغان و خییوو ماحاللاریندا سایاچییا، تکمچی دئییرلر. تکمچیلر هر قاپییا چاتاندا بایرامین گلمَگینی خبر وئریب، اوخویارلار:
یاز گلدی بهار گلدی،
خوش گلدی باهار گلدی
ایلیز هفتهز، گونوز، آییز مبارک
سیزین بو تزه بایرامیز مبارک
تکمچی (سایاچی) اؤز تکمین اوینادیب ائو صاحبیندن حق (پای) ایستر:
منیم تکهمین کندی وار
کندینین کمندی وار
هر قاپیدا اویناسا
بیر نعلبکی قندی وار
ائو صاحبیلری تکمچییه اوُن، بوغدا، دویو، پئندیر، پول، یومورتا، کره، قند، چای و بو کیمی شئیلردن پای وئررلر. هردن ده قوزودان، چپیشدن تکمچییه پای وئررلر.
سایاچی (تکمچی) قاپیلاردا اوخویاندا اوشاقلار و یئنی یئتمهلر اونون دؤرهسینه توپلاشارلار. اوشاقلار تکمچینین یانی سوره گزرلر، قاپیلاری اونا گؤرسهدرلر و ایتلردن قورویارلار!
تکمچینین تکمی اساساً ایکی تیکه تاختادان دوزهلر، اونا آیاق، قیچ، بوینوز و قویروق قویارلار. سونرا اونا دون گئیدیررلر. معمولاً قیرمیزی پارچادان (مخمردن) اولار. کیچیک زینقیروولارآسارلار، پول تیکرلر، خلاصه چوخ بزکلی- دوزکلی اولار.
سایاچی اؤز اوخودوغو ماهنیلاریندا خئیر- برکت، شادلیق و سعادتدن دانیشیر:
سیز سایادان قورخمورسوز
یاوا یوردا قونمورسوز
صفا اولسون یورودونوز
اولاماسین قوردونوز
*
آج گئتسین آوانینیز
توخ گلسین چوبانینیز
*
بو سایا یاخشی سایا
هم چشمهیه هم چایا
هم اولکره هم آیا
هم یوخسولا هم بایا
*
قدیم مالدارلیق عصریندن یادیگار اولان بو سؤزلرده مال- داوار، آرتیق قویون- قوزو و کئچینین بویونو اوخشاییرلار:
جانیم او خاللی قویون
ممهسی باللی قویون
سورو داغدان یئننده
دوتاریق یاللی قویون
*
جانیم او قمر قویون
قوزوسو امر قویون
یییهن سنی سایاندا
باغلاییب کمر قویون
*
جان قوزو، جانیم قوزو
توکو قیرمیزی قوزو
بیری بگ، آغانینکی
بیری چوبانین قوزو
*
بو تکه یاریش تکه
بوینوزو بیر قاریش تکه
کئچییله کوسموشدون
چپیشله باریش تکه
تکمچیلرین سؤزونده چوبانلارین خاص یئری واردیر. اونلار اؤز سؤزلرینین بؤیوک حیصهسینی چوبانلارین حاقیندا دئییبلر:
گؤیده گزن بولودلار، یورغانیدیر چوبانین
یاستی- یاستی تپهلر، یاستیغیدیر چوبانین
یومرو- یومرو قایالار، یومروغودور چوبانین
الینده کی دَیَنک، قالخانیدیر چوبانین
یانینداکی بوز کؤپک، یولداشیدیر چوبانین
آغزی قارا جاناوار، دوشمانیدیر چوبانین
«سایا» کلمهسی سایماق فعلیندندیر، و حسابا سالماق، حؤرمت ائتمکدیر. سایاچی اوخویان سؤزلره «سایا» دئییرلر.
تکمچیلر نه عاشیقدیر، نه ده درویش، بلکه بونلار اؤزلرینه مخصوص دؤره گزن صنعتکاردیرلار. ایلده بیر دفعه، اودا بایرام قاباغی تاپیلارلار1.
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
1- بعضی منبعلرده بئله فرض اولوبدور کی، تکمچیلر (سایاچیلار) پاییزدا گلیرلر و یا بایراما قیرخ بئش گون قالاندا گلیر و... آنجاق بونلار دوز دئییل! اشاره اولدوغو کیمی تکمچیلر بایرام قاباغی گلیرلر! بوبارهده آرتیق معلومات الده ائتمک اوچون آشاغیداکی کتابلارا باخین:
الف)آذربایجان شفاهی خلق ادبیاتی (دوکتور جواد هیئت)
ب) ادبیات شفاهی مردم آذربایجان (ح. روشن)
ج) سایالار (دوکتور ح. صدیق)
:: برچسبها:
اکبر آزاد,
ائل بیلیمی,
استان اردبیل


c: text/html

text:
آنامین سسینده صداسیندایام
دولانیب گلمیشم شاهباز کندینه
اوشاقلیق حالیندا هاواسیندایام
دیرماشیب چیخیرام بیر اوجا داغا
ایکی دونقا داشین آراسیندایام
داش اوسدن باخیرام داش اورکلره
شاختادان سارالان گول چیچکلره
ائله غرق اولورام گئچه جکلره
بیلمیرم دونیانین هاراسیندایام
ننم دیر سسله نیر آی اوت آپارمیش
داشدان اَن دوشرسن کوره گی یانمیش
دییه سن جیندی بو ، عومرو تالانمیش
آنامین سسینده صداسیندایام
بو تایدا بولبوللر چکیلیر دارا
او تایدا سئللرده بوغولور سارا
بوتایین گونلری او تایدان قارا
بو قارا گونلرین چاراسیندایام
بو تایدا سولاری بولاندیردیلار
او تایدا دوورانی دولاندیردیلار
حاقّی آل قانینا بویاندیردیلار
حق ایله باطیلین داواسیندایام
بو تایدا آتالار آلچاقلیق سؤیور
او تایدا آنالار سینه سین دؤیور
بئله بیر زاماندا اوره گیم اؤیور
دوشموشم بیر چوخور چالاسیندایام
قوزغونلار توخلوقدان قاش – گؤزون آتیر
کهلیک لر آجیندان چینکدان ساتیر
هئی حقدیر گؤرورم ناحقدن باتیر
منه باخ اومیدلر جاداسیندایام
نیسگیل لر گتیردی دیله بولبولو
کؤکسوندن آلیشیر چیله بولبولو
یاندیردی دؤندردی کوله بولبولو
اودلانان بیر قوشون یوواسیندایام
گئدیرم سسیمی آردیمجاق سالین
گئدرگین ، سالامات قالین
آردیمجاق اوینایین اوخویون چالین
بابکین قارتاللی قالاسیندایام
شاعیر : اوستاد هوشنگ جعفری
Filed under: استاد هوشنگ جعفری,تورکی شعرلر Türkcə şeirlər Etiketlənmiş: | هوشنگ جعفری نین شعرلری,آنامین سسینده صداسیندایام,استاد هوشنگ جعفری,اشعار ترکی,بابکین قارتاللی قالاسیندایام,تورکی شعرلر,شعرهای هوشنگ جعفری,شعرهای ترکی هوشنگ جعفری

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
دوزلو اوغلان وبلاگلارینین یاخشی اولماقی اوچون آتیل باتیل فروشگاهین دان آلیش وئریش ائدین
آلماز علسگرلی دن گوزل موزیکلر دانلود اوچون
Almaz ələsgərli mp3 Azərbaycan
1- آلیم & آلماز سنی آختارا آختارا Alım % Almaz səni axtara axtara
2- بو گئجه bu gecə
3- گئدیرم Gedirəm
4- گئجیکمیش محببتیم gecikmiş məhəbbətim
5- ایلک محبتیم ilk məhəbbətim
6- ایندی بیلدیم indi bildim
7- تورکیه – آذربایجان Türkiyə – Azərbaycan
8- گل دئدین گلمه دیم Gəl dedin gəlmədim
9- گل گل Gəl Gəl
10- بیلیرسنمی bilirsənmi
۱۱- اینانیرام Inanıram
12- کونلوم سنیندیر könlüm sənindir
13- مدینه mədinə
14- بیرجه دیقه bircə dəyqə
15- فالچی falçı
16- اوچان قوش uçan quş
17- خاطیره لر xatirələr
18- یاندیم یاندیم yandım yandım
19- سنسیزده خوشبختم sənsizdə xöşbəxtəm
20- سئوگی بایرامی sevgi bayramı
25- یاغیش yağış
30 – سئویرم sevirəm
Filed under: آذربایجانی موزیک لر Azərbaycan müzikləri | Etiketlənmiş: almaz ələsgərli mp3,almaz xanım,Azerbaycan mp3leri,bilirsənmi mp3,bircə dəyqə mp3,bu gece,bu gecə,bu gecə mp3,bu gecə mp3 Azeri,danlod mp3 azeri,eşq,eşq nədir mp3,falçı,falçı mp3,gedirəm,gedirəm mp3,gəl dedin gəlmədim mp3,gəl gəl mp3,ilk məhəbbətim mp3,indi bildim mp3,könlüm sənindir mp3,mədinə mp3,mənim üçün ağlama mp3,mp3 Azeri,mp3 Azəri,sevgi bayramı mp3,sevgilim mp3,sevirəm mp3,sevirəm söylə mp3,sənə nəğmə qoşuram mp3,səni axtara axtara mp3,səsizdə xoşbəxtəm mp3,son bahar mp3,Türkiye Azerbaycan mp3,Türkiyə Azərbaycan mp3,uçan quş mp3,فالچی,فالچی ماهنیسی,فالجی,منیم اوچون آغلاما,موزیک یاغیش,موسیقی فالچی,موسیقی آذری,موسیقی شاد آذری,یاندیم ماهنی سی,یاندیم یاندیم,یازیغیم گلیر سنه,یاغیش,کونلوم,کونلوم سنیندیر,گل دئدین گلمه دیم موزیک,xatirələr mp3,xoş gəlmişik ay dostlar mp3,yandım yandım mp3,yazığım gəlir sənə mp3,yağış,yağış mp3,ınanıram mp3,آلماز علسگرلی,آهنگ های آذربایجانی,آهنگ گل گل,آهنگ آذری,آهنگ سئوگی بایرامی,آهنگ شاد بو گئجه آذزی,آذری موزیک لر,آذری نغمه لر,آذربایجان موزیک لری,آذربایجان آهنگ لری,آذربایجانی موسیقی لر,آغلاما,اوچان قوش,ایلک کحبتیم,بهترین موسیقی آذربایجان,بو گئجه,بو گجه,بیلیرسن می ؟,باهار,بایارم,برجه دیقه آهنگی,ترکیه آذربایجان ماهنیسی,ترانه های آذربایجانی,خوش گلمیشیک آی دوستلار,خاطیره لر,دانلود موزیک یاندیم یاندیم,دانلود موزیک آذری,دانلود آهنگ فالچی,دانلود آهنگ محبتیم,دانلود آهنگ مدینه,دانلود آهنگ های ترکی آذربایجانی,دانلود آهنگ یاغیش,دانلود آهنگ گئدیرم,دانلود آهنگ آذری,دانلود آهنگ آذری اینانیرام,دانلود آهنگ آذربایجانی,دانلود آهنگ اوچان قوش,دانلود آهنگ بو گئجه,دانلود آهنگ ترکی سنسیزده خوشبختم,دانلود آهنگ ترکیه آذربایجان,دانلود آهنگ خاطیره لر,دانلود آهنگ سنی آختارا آختارا,دانلود آهنگ سون باهار,دانلود آهنگ سئوگیلیم,دانلود ترانه یاغیش,دانلود ترانه گل گل,دانلود سئوگی بایرامی,سنه نغمه قوشورام,سنی سئویرم,سنسیز,سنسیزده خوشبختم,سئویرم,سئویرم سویله,سئوگی,عشق,عشق ندیر | Leave a comment »


text:
فراکسیون اؤز ایشینی گؤرسون میلّی _حرکت ده اؤز ایشینی
جمعه 10 دی 1395
�
+0 بَگَن (Bəyən)
فراکسیون اؤز ایشینی گؤرسون میلّی حرکت ده اؤز ایشینی
منجه هر کس اوز ایشینی گورمه لیدیر ، هم فراکسیون اوز ایشینی گورمه لی ، هم میلّی حرکت. بیز نه دربست فراکسیوندان حمایه ائتمه لییک و نه اونون قارشیسیندا دایانمالییق . بیزیم فراکسیون اعضالاریندان انتظاریمیز یوخدور گوج و قُدرتلریندن قیراق ایشلری گورمه یه اقدام ائدیب بیر میلّتچی کیمی دانیشیب یا حرکت ائتسینلر. آمما بیزیم انتظاریمیز اونلاردان ، گؤره بیلدیکلری ایشی صداقتله یئرینه یئتیرسینلر و یالنیز " ادای وظیفه" ائتمه یه و ظاهرلرینی مطلوب گؤسترمه یه چالشماسینلار! منجه مرتضی جریانینندا فراکسیون نماینده لری لازیمی قدر و اللرینده اولان امکان قدری چالیشمادیلار ، اگر واقعی چالیشسئیدیلر آمما مرتضی یا آزادلیق آلا بیلمه سئیدیلرده هئچ بیر مسئله اولمازدی ؛ آمما تاسفلر اولسون اونلار بئله ائتمه دیلر! منجه فراکسیون اؤز یولونو گئتمه لیدیر میلّی حرکت ده اؤز یولونو . اگر فراکسیون اؤزوندن آذربایجانین ایستکلرینه بیر مثبت ایش گوردو، اوندا اوندان دفاع ائتمک لازیمدیر ، آمما ایندیلیکده هله فراکسیوندان هئچ بیر مثبت ایش گورمه دن مدافعه ائتمک، گله جکده فراکسیون عضولری میلّتیمیز علیهینه منفی آددیملار آتارلارسا اوندا داها اونون قاباغینی آلماغا چوخ انرژی و هزینه لازیم اولار!
فراکسیون اؤز ایشینی گؤرسون میلّی حرکت ده اؤز ایشینی
منجه هر کس اوز ایشینی گورمه لیدیر ، هم فراکسیون اوز ایشینی گورمه لی ، هم میلّی حرکت. بیز نه دربست فراکسیوندان حمایه ائتمه لییک و نه اونون قارشیسیندا دایانمالییق . بیزیم فراکسیون اعضالاریندان انتظاریمیز یوخدور گوج و قُدرتلریندن قیراق ایشلری گورمه یه اقدام ائدیب بیر میلّتچی کیمی دانیشیب یا حرکت ائتسینلر. آمما بیزیم انتظاریمیز اونلاردان ، گؤره بیلدیکلری ایشی صداقتله یئرینه یئتیرسینلر و یالنیز " ادای وظیفه" ائتمه یه و ظاهرلرینی مطلوب گؤسترمه یه چالشماسینلار! منجه مرتضی جریانینندا فراکسیون نماینده لری لازیمی قدر و اللرینده اولان امکان قدری چالیشمادیلار ، اگر واقعی چالیشسئیدیلر آمما مرتضی یا آزادلیق آلا بیلمه سئیدیلرده هئچ بیر مسئله اولمازدی ؛ آمما تاسفلر اولسون اونلار بئله ائتمه دیلر! منجه فراکسیون اؤز یولونو گئتمه لیدیر میلّی حرکت ده اؤز یولونو . اگر فراکسیون اؤزوندن آذربایجانین ایستکلرینه بیر مثبت ایش گوردو، اوندا اوندان دفاع ائتمک لازیمدیر ، آمما ایندیلیکده هله فراکسیوندان هئچ بیر مثبت ایش گورمه دن مدافعه ائتمک، گله جکده فراکسیون عضولری میلّتیمیز علیهینه منفی آددیملار آتارلارسا اوندا داها اونون قاباغینی آلماغا چوخ انرژی و هزینه لازیم اولار!


text:
آیریلیر
ای مسلمان لار مدد شول چشم فتان آیریلیر
آغلاماییم نئیلییم چون جیسمی دن جان ایریلیر
دلبرا هجرین الینده نئجه بیر زاری قیلیم
گؤزلریمدن ساناسان دریای عمان آیریلیر
رنگ چهرم زرد اولوبدور قامتیم همچو هلال
اول گونش یوزلو حبیبیم لاله خندان آیریلیر
گئتدی عقلیم گئتدی فهمیم قالمادی تنیمده جان
کونلومی شیدا قیلان شول چشم فتان آیریلیر
من کی اول روز عاشقی بیمار اولموشام
خسته کونلوم مرهمی شول درده درمان آیریلیر
محشر یوم الحساب اولدی قیامت باشیمه
شول یوسف صورتلی دیلبر پیر کنعان آیریلیر
چون نسیمی یارینی بولدی کونولدن ایچری
هر کیشی نین قیسمتی روز ازلدن آیریلیر
نسیمی
Filed under: تورکی شعرلر Türkcə şeirlər,عمادالدین نسیمی Etiketlənmiş: | نسیمی نین تورکجه شعرلری,نسیمی آیریلیر,آیریلیر,آذربایجان شعرلری,تورکی شعر,تورکی شعرلر,تورکجه شعر


text:
سولمازپورنعمت (بولتن ائل بیلیمی -ویژه نمین )
خالقلارین فولکولور تاریخی ایلک انسان مسکنلرینین میدانا قویولماسینا گئدیب چاتیر، چونکی هر خالقین یاشاییش طرزلری اونون فولکولوروندا اوز عکسینی تاپیر و اگر دئسک بیر ائلین تاریخینی بیلمک اوچون ایلک نؤوبه ده گرک اونون فولکولورونا مراجعت ائدک، هئچ ده یئرسیز دانیشمامیشیق.
باشی همیشه اوجا اولان خالقیمیز دونیانین ان زنگین و رنگین فولکولور ثروتلریندن بیرینه مالیکدیر. بو منیم سؤزوم دئییل بؤیوک اوستادلار دا بونو دئییرلر. اوستاد شهریار بو باره ده دئدیگی سؤز هشده تصادفی دئییلدیر:
"تورکون مثلی، فولکولورو دونیادا تکدیر. "
فرهنگ و مدنیت آدینی اؤزویله داشییان و تاریخی مین ایللر یاخاسیندان قوپان نمین ماحالینین فولکولورو دا آذربایجانین هر بیر یئرینین فولکولورو کیمی چوخ غنی و زنگین اولماسی هامییا آیدیندیر.
توی و یاس مراسیملریندن توتدو، آتالارسؤزو، ناغیللار، بایاتیلار، . . . . آلقیشلارا قدر هله قارغیشلاری دئمیرم.
کئچمیشدن یادیگار قالان بئله قیمتلی و دَیرلی ثروتی و روحوموزا آخان آغیز ادبیاتین گلن نسیللره چاتدیرماق میللی و ظیفهمیز و اؤدهمهلی بورجوموزدور.
بورادا بو معنوی وارلیقدان دامجی قدر اولموش اولسادا منطقهنین قلم صاحیبلرینین امگی و کومگی ایله نمونهلر حاضیرلاییب سیز حؤرمتلی اوخوجولارا تقدیم ائدیریک.
معنوی یاردیملارینیزی بیزدن اسیرگهمهیین عزیزلر.
ساغ قالین
:: برچسبها:
شهرستان نمین,
نمین,
باش یازی,
فولکولور تاریخی


text:
گرک اوددا یانا
دئمه ای گول اولورم گئتمه گؤزومدن اویانا
گرک عاشیق دؤزوب ، هر جورینه یارین دایانا
عالم عشقینده قانون محبت بئله دیر
بولبول حسرت گوله ، پروانه گرک اوددا یانا
منده هیجران غمینی ، قسمت اولا چکدیره رم
سنین او گول یوزینه ، کونلومی حسرت قویاینا
عاقبت آتش آهیمله ، رقیب اود ، توتاجاق
اؤز جزاسین چکه جک ، قاچسا الیمدن هایانا
بیر مبارز ایگیدم ، قویمادیم اغیاری گولوم
جنت کویونا یول تاپسین او گوندن بویانا
یا اوچون عاشیق اودور شوقیله جاندان گئچسین
کیم وفا بسلییه جک ، دوستونا جان قویمایانا ؟
سنده (( واحید )) وطن اوغروندا چالیش مرد کیمی
اینجه قلبینده بؤیوک ، حس محبت اویونا
علی آقا واحد
Filed under: تورکی شعرلر Türkcə şeirlər,علی آقا واحد Etiketlənmiş: | واحیدین تورکی شعرلری,تورکی شعر,تورکی شعرلر,تورکجه شعر,علی آغا واحدین تورکجه شعری,غلی آقا واحید


text:
کارلوف ینگ آدی آنکارادا کؤچه و صونغات مرکزینه داقیلدی
آشاقی آیرانچی محله سیندأکی قاریاغدی کؤچه سی نینگ آأی شأهِر مجلیسی تاراپیندان آندری کارلوف بیلن چالیشیلدی.
۱۹-نجی دکابردا یاراغلی هۆجۆمه سزهور بۇلوپ اؤلِن روسیانینگ آنکاراداقی باش ایلچیسی آندری کارلووینگ آدی روس ایلچیحاناسی نینگ بۇلان کؤچه سینه بریلدی.
آنکارانینگ شأهِر حأکیملیگی تاراپیندان بریلن یازماچا بیاناتا گؤرأ آشاقی آیرانچی محله سیندأکی قاریاغدی کؤچه سی نینگ آدی، شأهِر مجلیسی تاراپیندان آندری کارلوف بیلن چالیشیلدی.
روسیانینگ آنکاراداقی ایلچیحاناسی نینگ رسمی توییتر حاسابیندان دا بو حابار فتوصورات بیلن بریلدی.
بیله کی تاراپدان، کارلووینگ یاراغلی هۆجۆمده اؤلِن یری بۇلان چانکایا شأهِر حأکیملیگینه دگیشلی چاغداش (مغاصیر- دؤورهباپ) صونغاتلار مرکزیندأکی سرگی سالونی نینگ آدی دا آندری کارلوف بۇلدی.
بو صونغات مرکزی، کارلووی یاتلاماق ماقصادی بیلن کارلوف ینگ آدی بیلن صونغات ایشلرینه یر ایه چیلیگینی ادر.


text:
آنا جان باغریمی قان ائیله میشم من
گؤزلریمی گریان ائیله میشم من
بیر آلا گؤزلو یارین عشقی یولوندا
اؤز جانیمی قوربان ائیله میشم من
آنا جان آغرین آلیم
آنا جان باشینا دؤنوم
قوی دولانیم من
منیم اؤز سئوگیلیمه
حیران اولوم من
گولو خندان کیمی دیر یارین لبلری
جیرانا بنزر اونون آلا گؤزلری
ایکی کلمه دانیشیب آیریلدی مندن
قلبیمه نور آلدی شیرین سؤزلری
آنا جان عشق اودونا یانمامیشام من
هله ده بیر تجروبه آلمامیشام من
نه یامان اولور یاردان آیری دوشنده
بلکه ده یاخشی یامان قانمامیشام من
Filed under: تورکی شعرلر Türkcə şeirlər Etiketlənmiş: | گوزل آنام,آنا,آنا جان,آنا شعرلری,آنا شعری,آنالار,آنام,تورکی شعر


text:
تورک دونیاسی
علییئو: قاراباغا هئچ واخت باغیمسیزلیق وئریلمهیهجک. بونو گؤزلهینلر بوشونا گؤزلمهسین
بؤلگهسل قالخینمانین جانلاندیریلماسی اوچون گئچن ایله گؤره یوزده 50 داها چوخ یاتیریم یاتیریلاجاق
بو گون فاجعه ایله یاناشی قهرمانلیق سالنامهسی ساییلان 20 یانوار حادثهلرینین 27.جی ایلی تامام اولور
قوزیی قیبریس تورک جمهوریتینین اوزون مدتلی ایچمهلی سو احتیاجینی قارشیلایاجاق لاییحهده داها اول ایستیفادهیه وئریلن سو کمرلری ایله یاناشی تورکیهدن داشینان ایچمهلی سو آدانین هر نقطهسینه چاتدی.
بئشلی کونفرانسدا قیبریس تورک طرفینینی مذاکیرهچی اؤزدیل نامی باشقانلیغیندا بیر قروپ تمثیل ائدهجک
بئشلی کونفرانسدا قیبریس تورک طرفینینی مذاکیرهچی اؤزدیل نامی باشچیلیغیندا بیر قروپ تمثیل ائدهجک
دونیا بانکی ایله آذربایجان حکومتی آراسیندا 400 میلیون دلارلیق کرئدی آنلاشماسی ایمضالاندی
اردوغان، تورک عسگرینین آدادان چکیلمهسینین سؤز قونوسو اولمادیغینی سؤیلهدی
تورکیهنین خاریجی ایشلر ناظیرلیگی قوزئی قیبریس تورک جمهوریتتینین قوروجوسو رئوف دنکتاش-ین اؤلومونون 5-جی ایلدؤمونو موناسیبتیله آچیقلاما یاییملادی.
اوچ گون داوام ائدن دانیشیقلارین آردیندان قارانتور اؤلکهلر تورکیه، یونانیستان و اینگیلترهنین ده قاتیلیمی ایله بئشلی کونفرانس ائدیلمهسی مذاکیرهلرین تاریخینه بیر ایلک اولاراق قید ائدیلدی
اؤزل گؤزلمچی" صیفتیله کونفرانسدا یئر آلان آوروپا بیرلیگینی ایسه آوروپا بیرلیگی کومیسیونو باشقانی ژان-کلود یونکر ایله آوروپا بیرلیگی خاریجی ایلیشکیلر یوکسک نمایندهسی فدریکا موگرینی تمثیل ائدیر
پلانلار، بیرلشمیش میللتلر تشکیلاتینین پولاد صاندیقلارینا کیلیدلندی
پرزیدنت نظربایئو مساژیندا، قازاقیستانین نوکلئرسیز بیر دونیانین یارادیلماسی و قلوبال ساواش تهدیدلرینین قارشیسینین آلینماسیندا قاتقی تامین ائده بیلهجگینی وورغولادی


text:
نووروز: ایلكین قایناقلاری و تاریخی اینكیشافی
یازان : آغاوئردی خلیل
كؤچورن: عباس ائلچین
نووروز آذربایجان خالقی نین زنگین ماددی و معنوی دیرلری نین موهوم بیر حیصه سینی اؤزونده احتیوا ائدن بؤیوك مدنیت حادیثه سیدیر. نووروزون تركیبی قورولوشجا مورككب، مضمونجا درین و گئنیش احاطه لیدیر. موعاصیر دؤوروموز اوچون بو بیر میللی بایرامدیر. بو بایراما تاریخی اینكیشاف بویونجا باخدیغیمیز زامان اونون قدیم مدنی كؤكلره و معنوی قایناقلارا باغلی اولدوغونو گؤروروك. كئچمیشده اولدوغو كیمی، بو گون ده آذربایجاندا، دیگر تورك دؤولتلرینده و بیر چوخ قونشو اؤلكه لرده نووروز باهار بایرامی كیمی قئید اولونماقدادیر.
نووروزون اساسیندا اسكی خالق مراسیملری دایانیر. دونیا خالقلاری نین بیر چوخ مراسیملری ده بئله دیر. اونلاردان بعضیلرینه سونرالار دینی ماهیت قازاندیریلیر و بئله لیكله ده اسكی مراسیم مدنیتی ایله دینی عادتلر بیرلشدیریلمیش اولور. یعنی زامان كئچدیكجه اینسانلار ایمتیناع ائده بیلمه دیكلری ایبتیدای دؤنمین عنعنه لرینی یئنی دؤوره اویغونلاشدیریب دینی بایراملار اولاراق قبول ائتمیشلر. نووروزون دا رسمی بایرام كیمی كئچیریلدیگی قدیم و اورتا عصرلرده او، دینی افسانه لرله علاقه لندیریلمیش و اونا دینی بیر ماهیت قازاندیرماغا جهد گؤستریلمیشدیر.
" نووروز " - حرفی معنادا یئنی گون دئمكدیر. آما، ایفاده ائتدیگی مراسیم سئمانتیكاسینا گؤره كئچیدین بیتمه سی و یئنی نیظامین باشلانغیجیدیر. نووروزا بوزقورد، چاغان، ائرگئنئكون، نئوروز، سولطان نئوروز، مارت دوققوزو، نووروز و س. ده دئییلمیشدیر. " نووروز " آنلاییشی بعضی دئییلیش فرقلریله بیر چوخ تورك خالقلاری نین دیللرینده ایشلنمكده دیر.
نووروز حاقیندا معلوماتلارا بیرونی ابو رئیحانین " آثار الباقیه " ، كاشغارلی ماحمودون " دیوان الغات الترك " ، بالاساقونلو یوسیف خاص حاجیبین " قوتادقو بیلیق " ، عؤمر خییامین " نووروزنامه " ، نیظام الملك " سییاستنامه " ، نیظامی گنجوی نین " ایسكندرنامه " و ب. اثرلرینده راست گلیریك.
بیرونی نین موعاصیری اولان موتفككیرلر ماحمود كاشغارلی و عؤمر خییام نووروز حاقیندا موعین معلوماتلار وئرمیشلر. اونلارین اثرلرینده تكجه بو بایرامین طبیعتله و اونون قانونا اویغونلوقلاری ایله علاقه سیندن دئییل، هم ده اونونلا باغلی مراسیملر، سینامالار و ریتواللار حاقیندا بحث ائدیلیر. مثلا، بیرونی بئله بیر سیناما حاقیندا معلومات وئریر: " اگر نووروزون ایلك گونو گون دوغان واخت هله هئچ بیر سؤز دئمه دن اوچ قاشیق بال یئسن و اوچ پارچا موم یاندیرسان بوتون خسته لیكلردن خیلاص اولارسان. دیگر بیر سیناما ایسه بئله دیر: " هر كیم سحر عیبادتدن اؤنجه بیر آز شكر یئسه و اؤزونو زئیتون یاغی ایله یاغلاسا بوتون ایل عرضینده اونا هئچ بیر خسته لیك دیمز " .
قدیم دؤورلرده نووروز تكجه خالق بایرامی كیمی دئییل، عئینی زاماندا، دؤولت بایرامی كیمی قئید اولونموشدور. تاریخی معلوماتلارا گؤره، نووروز بایرامی بیر آی داوام ائدیردی.
بیرونی نین اثریندن، عؤمر خییامین " نووروزنامه " سیندن آلدیغیمیز معلوماتلارا گؤره، نووروزدا یئره سو سپرمیشلر، یاخینلارا هدیه وئررمیشلر، یئللنجكده یئللنرمیشلر، شیرنیات پایلایارمیشلار، یئددی ایللیك محصولو موعینلشدیررمیشلر، ریتوال یویونماسی، چیممه سی و دیگر مراسیملر ایجرا ائدیلرمیش. نووروز گونونده سوفره یه بوغدا، آرپا، داری، قارغیدالی، نوخود، مرجیمك، دویو، كونجوت و یا لوبیا اونوندان حاضیرلانمیش چئشیدلی چؤركلر دوزرمیشلر. سوفره نین اورتاسینا یئددی جور آغاجین (سؤیود، زئیتون، هئیوا، نار و س.) زوغونو، یئددی آغ پییاله، آغ دیرهم و یا یئنی دینار قویارمیشلار.
نووروز بایرامی شنلیكلرینده كوتلوی گزینتیلر، خالق اویونلاری، یاریشلار، رقص و نغمه لر اوخونماسی، مضحكه چیلرین و كندیربازلارین چیخیشلاری اولوردو. نووروز بایرامیندا موحاریبه لر و قارشیلیقلی چكیشمه لر دایاندیریلیر، صولح موقاویله لری باغلانیر، حتّی دفن بئله نؤوبتی گونلره تاخیره سالینیردی. بو بایرام او قدر شاد و شن بیر بایرام اولموشدور كی، او گونلرده تكجه طمطراقلی طنطنه لر دئییل، عئینی زاماندا، خسته لره موستثنا دیقت و قایغی گؤستریلمیش، قوهوم و دوستلارا باش چكیلمیش، قوهوم و یاخینلارین مزارلاری زیارت ائدیلمیش، بیر-بیرینه قارشیلیقلی اینام و سیمپاتییا ایفاده ائدیله رك عوموم بشری دیرلر اوستون توتولموشدور.
نووروزون اكینچیلیك تقویمی ایله باغلی اولماسی تاریخدن معلومدور. بئله كی، بو بایرام شیمال یاریمكوره سینده 20-21 مارتدا باش وئرن یاز برابرلشمه سی ایله علاقه لندیریلیر. طبیعتین اویانماسی، جانلانماسی، بیتكیلرین یئنیدن اؤز یاشیل رنگینه بورونمه سی مین ایللر بویو موشاهیده اولونموش و تجروبه ده تصدیقلنمیش بیر گئرچكلیكدیر. بئله بیر یئنیلشمه گونونون باشلانغیجی شمسی-گونش تقویمی نین ایلك آیی نین ایلك گونونه (21 مارت) تصادوف ائدیر. بونا گؤره ده همین گونو نووروز (یئنی گون) آدلاندیریبلار.
آذربایجان خالقی نین تجروبه سینده نووروز تقویم مراسیمی اولماقدان چیخدیقدان سونرا اؤز اهمیتینی آزالتمامیشدیر. بو دا اونون آرخایك ریتوالدان گلن گئنئتیك اساسلارا مالیك اولماسی نین، باشقا سؤزله، بو خالقین اؤز بایرامی اولماسی نین تظاهورودور.
نووروزون منشایی ایله باغلی موختلیف مولاحیظه لر مؤوجوددور. بونلاردان بیری " نووروز " اون " یارادیلیش بایرامی " اولماسیدیر. بو مولاحیظه یه گؤره تانری نین دونیانی و اینسانی یاراتماسی طبیعتین یازدا دیریلمه سی ایله سیموولیزه اولوناراق همین واختدا بایرام كیمی قئید اولونور. دونیانین یارانماسیندا ایشتیراك ائدن دؤرد عونصور دؤرد چرشنبه ده قئید اولونور و بو یارادیلیش پروسئسی نین سونو بایرام ائدیلیر.
دیگر بیر مولاحیظه یه گؤره، " نووروز " تورانلیلارین " تورا " بایرامیدیر. بو مولاحیظه نی ك. حوسئین اوغلو ایره لی سورموشدور. م. جعفرلی " نووروز " اون سوسیال-مدنی و معنوی آسپئكتینه دیقتی یؤنلتمیش، اونون دینی اساسلاردان محروم اولمادیغیندان و سوسیال هارمونییانین تمین اولونماسیندا اوینادیغی موستثنا رولوندان بحث ائتمیشدیر.
نووروز بایرامی نین منشایی، اونولا باغلی اساطیرلر، میفلر قدیمدیر. اورتا عصرلر ایران افسانه لرینه اساسن، نووروز بایرامی ایلك دفعه میفیك ایران شاهلاری كیومرث و یا جمشید طرفیندن تطبیق اولونموشدور. آنجاق بیرینجی پئرسوناژ داها قدیمدیر و " آوئستا " دا قارا مارتان آدلانان بو اوبراز ایلكین اینسان و یا بشریتین اجدادی حساب ائدیلیر. بو پئرسوناژ " آوئستا " یا، هئچ شوبهه سیز، توران عالمیندن داخیل اولموشدور.
بیرونی نین یازدیغی روایت ایسه نووروزون یارانماسینی آذربایجانلا باغلاییر. بو روایته گؤره جمشید آذربایجانا گلنده قیزیل تاختا اوتورور و اینسانلار اونو اؤز چیگینلرینده آپاریرلار. گونشین شوعاسی جمشیدین اوزرینه دوشدوكجه اینسانلار اونو گؤرورلر و سئوینجدن همین گونو بایرام ائدیرلر.
نووروز یازین، باهارین گلیشی نین بایرام ائدیلمه سیدیر. بو چوخ گئنیش یاییلمیش و عومومی بیر فیكیردیر. بو پریزمادان باخاراق بیر قدر ده ایره لی گئدن آراشدیرماچیلارا گؤره، نووروز اسكی " inisiasiya " مراسیمی ایله علاقه لیدیر. اینسانلار طبیعتین قیشلا اؤلوب یازلا دیریلمه سینی بایرام ائدیرلر. نووروزدا بیز بو ریتوالین رودیمئنتینی " كوسا-كوسا " اویونوندا گؤروروك. بو اویوندا كوسانین اؤلومو سیمووللاشدیریلمیشدیر. اونون " كفنسیز اؤلمه سی " بئله هئچ كیمی مأیوس ائتمیر، عكسینه، گولدورور. كوسانین اؤلومو ریتوال ائپیزودونون اویوندا ایفاده سیدیر، یعنی آرخایك ریتوالین اؤزو و یا اونون بوتؤوو دئییلدیر. آما بو اویوندا آرخایك ریتوالین برپاسی اوچون چوخ اهمیتلی دئتاللار ساخلانمیشدیر.
نووروز اویونلاری كومپلئكسینه داخیل اولان " كندیرباز " اویونو دا آرخایك ریتوالین و یا باشقا سؤزله، نووروزون منشایی نین اؤیره نیلمه سینده ایستیفاده اولونا بیلر. چونكی بو اویوندا چوخ اسكی " كئچید " ریتوالی اوینانیلیر. اگر " ائرگئنئكون " -و بوز قورد جیلدینده اولان شامانین آرخاسینجا گئده رك دار بیر كئچیددن، داغ و یا قایا آراسیندان كئچه رك ایجرا ائدیرلرسه، " كندیرباز " اویونوندا بو حركتلر هاوادا، داها چتین و مورككب شراییطده یئرینه یئتیریلیر. بوراداكی كئچید او دونیایا گئدن " قیل كؤرپونو " ده، " اوچماغا " آپاران یولو دا سیموولیزه ائده بیلر. كئچی ایسه مراسیم ایجراچیسی، مئدیاتور، " یوموشچو " ، اؤلوم ملگی كیمی ریتوالدا، یالانچی و یا تلخك كیمی اویوندا ان موختلیف فونكسییالاردا ایضاح اولونا بیلر . او دا مومكوندور كی، هیند-آوروپا مدنیتینده راست گلدیگیمیز ریتوال زامانی بوتون گوناهلارین یوكله نیب بوراخیلدیغی " گوناه كئچیسی " نین لوكال واریانتی همین كئچیدیر.
" نووروز " -ون توركلرین ائرگئنئكون بایرامی نین داوامی اولماسی حاقیندا دا فیكیرلر چوخ گئنیش یاییلمیشدیر. ایندی " نووروز " آدی ایله كئچیریلن بو بایرامین توركلرین اسكی " ائرگئنئكون بایرامی " اولماسی حاقیندا فیكیرلر واردیر. بو مولاحیظه یه گؤره، توركلرین اسكیدن بری كئچیردیكلری " ائرگئنئكون بایرامی " موعین بیر دؤوردن سونرا " نووروز " آدی ایله قئید اولونماغا باشلامیشدیر.
تورك تاریخینده " ائرگئنئكوندان چیخیش " گونو " نووروز " كیمی خاطیرلانمیش و بو آدلا قئید اولونماغا باشلامیشدیر. البتته كی، بو سببسیز دئییلدیر. ائرگئنئكون بایرامی تكجه تؤرگیش دئییل، عئینی زاماندا، اسكی توركلرین 400 ایل اذیت چكه رك قالدیقلاری یئردن بیر بوزقوردون یول گؤسترمه سی ایله خیلاص اولوب چوخ گؤزل بیر یئره گلیب چیخمالاری و یئرلشمه لری نین بایرامیدیر. توركلر خیلاص اولدوقلاری گونه و یئرلشدیكلری یئره " ائرگئنئكون " دئییبلر. بو معنادا ائرگئنئكون هم زاماندیر، خیلاص، قورتولوش گونودور، هم ده مكاندیر، یئنی و چوخ زنگین بیر یئردیر.. توركلر همین یئره گلدیكلری گونو، همین گونده و همین یئرده عنعنه وی اولاراق قئید ائدیبلر. یئنی زامانین و مكانین قئید اولوندوغو حادیثه ، تانرییا آلقیش ائتمه ریتوالیدیر.
باهارین گلیشی، هاوالارین ایستیلشمه سی، قارین اریمه سی، طبیعتین جانلانماسی بوتون اینسانلارا اولدوغو كیمی توركلره ده درین تاثیر ائتمیش، هیجانلاندیرمیش و بو دییشیكلیگی موختلیف مراسیملرله قئید ائتمه لرینه سبب اولموشدور. تورك سؤزو اولان بایرام م. كاشغارلی نین " دیوان الغات الترك " -یندا " Bedhrem " (بایرام) - بیر یئرین ایشیقلارلا و چیچكلرله بزه نمه سی و اورادا سئوینج ایچینده اَیلَنیلمه سیدیر " - شكلینده ایضاح ائدیلمیشدیر.
اسكی توركلرین دینی مراسیم و آیینلری نین نئجه ایجرا ائدیلدیگینی بو و یا باشقا شكیلده چین و عرب قایناقلاری ایله یاناشی تورك بویلاری نین داستانلاریندان، خالق افسانه لری و روایتلرینده كی معلوماتلاردان اؤیره نیریك. حاضیردا اسكی عنعنه وی اینانجلاری و مراسیملری قورویوب ساخلامیش آلتای و یاكوت شامانلاری نین كئچیردیكلری بؤیوك دینی مراسیملر بیزیم اسكی توركلرین آیینلری حاقیندا تصوورلریمیزی گئنیشلندیریر.
شامانچی توركلرین موعین واختلاردا كئچیردیكلری آیینلرین یاز، یای و پاییز مؤوسوملرینده باش وئریر كی، بونلارین دا چوخ قدیم دؤوردن قالدیغی شوبهه دوغورمور. اسكی تورك ایمپئراتورلوغو دؤورونده بو آیینلرین دؤولتین رسمی دینی بایراملاری اولدوغو چین قایناقلاری نین وئردیگی معلوماتلاردان آیدین اولور. یاز و پاییز بایراملاریندا آیینلرین ایجرا اولونماسی هونلارین زامانیندان معلومدور. اسكی تورك دینی نین ساخلاندیغی مونقول ایمپئراتورلوغو دؤورونده یاز بایرامی و بونونلا علاقه لی مراسیملر دؤولتین دینی بایراملاری اولموش و بو بایراملاردا مؤحتشم آیینلر ایجرا ائدیلمیشدیر.
" نووروز " تركیب ائلئمئنتلری اعتیباریله آرخایك ریتوالدیر، مؤوسوم مراسیمیدیر، تقویم بایرامیدیر و یا میللی بایرامدیر. بونلاردان سونونجوسو، یعنی موعاصیر میللی بایرام آنلاییشی اونلارین مجموعسونو اؤزونده احتیوا ائدیر.
نووروزون تركیبینده آرخایك ریتوال ائلئمئنتلری نین (سمنی جوجرتمه، تونقال قالاما، تونقال اوستوندن توللانما، قولاق فالی و یا قاپی دینله مه، یومورتا بویاما و یومورتا دؤیوشمه، قورشاق آتدی، كوسا-كوسا، كندیرباز اویونو، دئییملر، نغمه لر و س.) بعضاً گئنیش شكیلده و بعضاً ده رودیمئنتلر كیمی موشاهیده اولونماسی اونو ریتوال شوناسلیق آسپئكتیندن ده آراشدیرماغی شرطلندیریر.
اونلارین هر بیری موعین بیر ائلئمئنتله سیموولیزه اولونور. مثلا، طبیعتله باغلی اولان و اینسانلارین یاشاییشیندا موهوم اهمیت داشییان یاز مؤوسومو ایله باشلانان یاشیللانمانی " سمنی " تمثیل ائتمكده دیر. بو ائلئمئنت طبیعتین دیریلمه سینی بیتكی سویییه سینده سیموولیزه ائدیر. بو كومپلئكسین ایچینده ان مركزی مؤوقئعیی " تونقال " توتور. تونقالین اود، آلوو، آتش معناسی بیر سیرا تورك دیللرینده آز فرقلی سؤزلرله ایشلنمكده دیر. تونقال اسكی توركجه ده گونشین دوغماسینی بیلدیرن " تانق " و گونشین قوروبونو ایفاده ائتمك اوچون ایستیفاده اولونان " تونق " كلمه لری ایله فونئتیك و سئمانتیك باخیمدان علاقه لیدیر. هئچ شوبهه سیز كی، تونقال ایلك اؤنجه گونشی و بوندان سونرا دا تانق تئنقرینی سیموولیزه ائدیر. اسكی توركلرده گونش هم تانریدیر، هم ده یارادیجی اجداددیر.
اینسانلارین تونقال اطرافینا توپلاشماسی، اونون اوزریندن توللانماسی، ایلك اؤنجه هر هانسی بیر شكیلده اونونلا تماس یاراتماغا جهد ائتمه سی دیقتی چكمكده دیر. بورادا اجداد دونیاسینا یولا سالما و تونقالدا تئنقرییه قوربان وئرمه آرخایك ریتوال حركتلری گئرچكلشمكده دیر. تونقال اوزریندن توللاناركن سؤیلنن " آغیرلیغیم، اوغورلوغوم بوردا قالسین " ریتوال دئییمی " توركلرده اودون آریندیریجی " فونكسییاسی ایله ایضاح اولونورسا اولونسون، بیزجه بو چوخ بسیط و ریتوالین ساكرال ماهیتی ایله اوزلاشمایان بیر یاناشمادان اوزاغا گئتمیر. اؤزونو اودا آتان، آلووون ایچریسیندن كئچن " ریتوال پئرسوناژی " اؤزونو تانق تئنقرییه قوربان ائتمیش اولور.
بو قوربان وئرمه ریتوال و یا سیموولیك خاراكتئر داشیییر. اؤزونو اوددا قوربان وئرن فرد تانق تئنقرینی سیموولیزه ائدن تونقالدا اونونلا بیرلشیر، بوتؤولشیر، " او دونیادا " ، خاوس(xaos) مكانیندا اولور، اجداد روحلاری ایله، " تین " لا تماس یارادیر، اورادا ساكراللاشیر و یئنیدن اوددان چیخاراق " بو دونیایا " ، كوسموس مكانینا قاییدیر. بیزجه، پئریفراستیك فورمادا ایشلنمه سینه باخمایاراق، تركیبینده ایكی سئمانتئمی بیرلشدیرن ریتوال دئییمی نین - " آغیرلیغین(فیزیكی) و اوغورلوغون(معنوی) " اوددا، تونقالدا قالماسی ایسه فردین فیزیكی و معنوی باخیمدان اؤزونو تانرییا قوربان وئرمه سی نین ایفاده سیدیر.
نووروز بایرامی عرفه سینده بایرام حاضیرلیقلاری باشلانیر. بورایا ائو-ائشیگین، حَیَط-باجانین تمیزلنمه سی، یئنی پالتارلارین آلینماسی، بایرام بازارلیغی، بایرام یئمكلری نین حاضیرلانماسی و س. داخیلدیر. بایرامدا موقدس یئرلر زیارت ائدیلیر، قوهوملارا باش چكیلیر، بایراملاشیلیر، كوسولولر باریشیر، كاسیبلارا یاردیم ائدیلیر، بایرام پایی پایلانیر و س. تمیزلنمه میش حَیَط-باجا، كؤهنه پالتار، كاسیبلیق و آجلیق خاوسو سیموولیزه ائدیر. كوسولولوك، كوممونیكاتیو بؤحران سوسیال خاوسون ایفاده سیدیر. تمیزلیك، تزه پالتار، یئمكلر، خاوسون ناتمیزلیك، كؤهنه لیك، آجلیق كیمی فورمالارینی آرادان قالدیریر و اونلاری یئنی نیظاملا عوض ائدیر. كوسولولوك باریشلا عوضلننده سوسیال هارمونییا برپا اولونور.
یومورتا دؤیوشدورولمه سی ایكی دونیانین-قیشلا یازین، سویوقلا ایستی نین، خاوسلا-كوسموسون موباریزه سینی نوماییش ائتدیرمكدیر. " توخوم جوجرتمك " و یا " سمنی قویماق " دا بیر شكیلده طبیعتی جانلاندیرماق، اونا تاثیر ائتمك واسیطه سی كیمی آنلاشیلیر. " قولاق فالی " و یا " قاپی پوسماق " یئنیلشمه نین معلومات سویییه سینی عكس ائتدیریر.
نووروزا عایید اولان بایرام عادتلریندن بیری ده موختلیف شكیلده آدلاندیریلان توربا آتماقدیر. نووروزلا باغلی اورتا عصرلره عایید یازیلی قایناقلاردا بو عادتلرین زردوشتلوك دؤنمینده مؤوجود اولدوغو و اونون خوصوصی ایجراچیلار - زردوشت كاهینلری طرفیندن یئرینه یئتیریلدیگی حاقیندا معلومات وئریلیر.
سونراكی دؤورلرده " توربا آتماق " " قورشاق آتماق " و یا " شال ساللاماق " لا عوضلنمیشدیر. البتته، بورادا معیشت مدنیتینده كی دییشیكلیكلر اؤز تاثیرلرینی گؤسترمیشدیر.
ان یئنی دؤورون " توربا آتماق " مدنیتینده " دسمال آتماق " و " پاپاق آتماق " كیمی یئنی واسیطه لردن ایستیفاده ائدیلدیگی موشاهیده اولونماقدادیر.
نووروز بایرامی نین ریتوال اساسلاری نین تحلیلیندن گلدیگیمیز قناعتلره گؤره، اونون یارانیشی نه زردوشتلوكله، نه ده ایسلام دینی ایله علاقه لیدیر. چونكی بورادا موشاهیده اولونان آرخایك ریتوال ائلئمئنتلری شامان، بوددیست، خریستیان و موسلمان توركلرین مؤوسومله باغلی ایجرا ائتدیكلری اورتاق ریتواللاردیر.
آغاوئردی خلیل،
فلسفه دوكتورو
اینستیتوتو فولكلور نظریییه سی شؤعبه سی نین مودیری
خالق قزئتی.- 2010.- 21 مارت.- س. 4.


text:
اگر اینسان حکیم اولسا ، اسیر روزگار اولماز
بو بئش گون عمره خاطیر ، نفس شومه دستیار اولماز
اگر اینسان حکیم اولسا ، اسیر روزگار اولماز
بو بئش گون عمره خاطیر ، نفس شومه دستیار اولماز
سلیمانلار گئدیبلر دست خالی قبره دونیادان
نقدیر اولسا اینسانین جلالی ، پایدار اولماز
شکوه و فر جاویدان ، فقط مخصوص سبحان دیر
اجل حکمی گلنده ، هئچ کسه راه فرار اولماز
بو سؤزلر منتسب دیر مکتب شاه ولایتدن
بویوردو ثروت و مکنت دلیل افتخار اولماز
بشرده اولسا حریت ، اؤزون دونیایه سیندیرماز
شرافتمند اولان اینسان ، قالار آج روشوه خوار اولماز
اگر اینسان بیر آز فیکر ائیله سئیدی متن قرآنه
بیلردی هئچ حقیقت پیشه اینسان ظلم کار اولماز
بلای فقر و نکبت دن قاچیرلار قیزلار ائولردن
مساوات اولسا، عدل اولسا ، بو قدری انتحار اولماز
بو بیر امر مسلم دیر ، درآمدلر حلال اولسا
بو قدری کوچه و بازارده بی بند و بار اولماز
گلین آی باشرافتلر ، چکیب تخت دن سالاخ فقری
برابر اولسا اینسانلار ، شرافت داغدار اولماز
گئدیرسن مکه یه هر ایل ، دئییرسن عاشقم حجه ؟
ولی مین حجه گئتسن ، هئچ بیرینده اعتبار اولماز
تبرا ائیله شیطاندان ، سورا گئت حجه ای حاجی
وگرنه مکه ده شیطانه ، شیطان سنگسار اولماز
اگر مین ایل اوروج توتسان ، همان قرآنه آند اولسون
اگر آج یاتسا بیر اینسان ، رضا پروردگار اولماز


text:
دوزلو اوغلان وبلاگلارینین یاخشی اولماقی اوچون آتیل باتیل فروشگاهین دان آلیش وئریش ائدین
من ایستییرم منی سن اؤز اوتوندا یاندیراسان
گولوم نه واخت گلیسن گوللری اوتاندیراسان
منی تصدق ائدیب باشیوا دولاندیراسان
چیخیم چیخیم دادی جان ، جان کنیشلیک عالمیدی
گؤزوم یولوندا قالیب قورخورام یوباندیراسان
او قدری گؤزله میشم گؤزلریم ده گؤز گؤزه دی
گؤزتلیرم گله سن غملری تالاندیراسان
چوخ ایسته ییللر منی اؤزگه اوتلا یاندیرالار
من ایستییرم منی سن اؤز اوتوندا یاندیراسان
ازل بلالی باشی بیر قویان دیزین اوسته
سورا زمانه نی بیر ، قی باخیب دایاندیراسان
چیچکلنر گول آچار سن گلنده شانلی چمن
او لاله لی چمنه عطریوی جالاندیراسان
یاشیل باخیشلی گونش وورغونو اولان گوندن
اورک سئویر گله سن عالمی اویاندیراسان
گؤزومده سنسیز اولان لحظه لر دنیز تؤره دیب
بلالی بحر سنی ایستییر کی چالخالاندیراسان
گلنده هر کسه بیر دسته در گونش گولو گل
کی عشقین اهلی لرین عشقه آرخالاندیراسان
سؤز اهلی سن ، سنه بو شوریلن یازیر شاعیر
حئیف دگیل بو سؤزو غیر اهله قاندیراسان
صبا ، سنین گلیشین موشتولوق وئریبدی منه
دئییردی سن گله جن شعری فایدالاندیراسان
شاعیر : اوستاد هوشنگ جعفری
Filed under: استاد هوشنگ جعفری,تورکی شعرلر Türkcə şeirlər Etiketlənmiş: | هوشنگ جعفری,هوشنگ جعفری نین شعرلری,استاد هوشنگ جعفری,اشعار هوشنگ جعفری,تورکی شعر,تورکی شعرلر,شعرهای استاد جعفری


text:
افغانستان وترکمنستان اورته سیده کی قوشمه همکارلیگ قیلیش نينك بیش نچی جلسه سی دایر بولدی
مالیه وزیری اکلیل حکیمی بیریوقاری رتبه لی هیئت باشلیغیده شوییل عقرب آینینگ 15 نچی تاریخی ترکمنستان گه سفرقیلدی وایکله اولکه لراورته سیده کی قوشمه اقتصادی کمیسیونی بیش لمچی جلسه سیده اشتراک قیلدی بوجلسه دن هدف بودورکی ایکله اولکه لر اورته سیده کی تجارتی و اقتصادی همکارلیک قیلیش لیگ اوستیگه گپیریلدی
مالیه وزیری نینگ باشلیغی ده کی هیئت ترکمنستان بیلن تجارتی واقتصادی همکار لیگ لر، برق وسوو، ترانسپورت ، مخابرات ، ایکین ، معارف وعالی اوقیش بولم لریده کی همکارلیگ قیلیش لیک لری گه قول باسدی لر. بیرنیچه وقت آلدین افغانستان وترکمنستان اورته سیده بیر کیلیشوگه قول باسیلگن ایدی اونی یوزیدن ترکمنستان افغانستان بیلن تجارتی ، اقتصادی ،همکار لیگ قیلیش لرپول یوویش ، ورزش وتکنالوژی بولم لریده یاردم ایته دی.مالیه وزیری بیلن حرمت لیگ محمدالله بتاش ، اقتصادی بولم لرده جمهور رئیس نی مشاوری قیومی و تیکیشلیک اداره لرینی نماینده لری اشتراک قیلگن ایدی لر.


text:
ناز ایله میسن
چوخلار انجیکدی کی سن اونلارا ناز ایله میسن
من ده اینجیک کی منیم نازیمی آز ایله میسن
ائتمیسن نازی بو ویرانه کونولده سلطان
ائوین آباد اولا درویشه نیاز ایله میسن
هر باخیشدا چالیبان کیپریگی مضراب کیمی
بیر قولاق وئر بو سینیق قلبی نه ساز ایله میسن؟
باشدان آچ یا یلیغی افشان ایله سوسن-سنبل
سن بیزیم بایراممیز سان قیشی یاز ایله میسن
سن گون اول قوی غم میز داغدا قار اولسون اریسین
منیم آنجاق ایشیمی سوز و گداز ایله میسن
من بو معناده غزل یازمالی حالیم یوخدی
سن جوجوق تک قوجانی فرفره باز ایله میسن
کاکلی باشدا بوروب باغلا میان تاج کیمی
... از ایله میسن
او قیزیل دشت مغان دیر قوزی یان-یانه یاتیب
منیم آغلار گوزومی اوردا آراز ایله میسن
بو گوز للیک جهاندا سنه وئرمیش تانری
هر قدر ائله سن ایله کی آز ایله میسن
من بو سوز یله آتدین آ؛رالاندین بیلیرم
آرانی بیر پارا نامرد یله ساز ایله میسن
دستماز ایله دیگین چشمه کلیساده میحا قانی دیر
بیلمیرم هانسی کلیساده نماز ایله میسن؟
من(عشیران)اوخوسام پنجه (عراق) اوسته گزه ر
گوزلیم(ترک)اولالی ترک (حجاز) ایله میسن
تازا شاعر بوده نیز هر نه باخیرسان دیبی یوخ
چوخ اوتوسان بو غازی اوردهگی قاز ایله میسن
بسکه زلف و خط خالین قوپاغین گوتدون
زلفلی نین باشینی آزقالار دار ایله میسن
گل!منیم ایسته دیگیم کعبه ییخیلماز اوجالار
باشدادا کج گئده سن دیبده تراز ایله میسن
خط خالیندن آلیب مشقیمی قرآن یازارام
بو حقیقت له منی اهل مجاز ایله میسن
منی دان اولدوزی سن یاخشی تانیرسان که سحر
افقی خلوت ائدیب رازو نیاز ایله میسن
(شهریار)ین داغیلیب داغدا داشا دادالانیب
ئوزون انصاف ایله محمودی ایاز ایله میسن


text:
یارالار سینونده قارداش، گل گلستانه بنزر
آغاریب منیمده زلفوم، چمن خزانه بنزر
یارالار سینونده قارداش، گل گلستانه بنزر
آغاریب منیمده زلفوم، چمن خزانه بنزر
نئجه شرح ائدیم برادر باشیمین مصیبتیندن
کی گوروندی بیر نمونه بشرین قیامتیندن
نئچه ساعتین ایچینده، غم و جور شدتیندن
باجوون رشیده قدی، اگیلیب کمانه بنزر
نئجه زینبون رضادیر، سنی یاندیرا حرارت
بیلیسن کی سایهبانه، یوخ الیمده استطاعت
بو مکاندا دود آهیم، ائلئیر منه حمایت
کسر ایستینین قاباغین، سنه سایهبانه بنزر
بو جنازهلر کی باشسیز توکولوبدی ریگزاره
نه جلالیلن سالیبلار، سنی دورهدن حصاره
اولارین باشی جداده، دوزولوبدی چون ستاره
وسطینده قانلی باشون منه آسمانه بنزر
سن اوشاقیدون، اوپردی اورگون ابام پیمبر
بو یئره دییردی بیر گون دیهجک یارا مکرر
گورورو دگیب کئچیب اوخ، سورا سانجیلیبدی خنجر
بو یارا بابام محمّد، دئدیگی نشانه بنزر
جگرونده وار حسین جان، علی اکبرین یاراسی
ئورگون قانیلا سیراب، اولور هر زمان بناسی
دوشجکدی شرق و غریه، او یارانین انجلاسی
تر و تازه دیر همیشه، گل ارغوانه بنزر
او زمان گورنده شمرین قانا خنجری بویانمیش
حرمون، باجون ، کنیزون، باشیوا گلیب دولانمیش
قاچا قاچدا بو مکانه او قدر آیاق توخانمیش
کی کنار قتلگاهون، ره کاروانه بنزر
بالاجا قیزون رقیه، او عزیزه نازدانه
دولانیبدی آت دوشونده ، ئورگی دونوبدی قانه
یوزونه دگیبدی سیلی، باشی اوسته تازیانه
سارالیب سولوبدی رنگی، ساری زعفرانه بنزر
سن ای آفتاب عزت، ائله نیزهدن نظاره
نئجه گور بیزه ایشیق گون ، گئجه تک لولوبدی قاره
هامی اختران عصمت، دوزولوبدی بیر قطاره
ره قبلهنین دلیلی، صف کهکشانه بنزر
ئورگیم باشین آلاندا، غم و محنتون سحابی
او بیلیر عزالیام من، یوزومه سپر گلابی
توکولور سرشگ چشمیم، یئره ایسلادیر ترابی
گوزومون یاشی آخاندا، مژه ناودانه بنزر
گزرم بو گلستاندا، گلنی صفالی گوررم
آچیلان گلون ایچینده، دوزولن تیکانی دررم
قطرات اشگیم ایله گله ؛ گلشنه سو وئررم
گورهسن وفالی زینب، نئجه باغبانه بنزر
دل یحیوی ده دائم اولی جلوهگر بو نیت
گینه بیر گئجه جمالون یوخودا ائده زیارت
بیلیسن کی آشیانی نه قدر تاپار شرافت
دولانور سرای مسکین، او گئجه جنانه بنزر


text:
ضرب المثلهای اصیل ترکی
1. دوز یولدا یئری ینمیرشوخوملوخدا شیللاق آتیر
2. قازان قازانا دیئیر گوتون قره دی
3. گولمه قونشووا گلرباشووا
4. یووولمامیش قاشیق کیمی اؤزوی آتماقاباغا
5. سن آغا من آغا ئینکلری کیم ساغا
6. دانا چیخمامیش بیزو چیخماز
7. پیشیکین آغزی اته یئتیشمز ،دیئرمونداردی
8. آت تووله میخین یئردن چیخالدار،بیرین یئره وورار ایکی سین اؤزونه
9. کئچل باخار کوزویه آدین قویار اؤزگویه
10. قیچین یورقانیوا گوره اوزاد
11. سئیچان دلیهه گیرمز،قویروغونا سوپورگه باغلار
12. باجی باجین اولسون سوز چوخ چاغ یوخ
13. باجی باجی نه دانیشدیخ کی،اؤ سحرناخیرگئدن بودا آخشام ناخیرگلن
14. جهننمه گئدن اؤزونه یولداش آختارار
15. آدین قویدون دئیرمانچی چاغیرگلسین دن کراوغلی
16. یاغیشدان قوتولدوخ دامجیا دوشدوخ
17. گئدربستان قیراسی،قالار اؤزون قاراسی (قیش گئددی اوزی قره لیخ کوموره قالدی)
18. باغ صاحابی باغینا قیئیمیر،باغبانچی بیرسالخیمینلان کئچیر
19. گلدی قاشین آلسین ووردی گؤزونی چیخاددی
20. اولاندا حالای حالای،اولمویانداحالیم قولای
21. نه سالسان آشیوا،اؤ گئلرقاشیقیوا
22. آغریمایان باشادسمال باغلاما
23. ایلانین یوواسیناچؤپ اوزاتما
24. ایلانین یارپیزدان ذهله سی گئدر،اودا گلر گیئررگؤزونه
25. آغاجی اوز ایچینلن مور ئیئر
26. قانی قانیلان یومویوپلار،قانی سویویلان یوووپلار
27. ال الی یووار الده یوزی
28. آغیر اوتی باتمان گل
1. اسنه ماغ اسنه ماغی گتیرر وای سامانلیق داشینا
2. کؤرتوددوغون بوراخماز
3. قوچ ایت دایی سیناچکر،خاتون قیزخالاسینا
4. دین سیزین کی ایمانسیزدی
5. اولمه اششکیم یونجابیتینجه
6. بوشلی بوشلونون ساغلیغین ایستر
7. مالین بک ساخلاقونشون اوری توتما
8. چولمک دیغیرلاناردوواغین تاپار
9. اصیل ایتمزیاغ ایئیمز
10. مال گئدربیریاناایمان گئدرمین یانا
11. دالدان آتان داش تؤپوغادئیر
12. سؤزسؤزی گتیررآرشین بئزی
13. چک زحمت گؤرلذت
14. چؤخ دولانان چؤخ بولر (چؤخ دولانان تؤپوغاداش دئیر)
15. دوه اوینویانداقاریاغار
16. نانجیبه چالاسی یا گئتمه
17. اششک ساتان کؤششک آلانماز
18. قونشی پایی یاخچی دی بیرگون سنده بیرگون منده
19. قونشی قونشویاباخارجانینی اودایاخار
20. خؤروزیؤخویدی سحرآچیلمیردی؟
21. جوجه نی پائیزداساناللار
22. یاغ یؤغوتداندی،یؤغوت یاغدان
23. گلین اؤینویانماز دیئراوتاق ایری دی
24. موساهیبین باب ائیله،گؤرن دئسین هابئیله
25. قارا قارقانین بالاسی اؤزونه شیرین دی
26. ایگنه هامی نی بئزر اؤزی لوت گئزر
27. کردالی کردارین ئیئر،کردارسیزلار کؤینک گیرر
28. حالواحالوادئمگیلن اغیزشیرین اؤلماز
29. چیراخ اوز دوره سینه ایشیق سالار
30. دلی دلی یه باخار،چوماغین ایری توتار
31. دلی یه یئل وئرالینه بئل وئر
32. سوزی آت یئره صاحابی گؤتورر
33. سوزی باجان دئمه باجین باجیسی وار
34. کار ائشیتمز اویدورار
- SMS های ترکی
- آدرس خمس در google earths
- دوشنبه ۳ فروردین ۱۳۸۸
- ضرب المثل ها
- جمعه ۱٠ آبان ۱۳۸٧
- تفرجگاه انـــدبــیــل
- حـــمــام سنگی ، حمامی از میراث کهن
- شهری در میان دره ای سرسبز
- نمای کلی آبگرم
- ضرب المثلهای اصیل ترکی
- چهارشنبه ۱٦ امرداد ۱۳۸٧
- چند تصویر دیدنی
- جمعه ۱۱ امرداد ۱۳۸٧
- جمعه ۱۱ امرداد ۱۳۸٧
- چهارشنبه ۱٥ خرداد ۱۳۸٧
- چهارشنبه ۱٥ خرداد ۱۳۸٧
- روستای خمس
- امام زاده سيد ابراهيم روستای خمس
- یکشنبه ٢٥ آذر ۱۳۸٦
- یکشنبه ٢٥ آذر ۱۳۸٦
- جمعه ٢٢ خرداد ۱۳۸۳
- پنجشنبه ۱٤ خرداد ۱۳۸۳
- پنجشنبه ۱٤ خرداد ۱۳۸۳
- چهارشنبه ۱۳ خرداد ۱۳۸۳


text:
آتیل باتیل چرشنبه
ایلین اون ایکینجی آیی آذربایجانین چوخلو یئرلرینده، ایندی ده بایرام آیی آدلانیر. بو آیدا دؤرد چرشنبه حیاتین دؤرد اؤنملی عنصرلری(سو،اود،یئل،تورپاق) ایله باغلانیب و اونلارا گؤره چئشیتلی دبلر، آیین لر و رسم لر دوزن له نیب.
مومکون دور کئچمیشده اودا،سوووا،یئله و تورپاغا سایقی، باشقا اینام و تاپینما اوستونده اولوب. زامان سوره سینده بو اینام و تاپینما یئرینی باشقالاری ایله دَییشسه ده، او قوه لره سایقی و اونونلا یاناشی دبلر، عادت-عنعنه لر اؤزونو اولدوغو کیمین یا بیر آز دییشیکلی ساخلامیشدیر. اؤرنک ایچین آزربایجاندا اودا تاپینما(پرستش) زرتشت دینینه گؤره اولوب و اونون لا باغلی تورلو-تورلو دبلر، آیین لر و اینانج لار یارانیبدیر. آما ایندی بیزیم خالقیمیز زرتشتی اولمادیغی حالدا، اودا تاپینماسادا اونونلا باغلی دبلری یئرینه یئتیریر.
آما هر نه ایسه بو سایقیلار، بو دبلر، بو اینانجلار تک تاپینمایا باغلی دئییل. اینسان هر نه یه تاپینیرسا دا، بو عنصرلرین(سو، اود، یئل، تورپاق) ائتگیسی اولمادان، جانلی لارین یئر اوزونده دیری قالیب یاشاماسینی نئجه دوشونمک اولار؟! اونا گؤره کئچمیشلریمیز هر بیری اؤز دورومو ایله باغلی، اولان دبلره و آیین لره بیر زاد آرتیریب و اونلاری زنگینلشدیریب، یاشاتمیشلار.
بوتونلوكده، ايلین آخير چرشنبه لرينین هر بيري، اجدادلاريميزين ائله قوتسال ایناملاری، دويغولاري ايله باغليديركي، بوگون اونلاري اؤز دونه نيميز و كئچميشيميز كیمي بيلمه يه هاميميز بورجلويوق.
–سو چرشنبه سی su çərşənbəsi
سوسوز تورپاق بیتیرمز. سو اولمادان یئره دوشن توملار، گؤیه ریب، بیتیب و آرتا بیلمیللر. سو اولماز سا، یئر اوزونده جانلی بیر زاد تاپماق اولماز. بو سو گاه یاغیشا دؤنوب داغلاری، دره لری، مئشه لری سوواریر. گاه سئله دؤنوب جانلی و جانسیزلاری زورلا کامینا چکیب حیاتینی آلیر. گاه دا اینسانین گؤزونده ایللیک-عمورلوک یاشایان سونسوز دنیز کیمین جوشوب-چاغلاییب، گاه اینسانا جان وئریب گاهدا جانینی آلیر. بئله بیر وارلیق اینسان ایچین آغیللی، گوجلو و دوشونجه لی بیر وارلیق دیر.
-اود چرشنبه سی od çərşənbəsi
یئر اوزونه دیریلیک باغیشلایان قوه لر دن بیریسی گونش دیر. آما او اینسانین ایسته گی ایله یوخ، اؤزو ایسته دیگی کیمین یئره ایستی و ایشیق ساچیر. اود اینسانین اَلینده اولان گونشین بیر پارچاسی دیر. اونونلا قارانلیقلارا و حیاتی دوندوران سویوقلوقلارا چالیر. اود ایسیندیریر، یمکلری بیشیریر و باشقا ایشلر گؤرمک له حیاتا آیری بیر آنلام وئریر. آرادا اینسانین سؤزونه باخمایاراق بؤیوک و گوجلو یانقین لار تؤره دیب اؤز سونسوز گوجونو گؤرسه دیر. بئله لیکله اینسان اودا باش اگیر، اونا تاپینیر. و اونون سونسوز عظمتینی گؤرستمک دن اؤتورو، تورلو-تورلو دب لر، آیین لر و رسم لر یارادیب و یادداشلاردا حک ائدیر.
-یئل چرشنبه سی yel çərşənbəsi
بولودلاری گؤیده اوینادان و اونلاری بویلو ائدیب یاغدیران، دنیزلرده گمیلرین یئلکنینی پیله ییب اونو یوللاندیران، اوجاقلاردا اود یاندیران چاغ هجین-هجین دگیب اونو آلوولاندیران و بایرام قاباغی اؤز ایستی و تراوتلی نفسی ایله بوز-قارین قالارغیلارینی اریدیب دوغال یارانیشا یئنی جان وئرن یئل(هاوا) دیر. آرادا دا، داغلارا-دره لره های-کوی سالیب یئر-گؤیی یئریندن اوینادان، دنیزلرده دالغالاری تلاطمه گتیریب قاسیرقا قوپاردیب گمیلری کامینا چکن، توز-تورپاغی، چؤر-چؤپو گؤیلره سوووروب دولانیشیغی چتینلشدیرن، آرادا دا هیزلا اَسیب و آجیناجاقلی ایشلر تؤرَتمکله اؤز گوجونو گؤرسه دن یئل دیر. بوتون بو ایشلری گؤرن یئلین بلکه دویان بیر اوره گی، ائشیدن قولاغی، گؤرن گؤزو وار!! نغمه اوخویوب، دب یارادیب مراسم لر قورماقلا اؤز ایستکلریمیزی اونا آنلاداق.
-تورپاق چرشنبه سی torpaq Çərşənbəsi
یارانیشدا اولان بوتون یارانان لارین، اینسانین دولانیشیغیندا و یاشاییشیندا قویدوغو ائتگینین آز-چوخلوغو ایله باغلی اؤنمی واردیر. اینسانین گؤزونده، قوتسال یارانانلاردان بیریسی ده تورپاق دیر. تورپاق اینسانا چوخ صمیمی و محبت لی دیر. اونو دونیایه گتیریر، اونا گرکلی اولانلاری اؤزونده بیتیریب-یئتیریب و اونا وئریر. بئله لیکله اینسان بو تورپاغین قوجاغیندا دوغولور، بویا-باشا چاتیر، یاشاییر و سوندا بو تورپاغین قوینوندا ابدیته قوووشور. یئرسیز ده اولسا دئمه لییَم بئله بیر تورپاق وطن دیر. وطن اولدوقدا تورپاغین قوتساللیغی قات-قات آرتیر.
یایدا تورپاغین ساچلاری آغاران چاغلار، جانلی لارین چوخو، اؤزللیکله اینسانلار، اونون حیاتینین سون آنلارینین اولماسینی و اونا بار وئره بیلمه یه جگینی دوشونوب، یئرین آغاران ساچلاریندان، یامان گونلری ایچین یئمک-زومار توپلاییللار.
کؤزده(پاییزدا) یئر بیر آز اؤزونه گلیب اوندا یاتمیش توم-دنه لری اویاتسادا قیشین سویوغو اونو یاتماقلا اوز-اوزه قویور. یئر اوزونده اولانلار یایدا توپلادیقلاری زوماری یئییللر. زومار قوتارماقدادیر، آما یئر اویانمیر. اینسانلار اَل-آیاغا دوشوللر، اونو اویاتماغا چالیشیللار. آخی تورپاقسیز-آناسیز یاشاماق اولمور. بئله بیر آندا و بئله بیر آرزینی جانلاندیرماق ایچین تورپاق چرشنبه سی یاردیما گلیر.
کئچمیشده، دؤرد عنصر دورت چرشنبه ده اؤزل بیچیمده، دب لر، رسم لر و آیین لر ایچینده آتا بابالاریمیزین اَلی ایله قوتلانیب یاشاسا دا، ایندی بو دبلر بوتونلوکله ایلین سون چرشنبه سینه توپلانیب و چوخ گؤزل سئوینج و شنلیک لر ایچینده یئرینه یئتیریلیر. (سون چاغلاردا اونودولماقدادیر)
Filed under: آذربایجان مقاله لری Azərbaycan məqalələri Etiketlənmiş: | مراسم چهارشنبه سوری,چهار شنبه سوری,چهارشنبه سوری در آذربایجان,چارشنبه سوری,چرشنبه سوری,یئل چرشنبه سی,آتیل باتیل چرشنبه,اود چرشنبه سی,توپراق چرشنبه سی,سو چرشنبه سی


text:
هر گئجه یاری
اولدوز ساياراق گوزله ميشم هر گئجه ياری
گج گلمه ده دير يار يئنه اولموش گئجه ياری
گؤزلر آسيلی يوخ نه قارالتی نه ده بير سس
باتميش گولاغيم گؤرنه دؤشور مکده دی داری
بير قوش آييغام! سويليه رک گاهدان اييلده ر
گاهدان اونودا يئل دئیه لای-لای هوش آپاری
ياتميش هامی بير آللاه اوياقدير داها بير من
مندن آشاغی کيمسه يوخ اوندان دا يوخاری
قورخوم بودی يار گلمه يه بيردن ياريلا صبح
باغريم ياريلار صبحوم آچيلما سنی تاری!
دان اولدوزی ايسته ر چيخا گؤز يالواری چيخما
او چيخماسادا اولدوزومون يوخدی چيخاری
گلمز تانيرام بختيمی ايندی آغارار صبح
قاش بيله آغارديقجا داها باش دا آغاری
عشقين کی قراريندا وفا اولمياجاقميش
بيلمم کی طبيعت نيه قويموش بو قراری؟
سانکی خوروزون سون بانی خنجردی سوخولدی
سينه مده أورک وارسا کسيب قیردی داماری
ريشخندله قيرجاندی سحر سويله دی: دورما
جان قورخوسی وار عشقين اوتوزدون بو قماری
اولدوم قره گون آيريلالی او ساری تئلدن
بونجا قره گونلردی ایدن رنگيمی ساری
گؤز ياشلاری هر يئردن آخارسا منی توشلار
دريايه باخار بللی دی چايلارين آخاری
از بس منی ياپراق کيمی هيجرانلا سارالديب
باخسان اوزونه سانکی قيزيل گولدی قيزاری
محراب شفقده ئوزومی سجده ده گؤردوم
قان ايچره غميم يوخ اوزوم اولسون سنه ساری
عشقی واريدی شهريارين گللی- چيچکلی
افسوس قارا يل اسدی خزان اولدی بهاری
Filed under: استاد شهریار,تورکی شعرلر Türkcə şeirlər Etiketlənmiş: | هر گئجه یاری,گجه یار,اولدوز,اوستاد شهریار,تورکی شعر,تورکی شعرلر,تورکجه شعرلر,سئوگی شعری,شهریار,شهریار شعری,شهریارین تورکی شعرلری,شهریارین شعرلری


text:
Normal
0
21
false
false
false
TR
X-NONE
AR-SA
MicrosoftInternetExplorer4
2012-جی
ایله گؤره عجیب نظریهلرین بیری یئرین اوچ گونده داغیلماسی و یا قارانلیغا بورونمهسیدیر
کی تازالیقدا ایمئیل صورتینده جماعته گؤندریلیر و بو ایمئیلده ناسانین وب صفحهسینه
بیر لینک قویولوب.
بو عجیب نظریه دئییر کی گونش, یئر و سامانیولو کهکشانین
مرکزی بیر-بیریله تاراز اولاجاق و بو آرادا یئر کورهسی صدمه گؤرهجک. و یا بو
ایمئیلین دئدیگینه گؤره یئر اوچ گون بویو قارانلیقدا قالاجاق.
بو ایمئیلده بئله یازیلیر: «ناسا اؤن گؤروب کی 2012-جی ایلین
دسامبرین 25-23 ده(91-جی ایلین دی آیینین اوچوندن بئشینهدک) کائیناتین تاراز
اولان واختی, یئر اوزو اوچ گونهدک قارانلیغا بورونهجک. آمریکالی عالیملر یئر
کورهسینده اوچ گون بویو قارانلیغی اؤن گؤروبلر. بو, دونیانین آخیری دئییل.
دونیانین بو جور تارازلانماسی بیرینجی دفعهدیر کی اولور. یئر ایندیکی وضعیتیندن –کی
اوچونجو بویوتدادیر- صیفر بویوتا دگیشهجک و سونرا دؤردونجو بویوتا گئدهجک.
بو کئچیدده دونیا بؤیوک دگیشمهایله اوزلهشهجک و بیز تازا
بیر دونیانی گؤرهجهییک. بو قارانلیق گونلرده آرامیشی ساخلاماق, بیر-بیرینی
قوجاقلاماق, عیبادت و یوخو اَن یاخشی گؤرولمهلی ایشلردیر. بو واقیعهدن سونرا
دیری قالانلار تازا بیر دونیا ایله اوز به اوز اولاجاقلار و تأسوفله بو مسألهدن
قورخانلار اؤلهجکلر!»
بو ایمئیلین آخیرینده مسألهنی ایناندیرماق اوچون ناسانین
سایتیندان بیر لینک گتیریلیب. ایندی حقیقت نهدیر و بو ایمئیلین دالیسیندا کیملر
وار بللی دئییل.
قیش اینقیلابی زمانی یئر, گونش و قارانلیق دلیگین تارازلیغینین
تأثیرلریندن 2012-جی ایلینده چوخلو شایعهلر یاییلدی کی بودا اونلارین بیریدیر.
زلزله, سونامی, سئل و هاوالارین غیری عادی دگیشمهسی بو شایعهلردندیر کی اونلاری
بو مسألهیه ربط وئریرلر.


text:
جانتیق
بادی-بادی گیریفتار، حامام-حامام ایچینده، خلبیر سامان ایچینده،
دوه دللکلیک ائلر، کؤهنه حامام ایچینده. قاریشقا شیللاق آتدی، دوهنین
قیچی سیندی. حامامچینین طاسی یوخ، بالتاچینین بالتاسی یوخ، اوردا بیر تازی
گؤردوم، اونون دا خالتاسی یوخ. عومرومده چوخ شیلاشی یئمیشم، هئچ بئله
یالان دئمهمیشم. گونلرین بیر گونونده، مممد نصیر طینینده، بیری
وار ایدی، بیری یوخ ایدی، اللهدان باشقا هئچ کیم یوخ ایدی. وار-یوخ بیر پادشاه
وار ایدی. بو پادشاهین هئچ اوشاغی اولمازدی. پادشاه چوخ-چوخ نذیرلر
وئردی، دوعالار یازدیردی، اوشاغی اولمادی کی، اولمادی. بیر گون پادشاهین قاپیسینا
بیر درویش گلیب، بیر قسیده دئدی. پادشاه اونا خلت وئردی. درویش
گؤردو کی، پادشاه چوخ فیکیرلیدی، دئدی:
- ائی پادشاه، نییه بئله فیکیرلیسن؟
پادشاه دئدی:
- بابا درویش، منیم هله بو یاشیما قدر هئچ اوشاغیم اولماییب.
بیلمیرم من اؤلندن سونرا بو دؤولت کیمه قالاجاق. منیم یئریمده
کیم اوتوراجاق.
درویش بیر آلما چیخاردیب پادشاها وئردی، دئدی:
- پادشاه ساغ اولسون، گئجه هرمخانایا گئدنده بو آلمانین یاریسین
سن یئیرسن، یاریسین دا آروادینا وئررسن. بوندان سونرا یقین
اوشاغین اولار.
بلی، درویش گئتدی. گئجه پادشاه هرمخانایا گئدیب، آلمانین یاریسینی
اؤزو یئدی، یاریسین دا آروادینا وئردی. بلی، آرادان دوققوز آی، دوققوز
گون کئچدی، پادشاهین آروادی یوکون یئره قویدو. آروادین بیر اؤلو اوغلو
اولدو. پادشاها خبر گئتدی کی، قیبلهی-عالم ساغ اولسون، بیر اوغلون اولوب،
آنجاق اؤلودو. پادشاه قوصّهلندی، اؤز-اؤزونه دئدی: گؤر منیم نئجه بختیم
یوخدو کی، آخیردا اوشاغیم اؤلو اولدو. یئنه خبر گتیرنلره موشتولوق
وئردی. پادشاه بورادا اؤز فیکرینده اولسون، سنه کیمدن دئییم، پادشاهین
آروادیندان. ائله کی، اوشاق آنادان اولدو، آرادان بیر آز کئچندن سونرا
آرواد بیر دامار دا دوغدو. ماما گؤردو کی، اؤلو اوشاغین دؤشو یاریقدی.
تئز داماری گؤتوروب اونون دؤشونده اولان یاریغا قویدو، اوشاق آسقیریب دیریلدی.
او ساعت پادشاها خبر گئتدی کی:
- قیبلهی-عالم ساغ اولسون، ماما اوشاغی دیریلتدی.
پادشاه چوخ شاد اولدو. خبر گتیرنلره حدّیندن آرتیق موشتولوق
وئردی. بلی، اوشاغین آدین جانتیق قویدولار.
آردین اوخو....


text:
انکوباتور: آنا صفحه
ویکیمدیا اینکوباتورونا خوش گلمیسینیز!
بورا ویکیمئدیا اینکوباتوردو. بورادا یئنی دیللرده پوتئنسیال ویکیپئدیا, ویکیکیتاب, ویکیخبر, ویکیسؤز و ویکیسؤزلوک پروئکتلری تشکیل ائدیله، یازیلا، سیناق ائدیله بیلر و، اگر اؤز حیات قابیلیتینی گؤستره بیلر, ویکیمئدیا قورومو طرفیندن دستکلنهجکدیر.
بو تست ویکیلرین هله اؤز ویکی لايحه صفحهسی يوخدور. بونا باخماياراق بو ویکیلردن هر هانسی باشقا ویکیمدیا لايحهدن کیمی یارارلانیب ، دَییشدیره بیلرسینیز.
گرکدیر ویکیبیلیمیوردونون یئنی نوسخهلری بئتا ویکیبیلیمیوردونا و ویکییازینین کیلرده اسکی ویکییازیا گئدلر.
سیز بورادا تامامیله يئنی بیر تاسارینی باشلايا بیلمزسینیز، يالنیز مؤوجود اولان تاسارینین يئنی بیر دیل بؤلمهسینی باشلايا بیلرسینیز.
ویکیلرین ارگینلتمهسی
بولار بیر سیرا چالیشقان ویکیلردن دیلر:
قارداش تاسارلاری
ویکیمئدیا فورومو نئچه آیری چوخدیللی و آچیق کؤکلو تاساریسین دا دولاندیریر:


text:
آیدین شافاق 191
یازار: رضا بابازاده
یکشنبه گونو دسامبر آیینین 12 سینده، ساعات ایکی ده، گنج فیلمساز، ارسلان براهنی-نین دوزتدییی اوچ بؤلوملو(سس و ایشیق، دووار و قاب، توپراق و کیمییا)فیلمی «اوچ بیر قریب لیک» آدیلا مونترالین پارک سیناماسیندا (سینما دو پارک)گؤستریلدی.
«دکتور رضا براهنی»، ایللر بویو تورونتو دا یئرلشن آدلیم تبریزلی ادیب، تنقید چی، یازار وشاعیرین اوغلو «ارسلان براهنی»، بو نئچه ایلده اؤزونو فیلم و سیناما ساحه سینده بیر هونرمند تانیتدیریب و ایندیه قدر نئچه فیلم اوندان اکران اولوب. بو فیلم کی آغ- قره مستند فرموندا حاضئرلانیب، اوچ هونرمندین قوربتده یاشایش لرینه اینجه بیر باخیش سالیر و چالیشیر اونلارین درین خلوتلریندن حیات و قوربتی روایت ائیله سین. ارسلان چالیشیب بو مستندین بیرینجی بؤلومونده، موسیقی هونرمندی و سُلی آدیلا تانینمیش«سلیمان واثقی»اوخویانین، ایکینجی بؤلوم ده «غلامحسین نامی» نقاشین و سون بؤلومده ده اؤز آتاسی یازیچی و شاعیر «رضا براهنی»نین یالنیز خلوتلرینه یاخینلاشاراق، قوربتده گئچن یاشایشلرینی اؤز دیللریله و روایتلریله، گؤز اؤنونه قویسون. آنجاق هونرمندلر کی یارادیجیلیقلاری و ایشلری توپلومونان باغلی اولان بیر اینسانلار دیرلار، بو نظردن بو آغ قره مستند و ذهن لرده قالان و ایز قویان فیلم چالیشیب اونلارین نئجه یاشاماقلارینی و حیاتلارینا نئجه دوام ائتمک لرینی آچیخلاییب و بو وسیله ایله هونرین اوچ موختلیف ساحه سینده اولان تانینمیش هونرمندین قوربتده گئچن حیاتینی حقیقتا اوجور کی واردیر نه اوجور کی گؤرسنیر، سئیر ائدنلره تانیتدیرسین. آنجاق بو فیلم باشقا و معمولی اینسانلارینان موقایسه ده، قوربتین قویدوغو فرقلی تاثیری هنرمندین یاشایشینده گؤزه گؤستریر.
فیلمین نمایش وئریلدییی گون، دسامبرین 12 سی، آذر آیینین 21 اولارق، دکتر رضا براهنی نین 82 –ینجی دوغوم گونویله برابر اولموشدور. بو فیلمین«توپراق و کیمیا» بؤلومونده، رضا براهنی نین تورونتو دا گئچن ایندی کی یاشامینا و بو قوربتین تاثیرینده اولان یازیلارینا، شعرلرینه باخیلیبدیر. ارسلان براهنی بو فیلم ده آتاسیندان بیر یئنی روایت سؤیله مه یه و اونو- نه آتا اوغول کیمی بلکه بیر دوُست کیمی- ایندیه قدر گؤرولمه ین یئنی بیر بوجاقدان، تانیتدیرمایا چالیشیبدیر.
براهنی نین حسرتلی و آجی خاطیره سی:
اوشاق ایکن معلیمی انشاسینی تورکجه ده یازدیغی کاغاذین اودماسینا مجبور ائتدی!
دکتور رضا براهنی ادبیات، شعر و رومان ساحه لرینده ایران و آذربایجان دا و هابئله باشقا اؤلکه لرده تانینان و ایز قویان بیر ادبیاتچی اولاراق، ادبیات دونیاسیندا دا تاثیرلری چوخ آیدین دیر. اونون چوخ آدلیم رمانلاری «روزگار دوزخی آقای ایاز»، «رازهای سرزمین من»، «آواز کشتگان» و باشقا رمانلاری چوخلو شعرلری او جومله دن «خطاب به پروانه ها و چرا من دیگر شاعر نیمائی نیستم؟»، «مصیبتی زیر آفتاب»، «بیا کنار پنجره»و... و گوجلو نقدلری، ادبیات دا یئنی بیر صفحه آچیب. هابئله رومان لاردا اؤز خاطره لرینی و حسرت لرینی یازارکن سبب اولوب اوخویانلار و دوشونن لر اونو چوخ دریندن آنلاییب و اونون ایشلرینی سئوه لر. عینی حالدا اونون شعرلری ده اؤزونون مخصوص یازماق سبکی ایچین آیدین فیکیرلیلر دونیاسینا و میللت آراسیندا چوخلو تاثیر قویوب دور. دئمک اولار رضا براهنی، چاغداش ایران ادبیاتیندا بیر درین ایز قویوب و اؤزونه گوره بیر سبک یارادیب. رضا براهنی آنا دیلینه اولدوغو حسرتی ده اثرلرینده یاییب و هر زامان آنا دیلی آموزشینین لازیم اولدوغونو بیلدیریب دیر. اونون «صورت مسئله آذربایجان و حل مسئله آذربایجان» آدیندا مقاله سی چوخ اثرلر قویوب و های کوی لر یاراتدی. بو مقاله ده براهنی یازیر: « لیسانسی آلاندان سونرا دورد دیله تانیش لیغیم واریدی فارسی، انگلیسی، تورکی و عربی. بونلاردان فارسی و انگلیسینی لاپ اعلا شکیلده باشاریردیم؛ آمما اؤز آنا دیلیمی دوز یازماقا قادر دئییلدیم چونکو من هئچ یئرده اونون تعلیمین گؤرممیشدیم. بو منی دیل ساحه سینده شاقّا شاقا ائله میشدی و او آغیر رنجی کی چکمیشم هئچ زامان خاطیریمدن سیلینیب اونودولماز. بو رنجی رضا خان بیزه تحمیل ائله میشدی...
رضا براهنی 1314 گونش ایلینده تبریز شهرینده چوخلوق و فقیر بیر عائیله ده حیاتا گوز آچدی. آتاسی ایشچی اولدوغوندان عائیله سی چوخ یوخسولوق دردی چکدیلر. دکتور براهنی اوشاقلیغیندا چوخ چتینلیک لره دوزوب. چوخ زحمت ایله مکتبی بیتیریب آمما چوخ هوش و باجاریلیغا صاحیب اولدوغونا گؤره ائلیه بیلیب درس اوخویوب و یازار اولماق عشقیله استعداد لارینی بئجرسین و اؤزو ایسته ین یئره یئتیشسین. تبریز دانشگاهیندان اینگلیز ادبیاتیندا لیسانس آلاندان سونرا، تورکیه ده بو ساحه ده دکتری آلیب. چکدییی چتینلیک لر اونون سونراکی یاراتدیغی اثرلرده تاثیر قویوب، سبب اولوب میللت اونو اؤزوندن بیلسین واونون اثرلریله راحات ایرتیباط قورسونلار. ایرانا قاییداندان سونرا تهران دانشگاهیندا تدریسه باشلاییب. اوردا چوخ اثرلر یارادیب و چوخ طلبه لر تربیت ائدیب. عینی زامان دا ادبیات عشقیله رمانلار، شعرلر یازیب، نقد لر ائدیب و اؤزوندن ده یرلی اثرلر و ایزلر قویوب.
رضا براهنی همیشه سئوگی سینی وحسرتینی آنا دیلینه سؤیله ییب و آنا دیلینین موردینده آنا یاسادا یازیلان قانونون ایجراسینی ایسته ییب. دانیشیقلاریندا آنادیلین اؤیرنمه سینین لازیم اولدوغونا تاکید ائدیب، اؤز اثرلرینده ده آنا دیلینین نه قدر ده یرلی اولدوغونو آچیقلاییب. او اؤز آنا دیلینه اولان بؤیوک حسرتینی بئله سؤیله ییر کی مکتبین آلتینجی صنفئندا انشا کلاسیندا انشاسینی تورکی دیلینده یازمیش ایمیش، معلم اونو تورکجه ده یازدیغی کاغاذین اودماسینا مجبور ائدیر! بو خاطئره دن اونون روحوندا قالان ایز سبب اولوب هر زامان حسرتینی آنادیلینه و اونون اؤیرنمه سینین دیرلی و گرکلی اولماغینی اؤز اثرلرینده گؤسترسین. «روزگار دوزخی آقای ایاز» دا بو لاپ آیدین شکیل ده عنوان اولونور.
هر حالدا رضا براهنی آذربایجانین و تبریزین دیرلی و ایگیت اوغلو دور. البته کی اونون علمی و ادبی ایشلرینه هر کسین بیر باخیشی اولا بیلر. آنجاق اونون آغیر و زنگین تاثیرینی ائل ادبیاتیندا و آیدین فیکیرلیک جریانیندا دانماق اولماز.
دکتور رضا براهنی یه دوغوم گونونو تبریک ائدیب و اونا جان ساغلیغی و داهادا آرتیق بدیعی یارادیجیلیق لار آرزیلاییریق.
گلمه دی
شاعیر: رضا براهنی
چئویرن: لاله جوانشیر- تورونتودا یاشایان تورکولوگ و دانیشگاه اؤیرتمنی
گونش گلسین دئیه چیرپیندیم
گلمه دی.
ساریشین ساچلارینی مرمر کمرینین سئحرینه تؤکموش
بیر دلینین آردینجا گئتدیم
گونش گلسین دئیه
گلمه دی.
کاغیذ، دووار، داش، تورپاق اوستونه یازدیم
اوخونسون دئیه یازی
گونش گلسین دئیه
گلمه دی.
قورد کیمی اولادیم
قورد بورنو کیمی سوخولدوم زمانه نین قارنینا
یاتدیم گئجه – گوندوز
یاتدیم
گونش گلسین دئیه
گلمه دی.
نئجه ده غریبه، اوغورسوز بیر چاغ!
دؤوران کؤپک یییه سی من ایسه کؤپک
قاپیدان قوُولونجا
وفا دامیندان
داملادیم ایچری
گونش گلسین دئیه
گلمه دی.
یاناقلاریما عشق ائتدیم ظلمتده شاملاری
جادده یه ائندییمده
ایکی یاناغیمی
خالقیم اوچون کور چلیک کیمی توتدوم
گونش گلسین دئیه
گلمه دی.
هیچقیریقلاریم یوخودان
آجی یوخودان
یئر اوزو اوشاقلارینین یورغون، دادلی یوخولارینی قاچیردیسادا
آغلاماغا ارکیم یئتمه دی
نه دوست یانیندا
نه حضوروندا
نه ده اؤز خلوتیمده
آغلاماغا یئتمه دی ارکیم
گونش گلسین دئیه
گلمه دی.
آیری بیر شعر براهنی دن
به قصد كشت می زنم بلند نوك دشنه را به خود
تو خود برو ستاره يا فرشته باش!
بلند نوك دشنه را به خود به قصد كشت می زنم!
به كركسان شب بگو!
پس از طواف من به نيمه های شب،
مرا به صبحدم زهم درند و خون خورند
و تكه پاره های پيكر مرا
به روی جاده ها رها كنند
به عابران جاده ها بگو
كه ردپای من
زسنگفرش جاده ها جدا كنند
تو خود برو ستاره يا فرشته باش!
بلند نوك دشنه را به خود به قصد كشت می زنم!
بو شعری چئویرن: رضا بابازاده، مونترال دا یاشایان دانیشگاه اؤیرنجی سی و ادبیات و شعر دونیاسینین علاقه دارلاریندان
انتحار قصدیله اؤزومو پیچاق لاییرام
سن اوزون گئت، اولدوز اول یا کی مَلَک !
انتحار قصدیله اؤزومو پیچاق لاییرام
گئجه گزن قوزغون لارا تاپشیر کی
گئجه یاری سی باشیم اوسته طواف دان سونرا
منی سحر آچیلاندا دیدسینلر و قانیمی ایچسینلر
تاپشیر کی مندن قالان تیکه لری یوللارا داغیتسینلار
یولدان گئچن یولجولارا تاپشیر
منیم آیاق ایزلریمی، یولاردان ایتیرسینلر
سن گئت، اولدوز یا کی مَلَک اول!
انتحار حسرتیله پیچاق لاییرام اؤزومو...


text:
دوزلو اوغلان وبلاگلارینین یاخشی اولماقی اوچون آتیل باتیل فروشگاهین دان آلیش وئریش ائدین
عاشیق سامیره دن گوزل موزیکلر یالنیز سیزین اوچون
aşıq samirə mp3 danlod müzik
1- اوینا oyna
2- آمان تئللو aman tello
3- عاشیق سایاقی aşıq sayaqı
4- بو داغلار چنه قالسین bu dağlar çənə qalsın
۵- خیال تک xəyal tək
Filed under: آذربایجانی موزیک لر Azərbaycan müzikləri Etiketlənmiş: | aşiq mp3,aşiq samire,aşiq samirə,aşix mp3,aşix samirə,aşixlar,aşıqlar,آمان تئللو,آهنگ اوینا,آشیق,آشیق ماهنیلاری,آشیق سامیره,امان تللو,اوینا,بو داغلار چنه قالسین,دانلود موسیقی عاشق آذربایجانی,دانلود آهنگ های عاشق آذری,دانلود آهنگ آمان تئللئ,دانلود آهنگ عاشیق آذربایجانی,دانلود آهنگ عاشیق خیال تک,دانلود عاشیق,سامیره,سامیره خواننده آذربایجان,عاشق سامره,عاشیق ماهنیلاری,عاشیق ترانه لری,عاشیق سامیره,عاشیق سایاقی,عاشیقلار,عاشیخ آهنگ لری,عاشیخ سامیره,عاشیخلار


text:
شامئ غریبان نوحهسی-شاعر: سید
گؤزهل اوْخۇجۇللارێن بیری شامئ غریبان نوحهسی ایستهمیشدی، منده بۇ گۆن شامئ غریبانه هله اۇزاق دا اوْلساق بۇ یوْلداشێن امرین ایجابهت ائدیب، سید دهن بیر گؤزهل نوحه گتیردیم.
شیعــه باخێــن زینبیـن نالـه-وْ-افغــانینــه بۇ گئجه بیز گلمیشیک، شامئ غریبانینه
شیعــه باخێــن زینبیـن نالـه-وْ-افغــانینــه
بۇ گئجه بیز گلمیشیک، شامئ غریبانینه
بۇ گئجه ائی شیعهلهر، سیز اوْتۇرۇن آغلایێن
آه-وْ-فغــان ائیلــهییب، سینـهلـهری داغلایێن
قـاره گئییـن سربئسـهر، باشلارێـزا باغـلایێن
سیــزده باخـێن زینبیـن حال-ی-پریشــانینـه
آتهش-ی-ظۆلمیله چۆن، سینهسی سوزان اوْلۇب
دۆشمهن آلێب دوْرهسین، زیوهری تالان اوْلۇب
غم تؤکۆلۆب اۆستۆنه، چاک-ی-گریبان اوْلۇب
اوْلمادێ بیر دادرس، لرزه دۆشۆب جانینه
شیعه باخێن حالینـه، اوْ شـه-ی-بـییـاوهرین
دۇتــدۇلا دوْریــن تمــام، دوْغـــرادێلار اکبــرین
آچدێلا سۆد دهن بۆگۆن، تئشنه علی اصغرین
قاتـدێ حۆسئـن اصغـرین قانێنـی اؤز قانینه
سالدێلار آتدان یئره، اوْل یارالێ پئیکهرین
بجدل-ی-کافهر ائدیب، قصد اوْنۇن اللــهرین
شمر گلیب قوْیمادێ، باغلاماغا گؤزلهرین
قوْیمادێ زینب گئده قارداشێنێن یانینه
سالدێلار اوْل سروهرین آتدان علهمدارینی
زمرهیئ کافهر سالێب، ظۆلمیله قوْللارێنێ
دوْرهلئییب دۆشمهنی، جومله اوْ سردارینی
گئتدی هرایه حۆسئن، گؤردۆ باتێب قانینه
غم دوْلۇب عالـهملـهره، آغــلادێ یئرلــهر بـۇ گــۆن
سس چکیب آغلار هامی، جومله ملهکلهر بۇ گۆن
ماتـهمـه گـل سیـدا، فاطیــمـه آغــــــلار بۇ گـــۆن
گؤگلــهر عــزا ساخــلایێب، آغلایێــــر احوالینــــه


text:
دوزلو اوغلان وبلاگلارینین یاخشی اولماقی اوچون آتیل باتیل فروشگاهین دان آلیش وئریش ائدین
ائل دردی بیزیم دردیمیز
ائل دردی بیزیم دردیمیز اولموشسا ازه لده ن
تاریخ یازاجاق کیملیگیمیزده ن هیمیمیزده ن
دونیانی توتان وار سسیمیز بیر هاراییق بیز
ایسته ر سینه میزده ن قوپا ایسته ر سسیمیزده ن
زنجیر کیمی آسلان دوزولوب بیر سیرا ایندی
دوشمن داغیدان اوردوموز هم سنگه ریمیز وار
اوزگورلوگون عئشقینده دوروب چارپیشیریق بیز
بابک، نبی، ستار کیمی مین لنگه ریمیز وار
بئینین دولو تدبیرله دوروب چاره ائده رسن
قلبینده ائلین حؤرمتی هم زحمتی اولسا
زنجیرله ری قیرمیش یئتیشه رسن یئکه له رسن
پیوسته باشین نیفرته یوخ سئوگییه دولسا
تورپاق ناموسوندور،اونا سنسن می قوروقچو
او هم آتادیر،هم آنادیر ساخلا قانینلا
اوز میلله تیوین وارلیقینا سؤیکنه سن گر
ایلله ر ابدیلیک یاشایارسان خوش آدینلا
اینسان کیمی صادیق اولاسان اوز گؤره وینده
قارتال کیمی گؤیله رده اوچوب آزاد اولارسان
خالقین اوره یینده سالاسان عئشق ایله بیر یول
ائلده ن کام آلیب،سرخوش اولوب دیلشاد اولارسان
ائل سنگه رینین ارده میسن ائی ده لی قانلی
دؤن گل وطنه گؤزلمه ایغیاریده ن ایلهام
خوشبخت لیک آختارما سوسوزلار دیاریندا
سنسن بو ائلین دردینه چاره همی ملحم
ائل ده بله رینی هممشه کؤکسونده دولاندیر
هر یئرده چالیش تورکلوگون قانینی گؤسته ر
سن میلله تینین دردینه درمانسان عزیزیم
یوردو سئوه نی،دونیادا هم تانریدا ایسته ر
گل عومرونو بیهوده سوروب شهوته یانما
ائل کورکو بورونسن ابدی شوهرت آلارسان
ناموسسوز آدام آخیره تینده اوتوزاندیر
اوز یوردونا قوللوق ائله سن هر نه تاپارسان
تورپاق سنه قئیره تدی،ناموسدو همی آردیر
تورپاقین آتان سانکی شرفسیز بیر آدامدی
میللت سنه قارداشدی،حیاتدی همی یاردیر
میللی گوره وه اوز چئویره ن حئیوانا تایدی
گل اللرینی ائل الینه وئر یوموروق تک
تکلیقده سنین تک چوخونون باشی اوزولموش
سال سال قایالار تک دایانیب حاققینی ایسته
بیرلیقده ائلین دوشمانینین باشی ازیلمیش
گئن گئن دولانیب میلله تینی جنکه چاغیرما
گل جبهه ده گوسته ر فیکیرین وارسا افندیم
آزادلیقین عئشقینده سنین تک یانیریق بیز
بیهوده خیاللار کیمی افسانه ده یاندیم
ائی…قوربتده کی ارله ر،سیزه قورباندی جانیم
بیرلیق زامانی دای یئتیشیب بیلمه لی ییق بیز
دوشمن اؤلودور،بیر هیم ایله او،ییخیلاندیر
وئرسن ال-اله عوصیانا دای گلمه لی ییق بیز
سن بیر مئشه نی توت نظرینده فیکیر ائیله
مینله ر آغاجین قودره تی قوپماز کی یئرینده ن
تک-تک اولاری بالتا ووروب شاققالایاندی
بیر اولسالا مین بالتادا توتماز کی توکونده ن
قورد افسانه سی بیرلیقده یارانمیشدی ازه ل
هر بیر شیکارا بیر نئچه قورد ال-اله وئرمیش
دوشمن نه قده ر گوجلو پارچالایاللار
یالقیز دوشه گردوشمن اونو پارچالایارمیش
Filed under: باشقا شاعیرلر,تورکی شعرلر Türkcə şeirlər Etiketlənmiş: | وطنیم,یاشاسین آزربایجان,آنا یوردوم,آنا دیلیم,آذربایجان,آذربایجان شعر,آذربایجانیم,آزربایجان,اودلار یوردو,ائل دردی,تورکی شعر,تورکجه شعرلر


text:
میللی شوعورون مئعیاری:دیل و كولتور بیرلیگی
میللی شوعورون مئعیاری:دیل و كولتور بیرلیگی
موباریز سولئیمانلی
صنعتشوناسلیق اوزره فلسفه دوكتورو، دوسئنت
دونیانین بیر چوخ علم، مدنیت و سییاست خادیملری دیل و كولتور بیرلیگینی میللی شوعورون و اؤزونودركین اساس عامیلی حساب ائتمیشلر. حیاتلارینی آذربایجانین مدنی ترققیسینه و میللی ایستیقلال ایدئیالاری اوغروندا موباریزهیه حصر ائتمیش ضیالیلار دا خالقین بو ایدئاللار اطرافیندا بیرلشمهسینین، بو ایدئاللارین مفكوره حالینا گتیریلمهسینین، میللی شخصیتین فورمالاشماسی اوچون معنوی-روحی بیرلیگین واجیب و موهوم شرط اولدوغونو بیلدیرمیشلر. بو معنادا اونلار، دیل ده داخیل اولماقلا، " كولتور " آنلاییشی آلتیندا بیر خالقین روحی و معنوی دَیرلرینین مجموسونو ایفاده ائتمیشلر. بیز ده بو یازیمیزدا " كولتور " دئیركن، دیقتی اساسن مدنیتین معنوی آسپئكتلرینه یؤنلتمیشیك. اونا گؤره كی، اگر اؤزوموزو میللی-مدنی ترققی و ایستیقلال جارچیلاری اولان موتفككیرلرین كولتورولوژی دوشونجهسینین واریثی حساب ائدیریكسه، او زامان بو عامیلی دیقتدن قاچیرمامالی و آنلاییشلارین چرچیوهسینین موعینلشمهسینده ده اونلارین یاناشمالارینا تاریخی-موقاییسهلی شكیلده یاناشمالیییق (بیزجه، " كولتور " تئرمینی ایله میللی روحی-معنوی دَیرلر كومپلئكسینین، " مدنیت " مفهومو ایله كولتورلر مجموسو حساب ائدیلن بشری مدنی دَیرلرین، " سیویلیزاسییا " ایله ایسه ماددی-مدنی و تئخنوگئن اینكیشاف سویییهسینین ایفاده ائدیلمهسی منطیقی اولار).
تاریخی تجروبه بیزه بونو دیكته ائدیر كی، میللتی مئیدانا گتیرن عونصورلر ایچریسینده كولتور بیرلیگی و بوتونلوگو ان اؤنملی یئر توتور. چونكی بیر میللتین كولتورو، اونون میللی تاریخیندن قوپوب گلن اولولارین میراثی و ماددی وارلیغینین، اینانج و اخلاق اوجالیغینین، دیل و صنعت زنگینلیگینین، عادت-عنعنهلرینین یاراتدیغی اورتاق بیر دَیرلر توپلوسودور. بیر میللتین وار اولا بیلمهسی، دونیا میللتلرینه وارلیغینی قبول ائتدیره بیلمهسی اوچون، همین میللت مدنی دَیرلرینی علمی شكیلده آراشدیرماق، تانیتماق، یارادیجی شكیلده یاناشاراق اینكیشاف ائتدیرمك مجبوریتینده دیر.
مؤوزویا بو كونتئكستدن باخیلدیقدا، بئله بیر حقیقت اورتایا چیخیر كی، میللی وارلیغین، میللی بیرلیگین، میللی كولتورون ان داواملی داشیییجیسی دیلدیر. دیل دئیركن، ایلك نؤوبهده نینكی تركیب حیصهسی اولدوغو كولتور و مدنیت، هم ده محض مخصوص اولدوغو میللت گؤز اؤنونه گلیر. میللیتین تعیینینده ان موهوم عامیل اولماسی سببیندندیر كی، دیلله میللت مفهوملاری چوخ واخت عئینی آنلامدا قاورانیلیر. بو پرینسیپ، دئمك اولار كی، بوتون سوسیولوق، كولتورولوق و دیگر فیكیر آداملاری طرفیندن منیمسهنیلمیشدیر. دیل بیرلیگی تامین ائدیلمهین بیر جمعیتده میللی كیملیك و میللی شخصیت آختاریشی دا معناسیزدیر. بیر توپلومون كولتورونون اینكیشافی باخیمیندان " دیل " این اهمیتینی دانماق و یا كیچیلتمك، لازیمی قییمتی اسیرگمك حقیقتی اینكار ائتمكدن باشقا بیر شئی دئییلدیر. دولاییسی ایله بیر میللتین دیلینده آنارخییا یاراتماق، قاریشیقلیق سالماق - او میللته قارشی ایشلنن جینایت دئمكدیر.
دونیا علمی فیكرینین قناعتلری ده تصدیقلهییر كی، دیل دایم بیر میللتین تملینی تشكیل ائدیر. بو نؤقتهده دیل، كولتور و میللت مفهوملاری ایله بیرلشمكدهدیر. یعنی دیل، كولتور و میللت بیر بوتوندور كی، بیر-بیری ایله تامامیله قایناییب-قاریشمیش، بیرلشمیشدیر. بو تاریخی، سوسیال و كولتورولوژی گئرچكلیك " دیل "-این دَیرینی اورتایا قویماقدادیر. بو دا بیر رئاللیقدیر كی، " دیل " تاریخن موختلیف شرط و عامیللرین تاثیری آلتیندا مئیدانا گلمیشدیر. یعنی دیل، جمعیتین ماهیت و استروكتوروندان دوغموش، جمعیته خاص اولان باشلیجا بیر كولتور عونصورودور. هر هانسی بیر توپلومون دیلینی سویسوزلاشدیرماق، دئگئنئراسییا ائتمك - همین توپلومو بوتون وارلیغی ایله اورتادان قالدیرماق دئمكدیر.
چاغداش آذربایجان كولتورولوژی ایرثینین اورتایا قویدوغو قناعتلره گؤره دیل بیرلیگی او زامان تامین ائدیلهبیلر كی، آیری-آیری فردلرین دیلیندن تشككول تاپمیش میللی دیلین موحافیظهسی و زنگینلشمهسی اوچون ضروری اولان هر شئی ائدیلسین. " میللتین آیری-آیری طبقهلرینین ایفاده و ایستیفادهسی اوچون مؤحتاج اولدوغو بوتون تئرمین و كلمهلری آهنگدارلیقلا تامین ائدهبیلمهین دیل او میللتین فردلرینی آیریلیقدان، پراكندهلیكدن قورتاریب اونلارین بیرلیگینی یارادا بیلمز. چونكی، دیگر میللتلرله قونشو كیمی یاشایان، آرالاریندا مؤحكم قارشیلیقلی علاقه و موبادیله اولان بیر میللت، اؤز جمعیتینین مؤحكم اساسلارینی تشكیل ائدن بوتون طبقهلره مالیك اولمادیقجا هئچ واخت اؤز میللیلیگینی، مزیت و حوقوقلارینی قورویوب ساخلایا بیلمز " (5، س. 11). میللی وارلیغین تملینی میللی شوعوردا و میللی بیرلیكده گؤرن آتاتورك ده عئینی مؤوقئعدن چیخیش ائدهرك دئییردی كی، " میللی منلیگی اولمایان میللتلر باشقا میللتلرین اووودور " . " هر هانسی بیر یوردون ان دَیرلی مزیتی وطنداشلار آراسیندا میللی بیرلیك، یاخشی دولانما، چالیشقانلیق دویغو و قابیلیتینین اولماسیدیر. میللت وارلیغینی و وطن كامیللیگینی قوروماق اوچون بوتون وطنداشلارین جانینی و هر شئیینی درحال قوربان وئرمهیه حاضیر اولماسی، هر بیر میللتین ان یئنیلمز سیلاحی و قورونما واسیطهسیدیر. بو سببه گؤره تورك میللتینین ایدارهسینده و قورونماسیندا میللی بیرلیك، میللی دویغو، میللی كولتور گؤز دیكدیگیمیز ان یوكسك ایدئالدیر " (9، س. 122-125).
حیاتی بویو " هیندیستاندا میللی دیل یولوندا ساواش " آپارمیش ماهاتما قاندی ده دیل و كولتور بیرلیگی ایدئیاسینین جارچیسی اولموشدور: " هیندیستاندا اورتا مكتب و اونیوئرسیتئتلرده یابانچی دیلده اوخوماق یایغینلاشمیشدیر. بو، اخلاقی و روحی باخیمدان میللتیمیزه و اؤلكهمیزه چوخ ضرر وئرمكده دیر. هیندیستانین ایستیقلال ساواشی هم ده اؤز دیلینه صاحیب چیخماسی اوچوندور. اؤز دیلیمیزه هله چوخ یاخین اولدوغوموزدان یابانچی دیلده اوخومانین بیزه نه قدر ضرر وئردیگینین دوشونجهسینده دئییلیك. اؤزوموز یابانچی دیلده تربییهلندیگیمیز اوچون بونون ضررلرینی آنلاییب تدبیرلر گؤرموروك. آنجاق تأسوف اولسون كی، آرتیق بو ایش غئیری-مومكوندور. ...باشقا بیر مدنیتی تقلید ائتسك، اؤز مدنی میراثیمیزی داها دا یوخسول دوروما سوخاجاغیق. بیز ایدخال ائدیلن قیدا ماللاری ایله بؤیویه بیلمهریك " (10).
عئینی یاناشمانی بیز حسن بَی زردابیدن اوزو بری موعاصیر آذربایجان ضیالیلارینین باخیشلاریندا دا ایزلهییریك. علی بَی حسینزاده ده واختیله یازیردی كی، " علم و معاریفین خالق طرفیندن منیمسنیلمهسی اوچون، میللت گرهك اؤز دیلینده تحصیل آلسین، میللت دیلینین قدرینی بیلسین و اونون ترققیسینه چالیشسین " (6، س. 69). عومومیتله، تورك " دیل و كولتور بیرلیگی " ایدئیاسینی تبلیغ ائتمیش ضیالیلار آذربایجان توركجهسینی بؤیوك و واحید تورك دیلینین بیر قولو حساب ائتمیشلر. بو كونسئپسییایا گؤره " آذربایجان دیلینین تاریخینین یالنیز تورك دیلینین تاریخی ایله بیرگه درك و تدقیق ائدیلمهسی علمی ساییلا بیلر " .
دیلین میللی وارلیغین موحافیظهسینده كی رولونا دایر دونیا خالقلارینین موتفككیرلری ده چوخسایلی اثرلر یازمیش، زنگین علمی-نظری ایرث قویوب گئتمیشلر. اونلارین دیل، كولتور، میللت مفهوملارینین ماهیتی حاقیندا گلدیكلری قناعت و یئكدیل فیكیر بودور كی، دیل هر بیر میللی مدنیتین جانی، جؤوهریدیر. دیل میللی مدنیتین ان موهوم و داواملی داشیییجیسیدیر. دیل میللیتین تعیینینده باشلیجا عامیلدیر. چوخ واخت آنادیلی كیمی ده آدلاندیردیغیمیز میللی دیل خالقین روحو، پسیخولوگییاسی و معنوی دونیاسیدیر. فلسفی دیلچیلیك مكتبینین بانیسی، آلمان دیلچیسی و.هومبولدتون(V.Humboldt) - " خالقین دیلی اونون روحودور و خالقین روحو اونون دیلیدیر - بوندان دا گوجلو اولان عئینیلیك تصوور ائتمك چتیندیر " - فیكرینی دونیانین تانینمیش دیلچیلری ده تصدیقله مكدهدیرلر (1، س. 3). عومومیتله، دیلین خالقین داورانیش و یاشام طرزی ایله باغلیلیغینی تدقیق ائدن دیلچیلیك مكتبلرینین اكثر نومایندهلری بو قناعتده دیرلر كی، دیل خالق روحونون خاریجی تظاهورودور، معنوی ثروتیدیر، ائله بیر گوزگودور كی، خالقین تاریخی، دونیاباخیشی، عادت و عنعنهسی اؤز عكسینی همین گوزگوده تاپیر.
كولتورولوژی تدقیقاتلاردا دا دیلین ایجتیماعی، سوسیال ماهیتینه دایر سایسیز-حسابسیز فیكیرلر سؤیلهنیلمیشدیر. بو آراشدیرمالارین مؤلیفلریندن بیر قیسمی حساب ائدیر كی، دیل و كولتور پروبلئمی ایستر كولتورولوگییادا، ایسترسه ده دیلچیلیكده هله تام حلل اولونمامیش مسلهلردندیر. اونا گؤرهده دیلله كولتورون دیگر عونصورلرینین قارشیلیقلی علاقهسی و نیسبتی پروبلئمی عالیملر طرفیندن موختلیف سویییهلرده ایشلنمیشدیر. بونا سبب دیل، كولتور و مدنیتین ماهیتینین فرقلی شكیلده قاورانیلماسیدیر. مثلا، كولتورانتروپولوگییانین بانیلریندن ساییلان آمئریكا عالیمی ف.بااس(F.Baas) بوتؤولوكده مدنیتی اینسان حیاتینین غئیری-بیولوژی ساحهسی كیمی قییمتلندیریر. ب.مالینووسكی(B.Malinovski) دیلی داورانیش فورمالاریندان بیری اولاراق آییریر و عومومن دیلچیلیگی كولتورولوگییانین تركیبینده - نیطق داورانیشی شكلینده، بو علمین بیر حیصهسی كیمی اؤیرهنیلمهسی فیكرینی ایرهلی سوروردو (13، س. 34). دیل و مدنیتین قارشیلیقلی علاقه مسلهلری سووئت عالیملرینین ده دیقت مركزینده دورموشدور. لاكین اونلار دیلین ایجتیماعی ماهیتینی حددیندن آرتیق موطلقلشدیردیكلرینه گؤره دیلین مدنیته و مدنیتین دیله تاثیری، دیل و تفككور و س. كیمی مسله لرده غرب عالیملری ایله اوزون-اوزادی علمی موباحیثه لره گیریشمیش، اونلارین بیر سیرا سانباللی ایدئیالارینی غئیری-علمی حساب ائتمیشلر (13، س. 35).
بیر مسلهنی بورادا خوصوصی وورغولایاق كی، دیلین ایجتیماعی-سیاسی تحلیلی پروبلئمینده عالیملر بیر-بیری ایله نه قدر فیكیر موباحیثهلرینده اولسالار دا، دیلین میللی-تاریخی و پئداقوژی ماهیتی ایله باغلی اونلار آراسیندا ائله بیر جیدی فیكیر آیریلیغی اولمامیشدیر. گؤركملی روس پئداقوقو اوشینسكییه گؤره، " خالقین بوتون میللی-معنوی ایرثی دیل واسیطهسیله گلهجك نسله اؤتورولور. بو ترانسفورماسییانین ان داواملی عامیلی اولان دیل نینكی خالقین حیاتیلیگینی اؤزونده ایفاده ائدیر، او، عئینی زاماندا محض حیاتین اؤزودور. آنا دیلی محو اولاركن، خالق آرتیق یوخ اولور. چونكی " اوشاق آنا دیلینی اؤیرنركن یالنیز شرطی سسلری اؤیرنمیر. او، عئینی زاماندا آنا دیلینین دوغما دؤشوندن معنوی حیات و قوووت ایچیر " (14، س. 113).
بیر قیسیم دیلچیلردن فرقلی اولاراق اوشینسكی، دیلله تفككورون وحدتده اولدوغونو گؤستریر و دیلین استاتیك دئییل، دینامیك اولدوغونو تصدیقله ییر. او، میللی تاریخ و میللی پسیخولوگییا ایله باغلی اولان دیلی تاریخن تشككول تاپان و اینكیشاف ائدن بیر حادیثه كیمی تقدیم ائدیر (14، س. 113). احمد بَی آغااوغلو دا بیر كولتور عونصورو كیمی دیلین دینامیك اولدوغونو قئید ائدیر. " اوچ مدنیت " اثرینده بیر میللتین تاریخینده ان ساغلام و دییشمهین عونصورون دیل اولدوغونو، دیلین اصلینی دییشدیرمهدن اینكیشاف ائتدیگینی یازیر. او، " عجبا بیر میللتده دییشمهین، اؤلومسوز، موقددر بیر اؤزللیك، بیر اؤزلوك واردیرمی؟ " - سوالینی جاوابلاندیراركن مدنیتین هئچ بیر عونصورونون، او جومله دن دینین ده دییشمز اولمادیغینی بیلدیریر: " تاریخینده دینینی ان آزی ایكی كره دییشمهین هانسی میللت واردیر؟ " (16، س. 14). دیل و دین مفهوملارینین موقاییسه لی تحلیلینده ا.آغا اوغلو عئینن س.ج.افقانی و م.ا.رسولزاده مؤوقئعیینده دورور. هابئله میللت مسلهسینده ده بو موتفككیرلرین یاناشمالاری فرقلنمیر. اونلار میللی وارلیغین قورونماسی باخیمیندان دیل، كولتور و میللت مفهوملاری آراسیندا برابرلیك ایشارهسی قویورلار. لاكین دیلین ده زامان و شرطلره گؤره دییشمهسینه خوصوصی دیقت یئتیرن ا.آغا اوغلونا گؤر: " آز-چوخ ابدیلیك قوخوسو دیلدن گلیر. فقط، بو دا گئرچك و عومومی دئییلدیر. مثلا، بو گون اسلاویانجانی قبول ائتمیش اولان بولقارلار اؤز اسكی دیللرینی غئیب ائتمیشلر. بونون كیمی، بوگونكو اینگیلیسجه، اینگیلتره ده یاشایان باشلیجا دؤرد عونصوردن هانسینا عایید دیلین داوامیدیر؟ هانسی اؤزل بیر طرزده اونو منیمسهیه بیلیر؟ بونونلا برابر، بیر میللتین تاریخینده ان ساغلام اولان و همن دییشمزلیك درجهسینه واران عامیل دیلدیر، یعنی یالنیز دیلدیر كی، ماهیتی دییشمهدن اینكیشاف خوصوصیتی داشیییر. دئمك كی، عومومیلیكده شخصیت و اؤزلوك دئییلن مفهوم دیلله برابر بیر میللتین ماددی وارلیغیندان باشقا بیر شئی دئییلدیر " (16، س. 14-15).
دیلین، میللی تاریخ و عادت-عنعنه ایله علاقهسی پروبلئمینین ایلك تدقیقاتچیلاریندان بیری آلمان فیلوسوفو ای.ق.هئردئر(İ.Q.Herder) اولموشدور. ییرمینجی یوزیللیكده ایسه ف.بااس(F.Baas) دیلله كولتورون علاقهسینه دایر یئنی فیكیرلر ایرهلی سورموشدور. او، آمئریكا هیندولارینین كولتور و معیشتینی، عادت و عنعنهسینی تدقیق ائدهرك بو نتیجهیه گلمیشدیر كی، دیل نئجهدیرسه، كولتور ده ائله دیر. دیلچیلیك علمینده ائتنولوقیویستیكانین بانیسی حساب ائدیلن ائدوارد سئپیر(Eduard Sepir) ده دیلله كولتورو وحدتده تدقیق ائتمیشدیر. هابئله، دانیماركا عالیمی اوتتو ژئسپئرسئن ده(Otto Jespersen) پروبلئمه اوخشار مؤوقئعدن یاناشیر: " میللت نئجه دیرسه، دیل ده ائله دیر " (13، س. 35).
كولتورولوژی ادبیاتدا دیلین اؤزونهمخصوص جهتلری عومومی شكیلده بئله سجییهلندیریلیر كی، دیل ایجتیماعی حادیثه دیر، اونون یارانماسیندا و فورمالاشماسیندا بیولوژی عامیللر موهوم رول اویناسا دا، دومینانتلیغی ایجتیماعی فاكتورلار تشكیل ائتمیشدیر. جمعییتین محصولو اولان دیل صینفی، بازیس و یا اوستقوروم حادیثهسی دئییل، تاریخی كاتئقورییادیر، كولتورون موهوم داشیییجیسی و فورماسیدیر. دیل بیولوژی، ایرثی، عیرقی، پسیخولوژی حادیثه اولماییب، اونسییت واسیطهسیدیر و یالنیز اینسانا مخصوصدور. تفككورله وحدتده اولان دیل، فیكرین ایفادهسی كیمی نیطق واسیطهسیله اؤزونو رئاللاشدیریر. دیل جمعیتله بیرلیكده اینكیشاف ائدیر، دیلین خیدمت ائتدیگی جمعیت اؤلدوكده دیل ده اؤلور. دیل، كولتورون بوتون عونصورلری ایله بیرلیكده و وحدتده گؤتورولدوكده مدنیت فئنومئنیدیر (11؛ 13؛ 24؛ 25).
آما دئمك اولماز كی، بوتون بو قناعتلره موناسیبت بیرمعنالی اولموشدور. " دیل ندیر؟ " سوالینا مووافیق ساحه موتخصیصلری طرفیندن بیر-بیریندن فرقلی چوخسایلی جاوابلار وئریلمیشدیر. هم دیلچیلیك، هم ده ایجتیماعی-سیاسی مؤوقئعدن وئریلن جاوابلار مؤلیفلرین علمی دونیاگؤروشونو عكس ائتدیرمیش، دیلین تدقیقات مئتودلارینین، فورما و اینكیشاف قانونااویغونلوقلارینین موعینلشدیریلمهسینه جیدی تاثیر گؤسترمیشدیر. موعین ایستیثنالاری، خوصوصیله ده ا.جعفر اوغلوو ی.و.چمنزمینلی كیمی تدقیقاتچیلارین دیلچیلیكله باغلی اثرلرینی نظره آلماساق، آذربایجان موهاجیر ضیالیلارینین اثرلرینده دیل پروبلئملرینه اساسن میللی-تاریخی، ایجتیماعی-سیاسی و ایدئولوژی مؤوقئعدن یاناشیلمیشدیر. چونكی میللی ایستیقلالینی ایتیرمیش بیر میللتین ضیالیسی اوچون هر هانسی علم و یا مدنیت حادیثهسی اولماسیندان آسیلی اولمایاراق دیل پروبلئمی هم ده میللیت عامیلی كیمی اؤنه چكیلمیش، دیلین میللی-ایدئولوژی فونكسییالاری حیات گئرچكلیگی و دونیا رئاللیقلاری موستویسینده قاباردیلمیشدیر.
بیر سؤزله، موختلیف ساحه موتخصیصلرینین دیله موناسیبتینده عومومی و فرقلی جهتلر واردیر. مثلا، سوسیولوقلارا گؤره، دیل اینسان حیاتینین ائله بیر ساحهسیدیر كی، بو فئنومئنسیز نینكی اینسانین فعالیتینی، حتّی بیر ایجتیماعی، سوسیولوژی وارلیق كیمی اینسانین اؤزونون وارلیغینی، مؤوجودلوغونو تصوور ائتمك مومكون دئییل. چونكی بئله اولموش اولسایدی، اوندا دیلسیز اینسان ایجتیماعی وارلیق كیمی مؤوجودیتینی ایتیریب، ایجتیماعی فونكسییاسیندان محروم اولوب بیولوژی وارلیغا چئوریلردی.
دیگر طرفدن ده دیل تاریخی كاتئقورییا اولدوغوندان، یالنیز بشر تاریخینین چرچیوهسینده اینكیشاف ائدیر؛ بو چرچیوه دن كناردا نینكی دیلین اینكیشافیندان، حتّی اونون مؤوجودلوغوندان بئله صؤحبت گئده بیلمز. دیل اینكیشافدا اولان دینامیك ثابیتلیكدیر، لاكین بو ثابیتلیگی سوكونت وضعیتی كیمی دئییل، اونسیته خیدمت ائدن، دایما ایشلنن دیلین اینكیشافی كیمی باشا دوشمك لازیمدیر. دیلی هم فعالیت، هم ده بو فعالیتین محصولو حساب ائدن و.هومبولدتون فیكرینجه، دیلین دایمی كئیفیتی اولان دییشكنلیك، تاریخی اینكیشاف، دینامیزم اونون ماهیتینی تشكیل ائدیر (24، س. 51). " دیل ثابیت اولانلا دییشكن اولانین، استاتیك اولانلا دینامیك اولانین وحدتیندن عیبارتدیر " (11، س. 127-128). ایجتیماعی حادیثه اولان دیلین وضعیتی خالقین عومومی مدنی سویییهسیندن، تفككور طرزیندن آسیلیدیر. بو معنادا دیل پروسئسلری بیر سیرا دیللر اوچون عومومیدیر. چونكی بوتون خالقلار اوچون جمعیتین، تفككورون و مدنیتین اینكیشاف قانونا اویغونلوقلاری خئیلی درجهده عومومیدیر.
دیلین میللی ترققیده، میللی اؤزونودركده اوینادیغی موهوم رولا دایر م.ف.آخوندوو، ا.ب.زردابی، س.ج.افقانی، ای.قاسپیرالی، ا.آغایئو،ا.حسینزاده كیمی بیر چوخ تورك بؤیوكلری ده اثرلر یازمیش، دَیرلی فیكیرلر سؤیلهمیشلر. بونلارین ایچریسینده م.ك.آتاتورك، م.ا.رسولزاده، م.ب.محمدزاده كیمی " میللی دؤولت ایدئولوقلاری " بیر آز دا ایرهلی گئدهرك " دیل-كولتور-میللت " مفهوملارینی عئینی مؤوقئعدن دَیرلندیرمیشلر. بئله كی، دیلی كولتورون ایفاده واسیطهسی، میللی بیرلیگین ان ساغلام دایاغی كیمی دیرلندیرن آتاتوركه گؤره میللی دؤولتین ده اساسینی دیل و كولتور تشكیل ائدیر: " توركییه جومهوریتینین تملی كولتوردور " (9، س. 87، 152). م.ا.رسولزاده یه گؤره ده " دیل بیر نؤقتئیی-نظردن همن میللت دئمكدیر " . " دیل میللتین بؤیوك بیر حیصهسیدیر. ...ظاهیری و باطینیدیر. میللتلری بیر-بیریندن آییران ان بؤیوك علامت محض بو دیل دامغاسیدیر " ، " میللیتین عومده روكنونو تشكیل ائدن شئی دیلدیر. ...دیل میللیتین هامیسینی تشكیل ائتمهسه ده، یوزده دوخسانینی ووجودا گتیرن بؤیوك بیر عامیلدیر " (12، س. 476-479). او، میللتین تاریخی فورمالاشما پروسئسینده ده دیلین رولونو اؤنه چكیر و " میللیت " له " میللت " ای ماهیتجه فرقلندیریر: میللیت - لیسانی (دیل)، دینی، عیرقی، قؤومی، تاریخی، جوغرافی، ایقتیصادی و سیاسی عامیللرین تاثیری ایله مئیدانا گلن ائتنیك بیر توپلولوغو ایفاده ائدیر. میللت ایسه بو توپلولوقدان دوغان عومومی بیر ایرادهنی آنلادیر. دیللری، عادتلری، تاریخلری، دینلری، وطنلری و سایرهلری بیر اولان اینسانلار بیر میللیت تشكیل ائدیرلر؛ فقط، بیر میللیتین میللت حالینا كئچمهسی عومومی شوعور و كوللئكتیو ایرادهنین اورتایا چیخماسینا باغلیدیر (19). بو ایسه یالنیز " ایجتیماعی حافیظه " وظیفهسینی گؤرن اورقانین تشككولو ایله ووجودا گلیر. میللیت ائتنیك بیر آنلام ایكن، میللت سیاسی بیر آنلامدیر. میللیت موعین شرطلر و حادیثهلر نتیجهسینده ووجودا گلمیش استاتیك بیر وارلیقدیر؛ میللت ایسه بو استاتیك وارلیغین شوعورلاشان دینامیك (فال) بیر شكلیدیر. استاتیك بیر كئیفیت عرض ائدن میللیت باخیمیندان وطن جوغرافی بیر آنلامدیر. حالبوكی شوعور و ایرادهیه مالیك اولان میللت باخیمیندان وطن، سیاسی بیر معنا ایفاده ائدیر " (20). میللیت دؤولت اولماق عزمی گؤستردیگی و بوندا ایصرار ائتدیگی زامان آنجاق میللت اولا بیلر (21، س. 24-25).
میللتین و دؤولتین تشككولونده كولتورون رولونا بیرینجیلیك وئرن م.ب.محمدزاده بو فیكیرده دیر كی، " میللی دؤولت كولتور یارادیجیلیغینین ان یوكسك شكلیدیر " . او، میللی دؤولتی كولتور یارادیجیلیغینین زیروهسی حساب ائتمكله یاناشی، هم ده بئله بیر تئزیس ایره لی سورور كی، " میللی ایستیقلالا مالیك اولمایان بیر میللت حورریت و كولتورونو حیفظ ائده بیلمز " (18، س. 54-55). بشر مدنیتینی میللی كولتورلر مجموسو حساب ائدن م.ب.محمدزاده یه گؤره میللتلر موستقیل اولمادیقجا میللی مدنیتلرینی موحافیظه ائده بیلمزلر و بونا گؤره ده بشر مدنیتی قوصورلو اولار: " حیاتی-بشر طبیعتله موباریزه دن عیبارتدیر. مدنیتی-بشریییه بو موباریزه لردن حاصیل اولما قنیمتدیر. مقصدی-بشر مدنیتی-بشریییهنی داها زییاده تامین ائتمك و اونون فیضینی داها زییاده عومومیلشدیرمكدیر. مدنیتی-بشریییه ایسه میللی كولتورلرین ایشتیراكیندان و گؤزللیكلرینین مجموسوندان حاصیل اولما بیر یئكوندور. مدنیتین تمیناتی، اینسانلارین جاماعاتلیقلا یاشاماسی آنجاق مدنی حؤكومت تاسیسی ایله مومكوندور. مدنیتی-بشریییه میللی كولتورلرین مجموسوندان عیبارت ایكن ان مووافیق و ان طبیعی دؤولتین ده میللی دؤولت اولماسی آشكاردیر " (18، س. 54). م.ا.رسولزاده یه گؤره ده " مدنیتی-بشریییه میللتلرین زحمتلریندن حاصیل اولان بیر یئكوندور. هر میللت اؤز ایقتیدار و اؤز ایستیقلالی سایهسینده، یعنی اؤز دیریلیگی ایله اؤزونه خوصوصی، خوصوصی اولدوغو قدر ده قییمتلی بعضی شئیلر علاوه ائدیر كی، بیر میللتین اؤلمهسی و یاخود اؤلگون فیكیرلرله یاشاماسی یالنیز اؤزونون بدبختلیگینین دئییل، بشریتین ده بؤیوك بیر نؤقصانینی تشكیل ائدیر " (12، س. 462). مدنیته بئله بیر قلوبال كونتئكستدن یاناشان ا.آغا اوغلو دا مدنیتی حیات طرزی كیمی تدقیق ائدیر بیر شرطله كی، بورادا حیات آنلاییشینین اؤزو ان گئنیش و هرطرفلی بیر معنا داشیمالی، حیاتین بوتون ساحه و طرفلرینی، ماددی و معنوی حادیثه لرینی اؤزونده احتیوا ائتمهلیدیر. بئله اولان حالدا مدنیت، دوشونجه و آختاریش طرزیندن باشلایاراق گئییم شكلینه قدر حیاتین بوتون حادیثه لرینی ایچینه آلمیش اولور (16، س. 3-4).
م.ف.آخوندوو، ا.ب.زردابی، س.ج.افقانی، ای.قاسپیرالی كیمی موتفككیرلرین الیفبا و دیله دایر نظری ایرثیندن قایناقلانان بو موناسیبت مؤوزویا دایر اكثر تدقیقاتلاردا اؤزونو آشكار گؤسترمكده دیر. ای.قاسپیرالینین " دیلسیز آدام نه ایسه، ادبی و عومومی دیلی اولمایان میللت ده تامامن عئینیدیر " ایدئیاسینا (23، س. 12) تاپینان و سس.ج.افقانینین " میللتدن كناردا سعادت یوخدور، دیلسیز ده میللت اولا بیلمز. اگر دیل میللتین بوتون صنعت و پئشه صاحیبلرینین اونسیتی و ایستیفادهسی اوچون لازیمی احتییاجی تامین ائتمیرسه، اونو دیل آدلاندیرماق اولماز " - پرینسیپینین تاثیر دایرهسینده اولان آذربایجانلی ضیالیلارین یارادیجیلیغی همیشه بو خطی ایزله میشدیر.
بو ضیالیلارین كولتورولوژی ایرثینده دییشمز بیر مؤوقئع موشاهیده اولونور كی، دیل كولتورون ان بؤیوك، ان باشدا گلن عونصورودور. بو مؤوقئعیی عومومیلشدیریلمیش شكیلده بئله شرح ائده بیلریك كی: دیل، كولتورون ایلك و تمل عونصورو اولدوغو كیمی، دیگر كولتور عونصورلرینین ده باشلیجا داشیییجیسی و خزینهسی دوروموندادیر. بو معنادا میللت هر شئیدن اؤنجه و داها چوخ دیل بیرلیگی دئمكدیر. دیل، كولتور عونصورو اولاراق میللی بیرلیگی ساخلاییر و میللی حیاتی موحافیظه ائدركن بو وظیفهلره خیدمت ائدیر. دولاییسی ایله دیل میللی دامغاسی ان بللی، آیدین اولان مدنیت عونصورودور. دیل هر میللتین دوشونجه طرزینی، دوشونجهسیستئمینی، فلسفهسینی عكس ائتدیریر. هر میللتین فلسفهسی دیلینین ایچینده دیر. دیل فردلر و نسیللر آراسیندا سوسیال قوهوملوق باغیدیر. بو معنادا دیل فردلر آراسیندا اولدوغو كیمی، نسیللر آراسیندا دا میللی بوتونلوگو، كولتور بیرلیگینی تامین ائدیر. دیل میللی حافیظهنین، میللی خاطیرهلرین، دویغو و دوشونجهلرین، بوتون ماددی و معنوی دَیرلرین موشترك خزینهسیدیر، كئچمیشدن گلهجگه یوكسلن میللت حیاتینین داواملی كؤرپو و نردیوانیدیر.
تأسوفلر اولسون كی، دیلین تاثیر گوجوندن اینسانلیغا ضید تبلیغاتلاردا دا ایستیفاده اولونموش و ایشغالچی ایمپئریالیستلر بوتون ایمكانلاری ایله بو عامیلدن یارارلانماغا چالیشمیشلار. اورتا مكتبلری اینگیلترهنین هیندیستان اوزرینده كی " كولتور ایمپئریالیزمی پولیتیكاسی " نین تطبیقات مكانلاری حساب ائدن ماهاتما قاندی یازیردی كی، " من اوخودوغوم 300 نفرلیك مكتبده الده ائدیلن بیلگیلر اؤیرنجیلرین اؤزل بیلگی مولكلری ساییلیردی. اؤیرنجیلر بو بیلگیلرینی اؤز میللتی ایله پایلاشا بیلمیردیلر. ...من اینگیلیس دیلینده تربییه آلدیقجا، گوندن-گونه عاییلهمله منیم آرامدا درین اوچوروم یارانیردی. چونكی اونلار اینگیلیس دیلینی بیلمیردیلر (10). بئله بیر معنوی ایشغال تهلوكهسینین مؤوجودلوغونو خاطیرلادان م.ا.رسولزاده ایسه یازیردی كی: " بیر میللیتی محو ائدیب آرادان گؤتورمك قصدینده اولان سیاسیلر ده اصل بونون اوچوندور كی، آسسیمیلیاسییا عملیاتی ایجرا ائدركن ان بیرینجی فیكیرلرینی دیله وئرر و ان اول بیر میللتین دیلینی یاددان چیخارماغاسی ائدرلر " (12، س. 476).
حسن بَی زردابی هله عصر یاریم بوندان قاباق یازیردی كی، ایستهییرسینیزسه میللتیمیز یاشاسین، قاباغا گئتسین، علمی و معاریفی اولسون، اونا آنا دیلی وئرین، اونلار یازسین، قاباغا گئتسین، مكتبلر بینا ائدیب، اؤز دیللرینده علم، تحصیل ائتسین. حسن بَی دیلی خالقین معنوی سیماسی، میللتین یاشادیجیسی حساب ائتمیش و م.ف.آخوندووون بیر سلفی كیمی همیشه دیلین صافلیغی اوغروندا موباریزه آپارمیشدیر (3، س. 137). سونراكی دؤورده - ییرمینجی عصرین اوللرینده ده آذربایجان ضیالیلارینین اكثریتی بو مسلهیه موناسیبتلرینی بیلدیرمیشلر.
طبیعی كی، دیل مسلهسی یالنیز موهاجیر ضیالیلارین میللی-ایدئولوژی سویییهیه قالدیردیغی حادیثه دئییلدی، دیل پروبلئمی، خوصوصن ده دیل بیرلیگی ایدئیاسی توركچو ایدئولوقلارین اساس شوعاری اولموشدور. حتّی ایسلام ایدئولوگییاسینین بانیسی س.ج.افقانی ده موسلمان و تورك میللتلرینین بیرلیگینده دیلی دیندن داها اهمیتلی و دایمی عامیل حساب ائدیردی. ایسماییل بَی قاسپیرالی دا توركچولوك فعالیتینه " دیلده بیرلیك " شوعاری ایله باشلامیشدیر. بوتؤولوكده، آذربایجان موهاجیرتینین دیل پروبلئمینه موناسیبتینده س.ج.افقانی و ای.قاسپیرالینین تاثیری آچیقجا حیسس اولونماقدادیر. بو مؤوقئع طرفدارلارینا گؤره، میللتین كیملیگی اونون دیلیندن باشلانیردی و تورك خالقلاری بیر-بیرینی گرهگینجه تانیماق، سئومك، اؤز میللی منلیگینی درك ائتمك اوچون، واحید، گوجلو میللته چئوریلمكدن اؤترو موطلق واحید دیلده – عومومتورك ادبی دیلینده دانیشمالیدیرلار (7، س. 143). احمد جعفر اوغلو ای.قاسپیرالینین بو ایدئال یولونداكی چالیشمالاریندان بحث ائدهرك یازیردی كی، " دیلده، فیكیرده، ایشده بیرلیك! " شوعاری ایله مئیدانا آتیلان ایسماییل بَیی " ... نه روس میسسیونئرلری، نه ده تورك-روس بولشئویكلری تورك دیلی بیرلیگیندن دولایی عفو ائتمهدیلر، اونو تورك اؤلكه لرینه یاكیشتیرمادیلار. ایسماییل بَیین بؤیوك روس ایتتیحادینا قارشی قویدوغو بو بؤیوك تورك بیرلیگی، اونلارجا نه قدر ضررلی ایسه، بیزجه او قدر عزیز و او قدر حؤرمتلیدیر " (17، س. 169). ی.و.چمنزمینلی ده اورتاق تورك دیلی مسلهسینین اوزرینده اطرافلی دایانمیش، ای.قاسپیرالینین دیلده بیرلیك ایدئیاسینی تقدیر ائتمیش، حتّی روسییا توركلرینین مدنی بیرلیگینه، ایلك نؤوبه ده ایسه دیل بیرلیگینه نایل اولماغین یوللاری باره ده ماراقلی مولاحیظهلر ایرهلی سورموشدور. اونون فیكرینجه: " بیز بؤیوك تورك عاییلهسینه منسوبوق. تاریخ، عنعنه ، دیل و عادتلر بیرلیگی بیزلری بیرلیگه چاغیریر " (15، س. 162).
دیلین میللی بیرلیك و ترققیده كی رولونو س.ج.افقانی بئله دیرلندیریردی: " اگر دیل بیرلیگی اولماسا، میللی وحدتین حقیقی ماهیتی و حیات گوجو اولا بیلمز. دیل بیرلیگی اینسانلار آراسیندا چوخ موهوم اهمیت كسب ائدن اساس علاقه واسیطهسیدیر. او، موختلیف مذهبه قوللوق ائدن طایفالاری، موختلیف آرزولارلا یاشایان قبیلهلری واحید بیر میللت بایراغی آلتینا سسلهین، اونلارین گوجونو-قوووهسینی بیرلشدیریب بیر مقصده دوغرو یؤنلدن، ایجتیماعی قوصورلاری بیرلیكده دفع ائتمهیه، میللی چتینلیكلری بیرلیكده آرادان قالدیرماغا چاغیران، عومومخالق سعادتینه نایل اولماق، موصیبت و بدبختلیكلردن نیجات یوللاری آراییب تاپماق اوچون هامینی یئكدیل، همرای اولماغا دعوت ائدن، گؤزل یاشاییشدان عیبارت تزه حیاتا قوووشدوران، وطنداشلارینین اَیینلرینه ایستیقلال پالتاری گئیدیرن اساس واسیطه دیر " (5، س. 9-10)
اكثر آذربایجان ضیالیلاری ح.زردابی، س.ج.افقانی و ای.قاسپیرالی طرفیندن ایرهلی سورولن دیل و كولتور بیرلیگی ایدئیاسینی تبلیغ ائتمكله یاناشی، هم ده ساده و تمیز توركجه تئزیسینی ده دستكلهمیشلر. حتّی اورتاق تورك دیلی ایدئیاسینا فرقلی یاناشان ضیالیلار بئله ساده و تمیز دیل مسلهسینده واحید مؤوقئعدن چیخیش ائدیردیلر. مثلا، بعضاً آنلاشیلماز، قارماقاریشیق دیل معناسیندا دا ایشلهدیلن " وولاپوك(volapuk) " آ، داها دوغروسو 1879-جو ایلده شلئیئر (Johann Martin Schleyer) طرفیندن دوزلدیلمیش صونعی بین الخالق دیله قارشی چیخان فیریدون بی كؤچرلی ( " آنا دیلی " مقالهسی، 1913-جو ایل) قلم صاحیبلرینه ان غلیظ فیكری بئله ساده شكیلده ایفاده ائتمهیی تؤوصییه ائدیردی: " میللتینی سئون، اونون معنوی دیریلیگینه چالیشان، ترققیسی یولوندا امك صرف ائدن یازیچیلاریمیزدان، ادیبلریمیزدن و شاعیرلریمیزدن چوخ-چوخ توققئع ائدیریك كی، دیللرینی آسانلاشدیرسینلار، آنا دیلیندن اوزاق دوشمهسینلر، مئیمونلوقدان ال چكسینلر، فیكیرلرینی آچیق و ساده دیلده یازسینلار، تا كی، اونلارین یازدیقلارینی اوخویان آنلاسین، دوشونسون و آییلسین. آنجاق بو یوللا یازان ایله اوخویانین آراسیندا دوستلوق، ایتتیفاق و بیرلیك عمله گله بیلر (8، س. 126). بو مسله ده آتاتوركون ده مؤوقئعیی بیرمعنالی ایدی: " میللتین چوخ آیدین كئیفیتلریندن بیری دیلدیر. تورك میللتیندهنم، دئین بیر اینسان، هر شئیدن اول و موطلق توركجه دانیشمالیدیر. توركجه دانیشمایان بیر اینسان تورك مدنیتینه، جمعیتینه باغلیلیغینی ایدیعا ائدرسه، بونا اینانماق دوغرو اولماز " (9، س. 124).
موعاصیر مدنی دونیا طرفیندن ده دیل، هر بیر میللتین ماددی و معنوی ایرثینی قورویان و اینكیشاف ائتدیرن ان موهوم و ان گوجلو واسیطه كیمی قبول ائدیلمكده دیر. دونیانین مدنی ائكزوتیكاسینین قورونماسینا چالیشان بین الخالق تشكیلاتلارین رسمی سندلرینده ده بئله بیر مودعا تصدیقینی تاپیر كی، هر بیر اینسان اؤز آنا دیلینی یاخشی بیلمهلی و اونو قورومالیدیر. آنا دیلی اینسانین معنوی عالمینین زنگینلشمهسینده، دونیاگؤروشونون گئنیشلنمهسینده، موكممل تحصیل آلماسیندا، اؤز سویداشلاری ایله اونسیت قورماسیندا موهوم رول اویناییر. آنا دیلی میللتین اؤزونهمخصوصلوغونو قوروماقلا یاناشی، ترجومه واسیطهسیله باشقا خالقلارین مدنی ایرثی ایله تانیش اولماغا، اونلارلا اونسیت قورماغا ایمكان یارادیر. دیلین بشر تاریخینده كی عوضائدیلمز یئرینین بوندان سونرا دا موحافیظ ه اولونماسی واجیبلیگینی اؤنه چكن یونئسكو بو مقصدله 1999-جو ایلدن اعتیبارن 21 فئورالی بین الخالق آنا دیلی گونو ائلان ائتمیشدیر (26). آذربایجان رئسپوبلیكاسی پرئزیدئنتینین 9 آوقوست 2001-جی ایل تاریخلی (552 سایلی) فرمانی ایله 1 آوقوستون آذربایجان رئسپوبلیكاسیندا آذربایجان الیفباسی و آذربایجان دیلی گونو ائلان ائدیلمهسی ایسه خالقیمیزین دا بو پروسئسدن كناردا قالمادیغینین رسمی ثوبوتو ایدی.
مدنی موختلیفلیگین بشریتین فرقلندیریجی خوصوصیتی اولدوغونو تصدیقلهین بیرلشمیش میللتلر تشكیلاتینین تحصیل، علم و مدنیت تشكیلاتینین باش كونفرانسی ایسه 3-21 اوكتیابر 2005-جی ایل تاریخینده پاریس شهرینده كئچیریلن 33-جو سئسسییاسیندا " مدنی اؤزونو ایفاده موختلیفلیگینین قورونماسی و تشویقی حاقیندا " كونوئنسییا (پاریس، 20 اوكتیابر 2005-جی ایل) قبول ائدیلمیشدیر كی، بورادا دیل موختلیفلیگینین مدنی موختلیفلیگین فوندامئنتال ائلئمئنتی اولدوغو آیریجا بند شكلینده قئید ائدیلمیشدیر (2).
اورتاق دیل مسلهسینده مؤوقئعلری اوست-اوسته دوشن چینگیز آیتماتوو، اولژاس سولئیمانئو، شوكرو خالیق، آنار، ن.جعفروو كیمی تورك ضیالیلارینین دیلیمیزین گلهجگی ایله باغلی دوشونجهلری ده تورك دونیاسینین دیل و كولتور بیرلیگی پروبلئمی ایله باغلی نیكبین اووقات یارادیر. تورك دیل قورومونون باشقانی شوكرو خالیق (5-6 ایل اؤنجه آذربایجان تئلئویزییاسینا وئردیگی موصاحیبهسینده) تورك دونیاسینی تمثیل ائدن ضیالیلارین بیر-بیری ایله روس و یا اینگیلیس دیلینده دئییل، محض تورك دیلینده اونسیته گیرمهلری ضرورتینی خوصوصیله وورغولامیشدیر. او، همچنین بو ایستیقامتده كی چالیشمالارین بیرلشدیریلمهسی اوچون تدك ایله آمئانین توپلانتیلارینین مونتظم خاراكتئر داشیماسی احتییاجینا، اورتاق بیر مركزین یارادیلماسی و مطبوعات، رادیو، تئلئویزییا، اینتئرنئت یولو ایله عومومی اونسیت دیلینین فورمالاشدیریلماسی مسلهسینه ده توخونموش، ان اؤنملی نؤقته كیمی ایسه توپلانتیلاردا علمی تئرمینلرله باغلی پروبلئمی و بو ساحه ده راضیلاشمالارین الده ائدیلمهسی واجیبلیگینی قئید ائتمیشدیر.
تورك دونیاسینین دیل و كولتور بیرلیگی ایدئیاسی بو گون آرتیق دؤولت باشچیلاری و تورك دؤولتلرینین رسمی قوروملاری سویییهسینده دستكلنمكده دیر. آرزولانان مقصدلره دوغرو بیر سیرا رئال ایشلر ده گؤرولمكده دیر. تورك دونیاسینین بو اینتئقراسییا پروسئسینین مدنی-ائتنیك بیرلیكدن سیاسی بیرلیگه دوغرو ایستیقامت آلماسی ضیالیلار و دؤولت رسمیلری طرفیندن ده اعتیراف ائدیلمكده دیر. مثلا، آذربایجان رئسپوبلیكاسی میللی مجلیسینین مدنیت مسلهلری دایمی كومیسسییاسینین صدری نیظامی جعفروو دا دیل و كولتور بیرلیگی ایله باشلانان بو اینتئقراسییانین ایلك نؤوبه ده مدنی-معنوی بیرلیك ماهیتلی اولماسی قناعتینده دیر. اونون فیكرینجه ده، مدنی دونیا طرفیندن طبیعی ساییلان بئله بیر مدنی-معنوی بیرلیگین آچاری بیرینجی نؤوبه ده دیلدیر: " بو مدنی-معنوی بیرلیگه چوخ نسنهلر داخیلدیر. بورایا حیات طرزی و معیشت وردیشلریندن توتموش دوشونجه طرزینه قدر هر شئی داخیلدیر. بو گون تورك دونیاسیندا فرقلیلیكلرین بیرلشمهسی پروسئسی گئدیر. اینتئقراسییا پروسئسی بوتون دونیادا گئتدیگی كیمی، آیری-آیری عومومی تاریخی مدنیتلر آراسیندا دا گئدیر. واختیله عومومی اولموش، سونرادان موختلیف سببلردن دیفئرئنسیاسییا اولونموش مدنیتلرین اؤزونده ده گئدیر. بوتون دونیا بو گون چكینمهدن عرب بیرلیگیندن، اسلاویان بیرلیگیندن، آنقلوساكس بیرلیگیندن دانیشیر. بونلار آرتیق خئیلی واختدیر دونیا گئرچكلیگینه چئوریلیب. یئنی دونیا دوزهنینین فورمالاشدیغی بیر دؤنمده توركلرین ده بیرلشمهسی طبیعیدیر. بو اینتئقراسییا دونیا بیرلیگی طرفیندن ده نورمال قارشیلانیر. عرب، اسلاویان، آنقلو-ساكس بیرلیكلرینین گئنئتیك اساسلاری اولدوغو كیمی، توركلرین ده معنوی-مدنی بیرلیگینین اؤزولونده كؤك، سوی یاخینلیغی دورور " (4). هله واختیله " آذربایجان جومهوریتی " اثرینده آذربایجانلیلاری میللیت اعتیباری ایله تورك، دین اعتیباریله ایسلام، مدنیتی-اساسیییه اعتیباریله شرقلی اولاراق تقدیم ائدن م.ا.رسولزاده دونیایا بیان ائدیردی كی، " آذربایجان توركو موختلیف شیوهلره مالیك و اولدوغو یئرلره نیسبتله موختلیف ایسیملر داشییان بؤیوك تورك آغاجینین بیر بوداغیدیر " (22، س. 7).
نتیجه اولاراق دئیه بیلریك كی، " میللی حیات، میللی وارلیق، میللی منلیك و میللی روحون اساسینی، باش منبعیینی تشكیل ائدن میللی كولتوردور " قناعتی ایستیقلالچی و میللی شوعور صاحیبی اولان ضیالیلارین مؤوزویا دایر یازیلارینین آنا خطینی تشكیل ائدیر. دیل مسلهلری ده محض بو مؤوقئعدن دَیرلندیریلیر. اونلارین دوشونجهسینه گؤره، میللی خوصوصیتلرینی و میللی كولتورونو یاشاتماغا مووففق اولان هر میللت، گئج-تئز موستقیل بیر میللی دؤولت قورماغا نامیزددیر. میللی خوصوصیتلرینی و میللی كولتورونو ایتیرمیش اولان میللتلر، میللی منلیكلرینی و ایلهام آلاجاقلاری میللی قایناقلارینی دا ایتیرمیش اولورلار. بو كیمی میللتلرین گلهجگی یوخدور. اونلارا اؤلموش نظریله باخماق لازیمدیر. میللی خوصوصیت و میللی كولتورون باشیندا ایسه میللی دیل گلیر. میللی وارلیغین موحافیظهسینده دیلین رولو حللائدیجیدیر. دیل و كولتور بیرلیگی میللی حافیظه و دوشونجهنی مؤحكملندیرمهیین موهوم عامیلی، میللی شوعورون اساس مئعیاریدیر.
كؤچورن:عباس ائلچین
ادبیات
1. آخوندوو آ. دیل و مدنیت. باكی: یازیچی، 1992، 192 س.
2. بیرلشمیش میللتلر تشكیلاتینین تحصیل، علم و مدنیت تشكیلاتینین باش كونفرانسینین 33-جو سئسسییاسیندا قبول ائدیلمیش " مدنی اؤزونو ایفاده موختلیفلیگینین قورونماسی و تشویقی حاقیندا " كونوئنسییا(پاریس،20اوكتیابر2005-جیایل).
www.e-qanun.az/files/framework/.../f_19041.htm
3. جاوادووا ائ. سطیرلرده دؤیونن اورهك. باكی: آذرنشر، 1988، 160 س.
4. جعفروو نیظامی. مدنی-ائتنیك بیرلیكدن سیاسی بیرلیگه دوغرو: بو اینتئقراسییا دیل و الیفبا فاكتوروندان كئچیر. " مدنیت " قز.، 18 دئكابر 2008-جی ایل، № 98.
5. افقانی جمالالدین. سئچیلمیش اثرلری. باكی: آذرنشر، 1998، 72 س.
6.حسین زاده بَی. توركلر كیمدیر و كیملردن عیبارتدیر، باكی، موترجیم، 1997، 292 س.
7. كنگرلی آ. ایسماییل بَی قاسپرینسكی. باكی: نورلان، 2004، 284 س.
8. كؤچرلی فیریدون بَی. آنا دیلی. آذربایجان پوبلیسیستیكاسی آنتولوگییاسی (ترتیب ائدن: جلال بیدیلی-محمدوو). باكی: شرق-قرب، 2007، 688 س.
9. قوجاتورك اوتكان. آتاتورك. باكی: علم، 1991، 212 س.
10. ماهاتما قاندی. هیندیستاندا میللی دیل یولوندا ساواش (ترجومه ائدن: گونتای گنجآلپ).
http://chevrilerim.blogspot.com/2011/01/hindistanda-milli-dil-yolunda-savas.html
11. رجباوو ا. دیل، شوعور، جمعیت، تاریخ. باكی: آذرنشر، 1993، 160 س.
12. رسولزاده م.ا. اثرلری، ایكی جیلد. باكی: شیرواننشر، 2001، 528 س.
13. تاغییئو.ا، علییئو ق. كولتورولوگییا. باكی: طبیب، 1997، 96 س.
14.اوشینسكی ك.د. سئچیلمیش پئداقوژی اثرلری. باكی، آذرنشر، 1953، 380 س.
15. وزیروو. ی. روسییا توركلرینین ایتتیحادی. " آچیق سؤز " ، قز.، 1917، № 473.
16. آغا اوغلو آحمد. اوچ مدنیت. ایستانبول: میللی ائگیتیم باسیمائوی، 1972، 146 س.
17. جعفر اوغلو آحمد. ایسماییل بئی گاسپیرینسكی، " آذربایجان یورت بیلگیسی " ، 1933، ییل 2، سایی 16، س. 165-169.
18. محمدزاده. م.ب. میللی آذربایجان حركتی. آنكارا: آذربایجان كولتوردرنگی یایینلاری، 1991، 240 س.
19.محمدامین رسولزاده. میللت اولماق عزمی. آذربایجان، آنكارا، 1 آغوستوس 1952، سایی 5.
20. رسولزاده .م.ا. میللتچیلیك - پاتریوتیزم آذربایجان، آنكارا، ائیلول 1952، سایی 6.
21. رسولزاده محمد امین. میللی تئسانود، آنكارا، كاردش مطبعهسی، 1978، س. 24-25.
22. رسولزاده محمد امین. آذربایجان جومهورییتی (كئیفییئت-ای تشككولو و شیمدیكی وضعیتی). آذربایجان توركلری كولتور و دایانیشما درنگی یایینلاری: 1، ایستانبول، 1990، 205 س.
23. سارای مئهمئت. گاسپیرالی ایسماییل بََیدن آتاتوركه، تورك دونیاسیندا دیل و كولتور بیرلیگی. ایستانبول: 1993، 187 س.
24. ГyMбoлbдT BилbreлbMфoH. Избp. Tpyды, пo языkoзHaчHию. MockBa: Пporpecc, 1984, 368 c.
25. ПoздHяkoB Э.A. Филocoфия kyлbTypы. MockBa: ИHTyppekлaMa, 1999, 576 c.
26. az.wikipedia.org/.../Beynəlxalq_Ana_Dili_Günü.


text:
شاه ایسماعیل ختائی اثرلری حوسنی-روخسارین، کیم، اولدو جانو دیل حئیران اونا، ودیی-دؤوری-قمرنی تاپشیریر دؤوران اونا. چون سنین حوسنون مثالی-یوسیفی-کنان دیر، یوزینی هر کیم کی، گؤرمز یوخدورور ایمان اونا. آتشی-عشقینده، ائی خونخاره گؤزلو دیلبریم، اؤیله یانمیش دیر بو باغریم یوخدورور درمان اونا. گول یاناغین، دیلبرا، بس تازتردیر هر زامان، قان لی یاشیم دان تؤکر هردم گؤزوم باران اونا. ضولمتی-زولفینده کؤن لو …ادامه نوشته »
کلیات علی آقا واحد
کلیات علی آقا واحد توپلایان: پروفسور محمد تقی ذهتابی علی آقا واحدین کیتابی دفعه لرله ایراندا چاپ اولوب، دیلیمیزه چیخان کیتابلار سیراسیندا ان چوخ ساتیلان اثرلردن بیریدیر. واحدین شعر کیتابی مختلف فورمالاردا چیخسادا، اونلارین هاممیسیندا بیر چوخ یانلیشلار موجوددور. آنجاق دوکتورون، ایپه-ساپا دوزدوگو بو کیتاب هر باخیمدان تقدیره لایق دیر. دئدیگیمیز کیمی، عالیم، علی آقا واحدله یاخیندان تانیش اولوب اونونلا …ادامه نوشته »
بو تورپاقلی یام عاشیق عزیز شهنازی
عاشیق عزیز شهنازی کیتاب: بو تورپاقلی یام عاشیق عزیز شهنازی دن و یا خود اونون یارادیجیلیغیندان صحبت آچماقدان قاباق، منجه نئچه سطیر ادبیاتیمیز حاققیندا یازماق، یئرینه دوشر. اونا گؤره ده ایستردیم بئله باشلاییم: بوتون دونیا خالقلارینا منسوب اولدوغو کیمی، بیزیمده ادبیاتیمیز ایکی اساس قولدان تشکیل تاپیر: 1) شفاهی خالق ادبیاتی یاراداجیلیغی 2) یازیلی ادبیاتیمیز. هله بونو دا علاوه ائتمک لازیم …ادامه نوشته »
اشعار ترکی مولوی و ترکی سرایان مکتب شمس و مولوی
اشعار ترکی مولوی و ترکی سرایان مکتب شمس و مولوی دکتر حسین محمدزاده صدیق مولانا جلالالدین محمد بن بهاءالدین محمد بن حسین الخطیبی معروف به مولوی رومی از خوارزمشاهیان بلخ است. وی در سال 604 ه. در شهر بلخ چشم به جهان گشود و مانند ابن سينا از هفت سالگي شروع به آموزش زبان فارسي كرد و آن را خوب …ادامه نوشته »
شعر قره داغ
شعر قره داغ استاد میرزا محمد بخشی سوسنلی سونبوللو گوللو مئشه لی هر یئرده دئییلر آدین قـــره داغ ایگیدین مـــــــرد اولی اوبان وفالی بیرلشیب ائل اوبان یادین قــره داغ مرکز اوزومـــــــــــــدل اولوب ورزقان آرپاسی بوغداسی مرجیسی تالان هــــر یئره پایلئییر یرآلما سوغــــــــان گؤرمه لیدور هر اویااغین قــره داغ ورزقــــــــــــانین یانی دیــــزه لللی چؤللو بنفشه لی گوللو چیچکلی صومـــــــدیل جوانی الی …ادامه نوشته »
حئيف او سئوگييه
حئيف او سئوگييه نصرت کسمنلی يوسف اوغلو نصرت کسمنلي ١٩٤٥ – نجي ميلادي ايلينده آذربايجاندا قازاخ بؤلگه سينده کالينين کندينده دونيايا گؤز آچدی نصرت ايلك و اورتا مكتبي بيتيرديكدن سونرا ١٩٦٦ – نجي ايللرينده آذربايجان دؤلت اونيوئرسيته سينين ژورناليست فاکولته سينه داخل اولوب و بو فاکولته ني ايسه اوغورلا باشا سونرا آذربايجان يازيچيلار بيرليگينه داخل اولوب و اوردا ادبي مصلحت …ادامه نوشته »
دیوان اشعار ترکی فضولی
دیوان اشعار ترکی فضولی – فضولینین تورکجه دیوانی مقدمه فارسی: مولانا حکیم ملا محمد فضولی، معروفترین شاعر سدهی دهم هجری نه تنها در تاریخ ادبیات ترکی آذری بلکه در تمامت ادبیات ترکی جایگاه والا دارد. او فرزند مفتی معروف حلّه نامبردار به «ملا سلیمان» است. زندگی گزاران در تراجم احوال ازو به عزت یاد میکنند و به عشیرهی «بیات»های آذربایجان …ادامه نوشته »
شاه اسماعیل ختائی اثرلری
شاه اسماعیل ختائی اثرلری مجموعه اشعار ترکی شاه اسماعیل ختائی من درویشم – دئیه، کؤکسون گررسن، حقی ذکر ائتمه یه دیلین وارمی دیر؟ کندینی گؤرسنه ائلده آپارسان! حالین حال ائتمه یه حالین وارمی دیر؟ بیر گون بالیق کیمی آبا سارارلر، مورشیددن، رهبردن خبر سورارلر، توستو یاخیب گوشه-گوشه آراپلپ، من آرییام، دئرسن، بالین وارمی دیر؟ دردلی اولمایان لر، درده یانارمی؟ صادق …ادامه نوشته »
قیزیل قاپی “انصار قره داغلی”
قیزیل قاپی “انصار قره داغلی” گوا آتین باغلارا دؤنده ر، نفس اول، گه ل بیزه، گه ل بیر قانات گولده، او بولبواده اؤزون، گه ل، سؤزه گه ل یازیلار کی بو قلم یازمامیش اون یئددی باهار به قلم له یازیسیز دفتر اولوب اوز -اوزه گه ل یولومون هر گئجه سینده ن آی اوزون قصه بیلیر بو گئجه هر سؤزوم هر …ادامه نوشته »
بالاجا قارا بالیق “صمد بهرنگی”
بالاجا قارا بالیق “صمد بهرنگی” شاعر: امامویردی سامانی (ایمان) کیتابی یازان صمد بهرنگی دیر. مین اوچ یوز اون سککیز اینجی (1318) تبریز شهرینین «چرنداب» محله سینده دونیایا گلیب درس اوخویاندان سونرا معلم اولوب سونرا تبریزین کندلرینده درس وئرمیه باشلاییب و اوشاقلار اوچون ماراقلی ناغیل کیتابلاری یازیبدیر. کیتابلاریندان بیری «خیرداجا قارا بالیق» ناغیلیدیر کی چک و اسلواکی و ایتالیادا جایزه آلیب …ادامه نوشته »